మైసూరు జిల్లా

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీపీడియా</sitename>
    <dbname>tewiki</dbname>
    <base>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీపీడియా</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీపీడియా చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">వేదిక</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">వేదిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>మైసూరు జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2396</id>
    <revision>
      <id>4978032</id>
      <parentid>4775552</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43342" sha1="4pu6v1mkc6dygt34hffciu1r7m3opj2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = Mysore district
| native_name             = ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
| native_name_lang        = kn
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = district
| image_skyline           =Mysore Palace Morning.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = [[Mysore Palace]]
| image_map               = Mysore in Karnataka (India).svg
| map_alt                 = 
| map_caption             = కర్ణాటకలో స్థానం, India
| latd                    = 12.21
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 76.49
| longm                   = 
| longs                   = 
| longEW                  = E
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1       = [[కర్ణాటక]]
| subdivision_type2       = డివిజన్
| subdivision_name2       = మైసూరు డివిజన్
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              [[తాలూకా]]లు
| parts                   = [[Mysore]], [[Tirumakudalu Narasipura]], [[Nanjangud]], [[Heggadadevanakote]], [[Hunsur]], [[Piriyapatna]], [[Krishnarajanagara]]
| seat_type               = ప్రధాన కార్యాలయం
| seat                    = [[Mysore]]
| Chieftowns_type         = Chief towns
| Chief towns              = [[Mysore]], [[Hunsur]], [[Krishnarajanagar]], [[Piriyapatna]], [[Nanjangud]], [[Bylakuppe]], [[Bannur]]
|government_type          = 
| governing_body          = 
| leader_title            = [[Deputy Commissioner (India)|Deputy Commissioner]]
| leader_name             = Shikha C, IAS
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = &lt;ref name=&quot;knwindia&quot;&gt;{{cite web|title=Know India- Karnataka|url=http://india.gov.in/knowindia/districts/andhra1.php?stateid=KA|publisher=Government of India|access-date=7 January 2011}}&lt;/ref&gt;
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 6854
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 2641027
| population_as_of        = 2001
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;knwindia&quot;/&gt;
| demographics_type1      = భాషలు
| demographics1_title1    = అధికార
| demographics1_info1      = [[కన్నడం]] 
| timezone1               = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] 
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = &lt;!-- [[పిన్‌కోడ్]] --&gt;
| postal_code             = 
| registration_plate      = KA-09,KA-45,KA-55
| website                 = {{URL|mysore.nic.in}}
| footnotes               = 
}}
[[కర్ణాటక]] రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో '''మైసూరు జిల్లా''' (కన్నడం:ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ) ఒకటి. [[మైసూరు]] పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి [[కర్ణాటక]] రాష్ట్ర జిల్లాలలో జనసంఖ్యాపరంగా మైసూర్ జిల్లా అత్యల్ప జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాలలో మూడవదిగా గుర్తించబడింది. మొదటి రెండు స్థానాలలో [[బెంగుళూరు]], [[బెల్గాం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి..&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 |access-date= 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}&lt;/ref&gt;

=== సరిహద్దులు ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సరిహద్దు వివరణ
! జిల్లా
|-
| ఈశాన్య సరిహద్దు
| [[మాండ్య]] 
|-
| ఆగ్నేయ సరిహద్దు
| [[చామరాజనగర్]] 
|-
| దక్షిణ సరిహద్దు
| [[కేరళ]] రాష్ట్రం
|-
| పశ్చిమ సరిహద్దు
| [[కొడగు]] 
|-
| ఉత్తర సరిహద్దు 
| [[హాసన్]] 
|}

== పర్యాటక ఆకర్షణలు ==
మైసూరు జిల్లాలో నాగర్‌హోల్ నేషనల్ పార్ మొదలైన పలు పర్యాటక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి. కర్ణాటక రాష్ట్రచరిత్రలో మైసూర్ ప్రధానపాత్ర వహించింది. మైసూరును వుడయార్లు 1399 నుండి 1947 వరకు పాలించారు. కర్ణాటక రాష్ట్రానికి గతంలో మైసూర్ రాజధానిగా ఉండేది. రాజధానిగా ఉన్నప్పుడు మైసూరు ప్రాభవం అధికంగా ఉండేది.

==పేరు వెనుక చరిత్ర==
మైసూర్ జిల్లా కేంద్రమైన మైసూర్ పట్టణం పేరు జిల్లా పేరుగా నిర్ణయించబడింది. నగరంలో మహిషాసురుని శిల్పం ఉంది. ఇది మహిషాసురుని ప్రాంతంగా పురాణకథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. నగరంలోని చాముండీ కొండశిఖరం మీద మహిషాసురుని వధించిన మహిషాసుర మర్ధిని ఆలయం ఉంది. ఆలయ ప్రధాన దైవం చాముడీశ్వరిగా పూజలందుకుంటూ ఉంది.

==చరిత్ర==
[[Image:Close up of Hoysala style shrine and sikhara with decorative molding frieze in the Chennakeshava temple at Somanathapura.jpg|200px|thumb|left|[[Hoysala]] architecture in [[Somanathapura]] temple]]
[[File:Vaidyeshvara Temple (1000 AD) at Talakad.JPG|200px|thumb|right|Vaidyeshvara Temple (1000 A.D.) at [[Talakad]] in Mysore district]]
[[File:Shveta Varahaswami Temple in the Mysore palace grounds, a rear profile.JPG|thumb|Shveta Varaswami temple in the Mysore palace grounds, built by King Chikka Devaraja Wodeyar in the 17th century]]
[[File:Nanjangud Temple at Night.jpg|thumb|[[Nanjangud]] Temple at night]]
మైసూరు జిల్లాను ఆరంభకాలంలో గంగాలకు చెందిన రాజా అవినిథ (సా.శ. 469-529)పాలించారు. గంగాలకాలంలో రాజధాని కోలార్ నుండి కావేరీ నదీతీరంలో ఉన్న తలకాడ్‌కు మార్చబడింది.
తలకాడ్ ప్రస్తుతం తిరుమకూడలు నరసిపురా తాలూకాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;talakad&quot;&gt;Kamath (2001), p 40&lt;/ref&gt; గంగాల పాలన ముగిసే వరకు (11వ శతాబ్ద ఆతంభం వరకు) తలకాడ్ రాజధానిగా ఉంది. మైసూర్ జిల్లా చరిత్రలో గాగాల పాలన గంగావాడి పేరుతో అధికభాగం ఆక్రమించింది. 8 వ శతాబ్దం రాష్ట్రకూటుల దూర్వా ధరవర్ష గంగారాజు రెండవ శివవర్మాను ఓడించి గంగావాడీని తన వశం చేసుకున్నాడు. తరువాత ఈ ప్రాతానికి దూర్వా ధరవర్ష కుమారుడు కంబరాసాను రాజప్రతినిధిగా నియమించారు. అధికారాచ్యుతులైన గంగాలు వేచి చూసి వారి రాజు 
నీతిమార్గా ఎరెగంగా (853 నుండి 869) నాయకత్వంలో తిరిగి రాష్ట్రకూటుల రాజు రాజారాముని ఓడించి రాజ్యాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తరువాత గంగాల శక్తిమంతులయ్యారు. రాష్ట్రకూట రాజు మొదటి అమోఘవర్ష తన కుమార్తెను రేవకనిమ్మదిని ఎరెగంగ కుమారునికి ఇచ్చి వివాహం చేసాడు. తరువాత రెండవ బుటుగ గంగావాడి పాలకుడయ్యాడు. గంగాలా పాలన ఈ ప్రాంతాన్ని దీర్ఘ కాలం పాలించారు. గంగాల రాజు రక్కస గంగా (985 -1024) ను చోళులు ఓడించారు. .&lt;ref name=hist&gt;The History of the Gangas is discussed by {{cite web |title=History of Karnataka: Gangas of Talakad |url=http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka12.htm |author=Arthikaje |publisher=1998-00 OurKarnataka.Com,Inc. |work=Webpage of OurKarnataka.com |access-date=2007-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311020550/http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka12.htm |archive-date=2007-03-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1117లో హొయశిల రాజా విష్ణువర్ధన గంగావాడీని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 
విష్ణువర్ధన విజయానికి సంకేతంగా తలకాడులో కీర్తినారాయణా ఆలయం నిర్మించాడు. .&lt;ref name=&quot;vishnu&quot;&gt;The history of Talakad has been presented by {{cite web|author=Latha Senali|title=Temple Tales|work=Online Edition of Deccan Herald, dated 2003-11-28|publisher=1999, The Printers (Mysore) Private Ltd.|access-date=2007-03-29|url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov28/spt6.asp.|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311040000/http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov28/spt6.asp|archive-date=2007-03-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
యరువాత గంగావాడి హొయశిలకు చెందిన మూడవ వీర బలలాల మరణం వరకు కొనసాగింది. తరువాత గంగావాడి విజయనగర సామ్రాజ్యంలో భాగం అయింది. [[1399]] వరకు యదురాయ మైసూర్ ప్రాంతంలో వుడయార్ సామ్రాజ్య స్థాపన చేసాడు.&lt;ref name=&quot;hist&quot;/&gt; [[1565]] వరకు అది విజయనగర సామ్రాజ్యానికి సామంతరాజ్యంగా ఉంది. విజయనగర సామ్రాజ్యం బలహీన పడిన సమయంలో రాజా వుడయార్ (1578-1617) ఈ ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యం సాధించాడు. ఆయన వుడయార్ కుటుంబానికి ప్రధాన రాజుగా గుర్తించబడ్డాడు. కెసరే యుద్ధంలో ఆయన విజయమగర ప్రతినిధిని మైసూర్ వద్ద ఓడించాడు. తరువాత [[1610]]లో రాజా వుడయార్ రాజధానిని శ్రీరంగపట్నానికి మార్చాడు.&lt;ref name=&quot;yadu&quot;&gt;A history of the Wodeyar kings of Mysore is presented by {{cite web|author=Correspondent|title=Kings of Mysore, royal family, heritage|url=http://www.mysoresamachar.com/maharajasofmysore.htm|publisher=MysoreSamachar.com|work=Mysore Samachar, Online Edition|access-date=2007-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070116163038/http://www.mysoresamachar.com/maharajasofmysore.htm|archive-date=2007-01-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; తరువాత వుడయార్లు (1734-1766) వరకు నిరంతరాయంగా మైసూరు ప్రాంతాన్ని పాలించారు. తరువాత హైదర్ ఆలి, ఆయన కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ మైసూర్ పాలకులయ్యారు.&lt;ref name=&quot;hist&quot; /&gt; 1799 లో బ్రిటిష్ సైన్యాలచేతిలో టిప్పు సుల్తాన్ మరణించిన తరువాత వుడ్యార్లు తిరిగి మైసూర్ ప్రాంతానికి పాలకులు అయ్యారు. రాజధాని మైసూరుకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;hist&quot; /&gt; వుడయార్లు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సామతులుగా ఉన్నారు. మూడవ కృష్ణరాయ ఉడయార్ కాలంలో బ్రిటొష్ [[1831]]లో బ్రిటిష్ వుడయార్ల నుండి రాజ్యాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;herald&quot;&gt;A brief description of the British Raj's rule at Mysore is described by {{cite web | author=Janardhan Roye |url= http://www.deccanherald.com/deccanherald/jul182005/metromon1354182005717.asp |title=From Tipu to the Raj Bhavan | work = Online Edition of the Deccan Herald, dated 2005-07-18| publisher = 2005, The Printers (Mysore) Private Ltd |access-date=2007-03-30}} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కమీషనర్లను మైసూర్ భూభాగానికి పాలకులుగా నియమించారు. మార్క్ కబ్బన్ (కబ్బన్ తరువాత బెంగుళూరులో అయన ఙాపకార్ధం ఒక రోడ్డుకు కబ్బన్ రోడ్డు అని నామకరణం చేయబడింది), ఎల్.బి. బౌరింగ్ (ఎల్.బి. బౌరింగ్ తరువాత బెంగుళూరులో అయన ఙాపకార్ధం ఆయన పేరుతో బౌరింగ్ హాస్పిటల్ నిర్మించబడింది) బ్రిటిష్ తరఫున కమీషనర్లుగా నియమించబడ్డారు. వుడయార్లు బ్రిటిష్ పార్లమెంటులో మైసూర్ పాలనాధికారం కావాలని అభ్యర్థించారు. [[1881]]లో మూడవ కృష్ణరాజ వుడయార్ కుమారుడు చామరాజ వుడయార్ (6వ వుడయార్ ) కు తిరిగి మైసూరు అధికారం ఇవ్వబడింది.&lt;ref name=&quot;herald&quot; /&gt; తరువాత వుడయార్లు మసూరు పాలనాధికారం చేజిక్కించుకున్నారు. తరువాత జయచామరాజ వుడయార్ [[1947]] వరకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సామంతులుగా పాలించారు. తరువాత మైసూరు భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేయబడింది. భారతదేశం రిపబ్లిక్‌గా అవతరించే వరకు వుడయార్లు మైసూర్ మహారాజాగా ఉన్నారు. తరువాత వుడయార్లు రాజప్రముఖులుగా ఉన్నారు. [[1956]] రాష్ట్ర విభజన సమయంలో మైసూర్ రాష్ట్రంగా అవతరించింది. తరువాత జయచంద్ర వుడయార్ [[1964]] వరకు మైసూర్ గవర్నరుగా నియమించబడ్డాడు.

==భౌగోళికం==
మైసూరు జిల్లా 11°45' నుండి 12°40' ఉత్తర అక్షాంశం, 75°57' నుండి 77°15' రేఖాంశంలో ఉంది. 
[

=== సరిహద్దులు ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సరిహద్దు వివరణ
! జిల్లా
|-
| ఉత్తర సరిహద్దు
| [[మాండ్య]] 
|-
| ఆగ్నేయ సరిహద్దు
| [[చామరాజనగర్]]
|-
| దక్షిణ సరిహద్దు
| [[కేరళ]]
|-
| పశ్చిమ సరిహద్దు
| [[కొడగు]]
|-
| ఉత్తర సరిహద్దు
| [[హాసన్]] 
|}

జిల్లావైశాల్యం 6,854. జసంఖ్యాపరంగా జిల్లా 12వ స్థానంలో ఉంది. మైసూర్ జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. జిల్లా మైసూర్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.[[చామరాజనగర్]] జిల్లా విభజించక ముందు మైసూర్ జిల్లాలో భాగంగా ఉంది.

జిల్లా దక్షిణ పీఠభూమిలోని అసమానమైన భూభాగంలో ఉంది. జిల్లాలో కావేరీ నది (ఈశాన్య, తూర్పు భూభాగంలో ప్రవహిస్తుంది) వాటర్ షెడ్ ఉంది. జిల్లా ఉత్తర భూభాగంలో కావేరీ నది మీద కృష్ణరాజ సాగర రిజర్వాయర్ నిర్మించబడి ఉంది. జిల్లాలో ఉన్న &quot; నాగర్‌హోలె నేషనల్ పార్క్ &quot; లోని కొంత భాగం పొరుగున ఉన్న [[కొడగు]] జిల్లా ఉంది.
=== వాతావరణం ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! విషయ వివరణ
! వాతావరణ వివరణ
|-
| వాతావరణ విధానం
| 
|- 
| వేసవి
|
|-
| వర్షాకాలం
|
|-
| శీతాకాలం 
| 
|-
| గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత
| 35 ° సెల్షియస్
|-
| కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత
| 15 ° సెల్షియస్
|-
| వర్షపాతం
| 785మి.మీ &lt;ref name=&quot;rain&quot;&gt;Average Rainfall in the districts of Karnataka are specified by {{cite web|author=National Informatics Centre|url=http://raitamitra.kar.nic.in/Statistics/Rainfall.html|title=Rainfall|work=Webpage of the Agriculture Department|publisher=Govt. of Karnataka|access-date=2007-04-03|archive-date=2007-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070420114335/http://raitamitra.kar.nic.in/Statistics/Rainfall.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

===నైసర్గికం===
జిల్లాలో ప్రధానంగా ఎర్రమట్టి (ఎరుపు గులక లోవామ్ మట్టి, ఎరుపు లోవామ్ మట్టి, ఎరుపు గులక మట్టి, ఎర్ర బంకమట్టి నేల) అధికంగా ఉంది. 
&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;Types of soil found in Karnataka are described by {{cite web|author=National Informatics Centre|url=http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/table5.htm|title=Traditional Soil Groups of Karnataka and their Geographic Distribution|work=Webpage of the Agriculture Department|publisher=Govt. of Karnataka|access-date=2015-02-05|archive-date=2007-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20070506164529/http://raitamitra.kar.nic.in/agriprofile/table5.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జిల్లాలో కియానైట్, సిలిమనైట్, మాంగనీస్, సోప్‌స్టోన్, ఫెల్సైట్, కొరండం, గ్రాఫైట్, లైంస్టోన్, డోలోమైట్, సిలికోనైట్, డ్యూనైట్ మొదలైన ఖనిజాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;mines&quot;&gt;List of Mining Leases given out by the State of Karnataka is mentioned by {{cite web|author=National Informatics Centre|title=Mining Leases|url=http://www.kar.nic.in/mines/Mining%20Leases.doc|work=Webpage of the Department of Mines and Geology|publisher=Government of Karnataka|access-date=2007-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20060411183957/http://www.kar.nic.in/mines/Mining%20Leases.doc|archive-date=2006-04-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ఆర్ధికం==
&lt;!-- Deleted image removed: [[Image:Infy.jpg|200px|thumb|right|Campus of [[Infosys]] at [[Mysore]]]] --&gt;
భారతదేశంలోని మిగిలిన జిల్లాలలో లాగా జిల్లా ఆర్థికరంగానికి వ్యవసాయం వెన్నెముకగా ఉంది. జిల్లాలో వ్యవసాయం ప్రధానంగా వర్షాధారితంగా ఉంది. కావేరీ నది, కబిని నదులు వ్యవసాయానికి అవసరమైన నీటిని అందిస్తున్నాయి. [[2001]] గణాంకాల ఆధారంగా జిల్లాలో 3,25,823 మంది రైతులు ఉన్నారని భావిస్తున్నారు. 2001-2002 లో మైసూర్ జిల్లా జిల్లాలో 
608,596 టన్నుల ఆహారధాన్యం ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. రాష్ట్రంలో ఉత్పత్తి చేయబడుతున్న మొత్తం ఆహారధాన్యాంలో ఇది 6.94%.&lt;ref name=&quot;agri&quot;&gt;Statistics related to Agriculture are presented by {{cite web|author=National Informatics Centre|url=http://raitamitra.kar.nic.in/statistics.html#B26|title=Agricultural Statistics|work=Webpage of the Agriculture Department|publisher=Govt. of Karnataka|access-date=2007-04-03|archive-date=2007-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622154422/http://raitamitra.kar.nic.in/statistics.html#B26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జిల్లాలో ప్రధానంగా చనగలు, బఠాణీ, జొన్నలు, మొక్కజొన్నలు, రాగి, వరి, చెరకు, పొద్దుతిరుగుడు, కందిపప్పు.&lt;ref name=&quot;crops&quot;&gt;Statistics related to cultivation of various crops in Karnataka are presented by {{cite web|author=National Informatics Centre|title=Agricultural Statistics|url=http://des.kar.nic.in/mainpage.asp?option=8|work=Webpage of the Department of Economics and Statistics|publisher=Government of Karnataka|access-date=2007-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20070424233445/http://des.kar.nic.in/mainpage.asp?option=8|archive-date=2007-04-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; హెచ్.డి కోట్ తాలూకాలో పాం ఆయిల్ ఉత్పత్తి చేయబడితుంది.&lt;ref name=&quot;hort&quot;&gt;Palm Oil production in Mysore district is discussed by {{cite web|author=National Informatics Centre|url=http://horticulture.kar.nic.in/annualreport.pdf|format=PDF|title=Annual Report 2005-06|work=Webpage of the Horticultural Department|publisher=Govt. of Karnataka|access-date=2007-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070129012405/http://horticulture.kar.nic.in/annualreport.pdf|archive-date=2007-01-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
===పరిశ్రమలు===
మైసూర్ జిల్లాలో ప్రధానంగా పరిశ్రమలు నంజన్‌గూడ్ వద్ద కేంద్రీకరించబడ్డాయి. కర్ణాటక పారిశ్రామిక ఏరియాస్ డెవలప్మెంట్ బోర్డు (కె.ఐ.ఎ.బి) మైసూర్, నంజన్‌గూడ్ వద్ద రెండు పారిశ్రామిక ఇండస్ట్రియల్ ఎస్టేట్లు, వీటిలో ఆరు పారిశ్రామిక ప్రాంతాలను మైసూరు ఇండస్ట్రియల్ ఎస్టేట్‌కు చెందిన కేంద్రాలను బెలగోలా, బెలవాడి, [[హెబ్బల్, మైసూర్|హెబ్బల్]], (ఎలెక్ట్రానిక్ నగరం), హూతగల్లి వద్ద ఏర్పాటు చేసింది. నంజన్‌గూడ ఇండస్ట్రియల్ ఎస్టేట్‌కు చెందిన కేంద్రాలను తాండవపురా, నంజన్‌గూడ వద్ద ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
&lt;ref name=&quot;indarea&quot;&gt;Industrial Areas developed by KIADB in Mysore district are mentioned in the webpage: [http://kiadb.kar.nic.in/industrialareas/industrialareas.htm KIADB Industrial Areas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002073352/http://kiadb.kar.nic.in/industrialareas/industrialareas.htm |date=2007-10-02 }}&lt;/ref&gt;[[1960]]లో మైసూర్ పారిశ్రామికంగా వెనుకబన ఉన్నసమయంలో మైసూర్ మహారాజ భాగస్వామ్యంలో మొదటిసారిగా ప్రధాన పరిశ్రమలు స్థాపించబడ్డాయి.ఐడియల్ జావా (ప్రస్తుతం మూతబడి ఉంది), జావా మోటర్ల సాంకేతిక పరిఙానంతో ఇండియా లిమిటెడ్ మోటార్ సైకిల్ స్థాపించబడ్డాయి.

* మైసూర్ నగరం సమీపంలో ఉన్న ప్రధాన పరిశ్రమలలో కొన్ని:
* విక్రాంత్ టైర్స్ లిమిటెడ్ - టైర్లు తయారీదారు
* ఆటోమోటివ్ ఇరుసులు ళ్త్ద్. - ఇరుసులు తయారీదారు
* భారత్ ఎర్త్ మూవర్స్ లిమిటెడ్ (భి.ఇ.ఎం.ఎళ్) - భారీ యంత్రాలు తయారీదారు
* కర్ణాటక సిల్క్ ఇండస్ట్రీస్ కార్పొరేషన్ (కె.ఎస్.ఐ.సి.) - పట్టు వస్త్రాలు తయారీదారు
* టీవీఎస్ ళిమితెద్. - మోటారు వాహనాలు, భాగాలు తయారీదారు (దగ్గర్లోని నంజన్గూడ్, మైసూర్ తాలూకా)
* లార్సన్ అండ్ ట్యూబ్రొ లిమిటెడ్ (వైద్య పరికరాలు, ఎలక్ట్రానిక్ మీటర్లు తయారీదారు)

ఉన్న ముఖ్య పరిశ్రమలలో కొన్ని నంజన్గూడ్ ఉన్నాయి:
* డుంఫొర్ద్ ఫాబ్రిక్స్ (మూసివేయబడింది)
* వి.కె.సి చెప్పులు (భారతదేశం) ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
* నెస్లే భారతదేశం లిమిటెడ్
* రే హన్స్ టెక్నాలజీస్
* ఎ.టి &amp; ఎస్ భారతదేశం ప్రెవేట్ లిమిటెడ్
* టీవీఎస్ మోటార్ మోటార్ కంపెనీ
* బన్నారి అమ్మన్ చక్కెరలు లిమిటెడ్
* దక్షిణ భారతదేశం పేపర్ మిల్స్
* ఇండస్ ఫిల
* ఎస్ కుమారుకు ఇప్పుడు రీడ్ &amp; టేలర్
* రామన్ బోర్డ్
* రీ ఎలక్ట్రానిక్స్
* జూబిలెంట్ లైఫ్ సైన్సెస్ పరిమితం
* బ్రేక్లు (భారతదేశం)
* బకార్డి రమ్, జెమిని డిస్టిలరీస్ ప్రెవేట్ లిమిటెడ్
* జెనిత్ టెక్స్టైల్స్
* కోత్తకల్ ఆర్య వైద్యశాల
* సుప్రీం ఫార్మాస్యూటికల్స్ మైసూర్ ప్రెవేట్ లిమిటెడ్,
* [[ఐటిసి|ఐటిసి లిమిటెడ్]] ఐటిసి (పొగాకు ప్రోసెసింగ్)
* యునైటెడ్ బ్రూవరీస్ (రానున్నవి)

===Information technology===
మైసూర్ కర్ణాటక రెండవ ఐ.టి కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. ఐ.టి రంగంలో అభివృద్ధి చెందిన 20 నగరాలలో మైసూరు ఒకటి అని గవర్నమెంటాఫ్ ఇండియా గుర్తించింది. 
&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;Mysore is the number one among Tier II cities for the promotion of IT industry is discussed by {{cite news|author=Staff Correspondent|title=Software exports from Mysore to cross Rs. 850 cr. this year|url=http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082014410300.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2006-08-20|publisher=2006, The Hindu|access-date=2007-04-01|location=Chennai, India|date=2006-08-20|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001050411/http://www.hindu.com/2006/08/20/stories/2006082014410300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ప్రస్తుతం ఐ.టి సంస్థలన్ని మైసూర్ నగర పరిశరాలలో స్థాపించబడి ఉన్నాయి. మసూరులోని ది సాఫ్ట్‌వేర్ టెక్నాలజీ పార్క్ (ఎస్.టి.పి)ను 1998 లో భారతప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పాయ్ ద్వారా ఆరంభించబడింది. [[2006]] ఆగస్టు మాసంలో (ఎస్.టి.పి) లో 42 సంస్థలు నమోదు చేయబడ్డాయి. (ఎస్.టి.పి) కి చెందిన 42 ఐ.టి స్థల నుండి 2006-2007 ఆర్థిక సంవత్సరంలో మైసూర్ సఫ్ట్‌ వేర్ ఉత్పత్తులు 850 కోట్లకు చేరాయి. .&lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt;

మైసూర్‌లో స్థాపించబడిన ఐ.టి.సంస్థలు
* విప్రో ఇన్ఫోటెక్
* డబల్యూ.ఎ.పి పార్టులు లిమిటెడ్ (గతంలో విప్రో ఎపరిఫెరల్స్ లిమిటెడ్ అని పిలుస్తారు)
* ఇన్ఫోసిస్
* సాఫ్ట్వేర్ నమూనాలు (భారతదేశం)
* లార్సన్ అండ్ టుబ్రో ఇన్ఫోటెక్ (ఎ.ల్&amp; టి )
* కొమత్ టెక్నాలజీస్
* సిద్ధాంతం భారతదేశం ప్రెవేట్ లిమిటెడ్. లిమిటెడ్
* ఎక్సెల్‌సాఫ్ట్ టెక్నాలజీస్
* కావేరీ టెక్నాలజీ సొల్యూషన్స్
* ఐ.సి.ఎ.ఎన్ టెక్నాలజీస్

===పర్యాటకం===
[[Image:Mysore Palace, India (photo - Jim Ankan Deka).jpg|thumb|Mysore Palace]]
మైసూర్ జిల్లా ఆర్థికరంగానికి పర్యాటకం విస్తృతంగా సహకారం అందిస్తుంది. పర్యటకపరంగా మఒసూరుకు ఉన్న ప్రాధాన్యతకు కర్ణాటక టూరిస్ట్ ఎక్స్‌పో 2006 ఏత్పాటు చేయడమే సాక్షి.
&lt;ref name=&quot;expo&quot;&gt;Tourism Expo in Mysore is described by {{cite news|author=Staff Correspondent|title=Karnataka Tourism Expo 2006 begins in Mysore today|url=http://www.hindu.com/2006/05/15/stories/2006051506340400.htm|work=Online Edition of The Hindu, dated 2006-05-15|publisher=2006, The Hindu|access-date=2007-04-01|location=Chennai, India|date=2006-05-15|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001020049/http://www.hindu.com/2006/05/15/stories/2006051506340400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జిల్లాలో పర్యాటక పరంగా మైసూర్ నగరం ప్రాధాన్యత వహించినప్పటికీ జిల్లాలోని ఇతర ప్రాంతాలు కూడా క్రమంగా పర్యాటకపరంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;tour&quot;&gt;Plans to grow other areas in Mysore district as tourist places is discussed by {{cite web |author=Shankar Bennur |title=A tryst with the wild |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/Mar282006/spectrum1016192006327.asp |work=Online Edition of The Deccan Herald, dated 2006-03-28 |publisher=2005, The Printers (Mysore) Private Ltd. |access-date=2007-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060902150125/http://deccanherald.com/deccanherald/mar282006/spectrum1016192006327.asp |archive-date=2006-09-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==  విభాగాలు == 
మైసూర్ జిల్లా మూడు ఉపవిభాగాలు విభజించబడింది, [[గూడ్]], [[మైసూర్]], [[హన్సూర్]]. మైసూర్ జిల్లా యంత్రాంగం 
డిప్యూటీ కమిషనర్ నేతృత్వంలో ఉంటుంది. జిల్లా కమిషన అదనంగా మేజిస్ట్రేట్ బాధ్యత ఉంటుంది. అసిస్టెంట్ కమిషనర్లు, తహసిల్దార్ 
షిరస్తేదార్లు (తాలూకా స్థాయిలో ఆదాయం అధికారిక), రెవెన్యూ ఇన్స్పెక్టర్లు, గ్రామీణ అకౌంటెంట్స్ జిల్లా పరిపాలన డిప్యూటీ కమిషనర్ సహాయం చేస్తారు. [[మైసూర్]] నగరం జిల్లా ముఖ్యపట్టణం. [|ఇది జిల్లాలోని ఈశాన్య భాగంలో నెలకొని ఉంది, దసరా సమయంలో సంబరాలకు (మైసూర్ దసరా) అందమైన రాజభవనాలు కేంద్రంగా ఉంటాయి.

[[2007]]గణాంకాలను అనుసరించి మైసూర్ జిల్లా 7 తాలూకాలుగా విభజించబడింది :
* పిరియపత్న (224,254)
* హున్సుర్ (253,926)
* క్రిష్నరజనగర (239,199)
* మైసూర్ (1,038,490)
* హెగ్గదదెవనకొతే (245,930)
* నంజన్గూడ్ (360,223)
* తిరుమకుదలు నరసిపుర (279,005)
** మొత్తం 2.641.027
* మైసూరు జిల్లాలో 11 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: 
* చామరాజ, కృష్ణరాజ, నరసింహరాజ, చాముండేశ్వరీ ( [[మైసూర్]] నగరం)
* వరుణ (నంజన్గూడ్, తిరుమకుదలు నరసిపుర)
* హన్సుర్
* పిరియపత్న
* క్రిష్నరజనగర
* హెగ్గదదెవనకొతె
* నంజన్గూడ్
* తిరుమకుదలు నరసిపుర

మైసూర్ జిల్లాలో ఒక రాజ్యసభ నియోజకవర్గం ఉంది. చామరాజనగర్ పార్లమెంటు నియోజకవర్గంలో నంజన్‌గూడ, తిరుమకూడలు నరసిసిపుర, బన్నూర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.

== [[2001]] లో గణాంకాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! విషయాలు
! వివరణలు
|-
| జిల్లా జనసంఖ్య .
| 2,994,744,&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;/&gt; 
|-
| ఇది దాదాపు.
| [[ఆర్మేనియా]] దేశ జనసంఖ్యకు సమానం.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |access-date= 2011-10-01 | quote = Armenia 2,967,975 July 2011 est. | website =  | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
| అమెరికాలోని. 
| మిసిసిపి నగర జనసంఖ్యకు సమం..&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2011-09-30|quote=Mississippi 2,967,297|website=|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 640 భారతదేశ జిల్లాలలో. 
| 125వ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=districtcensus/&gt; 
|-
| 1చ.కి.మీ జనసాంద్రత.
|.437&lt;ref name=districtcensus/&gt;
|-
| 2001-11 కుటుంబనియంత్రణ శాతం.
| 13.39%.&lt;ref name=districtcensus/&gt;
|-
| స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి.
| 982:1000 &lt;ref name=districtcensus/&gt; 
|-
| జాతియ సరాసరి (928) కంటే.
| 
|-
| అక్షరాస్యత శాతం.
| 72.56%.&lt;ref name=districtcensus/&gt;
|-
| జాతియ సరాసరి (72%) కంటే.
| 
|}

జిల్లాలో హిందువులు 87.44%, ముస్లిములు 8.87% ఉన్నారు. మిగిలిన వారిలో క్రైస్తవులు, బౌద్ధులు, ఇతర మతాలకు చెందిన వారు ఉన్నారు..&lt;ref name=&quot;legrel&quot;&gt;Data related to the 2001 Census; classified according to religion is provided in detail in the website of the Census department of India in this [http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706213221/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm |date=2010-07-06 }}&lt;/ref&gt;
=== భాషలు ===
జిల్లాలో ప్రధానభాషగా కన్నడం ఉంది. జెనుకుర్బా, బెట్టకుర్బా, పనియ, పంజరి, యెరెవా, సొలిగ మొదలైన సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. 
&lt;ref name=&quot;tribe&quot;&gt;A detailed report on the tribes found in the [[Nagarhole]] National Park is presented by {{cite web|author=The Inspection Panel|url=http://siteresources.worldbank.org/EXTINSPECTIONPANEL/Resources/EcoDevelopmentReport.pdf|format=PDF|title=Report and Recommendation on Request for Inspection, India Ecodevelopment Project, Rajiv Gandhi (Nagarhole) National Park|work=World Bank Internet Resource|publisher=The World Bank|access-date=2007-04-03}}&lt;/ref&gt;

==ఇవి కూడ చూడండి==
* [[:en:Mysore|నగరం]] (నగరం)
* [[:en:Mysore division|మైసూర్ డివిషన్]]
* [[:en:Nanjangud|నంజంగూడ]]

==మూలాలు==
{{reflist|2}}

==మూలాలు==
Dr. Suryanath U. Kamat, A Concise history of Karnataka from pre-historic times to the present, Jupiter books, MCC, Bangalore, 2001 (Reprinted 2002) OCLC: 779604

==వెలుపలి లింకులు==
{{commons category|Mysore district}}
* [http://www.mysore.ind.in www.mysore.ind.in]
* [https://web.archive.org/web/20190810052646/http://www.mysore.nic.in/ Official Website of Mysore district]
* [http://www.masthmysore.com Mysore City Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203001045/http://www.masthmysore.com/ |date=2020-12-03 }}
*[https://web.archive.org/web/20210815054558/https://www.mysoremedia.in/ Mysore Media]

{{Geographic location
|Centre    = మౌసూర్ జిల్లా 
|North     = 
|Northeast = [[మాండ్య]] జిల్లా.
|East      = 
|Southeast = [[చామరాజనగర్]] జిల్లా 
|South     = [[వేనాడు]] జిల్లా [[కేరళ]] రాష్ట్రం. 
|Southwest = 
|West      = [[కొడగు]] జిల్లా 
|Northwest = [[హాసన్]] జిల్లా 
}}

== వెలుపలి లింకులు ==
{{కర్ణాటక జిల్లాలు}}

{{DEFAULTSORT:Mysore District}}
[[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక]]
[[వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>4pu6v1mkc6dygt34hffciu1r7m3opj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముంబై</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2443</id>
    <revision>
      <id>4977963</id>
      <parentid>4963521</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75684" sha1="oimvjg1k3a5u7k2onz0gkw8iqys3595" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = Mumbai
| native_name              = 
| native_name_lang         = mr
| other_name               = Bombay
| settlement_type          = [[Megacity]]
| image_shield             = SealofMumbai.jpg
| image_skyline            = {{multiple image
| border      = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow      = 1/2/2/2/1
| caption_align = center
| image1      = ওরলির গগনরৈখিক দৃশ্য.jpg
| caption1    = [[Parel|Lower Parel]] skyline
| image2      = Gateway of India -Mumbai.jpg
| caption2    = [[Gateway of India]]
| image3      = Taj Hotel, Mumbai - India. (14132561875).jpg
| caption3    = [[Taj Mahal Palace Hotel]]
| image4      = Chhatrapati shivaji terminus, esterno 01.jpg
| caption4    = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus]] 
| image5      =
| caption5    = [[Indiabulls|Indiabulls Sky Blu]] Towers
| image6      = Ganpati bappa morya.jpg
| caption6    = [[Ganesh Chaturthi|Ganesh Visarjan]] at [[Girgaon Chowpatty]]
| image7      = Siddhivinayak Temple (236987777).jpg
| caption7    = [[Siddhivinayak Temple, Mumbai|Siddhivinayak Temple]]
| image8      = Bandra Worli Sea-Link (cropped).jpg
| caption8    = [[Bandra–Worli Sea Link]]
}}
| flag_size                = 120px
| nickname                 = ''[[The City That Never Sleeps (nickname)|The City That Never Sleeps]]'', ''[[City of Dreams (disambiguation)|City of Dreams]]'', ''[[Seven Islands of Bombay|City of Seven Islands]]'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 1995 |title=The Seven Islands |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026175045/http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/geo/7islands.html |archive-date=26 October 2012 |access-date=27 October 2012 |publisher=The Mumbai Pages}}&lt;/ref&gt; ''[[Bollywood|Hollywood of India]]'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 July 2015 |title=Indian Cities and Their Nicknames – Complete List |url=https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |access-date=17 మే 2023 |archive-date=1 నవంబరు 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101063027/https://www.daytodaygk.com/indian-cities-and-their-nicknames-complete-list/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''[[Gateway of India]]'', ''[[Maximum City]]''&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mumbai is truly maximum city |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mumbai-is-truly-maximum-city/articleshow/64440610.cms?from=mdr |access-date=2023-04-15}}&lt;/ref&gt;
| image_map                = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1156|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=Interactive Map Outlining Mumbai}}
| map_alt                  = Mumbai is on the west coast of India, about one third of the way down to the southern tip. It is in the west side of the Maharashtra province, which covers roughly the second quarter of the west coast (counting from the north), and heads inland roughly twice as far as its coastline.
| pushpin_map              = Mumbai#India Maharashtra#India
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_alt          = 
| pushpin_map_caption      = Location in Mumbai##Location in Maharashtra##Location in India
| pushpin_mapsize          = 300
| coordinates              = {{coord|19|04|34|N|72|52|39|E|display=inline,title}}
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = {{flag|India}}
| subdivision_type1        = [[States and union territories of India|State]]
| subdivision_type2        = [[Divisions of Maharashtra|Division]]
| subdivision_type3        = [[List of districts of Maharashtra|District]]
| subdivision_name1        = {{flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[Maharashtra]]
| subdivision_name2        = [[Konkan division|Konkan]]
| subdivision_name3        = [[Mumbai City district|Mumbai City]]&lt;br /&gt;[[Mumbai Suburban District|Mumbai Suburban]]
| established_title        = First settled
| established_date         = 1507&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mumbai Settlement|url=https://www.britannica.com/place/Mumbai/History|website=Britannia}}&lt;/ref&gt;
| named_for                = [[Mumbadevi]]
| government_type          = [[Municipal Corporations in India|Municipal Corporation]]
| governing_body           = [[Brihanmumbai Municipal Corporation]]
| leader_title             = [[Mayor of Mumbai|Mayor]]
| leader_name              = Vacant&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Administrator to run BMC, first time in 40 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/administrator-assumes-charge-in-bmc-today-as-term-of-house-ends/articleshow/90063515.cms |website=The Times of India }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=BMC to be Run by Administrator Sans Mayor After 4 Decades |publisher=News18 |url=https://www.news18.com/news/india/bmc-to-be-run-by-administrator-sans-mayor-after-4-decades-what-it-means-for-public-explained-4848242.html |access-date=8 March 2022}}&lt;/ref&gt;
| leader_title2            = Administrator
| leader_name2             = [[I. S. Chahal]], [[Indian Administrative Services|IAS]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iqbal Chahal appointed as BMC administrator as elections delayed |url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/mumbai-iqbal-chahal-appointed-as-bmc-administrator-as-elections-delayed |access-date=8 March 2022 |website=The Free Press Journal}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref                = Metric
| area_footnotes           = 
| area_total_km2           = 603.4
| area_rank                = 
| area_metro_km2           = 4355
| area_metro_sq_mi         = 1681.5
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 14
| population_total         = 12,478,447
| population_as_of         = 2011
| population_footnotes     = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maharashtra (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts |url=http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006153720/http://www.citypopulation.de/php/india-maharashtra.php |archive-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_metro         = 18,414,288 &lt;br /&gt;20,748,395 (Extended UA)
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;extended UA 2011&quot;&gt;{{Cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |archive-date=30 June 2015 |access-date=20 August 2015 |website=Press Information Bureau, Mumbai |publisher=National Informatics Centre}}&lt;/ref&gt;
| population_rank          = [[List of most populous cities in India|1st]]
| population_demonym       = Mumbaikar, Bombayite, Mumbaiite&lt;ref name=&quot;MumbaiitesinMH&quot;&gt;{{Cite book |last=Neela Dabir, Naina Athale |url=https://books.google.com/books?id=CNmGAwAAQBAJ&amp;q=mumbaiites&amp;pg=PA75 |title=From Street to Hope |date=7 June 2011 |publisher=Sage Publications Private Limited, Mathura Road, [[New Delhi]] |isbn=9788132107651 |page=76}}&lt;/ref&gt;
| timezone1                = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[Postal Index Number|PINs]]
| postal_code              = 400 001 to 400 107
| area_code                = [[Telephone numbers in India|+91-22]]
| registration_plate       = {{plainlist|
*MH-01 Mumbai(S/C)
*MH-02 Mumbai(W)
*MH-03 Mumbai(E)
*MH-47 Borivali&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maharashtra Government-Know Your RTO |url=https://mahades.maharashtra.gov.in/files/report/pdf/Know%20Your%20RTO.pdf |access-date=21 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;!--RTO offices in Mumbai as per Maharashtra Government RTO list. Do not make changes--&gt;
}}
| blank2_name_sec1         = [[Purchasing Power Parity|GDP (PPP)]]
| blank2_info_sec1         = $606.625&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;Mumbai_info2&quot;&gt;*{{cite web|title=Global Wealth PPP Distribution: Who Are The Leaders Of The Global Economy? - Full Size|url=https://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|access-date=2022-11-17|website=www.visualcapitalist.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211013080238/http://www.visualcapitalist.com/wp-content/uploads/2021/10/Global-Wealth-PPP-Distribution.html|archive-date=13 Oct 2021}}
*{{Cite web |date=3 June 2017 |title=Mumbai 17th in global GDP list, says survey |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbai-17th-in-global-gdp-list-says-survey-4686508/ |access-date=16 September 2021 |website=The Indian Express }}
*{{Cite web |date=14 October 2019 |title=Mumbai is the 12th wealthiest city in the world, leaving Paris and Toronto behind |url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world |access-date=16 September 2021 |website=GQ India |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104125658/https://www.gqindia.com/get-smart/content/wealthiest-cities-worldwide-in-2019-list-mumbai-is-the-12th-wealthiest-city-in-the-world |archive-date=4 నవంబరు 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gdp /&gt;
| blank3_name_sec1         = [[International airport]]
| blank3_info_sec1         = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj International Airport]]
| blank4_name_sec1         = [[Rapid Transit]]
| blank4_info_sec1         = [[Mumbai Metro]] and [[Mumbai Monorail]]
| blank_name_sec2          = {{nowrap|[[Official language]]}}
| blank_info_sec2          = [[Marathi language|Marathi]]&lt;!-- Do not add Hindi, Gujarati, Kannada, or English here --&gt;&lt;ref name=&quot;NCLMreport&quot;&gt;[http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf National Commissioner Linguistic Minorities 50th report, page 131] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date= 8 July 2016 }}. Government of India. Retrieved 15 July 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MCGMhistmilestone&quot;&gt;{{Cite web |title=Evolution of the Corporation, Historical Milestones |url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715172504/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlhismilestone?guest_user=english |archive-date=15 July 2015 |access-date=15 July 2015 |publisher=Municipal Corporation of Greater Mumbai |location=Mumbai}}&lt;/ref&gt;
| website                  = {{URL|mumbaicity.gov.in/}}
| footnotes                = {{designation list | embed = yes
| designation1            = WHS
| designation1_offname    = [[Elephanta Caves]], [[Chhatrapati Shivaji Terminus]], and [[The Victorian and Art Deco Ensemble of Mumbai]]
| designation1_date       = 1987, 2004, 2018 (11th, 28th 42nd [[World Heritage Committee|sessions]])
| designation1_type       = Cultural
| designation1_criteria   = i, ii, iii, iv
| designation1_number     = [https://whc.unesco.org/en/list/244]; [https://whc.unesco.org/en/list/945]
[https://whc.unesco.org/en/list/1480]
| designation1_free1name  = Region
| designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in Southern Asia|Southern Asia]]
}}
| area_metro_footnotes     = &lt;ref name=&quot;projectsecoa1&quot;&gt;{{Cite web |title=Mumbai metropolitan area |url=http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=117&amp;Itemid=73 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513105912/http://www.projectsecoa.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=117&amp;Itemid=73 |archive-date=13 May 2013 |access-date=14 March 2013 |publisher=Projectsecoa.eu }}&lt;/ref&gt;
| blank1_info_sec2         = 
| blank1_name_sec2         = 
}}

'''ముంబై'''({{lang-mr|मुंबई}}), భారత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రకు రాజధాని. దీనికి గతంలో '''బొంబాయి''' అనే పేరు ఉండేది. ఇది [[భారతదేశం]] లోని ముఖ్య [[నగరం]]. [[ఢిల్లీ]] తర్వాత రెండవ అత్యంత జన సమ్మర్ధం గల నగరం. ప్రపంచ నగరాలో జనాభా పరంగా ఏడో స్థానంలో ఉంది. 2011 నాటికి నగర జనాభా ఒక కోటి ఇరవై ఐదు లక్షలు. ఇది మహారాష్ట్రలో పశ్చిమ సముద్ర తీరంలోని సాష్టీ ద్వీపంలో ఉంది. ఆధునిక భారతదేశ విభిన్నతను ఈ నగరంలో చూడచ్చు. ఈ నగర సినీ పరిశ్రమ, రాజకీయాలు, నేరస్థులు కలసిపోయి భవిష్యత్తు గురించి ఆందోళన కలిగిస్తుంది. అదే సమయంలో ఈ నగర వాసుల సాహసం ఆశ కలిగిస్తుంది.

== పేరు ==
మరాఠీయుల ఆరాధ్యదైవమయిన ''[[ముంబా దేవి ఆలయం|ముంబా దేవి]]'' పేరు మీదుగా ఈ పట్టణానికి ముంబై అనే పేరు వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{ cite book | last = Sheppard | first = Samuel T | title = Bombay Place-Names and Street-Names:An excursion into the by-ways of the history of Bombay City | url = https://archive.org/details/cu31924024157954 | year = 1917 | publisher = The Times Press | location = Bombay, India | pages =  104–105 | id = {{ASIN|B0006FF5YU}} }}&lt;/ref&gt; పాత పేరైనటువంటి 'బాంబే' కు మూలం, 16వ శతాబ్దములో పోర్చుగీసు వారు ఈ నగరానికి వచ్చినపుడు ''బొంబైమ్'' అనే పేరుతో పిలిచేవారు. 17వ శతాబ్దంలో బ్రిటిషువారు దీనిని 'బాంబే' అని పిలిచారు. మహారాష్ట్రీయులు దీనిని 'ముంబై' అని హిందీ ఉర్దూ భాషలవారు 'బంబై' అనే పేర్లతో పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{ cite book | editor = Sujata Patel &amp; Jim Masselos | title = Bombay and Mumbai. The City in Transition | url = https://archive.org/details/bombaymumbaicity0000unse_v9j7 | chapter = Bombay and Mumbai: Identities, Politics and Populism | year = 2003 | publisher = The Oxford University Press | location = Delhi, India | pages =  [https://archive.org/details/bombaymumbaicity0000unse_v9j7/page/4 4] | isbn = 0195677110}}&lt;/ref&gt; కాని మహారాష్ట్రీయులు, గుజరాతీయులు ఇంగ్లీషు భాషలో సంభాషించినపుడు 'బాంబే' అనే పలుకుతారు.&lt;ref&gt;{{ cite book | last = Mehta | first = Suketu | title = Maximum City: Bombay Lost and Found | url = https://archive.org/details/isbn_9780670049219 | year = 2004 | publisher = Penguin | location = Delhi, India | pages =  [https://archive.org/details/isbn_9780670049219/page/130 130] | isbn = 0144001594 }}&lt;/ref&gt; 1995 లో అధికారికంగా ఈ నగరానికి &quot;ముంబై&quot; అనే పేరును స్థిరీకరించారు.

== పేరు చరిత్ర ==
ముంబై నగరానికి ఈ పేరు మాంబాదేవి అనే హిందూ దేవత పేరు ఆధారంగా వచ్చింది. మహా అంబ అనే పేరు రూపాంతరంచెంది మంబాగా మారింది. ఆయీ అంటే మరాఠీ భాషలో అమ్మ ముంబ, ఆయి కలసి ముంబై అయింది. దీనికి ముందరి పేరు బాంబేకి మూలం పోర్చుగీసువారి బాంబియం. 16వ శతాబ్దంలో ఇక్కడకు ప్రవేశించిన పోర్చుగీసు వారు ఈ నగరాన్ని పలు పేర్లతో పిలిచి చివరకు వ్రాత పూర్వకంగా బాంబియంగా స్థిరపరిచారు. 17వ శతాబ్దంలో ఈ నగరాన్ని స్వాధీన పరచుకున్న ఆంగ్లేయులు ఈ పేరుని కొంత ఆంగ్ల భాషాంతరం చేసి బాంబేగా మార్చారు. మరాఠీలు, గుజరాతీయులు దీనిని మంబాయి, ముంబాయి గానూ హిందీలో దీనిని బంబాయి గాను పిలిచినా ఆంగ్లంలో మాత్రం దీనిని బాంబేగా పిలుస్తారు. 1995 లో దీనిని అధికార పూర్వకంగా మరాఠీల ఉచ్ఛారణ అయిన ముంబైగా మార్చారు. &lt;br /&gt;
== నగర చరిత్ర ==
[[దస్త్రం:Gateway of India.jpg|thumb|235px|left|గేట్ వే ఆఫ్ ఇండియా]]
[[దస్త్రం:Bombay - The High Court from afar (2006).jpg|thumb|left|ముంబై హైకోర్టు]]
ముంబై నగర ఉత్తర భాగంలో కాందివలిలో లభించిన కళాఖండాల ఆధారంగా ఇక్కడ రాతియుగం నుండి నివసించినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. క్రీ.పూ 250 నుండి వ్రాతపూర్వక ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని గ్రీకు రచయిత హెప్టెనేషియాగా (గ్రీకు భాషలో:సప్త ద్వీప సమూహం) వ్యవహరించాడు. క్రీ.పూ 3 వ శతాబ్దంలో ఈ సప్త ద్వీపాలు బౌద్ధ మత అవలంబీకుడైన మౌర్యచక్రవర్తి అశోకుని సామ్రాజ్యంలో భాగంగా మారాయి. మొదటి కొన్ని శతాబ్ధాల వరకు ఈ ద్వీపాలపై ఆధిపత్యంలో ఇండో సితియన్ స్ట్రాప్స్, శాతవాహనుల మధ్య వివాదాలు ఉన్నాయి. తరువాతి కాలంలో ఈ ద్వీపాలు సిల్హరా సామ్రాజ్యంలో భాగమైనాయి. 1343 వరకూ ఈ ద్వీపాలు గుజరాత్ లో కలిసే వరకూ సిల్హరా పాలనలోనే ఉన్నాయి. కొన్ని పురాతన నిర్మాణాలున్న ఎలెఫెంటా గృహలు, వాకేశ్వర్ గుడుల సమూహం ఇక్కడ ఉన్నాయి.

1534 లో ఈ ద్వీపాలు బహదూర్ షాహ్ ఆఫ్ గుజరాత్ నుండి పోర్చుగీస్ ఆధీనంలోకి వచ్చాయి. 1661లో ఈ ద్వీపాలు ఇంగ్లాండుకు చెందిన రెండవ చార్లెస్‌కు కేథరిన్ డీ బ్రగాంజాను వివాహమాడిన సందర్భంలో వరకట్నముగా లభించాయి. 1963లో ఈ ద్వీపాలు ఈస్టిండియా కంపనీకు 10 పౌండ్ల సంవత్సర లీజు కింద ఇవ్వబడ్డాయి. వారు ఈ ద్వీపాల తూర్పు తీరంలో భారత ద్వీపకల్పంపంలోని తమ మొదటి రేవుని నిర్మించారు. 1661లో 10,000 జనాభా ఉన్న ఈ ప్రాంతం జనాభా 1675, 1687 నాటికి 60,000 జనాభాగా త్వరితగతిని అభివృద్ధి చెందింది.ది బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపనీ తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని [[సూరత్]] నుండి బాంబేకు మార్చింది. ఎట్టకేలకు ముంబై నగరం బాంబే ప్రెసిడెన్సీకు ప్రధాన నగరంగా మారింది. 1817 నుండి బృహత్తర నిర్మాణ ప్రణాళికల ద్వారా అన్ని ద్వీపాలను అనుసంధానించాలని తలపెట్టారు.1845 నాటికి '''హార్న్‌బై వల్లర్డ్ ''' పేరుతో నిర్మాణకార్యక్రమాలు పూర్తి అయ్యాయి. దీని ఫలితంగా మొత్తం ద్వీపాలు 438 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రదేశానికి విస్తరించాయి. 1853లో మొదటి రైలు మార్గాన్ని బాంబే నుండి థానే వరకు నిర్మించారు. అమెరికన్ సివిల్ వార్ (1861-1865) కాలంలో ముంబై నగరం నూలు వస్త్రాల వ్యాపార కేంద్రంగా మారింది. ఫలితంగా నగర ఆర్థిక పరిస్థితులలో పెను మార్పు సంభవించింది. ఆ కారణంగా నగర రూపురేఖలలో విశేష మార్పులు వచ్చాయి.&lt;br /&gt; 1955లో బాంబే రాష్ట్రం భాషాపరంగా మహారాష్ట్రా, గుజరాత్‌లుగా విభజింప బడిన తరువాత ఈ నగరం స్వయంపాలిత ప్రాంతంగా మార్చాలన్న ఆలోచనని వ్యతిరేకిస్తూ మహారాష్ట్రీయులు బాంబే ముఖ్యపట్టణంగా మహారాష్ట్రా రాష్ట్రం కావాలని కోరుతూ''' సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమం '''లేవదీయడంతో, పోలీసు కాల్పుల్లో 105 మంది మరణంతో ఉద్యమం విజయవంతంగా ముగిసింది. మహారాష్ట్రా రాష్ట్రం బాంబే ముఖ్యపట్టణంగా వెలిసింది. &lt;br /&gt; 1970 తరువాత నిర్మాణ కార్యక్రమాలు త్వరిత గతిని అభివృద్ధి చెందటం, వలస ప్రజల స్థిర నివాసం కారణంగా జనసంఖ్యలో బాంబే కలకత్తాను అధిగమించింది. వలస ప్రజల ప్రవాహం ముంచెత్తడం మహారాష్ట్రీయులను కొంత అశాంతికి గురి చేసింది. వారి నాగరికత, భాష, ఉపాధి పరంగా జరిగే నష్టాలను ఊహించి ఆందోళన పడసాగారు. ఈ కారణంగా [[బాల్ ఠాక్రే|బాలాసాహెబ్ థాకరే]] నాయకత్వంలో మాహారాష్ట్రీయుల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ ముఖ్యాంశంగా [[శివసేన|శివసేనా]] పార్టీ ప్రారంభం అయింది. 1992-1993లో నగర సర్వమత సౌజన్యం చీలికలైంది. దౌర్జన్యాలు విపరీతమైన ఆస్తి, ప్రాణ నష్టాల కారణంగా మారాయి. కొన్ని నెలల తరువాతి కాలంలో మార్చి 12 వ తారీఖున ముంబాయి మాఫియా ముఠాల ఆధ్వర్యంలో ప్రధాన ప్రదేశాలలో బాంబు పేలుళ్ళు సంభవించాయి. ఈ సంఘటనలో 300 మంది తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. 1995లో శివసేనా ప్రభుత్వ పాలనలో ఈ నగరం పేరు పురాతన నామమైన మూంబైగా మార్చబడింది. 2006లో ముంబై మరో తీవ్రవాద దాడికి గురైంది ఈ సంఘటన 200 ప్రాణాలను బలితీసుకుంది. ఈ దాడి ముంబై నగర రైల్వే పైన జరిగింది.

== భౌగోళికం ==
ముంబై భారతదేశపు పడమటిభాగంలో అరేబియన్ సముద్ర తీరంలో ఉల్హానదీ ముఖద్వారంలో ఉంది.మహారాష్ట్రా రాష్టృఆనికి చెందిన సాష్టా ద్వీపంలో 
ముంబై నగరం అధిక భాగాన్ని ఆక్రమించుకుని విస్తరించి ఉంది.ఇది కాక ఈ ద్వీపంలో ఠాణే జిల్లాలోకొంతభాగం కూడా ఉంది.ముంబై నగర అధిక భూభాగం సముద్ర మట్టానికి స్వల్ప ఎత్తులో మాత్రమే ఊంటుంది.నగరమంతా సముద్ర మట్టానికి 10 నుండి 15 మీటర్ల ఎత్తుల మధ్య ఉంటుంది. ఉత్తర ముంబై నగరం కొడ ప్రాంతాలతో నిండి ఉంటుంది.నగరంలోకెల్లా ఎత్తైన ప్రదేశం ఎత్తు 450 మీటర్లు.నగరం విస్తీర్ణం 603 కిలోమీటర్లు.

ముంబై నగరంలో ''సంజయ్ గాంధి నేషనల్ పార్క్ ''మాత్రం నగరంలోని ఆరవభాగం భూభాగంలో విస్తరించి ఉంది.ఇక్కడ ఇప్పుడు కూడా చిరుతపులులు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది.

ముంబై వాసుల మంచినీటీ అవసరాలు తీర్చడానికి భాత్సా కాకుండా ఆరు సరసులు ఉన్నాయి.అవి వరసగా విహార్, వైతర్ణా, ఉప్పర్ వైతర్ణా, తుసి, తాన్సా, పొవాయ్.త్ల్సి, విహార్ సరసులు బొరివిలి నేషనల్ పార్క్‌లో నగర సరిహద్దులో ఉన్నాయి.నగర సరిహద్దులో ఉన్న పొవాయ్ నీటిని పరిశ్రమలకు సరఫరా చేస్తారు.దహిసర్, పొఇన్‌సర్, ఒహివారా అనే మూడు నదులు ఉన్నాయి.తుల్సి నుండి ప్రవహించే మిథి నది విహారు, పొవాయ్ 
సరసులు పొంగి పొరలుతున్నపుడు వచ్చేనీటిని చేర్చుకుని ప్రవహిస్తుంది.పడమటి సముద్ర తీరం సెలఏర్లు నీటిమడుగులు ఉన్నాయి.పడమటి సముద్ర తీరం ఇసుక, రాళ్ళతో నిండి ఉంటుంది.
== వాతావరణం ==
ముంబై నగరం భూమధ్యరేఖకు సమీప ప్రాంతం, సముద్రతీర ప్రాంతం అయినందున ఇక్కడి వాతావరణం రెండు ప్రత్యేక మార్పులకు గురౌతుంది.గాలిలో తేమ అధికంగా ఉండే జీజన్, పొడిగాలులు వీచే సీజన్ ముంబైలో సహజంగా ఉంటుంది.తడిగాలులు మార్చి, అక్టోబరు మధ్యకాలంలోనూ పొడిగాలులు జూన్, సెప్టెంబరు మధ్యకాలంలో అధికం.జూన్, సెప్టెంబరు మాసాల మధ్యకాలంలో వీచే నైరుతి ఋతుపవనాలు నగరానికి నీటి అవసరాన్ని చాలావరకు భర్తీ చేస్తుంది.నగరంలోని వార్షిక వర్షపాతం 2,200 మిల్లీమీటర్లు ఉంటుంది.1954లో నమోదైన 3,452 మిల్లీలీటర్ల వర్షపాతం నగరంలో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం.ఒక రోజులో నమోదైన అత్యధిక వర్షపాతం 944 మిల్లీలీటర్లు.పోడి గాలులు వీచే నవంబరు, ఫిబ్రవరి మధ్యకాలం మితమైన తడితో చేరిన వెచ్చదనంతో కూడిన చలిగాలులు కలిగిన ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది.ఉత్తరదిశ నుండి వీచే చలిగాలులు జనవరి, ఫిబ్రవరి మాసాల మధ్యకాలంలో కొంచంగా చలిని పుట్టించడానికి కారణమౌతాయి.సంవత్సర అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 38డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 11డిగ్రీల సెంటీగ్రేడ్ ఉంటుంది.

== జనాభా ==
2001 జనాభా లెక్కల ననుసరించి ముంబై జనాభా 1,30,00,000. నగరపురాలలో నివసిస్థున్న ప్రజలను చేర్చుకుంటే ఈ సంఖ్య 1,60,00,000.5 ముంబై నగర పురపాలక వ్యవస్థకి చెందిన వెలుపలి ప్రదేశాలలో 10,04,000 ప్రజలు నివసిస్థున్నట్లు అంచనా. 2008 లో జనసంఖ్య 1,36,62,885. పురపాలక వ్యవస్థకు చెందిన వెలుపలి ప్రాంతాల జనాభా 2,08,70,764. జన సాంద్రత ఒక చదరపు కిలో మీటర్‌కి 22,000. అక్షరాస్యత శాతం 86%, ఇది దేశ సరాసరి కంటే అధికం. ప్రతి 1000 మంది రురుషులకు 875 మంది స్త్రీలు. ఇది దేశ సరాసరి కంటే కొంచం తక్కువ. ముంబై జనాభాలో హిందువులు 68%, ముస్లిములు 17%, క్రిస్తియన్లు 4%, జైనులు 4%. మిగిలిన వారు పారశీకులు, బౌద్ధ మతస్థులు, యూదులు, అథియిస్టులు.&lt;br /&gt;1991 జనాభా లెక్కల మహారాష్ట్రియన్లు 42%, గుజరాతియన్లు18%, ఉత్తర భారతీయులు21%, తమిళులు 3%, సింధీలు 3%, కన్నడిగులు 5%, ఇతరులు. మిగిలిన పెద్ద నగరాలకంటే ముంబైలో అధిక భాషలను మాట్లాడకలిగిన ప్రజలు అధికం. మహారాష్ట్రా రాష్ట్రానికి అధికారభాష [[మరాఠీ]]. మరాఠీ రాష్ట్రంలో అధికసంఖ్యాకులు మాట్లాడే భాష. ఇతరభాషలు [[హిందీ]], ఆంగ్లము ([[ఇంగ్లీషు]]), [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]]. ఇక్కడి వారు మాట్లాడే హిందీని బాంబియా హిందీగా వ్యవహరిస్తారు. మరాఠీ, హిందీ, భారతీయ ఆంగ్లము ఇవి కాక మరికొన్ని ప్రాంతీయ భాషల కలగలుపుగా ఇక్కడి హిందీ ఉంటుంది. ఇక్కడి ప్రజలు అధికంగా ఆంగ్లంలోనే మాట్లాడుతుంటారు. వైట్ కాలర్ జాబ్ అనబడే కార్యాలయ ఉద్యోగులు ఆంగ్లభాషను ఎక్కువగా మాట్లాడుతుంటారు. &lt;br /&gt; అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో సాధారణంగా ఎదుర్కొనే సమస్య నగారాలు వాటి పరిసరాలలో పెరిగే జనసంఖ్య. అన్ని ననగరాల మాదిరిగా ముంబాయి కూడా నగరపరిసరాలలో విపరీతంగా పెరుగుతున్న జనాభాతో ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటుంది. ఈ కారణంగా నిరుద్యోగం, అనారోగ్యం, పేదరికం లాంటి సమస్యలు నగరానికి పరిష్కరించవలసిన ప్రధాన సమస్యలు. పెరుగుతున్న జనాభా కారణంగా నివాసగృహాలు కొరత వలన ప్రజలు ఇరుకైన గృహాలలో నివసించవలసి వస్తుంది. నివాసాలకు చెల్లించ వలసిన బాడుగలు ఎక్కువే. నివాస ప్రదేశానికి పనిచేసే ప్రదేశానికి దూరాలూ ఎక్కువే. ఈ కారణంగా ప్రయాణ వసతులు పెరుగుతున్న జనాభా అవసరాలను తీర్చడం కొంత కష్ణమవుతున్నది. సిటీ బస్సులు, లోకల్ ట్రైన్లలో జన సమర్ధం ఎక్కువైనప్పటికి, చక్కగా కాల ప్రమాణాలను అనుసరించటంవల్ల ప్రజలకు ఎంతగానో సౌకర్యవంతముగా ఉన్నాయి. 2001లో జనాభా లెక్కలననుసరించి నగరంలోని 54% ప్రజలు మురికివాడలలో (స్లమ్స్) అతితక్కువ సౌకర్యాలు కలిగిన నివాసాలలో నివసిస్తున్నట్లు అంచనా. 2004లో ముంబై 27,577 నేరాలను నమోదు చేసింది. 2001 లో నమోదు చేసిన 30,991 నేరాలకంటే 11% తగ్గిన మాట వాస్తవం. ఇతర రాష్ట్రాలనుండి 1991-2001 మధ్య ఇక్కడకు వలస వచ్చిన ప్రజలసంఖ్య 11.2కోట్లు.{{fact|date=june 2008}} ఇది ముంబై జనసంఖ్యను54%పెంచింది.{{fact|date=june 2008}}

== పట్టణ పరిపాలన ==
ముంబై నగరాన్ని రెండు ప్రత్యేకవిభాగాలుగా విభజిస్తారు.ఒకటి ముంబైనగర ద్వీపం (ఐలాండ్ సిటీ) రెండు నగరపరిసరాలు.నగరనర్వహణ బృహన్ముంబై మునిచిపల్ కార్పొరేషన్ (బిఎమ్‌సి) అధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.దీనిని పూర్వం బాంబే మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ అని అంటారు.''మున్సిపల్ కమీషనర్''నగర ప్రధాన అధికారి.ఈ పదవికి ఐఏఎస్ అధికారిని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది.24 నియోజకవర్గాల నుండి 227 కౌన్సిలర్లను నగర పాలన నిమిత్తం ప్రజలు నేరుగా 24 వార్డుల నుండి ఓటు వేసి ఎన్నుకుంటారు.వీరుకాక ప్రతిపాదించబడిన అయిదుగురు కౌన్సిలర్లు ఒక మేయరు ఉంటారు.మేయరు మర్యాదపూర్వక అధికారి.పాలనాధికారాలు మున్సిపల్ కమీషనర్ ప్దవికి వర్తిస్తాయి.మహానగర ముఖ్యావసరాలు తీర్చవలసిన బాధ్యత బిఎమ్‌సి వహిస్తుంది.సహాయక కమీషనర్ ప్రతి ఒక్క వార్డు పాలనా వ్యవహారాలు పర్యవేక్షిస్తుంటారు.ఈ ఎన్నికలలో ప్రాంతీయ పార్టీలన్నీ పాలుపంచుకుంటాయి.''ది ముంబై మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ ''
లో అంతర్భాగంగా ఏడు మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు,13 మున్సిపల్ కౌన్సిల్స్ ఉంటాయి.గ్రేటర్ ముంబైలో అంతర్భాగంగా రెండు జిల్లాలు ఉన్నాయి.జిల్లా కలెక్టర్ల ఆధ్వర్యంలో ఆస్తివివరాలు, ఆదాయ వ్యయాలు, జాతీయ ఎన్నికల నిర్వహణా బాధ్యతలు నడుస్తుంటాయి.

ఐపిఎస్ ఆఫీసరైన పోలిస్ కమీషనర్ ఆధ్వర్యంలో ముంబై పోలిస్ తనబాధ్యతలు నెరవేరుస్తుంటుంది.రక్షకదళం హోమ్‌మంత్రిత్వ శాఖ అధికారంలో పనిచేస్తుంది.
ముంబై నగరం ఏడు పోలీస్ విభాగాలుగానూ, ఏడు ట్రాఫిక్ పోలిస్ విభాగాలుగానూ విభజించారు. ట్రాఫిక్ పోలిస్ వ్యవస్థ పోలీసు వ్యవస్థ అధ్వర్యంలోనే ఉన్నా, కొంత స్వతంత్రంగానే వ్యవహరించే వీలు దీనికి ఉంటుంది. నలుగురు సహాయక అగ్నిమాపక దళ అధికారులు, ఆరుగురు విభాగాల అధికారుల సహాయంతో ఉన్నత అగ్నిమాపక అధికారి అధ్వర్యంలో నగరంలోని అగ్నిమాపకదళం ''ముంబై ఫైర్ బ్రిగేడ్'' పనిచేస్తుంది.

మహారాష్ట్ర, గోవా, యూనియన్ ప్రదేశాలైన డామన్, డయ్యూ, దాద్రా, నగర్ హవేలీల న్యాయ వ్యవహారాలు చక్కదిద్దే ''బాంబే హైకోర్ట్ ''నగరంలోపల ఉండి న్యాయ సేవలందిస్తుంది.ఇవి కాక రెండు క్రింది కోర్టులు ఉన్నాయి.ఒకటి సాధారణ వ్యవహారాలకు''స్మాల్ కాజెస్ కోర్ట్ '' ఒకటి నేరసంబంధిత వ్యవహారలను చక్కదిద్దే ''సెషన్స్ కోర్ట్ '' ఉన్నాయి.తీవ్రవాద సమస్యల నిమిత్తం ప్రత్యేక కోర్ట్ ఉంది దానిని టిడిఎ అంటారు.నగరం నాలుగు పార్లమెంట్ నియోజక వర్గాలుగానూ, ముప్పై నాలుగు విధాన సభ నియోజక వర్గాలుగా విభజించబడింది.

== విద్య ==
నగరంలో మునిసిపల్ పాఠశాలలు లేక ప్రైవేట్ పాఠశాలలు విద్యా సంబంధిత సేవలందిస్తూ ఉన్నాయి.ఈ పాఠశాలలు ''మహారాష్ట్రా స్టేట్ బోర్డ్'', ''సెంట్రల్ బోర్డ్ ఫర్ సెంకండరీ ఎడ్జ్యుకేషన్'', ది ''ఆల్ ఇండియన్ స్కూల్ సర్టిఫికేషన్ ఎక్జామినేషన్స్''లలో ఏదైనా ఒకదానిలో భాగమై ఉంటాయి.ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు ప్రభుత్వం నుండి కొంత నిధులు అదుంతూ ఉంటాయి.ప్రభుత్వ పాఠశాలలు అనేక సదుపాయాలతో పనిచేస్తాయి.ప్రభుత్వ పాఠశాలలలో ఖరీదైన ప్రైవేట్ పాఠశాలలో చదివించలేని వారు తమ పిల్లలను చదివిస్తుంటారు.అధిక శాతం ప్రజలు తమ పిల్లలను ప్రైవేట్ పాఠశాలలలో చదివించడానికే మొగ్గు చూపుతుంటారు. ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో చక్కని భవన నిర్మాణ వసతులు ఉండటం ఒక కారణం.

విద్యార్థులు 10 సంవత్సరాల చదువు పూర్తిచేసిన తరువాత విద్యార్థులకు జూనియర్ కళాశాలలో విద్యనభ్యసించడానికి అర్హులౌతారు.రెండు సంవత్సరాల జూనియర్ కళాశాల విద్య్హలో విద్యార్థులు ఆర్ట్స్, కామర్స్ (వాణిజ్యం), సైన్స్ (విజ్ఞానం) విభాగాలలో ఒకదానిని ఎన్నుకుని విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తారు.ఇది సాదారణ పట్టా లేక వృత్తి విద్యలను కొనసాగించడానికి సౌలభ్యం కలిగిస్తుంది.అత్యధిక కళాశాలలు ముంబై విశ్వవిద్యాలయ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తాయి.యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ముంబై ప్రపంచంలోతి పెద్దకళాశాలలలో ఒకటి.ఇక్కడ పట్టభద్రులైయ్యేవారి సంఖ్య అత్యధికం.నగరంలో ఉన్న భారత దేశంలో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ''ది ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ '', యూనివర్శిటీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ'' లు ముంబై నగర విద్యార్ధులకు సాంకేతిక ఉన్నత విద్యలను అందిస్తున్నాయి.''నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్ '',నర్శీ మంజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్ '', ''వీరమాత జిజియాబాయ్ టెక్నలాజికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ '', ఎస్‌ఎన్‌డిటి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం, టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ స్టడీస్ ఇతర సాంకేతిక విద్యాలయాలు.ఇవి కాక నగరంలో ''జమ్నాలాల్ బజాజ్ ఇన్‌స్ట్త్యౌత్ అఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్'', ''నర్శీ మంజీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ అండ్ రీసర్చ్'', ''ఎస్‌పి జైన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్ అండ్ రీసేర్చ్'' లాటి ఆసియాలో పేరెన్నికగన్న కళాశాలలు ఉన్నాయి.

== సమాచార రంగం ==
ముంబై నగరం అనేక వార్తాపత్రికా ప్రచురణ సంసంస్థలకు, దూరదర్శన్, రేడియో కేంద్రాలకు పుట్టిల్లు.ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, మిడ్‌డే, డెన్‌ఏ, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా లాంటి ప్రముఖ ఆంగ్ల వార్తా దినపత్రికలు ఇక్కడ నుండి ప్రచురించబడి అమ్మబడుతుంటాయి.లోక్ సత్తా, లోక్ మాతా, మహారాష్ట్రా టైమ్స్ లాంటి ప్రాంతీయ పత్రికలు ప్రచురించబడుతున్నాయి.ఇతర భారతీయ భాషలలోనూ అనేక వార్తాపత్రికలు నగరంలో లభ్యమౌతూ ఉన్నాయి. 1822 నుండి ప్రచురించబడుతున్న ''[[ముంబై సమాచార్]]'' వార్తాపత్రికకు ఆసియాలో అతి ప్రాచీన వార్తాపత్రిక హోదా ఉంది.[[1832]]లో బాలశాస్త్రి జంబేకర్‌చే బాంబే దర్పన్ అనే మొదటి మరాఠీ వార్తా పత్రిక ప్రచురించబడింది.

ముంబై నగవాసులు స్వదేశీ, విదేశీ దూరదర్శన్ ప్రసారాలనేకం చూస్తూంటారు.కేబుల్ కనెక్షన్ ద్వారా దాదాపు నూరుకు పైబడిన చానల్స్ గృహాలకు అందింబడుతున్నాయి. వివిధ మతాలకు, భాషలకు చెందిన ప్రజలకు ఈ ప్రసారాలవలన ప్రయోజనంచేకూరుతుంది. అనేక అంతర్జాతీయ వార్తాసంస్థలు వార్తా ప్రసారాలు, ప్రచురణా సంస్థలకు నగరం ప్రధాన కేంద్రం. జాతీయ దూరదర్శన్ ప్రసారాలద్వారా రెండు ఉచిత ప్రసారాలను ప్రజలకు అందిస్తుంది. మూడు ప్రధాన సంస్థలు అనేక గృహాలకు కేబుళ్ళ ద్వారా ప్రసారాలను అందిస్తున్నాయి. వీటిలో ఈటీవీ మరాఠి, జీ మరాఠి, స్టార్‌స్పోర్ట్స్, ఇఎస్‌పిఎన్, డిడి మరాఠి, శేషాద్రి, మీ మరాఠి, జీటాకీస్, జీటీవీ, స్టార్‌ప్లస్, నూతన ప్రసారాలైన స్టార్‌మజా లేక పాపులర్ ప్రజల అభిమానాన్ని సంపాదించిన ప్రసారాలు. పాపులర్ వార్తాప్రసారాలు పూర్తిగా ముంబై, మహారాష్ట్ర ప్రజలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ప్రసారమౌతుంటాయి. స్టార్‌మజా, జీ24టాస్, షహారాసమయ్ పాపులర్ అందించే ముఖ్య ప్రసారాలు. అధిక ఖరీదైన పాపులర్, టాటాస్కై, డిష్ టీవీ ప్రసార కారణంగా ముంబై ఉపగ్రహ ప్రసారాలు శాటిలైట్ టెలివిజన్ ప్రసారాలు ప్రజలంగీకారాన్ని సాధించాయి. పన్నెండు ఆకాశవాణి ప్రసారకేంద్రాలలో నాలుగు కేంద్రాలు ఎఫ్‌ఎమ్ ప్రసారాలందిస్తున్నాయి.ఇవి కాక మూడు ఆకాశవాణి ప్రసారాలు 
ఏమ్ బ్రాండ్ ప్రసారాలందిస్తున్నాయి.ముంబై నగరంలో కమర్షియల్ రేడియో అందించే వరల్డ్ స్పేస్, సైరస్, ఎక్స్‌ఎమ్ ప్రసారాలు అందిస్తుంది.[[2006]]
యూనియన్ గవర్న్‌మెంట్ చే ప్రారంభించబడిన కండిషనల్ ఏక్సెస్ విధానం దాని అనుబంధ విధానం డీటీహెచ్‌తో పోటీని ఎదుర్కోవడంలో విఫలమైంది.

== ఆర్ధికరంగం ==
భారతదేశంలో ముంబై అతి పెద్ద నగరం.దేశం మొత్తంలో పారిశ్రామిక ఉద్యోగాలు 10% ముంబై నగరం నుండి లభిస్తుంది.ఈ నగరంలో ఆదాయపు పన్ను దేశం మొత్తం లభిచించేదానిలో 40%.దేశం మొత్తంలీని కస్టమ్స్ పన్ను 60% ఈ నగరం నుండి లభిస్తుంది.దేశానికి 20% ఎగుమతి పన్ను ముంబై నగరం నుండి లభిస్తుంది.దేశం మొత్తంలో విదేశీ వర్తకం, పారిశ్రామిక పన్ను రూపంలో 40% ముంబైనగరం నుండి లభిస్తుంది.ముంబై నగర తలసరి ఆదాయం 48,954 రూపాయలు.ఇది జాతీయ తలసరి ఆదాయం కంటే మూడింతలు ఎక్కువ.భారతదేశం అంతా శాఖలు కలిగిన స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, ఎల్‌ఐసి, గోద్రెజ్, రిలయన్స్ లాంటి భారతీయ ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీలకు చెందిన నాలుగు పరిశ్రమలు ముంబై నుండి తమకార్యకలాపాలు సాగిస్తున్నాయి.విదేశీ బ్యాంకులూ, ఆర్థిక సంస్థలు అనేకం ఈ నగరంలో కార్యాలయాలను స్థాపించాయి.వీటిలో ''వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్(ముంబై)''ప్రధానమైనది.1980 వరకు ముంబైనగర ప్రధాన ఆదాయపు వనరులలో వస్త్రాల తయారీ, సముద్ర రేవు (హార్బర్) లు ప్రధానమైనవి.
ప్రజాదాయం ఇంజనీరింగ్, వజ్రలను సానబెట్టడం, హెల్థ్ కేర్, సమాచార మాధ్యమం.నగరం బాబా ఆటమిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్, దేశంలో ప్రత్యేకత కలిగిన సాంకేతిక పరిశ్రమలు.ఈ కారణంగా నగరంలో అత్యాధునిక భవన సముదాయాలు అభివృద్ధి చెందాయి.విస్తారంగా మానవ వనరులు లభ్యం కావడం ఈ అభివృద్ధికి ఒక కారణం.

నగరంలోని ఉద్యోగులలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు అధికం.అత్యధిక నైపుణ్యం కలిగిన వారు మితమైన నపుణ్యం కలిగినవారూ స్వయం ఉపాధి కలింగిఉన్నారు కూడా అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.వీధి వర్తకులు, టాక్సీ డ్రైవర్లూ, మెకానిక్, శ్రామిక జీవితంతో తమజీవికకు కావలసిన ద్రవ్యాం సంపాదించే ప్రజలసంఖ్య కూడా నగరంలో అధికమే.ప్రత్యక్షంగానూ పరోక్షంగానూ రేవు, నౌకా పరిశ్రమ ఉద్యోగాలు కల్పిస్తుంది.మధ్య ముంబైలోని ధారవిలో ఉన్న బృహత్తర రీసైక్లింగ్ పరిశ్రమ నగరంలోని ఇతర భాగంలోని వ్యర్ధాల నుండి పలు పరికరాలు తయారు చేయబడతాయి.ఇక్కడ ఒకే గదిలో పనిచేసే లఘు పరిశ్రమలు 15,000 ఉన్నాయి.

ముంబై నగర ప్రధాన ఉపాధి వనరులలో ప్రచార మాధ్యమం ఒకటి.అనేక దూరదర్శన్, ఉపగ్రహ (శాటిలైట్) నెట్‌వర్క్‌లు, అలాగే ప్రధాన ప్రచురణా సంస్థలు 
ఇక్కడనుండి ప్రారంభం అయినవే.హిందీ చలన చిత్రాలకు ముంబై ప్రధాన కేంద్రం. చందు

== రవాణా వ్యవస్థ ==
[[దస్త్రం:Chhatrapati Shivaji Terminus (Victoria Terminus).jpg|thumb|right|ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్]]
[[దస్త్రం:Churchgate railway station outside view mumbai.JPG|thumbnail|చర్చిగేట్ మెట్రో రెయిల్వే స్టేషను|ఎడమ]]
[[దస్త్రం:Airport, Mumbai.jpg|thumb|విమానాశ్రయం, ముంబై]]
[[దస్త్రం:Best cbd wad.jpg|thumb|బీఎస్‌టి (BEST) బసు]]
[[దస్త్రం:Mumbai Airport.jpg|thumb|'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్']]
[[ముంబై]] ప్రజలు అనేకంగా ప్రభుత్వంచే నడపబడుతున్న రైళ్ళలోనూ, సిటీ బస్సులలో ప్రయాణానికి ఉపయోగించుకుంటారు. 'ముంబై సబర్బన్ రైల్వే'బి ఇ ఎస్ టి బస్సులు, కార్లు, ఆటోరిక్షాలు, ఫెర్రీలు లలో వారు పనిచేసే ప్రదేశాలను చేరుకుంటూ ఉంటారు.&lt;br /&gt;
ముంబై నగరం రెండు భారతీయ రైల్వే సంస్థలకు చెందిన ప్రధాన కార్యాలయాలకు కేంద్రం. '[[ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్]]' (CR)లో సెంట్రల్ రైల్వేకి చెందిన ప్రధాన కార్యాలయం, 'వెస్ట్రన్ రైల్వే' (WR) ప్రధాన కార్యాలయం చర్చ్‌గేట్ వద్ద ఉన్నాయి. ముంబై సబర్బన్ రైల్‌వే నగరంలో ప్రయాణానికి వెన్నెముక లాంటిది. ఇది మూడు భాగాలుగా విభజింప బడింది.భూమి లోపల, వెలుపల ప్రయాణం చేసే 'ముంబై మెట్రో రైల్ మార్గం ప్రస్తుతం నిర్మాణ దశలో ఉంది. ఇది వెర్సోవా నుండి అంధేరీ మీదుగా ఘాట్‌కోపర్ వరకు ప్రయాణీకులను తీసుకొని వెళుతుంది. 2009లో దీనిలో కొంత భాగం పనులు పూర్తికాగానే మిగిలిన భారతీయ భూభాగంతో ఇండియా రైల్వే ద్వారా ముంబై చక్కగా అనుసంధించబడుతుంది. శివాజీ టెర్మినస్, దాదర్, లోకమాన్య టెర్మినస్ (కుర్లా), ముంబై టెర్మినస్, బాంద్రా టెర్మినస్ నుండి రైళ్ళ రాకపోకలు ఉంటాయి. 'సబర్బన్ రైల్వే' రైళ్ళలో ఒక సంవత్సరానికి 2.20 కోట్ల ప్రాయాణీకులను తమ గమ్యాలకు చేరవేస్తున్నట్లు అంచనా. బస్సు ప్రయాణాలతో పోల్చి చూస్తే ట్రైన్ చార్జీలు కొంత తక్కువ. ఈ కారణంగా ప్రజలు దూర ప్రయాణాలకు రైళ్ళలో ప్రయాణించడానికి ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు. ముంబై ప్రభుత్వం బియిఎస్‌టి (BEST)పేరుతో నగరం లోపల బస్సులను నడుపుతుంది. ఈ బస్సు మార్గాలు నగరమంతటినీ కలుపుతూ నగరంలో ఏప్రాతానికైనా చేరుకునేలా ఉంటాయి. ఈ మార్గాలు నేవీ ముంబై నుండి తానే వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ది బి.యి.ఎస్‌.టి. (BEST) 3,400 బస్సులను నడుపుతుంది. నగర ప్రజలు తక్కువ, మధ్య రకం ప్రయాణాలకు వీటిని ఉపయోగించుకుంటారు. ఫెర్రీ (బోట్) లలో 45% ప్రజలు ప్రయాణిస్తారనీంచనా. ఫెర్రీలలో సాదారణ ఫెర్రీలే కాక రెండస్థుల ఫెర్రీలు నడపడం ప్రత్యేకత. 340 జలమార్గాలలో ఫెర్రీలు ప్రజలను అటూ ఇటూ చేరవేస్తుంటాయి. [[మహారాష్ట్ర]]&lt;nowiki/&gt;లోని ప్రధాన నగరాలను కలుపుతూ ఎయిర్ కండిషన్ బస్సులను ఎమ్‌ఎస్‌ర్‌టిసి (MSRTC) పేరుతో నడుపుతుంటారు. ఈ సర్వీసులు నగరం లోపలి భాగాలలో కూడా ఉంటాయి. ఇక్కడికి సందర్శనార్ధం వచ్చే ప్రయాణీకులకోసం 'ముంబై దర్శన్' పేరుతో బస్సులను నడుపుతుంటారు. వీటి సాయంతో అనేక ముంబై పర్యాటక ఆకర్షణ ప్రదేశాలను దర్శించ వచ్చు.

నలుపు, పసుపు రంగులతో మీటర్ల సహాయంతో నడిచే కార్ల బాడుగ వసూలు చెసుకొని ప్రయాణీకులను చేరవేస్తూ ఉంటాయి. నగరపురాలలో ఆటోరిక్షాలు అధికంగా ఉంటాయి. గ్యాస్ సిలిండర్ల సాయంతో నడిపే రిక్షాలు బాడుగకు నడుపుతుంటారు. ఇవి బడుగు వర్గాలకు అందుబాటులో ఉండే చౌకైన వాహనాలు.వీటిలో ముగ్గురు ప్రయాణం చేయవచ్చు. మొదట 'షహర్ ఎయిర్‌పోర్ట్' గానూ ప్రస్తుతం 'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్' గాను వ్యవహరిస్తున్న విమానాశ్రయం దే భారత దేశంలో ఎక్కువమంది ప్రయాణం చేసే విమానాశ్రయాలలో ఒకటి. 'జుహూ ఎయిరోడ్రోమ్' భారత దేశంలో మొదటి విమానాశ్రయం.దీనిలో ఇప్పుడు ఫ్లైయింగ్ క్లబ్, హెలీ ఎయిర్ కార్యాలయాలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి.కోప్రా-పాన్‌వెల్ లో'అంతర్జాతీయ నావికాదళ విమానాశ్రయం'నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం అనుమతి మంజూరు చేసింది.ఇది పనిచేయడం ఆరంభమైతే 'ఛత్రపతి శివాజీ ఎయిర్‌పోర్ట్' లో ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రయాణీకుల రద్దీ కొంత తగ్గించవచ్చని ఆలోచన.భారథదేశంలో 25% దేశంలోపల ప్రాణించే ప్రయాణీకులు '38% అంర్జాతీయ ప్రయాణీకులు ముంబై నుండి ప్రయాణిస్తారని అంచనా.

== ప్రజలు సంస్కృతి ==

ముంబైలో నివసించే పౌరులను ముంబైకార్, ముంబైవాలా అని వ్యవహరిస్తుంటారు. ప్రయాణ సౌకర్యంకోసం పనిచేసే ప్రదేశాన్ని సులువుగా చేరడం కోసమూ ప్రజలు ఎక్కువగా రైల్వే స్టేషను సమీపంలో నివసిస్తుంటారు. ఇక్కడి ప్రజల సమయం ఎక్కువ భాగం ప్రయాణాలకే వెచ్చించవలసి రావడం దీనికి కారణం. ముంబై వాసుల ఆహారవిధానంపై ఎక్కువగా మరాఠీ, గుజరాతీ ప్రభావం ఉంటుంది. ఎక్కువ పౌష్ఠికంగా ఉంటాయి మసాలాలు కొంచం తక్కువ. ఎక్కువ మంది ప్రజలను ఆకర్షించే అల్పాహారాలు కచోడీ, భేల్పూరి, పానీపూరీ, మీన్వాలా కర్రీ (చేపల కూర) బాంబే మసాలా బాతు. బజారులలో చిన్న చిన్న దుకాణాలలో వడా పావ్, పావ్ భాజీ, భేల్‌పూరీ అమ్మకాలు జరుగుతుంటాయి.&lt;br /&gt;
భారతీయ చిత్రసీమకు ముంబై పుట్టిల్లు. [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే]] తన మొదటి దశ మూకీ చిత్రాలతో చిత్రనిర్మాణం ప్రారంభించి తరువాతి దశలో మరాఠీ భాషలో చిత్రాలు తీసాడు. 20వ శతాబ్ధపు ప్రారంభంలో ముంబై దియేటర్లో మొదటి చలన చిత్రం ప్రదర్శించ బడింది. ముంబై నగరంలో అధిక సంఖ్యలో చిత్రాలు నిర్మిస్తుంటారుం. అంతర్ఝాతీయ ప్రసిద్ధి పొందిన ఐమాక్స్ దియేటర్లు ఇక్కడ ఉన్నాయి. వీటిలో ఎక్కువగా హిందీ, మరాఠీ, హాలీవుడ్ చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు.
అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు దియేటర్లలో చిత్రాలను చూడటానికి ఆసక్తి కనబరచడం విశేషం. హిందీ, ఇంగ్లీష్, మరాఠీ, అనేక ప్రాంతీయ భాషలలో చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు.&lt;br /&gt;సమకాలీన కళాప్రదర్శనలు ఎక్కువగా జరుగుతుంటాయి. ఇవి ప్రభుత్వప్రదర్శనశాలలే కాక వ్యాపార ప్రదర్శనశాలలలో ప్రదర్శిస్తుంటారు. 1883లో నిర్మించిన ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన 'జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ', 'నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడ్రెన్ ఆర్ట్'లు ఉన్నాయి . ఏషియాటిక్ 'సొసైటీ ఆఫ్ బాంబే'ముంబై నగర పురాతన గ్రంథాలయం.'[[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం|ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వస్తు సంగ్రహాలయ]] (వస్తు ప్రదర్శన శాల)' పునరుద్ధరింపబడిన మ్యూజియం దక్షిణ ముంబై మధ్యభాగంలో గేట్ వే ఆఫ్ ఇండియా సమీపంలో ఉంది.ఇక్కడ భారతీయ చారిత్రాత్మక వస్తువులను ప్రదర్శిస్తుంటారు. జిజియా మాతా ఉద్యాన్ అనే జంతు ప్రదర్శనశాల ఉంది.

== ప్రజావసరాలు సేవలు ==
దస్త్రం ముంబై అపార్ట్‌మెంట్లు ముంబై నగరానికి మంచినీటి సరఫరాను బిఎమ్‌సి అందిస్తుంది.అధికంగా తులసి విహార్ సరస్సులు ఈ నీటిని అందిస్తున్నాయి అలాగే ఉత్తరభాగంలో ఉన్న ఇతర సరసులు కొన్నిటి నుండి ఈ నీటిని అందిస్తారు.ఈ నీటిని ఆసియాలోని అతిపెద్ద ఫిల్టరేషన్ ప్లాంట్ అయిన భాండప్ దగ్గర శుభ్రపరపరుస్తారు.

== ప్రముఖులు ==

* [[కాండిస్ పింటో]]: అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్
* [[షగున్ సారాభాయ్]]: మోడల్

== దేవాలయాలు ==

* [[వాల్కేశ్వర ఆలయం]] దీనిని బాణ గంగా ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[ముంబై]] నగరంలో, దక్షిణ ముంబై ప్రాంతంలోని [[మలబార్ తీరం|మలబార్]] హిల్ పరిసరాలకు సమీపంలో ఉన్న వాల్కేశ్వర్‌&lt;nowiki/&gt;లో కొలువై ఉన్న శివునికి అంకితం చేయబడిన ఒక పురాతన హిందూ దేవాలయం. ఇది నగరం యొక్క అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉంది,, ఈ ఆలయానికి సమీపంలో బాణగంగా చెరువు ఉంది.

== ఆకాశసౌధాలు ==
&lt;gallery widths=&quot;120&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
దస్త్రం:Mumbai India .jpg|ముంబై నగర గ్రంథాలయం
దస్త్రం:Marine Drive -.jpg|alt=|మెరైన్ డ్రైవ్, ముంబై
దస్త్రం:Marine Drive, Mumbai (2007).jpg|మెరైన్ డ్రైవ్ స్కైలైన్, ముంబై
దస్త్రం:Mumbai TajMahalHotel.jpg|తాజ్ మహల్ హోటల్, ముంబై
దస్త్రం:Hiranandani-Gardens-1.jpg|హీరానందని గార్డెన్స్
దస్త్రం:National Stock exchange Mumbai.JPG|నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ముందు వైపు
దస్త్రం:RBI-Tower.jpg|రిజర్వ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రధాన కార్యాలయం, ముంబై
దస్త్రం:Videsh Sanchar Nigam headquarters, Bombay (2006).jpg|విఎస్ఎన్ఎల్ టవర్
&lt;/gallery&gt;

== ఇవికూడా చూడండి ==
* [[భారతదేశంలోని మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాల జాబితా]]
* [[ముంబై మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]]
* [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]]
* [[ముంబ్రా దేవి ఆలయం]]
* [[విశాల్ దద్లానీ]]
* [[ప్రియా సారయ్య]]
* [[రాజేష్ రోషన్]]
* [[అంధేరీ]]
* [[రాజ్ కన్వర్]]
* [[ఇండియన్ కౌన్సిల్ యాక్ట్ 1909]]
* [[యూసుఫ్ మెహెరల్లీ]]
* [[జూనియర్ మెహమూద్]]
* [[జోగేశ్వరి గుహలు]]
* [[హిందూ పాలనలో ముంబై చరిత్ర]]
* [[ముంబైలోని కోటల జాబితా]]
* [[ఇస్లామిక్ పాలనలో ముంబై చరిత్ర]]
* [[కామతిపుర]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
== వెలుపలి లింకులు ==
{{Commons category}}
{{మహారాష్ట్ర}}
{{భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల రాజధానులు}}
{{మహారాష్ట్ర జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}}

[[వర్గం:మహారాష్ట్ర]]
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:ముంబాయి]]
[[వర్గం:నగరాలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని రాజధాని నగరాలు]]</text>
      <sha1>oimvjg1k3a5u7k2onz0gkw8iqys3595</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రసాయన శాస్త్రం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3451</id>
    <revision>
      <id>4978153</id>
      <parentid>4551833</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27383" sha1="km4l0xvv37783m68xv3s6e8xdj9h0h4" xml:space="preserve">'''రసాయనశాస్త్రం''' (in [[Greek language|Greek]]: ''χημεία'') చాల విస్తృతం. ఇటువంటి విస్తృతమయిన శాస్త్రాన్ని ఏకాండీగా అధ్యయనం చెయ్యటం కష్టం. అందుకని చిన్న చిన్న ఖండాలుగా విడగొట్టి పరిశీలిస్తాం. అటువంటప్పుడు కొన్ని కొన్ని అంశాలు అనేక ఖండాలలో పదే పదే పునరావృతం కాక తప్పదు.

మౌలికంగా చెప్పుకోవాలంటే, రసాయనశాస్త్రంలో పదార్థ లక్షణాలని (material properties) అధ్యయనం చేస్తాం. ఒక పదార్థం (matter) మరొక పదార్థంతో సంయోగం చెందినప్పుడు ఏమవుతుంది? ఒక పదార్థం శక్తి (energy) తో కలసినప్పుడు ఏమవుతుంది? ఒక పదార్థం మరొక పదార్థంగా ఏయే సందర్భాలలో మారుతుంది? ఇటువంటి ప్రశ్నలకి సమాధానాలు రసాయనశాస్త్రంలో దొరుకుతాయి. ఒక పదార్థం మరొక పదార్థంతో కలసినప్పుడు జరిగే పనినే [[రసాయన ప్రక్రియ]] (chemical reaction) అంటారు. ఈ ప్రక్రియలో పదార్థంలో ఉన్న కొన్ని [[రసాయన బంధాలు]] (chemical bonds) సడలి కొత్త కొత్త బంధాలు ఏర్పడతాయి.

పదార్థం, (ఉదాహరణకి: మనం కూర్చునే కుర్చీ, పీల్చే గాలి) [[అణువు]] (molecule) ల సముదాయం. ప్రతి అణువు లోను కొన్ని [[పరమాణువు]] (atom) లు ఉంటాయి. పరమాణువు అంతర్భాగంలో ఎలక్ట్రాన్, ఫోటాన్, న్యూట్రాన్ వంటి ఉపపరమాణు భాగాలు (sub-atomic particles) లు ఉంటాయి. అయినప్పటికీ, మన దైనందిన జీవితంలో మనకి తారసపడేవి, మన అనుభవ పరిధిలో ఇమిడేవి అణువులు, వాటి రసాయన లక్షణాలు. కాని ఈ రసాయన లక్షణాలని నిర్ణయించేది అణువులు, వాటి మధ్య ఉండే రసాయన బంధాలు. ఉదాహరణకి, [[ఉక్కు]] దృఢంగా ఉందంటే దానికి కారణం ఉక్కు బణువులో ఉన్న అణువుల అమరిక, వాటి మధ్య ఉన్న రసాయన బంధాల శక్తి. కర్ర మండుతున్నదంటే కర్రలో ఉన్న [[కర్బనం]] (carbon) గాలిలో ఉన్న [[ఆమ్లజని]] (oxygen) తో రసాయన సంయోగం చెందింది కనుక. [[గది ఉష్ణోగ్రత]] (room temperature) వద్ద నీరు ద్రవ రూపంలో ఉందంటే దానికి కారణం నీటి బణువులలో ఉన్న అణువులు వాటి ఇరుగు పొరుగు అణువులతో ప్రవర్తించే విధానం అనుకూలించింది కనుక. ఆ మాటకొస్తే ఈ వాక్యాలు మీరు చదవగలుగుతున్నారంటే దానికి కారణం ఈ వాక్యాల మీద పడ్డ కాంతి పుంజం పరావర్తనం చెంది, మీ కంట్లో ప్రవేశించి, కంటి వెనుక రెటీనా మీద ఉన్న [[ప్రాణ్యము]] (protein) బణువులతో రసాయన సంయోగము చెందటమే. ఆఖరు మాటగా, ఈ వాక్యాలు చదువుతున్న చదువరులకి ఇదంతా అర్ధం అవుతోందంటే దానికి కారణం కూడా వారి వారి మెదడులలో జరిగే రసాయన ప్రక్రియలే.

రసాయనశాస్త్రంలో చాలా విభాగాలున్నాయి. ఈ విభాగాల్లో కొన్ని ఇతర విభాగాలతో మిళితమయి గాని, సంబంధాన్ని కలిగి గాని ఉన్న విభాగాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి.

; విశ్లేషణాత్మక రసాయనం (Analytical chemistry) : విశ్లేషణాత్మక రసాయనం అంటే ఒక పదార్థములో ఏయే ఆంశాలు ఏయే పాళ్ళల్లో ఉన్నాయో (chemical composition), ఆయా అంశాల ఆమరిక (structure) ఏమిటో విశ్లేషణ (analysis) చేసి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఈ విభాగాన్ని అధ్యయనం చెయ్యటానికి గణితం ఉపయోగపడుతుంది.

; జీవ రసాయనం (Biochemistry) : జీవ రసాయనం అంటే జీవ పదార్థము (organism) లో జరిగే సంయోగ, వియోగాది ప్రక్రియలని అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఈ విభాగాన్ని అధ్యయనం చెయ్యటానికి జీవశాస్త్రం, రసాయనశాస్త్రం రెండూ వచ్చి ఉండాలి.

; అనాంగిక రసాయనం లేదా వికర్బన రసాయనం (Inorganic chemistry) : వికర్బన రసాయనం అంటే - సర్వసాధారణంగా - కర్బనం (carbon) అనే మూలకాన్ని మినహాయించగా మిగిలిన మూలకాలతో ఏర్పడే రసాయనాలనీ, రసాయన ప్రక్రియలని అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. అనాంగిక రసాయనం, ఆంగిక రసాయనం అనే విచక్షణ నిష్కర్షగా చెయ్యలేము. ఉదాహరణకి, ఆంగికలోహ రసాయనం (organometallic chemistry) లో ఈ రకం విభజన సాధ్యం కాదు. ఈ విభజనలన్నీ అధ్యయన సౌకర్యం కోసమే.

; [[ఆంగిక రసాయనం]] (Organic chemistry) లేదా కర్బన రసాయనం (carbon chemistry) : కర్బన రసాయనం అంటే - సర్వసాధారణంగా - కర్బనం (carbon) మిగిలిన మూలకాలతో సంయోగం చెందటం వల్ల ఏర్పడే రసాయనాలనీ, వాటి కట్టడినీ, వాటిలో జరిగే రసాయన ప్రక్రియలనీ అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం.

; భౌతిక రసాయనం (Physical chemistry) : భౌతిక రసాయనంలో రకరకాల రసాయనిక ప్రక్రియల వెనక ఉండే భౌతిక సూత్రాలని, నియమాలని పరిమాణాత్మక (quantitative) దృష్టితో అధ్యయనం చేస్తారు. అంటే ఏయే భౌతిక శాస్త్రపు పునాదుల మీద రసాయన సౌధం నిర్మించబడిందో విచారణ జరుగుతుంది ఇక్కడ. ఈ సందర్భంలో ముఖ్యంగా అధ్యయనం చేసే అంశాలలో కొన్ని: రసాయన తాపగతిశాస్త్రం (chemical thermodynamics), రసాయన క్రియాగమనశాస్త్రం (chemical kinetics), గణాంక యాంత్రికశాస్త్రం (statistical mechanics), and వర్ణమాలాశాస్త్రం (spectroscopy). భౌతిక రసాయనం, అణు భౌతికశాస్త్రం (molecular physics) - ఈ రెండింటి మధ్య చాల ఉమ్మడి ఆంశాలు ఉండబట్టి వీటిని వర్గాలుగా విడగొట్టటం కష్టం.

; సిద్ధాంతిక రసాయనం (Theoretical chemistry) : సిద్ధాంతిక రసాయనం అంటే గణిత (mathematics) సిద్ధాంతాలనీ, భౌతిక (physics) సిద్ధాంతాలనీ ఉపయోగిస్తూ రసాయనశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చెయ్యటం. ముఖ్యంగా, భౌతికశాస్త్రంలో ఉప భాగమైన క్వాంటం గమనశాస్త్రాన్ని (quantum mechanics) ఉపయోగించినప్పుడు దానిని క్వాంటం రసాయనం (quantum chemistry) అంటారు. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తదుపరి కలనయంత్రాల వాడుక విస్తృతంగా పెరిగిన మీదట కలన రసాయనం (computational chemistry) అనే కొత్త విభాగం పుట్టింది. ఇక్కడ కలన క్రమణికలు (computer programs) ఉపయోగించి రసాయన సమస్యలని పరిష్కరిస్తారు. సిద్ధాంతిక రసాయనం, బణు భౌతికశాస్త్రం (molecular physics) - ఈ రెండింటి మధ్య చాల ఉమ్మడి ఆంశాలు ఉన్నాయి.

; ఇతర రసాయన రంగాలు : నక్షత్ర రసాయనం (Astrochemistry), వాతావరణ రసాయనం (Atmospheric chemistry), రసాయన స్థాపత్య శాస్త్రం (Chemical Engineering), విద్యుత్‌ రసాయనం (Electrochemistry), పర్యావరణ రసాయనం (Environmental chemistry), గ్రహ రసాయనం (Geochemistry), పదార్థ శాస్త్రం (Materials science), వైద్య రసాయనం (Medicinal chemistry), బణు జీవశాస్త్రం (Molecular Biology), అణుకేంద్ర రసాయనం లేదా కణిక రసాయనం (Nuclear chemistry), ఆంగికలోహ రసాయనం (Organometallic chemistry), శిలా రసాయనం (Petrochemistry), ఔషధ రసాయనం (Pharmacology), ఛాయా రసాయనం (Photochemistry), బహుభాగ రసాయనం (Polymer chemistry), బృహత్ బణు రసాయనం (Supramolecular chemistry), ఉపరితల రసాయనం (Surface chemistry), తాప రసాయనం (Thermochemistry), మొదలగునవి.

== మౌలికాంశాలు ==

=== నామకరణాలు ===
రసాయన మిశ్రమాలకి పేర్లు పెట్టటం (nomenclature) ఆషామాషీ వ్యవహారం కాదు. లక్షల పైబడి ఉన్న వీటికి ఒక క్రమ పద్ధతిలో పేర్లు పెట్టకపోతే తర్వాత ఇబ్బంది పడవలసి వస్తుంది. అందుకని అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల ప్రకారం వీటికి పేర్లు పెట్టటం సులభం. ఆంగిక (కర్బన) రసాయనాలకి (Organic compound) అవలంబించే పద్ధతి ఒకటి, అనాంగిక (వికర్బన) రసాయనాలకి (inorganic compound) అవలంబించే పద్ధతి మరొకటి.

=== అణువులు ===

అణువు గర్భంలో ధనావేశమైన (positively charged) కణిక (nucleus) ఉంటుంది. ఈ కణిక లేక [[కేంద్రకం]]లో [[ప్రోటాన్]]లు (protons), [[న్యూట్రాన్]]లు (neutrons) అనే పరమాణువులు (atomic particles) ఉంటాయి. ఈ కణిక చుట్టూ పరివేష్టితమై ఒక ఎలక్ట్రాను మేఘం (electron cloud) ఉంటుంది. కణికలో ఎన్ని ధన విద్యుదావేశమైన (positively charged) ప్రోటానులు ఉన్నాయో ఈ మేఘంలో అన్ని రుణ విద్యుదావేశమైన (negatively charged) ఎలక్ట్రానులు ఉంటాయి. అందువల్ల అణువుకి ఏ రకమైన విద్యుదావేశమూ ఉండదు.

=== మూలకాలు ===
ఒకే ఒక 'జాతి' అణువులతో ఉన్న పదార్థాన్ని మూలకం (element) అంటారు. ఇదే విషయాన్ని మరొక విధంగా కూడా చెప్పొచ్చు. ఒక మూలకంలో ఉన్న అణువులన్నిటిలోనూ ప్రోటానుల జనాభా ఒక్కటే. ఈ ప్రోటానుల జనాభానే ఆ మూలకం యొక్క [[పరమాణు సంఖ్య]] (atomic number) అంటారు. ఉదాహరణకి, ఆరే ఆరు ప్రోటానులు కణికలో ఉన్న అణువులన్నీ కూడా కర్బనం అణువులే! కనుక [[కర్బనం]] (carbon) అనే రసాయనిక మూలకం యొక్క పరమాణు సంఖ్య 6. ఇదే విధంగా 92 ప్రోటానులు కణికలో ఉన్న అణువులన్నీ కూడా [[యురేనియం]] (uranium) అణువులు. కనుక యురేనియం యొక్క అణు సంఖ్య 92.

మూలకాలని, వాటి లక్షణాలని అధ్యయనం చెయ్యటానికి ఎంతో అనుకూలమైన పనిముట్టు [[ఆవర్తన పట్టిక]] (periodic table). ఈ పట్టికని హొటేలు భవనంలా ఊహించుకోవచ్చు. ఈ భవనంలో ఏడు అంతస్తులు, రెండు నేలమాళిగలు ఉన్నట్లు ఊహించుకోవాలి. ప్రతి అంతస్తులోను ఒకటి నుండి పద్నాలుగు గదులు వరకు ఉండొచ్చు. ఒకొక్క గదికి ఒకొక్క మూలకాన్ని కేటాయించేరు. రసాయనిక లక్షణాలలో పోలికలు ఉన్న మూలకాలన్నీ దగ్గర దగ్గర గదులలో (అంటే, ఒకే నిలువ వరుసలో ఉండే గదులు, పక్క పక్కని ఉండే గదులు అని తాత్పర్యం) ఉండేటట్లు అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ భవనంలో ఎన్నో అంతస్తులో, ఎన్నో గదిలో ఏ మూలకం ఉందో తెలిసిన మీదట ఆ మూలకం రసాయనిక లక్షణాలన్నీ మనం పూసగుచ్చినట్లు చెప్పొచ్చు. ఇది ఎలా సాధ్య పడుతుందంటే - ఒక మూలకంలోని కణికలో ఎన్ని ప్రోటానులు ఉన్నాయో ఆ కణిక చుట్టూ పరిభ్రమించే మేఘంలో అన్ని ఎలక్ట్రానులు ఉంటాయి కదా. ఈ మేఘమే అణువు యొక్క బాహ్య ప్రపంచంతో సంపర్కం పెట్టుకోగలదు. కనుక అణువు యొక్క రసాయనిక లక్షణాలు ఎలా ఉండాలో ఈ మేఘం నిర్ణయిస్తుంది. ఆవర్తన పట్టికని అధ్యయనం చెయ్యటం వల్ల ఈ రకం విషయాలు కూలంకషంగా అర్ధం అవుతాయి.

=== సమ్మేళనములు ===

[[సమ్మేళనం]] (compound) అంటే కొన్ని రసాయన మూలకాలు నిర్ధారితమైన పాళ్ళల్లో రసాయన సంయోగం చెందటం వల్ల తయారయిన పదార్థం. ఉదాహరణకి [[ఉదజని]] (hydrogen) రెండు పాళ్ళు, [[ఆమ్లజని]] (oxygen) ఒక పాలు రసాయన సంయోగం చెందగా వచ్చిన సమ్మేళనమే నీరు (water or H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O). అంతేకాని ఇసక, పంచదార కలపగా వచ్చినది [[మిశ్రమం]] (mixture) అవుతుంది కాని సమ్మేళనం కాజాలదు; సమ్మేళనం కావాలంటే రసాయన సంయోగం విధిగా జరగాలి.

=== అణువులు, బణువులు ===
కొన్ని వేరు వేరు అణువులు లేదా పరమాణువుల సమూహాన్ని [అణువు] (molecule) అంటారు (నిర్వచనం: బహుళమైన అణువుల గుంపు బణువు). ఒక బణువులో ఉన్న అణువులన్నీ ఒకే మూలకానివి కావచ్చు (ఉదాహరణ: రెండు ఉదజని అణువుల సమ్మేళనం వల్ల పుట్టినది ఒక ఉదజని బణువు (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), రెండు ఆమ్లజని అణువుల సమ్మేళనం వల్ల పుట్టినది ఒక ఆమ్లజని బణువు (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ). లేదా ఒకే బణువులో రకరకాల మూలకాలు ఉండొచ్చు (ఉదాహరణ: రెండు ఉదజని అణువులు, ఒక ఆమ్లజని అణువుల సమ్మేళనం వల్ల పుట్టినది ఒక నీటి బణువు (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O) ). అంటే రెండు కాని అంత కంటే ఎక్కువ కాని అణువులు రసాయన బంధం ప్రభావం వల్ల సమ్మిళితం అయితే బణువు పుడుతుంది.

=== అయానులు ===
విద్యుదావేశం (electrical charge) పొందిన అణువు (molecule) కాని, పరమాణువు (atom) కాని, పరమాణు కణాలు (sub-atomic particle) కాని అయాను (ion) అనబడును. విద్యుదావేశం పొందటం అంటే ఒక ఎలక్ట్రాన్ ని లబ్ధిపొందటం (gain) కాని, నష్టపోవటం (lose) కాని జరుగుతుంది. అణువులు, పరమాణువులు ఒకటి కాని, అంతకంటే ఎక్కువ కాని ఎలక్ట్రాన్ లని లబ్ధిపొందిన ఎడల అది ఋణ అయాను (anion). అదేవిధంగా ఒక బణువు, అణువు, పరమాణువు ఒకటి కాని, అంతకంటే ఎక్కువ కాని ఎలక్ట్రాన్ లని నష్టపోయిన ఎడల అది ధనయాను (cation). ఉదాహరణకి సోడియం ధనయాను (Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;), హరితము ఋణయాను (Cl&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;) తో కలిస్తే నిరావేశమైన (neutrally charged) సోడియం క్లోరైడ్‌ (NaCl) వస్తుంది. (మనం తినే ఉప్పులో ఉండే ముఖ్యమైన రసాయనం ఇది.)

=== రసాయన బంధము ===

ఒక బణువులో కాని, స్పటికము (crystal) లో కాని ఉన్న అణువులు విడివిడిగా విడిపోకుండా - అంటే ఒకదానితో మరొకటి అంటిపెట్టుకుని ఉండే విధంగా - ఉంచగలిగే శక్తిని [[రసాయన బంధం]] (chemical bond) అంటారు. ఈ రసాయన బంధం అనే ఊహనం (concept) తో పాటు [[బాహుబల సిద్ధాంతం]] (valence bond theory) కాని, [[భస్మీకరణ సంఖ్య]] (oxidation number) కాని ఉపయోగించి సామాన్యమైన పదార్థాలలో బణువుల అమరికని, ఏయే బణువులు ఏయే పాళ్ళల్లో ఉన్నాయో కూడా కనుక్కోవచ్చు. అసమాన్యమైన (క్లిష్ట) పదార్థాలని (ఉదాహారణకి, లోహరసాయనాలని) విశ్లేషణ చెయ్యవలసి వచ్చినప్పుడు బాహుబల సిద్దాంతం వీగిపోతుంది. ఆ సందర్భాలలో వాడకానికి ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యమయినవి క్వాంటం రసాయనశాస్త్రం ఒకటి.

=== రసాయన ప్రక్రియలు ===

[[రసాయన ప్రక్రియ]] అంటే ఏమిటి? బణువుల సూక్ష్మ కట్టడి (fine structure) లో వచ్చే పరిణామం (tranmsformation) రసాయన ప్రక్రియ (chemical reaction) అనబడును. ఇటువంటి పరిణామాలలో చిన్న చిన్న బణువులు ఒకదానికి మరొకటి అతుక్కుని పెద్దవిగా మారొచ్చు. లేదా పెద్ద బణువులు చితికిపోయి చిన్నవి కావచ్చు. లేదా, ఒక బణువులో ఉన్న కొన్ని అణువుల స్థానంలో కొత్త అణువులు ప్రతిక్షేపన కావచ్చు. ఏది ఏమయినప్పటికీ, రసాయన ప్రక్రియ జరిగినప్పుడు ఉన్న బంధాలు (రసాయన బంధాలు) తెగిపోవచ్చు, లేని చోట్ల సరికొత్త బంధాలు ఏర్పడనూ వచ్క్ష్చు.

=== నియమాలు ===

సాధారణమైన రసాయన ప్రక్రియలలో పదార్థం యొక్క [[ద్రవ్యరాశి]] (mass) రూపాంతరం చెందొచ్చేమో కాని నాశనం కాదు. దీనినే ద్రవ్యరాశి నిహిత నియమం (conservation of mass) అంటారు. ఆధునిక [[భౌతికశాస్త్రం]] ప్రకారం నిజానికి నిహితమయేది ద్రవ్యరాశి కాదు; [[శక్తి]] (energy). ఈ ఆధునిక నిహిత నియమమే అయిన్‌స్టయిన్‌ ప్రవచించిన E = mc&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; అనే సూత్రం. నిహితమయేది శక్తి అనే గుర్తింపు రాగానే రసాయన నిశ్చలత (chemical equilibrium) అనే భావనకి, తాపగతిశాస్త్రానికీ (thermodynamics) కొత్త పునాదులు పడ్డాయి.

== రసాయన పదకోశం ==
* [http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/ Chemistry Information Database includes basic information and some toxicity]
* [http://www.ChemistryJobs.com/ Chemistry Jobs and Career Info]
* [http://www.chem.qmw.ac.uk/iupac/ IUPAC Nomenclature Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050912182756/http://www.chem.qmw.ac.uk/iupac/ |date=2005-09-12 }}, see especially the &quot;Gold Book&quot; containing definitions of standard chemical terms
* [https://web.archive.org/web/20051123082538/http://www.cci.ethz.ch/index.html Experiments] videos and photos of the techniques and results
* [http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/ Material safety data sheets for a variety of chemicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016164904/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/ |date=2007-10-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20050819113555/http://www.flinnsci.com/search_MSDS.asp Material Safety Data Sheets]

== ఊపయుక్త గ్రంధావళి ==

* Chang, Raymond. ''Chemistry'' 6th ed. Boston: James M. Smith, 1998. ISBN 0-07-115221-0.
* వేమూరి, వేంకటేశ్వరరావు, ''రసగంధాయరసాయనం'', Rao Vemuri, 1991.
* Vemuri, V. Rao,   ''English-Telugu and Telugu-English Dictionary and Thesaurus, Asian Educational Services, New Delhi, India, 2002. ISBN 0-9678080-2-2.''

{{వైజ్ఞానిక శాస్త్రము}}
{{రసాయన శాస్త్రము శాఖలు}}

[[వర్గం:రసాయన శాస్త్రం]]

&lt;!-- Interlanguage links --&gt;</text>
      <sha1>km4l0xvv37783m68xv3s6e8xdj9h0h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరుపతి తిరుమల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5529</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977930</id>
      <parentid>431399</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35267</id>
    <revision>
      <id>4978148</id>
      <parentid>4883150</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఉపకులపతులు */</comment>
      <origin>4978148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25706" sha1="dyu7ktzy9d213po5ipxx6n0eqkdjsie" xml:space="preserve">{{Infobox University
|name =ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం
|native_name =
|latin_name =
|image =[[దస్త్రం:Andhra university logo.jpg]]
|motto =
|established = ఏప్రిల్ 26,1926
|type = సార్వత్రిక
|endowment =
|staff =
|faculty =
|president =
|principal =
|rector = డి.గాయత్రి
|chancellor =
|vice_chancellor = జి. నాగేశ్వరరావు
|dean = కె.రామమోహన రావు
|register= కె.నిరంజన్
|head_label =
|head =
|students =
|undergrad =
|postgrad =
|doctoral =
|city =[[విశాఖపట్టణం]]
|state = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
|country =[[భారత దేశము]]
|campus = పట్టణ ప్రాంతం
|free_label =
|free =
|colors =
|colours =
|mascot =
|nickname =
|affiliations = [[యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్|యుజిసి]]
|website = http://www.andhrauniversity.edu.in 
}}

[[File:Buildings in Andhra University 01.jpg|thumb|280x280px|ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం భవనాలు]]
'''ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం''' ('''ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్''','''ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ''' (Andhra University)), [[భారతదేశం]]లోని ప్రాచీన విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి. ఇది [[విశాఖపట్టణం]]లో ఉంది. ఈ విశ్వవిద్యాలయం [[మద్రాస్ యూనివర్సిటీ]]కి అప్పుడు అనుబంధంగా ఉన్న [[కోస్తా|సర్కారు]], [[రాయలసీమ]] లలో ఉన్న కళాశాలతో 1926లో ఏర్పడింది. ఏర్పడింది. 1925 నాటి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం అనుసరించి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ చట్టం ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించింది. [[రావు బహదూర్]] సర్ [[ఎ. పి. పాత్రో|అన్నెపు పరశురామ్ దాస్ పాత్రో]] ఈ విషయంలో కృషి చేశారు. గౌరవ సూచకంగా ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్, విశాఖపట్నం ప్రాంగణంలో పాత్రో విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;[[ఎ. పి. పాత్రో#ప్రజా పనులు, విద్యా శాఖ మంత్రి|ఎ. పి. పాత్రో]]&lt;/ref&gt; 1926 నుండి 1931 వరకు, మరలా రెండవ విడత 1936 నుండి 1949 వరకు విశ్వవిద్యాలయ [[ఉపకులపతి]]గా [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] వ్యవహరించాడు. ఆ మధ్య కాలములో [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్|సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ]] ఉపాధ్యక్షునిగా ఉన్నాడు. పేరుగాంచిన ఈ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుని నోటి మాటల్లో ఈ విశ్వవిద్యాలయం &quot;కొత్తవారికి సరైన విశ్వవిద్యాలయం&quot;. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ప్రముఖ విద్యావేత్త ''న్యూమెన్ ''ఆదర్శ విశ్వవిద్యాలయం ఊహకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దబడింది.

1954 లో [[రాయలసీమ]] జిల్లాలతో [[తిరుపతి]] కేంద్రంగా [[శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం|శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం]] ఏర్పడింది. [[1967]]లో [[గుంటూరు]] లో, ఈ విశ్వవిద్యాలయం ఒక [[పోస్టుగ్రాడ్యుయేటు]] కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది 1976 లో [[నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]]గా అవతరించింది.

ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయము ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంగణము (క్యాంపస్)లుగా ఉంది. దక్షిణ ప్రాంగణం (ఇదే మొదటి నుంచీ ఉన్న ఆవరణ) లో పాలనా విభాగముతో పాటు కళలు, మానవీయ శాస్త్రాలు, శాస్త్రీయ విజ్ఞానాల శాఖలు ఉన్నాయి. 1962 లో కొత్తగా ఏర్పరచిన ఉత్తర ప్రాంగణములో ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉంది.

విశ్వవిద్యాలయ పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు విద్య అవసరాల కొరకు ఉమ్మడి [[శ్రీకాకుళం]], [[తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి]], [[విజయనగరం]] జిల్లాలలో [[ఎచ్చెర్ల]], [[కాకినాడ]], [[తాడేపల్లిగూడెం]], [[విజయనగరం]]లో పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేశారు. 2006లో [[రాజమండ్రి]]లో [[ఆదికవి నన్నయ విశ్వ విద్యాలయము]]ను ఏర్పాటు చేసి దాని పరిధి లోనికి ఉమ్మడి తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలలోని కళాశాలలను తెచ్చారు. ప్రస్తుతం శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం మన్యం, అల్లూరి సీతారామరాజు, విశాఖపట్నం జిల్లాలలోని కళాశాలలకు ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం పరిధి పరిమితమైంది. విశ్వవిద్యాలయ నాణ్యతకు గుర్తింపు [[నాక్]] (NAAC) సంస్థ ఇచ్చిన &quot;ఎ&quot; గ్రేడు.

== విశ్వవిద్యాలయ చిహ్నం ==
[[File:Andhra University.jpg|&lt;center&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం &lt;/center&gt;|250px|right|thumb]]
* ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ చిహ్నాన్ని [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] (సిఆర్‌రెడ్డి) ఉప కులపతిగా ఉన్న సమయంలో [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] రూపకల్పన చేశాడు. చిహ్నంలో ఉన్న తామరపుష్పం సిరి సంపదల దేవత [[లక్ష్మీదేవి]], చదువుల దేవత [[సరస్వతీదేవి]] ల ఆసనానికి గుర్తు. [[స్వస్తిక్]] ముద్ర ఆర్యుల ఆశీర్వచనానికి గుర్తు. బయటి వృత్తంలో ఉన్న 64 తామర రేకులు [[చతుష్షష్టి కళలు|64 కళలకు]] గుర్తులు. చిహ్నంలో ఉన్న తేజస్వినావధీతమస్తు అనే వాక్యానికి &quot;'''నీ దివ్యమైన కాంతితో మా జ్ఞానాన్ని పెంపొందించు'''&quot; అని అర్ధం. చిహ్నంలో ఉన్న రెండు పాములు విజ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవడానికి, కాపాడుకోవడానికి గుర్తులు. ప్రాచీన నాగ వంశీకులలో ఆంధ్రుల మూలాలు ఉన్నాయంటారు. ఆ విధంగా ఈ రెండు పాములు ఆంధ్రుల ప్రాచీన మూలాలను గుర్తుకు తెస్తాయి.&lt;ref name=&quot;లోగో&quot;&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఆధికారిక వెబ్సైటులో [http://www.andhrauniversity.info/logo.html విశ్వవిద్యాలయ చిహ్నం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527133317/http://www.andhrauniversity.info/logo.html |date=2007-05-27 }} గురించి వివరిస్తున్న పేజీనుండి [[మే 21]], [[2007]]న సేకరించబడింది.&lt;/ref&gt;

== ప్రత్యేకతలు ==
[[File:Yoga Village in Andhra University.jpg|&lt;center&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో యోగ విలేజ్&lt;/center&gt;|250px|right|thumb]]
* ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం [[భారతదేశం]] లోనే మొదటిసారిగా [[1934]] నుండే కామర్సులో ఆనర్సు డిగ్రీ మొదలుపెట్టింది, [[1957]]లో దేశంలోనే మొట్టమొదటి సారిగా ఎంబిఎ కోర్సును ప్రవేశపెట్టింది.&lt;ref name=first&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఆధికారిక వెబ్‌సైటులో [http://www.andhrauniversity.info/arts/index.html కళలు , కామర్సు కళాశాల పేజి] నుండి [[మే 21]], [[2007]]న సేకరించబడింది.&lt;/ref&gt;
*ఫార్మసీ విభాగం ఏర్పాటులో భారతదేశంలో రెండవ స్థానం (మొదట [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]).
*మానవ వనరులను, సాఫ్టువేరు పరిశ్రమ అవసరాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దటానికి, ప్రైవేటు భాగస్వామ్యంతో ఈ మధ్యనే (2008 నుండి) &quot;స్కూల్ ఆఫ్ ఐటి&quot; అనే సంస్థను నెలకొల్పింది.&lt;ref name=itedu&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఆధికారిక వెబ్‌సైటులో [http://andhrauniversity.info/itedu.html స్కూల్ ఆఫ్ ఐటి] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510183946/http://andhrauniversity.info/itedu.html |date=2008-05-10 }} గురించి. [[ఏప్రిల్ 23]], [[2008]] న సేకరించబడింది.&lt;/ref&gt;

==కళాశాలలు ==
[[File:AU Engineering Colleg gate.JPG|&lt;center&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ గేట్&lt;/center&gt;|250px|right|thumb]] 
[[File:Academic Staff College at Andhra University.jpg|250px|right|thumb|&lt;center&gt;ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం అకాడమిక్ స్టాఫ్ కాలేజ్&lt;/center&gt;]]
{{colbegin}}
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం కళలు , వాణిజ్యం కళాశాల]] (Estd. 1931)
* [[తెలుగు శాఖ, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు విభాగం]]
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఇంజనీరింగ్ కళాశాల]] (Estd. 1955)
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం స్త్రీల ఇంజనీరింగ్ కళాశాల]] (Estd. 2010)
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం న్యాయ కళాశాల]] (Estd. 1945)
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఫార్మాస్యూటికల్ సైన్సెస్ కళాశాల]] (Estd. 1951)
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం శాస్త్ర , సాంకేతిక కళాశాల]] (Estd. 1931)
* [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం దూర విద్య పాఠశాల]] (Estd. 1972)
{{colend}}

== ఉపకులపతులు ==
ఇప్పటివరకు పనిచేసిన ఉపకులపతుల జాబితా:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! క్రమసంఖ్య !! ఉపకులపతి పేరు !! పనిచేసిన కాలం !! ఇతర వివరాలు
|-
| 1 || [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] || 26-04-1926 నుండి 19-07-1930 || మొట్టమొదటి ఉపకులపతి
|-
| 2 || [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] || 20-07-1930 నుండి 19-05-1936 ||
|-
| 3 || [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] || 20-05-1936 నుండి 07-12-1949 ||
|-
| 4 || [[వాసిరెడ్డి శ్రీకృష్ణ]] ||08-12-1949 నుండి 16-06-1961 ||
|-
| 5 || [[అప్పడవేదుల లక్ష్మీనారాయణ]] || 17-06-1961 నుండి 30-06-1966 ||
|-
| 6 || [[కె.ఆర్.శ్రీనివాస అయ్యంగారు]] || 01-07-1966 నుండి 29-11-1968 ||
|-
| 7 || [[లంకపల్లి బుల్లయ్య]] || 30-11-1968 నుండి 12-12-1974 ||
|-
| 8 || [[మేకా రంగయ్య అప్పారావు]] || 13-12-1974 నుండి 12-12-1980 ||
|-
| 9 || [[ఆవుల సాంబశివరావు]] || 13-12-1980 నుండి 14-11-1983 ||
|-
| 10 || [[కోనేరు రామకృష్ణారావు]] || 05-06-1984 నుండి 23-03-1988 ||
|-
| 11 || కనిశెట్టి వెంకటరమణ || 24-03-1988 నుండి 23-03-1991 ||
|-
| 12 || మద్ది గోపాలకృష్ణారెడ్డి || 18-09-1991 నుండి 15-09-1997 ||
|-
| 13 || ఆర్.రాధాకృష్ణ || 22-04-1998 నుండి 04-03-2001 ||
|-
| 14 || వై. సి. సింహాద్రి || 03-04 -2002 నుండి 02-04-2005 ||
|-
| 15 || ఎల్. వేణుగోపాలరెడ్డి ||06-05-2005 నుండి 03-05-2008 ||
|-
| 16 || బీలా సత్యనారాయణ || 20-06-2008 నుండి 19-11-2011 ||
|- 
| 17 || జి.ఎస్.ఎన్.రాజు || 05-02-2013 నుండి 16-07-2016 ||
|-
| 18 || జి.నాగేశ్వరరావు || 17-07-2016 నుండి ||
|-
| 19 || || || 
|-
| 20 || [[పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి]]||19-07-2019 నుండి ప్రస్తుతం ||
|}

== కళా ప్రపూర్ణ ==
{{main|కళా ప్రపూర్ణ}}
కళా ప్రపూర్ణ ఒక బిరుదు లేదా [[పురస్కారం]]. ఇది, విద్యా సాహిత్య సాంస్కృతిక విషయాలలో విశేషమైన కృషి చేసిన వారికి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ప్రదానం చేసే గౌరవ [[డాక్టరేట్]].
==పూర్వ విద్యార్థులు==
ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్న కొందరు ప్రముఖ వ్యక్తుల పాక్షిక జాబితా:
{{div col|colwidth=16em}}
* [[అంబటి చంటిబాబు]]
* [[అడుసుమిల్లి శ్రీకృష్ణ]]
* [[అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ]]
* [[అవని పంచాల్]]
* [[ఇప్సిత పతి]]
* [[ఈడుపుగంటి వెంకట సుబ్బారావు]]
* [[ఎ. ఎల్. రావు]]
* [[ఎక్కిరాల వేదవ్యాస]]
* [[ఎస్.గంగప్ప]]
* [[ఎస్.వి. రాఘవేంద్రరావు]]
* [[ఎస్.వై.పి.సి.ప్రసాదరావు]]
* [[ఓల్గా (రచయిత్రి)]]
* [[కూనపులి వెంకటేశ్వర్లు]]
* [[కృష్ణ పాలెపు]]
* [[కె.దేవసహాయం]]
* [[కెంబూరి రామ్మోహన్ రావు]]
* [[కొణతాల రామకృష్ణ]]
* [[కొత్తపల్లి గీత]]
* [[కొరిటాల శేషగిరిరావు]]
* [[కొల్లూరు శ్రీకృష్ణ]]
* [[గంటేడ గౌరునాయుడు]]
* [[గూటాల కృష్ణమూర్తి]]
* [[గొడవర్తి సత్యనారాయణ వరప్రసాద్]]
* [[గొల్లపూడి మారుతీరావు]]
* [[చిత్తూరు మహమ్మద్ హబీబుల్లా]]
* [[చెన్నుపాటి విద్య]]
* [[చెఱువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి]]
* [[చెళ్ళపిళ్ళ సీతారామమూర్తి]]
* [[జి. ఎస్. ఆర్. సుబ్బారావు]]
* [[జి. రోహిణి]]
* [[జి.ఎం.సి.బాలయోగి]]
* [[టి. సి. రావు]]
* [[డీన్ బద్రూ]]
* [[తుమ్మల సీతారామమూర్తి]]
* [[తూమాటి దోణప్ప]]
* [[తోట చంద్రశేఖర్]]
* [[దేవదాస్ కనకాల]]
* [[ద్వాదశి నాగేశ్వరశాస్త్రి]]
* [[నండూరి సాంబశివరావు]]
* [[నంబాల కేశవ రావు]]
* [[నాదెళ్ళ నందగోపాల్]]
* [[నిడిగట్టు సంజయ్]]
* [[నిర్మలా విశ్వేశ్వరరావు]]
* [[పి.ఎస్.ఆర్. అప్పారావు]]
* [[పిన్నమనేని నరసింహారావు]]
* [[పిళ్లా రామారావు]]
* [[పివిఆర్ రాజా]]
* [[పీడిక రాజన్నదొర]]
* [[పుష్పలత దాస్]]
* [[పెద్దింటి రామస్వామి నాయిడు]]
* [[పెమ్మరాజు శ్రీనివాసరావు]]
* [[ప్రసాద్ వి. తేతలి]]
* [[బర్రి రామచంద్రరావు]]
* [[బి. ఎస్. దయా సాగర్]]
* [[బి.వి.పరమేశ్వరరావు]]
* [[బులుసు శివశంకరరావు]]
* [[బూదరాజు రాధాకృష్ణ]]
* [[బూదాటి వెంకటేశ్వర్లు]]
* [[బొడ్డుపల్లి పురుషోత్తం]]
* [[భాగవతుల దత్తగురు]]
* [[మతుకుమిల్లి వీర వెంకట సత్యనారాయణ మూర్తి]]
* [[మద్దాళి రఘురామ్]]
* [[మద్దూరి నగేష్ బాబు]]
* [[మధునాపంతుల సూర్యనారాయణ మూర్తి]]
* [[మాధవపెద్ది మీనాక్షి]]
* [[మెంటే పద్మనాభం]]
* [[మేడపాటి వెంకటరెడ్డి]]
* [[రవి వడ్లమాని]]
* [[రాజ మోహన్]]
* [[రావిప్రోలు సుబ్రహ్మణ్యం]]
* [[రొక్కం రాధాకృష్ణ]]
* [[వండాన శేషగిరిరావు]]
* [[విప్పర్తి ప్రణవమూర్తి]]
* [[వులిమిరి రామలింగస్వామి]]
* [[వెంకయ్య నాయుడు]]
* [[వెన్నా వల్లభరావు]]
* [[వై. సవితా దేవి]]
* [[శకుంతలా నరసింహన్]]
* [[శీలం జేసుదాస్]]
* [[శుద్ధానంద బ్రహ్మచారి]]
* [[శ్రీనివాసన్ వరదరాజన్]]
* [[సంధ్యా దేవనాథన్]]
* [[సత్తుపాటి ప్రసన్న శ్రీ]]
* [[సత్యనారాయణ్ రాజ్‌గురు]]
* [[సయ్యద్ సలీం]]
* [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]]
* [[సూరి బాలకృష్ణ]]
{{div col end}}

==ప్రచురణలు==
===తెలుగు పుస్తకాలు===
{{colbegin}}
* [[పంచమి (రంగనాథ రామాయణాదిక వ్యాసములు)]] (1954)
* [[ఎవరెస్ట్ శిఖరారోహణము]] (1956)
* [[మానవ వంశావళి]] (1964)
* రాజశిల్పి (1964)
* శ్రీనివాస కల్యాణము (నాటకము) (1972)
* [[ఆంధ్ర వాజ్మయమున చారిత్రక కావ్యములు]] (1978)
* [[తెలుగు వ్యుత్పత్తి కోశము]] (1978-1995)
* [[కావ్య సమీక్షలు]] (1983)
* కాదంబరీ స్వాదము (1988)
* [[ఆదిభట్ట నారాయణ దాస సారస్వత స్వాదము]] (1992)
* ప్రబంధరత్నాకరము (1992)
* ప్రాణదాత యల్లాప్రగడ సుబ్బారావు జీవిత పరిచయం (1997)
* జ్ఞాపక శక్తి - చదివే పద్ధతులు (1998)
* [[మానవ మనుగడలో రసాయనశాస్త్ర విజ్ఞానము]] (2001)
* తెలుగుభాషా తత్త్వం (వ్యాస సంపుటి) (2002)
* వీరేశలింగం (2003)
* [[ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్తు - వ్యావహారిక తెలుగు భాషావ్యాప్తి]] (2004)
* [[వెయ్యేళ్ళ తెలుగు వెలుగు]] (2009)
{{colend}}

===ఆంగ్ల పుస్తకాలు===
* The Simhachalam Temple (1969)
* A Descriptive Catalogue of the Telugu Manuscripts (1999)

== ర్యాంకింగులు ==
ది నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ర్యాంకింగ్ ఫ్రేంవర్క్ధా ఆధారంగా 2023వ సంవత్సరంలో మొత్తం భారతదేశం వ్యాప్తంగా 76వ ర్యాంకు పొందింది ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఓవరాల్ ర్యాంకింగ్|url=https://www.nirfindia.org/Rankings/2023/OverallRanking.html|access-date=2024-06-25|archive-date=2024-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617131255/https://www.nirfindia.org/Rankings/2023/OverallRanking.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మొత్తం విశ్వవిద్యాలయాలలో 43వ ర్యాంకు పొందింది &lt;ref&gt;{{Cite web|title=అమొంగ్ ఉనివెర్సితిఎస్|url=https://www.nirfindia.org/Rankings/2023/UniversityRanking.html|access-date=2024-06-25|archive-date=2024-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617131235/https://www.nirfindia.org/Rankings/2023/UniversityRanking.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ఇంజనీరింగ్ ర్యాంకింగ్ లో 94 వ ర్యాంకు పొందింది &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఇంజనీరింగ్ ర్యాంకింగులు|url=https://www.nirfindia.org/Rankings/2023/EngineeringRanking.html}}&lt;/ref&gt;.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విశ్వవిద్యాలయాల జాబితా]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత విద్యాసంస్థల జాబితా]]
* [[విశ్వవిద్యాలయం]]
* [[ఆంధ్ర కేసరి విశ్వవిద్యాలయం]]
* [[శుద్ధానంద బ్రహ్మచారి]]
* [[కృష్ణ పాలెపు]]
* [[ఎ. ఎస్. ప్రకాష్]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
{{Commons category|Andhra University}}

{{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ విశ్వవిద్యాలయాలు}}

[[వర్గం:1926 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]]</text>
      <sha1>dyu7ktzy9d213po5ipxx6n0eqkdjsie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరుమల తిరుపతి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45330</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977931</id>
      <parentid>431405</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:తిరుమల తిరుపతి</title>
    <ns>1</ns>
    <id>45331</id>
    <redirect title="చర్చ:శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977929</id>
      <parentid>108181</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[చర్చ:తిరుమల]] to [[చర్చ:శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="cihyz269hq2b7e48ilyxwc5v1m9nu2w" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>cihyz269hq2b7e48ilyxwc5v1m9nu2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మురుడేశ్వర ఆలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49574</id>
    <revision>
      <id>4977974</id>
      <parentid>4655872</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13772" sha1="rs1cykwtfw06kjhmnx5x3ukimsqurca" xml:space="preserve">{{భారత స్థల సమాచారపెట్టె |
native_name = మురుడేశ్వర | 
skyline = Murudeshwar shiva.JPG|
skyline_caption = మురుడేశ్వర లోని దేవాలయం గాలి గోపురం వద్ద ఉన్న [[శివుడు|శివుడి]] విగ్రహం|
type = పట్టణం| 
latd = 14.0943 | longd = 74.4845|
locator_position = right | 
state_name = కర్ణాటక |
district = ఉత్తర కన్నడ |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of = |
population_total = | 
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total = |
area_telephone = 08385 |
postal_code = 581 350|
vehicle_code_range = KA-47|
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}

'''మురుడేశ్వర''' ([[ఆంగ్లం]]:Murudeshwara, [[కన్నడ]]:ಮುರುಡೇಶ್ವರ) [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం లోని [[ఉత్తర కన్నడ]] జిల్లా లోని [[భట్కల్]] తాలుకా లోని ఒక పట్టణం. ఈ పట్టణం శివుని పుణ్యక్షేత్రం. ఈ [[పట్టణం]] [[అరేబియా సముద్రం]] ఒడ్డున ఉంది. ఈ పట్టణంలో ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన శివుని విగ్రహం ఉంది.ఈ పట్టణంలో ఉన్న [[శివాలయం]]లో ఉన్న ప్రధాన దైవం [[శివుడు]] మురుడేశ్వరుడుగా అర్చింపబడుతున్నాడు.

==పట్టణ ఇతిహాసం==
మురుడేశ్వర పట్టణ ఇతిహాసం [[త్రేతా యుగము|త్రేతాయుగం]] వరకు ఉంది. [[రావణుడు|రావణాసురుడు]], [[శివుడు|శివు]]ని గురించి అకుంఠిత తపస్సు చేసి మెప్పించి ఆత్మలింగాన్ని భూలోకానికి తెస్తాడు. కాని శివుడిచ్చిన ఆత్మలింగం స్వభావం ప్రకారం భూమిమీద ఆలింగం ఎక్కడ పెడితే అక్కడ స్థాపితం అయి, అక్కడ నుండి తిరిగి ఎత్త శక్యం కాదని శివుడు చెబుతాడు. రావణాసురుడు ఆత్మలింగాన్ని లంకలో ప్రతిష్ఠిస్తే ప్రతికూల చర్యలు జరుగుతాయని భావించి దేవతలు విష్ణువును వేడుకొనగా [[విష్ణువు]] తనమాయతో సూర్యాస్తమయం అయ్యేటట్లు చేస్తాడు. అప్పుడు రావణుడు సూర్యాస్తమయం అయిందని భావించి సంధ్యవార్చుకోవడానికి సంసిద్ధుడు అవుతాడు.

ఈ విషయం తెలుపుకొన్న [[నారదుడు]] [[వినాయకుడు|వినాయకు]]ని వద్దకు వెళ్ళి రావణాసురుడి వద్ద నుండి ఆత్మలింగం తీసుకొని భూమి మీద పెట్టాలని చెబుతాడు.అప్పుడు [[వినాయకుడు]] నారదుడు కోరినట్లు రావణాసురుడు సంధ్యవార్చుకొనే సమయానికి [[బ్రాహ్మణుడు|బ్రాహ్మణ వేషం]] లో వెడతాడు. ఆ బ్రాహ్మణ బాలకుడిని చూసిన వెంటనే రావణాసురుడు తాను సంధ్యవార్చుకొనవలసిన కారణమున ఆ బాలకుడిని లింగాన్ని పట్టుకొనవలసిందిగా కోరుతాడు. అప్పుడు [[వినాయకుడు]] లింగం చాలా బరువు ఉంటే తాను ఎక్కువ సేపు మోయలేనని, మోయలేకపోయే సమయం వచ్చినప్పుడు మూడు సార్లు పిలుస్తానని [[రావణాసురుడు]] రాకపోతే ఆలింగాన్ని భూమి పైన పెడతానని చెబుతాడు.

రావణాసురుడు అందుకు అంగీకరించగా, వినాయకుడు లింగాన్ని తన చేతులలోకి తీసుకొంటాడు.[[రావణుడు|రావణాసురుడు]] సంధ్యవార్చుకోవడానికి వెళ్ళగానే గణపతి లింగాన్ని మోయలేక పోతున్నట్లు మూడు సార్లు పిలుస్తాడు. సంధ్య మధ్యలో ఉండడంతో రావణాసురుడు అక్కడకు వచ్చేటప్పటికే వినాయకుడు లింగాన్ని భూమి మీద నిలుపుతాడు. రావణాసురుడు వచ్చి లింగాన్ని భూమి మీద నిలిపినందుకు గణపటి నెత్తిమీద మొట్టుతాడు, గణపటి నెత్తికి గుంట పడుతుంది.వినాయకుడు భూమి మీద నిలిపిన స్థలం [[గోకర్ణ]], మురుడేశ్వర లింగం పడిన భాగాలలో ఒక ప్రదేశం.

విష్ణువు తన మాయని తొలగించగా వెంటనే [[సూర్యుడు]] ఆకాశంలో మళ్ళి కనిపిస్తాడు.ఈ విషయాన్ని గ్రహించి రావణుడు ఎంతో కోపోద్రిక్తుడై ఆత్మలింగాన్ని తన చేతులతో పెకలించ ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఆత్మలింగం పైనున్న కవచాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసి విసిరివేస్తే గోకర్ణకు 23 కి.మి. దూరంలో సజ్జేశ్వర అనే ప్రదేశంలో పడుతుంది. లింగం పై నున్న మూత తొలగించి విసిరి వేస్తే అది గోకర్ణకు 27 కి.మి దూరంలో ఉన్న గుణేశ్వరలో పడుతుంది. లింగం పైనున్న వస్త్రాన్ని విసిరివేస్తే అది కందుక పర్వతం పై నున్న మృదేశ్వరలో పడుతుంది. ఆపేరు కాలక్రమంలో మురుడేశ్వరగా మారింది.

==పట్టణం లోని ఆకర్షణలు==
[[బొమ్మ:Murudeshwar temple statue.JPG|thumb|left|250px|మురుడేశ్వర దేవాలయ గోపురం, శివుడు]]
* '''మురుడేశ్వర దేవాలయం''': ఈ దేవాలయం కందుక పర్వతం మీద ఉంది.మూడు వైపుల [[అరేబియా సముద్రం]] ఆవరించి ఉంది.ఈ దేవాలయ గాలి గోపురం 20 అంతస్తులు ఉంది. దేవాలయానికి వెళ్ళే మార్గంలో రెండు నిజమైన ఏనుగులు ఉన్నాయి.
* '''మురుడేశ్వర కోట''': ఈ కోట మురుడేశ్వర దేవాలయం వెనుక భాగంలో ఉంది. ఈ కోటని [[టిప్పు సుల్తాను|mana  hindhu raajuloo]]  పునరుద్ధరించాడు.
* '''శివుని విగ్రహం''': ఆలయ సముదాయంలో నున్న ఈ శివుని విగ్రహం చాలా దూరం నుండి కనిపిస్తుంది. ఆధారాల ప్రకారం ఈ విగ్రహం ప్రపంచం లోనే అతి పెద్ద శివుని విగ్రహం.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/01/23/stories/2006012304670300.htm |title=Newly constructed Shiva's statue in Bijapur is next to Murudeshwar statue |access-date=2007-08-08 |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919083208/http://www.hindu.com/2006/01/23/stories/2006012304670300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chennaionline.com/hotelsandtours/PlacesofInterest/2004/02murudesh.asp |title=World's tallest Siva idol |website= |access-date=2007-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615041416/http://www.chennaionline.com/hotelsandtours/PlacesofInterest/2004/02murudesh.asp |archive-date=2008-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
123 అడుగుల (37 మీటర్ల) ఎత్తు కలిగిన ఈ విగ్రహాన్ని చెక్కడానికి 2 ఏండ్లు పట్టింది. [[శివమొగ్గ]]కు చెందిన కాశీనాథ్, ఆయన కుమారుడు శ్రీధర్, ఇతర శిల్పులు కలిసి కోటి [[రూపాయి|రూపాయల]] ఖర్చుతో ఈ విగ్రహాన్ని చెక్కించారు. ఈ విగ్రహంలో మరో ప్రత్యేకత ఏమనగా సూర్యరశ్మి పడినప్పుడు ఈ విగ్రహం మెరుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=madur|date=2011-12-02|title=Murudeshwar Beach – Of Temples, Waves and More|url=https://www.karnataka.com/murdeshwar/murdeshwar-beach/|access-date=2025-11-01|website=Karnataka.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==చేరుకొనే విధానము==
'''రోడ్డు సౌకర్యం'''&lt;BR&gt;
[[హొన్నావర్]]-[[భట్కల్]] మధ్య నున్న జాతీయ రహదారి-17 మీద మురుదేశ్వర అని ఒక తోరణం స్వాగతం పలుకుతుంది. తోరణం నుండి ఒక కి.మీ. దూరం తూర్పు వైపు వెడితే మురుదేశ్వర పట్టణం వస్తుంది. [[బెంగళూరు]] నుండి జాతీయ రహదారి-206 ద్వారా హొన్నావర్ చేరుకొని అక్కడ నుండి జాతీయ రహదారి -17 తీసుకొంటే మురుదేశ్వర వస్తుంది.బెంగళూరు నుండి 455 కి.మీ. దూరంలో మురుదెశ్వర వస్తుంది.[[మంగళూరు]] నుండి 180 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
 
'''రైలు సౌకర్యం'''&lt;BR&gt;
మురుడేశ్వర రైలు స్టేషను కొంకణ్ రైల్వే లైను మీద ఉంది. ఈ రైలు స్టేషనులో ముఖ్యంగా ప్యాసింజర్ బండ్లు మాత్రమే ఆగుతాయి. [[మంగళూరు]] నుండి [[మార్మగోవా]] వరకు నడిచే ప్యాసింజర్ రైలు ఇక్కడ నిలుస్తుంది. [[బెంగళూరు]] నుండి మురుదేశ్వరకు సరాసరి రైలు సౌకర్యం లేదు. భట్కల్ వరకు రైలు మీద వచ్చి అక్కడ నుండి కొంకణ్ రైల్వే లైను మీద మురుదేశ్వర చేరుకోవచ్చు.

'''విమాన సౌకర్యం'''&lt;BR&gt;
మురుడేశ్వరకి దగ్గర లోని విమానాశ్రయం [[మంగళూరు]] 165 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. [[హుబ్లీ]], [[పనాజీ]] విమానాశ్రయాలు దగ్గరలో ఉన్న వేరే విమానాశ్రయాలు.

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==బయటి లింకులు==
{{commons category|Murudeshwara}}
*[http://www.karnataka.com/tourism/murdeshwar/ కర్ణాటక టూరిజం వారి సైటు]
*[https://web.archive.org/web/20160419165049/https://www.myoksha.com/murudeshwar-temple/ మురుడేశ్వర్ దేవాలయం సమాచారo]
*[https://web.archive.org/web/20081207062150/http://www.karnatakatourism.org/sites/des_west_pril_murudeshwar.html కర్ణాటక టూరిజం వారి సైటు]

[[వర్గం:కర్ణాటక పుణ్యక్షేత్రాలు]]

&lt;!-- inter wiki links--&gt;</text>
      <sha1>rs1cykwtfw06kjhmnx5x3ukimsqurca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భైరవ ద్వీపం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74474</id>
    <revision>
      <id>4977904</id>
      <parentid>4853459</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16931" sha1="ediuxfpjbsj07k1kbkuzoy5jq5hc06q" xml:space="preserve">{{వేదిక|తెలుగు సినిమా}}
{{Infobox film
|name = భైరవ ద్వీపం
|image = Bhairava Dweepam.jpg
|starring = [[నందమూరి బాలకృష్ణ ]],&lt;br&gt;[[రోజా సెల్వమణి|రోజా]]|
|story = [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]] 
|screenplay = 
|director = [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]] 
|writer = [[రావి కొండలరావు]] (కథ, మాటలు)
|producer = [[బి. వెంకట్రామరెడ్డి]]|
|distributor = 
|released = {{Film date|1994|04|14}}
|runtime = 153 ని
|language = తెలుగు 
|music = [[మాధవపెద్ది సురేష్]]|
|cinematography = కబీర్ లాల్
|editing = డి. రాజగోపాల్
|studio = [[చందమామ విజయా కంబైన్స్]]|
|budget = 
}}

'''భైరవ ద్వీపం''' 1994 లో [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]] దర్శకత్వంలో విడుదలైన జానపద చిత్రం.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/photo-features/5-pretty-good-classic-movies-that-can-be-remade-today/Bhairava-Dweepam/photostory/64206712.cms|title=‘Bhairava Dweepam’ - 5 pretty good classic movies that can be remade today|website=The Times of India|access-date=2020-05-25}}&lt;/ref&gt; [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]], [[రోజా సెల్వమణి|రోజా]] ఇందులో ప్రధాన పాత్రధారులు. ఈ సినిమాను చందమామ విజయ కంబైన్స్ పతాకంపై [[బి. వెంకట్రామరెడ్డి]] నిర్మించాడు. ఈ చిత్రానికి రావి కొండలరావు కథ, మాటలు అందించాడు. మాధవపెద్ది సురేష్ సంగీత దర్శకత్వం వహించిన పాటలు ప్రేక్షకాదరణ పొందాయి. ఈ చిత్రం 1994 లో మూడవ ఉత్తమ చిత్రంగా నంది పురస్కారాన్ని అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://telugucinemacharitra.com/andhra-pradesh-state-film-awarda1986-1996/|title=Andhra Pradesh State Film Awarda(1986-1996)|website=TELUGUCINEMA CHARITRA|language=en-US|access-date=2020-05-25}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== కథ ==
చంద్రప్రభ వంశానికి చెందిన జయచంద్ర మహారాజు వసుంధర అనే ఆమెను గర్భవతిగా చేసి వదిలేస్తాడు. వసుంధర ఒక మగబిడ్డకు జన్మనిస్తుంది. కానీ ఓ తుఫాను కారణంగా ఆమె ఆ బిడ్డను కోల్పోతుంది. ఆమె నీటిలో కొట్టుకుని పోగా జమదగ్ని మహర్షి అనే ఆశ్రమంలో ఆశ్రయం పొందుతుంది. ఆమెకు తెలివి రాగానే బిడ్డను కోల్పోయానని తెలుసుకుని తాను కూడా ఆత్మార్పణకు సిద్ధ పడుతుంది. అది చూసిన జమదగ్ని మహర్షి ఒక పుష్పాన్ని సృష్టించి అది వాడిపోకుండా ఉన్నంత వరకు ఆమె కుమారుడు క్షేమంగా ఉంటాడని చెబుతాడు. దాంతో ఆమె సాంత్వన పొందుతుంది. తుఫాను లో తప్పిపోయిన బిడ్డ ఒక గిరిజన గూడానికి చేరతాడు. వారి నాయకుడు ఆ బిడ్డని కన్నకొడుకులా పెంచుతారు. ఆ బాబుకు విజయ్ అనే పేరు పెట్టుకుని ఒక వీరుడిలా తీర్చిదిద్దుతారు.

కొన్నాళ్ళకు విజయ్ తన స్నేహితుడు కొండన్నతో కలిసి జలపాతం దగ్గరికి వెళ్ళి అక్కడ బ్రహ్మానంద భూపతి కూతురైన పద్మావతిని చూస్తారు. విజయ్ ఆమెను తొలిచూపులోనే అభిమానించడం మొదలుపెడతాడు. మరల ఒకసారి కూడా అంతఃపురంలోకి చొచ్చుకుని వెళ్ళి ఆమెతో మాట్లాడివస్తాడు. అతని ధైర్యసాహసాలకు మెచ్చి పద్మావతి కూడా అతన్ని ప్రేమించడం మొదలుపెడుతుంది.

== తారాగణం ==
* విజయ్ గా [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]]
* యువరాణి పద్మావతి గా [[రోజా సెల్వమణి|రోజా]]
* మహారాజు బ్రహ్మాండ భూపతి గా [[కైకాల సత్యనారాయణ]]
* బ్రహ్మాండ భూపతి భార్య గా [[సంగీత (నటి)|సంగీత]]
* మాంత్రికుడిగా [[విజయ రంగరాజు]]
* కొండన్న గా [[బాబు మోహన్]]
* వసుంధర గా [[కె.ఆర్.విజయ|కె. ఆర్. విజయ]]
* జయచంద్ర మహారాజు గా [[విజయకుమార్ (నటుడు)|విజయకుమార్]]
* దక్షిణం గా [[సూరావఝుల సుధాకర్|శుభలేఖ సుధాకర్]]
* ఉత్తరం గా [[గిరిబాబు]]
* యక్షిణి గా [[రంభ (నటి)|రంభ]] (ప్రత్యేక గీతం)
* జమదగ్ని మహర్షి గా [[మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి|మిక్కిలినేని]]
* విజయ్ పెంపుడు తల్లిగా [[రాధాకుమారి]]
* విజయ్ పెంపుడు తండ్రిగా [[భీమేశ్వరరావు]]
* శూర శర్మ గా [[వినోద్ (నటుడు)|వినోద్]]
* మట్టెప శాస్త్రి గా [[బి. పద్మనాభం|పద్మనాభం]]
* మదనిక గా [[రజిత]]
* చిలిపి దయ్యం గా [[కోవై సరళ]]
* చిలిపి దయ్యం గా [[సుత్తివేలు]]

== నిర్మాణం ==
=== అభివృద్ధి ===
విజయ సంస్థలో అంతకుముందు సింగీతం శ్రీనివాసరావు [[బృందావనం (1992 సినిమా)|బృందావనం]] సినిమా తీసి విజయం సాధించి ఉన్నాడు. తాము అనుకున్న జానపద చిత్రానికి మరల ఆయననే దర్శకుడిగా నియమించింది విజయ సంస్థ. పాతాళభైరవి లాంటి జానపద కథ కన్నా మరికొన్ని మలుపులతో  రచయిత రావి కొండలరావు కథ అల్లుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;eenadu&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/Behind-the-story-of-Bhairava-Dweepam/0208/120129373|title=‘భైరవద్వీపం’ కోసం నానాపటేకర్, అమ్రిష్ పురి|website=www.eenadu.net|language=te|access-date=2020-10-31}}&lt;/ref&gt;
=== నటీనటుల ఎంపిక ===
కథ విన్న వెంటనే తన తండ్రి నటించిన పాతాళ భైరవి లాంటి చిత్రం లాగా కథ, కథనం అనిపించడంతో వెంటనే ఈ చిత్రంలో నటించడానికి ఒప్పుకున్నాడు. కథా నాయికగా అప్పట్లో జోరుగా ఉన్న రోజాను తీసుకున్నారు. బాలకృష్ణ తల్లిగా కె. ఆర్. విజయ, తండ్రిగా విజయకుమార్, పెంపుడు తల్లిదండ్రులుగా రాధాకుమారి, భీమేశ్వరరావు, తమ్ముడిగా బాబు మోహన్, గురువుగా మిక్కిలినేని, యక్షిణిగా రంభను ఎంపిక చేసుకున్నారు. పద్మనాభం, సుత్తివేలు అతిథి పాత్రలకు ఎంపికయ్యారు. గిరిబాబు, శుభలేఖ సుధాకర్ హాస్యప్రధానమైన పాత్రలకు అనుకున్నారు. మరుగుజ్జు మనుష్యులుగా మాస్టర్ విశ్వేశ్వరరావు, చిట్టిబాబును అనుకున్నారు.

అయితే భేతాళ మాంత్రికుడు పాత్రకు ఎస్. వి. రంగారావు లాంటి వారు అయితే బాగుండునని హిందీ నటులైన నానా పటేకర్, అమ్రిష్ పురి పేరును పరిశీలించారు. నిర్మాత వెంకట్రామిరెడ్డి ''వియత్నాం కాలనీ'' అనే మలయాళ సినిమా మద్రాసులో చూసి అందులో రాజకుమార్ అనే తెలుగు నటుడు ఈ పాత్రకు సరిపోగలడని అనిపించింది. ఆయనకు విజయ సంస్థ పేరు, రంగారావు పేరులోను రంగా ను, అసలు పేరు రాజాను కలిపి విజయ రంగరాజా అనే పేరుతో ప్రతినాయకుడిగా తమ సినిమాలో పరిచయం చేశారు నిర్మాతలు.&lt;ref name=&quot;eenadu&quot;/&gt;

=== చిత్రీకరణ ===
ఈ చిత్రానికి ఎస్. ఎస్. లాల్ కుమారుడైన కబీర్ లాల్ ను ఛాయాగ్రాహకుడిగా ఎంపిక చేశారు. కబీర్ లాల్ అంతకు మునుపే సింగీతం దర్శకత్వంలో ఆదిత్య 369 చిత్రానికి పనిచేసి ఉన్నాడు. 1993 జూన్ 5 న మద్రాసు వాహినీ స్టూడియోలో భారీగా నిర్మించిన సెట్ లో చిత్రీకరణ ప్రారంభమైంది. ముహూర్తం షాట్ బాలకృష్ణ, రోజాల మీద చిత్రీకరించారు. రజనీకాంత్ క్లాప్ ఇవ్వగా, చిరంజీవి స్విచ్ ఆన్ చేశాడు. ఎన్. టి. రామారావు గౌరవ దర్శకత్వం వహించాడు. దీని తర్వాత రంభ, బాలకృష్ణల మీద ''నరుడా ఓ నరుడా ఏమి కోరిక'' అనే గీతాన్ని చిత్రీకరించారు.&lt;ref name=&quot;eenadu&quot;/&gt;

== విడుదల, ఫలితం ==
1994 ఏప్రిల్ 14 న విడుదలైన ఈ చిత్రం ఘనవిజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref name=&quot;eenadu&quot;/&gt; 

== సాంకేతిక వర్గం ==

* దర్శకుడు: సింగీతం శ్రీనివాసరావు 
* కథ: సింగీతం శ్రీనివాసరావు, రావికొండలరావు
* సంగీతం: మాధవపెద్ది సురేష్ 
* మాటలు: రావికొండలరావు 
* గీత రచయితలు: వేటూరి సుందరరామమూర్తి, సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, సింగీతం శ్రీనివాసరావు, వడ్డేపల్లి కృష్ణ 
* నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, సంధ్య, కె.ఎస్.చిత్ర, శిష్ట్లా జానకి
* ఛాయా గ్రహణం: కబీర్ లాల్ 
* ఎడిటింగ్: డి.రాజగోపాల్ 
* నిర్మాత: బి.వెంకట్రామరెడ్డి 
* నిర్మాణ సంస్థ: చందమామ విజయ కంబైన్స్ 
* విడుదల: 14:04:1994.

==అవార్డులు==
* ఈ సినిమా [[నంది ఉత్తమ చిత్రాలు]]లో ఒకటిగా ఎన్నుకోబడింది - 1994.
* [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]] [[నంది ఉత్తమ దర్శకుడు]]గా గెలిచాడు - 1994.
* [[ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] ''శ్రీ తుంబుర నారద'' అనే పాటకు ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడుగా [[నంది పురస్కారం]] గెలుచుకున్నాడు - 1994.
* [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు - తెలుగు]] - 1994.
* ''నరుడా ఓ నరుడా ఏమి కోరిక'' పాటకు [[ఎస్. జానకి]] నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయకురాలు - 1994.

==పాటలు==
# ఎంత ఎంత వింత మోహమూ (గానం: ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, సంధ్య), రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి 
# ఘాటైన నేటి నటన(గానం. ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం కె ఎస్ చిత్ర) రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి 
# నరుడా ఓ నరుడా ఏమి కోరిక (గానం: ఎస్. జానకి) రచన: వేటూరి సుందర రామమూర్తి 
# విరిసినదీ వసంతగానం(గానం. కె ఎస్ చిత్ర,)      రచన: [[సింగీతం శ్రీనివాసరావు]] 
# అంబా శాంభవి భద్రరాజ తనయా (గానం: ఎస్. జానకి) రచన: వడ్డేపల్లి కృష్ణ 
# శ్రీ తుంబుర నారద నాదామృతం (గానం: ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం) రచన:వేటూరి సుందర రామమూర్తి.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

{{నంది పురస్కారాలు}}

[[వర్గం:సింగీతం శ్రీనివాసరావు సినిమాలు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ చిత్రాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు జానపద సినిమాలు]]
[[వర్గం:రావి కొండలరావు నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:సుత్తి వేలు నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:సత్యనారాయణ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:కె.ఆర్.విజయ నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>ediuxfpjbsj07k1kbkuzoy5jq5hc06q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరుమలై</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76912</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977932</id>
      <parentid>431419</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరుమల యోగనరసింహ స్వామి ఆలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80898</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977933</id>
      <parentid>3263479</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల#యోగ నరసింహ ఆలయం]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="2cgggfar153wj1mj30edos9fjc8el1q" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)#యోగ నరసింహ ఆలయం]]</text>
      <sha1>2cgggfar153wj1mj30edos9fjc8el1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యోగ నరసింహస్వామి ఆలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83969</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977934</id>
      <parentid>3263471</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల#యోగ నరసింహ ఆలయం]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="2cgggfar153wj1mj30edos9fjc8el1q" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)#యోగ నరసింహ ఆలయం]]</text>
      <sha1>2cgggfar153wj1mj30edos9fjc8el1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89023</id>
    <revision>
      <id>4978074</id>
      <parentid>4974507</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రారంభ సంవత్సరాలు */</comment>
      <origin>4978074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43569" sha1="9aru01f2nd1m36wljg27f94ukjuozlu" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>9aru01f2nd1m36wljg27f94ukjuozlu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978076</id>
      <parentid>4978074</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43958" sha1="imvmg37x4yim0jcqxz597lx2wqxkuxt" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>imvmg37x4yim0jcqxz597lx2wqxkuxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978077</id>
      <parentid>4978076</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44129" sha1="ecqrlx85u14xy08wvucv254z0kk9z2z" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ecqrlx85u14xy08wvucv254z0kk9z2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978078</id>
      <parentid>4978077</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44477" sha1="6bh37nugzou9sx3fm2ka9x7j6wvjtzb" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>6bh37nugzou9sx3fm2ka9x7j6wvjtzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978079</id>
      <parentid>4978078</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44959" sha1="msj2cmgs2zufd6wuk902j2hugyvs6pv" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>msj2cmgs2zufd6wuk902j2hugyvs6pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978080</id>
      <parentid>4978079</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45242" sha1="ka5pvq0vk4sn68nmfwog5dqqxrqwd71" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ka5pvq0vk4sn68nmfwog5dqqxrqwd71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978081</id>
      <parentid>4978080</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45586" sha1="2gkvaccgfhtzhwo9t1lh0ukacvqn99h" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>2gkvaccgfhtzhwo9t1lh0ukacvqn99h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978085</id>
      <parentid>4978081</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45850" sha1="4pbzijc0kpmmnqc0gga4x7u52ivvqen" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>4pbzijc0kpmmnqc0gga4x7u52ivvqen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978086</id>
      <parentid>4978085</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46065" sha1="pb6pf7lfcfjq6b8ay17npnpaqkvo9o5" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>pb6pf7lfcfjq6b8ay17npnpaqkvo9o5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978087</id>
      <parentid>4978086</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46234" sha1="53uo2dyqu0qxdqxfp3ywydcnqnx6re2" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>53uo2dyqu0qxdqxfp3ywydcnqnx6re2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978088</id>
      <parentid>4978087</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46557" sha1="8i0engta2y43x2ffhtvdv3yzn5gowyw" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>8i0engta2y43x2ffhtvdv3yzn5gowyw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978089</id>
      <parentid>4978088</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46893" sha1="d13k83cy7legzg6ta1r7gheucobpcev" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>d13k83cy7legzg6ta1r7gheucobpcev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978090</id>
      <parentid>4978089</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47087" sha1="jyiewp513ee6e168y54cv2ocq9eq3qf" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>jyiewp513ee6e168y54cv2ocq9eq3qf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978091</id>
      <parentid>4978090</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47572" sha1="di6tbxlkmae8quuooe4m6gbgllpwnki" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>di6tbxlkmae8quuooe4m6gbgllpwnki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978092</id>
      <parentid>4978091</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47803" sha1="qavj8j7cz0w7oxvg7v1i4k4i536m7ap" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>qavj8j7cz0w7oxvg7v1i4k4i536m7ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978093</id>
      <parentid>4978092</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48028" sha1="9guqbtua4r5ipqnkdfusezn20eeq4f9" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>9guqbtua4r5ipqnkdfusezn20eeq4f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978094</id>
      <parentid>4978093</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48156" sha1="b97sc2fqesh1jsgk8n1bg7j3oieqplc" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>b97sc2fqesh1jsgk8n1bg7j3oieqplc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978095</id>
      <parentid>4978094</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48441" sha1="cne2t352yu3zuuc1eqcisabz83ad15s" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>cne2t352yu3zuuc1eqcisabz83ad15s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978096</id>
      <parentid>4978095</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48672" sha1="l8iwp0bp74a7bbdrjt38ijxyo4nkhsx" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>l8iwp0bp74a7bbdrjt38ijxyo4nkhsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978097</id>
      <parentid>4978096</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48902" sha1="iopazxji46uq4a675d62r0ufm89x7j7" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>iopazxji46uq4a675d62r0ufm89x7j7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978098</id>
      <parentid>4978097</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49220" sha1="r8ol6epx8z2q7w6vnxr3zd1dsk5usgg" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>r8ol6epx8z2q7w6vnxr3zd1dsk5usgg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978099</id>
      <parentid>4978098</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49645" sha1="t2xpx75tktr8ka5xpfpwfabaob8lkv6" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>t2xpx75tktr8ka5xpfpwfabaob8lkv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978101</id>
      <parentid>4978099</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50069" sha1="su9lwungk9izp8swpfkx5dwjs4xdfs0" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>su9lwungk9izp8swpfkx5dwjs4xdfs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978102</id>
      <parentid>4978101</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50311" sha1="9wnvkw41892c25gq6k3beyxiqi9vrlc" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>9wnvkw41892c25gq6k3beyxiqi9vrlc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978104</id>
      <parentid>4978102</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50727" sha1="m7zw96jdldcopd9ki0n0zqjvxcv85ys" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>m7zw96jdldcopd9ki0n0zqjvxcv85ys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978105</id>
      <parentid>4978104</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50958" sha1="ibyexpsgh9916pb5egk2qtt5pjzsjjr" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ibyexpsgh9916pb5egk2qtt5pjzsjjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978106</id>
      <parentid>4978105</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51273" sha1="20odhq4n9jvpz1honzk1timok9wh8tz" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత లిబియా)లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>20odhq4n9jvpz1honzk1timok9wh8tz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978107</id>
      <parentid>4978106</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51277" sha1="le980yvzjo3ds38bvlsk3fifmx5w4u4" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>le980yvzjo3ds38bvlsk3fifmx5w4u4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978108</id>
      <parentid>4978107</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51331" sha1="3rxqt1e2mpjfs3lt85i5iw01t1l5cya" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా దెర్నా, టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>3rxqt1e2mpjfs3lt85i5iw01t1l5cya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978109</id>
      <parentid>4978108</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51335" sha1="h16sz7b7fguvl1mxlq4p1eq8k4fxowd" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], టోబ్రుక్ పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>h16sz7b7fguvl1mxlq4p1eq8k4fxowd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978110</id>
      <parentid>4978109</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51339" sha1="2n4lte3uzq4n6r2nu1swdphp50rx8l2" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని యెమెన్ విలాయత్కు పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>2n4lte3uzq4n6r2nu1swdphp50rx8l2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978112</id>
      <parentid>4978110</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51372" sha1="1hdb9tnhbcsdbh5cfv486utpdhac0ww" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, త్రిపోలీకు వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>1hdb9tnhbcsdbh5cfv486utpdhac0ww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978113</id>
      <parentid>4978112</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51401" sha1="oi7rzxpqe0gxupwt4exmcphakgvcws1" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>oi7rzxpqe0gxupwt4exmcphakgvcws1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978114</id>
      <parentid>4978113</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51449" sha1="ncshnusw3hn0x2yh5jiraikcxezjylp" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16–17 తేదీల్లో జరిగిన దెర్నా యుద్ధం సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ncshnusw3hn0x2yh5jiraikcxezjylp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978115</id>
      <parentid>4978114</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51451" sha1="7yghwyrp2gth2cbbuii5o8rp9pqtnc4" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన సున్నపురాయి ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>7yghwyrp2gth2cbbuii5o8rp9pqtnc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978117</id>
      <parentid>4978115</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51455" sha1="ehmdh2l1ucwscd9vzno7ko0ergz39y9" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే రెడ్ క్రెసెంట్ వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ehmdh2l1ucwscd9vzno7ko0ergz39y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978118</id>
      <parentid>4978117</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51493" sha1="r7o4npr2jhtr7wlnchz2qfxewh44qao" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, ఎన్వర్ బే, ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>r7o4npr2jhtr7wlnchz2qfxewh44qao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978119</id>
      <parentid>4978118</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51497" sha1="afpw1aypftdolmz82j4asyv2j3yhc1x" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], ఫెథీ బే, ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>afpw1aypftdolmz82j4asyv2j3yhc1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978120</id>
      <parentid>4978119</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51501" sha1="jl23brpkb0jpo50li9fmr3j35zxuiop" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు ఒట్టోమన్ యూరప్కు తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>jl23brpkb0jpo50li9fmr3j35zxuiop</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978121</id>
      <parentid>4978120</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51546" sha1="mb0kbbn95n6s6im0k011mcg0j1lknjx" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>mb0kbbn95n6s6im0k011mcg0j1lknjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978122</id>
      <parentid>4978121</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51591" sha1="j7qup7yvecc3gwuakez90k0qjpql4lk" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన త్రిపోలిటానియా, ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>j7qup7yvecc3gwuakez90k0qjpql4lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978123</id>
      <parentid>4978122</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51635" sha1="ktqw9z3gdn4exu6ah02toma2aede4zf" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], ఫెజ్జాన్, సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ktqw9z3gdn4exu6ah02toma2aede4zf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978124</id>
      <parentid>4978123</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51639" sha1="c75xfkrrox7xcgmaqm3nu12z3cg4jej" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], [[ఫెజ్జాన్]], సిరెనైకాలను ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>c75xfkrrox7xcgmaqm3nu12z3cg4jej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978125</id>
      <parentid>4978124</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51668" sha1="ekq3gao3gswu08jqps6m4mf4lv583xd" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], [[ఫెజ్జాన్]], [[సైరెనైకా|సైరెనైకాలను]] ఇటలీ రాజ్యానికి అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>ekq3gao3gswu08jqps6m4mf4lv583xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978126</id>
      <parentid>4978125</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51704" sha1="p5d77pt76frx3x0jp2g3urnabhc1oun" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], [[ఫెజ్జాన్]], [[సైరెనైకా|సైరెనైకాలను]] [[ఇటలీ రాజ్యం|ఇటలీ రాజ్యానికి]] అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, ఔషీ ఒప్పందం కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>p5d77pt76frx3x0jp2g3urnabhc1oun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978127</id>
      <parentid>4978126</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51708" sha1="594i560eglct2ddfk8ent7ohteglbph" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], [[ఫెజ్జాన్]], [[సైరెనైకా|సైరెనైకాలను]] [[ఇటలీ రాజ్యం|ఇటలీ రాజ్యానికి]] అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, [[ఔషీ ఒప్పందం]] కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>594i560eglct2ddfk8ent7ohteglbph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978128</id>
      <parentid>4978127</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51753" sha1="qts7hndb2h2c4oy3is5u8kw4y88wfnw" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], [[ఫెజ్జాన్]], [[సైరెనైకా|సైరెనైకాలను]] [[ఇటలీ రాజ్యం|ఇటలీ రాజ్యానికి]] అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, [[ఔషీ ఒప్పందం]] కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన [[లౌసాన్ ఒప్పందం|లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో]] వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య అంకారాలో కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>qts7hndb2h2c4oy3is5u8kw4y88wfnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978130</id>
      <parentid>4978128</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalli navya</username>
        <id>70334</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912) */</comment>
      <origin>4978130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51776" sha1="djjletg25xwba135mx3x8v5tt3uu9zg" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name = ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్
| nationality = [[టర్కీ|టర్కిష్]]
| image = Ataturk1930s.jpg
| birth_date = {{birth date|1881|5|19|mf=y}}
| birth_place = [[:en:Selânik|సెలానిక్]] ([[:en:Thessaloniki|థెస్సలోనికీ]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|1938|11|10|1881|5|19}}
| death_place = [[:en:Dolmabahçe Palace|దొలంబాచే సౌధం]], [[ఇస్తాంబుల్]]
| influenced =
| signature = Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
| party = [[:en:Republican People's Party (Turkey)|రిపబ్లికన్ పీపుల్స్ పార్టీ]]
| spouse = [[:en:Lâtife Uşaklıgil|లతీఫే ఉసక్‌లిగిల్]] (1923–25)
| order = మొదటి [[:en:List of Presidents of Turkey|టర్కీ అధ్యక్షుడు]]
| term_start = 29 అక్టోబరు 1923
| term_end = 10 నవంబర్ 1938
| successor = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
| vicepresident =
| order2 = మొదటి [[:en:List of Prime Ministers of Turkey|టర్కీ ప్రధానమంత్రి]]
| term_start2 = 3 మే 1920
| term_end2 = 24 జనవరి 1921
| successor2 = [[:en:Fevzi Çakmak|ఫెయూజి చక్మక్]]
| order3 = మొదటి [[:en:List of Speakers of the Parliament of Turkey|పార్లమెంటు స్పీకర్లు]]
| term_start3 = 24 ఏప్రిల్ 1920
| term_end3 = 29 అక్టోబరు 1923
| predecessor3 =
| successor3 = [[:en:Ali Fethi Okyar|అలీ ఫతెహి ఒక్యార్]]
| order4 = మొదటి [[:en:Republican People's Party (Turkey)|ఆర్.పీ.పీ. నాయకుడు]]
| term_start4 = 1919
| term_end4 = 1938
| predecessor4 =
| successor4 = [[:en:İsmet İnönü|ఇస్మత్ ఇనోను]]
&lt;!--Military service--&gt;
|allegiance = [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;(1893 - [[జూలై 8]] [[1919]])&lt;br /&gt;[[టర్కీ]]&lt;br /&gt;([[జూలై 9]] [[1919]] - [[జూన్ 30]] [[1927]])
|branch = సైన్యం
|rank = [[:en:Ottoman Empire|ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]: [[:en:General|జనరల్]]&lt;br /&gt;[[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]: [[:en:Mareşal (Turkey)|మారెషాల్]]
|unit =
|commands = 19&lt;sup&gt;వ&lt;/sup&gt; [[:en:Division (military)|డివిజన్]] - XVI కార్ప్స్ - [[:en:Second Army (Ottoman Empire)|2nd సైన్యం]] - 7th సైన్యం - థండర్ గ్రూప్స్ కమాండ్
|battles = [[:en:Battle of Tobruk (1911)|తోబ్రుక్]] - [[:en:Landing at Anzac Cove|అన్‌జాక్ కోవే]] - [[:en:Battle of Chunuk Bair|చునుక్ బైర్]] - [[:en:Battle of Scimitar Hill|Scimitar Hill]] - [[:en:Battle of Sari Bair|సరీ బైర్]] - [[:en:Battle of Bitlis|బిత్లిస్]] - [[:en:Battle of Sakarya|సకర్యా]] - [[:en:Battle of Dumlupınar|దుమ్లూపినార్]]
|awards = [[:en:List of awards of Mustafa Kemal Atatürk|జాబితా (24 పతకాలు)]]
|footnotes = &lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;[[దస్త్రం:timeline icon.svg|50px|External Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Template:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Graphical Timeline]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-left: 87px;&quot;&gt;[[:en:Timeline of Mustafa Kemal Atatürk|Detailed Chronology]]&lt;/div&gt;
}}

'''ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్''' ([[మే 19]] [[1881]] - [[నవంబర్ 10]] [[1938]]) ఒక [[టర్కీ|టర్కిష్]] సైనికాధికారి మరియు రాష్ట్రప్రతినిధి. ఉద్యమకారుడు. [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]] వ్యవస్థాపకుడు. 1923 నుండి 1938లో మరణించే వరకు ఆ దేశ తొలి [[అధ్యక్షుడు (ప్రభుత్వ బిరుదు)|అధ్యక్షుడిగా]] పనిచేశాడు. ఆయన చేపట్టిన విస్తృత సంస్కరణల ద్వారా టర్కీని లౌకిక, పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశంగా మార్చాడు. భావజాలపరంగా ఆయన [[లౌకికవాదం|లౌకికవాది]], గణతంత్రవాది, జాతీయవాది. ఆయన విధానాలు, సామాజిక-రాజకీయ సిద్ధాంతాలు తరువాత [[కెమలిజం]]&lt;nowiki/&gt;గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.ఇతనికి &quot;[[టర్కీ జాతిపిత]] &quot;గా అభివర్ణిస్తారు.

అటాటుర్క్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] సలోనికాలో జన్మించారు. ఆ నగర [[సుల్తాన్ అబ్దుల్ హమీద్ II]] నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు, తన యుక్త వయసులోనే అణచివేతను ఎదుర్కొన్నాడు. తర్వాత [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్]], [[యంగ్ టర్క్స్]] వంటి ప్రతిపక్ష ఉద్యమాల్లో చేరాడు. ఆయన [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం]], [[31 మార్చి ఘటన]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో పాల్గొన్నాడు. సైన్యాన్ని రాజకీయీకరించడాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారని కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అటాటుర్క్ బహిరంగంగా ఖండినందుకు, ఆ సంస్థ కొత్త నిరంకుశ పాలనను నెలకొల్పుతున్న సమయంలో ఆయనను పక్కన పెట్టారు. అటాటుర్క్ తన ప్రారంభ సైనిక జీవితంలో [[ఇటాలో-టర్కిష్ యుద్ధం]], [[బాల్కన్ యుధ్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలుల్లో]] పాల్గొన్నాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[గల్లిపోలీ రక్షణ]]&lt;nowiki/&gt;లో పోషించిన పాత్రతో ఆయన ప్రఖ్యాతి పొందాడు. యుద్ధంలో తన దేశం ఓటమి చెందిన తరువాత, [[టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధం|టర్కీ స్వాతంత్రయ యుద్ధంలో]] విజేత మిత్రపక్షాలు [[టర్కీ|టర్కీని]] విభజించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా [[టర్కీ జాతీయ ఉద్యమం|టర్కీ జాతీయ ఉద్యమానికి]] నాయకత్వం వహించి జాతీయవాద ప్రతిఘటన చేసారు. తాత్కాలిక [[అంకారా ప్రభుత్వం|అంకారా ప్రభుత్వాన్ని]] స్థాపించి, [[గ్రీస్]], [[ఆర్మేనియా]], [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లకు]] వ్యతిరేకంగా టర్కీ విజయాన్ని సాధించాడు. ఈ విజయానికి [[లౌసాన్ ఒప్పందం]] ద్వారా అధికారిక గుర్తింపు లభించింది. అనంతరం ఆయన ప్రభుత్వం 1922లో ఒట్టోమన్ సుల్తానేట్‌ను రద్దు చేసి, 1923లో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]]&lt;nowiki/&gt;ని ప్రకటించింది.

కొత్తగా ఏర్పడిన [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ]] అధ్యక్షుడిగా అటాటుర్క్, [[ఆధునికం|ఆధునికమైన]], [[పాశ్చాత్య]] ధోరణి కలిగిన సమాజంతో కూడిన [[గణతంత్ర]], [[లౌకికవాదం|లౌకిక]] జాతీయ రాష్ట్రాన్ని నిర్మించేందుకు విస్తృత సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాడు. 1920ల మధ్యకాలానికి ఆయన చుట్టూ ఏకపక్ష పాలనా వ్యవస్థ బలపడడంతో  అతనికి  వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు  అణచబడ్డారు. విస్తృత లౌకికీకరణ కార్యక్రమంలో భాగంగా [[ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్|ఒట్టోమన్ ఖలీఫాత్ను]] రద్దు చేయడం, మత ప్రభావాన్ని పరిమితం చేయడం కూడా ఇందులో భాగంగా ఉన్నాయి. పాక్షిక లౌకిక [[మెసెల్లే]] స్థానంలో పూర్తి లౌకిక [[పౌర చట్టం|పౌర చట్టాన్ని]] ప్రవేశపెట్టారు. పాశ్చాత్య సాంస్కృతిక ఆచారాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు [[ఫెజ్|ఫెజ్(టోపీ)]] మరియు కొన్ని పురుషుల దుస్తుల నిషేధం. ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి, విదేశీ పారిశ్రామిక ఆస్తులు జాతీయం చేయబడ్డాయి, మరియు మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక అమలు చేయబడింది. ఆయన వేలాది పాఠశాలలను ప్రారంభించి, [[లాటిన్ లిపి]] ఆధారిత [[టర్కిష్ వర్ణమాల|టర్కిష్ వర్ణమాలను]] ప్రవేశపెట్టాడు. ఆయన పదవికాలంలో టర్కీ మహిళలకు సమాన పౌర, రాజకీయ హక్కులు లభించాయి. ఆయన ప్రభుత్వం [[టర్కీకరణ]] విధానాన్ని అమలు చేస్తూ, టర్కీ జాతీయ గుర్తింపు కింద ఏకరీతి, ఐక్యమైన, ముఖ్యంగా లౌకిక దేశాన్ని నిర్మించడానికి ప్రయత్నించింది. అటాటుర్క్ [[ఇరాన్]], [[యుగోస్లావియా రాజ్యం|యుగోస్లావియా]], [[ఇరాక్]], [[రొమేనియా|రొమేనియా]], [[గ్రీస్]] దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నించాడు. అలాగే 1930ల అంతర్యుద్ధాల మధ్యకాలంలో ఇటలీ, బల్గేరియా విస్తరణవాద దూకుడును ఎదుర్కొనే ఉద్దేశంతో [[బాల్కన్ ఒప్పందం]] ఏర్పాటులో భాగమయ్యాడు. ఆయన 57 ఏళ్ల వయసులో 1938 నవంబరు 10న [[ఇస్తాంబుల్|ఇస్తాంబుల్లో]]ని [[డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్|డోల్మాబాహ్చే ప్యాలెస్లో]] మరణించాడు. అనంతరం ఆయన దీర్ఘకాల ప్రధానమంత్రి [[ఇస్మెట్ ఇనోను]] అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.

అటాటుర్క్ తన సైనిక విజయాలు, జాతి నిర్మాణ ప్రయత్నాలు, సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, దౌత్య విజయాల కారణంగా ప్రశంసలు పొందాడు. ఆయన వలసవాద వ్యతిరేక, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు.అదే సమయంలో, [[నియంతృత్వ పాలన|నియంతృత్వ పాలనను]] నెలకొల్పడం, [[కుర్దులు]] వంటి మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న సమీకరణ విధానాలను ప్రవేశపెట్టడం, అలాగే కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (సియుపి) పాలనలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవ మైనారిటీలపై అణచివేతను కొనసాగించాడనే కారణాలతో ఆయన విమర్శలకు గురయ్యాడు. మరోవైపు, ఆయన లౌకిక విధానాలను సంప్రదాయవాద ముస్లింలు విమర్శించారు. రిపబ్లిక్ అఫ్ టర్కీ నిర్మాణంలో ఆయన పోషించిన పాత్రకు గుర్తింపుగా, టర్కీ పార్లమెంటు 1934లో ఆయనకు అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరును]] ప్రదానం చేసింది. దీనికి “టర్కీ పితామహుడు” లేదా “తన పూర్వీకుల వంటి టర్కు” అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.


ముస్తఫా కమాల్ పాషా తనకుతాను ఒక బలిష్ట సైనికాధికారిగా మార్చుకున్నాడు. [[:en:Battle of Gallipoli|గల్లిపోలీ యుద్ధం]] లో ఒక డివిజన్ కమాండర్ గా సమర్థంగా పనిచేశాడు. [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో పాల్గొని పేరుగాంచాడు.&lt;ref name=zurcher142&gt;Zürcher, ''Turkey : a modern history'', 142&lt;/ref&gt; [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]] [[:en:Allies of World War I|అల్లైస్]] సేనల చేతిలో పరాజయం పాలైన తరువాత, కమాల్ [[:en:Turkish National Movement|టర్కిష్ జాతీయ ఉద్యమం]] నడిపాడు. ఈ ఉద్యమం చివరకు టర్కీ స్వతంత్ర సంగ్రామంగా మారింది. [[అంకారా]]ను ప్రాంతీయ రాజధానిగా మార్చుకుని, అల్లైడ్ బలగాలను ఓడించాడు. ఇతడి విజయస్ఫూర్తిగల దృష్టి ఇతనికి అనేక విజయాలను తెచ్చి పెట్టింది. చివరకు ఇతను తన దీటైన రాజకీయ సైనిక చాతుర్యాలతో [[టర్కీ|రిపబ్లిక్ ఆఫ్ టర్కీ]]ని స్థాపించగలిగాడు. 

ఇతను అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు. అందులో ప్రధానంగా రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణలు. ఇతను ఉస్మానియా సామ్రాజ్యానికి రూపుమాపి, టర్కీని ఓ ప్రజాతంత్ర [[సెక్యులర్]] రాజ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు. 

== ప్రారంభ జీవితం == 

ముస్తఫా కెమాల్ [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం|ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని]] [[సలోనికా|సలోనికా (సెలానిక్)లో]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=qSjAqaQTI7EC&amp;pg=PA71&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Salonique, 1830-1912: une ville ottomane à l'âge des Réformes|last=Anastassiadou|first=Méropi|last2=Anastassiadou-Dumont|first2=Méropi|date=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10798-4|language=fr}}&lt;/ref&gt;జన్మించాడు. అతని తల్లిదండ్రులు [[అలీ రిజా ఎఫెండి]], [[జుబేదె హనీమ్]]. [[కొజాజిక్|కొజాజిక్ (కొజాజిక్)]] ప్రాంతానికి చెందిన అలీ రిజా ఎఫెండి సైనిక అధికారిగా, భూ హక్కుల పత్రాల గుమాస్తాగా, మరియు కలప వ్యాపారిగా పనిచేశాడు. ముస్తఫా తోబుట్టువుల్లో [[మక్బూలె అటాదాన్]] అనే సోదరి మాత్రమే బాల్యాన్ని దాటి జీవించింది. ఆమె 1956లో మరణించింది&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=hFcwAQAAIAAJ&amp;redir_esc=y|title=Atatürk'ün Uşağı: Cemal Granda anlatıyor|last=Granda|first=Cemal Çelebi|date=2007|publisher=Pal Medya ve Organizasyon|isbn=978-9944-203-01-2|language=tr}}&lt;/ref&gt;. ముస్తఫా కెమాల్ అటాటుర్క్, మాక్బులే అటాడాన్, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు, అలాగే అటాటుర్క్ కుటుంబాన్ని వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన అతని బాల్య స్నేహితుల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, అలీ రిజా ఎఫెండి మొదట [[సలోనిక|సలోనికాకు]] చెందినవాడు. ఆయన భార్య [[జుబేదె హనీమ్]] 1857లో సలోనికాకు పశ్చిమాన ఉన్న [[లంగాజా]] ప్రాంతంలోని రైతు కుటుంబంలో జన్మించింది&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Acar |first=Derya Genç |date=2005-11-01 |title=Makbule Atadan’ın Atatürk’e İlişkin Anlattıkları Üzerine Bir Basın Taraması |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/700096 |journal=Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi |language=tr |publisher=Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı |volume=21 |issue=63 |pages=1091–1111 |issn=1011-727X}}&lt;/ref&gt;.

=== పేరు ===
అటాటుర్క్‌కు జన్మనిచ్చినప్పుడు [[ముస్తఫా]] అనే పేరు పెట్టారు. ఆయన రెండో పేరు [[కెమాల్]] ఎలా వచ్చిందన్న విషయంపై భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి. అరబిక్‌లో కెమాల్ అనే పదానికి 'పరిపూర్ణత' లేదా 'పరిపక్వత' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి. అటాటుర్క్ సామర్థ్యం, పరిపక్వతను మెచ్చిన ఆయన గణిత ఉపాధ్యాయుడు ఈ పేరును పెట్టాడని కొందరు పేర్కొంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=EWwaAAAAIAAJ&amp;q=%22Matematik+%C3%B6%C4%9Fretmeni+Mustafa+Efendi%22&amp;redir_esc=y|title=Atatürk hakkında hâtıralar ve belgeler|last=Afetinan|first=A.|date=1959|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|language=tr}}&lt;/ref&gt;. అయితే, ఆ ఉపాధ్యాయుడి పేరు కూడా ముస్తఫానే కావడంతో ఇద్దరినీ వేరు చేసి గుర్తించేందుకు ఆయనకు కెమాల్ అనే పేరు పెట్టాడని మరికొందరు అంటారు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=-D4NAQAAIAAJ&amp;q=%22Kemal+koyal%C4%B1m%22&amp;redir_esc=y|title=Sınıf arkadaşım Atatürk: okul ve genç subaylık hâtıraları|last=Cebesoy|first=Ali Fuat|date=1967|publisher=İnkılâp ve Aka Kitabevleri|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rustow |first=Dankwart A. |date=1968 |title=Atatürk as Founder of a State |url=https://www.jstor.org/stable/20023842 |journal=Daedalus |publisher=The MIT Press |volume=97 |issue=3 |pages=793–828 |issn=0011-5266}}&lt;/ref&gt;. [[ఆండ్రూ మ్యాంగో]] అభిప్రాయం ప్రకారం, జాతీయవాద కవి [[నామిక్ కెమాల్]] గౌరవ సూచకంగా అటాటుర్క్ స్వయంగా ఈ పేరును ఎంచుకొని ఉండవచ్చు. 1934లో తన గుర్తింపు పత్రంలో అటాటుర్క్ అనే [[ఇంటి పేర్లు|ఇంటిపేరు]] పొందిన తర్వాత ఆయన పేరు కెమాల్ అటాటుర్క్‌గా నమోదైంది; [[వ్యక్తిగత పేరు]] ముస్తఫా పూర్తిగా తొలగిపోయింది. 1935 నుంచి 1937 వరకు ఆయన ప్రాచీన టర్కిక్ మూలమున్న కమాల్ (Kamâl) అనే పేరును ఉపయోగించాడు. ఈ పదానికి '[[కోట]]','[[సైన్యం]]', లేదా '[[డాలు]]' అనే అర్థాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=8yU-AQAAIAAJ&amp;q=tarama+dergisi+kamal&amp;redir_esc=y|title=Tarama dergisi: Osmanlıcadan Türkçeden söz karşılıkları|date=1934|publisher=Devlet Matbaası|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=YBI_AQAAIAAJ&amp;q=Kam%C3%A2l&amp;redir_esc=y|title=Modern Türkiye'de siyası̂ düşünce|date=2001|publisher=İletişim|isbn=978-975-05-0088-6|language=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false|title=Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader|last=Dinç|first=Enis|date=2020-04-16|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-7556-0204-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== పూర్వీకులు ===
ముస్తఫా కెమాల్ వంశపారంపర్యం గురించి ఉన్న వాదనలు, సిద్ధాంతాలు చాలా విభిన్నంగా, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadrożna |first=Anna |date=2017-07 |title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/reconstructing-the-past-in-a-postottoman-village-turkishness-in-a-transnational-context/6F5D196A7FEAADA3EB67F32550AFEF46 |journal=Nationalities Papers |language=en |volume=45 |issue=4 |pages=524–539 |doi=10.1080/00905992.2017.1287690 |issn=0090-5992}}&lt;/ref&gt; ఆండ్రూ మ్యాంగో ప్రకారం, అతని కుటుంబం ముస్లిం, టర్కిష్ భాష మాట్లాడే, ఆర్థికంగా స్థిరత్వం తక్కువగా ఉన్న మధ్యతరగతి కుటుంబం.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=nu68vd_AmuYC&amp;q=Turkish+speaking+family+&amp;redir_esc=y|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|last=Mango|first=Andrew|date=2002-08-26|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-1-58567-334-6|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని తండ్రి అలీ రిజా [[అల్బేనియా|అల్బేనియన్]] లేదా [[స్లావిక్]] మూలాలకు చెందినవాడని కొందరు రచయితలు భావించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Pxs-DAIVxqYC&amp;q=Turkish+mother&amp;redir_esc=y|title=The Rising Crescent|last=Jackh|first=Ernest|date=2007-03|publisher=Read Books|isbn=978-1-4067-4978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=399LkTqBLdAC&amp;q=Ali+Riza&amp;redir_esc=y|title=Turbulent Years|last=Marcosson|first=Isaac Frederick|date=1938|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-1305-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అయితే [[హెచ్. సి. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్]], [[ఫాలిహ్ రిఫ్కీ అతాయ్]], [[వామిక్ డి. వోల్కన్]], [[నార్మన్ ఇక్టోవిట్జ్]], ముజ్గాన్ జున్బూర్, నుమాన్ కార్తాల్, హసన్ ఇజ్జెట్టిన్ దినామో ప్రకారం, అలీ రిజా పూర్వీకులు టర్కులు. వారి మూలాలు చివరికి [[అనటోలియ|అనటోలియాలోని]] [[ఐదిన్]] ప్రావిన్స్కకు చెందిన [[సోకే]] ప్రాంతానికి చేరుతాయని వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201032|title=Grey Wolf Mustafa Kemal|last=H C Armstrong|date=1935}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://whereismacedonia.org/en/where-to-go-in-macedonia/museums-in-macedonia/327-mustafa-kemal-ataturk-memorial-museum-in-village-kodzadzik-in-municipality-centar-zupa|title=Mustafa Kemal Ataturk – memorial museum in village Kodzadzik (Коџаџик) in Municipality Centar Zupa (Центар Жупа)|last=Administrator|access-date=2026-09-23|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; టోర్బ్స్ సముదాయం చేసిన వాదనల ప్రకారం, అతను ముస్లిం స్లావులైన పొమాక్స్ (బల్గేరియన్ ముస్లింలు) లేదా టోర్బెషి (మాసిడోనియన్ ముస్లింలు) వంశానికి చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; అతని తల్లి జుబేదె టర్కిష్ మూలాలకు చెందినదిగా భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఇతర ఆధారాల ప్రకారం, ఆమె టర్కిక్ యోరుక్ వంశానికి చెందినది. ఆమెకు అల్బేనియన్ లేదా [[మాసిడోనియా|మాసిడోనియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని కూడా వాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=BxiHAAAAMAAJ&amp;q=His+mother,+Subeida,+was+the+daughter+of+a+small+tenant+of+a+farm+in+Southern+Albania.+According+to+such+reliable+evidence+as+I+was+able+to+collect,+this+blonde-haired,+blue-eyed,+robust+woman+was+an+Albanian+whose+mother,+in+turn,+was+a+Macedonian.+Mus-tapha+Kemal.+with+his+blue+eves+and+blond+hair.+resembled+his&amp;redir_esc=y|title=South of Hitler|last=Fodor|first=Marcel William|date=1939|publisher=Houghton Mifflin|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Turkey: The land a dictator turned into a democracy - TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,860057-2,00.html|access-date=2026-09-23|website=www.time.com}}&lt;/ref&gt; ఒట్టోమన్ కాలంలో సలోనికా విలాయత్‌లో ముస్లింలు (ప్రధానంగా టర్కులు), [[గ్రీస్|గ్రీకులు]], బల్గేరియన్లు మరియు ఇతర వర్గాలతో పాటు పెద్ద సంఖ్యలో [[యూదులు|యూదు సమాజం]] కూడా ఉండేది. దీని కారణంగా, ముస్తఫా కెమాల్ ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణల పట్ల తీవ్ర అసంతృప్తి చెందిన ఆయన ఇస్లామిక్ ప్రత్యర్థులు చాలా మంది, ఆయనకు యూదు '[[దోన్మే]]'(ముస్లింలుగా మారిన యూదులు) పూర్వీకులు ఉన్నారని ఆరోపించారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ముస్తఫా కెమాల్ చిన్నవయసులో ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి అతన్ని మతపరమైన పాఠశాలలో చదివించాలని ప్రోత్సహించింది. అయితే అతను ఇష్టంలేకుండానే కొద్దికాలం మాత్రమే అక్కడ చదివాడు. తరువాత, తన తండ్రి సూచనతో మరింత లౌకిక పాఠ్యాంశాలు బోధించే ప్రైవేటు పాఠశాల అయిన షెమ్సి ఎఫెండి పాఠశాలలో చేరాడు. అతనికి ఏడు సంవత్సరాల వయసులో తండ్రి మరణించాడు. అతని తల్లి అతను ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, వారిని సంప్రదించకుండా ముస్తఫా కెమాల్ 1893లో సలోనికా మిలిటరీ స్కూల్ ప్రవేశ పరీక్ష రాశాడు. 1896లో అతను [[మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్|మొనాస్టిర్ మిలిటరీ హై స్కూల్లో]] చేరాడు. . ఇది ప్రస్తుతం ఉత్తర మాసిడోనియాలోని బిటోలాలో ఉంది. అక్కడ అతను గణితంలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచాడు. 1899 మార్చి 14న, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్య రాజధాని [[కాన్స్టాంటినోపుల్|కాన్స్టాంటినోపుల్లోని]] షిష్లీ జిల్లాలో ఉన్న పాంగాల్టీ ప్రాంతంలోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమి|ఒట్టోమన్ మిలిటరీ అకాడమీలో]] చేరాడు. ప్రస్తుత ఇస్తాంబుల్లో ఉన్న ఈ అకాడమీ నుంచి 1902లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. అనంతరం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని [[ఒట్టోమన్ మిలిటరీ కాలేజ్]] నుంచి 1905 జనవరి 11న పట్టభద్రుడయ్యాడు.

ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని సలోనికా నగరంలో అటాటుర్క్ జన్మించారు. ఆ ఇల్లు ప్రస్తుతం సంగ్రహాలయంగా ఉంది.

== సైనిక జీవితం ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
పట్టభద్రుడైన కొద్దికాలానికే [[అబ్దుల్ హమీద్ II]] పాలనకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన కార్యకలాపాల కారణంగా అతన్ని పోలీసులు అరెస్టు చేశారు. కొన్ని నెలలు నిర్బంధంలో ఉంచిన తరువాత, అతని పూర్వ పాఠశాల డైరెక్టర్ రిజా పాషా సహకారంతోనే విడుదలయ్యాడు.
విడుదలైన తరువాత ముస్తఫా కెమాల్‌ను [[అలీ ఫుఆత్ (సెబెసోయ్)]], [[లూత్ఫీ ముఫిత్ (ఓజ్దెష్)]]లతో కలిసి [[డమాస్కస్]] కేంద్రంగా పనిచేసే [[ఐదవ సైన్యం|ఐదవ సైన్యంలో]] '[[స్టాఫ్ (మిలిటరీ)|స్టాఫ్]] [[కెప్టెన్ (సైన్యం)|కెప్టెన్]]'గా నియమించారు. వ్యాపారి [[ముస్తఫా ఎల్వాన్ (కాంతేకిన్)]] నాయకత్వంలో సంస్కరణవాద సైనిక అధికారులు ఏర్పాటు చేసిన చిన్న రహస్య విప్లవ సంస్థ [[వతన్ వె హుర్రియెట్]] ('మాతృభూమి మరియు స్వేచ్ఛ')లో అతను చేరాడు. 1907 జూన్ 20న అతనికి [[సీనియర్ కెప్టెన్]] (Kolağası) హోదాకు పదోన్నతి లభించింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు 13న [[మనస్తిర్|మనస్తిర్లోని]] [[మూడవ సైన్యం]] ప్రధాన కార్యాలయానికి నియమితుడయ్యాడు. తరువాత అతను సభ్యత్వ సంఖ్య 322తో [[కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్|కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్లో]] చేరాడు. అయితే తరువాతి సంవత్సరాల్లో ఆ సంస్థ నాయకత్వం అనుసరించిన విధానాలను తరచుగా విమర్శిస్తూ, వాటిని వ్యతిరేకించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. 1908 జూన్ 22న తూర్పు [[రుమేలియా|రుమేలియాలోని]] ఒట్టోమన్ రైల్వేల ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi) నియమితుడయ్యాడు. అయితే ఈ పదవి కారణంగా 1908 [[యంగ్ టర్క్స్ విప్లవం|యంగ్ టర్క్స్ విప్లవంలో]] అతనికి ప్రధాన పాత్ర లభించలేదు.

సైన్యాన్ని రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచాలని ముస్తఫా కెమాల్ ప్రతిపాదించాడు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన కమిటీ ఆఫ్ యూనియన్ అండ్ ప్రోగ్రెస్ (CUP) నాయకులకు నచ్చలేదు. దాంతో, 1908 చివర్లో ఒక గిరిజన తిరుగుబాటును అణచివేయాలనే కారణంతో అతన్ని [[ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్|ట్రిపోలిటేనియా విలాయత్కు]] పంపించారు. ఆ ప్రాంతం ప్రస్తుతం [[లిబియా|లిబియాలో]] భాగంగా ఉండగా, అప్పట్లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భూభాగం. అయితే మికుష్ ప్రకారం, ఈ బాధ్యత కోసం ముస్తఫా కెమాల్ స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చాడు. అతను తిరుగుబాటును అణచివేసి, 1909 జనవరిలో కాన్స్టాంటినోపుల్‌కు తిరిగి వచ్చాడు.

1909 ఏప్రిల్‌లో కాన్స్టాంటినోపుల్‌లో కొందరు సైనికులు ప్రతివిప్లవానికి దిగారు (చూడండి: [[31 మార్చి ఘటన]]). ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంలో, సుల్తాన్ [[అబ్దుల్ హమీద్ II|అబ్దుల్ హమీద్ IIను]] పదవి నుంచి తొలగించడంలో ముస్తఫా కెమాల్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1910లో అతన్ని [[అల్బేనియా|అల్బేనియాలో]]ని ఒట్టోమన్ ప్రావిన్సులకు పిలిపించారు. ఆ సమయంలో [[ఇసా బొలెటిని]] [[కొసావో|కొసావోలో]] అల్బేనియన్ తిరుగుబాట్లకు నాయకత్వం వహిస్తుండగా, [[అల్బేనియా తిరుగుబాట్లు|అల్బేనియాలో కూడా తిరుగుబాట్లు]] జరుగుతున్నాయి. 1910లో ముస్తఫా కెమాల్ అల్బేనియన్ ప్రభువు, రాజకీయవేత్త, రచయిత, అలాగే [[అల్బేనియన్ స్వాతంత్య్ర ప్రకటన]] ప్రతినిధుల్లో ఒకరైన [[ఎక్రెమ్ వ్లోరా|ఎక్రెమ్ వ్లోరాను]] కలిశాడు. తరువాత 1910 శరదృతువులో, ఫ్రాన్స్‌లోని [[పికార్డీ]] ప్రాంతంలో జరిగిన సైనిక విన్యాసాలకు హాజరైన ఒట్టోమన్ సైనిక పరిశీలకుల బృందంలో అతను కూడా ఉన్నాడు. 1911లో కొద్దికాలం కాన్స్టాంటినోపుల్‌లోని యుద్ధ మంత్రిత్వ శాఖ (Harbiye Nezareti)లో పనిచేశాడు.

===ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం (1911–1912)===
1911లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని త్రిపోలిటానియా విలాయత్ (ప్రస్తుత [[లిబియా]])లో జరిగిన [[ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధం|ఇటలీ–టర్కీ యుద్ధంలో]] పోరాడేందుకు ఆయన స్వచ్ఛందంగా ముందుకొచ్చాడు. ఆయన ప్రధానంగా [[దెర్నా]], [[టోబ్రుక్]] పరిసర ప్రాంతాల్లో సేవలందించాడు. దండెత్తి వచ్చిన ఇటలీ సైన్యంలో 150,000 మంది సైనికులు ఉండగా, దానిని ఎదుర్కొన్నవారిలో 20,000 మంది బెదూయిన్లు, 8,000 మంది టర్కీ సైనికులు ఉన్నారు. ఇటలీ యుద్ధం ప్రకటించడానికి కొంతకాలం ముందు, లిబియాలో ఉన్న ఒట్టోమన్ సైనికుల్లో చాలామందిని అక్కడి తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంలోని [[యమన్ విలాయత్|యమన్ విలాయత్కు]] పంపించారు. దీంతో లిబియాలో ఇటలీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వానికి తగినంత సైనిక బలం లేకుండా పోయింది. ఈజిప్టు, సూడాన్‌లను తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న బ్రిటన్, ఈజిప్టు మీదుగా అదనపు ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అనుమతించలేదు.

ముస్తఫా కెమాల్ వంటి ఒట్టోమన్ సైనికులు లిబియాకు చేరుకోవడానికి అరబ్బుల వేషధారణలో ప్రయాణించేవారు. ఈజిప్టులోని బ్రిటిష్ అధికారులకు వారు గుర్తిస్తే జైలు శిక్ష పడే ప్రమాదం ఉండేది. మరో మార్గం అందుబాటులో ఉన్న అతి కొద్ది పడవల ద్వారా ప్రయాణించడం. అయితే, నౌకాదళంలో ఇటలీకి ఉన్న ఆధిక్యం కారణంగా, [[త్రిపోలీ|త్రిపోలీకు]] వెళ్లే సముద్ర మార్గాలపై ఇటలీ సమర్థవంతంగా నియంత్రణ సాధించింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఎదురైనప్పటికీ, లిబియాలో ముస్తఫా కెమాల్ నాయకత్వంలోని దళాలు పలుమార్లు ఇటలీ సైన్యాన్ని వెనక్కి నెట్టగలిగాయి. ఇందుకు ఉదాహరణగా, 1911 డిసెంబరు 22న జరిగిన [[టోబ్రుక్ యుద్ధం|టోబ్రుక్ యుద్ధాన్ని]] పేర్కొనవచ్చు.

1912 జనవరి 16-17 తేదీల్లో జరిగిన [[దెర్నా యుద్ధం]] సమయంలో, ముస్తఫా కెమాల్ ఇటలీ ఆధీనంలో ఉన్న కస్ర్-ఇ హారున్ కోటపై దాడి చేస్తున్నప్పుడు, రెండు ఇటలీ విమానాలు ఒట్టోమన్ సైనికులపై బాంబులు వేశాయి. దెబ్బతిన్న భవనం శిథిలాల నుంచి ఎగిరివచ్చిన [[సున్నపురాయి]] ముక్క ఆయన ఎడమ కంటికి తగిలింది. దీనివల్ల కంటి కణజాలానికి శాశ్వత నష్టం కలిగినప్పటికీ, ఆయన చూపు పూర్తిగా కోల్పోలేదు. ఆయన దాదాపు నెలరోజుల పాటు వైద్య చికిత్స పొందాడు.కేవలం రెండు వారాల చికిత్స తరువాతే [[రెడ్‌క్రాస్|రెడ్ క్రెసెంట్]] వైద్య కేంద్రాలయాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి ప్రయత్నించాడు. అయితే, కంటి పరిస్థితి మరింత దిగజారడంతో తిరిగి వచ్చి చికిత్స కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. 1912 మార్చి 6న ముస్తఫా కెమాల్ దెర్నాలోని ఒట్టోమన్ సైనిక దళాల కమాండర్‌గా నియమితుడయ్యాడు. 1912 అక్టోబరు 18న ఇటలీ-టర్కీ యుద్ధం ముగిసేవరకు ఆయన నగరాన్ని, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను రక్షిస్తూ తన ఆధీనంలో ఉంచగలిగాడు. 1912 అక్టోబరు 8న [[బాల్కన్ యుద్ధం|బాల్కన్ యుద్ధాలు]] ప్రారంభమైన తరువాత, ముస్తఫా కెమాల్, [[ఎన్వర్ బే]], [[ఫెథీ బే]], ఇతర ఒట్టోమన్ సైనిక కమాండర్లు [[ఒట్టోమన్ యూరప్|ఒట్టోమన్ యూరప్కు]] తిరిగి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. యుద్ధంలో ఓడిపోవడంతో, ఒట్టోమన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత లిబియాలోని మూడు ప్రాంతాలైన [[త్రిపోలిటానియ|త్రిపోలిటానియా]], [[ఫెజ్జాన్]], [[సైరెనైకా|సైరెనైకాలను]] [[ఇటలీ రాజ్యం|ఇటలీ రాజ్యానికి]] అప్పగించాల్సి వచ్చింది. ఈ మేరకు 1912 అక్టోబరు 18న, బాల్కన్ యుద్ధాలు ప్రారంభమైన పది రోజుల తరువాత, [[ఔషీ ఒప్పందం]] కుదిరింది. 1923 నుంచి, ఈ ఒప్పందాన్ని తరువాత కుదిరిన [[లౌసాన్ ఒప్పందం|లౌసాన్ ఒప్పందం (1923)తో]] వేరు చేసి గుర్తించేందుకు చరిత్రకారులు దీనిని సాధారణంగా “ఔషీ ఒప్పందం” అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఈ పేరు, ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగిన లౌసాన్ నగరంలోని షాటో ద్‌ఔషీ భవనం పేరు నుంచి వచ్చింది. 1923 లౌసాన్ ఒప్పందం మాత్రం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ మిత్రరాజ్యాలకు, టర్కీ గ్రాండ్ నేషనల్ అసెంబ్లీకి మధ్య [[అంకారా|అంకారాలో]] కుదిరింది.

== [[:en:Atatürk's reforms|అతాతుర్క్ సంస్కరణలు]] ==
* [[లిపి సంస్కరణ]] :1928 నవంబర్ 1 నుండి టర్కీభాషకు కొత్త [[అక్షరమాల]] ప్రవేశపెట్టాడు.అప్పటివరకు ఉలేమాల పరిధిలో మాత్రమే పరిమితంగా ఉన్న [[పార్శీ]] -[[అరబిక్]] లిపి స్థానంలోకి అప్పటికే పాలకభాషగా అభివృద్ధి చెంది,ప్రజాదరణ పొందిన [[లాటిన్]] లిపిని రప్పించాడు.టర్కీ భాష ఉచ్చరణకు వీలుగా 23 ఆంగ్లాక్షరాలకు అదనంగా అవసరమైన [ Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü ] అనే 6 గుర్తులను కలిపి 8[[అచ్చులు]],21[[హల్లులు]]తో 29 అక్షరాలను సమకూర్చారు.ఇందువలన [[భాష]] చదవటం రాయటం సులభమై [[అక్షరాస్యత]] పెరిగింది.

== [[:en:Kemalism|కమాలిజం]] ==

== ఇవీ చూడండి ==
* [[ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
* [[:en:Turkish Revolution|టర్కీ ఉద్యమం]]

== పాదపీఠికలు ==
{{reflist|2}}

== మూలాలు ==

; ముద్రణలు
* {{cite book |last=Ahmad |first=Feroz|title=The Making of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/makingofmoderntu00ahma |publisher=Routledge|location=London ; New York|year=1993|isbn=978-0415078351}}
* {{cite book |last=Armstrong |first=Harold Courtenay|title= Grey Wolf, Mustafa Kemal: An Intimate Study of a Dictator|publisher= Books for Libraries Press|location=Freeport, NY|year=1972|isbn=978-0836969627}}
* {{cite book |last=Atillasoy |first=Yüksel|title= Atatürk: First President and Founder of the Turkish Republic|url=https://archive.org/details/ataturkfirstpres0000atil |publisher= Woodside House|location=Woodside, NY|year=2002|isbn=978-0971235342}}

[[వర్గం:టర్కీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:సెక్యులరిజం]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా సామ్రాజ్యం]]
[[వర్గం:1881 జననాలు]]
[[వర్గం:1938 మరణాలు]]
&lt;!--Interwiki--&gt;</text>
      <sha1>djjletg25xwba135mx3x8v5tt3uu9zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:రచ్చబండ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90932</id>
    <revision>
      <id>4977889</id>
      <parentid>4977811</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <comment>/* కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు */ సమాధానం</comment>
      <origin>4977889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151818" sha1="h0091bt5wcpwfqvam8got0rq73imerk" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం==
ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు.

తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను.

ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో  ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము.

అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. 

గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project

మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. 

ఇట్లు 

--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు  అలాగే. తప్పకుండా చేయండి.  అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== తెవికిబడి పునః ప్రారంభం?  ==
2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది .  తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో  నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ  కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి  ప్రారంభించవచ్చు.  ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం  లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం  మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP  ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది.  ధన్యవాదాలు.  తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్      &lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

[[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు.    [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి.
:చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు.  మధ్యాహ్నం 2-4  అడిగాను ఇదివరకులో లాగా.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
: ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్  మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm.  మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి ==
వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం ==
తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు.

ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి.
:# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
:# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు.
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, 
::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు.  అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను.
::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి.
::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం:
:::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం.
:::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం.
:::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం.
:::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి  ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి.
:::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం &quot;నిర్వాహణ బడి&quot; లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అందరికీ నమస్కారం, 
:::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం.
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం.
:::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

: పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న.  శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో,  సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు  ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/Ub6B&lt;/nowiki&gt; (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా)   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి .   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::&quot;వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు&quot;
:::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు.
:::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో &quot;మాత్రమే&quot; చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::అందరికీ నమస్కారం,
:::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని.
:::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు:
:::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను.
:::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం.
:::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]],  [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
:::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది.
::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. 
::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. 
::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు ==
దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగే అండి  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ   ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్  అర్ధర్వ్యం లో  తెవికీబడి వేదిక ద్వారా  &quot;'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ&quot;''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&amp;nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ  27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.'''    

గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. 

సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఒక పెజిలొ infobox లో  Spouse   ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. ==
https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు  పేజీలొ infobox లో  Spouse-  భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను.
::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి &lt;nowiki&gt;[[ ]]&lt;/nowiki&gt; -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. ==
గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి ==
గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. 

ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి  చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది:

* MediaWiki:Twinkle-pagestyles
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.js
* MediaWiki:Gadget-twinklearv.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js
* MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletag.js
* MediaWiki:Gadget-twinklediff.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js
* MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js
* MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.css
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ,  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి:  
:::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి.
:::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి:
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js
:::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js
:::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences
:::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు  (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు  [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో  చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. 

ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== అధికారులు కావాలి ==
మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి.

ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
ఈ చర్చలో  [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు ==
తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి.
* వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో &quot;నా మార్పులు&quot; అని ఉంది.
* వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది &quot;వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది
* మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో &quot;ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది.

వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన.   
* నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు'''
* వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''
* ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''

వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు,
:వాడుకరి &quot;మార్పులు&quot; లేదా &quot;రచనలు&quot; అనే పదాల కంటే &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, &quot;అందించిన సవరణలు&quot; అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ ==
ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. 

# ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి.
#ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి.
#పేజీలో  mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి.
#లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు.
#ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. 
#ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &amp;vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి.
#క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది.
#Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్  ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. 
#పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు.
దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత  పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ&lt; ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు ==
{{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు ==
వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. 
:::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు:
:::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు'''
:::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్'''
:::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక  'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 ==
సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

# :సరే నండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#:బావుందండి. అభినందనలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ ==
కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే..

#. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]]
#. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట.
#. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD)
#. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి.

[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;</text>
      <sha1>h0091bt5wcpwfqvam8got0rq73imerk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978083</id>
      <parentid>4977889</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>/* వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 */ సమాధానం</comment>
      <origin>4978083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152055" sha1="8r65mbffd4jh9xw1wx7r12zvfa9yuwz" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం==
ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు.

తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను.

ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో  ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము.

అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. 

గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project

మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. 

ఇట్లు 

--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు  అలాగే. తప్పకుండా చేయండి.  అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== తెవికిబడి పునః ప్రారంభం?  ==
2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది .  తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో  నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ  కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి  ప్రారంభించవచ్చు.  ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం  లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం  మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP  ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది.  ధన్యవాదాలు.  తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్      &lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

[[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు.    [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి.
:చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు.  మధ్యాహ్నం 2-4  అడిగాను ఇదివరకులో లాగా.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
: ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్  మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm.  మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి ==
వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం ==
తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు.

ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి.
:# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
:# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు.
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, 
::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు.  అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను.
::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి.
::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం:
:::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం.
:::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం.
:::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం.
:::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి  ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి.
:::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం &quot;నిర్వాహణ బడి&quot; లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అందరికీ నమస్కారం, 
:::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం.
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం.
:::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

: పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న.  శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో,  సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు  ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/Ub6B&lt;/nowiki&gt; (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా)   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి .   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::&quot;వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు&quot;
:::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు.
:::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో &quot;మాత్రమే&quot; చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::అందరికీ నమస్కారం,
:::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని.
:::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు:
:::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను.
:::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం.
:::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]],  [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
:::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది.
::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. 
::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. 
::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు ==
దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగే అండి  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ   ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్  అర్ధర్వ్యం లో  తెవికీబడి వేదిక ద్వారా  &quot;'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ&quot;''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&amp;nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ  27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.'''    

గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. 

సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఒక పెజిలొ infobox లో  Spouse   ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. ==
https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు  పేజీలొ infobox లో  Spouse-  భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను.
::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి &lt;nowiki&gt;[[ ]]&lt;/nowiki&gt; -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. ==
గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి ==
గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. 

ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి  చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది:

* MediaWiki:Twinkle-pagestyles
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.js
* MediaWiki:Gadget-twinklearv.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js
* MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletag.js
* MediaWiki:Gadget-twinklediff.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js
* MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js
* MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.css
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ,  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి:  
:::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి.
:::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి:
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js
:::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js
:::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences
:::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు  (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు  [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో  చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. 

ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== అధికారులు కావాలి ==
మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి.

ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
ఈ చర్చలో  [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు ==
తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి.
* వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో &quot;నా మార్పులు&quot; అని ఉంది.
* వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది &quot;వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది
* మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో &quot;ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది.

వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన.   
* నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు'''
* వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''
* ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''

వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు,
:వాడుకరి &quot;మార్పులు&quot; లేదా &quot;రచనలు&quot; అనే పదాల కంటే &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, &quot;అందించిన సవరణలు&quot; అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ ==
ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. 

# ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి.
#ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి.
#పేజీలో  mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి.
#లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు.
#ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. 
#ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &amp;vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి.
#క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది.
#Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్  ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. 
#పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు.
దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత  పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ&lt; ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు ==
{{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు ==
వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. 
:::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు:
:::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు'''
:::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్'''
:::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక  'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 ==
సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

# :సరే నండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#:బావుందండి. అభినందనలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ ==
కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే..

#. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]]
#. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట.
#. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD)
#. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి.

[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;</text>
      <sha1>8r65mbffd4jh9xw1wx7r12zvfa9yuwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91392</id>
    <revision>
      <id>4977851</id>
      <parentid>4492101</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54481-17</username>
        <id>155228</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4977851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13530" sha1="5i2t0qgbyp43phau3f158okt9iuv1xf" xml:space="preserve">{{Infobox Political party
| party_name       = ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్
| native_name      = کل ہند مجلس اتحاد المسلمين
| party_logo       = [[AAll India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen logo.svg]]
| founder          = [[:en:Bahadur Yar Jung|బహాదుర్ యార్ జంగ్]]
| leader           = [[అసదుద్దీన్ ఒవైసీ]]
| foundation       = 1927 లో [[:en:Abul Byan Khawja Bahauddin|అబుల్ బయాన్ ఖ్వాజా బహావుద్దీన్]]
| alliance         = 
| ideology         = ముస్లిం ఐక్యత చాటే వేదిక.
| newspaper        = ఇతేమాద్‌ డైలీ (ఉర్దూ దినపాత్రిక)
| headquarters     = దారుస్సలాం బోర్డు [[హైదరాబాదు]]
| colors           = ఆకు పచ్చ {{Colorsample|{{ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్/meta/color}}}}
| website          = http://www.aimim.in
| symbol           = గాలిపటం
| flag             = 
| seats2_title     = తెలంగాణ అసెంబ్లీ
| seats2           = {{Composition bar|7|119|hex={{ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్/meta/color}}}}
| seats3_title     = మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ
| seats3           = {{Composition bar|2|288|hex={{ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్/meta/color}}}}
| seats4_title     = లోక్ సభ
| seats4           = {{Composition bar|1|543|hex={{ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్/meta/color}}}}
}}
'''ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్''' (ఆంగ్లం : '''All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen''') (ఉర్దూ : کل ہند مجلس اتحاد المسلمين, ''కుల్ హింద్ మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్'' అర్థం: అఖిల భారత సమైక్య ముస్లిం మండలి) భారత్ లోని, ముఖ్యంగా [[హైదరాబాదు]] పాతబస్తీలోని ముస్లింల రాజకీయ పార్టీ. ఇది కేవలం హైదరాబాదు పాతనగరానికే పరిమితమై ఉంది. [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]లో కొన్ని ప్రదేశాలలో బలమైన ఉనికి గల పార్టీ. 2004 [[లోక్‌సభ]] ఎన్నికలలో ఈ పార్టీ ఒక సీటు గెలుపొందింది. 1984-2004 వరకు ఆ.ఇ.మ.ఇ.ము. పార్టీ అధ్యక్షుడిగా [[సుల్తాన్ సలాహుద్దీన్ ఒవైసీ]] ఉన్నాడు. [[సుల్తాన్ సలాహుద్దీన్ ఒవైసీ]] లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యాడు. అనంతరం తన కుమారుడైన [[అసదుద్దీన్ ఒవైసీ]] పార్టీ అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తున్నాడు.
[[దస్త్రం:All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen logo.svg|thumb|ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ లోగో.]]
[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]] ఎన్నికలలో ఈ పార్టీకి చెందిన నలుగురు [[శాసనసభ్యులు]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు.
హైదరాబాదు నగర కార్పొరేషన్ లోని 100 స్థానాల్లో 36 స్థానాలు కలిగివున్నది.

==చరిత్ర==
దీని చరిత్ర పూర్వపు [[:en:Hyderabad State|హైదరాబాదు సంస్థానం]] వరకూ పోతుంది. దీనిని 1927 ''అబుల్ బయాన్ ఖ్వాజా బహావుద్దీన్'' స్థాపించాడు. ఈ పార్టీ [[నిజాం]] కాలం నాటి పార్లమెంటరీ పార్టీ. భారత్ స్వాతంత్ర్యం సాధించిన తరువాత, హైదరాబాదు ప్రత్యేక ప్రాంతంగా వుండాలని కాంక్షించింది. 
[[:en:Razakars|రజాకార్లు]] (వాలంటీర్లు), ఒక ముస్లిం పారా-మిలిటరీ సంస్థ. ఇది మజ్లిస్ పార్టీతో సంబంధాలు కలిగివుండేది. దాదాపు లక్షా యాభైవేలమంది రజాకార్లు, [[:en:Qasim Rizwi|కాసిం రిజ్వీ]] నాయకత్వాన భారత రక్షక దళాలతోనూ కమ్యూనిస్టులతోనూ స్వతంత్ర హైదరాబాద్ కొరకు పోరాడాయి. పోలీస్-యాక్షన్ ద్వారా హైదరాబాదు సంస్థానం భారత-యూనియన్ లో కలుపబడింది. కాసిం రిజ్వీని కారాగారంలో బంధించి, శాంతిభద్రతల దృష్ట్యా [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తాను]]కు పంపించివేశారు. మజ్లిస్ పార్టీ నిషేధించబడింది.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite web |title=Article in the Hindu on AIMIM |url=http://www.hindu.com/thehindu/2003/04/27/stories/2003042700081500.htm |access-date=2010-08-08 |archive-date=2003-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030729181146/http://www.hindu.com/thehindu/2003/04/27/stories/2003042700081500.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
1957లో మజ్లిస్ పార్టీ నూతన హంగులతో పునస్థాపించబడింది. 1970లో రాజకీయ ప్రవేశం గావించింది. ''ఆల్ ఇండియా'' అనే ప్రజాస్వామ్య పేరును తగిలించడం జరిగింది. నేటివరకు గల తన ప్రస్థానంలో ప్రజాస్వామ్యయుతంగా తన ఉనికిని కలిగివున్నది.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt;
1990 లో మజ్లిస్ పార్టీ చీలిపోయి, అమానుల్లా ఖాన్ (శాసనసభ్యుడు) నాయకత్వంలో [[మజ్లిస్ బచావో తెహ్రీక్]] అనే కూటమి బయలు దేరినది.

==2024 లోక్ సభ ఎన్నికలు ==
అసదుద్దీన్ ఓవైసి 2004 నుండి వరుసగా 5 సార్లు [[హైదరాబాద్]] స్థానం నుండి గెలుస్తున్నాడు. హైదరాబాద్ [[లోక్ సభ]] స్థానానికి జరిగిన ఎన్నికల్లో ఓటర్లు మరో సారి మజ్లిస్ పార్టీకే పట్టం కట్టారు. ఈ 18వ ఎన్నికల్లో ఎంఐఎం అభ్యర్థి సిటింగ్ ఎంపి అసదుద్దీన్ ఓవైసి ఏకంగా 3,38,087 ఓట్ల రికార్డు మెజార్టీతో విజయం సాధించారు. అసదుద్దీన్ ఓవైసీ ఇంటికి 6,61,981 ఓట్లు రాగా,అయిన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థి కొంపల్ల మాధవీలతకు 3,23,894 ఓట్ల వచ్చాయి. ఈ సారి 61.28% ఓట్లు పోలయినాయి.
===లోక్ సభ ఫలితాలు===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;background: #FFFFF0;&quot;
! Year
! Seats Contested
! Seats Won
! Vote Share 
! Seat change
|-
| 1989
| 8
| 1
| NA
| {{steady}}0
|-
| 1991
| 2
| 1
| 0.17%
| {{steady}}0
|-
| 1996
| 2
| 1
| 0.10%
| {{steady}}0
|-
| 1998
| 1
| 1
| 0.13%
| {{steady}}0
|-
| 1999
| 1
| 1
| 0.12%
| {{steady}}0
|-
| 2004
| 2
| 1
| 0.11%
| {{steady}}0
|-
| 2009
| 2
| 1
| 0.07%
| {{steady}}0
|-
| 2014
| 5
| 1
| 1.4%
| {{steady}}0
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;background: #FFFFF0;&quot;
! Year
! Seats Contested
! Seats Won
! Vote Share 
! Seat change
|-
| 2019
| 1
| 1
| 58.9%
| {{steady}}0
|-
| 2024
| 1
| 1
| 61.28%
| {{steady}}0
|-
| 2000
| 0
| 0
| 0
| {{steady}}0
|-
| 2000
| 0
| 0
| 0
| {{steady}}0
|-
| 2000
| 0
| 0
| 0
| {{steady}}0
|-
| 2000
| 0
| 0
| 0
| {{steady}}0
|-
| 2000
| 0
| 0
| 0
| {{steady}}0
|-
| 2000
| 0
| 0
| 0
| {{steady}}0

|}

[http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx ''&lt;sub&gt;source&lt;/sub&gt;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207005023/http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx |date=2012-12-07 }}

===[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;background: #FFFFF0;&quot;
! సంవత్సరం
! పోటిచేసిన స్థానాలు
! గెలిచిన స్థానాలు
! ఓట్ల శతం
! సీట్ల మార్పు
|-
| 1989
| 35
| 4
| 1.99%
| -
|-
| 1994
| 20
| 1
| 0.70%
| {{decrease}}3
|-
| 1999
| 5
| 4
| 1.08%
| {{increase}}3
|-
| 2004
| 7
| 4
| 1.05%
| {{steady}}0
|-
|2009
|8
|7
|0.83%
|{{increase}}'''3'''
|-
|2014
|9
|7
|1.5%
|{{steady}}0

|}

మతవాదం

==ప్రస్తుత నాయకులు==
* [[అసదుద్దీన్ ఒవైసీ]]
* [[అక్బరుద్దీన్ ఒవైసీ]]
==విమర్శలు==
===తస్లీమా నస్రీన్ పై దాడి===
[[ఆగస్టు 9]], [[2007]], [[తస్లీమా నస్రీన్]] తన పుస్తకం &quot;శోధ్&quot; తెలుగు భాషలో ఆవిష్కరిస్తున్న వేదికపై మజ్లిస్ పార్టీ ముగ్గురు శాసనసభ్యులు, కార్యకర్తలు పూలకుండీలు, కుర్చీలతో దాడి చేశారు. తస్లీమా నస్రీన్ ను ఇస్లాం-ద్రోహిగా వర్ణిస్తూ నానా హంగామా సృష్షించారు.&lt;ref name=&quot;ndtv&quot;&gt;{{Cite web |title=Taslima Attacked |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20070022057 |access-date=2009-02-19 |archive-date=2008-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080525094500/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20070022057 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; వీరికి వ్యతిరేకంగా క్రిమినల్ కేసులు నమోదయ్యాయి.&lt;ref&gt;[http://ia.rediff.com/news/2007/aug/11taslima.htm Police lodge case against Taslima Nasreen&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== కూటమి ==
ఈ పార్టీ [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని]] [[అప్నా దళ్ (కామెరావాడి)|అప్నా దళ్ (కామెరవాడి)]]&lt;nowiki/&gt;తో కలిసి [[పిచ్డా దళిత ముస్లిం]] అనే రాజకీయ కూటమికి ఏర్పాటు చేసింది.

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20040521040444/http://www.eci.gov.in/March2004/pollupd/ac/candlwc/S01/S01AIMIMAcnst.htm#S01 Andhra Pradesh legislative election result 2004]
*[https://web.archive.org/web/20040611214227/http://www.eci.gov.in/GE2004/pollupd/parties/AIMIMcontest.htm#S01 Lok Sabha election results 2004]
*[http://www.anindianmuslim.com/2008/03/majlis-50-years-in-hyderabad-whither.html AIMIM turns 50: Role of Majlis in Hyderabad and the politics of Andhra Pradesh]

==మూలాలు==
&lt;references/&gt;

{{భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీలు}}

[[వర్గం:1927 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ పార్టీలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పార్టీలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో ఇస్లాం]]
[[వర్గం:ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్]]</text>
      <sha1>5i2t0qgbyp43phau3f158okt9iuv1xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరుమల వెంకటేశ్వరస్వామి మందిరము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105042</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977935</id>
      <parentid>526258</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122354</id>
    <revision>
      <id>4977850</id>
      <parentid>4961096</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54481-17</username>
        <id>155228</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఆంధ్రప్రదేశ్ (2014 నుండి) */</comment>
      <origin>4977850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50115" sha1="s5f48m6vlovj3wcq4yyb5r0bonme1fc" xml:space="preserve">{{About|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|ఎగువ సభ|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి}}
{{Infobox legislature 
| name               = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ
| native_name        = ఆంధ్రప్రదేశ్ విధానసభ
| legislature        = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ]]
|preceded_by         = * [[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ]]
|foundation          = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1956|11|01}}
| coa_pic            =
| coa_res            = 250px
| house_type         = దిగువసభ
| body               = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ
| term_limits        = 5 సంవత్సరాలు
| leader1_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నరు]]
| leader1            = [[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
| election1          = 2023 ఫిబ్రవరి 24
| leader2_type       = శాసనమండలి కార్యదర్శి              
| leader2            = పి.పి.కె.రామాచార్యులు
| election2          =
| leader3_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
| leader3            = [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]
| party3             = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|TDP]]
| election3          = 2024 జూన్ 22
| leader4_type       = డిప్యూటీ స్పీకర్
| leader4            = ఖాళీ
| party4             = 
| election4          = 2024 జూన్ 12
| leader5_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభా నాయకుడు]]&lt;br /&gt;{{small|(ముఖ్యమంత్రి)}}
| leader5            = [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్.చంద్రబాబునాయుడు]]
| party5             = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]]
| election5          = 2024 జూన్ 12
| leader6_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభ ఉప నాయకుడు]]&lt;br /&gt;{{small|(ఉపముఖ్యమంత్రి)}}
| leader6            = [[పవన్ కళ్యాణ్]]
| party6             = [[జనసేన పార్టీ|JSP]]
| election6          = 2024 జూన్ 12
| leader7_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
| leader7            = ఖాళీ
| party7             = 
| election7          = 2024 జూన్ 04
| members            = 175
| structure1         = India Andhra Pradesh Legislative Assembly 2024.svg
| structure1_res     = 300px
| political_groups1  = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం]] (164)'''
:{{Color box|{{party color|National Democratic Alliance}}}} [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] (164)
:*{{Color box|{{party color|Telugu Desam Party}}}} [[తెలుగు దేశం పార్టీ|TDP]] (135)
:*{{Color box|{{party color|Jana Sena Party}}}} [[జన సేన పార్టీ|JSP]] (21)
:*{{Color box|{{party color|Bharatiya Janata Party}}}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] (8)
'''[[అధికారిక ప్రతిపక్షం (భారతదేశం)|అధికారిక ప్రతిపక్షం]]'''
:''ఖాళీ''{{efn|అధికారిక వ్యతిరేకత లేదు ఎందుకంటే ఏ రాజకీయ పార్టీ కూడా అసెంబ్లీలో కనీసం 10% సీట్లు పొందలేదు}}
'''[[పార్లమెంటులో ఇతర ప్రతిపక్షాలు|ఇతర ప్రతిపక్షాలు]] (11)'''
:{{Color box|{{party color|YSR Congress Party}}}} [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌సీపీ]] (11)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
| voting_system1     = [[ఫస్ట్ పాస్ట్ ది పోస్ట్]]
| first_election1    = [[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|11 ఫిబ్రవరి 1955]]
| last_election1     = [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మే 13]]
| next_election1     = [[2029]]
| term_length        = 5 సంవత్సరాలు
| session_room       = AP Legislative Assembly Temporary Building.jpg|&lt;nowiki&gt;అమరావతిలో శాసనసభ భవనం]]&lt;/nowiki&gt;
| session_res        = 300px
| session_alt        = 
| meeting_place      =  అసెంబ్లీ భవనం, [[అమరావతి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| website            = {{url|https://www.aplegislature.org/}}
}}

'''ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ,''' అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్విసభ శాసనసభ దిగువ సభ.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-23|title=Andhra Assembly withdraws resolution to abolish Legislative Council|url=https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-assembly-resolution-abolish-legislative-council-763730/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518171313/https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-assembly-resolution-abolish-legislative-council-763730/|archive-date=18 May 2022|access-date=2022-05-18|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలంగాణ వేరుపడిన తర్వాత హైదరాబాదులో కొనసాగిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] శాసనసభను 2017 మార్చి 2న [[అమరావతి]]లో ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/andhra-pradesh-assemblybudget-session-of-ap-assembly/articleshow/57473028.cms|title=ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అధ్యక్షా.. అనబోయేది రేపే|date=5 Mar 2017|accessdate=11 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630152533/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/andhra-pradesh-assemblybudget-session-of-ap-assembly/articleshow/57473028.cms|archivedate=30 June 2017|publisher=సమయం}}&lt;/ref&gt; ఈ శాసనసభలో 175 మంది సభ్యులుంటారు.వారు మొదటి-పాస్ట్-ది-పోస్ట్ విధానంలో వయోజన సార్వత్రిక ఓటుహక్కు ద్వారా ఎన్నుకుంటారు.శాసనసభ ఏదేని పరిస్థితులలో త్వరగా రద్దుచేస్తే తప్ప మొదటి సమావేశం జరిగిన తేదీ నుండి అసెంబ్లీ లేదా శాసనసభ కాలవ్యవధి ఐదు సంవత్సరాలు. శాసనసభ ప్రధాన విధులు చట్టాన్ని రూపొందించడం, పరిపాలనను పర్యవేక్షించడం, బడ్జెట్‌ను ఆమోదించడం, ప్రజా ఫిర్యాదులను పరిష్కరించటం మొదలగునవి పరిపాలనలో భాగంగా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;aplegislature2&quot;&gt;{{cite web|title=Andhra Pradesh Legislative Assembly|url=https://aplegislature.org/web/legislative-assembly/overview|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323132057/https://aplegislature.org/web/legislative-assembly/overview|archive-date=23 March 2019|access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;

శాసనసభ సంవత్సరానికి మూడు సమావేశాలను నిర్వహిస్తుంది. అందులోఒకటి బడ్జెట్ సమావేశం, మరొకటి వర్షాకాల సమావేశాల కోసం, ఇంకోటి శీతాకాల సమావేశాల కోసం.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/winter-session-of-andhra-pradesh-assembly-begins-today-to-be-held-for-5-days/articleshow/94214821.cms|title=Winter session of Andhra Pradesh assembly begins today, to be held for 5 days|date=2022-09-15|work=The Times of India|access-date=2023-03-18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318025250/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/winter-session-of-andhra-pradesh-assembly-begins-today-to-be-held-for-5-days/articleshow/94214821.cms|archive-date=18 March 2023|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

2017 బడ్జెట్ సెషన్ నుంచి అమరావతిలోని తాత్కాలిక శాసనసభ భవనంలో శాసనసభ నివాసం ఏర్పాటు చేసుకుంది. కొత్త భవనంలో స్వయంచాలక ప్రసంగ అనువాదం, స్వయంచాలక ఓటు రికార్డింగ్ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kanisetti |first=Venkatesh |date=May 2016 |title=Andhra Pradesh legislative assembly building, Amaravati, Andhra Pradesh |url=http://14.139.241.254:8080/xmlui/handle/123456789/418 |journal=SPA Bhopal Repository }}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==చరిత్ర==
''' ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ''' (అసెంబ్లీ) చరిత్రలో, రెండు సభలతోను, ఒక సభతోను, రెండు విధాలుగా నిర్వహించబడింది. ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులచే నిర్వహించబడే సభను [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] అని, ప్రజలచే పరోక్షముగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులచే నిర్వహించబడే సభను [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనమండళ్లు|శాసనమండలి]] సభ అని అంటారు. [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]]ను దిగువసభ అని, [[శాసన మండలి]] సభను ఎగువ సభ అని కూడా అంటారు. అవిభాజ్య [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] శాసనసభలో 295 మంది [[శాసన సభ్యులు]] ఉన్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన మండలిలో 90 మంది శాసనమండలి సభ్యులు ఉన్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ కార్యాలయం [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]]లో ఉంది. దీనిని 1913 లో నిర్మించారు, ఈ భవనం నిజానికి హైదరాబాద్ టౌన్ హాల్. 1905 లో నిజాం మీర్ మహాబుబ్ ఆలీ ఖాన్ 40 వ [[పుట్టిన రోజు]] గుర్తించడానికి హైదరాబాద్ సంస్థాన రాష్ట్ర పౌరులు దీని నిర్మాణానికి అవసరమయిన నిధులు సేకరించారు. నిర్మాణ శోభితమైన ఈ హైదరాబాద్ తెలుపు భవనం ప్రత్యేకంగా నియమించబడిన వాస్తుశిల్పులు రూపొందించారు. ఇది సుందరమైన పబ్లిక్ గార్డెన్స్ ను ఆనుకొని ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర శాసనసభను 2017 మార్చి 2న అమరావతిలో ప్రారంభించారు.

1953 అక్టోబరు 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత ఆంధ్ర శాసనసభ ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZJBlAAAAIBAJ&amp;dq=%22Andhra+Pradesh+Legislative+Assembly%22&amp;pg=PA7&amp;article_id=828,2061619|title=The Indian Express|publisher=The Indian Express|language=en|access-date=20 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215114657/https://books.google.com/books?id=ZJBlAAAAIBAJ&amp;dq=%22Andhra+Pradesh+Legislative+Assembly%22&amp;pg=PA7&amp;article_id=828,2061619#v=onepage&amp;q=%22Andhra%20Pradesh%20Legislative%20Assembly%22&amp;f=false|archive-date=15 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని 140 మంది ఆంధ్ర రాష్ట్ర సభ్యులు, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలతో కలపడం ద్వారా 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడినప్పుడు హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న శాసనసభ 105 మంది సభ్యులు కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభను ఏర్పాటు చేశారు. ఆవిర్భవించే సమయానికి 301 మంది సభ్యులతో కూడిన అసెంబ్లీతో శాసనమండలి ఏకసభగా ఉండేది. మొదటి సమావేశం 1956 డిసెంబరు 3న జరిగింది. [[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]], పలాస సూర్యచంద్రరావు వరుసగా మొదటి స్పీకరుగా, మొదటి డిప్యూటీ స్పీకరుగా పనిచేసారు.

1958 జూలై 1న శాసనమండలి ఏర్పాటుతో, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఉభయసభలుగా మారింది. ఎనిమిదవ శాసనసభ కాలంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనమండళ్లు|శాసనమండలి]] 1985 మే 31న రద్దు చేయబడి, 1985 జూన్ 1వరకు కొనసాగింది. మరోసారి రాష్ట్ర శాసనసభగా ఏకసభగా మారింది.&lt;ref name=&quot;aplegislature2&quot;/&gt;

2014 జూన్ 2న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం విడిపోయి కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 175 శాసనసభ స్థానాలు కేటాయించగా మిగిలిన 119 తెలంగాణ శాసనసభకు కేటాయించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/centre-no-increase-in-andhra-pradesh-telangana-assembly-seats-till-2026/articleshow/85026499.cms|title=Centre: No increase in Andhra Pradesh, Telangana assembly seats till 2026|date=2021-08-04|work=The Times of India|access-date=2023-03-18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318025250/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/centre-no-increase-in-andhra-pradesh-telangana-assembly-seats-till-2026/articleshow/85026499.cms|archive-date=18 March 2023|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

2019 ఏప్రిల్ 11న జరిగిన, [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 May 2019|title=AP Election Result Date {{!}} Andhra Pradesh (AP) Assembly Elections 2019 Results Date - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/schedule|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203214018/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/schedule|archive-date=3 February 2023|access-date=2023-03-18|website=timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt; [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] 151 స్థానాలను గెలుచుకోగా, అధికార తెలుగుదేశం పార్టీ 23 స్థానాలను కైవసం చేసుకుంది. జనసేన పార్టీ ఒక సీటు గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AP Election Results: Election Results of Andhra Pradesh Assembly Election {{!}} Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/results|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813062205/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/results|archive-date=13 August 2023|access-date=2023-03-18|website=timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;

2024 మే 13న జరిగిన, [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]], [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] 164 సీట్లు గెలుచుకుంది. అధికార [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|యువజన రైతు కాంగ్రెసు పార్టీ]] కేవలం 11 సీట్లు మాత్రమే గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-assembly-election-results-2024-live/article68246162.ece|title=AP election results 2024 highlights: Chandrababu Naidu celebrates after TDP registers sweeping victory in Andhra Pradesh Assembly elections|last=Bureau|first=The Hindu|date=2024-06-04|work=The Hindu|access-date=2024-07-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== కూర్పు ==
ప్రస్తుత శాసనసభ ఆంధ్రప్రదేశ్ పదహారవ శాసనసభ.

=== ప్రిసైడింగ్ అధికారులు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!హోదా
!చిత్తరువు
!పేరు
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నరు]]
|[[File:The_Governor_of_Andhra_Pradesh,_Shri_Justice_(Retd.)_S._Abdul_Nazeer_called_on_the_President_of_India.jpg|centre|100x100px]]
|[[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
||[[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|centre|100x100px]]
|[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు|చింతకాయల అయ్యన్నపాత్రుడు]]&lt;br /&gt;{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]]
|[[File:Raghu_Rama_Krishna_Raju_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Raghu_Rama_Krishna_Raju_(cropped).jpg|center|100x100px]]
|[[రఘురామ కృష్ణంరాజు]]&lt;br /&gt;{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}
|-
|{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభా నాయకుడు]]&lt;br/&gt;{{small|(ముఖ్యమంత్రి)}}
||[[File:The_portrait_of_CM_Shri_Nara_Chandrababu_Naidu.jpg|centre|100x100px]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]&lt;br /&gt;{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రి]]
|[[దస్త్రం:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|center|frameless|109x109px]]
|[[పవన్ కళ్యాణ్]]&lt;br /&gt;{{small|([[జనసేన పార్టీ|జె.ఎస్.పి]])}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్షనాయకుడు]]
|
|''ఖాళీ''
|}

===పార్టీలు లేదా కూటమి వారిగా సభ్యులు===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+2024 జూన్ నాటికి
|-
!colspan=&quot;2&quot; | [[రాజకీయ పార్టీ|పార్టీ]]
![[శాసనసభ సభ్యుడు|సభ్యులు]]
|-
|{{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 135
|-
|{{Full party name with color|Jana Sena Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 21
|-
|{{Full party name with color|YSR Congress Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 11
|-
|{{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 8 
|-
!colspan=&quot;2&quot; | మొత్తం
!175
|}

== ఎన్నికల చరిత్ర ==
{{main|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు}}

=== ఆంధ్రరాష్ట్రం ===
{{See also|ఆంధ్ర రాష్ట్రం (1953-1956)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |సంవత్సరం
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Krishikar Lok Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Kisan Mazdoor Praja Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent politician}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం
|-
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
![[కృషికార్ లోక్ పార్టీ|KLP]]
![[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]]
![[ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ|PSP]]
![[కిసాన్ మజ్దూర్ ప్రజా పార్టీ|KMPP]]
![[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]]
|-
![[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1955]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''119'''
|22
|15
|13
|5
|22
|196
|}

=== ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014) ===
{{See also|ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014)}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |సంవత్సరం
| bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent politician}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇతరులు
! rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం
|-
![[తెలుగుదేశం పార్టీ|TDP]]
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
![[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|LEFT]]
![[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]]
|-
![[1957 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]]
! rowspan=&quot;5&quot; |{{Ndash}}
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''187'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |37
| 34
| 43
| 301
|-
![[1962 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''177'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |51
| 21
|51
| 300
|-
![[1967 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''165'''
|20
| 68
|34
| rowspan=&quot;2&quot; | 287
|-
![[1972 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''219'''
|8
| 57
| 1
|-
![[1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1978]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''175'''
|14
|15
|90
| rowspan=&quot;8&quot; | 294
|-
![[1983 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1983]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''201'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |60
|9
| 16
| 12
|-
![[1985 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''202'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |50
| 22
| 9
| 11
|-
![[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |74
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''181'''
| 14
| 15
| 10
|-
![[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''226'''
|26
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; | '''34'''
| 12
| 6
|-
![[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''180'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |91
| 2
| 5
| 16
|-
![[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |47
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''185'''
| 15
| 11
| 36
|-
![[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |92
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''156'''
| 5
| 3
| 40
|}

=== ఆంధ్రప్రదేశ్ (2014 నుండి) ===
{{See also|ఆంధ్రప్రదేశ్}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |సంవత్సరం
| bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇతరులు
! rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం
|-
![[తెలుగుదేశం పార్టీ|TDP]]
![[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|YSRCP]]
![[జనసేన పార్టీ|JSP]]
![[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
![[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|TRS]]
|-
![[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |'''117'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''70'''
|–{{efn|did not contest and extended it's support to the [[National Democratic Alliance]]}}
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''9'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''21'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''63'''
| rowspan=&quot;3&quot; |294
|294
|-
![[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]
|bgcolor=&quot;chili&quot; |'''25'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''151'''
|0
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''1'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''19'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''88'''
|294
|-
![[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]
|bgcolor=&quot;chili&quot; |'''135'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''11'''
|bgcolor=&quot;chili&quot; |'''21'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''16'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''64'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''39'''
|294
|}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==

=== 1953–1956 ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
! ఎన్నిక
! Colspan=2|ముఖ్యమంత్రి
! పార్టీ
! పార్టీల వారీగా సీట్ల వివరాలు
! ప్రతిపక్ష నాయకుడు
|-
|1952
|[[1952 మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1వ శాసనసభ]]
! style=&quot;background-color: {{party color|INC}}&quot; |
|[[టంగుటూరి ప్రకాశం]]
| ([[Indian National Congress|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]])
|మొత్తం: 196. కాంగ్రెస్: 119 &lt;br /&gt;సిపిఐ: 15, స్వతంత్ర: 8
|వర్తించదు
|----
|-
|1955
|[[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1వ శాసనసభ]]
! style=&quot;background-color: {{party color|INC}}&quot; |
|[[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి]]
| ([[Indian National Congress|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]])
|మొత్తం: 196. కాంగ్రెస్: 119
సీపీఐ: 15, స్వతంత్రులు: 8
|[[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య]]
|----
|}

===1956 నుండి 2009 వరకు===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!అసెంబ్లీ&lt;br/&gt;{{small|([[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]])}}
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉపముఖ్యమంత్రి]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
!డిప్యూటీ స్పీకరు
!సభా నాయకుడు
!colspan=2|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
|-
|[[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1వ]]&lt;br /&gt;{{small|([[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1955]])}}
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|{{party color cell|Indian National Congress|rowspan=4}}
|ఖాళీ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]]
|[[పసల సూర్యచంద్రరావు]]
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
|ఖాళీ
| style=&quot;background:white;&quot; |
|-
|[[1957 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1957 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]])}}
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[దామోదరం సంజీవయ్య]]
|ఖాళీ
----
[[కె.వి.రంగారెడ్డి|కొండ వెంకట రంగారెడ్డి]]
|[[కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ|కొండ లక్ష్మణ్ బాపూజీ]]
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[దామోదరం సంజీవయ్య]]
|[[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య]]
|{{party color cell|Communist Party of India|rowspan=2}}
|-
|[[1962 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|3వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1962 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962]])}}
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[బి. వి. సుబ్బారెడ్డి|బి. వి. సుబ్బా రెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
|[[తరిమెల నాగిరెడ్డి]]

|-
|[[1967 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|4వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1967 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967]])}}
|[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
----
[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
|[[జె.వి.నరసింగరావు|జోగినపల్లి వెంకట నర్సింగరావు]]
|[[బి. వి. సుబ్బారెడ్డి]]
----
[[కె.వి.వేమారెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
----
[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
|[[గౌతు లచ్చన్న]]
|{{party color cell|Swatantra Party}}
|-
|[[1972 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|5వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1972 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972]])}}
|[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
----
[[జలగం వెంగళరావు]]
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్)]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Requisitionists)}}
|ఖాళీ
|[[పిడతల రంగారెడ్డి]]
----
[[రేబాల దశరథరామిరెడ్డి|ఆర్. దశరథ రామిరెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
----
[[జలగం వెంగళరావు]]
|ఖాళీ
|style=&quot;background:white;|
|-
|[[1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|6వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1978]])}}
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఎం.ఎల్.సి)
----
[[భవనం వెంకట్రామ్|భవనం వెంకటరామ్]](ఎం.ఎల్.సి)
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Indira)}}
|ఖాళీ
----
ఖాళీ
----
[[సి. జగన్నాథరావు|చౌటి జగన్నాథరావు]]
----
ఖాళీ
|[[దివికొండయ్య చౌదరి|దివి కొండయ్య చౌదరి]]
----
[[కోన ప్రభాకరరావు]]
----
[[అగరాల ఈశ్వరరెడ్డి]]
|[[కోన ప్రభాకరరావు]]
----
[[అగరాల ఈశ్వరరెడ్డి]]
----
[[ఐరేని లింగయ్య]]
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[గౌతు లచ్చన్న]]
|{{party color cell|Janata  Party}}
|-
|[[1983 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|7వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1983 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1983]])}}
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నాదెండ్ల భాస్కరరావు]]
----
[[నందమూరి తారక రామారావు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తెలుగు దేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
|ఖాళీ
|[[తంగి సత్యనారాయణ]]
----
[[నిశ్శంకరరావు వెంకటరత్నం|నిశ్శంకరావు వెంకటరత్నం]]
|ఖాళీ
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నాదెండ్ల భాస్కరరావు]]
----
[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
|rowspan=2|[[ఎం.బాగారెడ్డి|మొగలిగుండ్ల బాగా రెడ్డి]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Indira)|rowspan=2}}
|-
|[[1985 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|8వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1985 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985]])}}

|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
|ఖాళీ
|[[జి. నారాయణరావు]]
|ఖాళీ
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]

|-
|[[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|9వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]])}}
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[నేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి|నేదురుమల్లి జనార్దన రెడ్డి]]
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Indira)}}
|ఖాళీ
----
ఖాళీ
----
[[కోనేరు రంగారావు]]
|[[పి. రామచంద్రారెడ్డి]]
----
[[దుద్దిల్ల శ్రీపాద రావు|డి. శ్రీపాదరావు]]
|[[ఆలపాటి ధర్మారావు]]
----
[[బూరగడ్డ వేదవ్యాస్]]
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[నేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి|నేదురుమల్లి జనార్దనరెడ్డి]]
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|-
|[[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|10వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]])}}
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తెలుగు దేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
|ఖాళీ
|[[యనమల రామకృష్ణుడు]]
|ఖాళీ
----
[[నాస్యం మహమ్మద్ ఫరూఖ్|ఎన్. ఎం. డి. ఫరూక్]]
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|ఖాళీ
|style=&quot;background:white;|
|-
|[[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|11వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]])}}
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|ఖాళీ
|[[కె. ప్రతిభా భారతి]]
|[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కె. చంద్రశేఖర్ రావు]]
----
[[కొప్పుల హరీశ్వర్ రెడ్డి]]
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 12వ శాసనసభ|12వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]])}}
|[[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి|వై. ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|{{party color cell|Indian National Congress|rowspan=2}}
|ఖాళీ
|[[కేతిరెడ్డి సురేష్‌రెడ్డి|కె. ఆర్. సురేష్ రెడ్డి]]
|[[గుమ్మడి కుతూహలమ్మ]]
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
|rowspan=2|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 13వ శాసనసభ|13వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]])}}
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
----
[[కొణిజేటి రోశయ్య]] (ఎం.ఎల్.సి)
----
[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]
|ఖాళీ
----
ఖాళీ
----
[[దామోదర రాజనర్సింహ|దామోదర రాజ నరసింహ]]
|[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]
----
[[నాదెండ్ల మనోహర్]]
|[[నాదెండ్ల మనోహర్]]
----
[[మల్లు భట్టివిక్రమార్క|మల్లు భట్టి విక్రమార్క]]
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
----
[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]
|}

==శాసనసభల జాబితా (విభజన తరువాత)==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
![[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] {{small|([[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]])}}
!colspan=2|[[రూలింగ్ పార్టీ]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రి]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభా నాయకుడు]]
!colspan=2|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 14వ శాసనసభ|14వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]])}}
|[[తెలుగు దేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|[[నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]]
----
[[కె.ఇ. కృష్ణమూర్తి]]
|[[కోడెల శివప్రసాదరావు]]
|[[మండలి బుద్ధ ప్రసాద్]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]
|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
|{{party color cell|YSR Congress Party}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 15వ శాసనసభ|15వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]])}}
|[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|{{party color cell|YSR Congress Party}}
|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
|[[ఆళ్ల నాని|ఆళ్ల కాళీకృష్ణ శ్రీనివాస్]]
----
[[అంజాద్ భాషా షేక్ బెపారి]]
----
[[కె. నారాయణ స్వామి|కలత్తూరు నారాయణ స్వామి]]
----
[[పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్]]
----
[[పాముల పుష్ప శ్రీవాణి]]
----
[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]
----
[[అంజాద్ భాషా షేక్ బెపారి]]
----
[[బుడి ముత్యాల నాయుడు]]
----
[[కె. నారాయణ స్వామి|కలత్తూరు నారాయణ స్వామి]]
----
[[కొట్టు సత్యనారాయణ]]
----
[[పీడిక రాజన్నదొర]]
|[[తమ్మినేని సీతారాం]]
|[[కోన రఘుపతి]]
----
[[కోలగట్ల వీరభద్రస్వామి]]
|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ|16వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]])}}
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]]
|[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]
|[[రఘురామ కృష్ణంరాజు|రఘరామ కృష్ణంరాజు]]
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|''ఖాళీ''{{efn|అధికారిక వ్యతిరేకత లేదు. ఏ రాజకీయ పార్టీకి కింది శాసనసభ ఎన్నికల్లో కనీసం 10% సీట్లు పొందలేదు}}
|style=&quot;background:తెలుపు;|
|}

== శాసనసభ సభ్యులు ==
{{transcluded section|source=ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
* [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభా నియోజకవర్గాలు]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== బయటి లింకులు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]</text>
      <sha1>s5f48m6vlovj3wcq4yyb5r0bonme1fc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977856</id>
      <parentid>4977850</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49790" sha1="c7xx3qciouzpf3ixnq5avdauosde18f" xml:space="preserve">{{About|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|ఎగువ సభ|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి}}
{{Infobox legislature 
| name               = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ
| native_name        = ఆంధ్రప్రదేశ్ విధానసభ
| legislature        = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ]]
|preceded_by         = * [[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ]]
|foundation          = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1956|11|01}}
| coa_pic            =
| coa_res            = 250px
| house_type         = దిగువసభ
| body               = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ
| term_limits        = 5 సంవత్సరాలు
| leader1_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నరు]]
| leader1            = [[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
| election1          = 2023 ఫిబ్రవరి 24
| leader2_type       = శాసనమండలి కార్యదర్శి              
| leader2            = పి.పి.కె.రామాచార్యులు
| election2          =
| leader3_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
| leader3            = [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]
| party3             = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|TDP]]
| election3          = 2024 జూన్ 22
| leader4_type       = డిప్యూటీ స్పీకర్
| leader4            = ఖాళీ
| party4             = 
| election4          = 2024 జూన్ 12
| leader5_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభా నాయకుడు]]&lt;br /&gt;{{small|(ముఖ్యమంత్రి)}}
| leader5            = [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్.చంద్రబాబునాయుడు]]
| party5             = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]]
| election5          = 2024 జూన్ 12
| leader6_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభ ఉప నాయకుడు]]&lt;br /&gt;{{small|(ఉపముఖ్యమంత్రి)}}
| leader6            = [[పవన్ కళ్యాణ్]]
| party6             = [[జనసేన పార్టీ|JSP]]
| election6          = 2024 జూన్ 12
| leader7_type       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
| leader7            = ఖాళీ
| party7             = 
| election7          = 2024 జూన్ 04
| members            = 175
| structure1         = India Andhra Pradesh Legislative Assembly 2024.svg
| structure1_res     = 300px
| political_groups1  = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం]] (164)'''
:{{Color box|{{party color|National Democratic Alliance}}}} [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] (164)
:*{{Color box|{{party color|Telugu Desam Party}}}} [[తెలుగు దేశం పార్టీ|TDP]] (135)
:*{{Color box|{{party color|Jana Sena Party}}}} [[జన సేన పార్టీ|JSP]] (21)
:*{{Color box|{{party color|Bharatiya Janata Party}}}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] (8)
'''[[అధికారిక ప్రతిపక్షం (భారతదేశం)|అధికారిక ప్రతిపక్షం]]'''
:''ఖాళీ''{{efn|అధికారిక వ్యతిరేకత లేదు ఎందుకంటే ఏ రాజకీయ పార్టీ కూడా అసెంబ్లీలో కనీసం 10% సీట్లు పొందలేదు}}
'''[[పార్లమెంటులో ఇతర ప్రతిపక్షాలు|ఇతర ప్రతిపక్షాలు]] (11)'''
:{{Color box|{{party color|YSR Congress Party}}}} [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్‌ఆర్‌సీపీ]] (11)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
| voting_system1     = [[ఫస్ట్ పాస్ట్ ది పోస్ట్]]
| first_election1    = [[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|11 ఫిబ్రవరి 1955]]
| last_election1     = [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మే 13]]
| next_election1     = [[2029]]
| term_length        = 5 సంవత్సరాలు
| session_room       = AP Legislative Assembly Temporary Building.jpg|&lt;nowiki&gt;అమరావతిలో శాసనసభ భవనం]]&lt;/nowiki&gt;
| session_res        = 300px
| session_alt        = 
| meeting_place      =  అసెంబ్లీ భవనం, [[అమరావతి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| website            = {{url|https://www.aplegislature.org/}}
}}

'''ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ,''' అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ ద్విసభ శాసనసభ దిగువ సభ.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-23|title=Andhra Assembly withdraws resolution to abolish Legislative Council|url=https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-assembly-resolution-abolish-legislative-council-763730/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518171313/https://indianexpress.com/article/india/andhra-pradesh-assembly-resolution-abolish-legislative-council-763730/|archive-date=18 May 2022|access-date=2022-05-18|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలంగాణ వేరుపడిన తర్వాత హైదరాబాదులో కొనసాగిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] శాసనసభను 2017 మార్చి 2న [[అమరావతి]]లో ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/andhra-pradesh-assemblybudget-session-of-ap-assembly/articleshow/57473028.cms|title=ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అధ్యక్షా.. అనబోయేది రేపే|date=5 Mar 2017|accessdate=11 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630152533/https://telugu.samayam.com/latest-news/state-news/andhra-pradesh-assemblybudget-session-of-ap-assembly/articleshow/57473028.cms|archivedate=30 June 2017|publisher=సమయం}}&lt;/ref&gt; ఈ శాసనసభలో 175 మంది సభ్యులుంటారు.వారు మొదటి-పాస్ట్-ది-పోస్ట్ విధానంలో వయోజన సార్వత్రిక ఓటుహక్కు ద్వారా ఎన్నుకుంటారు.శాసనసభ ఏదేని పరిస్థితులలో త్వరగా రద్దుచేస్తే తప్ప మొదటి సమావేశం జరిగిన తేదీ నుండి అసెంబ్లీ లేదా శాసనసభ కాలవ్యవధి ఐదు సంవత్సరాలు. శాసనసభ ప్రధాన విధులు చట్టాన్ని రూపొందించడం, పరిపాలనను పర్యవేక్షించడం, బడ్జెట్‌ను ఆమోదించడం, ప్రజా ఫిర్యాదులను పరిష్కరించటం మొదలగునవి పరిపాలనలో భాగంగా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;aplegislature2&quot;&gt;{{cite web|title=Andhra Pradesh Legislative Assembly|url=https://aplegislature.org/web/legislative-assembly/overview|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323132057/https://aplegislature.org/web/legislative-assembly/overview|archive-date=23 March 2019|access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;

శాసనసభ సంవత్సరానికి మూడు సమావేశాలను నిర్వహిస్తుంది. అందులోఒకటి బడ్జెట్ సమావేశం, మరొకటి వర్షాకాల సమావేశాల కోసం, ఇంకోటి శీతాకాల సమావేశాల కోసం.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/winter-session-of-andhra-pradesh-assembly-begins-today-to-be-held-for-5-days/articleshow/94214821.cms|title=Winter session of Andhra Pradesh assembly begins today, to be held for 5 days|date=2022-09-15|work=The Times of India|access-date=2023-03-18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318025250/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/winter-session-of-andhra-pradesh-assembly-begins-today-to-be-held-for-5-days/articleshow/94214821.cms|archive-date=18 March 2023|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

2017 బడ్జెట్ సెషన్ నుంచి అమరావతిలోని తాత్కాలిక శాసనసభ భవనంలో శాసనసభ నివాసం ఏర్పాటు చేసుకుంది. కొత్త భవనంలో స్వయంచాలక ప్రసంగ అనువాదం, స్వయంచాలక ఓటు రికార్డింగ్ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.
==చరిత్ర==
''' ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ''' (అసెంబ్లీ) చరిత్రలో, రెండు సభలతోను, ఒక సభతోను, రెండు విధాలుగా నిర్వహించబడింది. ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులచే నిర్వహించబడే సభను [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] అని, ప్రజలచే పరోక్షముగా ఎన్నుకోబడిన సభ్యులచే నిర్వహించబడే సభను [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనమండళ్లు|శాసనమండలి]] సభ అని అంటారు. [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]]ను దిగువసభ అని, [[శాసన మండలి]] సభను ఎగువ సభ అని కూడా అంటారు. అవిభాజ్య [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] శాసనసభలో 295 మంది [[శాసన సభ్యులు]] ఉన్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన మండలిలో 90 మంది శాసనమండలి సభ్యులు ఉన్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ కార్యాలయం [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]]లో ఉంది. దీనిని 1913 లో నిర్మించారు, ఈ భవనం నిజానికి హైదరాబాద్ టౌన్ హాల్. 1905 లో నిజాం మీర్ మహాబుబ్ ఆలీ ఖాన్ 40 వ [[పుట్టిన రోజు]] గుర్తించడానికి హైదరాబాద్ సంస్థాన రాష్ట్ర పౌరులు దీని నిర్మాణానికి అవసరమయిన నిధులు సేకరించారు. నిర్మాణ శోభితమైన ఈ హైదరాబాద్ తెలుపు భవనం ప్రత్యేకంగా నియమించబడిన వాస్తుశిల్పులు రూపొందించారు. ఇది సుందరమైన పబ్లిక్ గార్డెన్స్ ను ఆనుకొని ఉంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర శాసనసభను 2017 మార్చి 2న అమరావతిలో ప్రారంభించారు.

1953 అక్టోబరు 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత ఆంధ్ర శాసనసభ ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZJBlAAAAIBAJ&amp;dq=%22Andhra+Pradesh+Legislative+Assembly%22&amp;pg=PA7&amp;article_id=828,2061619|title=The Indian Express|publisher=The Indian Express|language=en|access-date=20 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215114657/https://books.google.com/books?id=ZJBlAAAAIBAJ&amp;dq=%22Andhra+Pradesh+Legislative+Assembly%22&amp;pg=PA7&amp;article_id=828,2061619#v=onepage&amp;q=%22Andhra%20Pradesh%20Legislative%20Assembly%22&amp;f=false|archive-date=15 February 2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని 140 మంది ఆంధ్ర రాష్ట్ర సభ్యులు, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలతో కలపడం ద్వారా 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడినప్పుడు హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న శాసనసభ 105 మంది సభ్యులు కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభను ఏర్పాటు చేశారు. ఆవిర్భవించే సమయానికి 301 మంది సభ్యులతో కూడిన అసెంబ్లీతో శాసనమండలి ఏకసభగా ఉండేది. మొదటి సమావేశం 1956 డిసెంబరు 3న జరిగింది. [[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]], పలాస సూర్యచంద్రరావు వరుసగా మొదటి స్పీకరుగా, మొదటి డిప్యూటీ స్పీకరుగా పనిచేసారు.

1958 జూలై 1న శాసనమండలి ఏర్పాటుతో, ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఉభయసభలుగా మారింది. ఎనిమిదవ శాసనసభ కాలంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనమండళ్లు|శాసనమండలి]] 1985 మే 31న రద్దు చేయబడి, 1985 జూన్ 1వరకు కొనసాగింది. మరోసారి రాష్ట్ర శాసనసభగా ఏకసభగా మారింది.&lt;ref name=&quot;aplegislature2&quot;/&gt;

2014 జూన్ 2న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం విడిపోయి కొత్త తెలంగాణ రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 175 శాసనసభ స్థానాలు కేటాయించగా మిగిలిన 119 తెలంగాణ శాసనసభకు కేటాయించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/centre-no-increase-in-andhra-pradesh-telangana-assembly-seats-till-2026/articleshow/85026499.cms|title=Centre: No increase in Andhra Pradesh, Telangana assembly seats till 2026|date=2021-08-04|work=The Times of India|access-date=2023-03-18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230318025250/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/centre-no-increase-in-andhra-pradesh-telangana-assembly-seats-till-2026/articleshow/85026499.cms|archive-date=18 March 2023|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

2019 ఏప్రిల్ 11న జరిగిన, [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 May 2019|title=AP Election Result Date {{!}} Andhra Pradesh (AP) Assembly Elections 2019 Results Date - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/schedule|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203214018/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/schedule|archive-date=3 February 2023|access-date=2023-03-18|website=timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt; [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] 151 స్థానాలను గెలుచుకోగా, అధికార తెలుగుదేశం పార్టీ 23 స్థానాలను కైవసం చేసుకుంది. జనసేన పార్టీ ఒక సీటు గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AP Election Results: Election Results of Andhra Pradesh Assembly Election {{!}} Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/results|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813062205/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/andhra-pradesh/results|archive-date=13 August 2023|access-date=2023-03-18|website=timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;

2024 మే 13న జరిగిన, [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]], [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] 164 సీట్లు గెలుచుకుంది. అధికార [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|యువజన రైతు కాంగ్రెసు పార్టీ]] కేవలం 11 సీట్లు మాత్రమే గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-assembly-election-results-2024-live/article68246162.ece|title=AP election results 2024 highlights: Chandrababu Naidu celebrates after TDP registers sweeping victory in Andhra Pradesh Assembly elections|last=Bureau|first=The Hindu|date=2024-06-04|work=The Hindu|access-date=2024-07-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== కూర్పు ==
ప్రస్తుత శాసనసభ ఆంధ్రప్రదేశ్ పదహారవ శాసనసభ.

=== ప్రిసైడింగ్ అధికారులు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!హోదా
!చిత్తరువు
!పేరు
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నరు]]
|[[File:The_Governor_of_Andhra_Pradesh,_Shri_Justice_(Retd.)_S._Abdul_Nazeer_called_on_the_President_of_India.jpg|centre|100x100px]]
|[[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
||[[File:Ch. Ayyanna Patrudu.jpg|centre|100x100px]]
|[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు|చింతకాయల అయ్యన్నపాత్రుడు]]&lt;br /&gt;{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]]
|[[File:Raghu_Rama_Krishna_Raju_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Raghu_Rama_Krishna_Raju_(cropped).jpg|center|100x100px]]
|[[రఘురామ కృష్ణంరాజు]]&lt;br /&gt;{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}
|-
|{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభా నాయకుడు]]&lt;br/&gt;{{small|(ముఖ్యమంత్రి)}}
||[[File:The_portrait_of_CM_Shri_Nara_Chandrababu_Naidu.jpg|centre|100x100px]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]&lt;br /&gt;{{small|([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టిడిపి]])}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రి]]
|[[దస్త్రం:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|center|frameless|109x109px]]
|[[పవన్ కళ్యాణ్]]&lt;br /&gt;{{small|([[జనసేన పార్టీ|జె.ఎస్.పి]])}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్షనాయకుడు]]
|
|''ఖాళీ''
|}

===పార్టీలు లేదా కూటమి వారిగా సభ్యులు===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+2024 జూన్ నాటికి
|-
!colspan=&quot;2&quot; | [[రాజకీయ పార్టీ|పార్టీ]]
![[శాసనసభ సభ్యుడు|సభ్యులు]]
|-
|{{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 135
|-
|{{Full party name with color|Jana Sena Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 21
|-
|{{Full party name with color|YSR Congress Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 11
|-
|{{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; | 8 
|-
!colspan=&quot;2&quot; | మొత్తం
!175
|}

== ఎన్నికల చరిత్ర ==
{{main|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు}}

=== ఆంధ్రరాష్ట్రం ===
{{See also|ఆంధ్ర రాష్ట్రం (1953-1956)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |సంవత్సరం
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Krishikar Lok Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Praja Socialist Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Kisan Mazdoor Praja Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent politician}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం
|-
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
![[కృషికార్ లోక్ పార్టీ|KLP]]
![[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]]
![[ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ|PSP]]
![[కిసాన్ మజ్దూర్ ప్రజా పార్టీ|KMPP]]
![[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]]
|-
![[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1955]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''119'''
|22
|15
|13
|5
|22
|196
|}

=== ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014) ===
{{See also|ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956–2014)}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |సంవత్సరం
| bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent politician}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇతరులు
! rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం
|-
![[తెలుగుదేశం పార్టీ|TDP]]
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
![[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|LEFT]]
![[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]]
|-
![[1957 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]]
! rowspan=&quot;5&quot; |{{Ndash}}
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''187'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |37
| 34
| 43
| 301
|-
![[1962 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''177'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |51
| 21
|51
| 300
|-
![[1967 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''165'''
|20
| 68
|34
| rowspan=&quot;2&quot; | 287
|-
![[1972 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''219'''
|8
| 57
| 1
|-
![[1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1978]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''175'''
|14
|15
|90
| rowspan=&quot;8&quot; | 294
|-
![[1983 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1983]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''201'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |60
|9
| 16
| 12
|-
![[1985 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''202'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |50
| 22
| 9
| 11
|-
![[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |74
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''181'''
| 14
| 15
| 10
|-
![[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''226'''
|26
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; | '''34'''
| 12
| 6
|-
![[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]]
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''180'''
| bgcolor=&quot;chili&quot; |91
| 2
| 5
| 16
|-
![[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |47
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''185'''
| 15
| 11
| 36
|-
![[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |92
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''156'''
| 5
| 3
| 40
|}

=== ఆంధ్రప్రదేశ్ (2014 నుండి) ===
{{See also|ఆంధ్రప్రదేశ్}}
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |సంవత్సరం
| bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇతరులు
! rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం
|-
![[తెలుగుదేశం పార్టీ|TDP]]
![[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|YSRCP]]
![[జనసేన పార్టీ|JSP]]
![[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
![[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|TRS]]
|-
![[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]
| bgcolor=&quot;chili&quot; |'''117'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''70'''
|–{{efn|did not contest and extended it's support to the [[National Democratic Alliance]]}}
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''9'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''21'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''63'''
| rowspan=&quot;3&quot; |294
|294
|-
![[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]
|bgcolor=&quot;chili&quot; |'''25'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''151'''
|0
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''1'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''19'''
| bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''88'''
|294
|-
![[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]
|bgcolor=&quot;chili&quot; |'''135'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''11'''
|bgcolor=&quot;chili&quot; |'''21'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''16'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''64'''
|bgcolor=&quot;lightgreen&quot; |'''39'''
|294
|}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==

=== 1953–1956 ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
! ఎన్నిక
! Colspan=2|ముఖ్యమంత్రి
! పార్టీ
! పార్టీల వారీగా సీట్ల వివరాలు
! ప్రతిపక్ష నాయకుడు
|-
|1952
|[[1952 మద్రాసు రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1వ శాసనసభ]]
! style=&quot;background-color: {{party color|INC}}&quot; |
|[[టంగుటూరి ప్రకాశం]]
| ([[Indian National Congress|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]])
|మొత్తం: 196. కాంగ్రెస్: 119 &lt;br /&gt;సిపిఐ: 15, స్వతంత్ర: 8
|వర్తించదు
|----
|-
|1955
|[[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1వ శాసనసభ]]
! style=&quot;background-color: {{party color|INC}}&quot; |
|[[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి]]
| ([[Indian National Congress|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]])
|మొత్తం: 196. కాంగ్రెస్: 119
సీపీఐ: 15, స్వతంత్రులు: 8
|[[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య]]
|----
|}

===1956 నుండి 2009 వరకు===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!అసెంబ్లీ&lt;br/&gt;{{small|([[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]])}}
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉపముఖ్యమంత్రి]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
!డిప్యూటీ స్పీకరు
!సభా నాయకుడు
!colspan=2|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
|-
|[[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1వ]]&lt;br /&gt;{{small|([[1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|1955]])}}
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|{{party color cell|Indian National Congress|rowspan=4}}
|ఖాళీ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]]
|[[పసల సూర్యచంద్రరావు]]
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
|ఖాళీ
| style=&quot;background:white;&quot; |
|-
|[[1957 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1957 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]])}}
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[దామోదరం సంజీవయ్య]]
|ఖాళీ
----
[[కె.వి.రంగారెడ్డి|కొండ వెంకట రంగారెడ్డి]]
|[[కొండా లక్ష్మణ్ బాపూజీ|కొండ లక్ష్మణ్ బాపూజీ]]
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[దామోదరం సంజీవయ్య]]
|[[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య]]
|{{party color cell|Communist Party of India|rowspan=2}}
|-
|[[1962 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|3వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1962 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962]])}}
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[బి. వి. సుబ్బారెడ్డి|బి. వి. సుబ్బా రెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[నీలం సంజీవ రెడ్డి]]
----
[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
|[[తరిమెల నాగిరెడ్డి]]

|-
|[[1967 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|4వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1967 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967]])}}
|[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
----
[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
|[[జె.వి.నరసింగరావు|జోగినపల్లి వెంకట నర్సింగరావు]]
|[[బి. వి. సుబ్బారెడ్డి]]
----
[[కె.వి.వేమారెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి|కాసు ​​బ్రహ్మానందరెడ్డి]]
----
[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
|[[గౌతు లచ్చన్న]]
|{{party color cell|Swatantra Party}}
|-
|[[1972 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|5వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1972 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972]])}}
|[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
----
[[జలగం వెంగళరావు]]
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్)]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Requisitionists)}}
|ఖాళీ
|[[పిడతల రంగారెడ్డి]]
----
[[రేబాల దశరథరామిరెడ్డి|ఆర్. దశరథ రామిరెడ్డి]]
|ఖాళీ
|[[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పి.వి. నరసింహారావు]]
----
[[జలగం వెంగళరావు]]
|ఖాళీ
|style=&quot;background:white;|
|-
|[[1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|6వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1978 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1978]])}}
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[టంగుటూరి అంజయ్య]] (ఎం.ఎల్.సి)
----
[[భవనం వెంకట్రామ్|భవనం వెంకటరామ్]](ఎం.ఎల్.సి)
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Indira)}}
|ఖాళీ
----
ఖాళీ
----
[[సి. జగన్నాథరావు|చౌటి జగన్నాథరావు]]
----
ఖాళీ
|[[దివికొండయ్య చౌదరి|దివి కొండయ్య చౌదరి]]
----
[[కోన ప్రభాకరరావు]]
----
[[అగరాల ఈశ్వరరెడ్డి]]
|[[కోన ప్రభాకరరావు]]
----
[[అగరాల ఈశ్వరరెడ్డి]]
----
[[ఐరేని లింగయ్య]]
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[గౌతు లచ్చన్న]]
|{{party color cell|Janata  Party}}
|-
|[[1983 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|7వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1983 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1983]])}}
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నాదెండ్ల భాస్కరరావు]]
----
[[నందమూరి తారక రామారావు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తెలుగు దేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
|ఖాళీ
|[[తంగి సత్యనారాయణ]]
----
[[నిశ్శంకరరావు వెంకటరత్నం|నిశ్శంకరావు వెంకటరత్నం]]
|ఖాళీ
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నాదెండ్ల భాస్కరరావు]]
----
[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
|rowspan=2|[[ఎం.బాగారెడ్డి|మొగలిగుండ్ల బాగా రెడ్డి]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Indira)|rowspan=2}}
|-
|[[1985 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|8వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1985 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985]])}}

|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
|ఖాళీ
|[[జి. నారాయణరావు]]
|ఖాళీ
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]

|-
|[[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|9వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]])}}
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[నేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి|నేదురుమల్లి జనార్దన రెడ్డి]]
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)]]
|{{party color cell|Indian National Congress (Indira)}}
|ఖాళీ
----
ఖాళీ
----
[[కోనేరు రంగారావు]]
|[[పి. రామచంద్రారెడ్డి]]
----
[[దుద్దిల్ల శ్రీపాద రావు|డి. శ్రీపాదరావు]]
|[[ఆలపాటి ధర్మారావు]]
----
[[బూరగడ్డ వేదవ్యాస్]]
|[[మర్రి చెన్నారెడ్డి]]
----
[[నేదురుమల్లి జనార్ధనరెడ్డి|నేదురుమల్లి జనార్దనరెడ్డి]]
----
[[కోట్ల విజయ భాస్కర రెడ్డి]]
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|-
|[[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|10వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]])}}
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తెలుగు దేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
|ఖాళీ
|[[యనమల రామకృష్ణుడు]]
|ఖాళీ
----
[[నాస్యం మహమ్మద్ ఫరూఖ్|ఎన్. ఎం. డి. ఫరూక్]]
|[[ఎన్. టి. రామారావు|నందమూరి తారక రామారావు]]
----
[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|ఖాళీ
|style=&quot;background:white;|
|-
|[[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|11వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]])}}
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|ఖాళీ
|[[కె. ప్రతిభా భారతి]]
|[[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కె. చంద్రశేఖర్ రావు]]
----
[[కొప్పుల హరీశ్వర్ రెడ్డి]]
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 12వ శాసనసభ|12వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]])}}
|[[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి|వై. ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|{{party color cell|Indian National Congress|rowspan=2}}
|ఖాళీ
|[[కేతిరెడ్డి సురేష్‌రెడ్డి|కె. ఆర్. సురేష్ రెడ్డి]]
|[[గుమ్మడి కుతూహలమ్మ]]
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
|rowspan=2|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 13వ శాసనసభ|13వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]])}}
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
----
[[కొణిజేటి రోశయ్య]] (ఎం.ఎల్.సి)
----
[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]
|ఖాళీ
----
ఖాళీ
----
[[దామోదర రాజనర్సింహ|దామోదర రాజ నరసింహ]]
|[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]
----
[[నాదెండ్ల మనోహర్]]
|[[నాదెండ్ల మనోహర్]]
----
[[మల్లు భట్టివిక్రమార్క|మల్లు భట్టి విక్రమార్క]]
|[[వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]]
----
[[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]
|}

==శాసనసభల జాబితా (విభజన తరువాత)==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
![[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] {{small|([[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు|ఎన్నికలు]])}}
!colspan=2|[[రూలింగ్ పార్టీ]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రి]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]]
![[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభా నాయకుడు]]
!colspan=2|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 14వ శాసనసభ|14వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]])}}
|[[తెలుగు దేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|[[నిమ్మకాయల చినరాజప్ప]]
----
[[కె.ఇ. కృష్ణమూర్తి]]
|[[కోడెల శివప్రసాదరావు]]
|[[మండలి బుద్ధ ప్రసాద్]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]
|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
|{{party color cell|YSR Congress Party}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 15వ శాసనసభ|15వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]])}}
|[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|{{party color cell|YSR Congress Party}}
|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
|[[ఆళ్ల నాని|ఆళ్ల కాళీకృష్ణ శ్రీనివాస్]]
----
[[అంజాద్ భాషా షేక్ బెపారి]]
----
[[కె. నారాయణ స్వామి|కలత్తూరు నారాయణ స్వామి]]
----
[[పిల్లి సుభాష్ చంద్రబోస్]]
----
[[పాముల పుష్ప శ్రీవాణి]]
----
[[ధర్మాన కృష్ణదాస్]]
----
[[అంజాద్ భాషా షేక్ బెపారి]]
----
[[బుడి ముత్యాల నాయుడు]]
----
[[కె. నారాయణ స్వామి|కలత్తూరు నారాయణ స్వామి]]
----
[[కొట్టు సత్యనారాయణ]]
----
[[పీడిక రాజన్నదొర]]
|[[తమ్మినేని సీతారాం]]
|[[కోన రఘుపతి]]
----
[[కోలగట్ల వీరభద్రస్వామి]]
|[[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|-
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ|16వ]]&lt;br/&gt;{{small|([[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]])}}
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|{{party color cell|Telugu Desam Party}}
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదెల పవన్ కళ్యాణ్]]
|[[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]]
|[[రఘురామ కృష్ణంరాజు|రఘరామ కృష్ణంరాజు]]
|[[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]]
|''ఖాళీ''{{efn|అధికారిక వ్యతిరేకత లేదు. ఏ రాజకీయ పార్టీకి కింది శాసనసభ ఎన్నికల్లో కనీసం 10% సీట్లు పొందలేదు}}
|style=&quot;background:తెలుపు;|
|}

== శాసనసభ సభ్యులు ==
{{transcluded section|source=ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:ఆంధ్రప్రదేశ్ 16వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
* [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభా నియోజకవర్గాలు]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

== బయటి లింకులు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]</text>
      <sha1>c7xx3qciouzpf3ixnq5avdauosde18f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నానా పటేకర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132137</id>
    <revision>
      <id>4977848</id>
      <parentid>4977505</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RATHOD SRAVAN</username>
        <id>112600</id>
      </contributor>
      <comment>/* మరణం */</comment>
      <origin>4977848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24440" sha1="rx30a2wr1lgfcacplzgutln6kvs5tqp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = నానా పాటేకర్
| image              = Nana Patekar 2025.jpg
| caption            = 2025లో నానా పాటేకర్
| native_name        = 
| birth_name         = విశ్వనాథ్ పాటేకర్
| birth_date         = 1951 జనవరి 1
| birth_place        = మురుద్-జంజీరా, బాంబే రాష్ట్రం, భారతదేశం
| death_date         = {{Death date and age|2026|10|8|1951|01|01}}
| death_place        = [[గోవా]]
| death_cause        = గుండెపోటు||
| other_names        = 
| alma_mater         = సర్ జె.జె. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఆర్ట్
| occupation         = {{hlist|నటుడు|స్క్రీన్ రైటర్|సినిమా నిర్మాత|ఆర్మీ ఆఫీసర్}}
| years_active       = 1978–ప్రస్తుతం
| works              = 
| organization       = నామ్ ఫౌండేషన్
| spouse             = {{marriage|నీలకంతి పాటేకర్|1978}}
| children           = 1
| awards             = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] (2013)
| module             = {{Infobox military person |embed=yes
| allegiance          = {{flagu|భారతదేశం}}
| branch              = {{army|భారతదేశం}}
| serviceyears        = 1990– 2013
| rank                = [[File: Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|21px]] లెఫ్టినెంట్ కల్నల్
| unit                = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} టెరిటోరియల్ ఆర్మీ&lt;br&gt;[[File:Marathali.gif|20px]] మరాఠా లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ 
| battles            = [[కార్గిల్ యుద్ధం|1999 కార్గిల్ యుద్ధం]]
}}
}}

'''విశ్వనాథ్ పాటేకర్''' (1951 జనవరి 1 - 2026 అక్టోబరు 8), '''నానా పాటేకర్''' గా సుపరిచితుడు, ప్రధానంగా [[హిందీ సినిమా|హిందీ]], [[మరాఠీ సినిమా]]&lt;nowiki/&gt;లలో పనిచేసిన భారతీయ నటుడు, సినిమా నిర్మాత. భారతీయ సినిమాలో గొప్ప, అత్యంత ప్రభావవంతమైన నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే పాటేకర్ తన నటనకు గాను మూడు జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు, నాలుగు [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]], రెండు మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు, ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు (మరాఠీ) అందుకున్నాడు. సినిమా, కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను 2013లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] ప్రదానం చేయబడింది.

== బాల్యం ==
నానా పాటేకర్ ప్రస్తుత [[రాయిగఢ్ జిల్లా]]&lt;nowiki/&gt;లోని మురుద్-జంజీరాలో ఒక [[మరాఠీలు|మరాఠీ కుటుంబం]]&lt;nowiki/&gt;లో విశ్వనాథ్ పాటేకర్ గా జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot;&gt;{{cite web|date=26 August 2015|title=Nana Patekar: I learnt acting from the hunger and humiliation I faced at 13 – The Times of India .|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828060154/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms|archive-date=28 August 2015|access-date=3 September 2015|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms|title=Nana Patekar breaks his khamoshi|work=[[The Times of India]]|access-date=9 October 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202210316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms|archive-date=2 December 2014|publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt; అతను ముంబైలోని సర్ జె.జె. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఆర్ట్ పూర్వ విద్యార్థి.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19920131-after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire-765771-2013-06-27|title=Riveting persona|work=[[India Today]]|access-date=9 October 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021052116/http://indiatoday.intoday.in/story/after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire/1/306084.html|archive-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Nana Patekar|url=http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163522/http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013|archive-date=13 July 2011|access-date=6 October 2010|publisher=Konkan World}}&lt;/ref&gt;

== నట జీవితం ==
1978 ''గమన్'' సినిమాతో బాలీవుడ్‌లో అరంగేట్రం చేసిన తర్వాత, పాటేకర్ కొన్ని మరాఠీ, బాలీవుడ్ చిత్రాలలో నటించాడు. 1988లో అకాడమీ అవార్డుకు నామినేట్ అయిన ''[[సలాం బాంబే!|సలామ్ బాంబే]]''లో నటించిన తర్వాత, క్రైమ్ డ్రామా ''పరిందా'' (1989) లో తన నటనకు ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం, ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం గెలుచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ఆయన తన తొలి దర్శకత్వ చిత్రం ''ప్రహార్: ది ఫైనల్ అటాక్'' (1991) లో నటించాడు. 1990లలో వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన పలు చిత్రాలలో నటించి తన నటనకు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు, వాటిలో ''రాజు బన్ గయా జెంటిల్మెన్'' (1992); ఉత్తమ విలన్‌గా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం తెచ్చిపెట్టిన ''అంగార్'' (1992); ''తిరంగా'' (1993); ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం, ఉత్తమ నటుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం తెచ్చిపెట్టిన ''క్రాంతివీర్'' (1994) ఉన్నాయి. 

పిల్లల చిత్రం ''అభయ్'' (1994) లో పాటేకర్ దెయ్యంగా నటించాడు, ఆ తర్వాత ''హమ్ దోనో'' (1995) లో [[రిషి కపూర్|రిషీ కపూర్]] తో కలిసి నటించాడు. ''అగ్ని సాక్షి'' (1996) లో శాడిస్ట్ భర్తగా నటించాడు, ఇది ఆయనకు రెండవ జాతీయ పురస్కారాన్ని (ఉత్తమ సహాయ నటుడు) తెచ్చిపెట్టింది, ''ఖామోషీ: ది మ్యూజికల్'' (1996) లో [[మనీషా కొయిరాలా|మనీషా కొయిరాలాకు]] చెవిటి తండ్రిగా నటించాడు, ఈ రెండూ ఆయనకు ఉత్తమ నటుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారానికి రెండు నామినేషన్లు తెచ్చిపెట్టాయి, ''గులామ్-ఏ-ముస్తఫా'' (1997) లో గ్యాంగ్‌స్టర్‌గా, ''యశ్వంత్'' (1997) లో నిజాయితీగల కానీ భిన్నమైన పోలీసుగా, ''వజూద్'' (1998) లో స్కిజోఫ్రెనిక్‌గా నటించాడు. ''కోహ్రామ్'' (1999) లో [[అమితాబ్ బచ్చన్]] తో కలిసి నటించాడు, అందులో బచ్చన్ మారువేషంలో ఉన్న పాత్రను వెంబడించే అండర్ కవర్ భారత ఆర్మీ ఇంటెలిజెన్స్ అధికారిగా నటించాడు. ఆ దశాబ్దంలో ఆయన నటించిన ఇతర ముఖ్యమైన సినిమాలు ''యుగపురుష్'' (1998), ''హు తు తు'' (1999).

2000ల ప్రారంభంలో,''తర్కీబ్'' (2000) లో సీబీఐ డైరెక్టర్‌గా [[ఆదిత్య పంచోలి|ఆదిత్య పంచోలితో]] కలిసి నటించాడు. ''శక్తి: ది పవర్'' (2002), ''అబ్ తక్ చప్పన్'' (2004), ''అపహరణ్'' (2005) చిత్రాలలో ఆయన నటనకు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు; అపహరణ్ సినిమాకు ఆయన ఉత్తమ విలన్‌గా తన రెండవ ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం గెలుచుకున్నాడు, ''టాక్సీ నెం. 9211'' (2006) లో కూడా నటించాడు. టాక్సీ నెం. 9211 బాక్సాఫీస్ వద్ద విజయం సాధించింది, పాటేకర్, అబ్రహంల కెమిస్ట్రీకి ప్రశంసలు దక్కాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Box Office Results 2006|url=http://www.boxofficeindia.com/2006.htm|url-status=dead|accessdate=1 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070304134252/http://www.boxofficeindia.com/2006.htm|archivedate=4 March 2007}}&lt;/ref&gt;

2007 సంవత్సరం పాటేకర్ కు అత్యంత విజయవంతమైన సంవత్సరం. ఆయన పలు హాస్య పాత్రలలో నటించాడు, వాటిలో ఒకటి [[అనిల్ కపూర్]] తో తీసిన ''[[వెల్‌కమ్ (2007 సినిమా)|వెల్‌కమ్]]'' లో ఆయన పాత్ర, అందులో సినిమాల్లో నటుడిగా మారాలని కోరుకునే ముంబైలోని శక్తివంతమైన క్రైమ్ లార్డ్‌గా నటించి ప్రశంసలు అందుకున్నాడు. దాని సీక్వెల్ ''వెల్‌కమ్ బ్యాక్'' (2015) లో మంచి మనసున్న గ్యాంగ్‌స్టర్ ఉదయ్ శెట్టిగా, పొలిటికల్ థ్రిల్లర్ ''రాజనీతి'' (2010) లో రాజకీయ నాయకుడిగా నటించి పాటేకర్ విస్తృత ప్రశంసలు పొందాడు. 2016లో, విమర్శకుల, వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన మరాఠీ చిత్రం ''నటసామ్రాట్'' లో ఆయన నటించాడు; అందులో రిటైర్డ్ రంగస్థల నటుడిగా నటించాడు. ఈ సినిమాలో నటనకు గాను ఆయన ఉత్తమ నటుడిగా (మరాఠీ) [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం]] గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Rohan Valecha, Vaibhavi V Risbood|date=28 October 2017|title=Jio Filmfare Awards Marathi 2017: Complete winners' list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725102955/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|archive-date=25 July 2018|access-date=29 September 2018|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

పాటేకర్ ''యశ్వంత్'' (1997), ''వజూద్'' (1998), ''ఆంచ్'' (2003) చిత్రాలలో కొంత నేపథ్య గానం కూడా చేశాడు.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==


పాటేకర్ 1978లో నీలకంతిని వివాహం చేసుకున్నాడు,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=When Nana Patekar made headlines for his alleged relationship with Manisha Koirala after separating from wife, broke up with her for Ayesha Jhulka|url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226151555/https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html|archive-date=2024-12-26|access-date=2026-01-02|website=Moneycontrol|language=en-US|url-status=live}}&lt;/ref&gt; వీరికి 'దుర్వాస', 'మల్హార్' అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. అనారోగ్యంతో దుర్వాస రెండున్నరేళ్ల వయసులో మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-29|title=Nana Patekar opens up about losing terminally ill two-year-old son, feeling like a ‘ghinauna’ person for thinking only about himself|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-opens-up-about-losing-terminally-ill-two-year-old-son-durvasa-9422334/|access-date=2026-01-02|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; నానా వయసు 28 ఏళ్లు ఉన్నప్పుడు గుండెపోటుతో అతని తండ్రి మరణించాడు; అతనికి అశోక్, దిలీప్ పాటేకర్ అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-16|title=नाना पाटेकरांचं खरं नाव माहितीये का? रायगडमध्ये जन्मलेल्या नानांची कौटुंबीक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी वाचून थक्क व्हाल|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/3916863/know-about-nana-patekar-birthplace-family-education-son-malhar-wife-neelkanti-and-separation-hrc-97/|access-date=2026-01-02|website=Loksatta|language=mr}}&lt;/ref&gt; పాటేకర్ తన 56వ ఏట మానేసే వరకు విపరీతంగా ధూమపానం చేసేవాడు. ఒక ఇంటర్వ్యూలో, తన తండ్రికి నాటకాలు అంటే చాలా ఇష్టమని, వాటిని చూడమని తనను ప్రోత్సహించేవాడని చెప్పాడు. ఆ విధంగా ఆయనకు నటన పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది. ఆయన మొదటి నాటకానికి [[విజయ మెహతా]] దర్శకత్వం వహించింది. 29 జనవరి 2019న 99 ఏళ్ల వయసులో మరణించే వరకు పాటేకర్ తన తల్లి నిర్మల పాటేకర్ కు చాలా దగ్గరగా ఉండేవాడు, ఆమె ఆయనతో పాటే నివసించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nana Patekar's mother Nirmala Patekar passes away at 99, actor performs last rites|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nana-patekar-s-mother-nirmala-patekar-passes-away-at-99-actor-performs-last-rites-501769}}&lt;/ref&gt;

పాటేకర్ 1988లో కెప్టెన్‌గా ఆర్మీలో చేరాడు. ఆయన ప్రహార్: ది ఫైనల్ అటాక్ సినిమా కోసం సిద్ధం కావడానికి మూడేళ్ల శిక్షణ పొందాడు, ఆ సమయంలో లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ హోదాలో ఉన్న, సినిమాలో అతిథి పాత్రలో నటించిన జనరల్ వి. కె. సింగ్ తో కలిసి పనిచేశాడు. 1999లో జరిగిన [[కార్గిల్ యుద్ధం]] సమయంలో, పాటేకర్ మేజర్ హోదాలో మరాఠా లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ రెజిమెంట్‌లో తన సేవలను అందించాడు. ఆయన 2013లో లెఫ్టినెంట్ కల్నల్‌గా టెరిటోరియల్ ఆర్మీ నుండి పదవీ విరమణ చేశాడు.

== పురస్కారాలు, గుర్తింపు ==
[[దస్త్రం:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Shri_Nana_Gajanan_Patekar,_at_an_Investiture_Ceremony-II,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_April_20,_2013.jpg|thumb|ఏప్రిల్ 20, 2013న న్యూఢిల్లీలోని [[రాష్ట్రపతి భవన్|రాష్ట్రపతి భవన్లో]] జరిగిన పెట్టుబడి కార్యక్రమంలో పాటేకర్ కు [[పద్మశ్రీ]] అవార్డును ప్రదానం చేస్తున్న రాష్ట్రపతి [[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]]]

* పాటేకర్ సినిమా, కళల రంగంలో ఆయన అంకితభావానికి గాను 2013లో 64వ గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డును అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nana Patekar gets Padma Shri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/us|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130428111652/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/news-interviews/36563856_1_nana-patekar-padma-shri-national-award|archive-date=28 April 2013|access-date=14 March 2013|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
* 2013లో [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] పాటేకర్ కు రాజ్ కపూర్ ప్రత్యేక సహకార అవార్డును ప్రదానం చేసింది.
* ఉత్తమ నటుడు, ఉత్తమ సహాయ నటుడు, ఉత్తమ విలన్ విభాగాల్లో [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] గెలుచుకున్న ఏకైక నటుడు పాటేకర్ (ఇర్ఫాన్ ఖాన్ తో పాటు).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Awards list|url=https://www.imdb.com/name/nm0007113/awards|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111023445/http://www.imdb.com/name/nm0007113/awards|archive-date=11 January 2012|access-date=9 December 2011|publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Nana_Patekar_Sameera_Reddy_in_2006.jpg|thumb|2006లో టాక్సీ నెం. 9211 ప్రీమియర్‌లో నానా పాటేకర్, సమీరా రెడ్డి.]]

== నటించిన సినిమాలు ==
# [[దేవూళ్]]
# [[ది వ్యాక్సిన్ వార్]]
# [[హ్యాట్రిక్]]
# [[రాజ్‌నీతి]]
# [[వెల్‌కమ్ బ్యాక్]]

== మరణం ==
నానా పటేకర్ [[గోవా]]&lt;nowiki/&gt;లోని తన నివాసంలో తీవ్రమైన [[గుండెపోటు]]తో 2026 [[అక్టోబరు]] 8న మరణించాడు. సమీపంలోని ఆసుపత్రిలో 45 నిమిషాల పాటు సీపీఆర్ చేసిన తర్వాత ఆయన మరణించినట్లు వైద్యులు ప్రకటించారు. ఆయన వయసు 75 ఏళ్ళు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/veteran-actor-nana-patekar-passes-away-2926069|title=సినీ పరిశ్రమలో విషాదం.. నటుడు నానా పటేకర్‌ మృతి..|work=Sakshi|access-date=2026-10-08|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ప్రముఖ నటుడు నానా పటేకర్‌ కన్నుమూత&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/veteran-actor-nana-patekar-passes-away-at-75/0201/126182484|title=ప్రముఖ నటుడు నానా పటేకర్‌ కన్నుమూత|date=8 October 2026|access-date=8 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008155429/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/veteran-actor-nana-patekar-passes-away-at-75/0201/126182484|archive-date=8 October 2026|publisher=Eenadu|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;పేదరికం నుంచి సినీ శిఖరాలకు.. నానా పటేకర్ ప్రస్థానం&quot;&gt;{{cite news|url=https://teluguprabha.net/cinema-news/nana-patekar-life-story-birth-marriage-cinema-career-controversies/|title=పేదరికం నుంచి సినీ శిఖరాలకు.. నానా పటేకర్ ప్రస్థానం|last1=|date=8 October 2026|work=|access-date=8 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008155532/https://teluguprabha.net/cinema-news/nana-patekar-life-story-birth-marriage-cinema-career-controversies/|archive-date=8 October 2026|publisher=Telugu Prabha Telugu Daily}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

==బయటి లంకెలు==
*{{imdb name|id=0007113}}
*[http://www.rediff.com/entertai/1998/jun/29nana.htm నానా పటేకర్ తో ముఖాముఖి]
[[వర్గం:1951 జననాలు]]
[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమాలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]</text>
      <sha1>rx30a2wr1lgfcacplzgutln6kvs5tqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977849</id>
      <parentid>4977848</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RATHOD SRAVAN</username>
        <id>112600</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4977849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24468" sha1="immzy78pjcee1uf175f6wax9lhwt650" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = నానా పాటేకర్
| image              = Nana Patekar 2025.jpg
| caption            = 2025లో నానా పాటేకర్
| native_name        = 
| birth_name         = విశ్వనాథ్ పాటేకర్
| birth_date         = 1951 జనవరి 1
| birth_place        = మురుద్-జంజీరా, బాంబే రాష్ట్రం, భారతదేశం
| death_date         = {{Death date and age|2026|10|8|1951|01|01}}
| death_place        = [[గోవా]]
| death_cause        = గుండెపోటు||
| other_names        = 
| alma_mater         = సర్ జె.జె. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఆర్ట్
| occupation         = {{hlist|నటుడు|స్క్రీన్ రైటర్|సినిమా నిర్మాత|ఆర్మీ ఆఫీసర్}}
| years_active       = 1978–ప్రస్తుతం
| works              = 
| organization       = నామ్ ఫౌండేషన్
| spouse             = {{marriage|నీలకంతి పాటేకర్|1978}}
| children           = 1
| awards             = [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] (2013)
| module             = {{Infobox military person |embed=yes
| allegiance          = {{flagu|భారతదేశం}}
| branch              = {{army|భారతదేశం}}
| serviceyears        = 1990– 2013
| rank                = [[File: Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|21px]] లెఫ్టినెంట్ కల్నల్
| unit                = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} టెరిటోరియల్ ఆర్మీ&lt;br&gt;[[File:Marathali.gif|20px]] మరాఠా లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ 
| battles            = [[కార్గిల్ యుద్ధం|1999 కార్గిల్ యుద్ధం]]
}}
}}

'''విశ్వనాథ్ పాటేకర్''' (1951 జనవరి 1 - 2026 అక్టోబరు 8), '''నానా పాటేకర్''' గా సుపరిచితుడు, ప్రధానంగా [[హిందీ సినిమా|హిందీ]], [[మరాఠీ సినిమా]]&lt;nowiki/&gt;లలో పనిచేసిన భారతీయ [[నటుడు]], [[సినిమా]] నిర్మాత. భారతీయ [[సినిమా]]లో గొప్ప, అత్యంత ప్రభావవంతమైన నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే పాటేకర్ తన నటనకు గాను [[మూడు]] జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు, [[నాలుగు]] [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]], రెండు [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు, ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు (మరాఠీ) అందుకున్నాడు. [[సినిమా]], కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను 2013లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] ప్రదానం చేయబడింది.

== బాల్యం ==
నానా పాటేకర్ ప్రస్తుత [[రాయిగఢ్ జిల్లా]]&lt;nowiki/&gt;లోని మురుద్-జంజీరాలో ఒక [[మరాఠీలు|మరాఠీ కుటుంబం]]&lt;nowiki/&gt;లో విశ్వనాథ్ పాటేకర్ గా జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;TOI48667422&quot;&gt;{{cite web|date=26 August 2015|title=Nana Patekar: I learnt acting from the hunger and humiliation I faced at 13 – The Times of India .|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828060154/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms|archive-date=28 August 2015|access-date=3 September 2015|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms|title=Nana Patekar breaks his khamoshi|work=[[The Times of India]]|access-date=9 October 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202210316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms|archive-date=2 December 2014|publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt; అతను ముంబైలోని సర్ జె.జె. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఆర్ట్ పూర్వ విద్యార్థి.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19920131-after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire-765771-2013-06-27|title=Riveting persona|work=[[India Today]]|access-date=9 October 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021052116/http://indiatoday.intoday.in/story/after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire/1/306084.html|archive-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Nana Patekar|url=http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163522/http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013|archive-date=13 July 2011|access-date=6 October 2010|publisher=Konkan World}}&lt;/ref&gt;

== నట జీవితం ==
1978 ''గమన్'' సినిమాతో బాలీవుడ్‌లో అరంగేట్రం చేసిన తర్వాత, పాటేకర్ కొన్ని మరాఠీ, బాలీవుడ్ చిత్రాలలో నటించాడు. 1988లో అకాడమీ అవార్డుకు నామినేట్ అయిన ''[[సలాం బాంబే!|సలామ్ బాంబే]]''లో నటించిన తర్వాత, క్రైమ్ డ్రామా ''పరిందా'' (1989) లో తన నటనకు ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం, ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం గెలుచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ఆయన తన తొలి దర్శకత్వ చిత్రం ''ప్రహార్: ది ఫైనల్ అటాక్'' (1991) లో నటించాడు. 1990లలో వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన పలు చిత్రాలలో నటించి తన నటనకు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు, వాటిలో ''రాజు బన్ గయా జెంటిల్మెన్'' (1992); ఉత్తమ విలన్‌గా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం తెచ్చిపెట్టిన ''అంగార్'' (1992); ''తిరంగా'' (1993); ఉత్తమ నటుడిగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం, ఉత్తమ నటుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం తెచ్చిపెట్టిన ''క్రాంతివీర్'' (1994) ఉన్నాయి. 

పిల్లల చిత్రం ''అభయ్'' (1994) లో పాటేకర్ దెయ్యంగా నటించాడు, ఆ తర్వాత ''హమ్ దోనో'' (1995) లో [[రిషి కపూర్|రిషీ కపూర్]] తో కలిసి నటించాడు. ''అగ్ని సాక్షి'' (1996) లో శాడిస్ట్ భర్తగా నటించాడు, ఇది ఆయనకు రెండవ జాతీయ పురస్కారాన్ని (ఉత్తమ సహాయ నటుడు) తెచ్చిపెట్టింది, ''ఖామోషీ: ది మ్యూజికల్'' (1996) లో [[మనీషా కొయిరాలా|మనీషా కొయిరాలాకు]] చెవిటి తండ్రిగా నటించాడు, ఈ రెండూ ఆయనకు ఉత్తమ నటుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారానికి రెండు నామినేషన్లు తెచ్చిపెట్టాయి, ''గులామ్-ఏ-ముస్తఫా'' (1997) లో గ్యాంగ్‌స్టర్‌గా, ''యశ్వంత్'' (1997) లో నిజాయితీగల కానీ భిన్నమైన పోలీసుగా, ''వజూద్'' (1998) లో స్కిజోఫ్రెనిక్‌గా నటించాడు. ''కోహ్రామ్'' (1999) లో [[అమితాబ్ బచ్చన్]] తో కలిసి నటించాడు, అందులో బచ్చన్ మారువేషంలో ఉన్న పాత్రను వెంబడించే అండర్ కవర్ భారత ఆర్మీ ఇంటెలిజెన్స్ అధికారిగా నటించాడు. ఆ దశాబ్దంలో ఆయన నటించిన ఇతర ముఖ్యమైన సినిమాలు ''యుగపురుష్'' (1998), ''హు తు తు'' (1999).

2000ల ప్రారంభంలో,''తర్కీబ్'' (2000) లో సీబీఐ డైరెక్టర్‌గా [[ఆదిత్య పంచోలి|ఆదిత్య పంచోలితో]] కలిసి నటించాడు. ''శక్తి: ది పవర్'' (2002), ''అబ్ తక్ చప్పన్'' (2004), ''అపహరణ్'' (2005) చిత్రాలలో ఆయన నటనకు ప్రశంసలు అందుకున్నాడు; అపహరణ్ సినిమాకు ఆయన ఉత్తమ విలన్‌గా తన రెండవ ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం గెలుచుకున్నాడు, ''టాక్సీ నెం. 9211'' (2006) లో కూడా నటించాడు. టాక్సీ నెం. 9211 బాక్సాఫీస్ వద్ద విజయం సాధించింది, పాటేకర్, అబ్రహంల కెమిస్ట్రీకి ప్రశంసలు దక్కాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Box Office Results 2006|url=http://www.boxofficeindia.com/2006.htm|url-status=dead|accessdate=1 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070304134252/http://www.boxofficeindia.com/2006.htm|archivedate=4 March 2007}}&lt;/ref&gt;

2007 సంవత్సరం పాటేకర్ కు అత్యంత విజయవంతమైన సంవత్సరం. ఆయన పలు హాస్య పాత్రలలో నటించాడు, వాటిలో ఒకటి [[అనిల్ కపూర్]] తో తీసిన ''[[వెల్‌కమ్ (2007 సినిమా)|వెల్‌కమ్]]'' లో ఆయన పాత్ర, అందులో సినిమాల్లో నటుడిగా మారాలని కోరుకునే ముంబైలోని శక్తివంతమైన క్రైమ్ లార్డ్‌గా నటించి ప్రశంసలు అందుకున్నాడు. దాని సీక్వెల్ ''వెల్‌కమ్ బ్యాక్'' (2015) లో మంచి మనసున్న గ్యాంగ్‌స్టర్ ఉదయ్ శెట్టిగా, పొలిటికల్ థ్రిల్లర్ ''రాజనీతి'' (2010) లో రాజకీయ నాయకుడిగా నటించి పాటేకర్ విస్తృత ప్రశంసలు పొందాడు. 2016లో, విమర్శకుల, వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన మరాఠీ చిత్రం ''నటసామ్రాట్'' లో ఆయన నటించాడు; అందులో రిటైర్డ్ రంగస్థల నటుడిగా నటించాడు. ఈ సినిమాలో నటనకు గాను ఆయన ఉత్తమ నటుడిగా (మరాఠీ) [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం]] గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Rohan Valecha, Vaibhavi V Risbood|date=28 October 2017|title=Jio Filmfare Awards Marathi 2017: Complete winners' list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725102955/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|archive-date=25 July 2018|access-date=29 September 2018|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

పాటేకర్ ''యశ్వంత్'' (1997), ''వజూద్'' (1998), ''ఆంచ్'' (2003) చిత్రాలలో కొంత నేపథ్య గానం కూడా చేశాడు.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==


పాటేకర్ 1978లో నీలకంతిని వివాహం చేసుకున్నాడు,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=When Nana Patekar made headlines for his alleged relationship with Manisha Koirala after separating from wife, broke up with her for Ayesha Jhulka|url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226151555/https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html|archive-date=2024-12-26|access-date=2026-01-02|website=Moneycontrol|language=en-US|url-status=live}}&lt;/ref&gt; వీరికి 'దుర్వాస', 'మల్హార్' అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. అనారోగ్యంతో దుర్వాస రెండున్నరేళ్ల వయసులో మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-29|title=Nana Patekar opens up about losing terminally ill two-year-old son, feeling like a ‘ghinauna’ person for thinking only about himself|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-opens-up-about-losing-terminally-ill-two-year-old-son-durvasa-9422334/|access-date=2026-01-02|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; నానా వయసు 28 ఏళ్లు ఉన్నప్పుడు గుండెపోటుతో అతని తండ్రి మరణించాడు; అతనికి అశోక్, దిలీప్ పాటేకర్ అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-16|title=नाना पाटेकरांचं खरं नाव माहितीये का? रायगडमध्ये जन्मलेल्या नानांची कौटुंबीक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी वाचून थक्क व्हाल|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/3916863/know-about-nana-patekar-birthplace-family-education-son-malhar-wife-neelkanti-and-separation-hrc-97/|access-date=2026-01-02|website=Loksatta|language=mr}}&lt;/ref&gt; పాటేకర్ తన 56వ ఏట మానేసే వరకు విపరీతంగా ధూమపానం చేసేవాడు. ఒక ఇంటర్వ్యూలో, తన తండ్రికి నాటకాలు అంటే చాలా ఇష్టమని, వాటిని చూడమని తనను ప్రోత్సహించేవాడని చెప్పాడు. ఆ విధంగా ఆయనకు నటన పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది. ఆయన మొదటి నాటకానికి [[విజయ మెహతా]] దర్శకత్వం వహించింది. 29 జనవరి 2019న 99 ఏళ్ల వయసులో మరణించే వరకు పాటేకర్ తన తల్లి నిర్మల పాటేకర్ కు చాలా దగ్గరగా ఉండేవాడు, ఆమె ఆయనతో పాటే నివసించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nana Patekar's mother Nirmala Patekar passes away at 99, actor performs last rites|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nana-patekar-s-mother-nirmala-patekar-passes-away-at-99-actor-performs-last-rites-501769}}&lt;/ref&gt;

పాటేకర్ 1988లో కెప్టెన్‌గా ఆర్మీలో చేరాడు. ఆయన ప్రహార్: ది ఫైనల్ అటాక్ సినిమా కోసం సిద్ధం కావడానికి మూడేళ్ల శిక్షణ పొందాడు, ఆ సమయంలో లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ హోదాలో ఉన్న, సినిమాలో అతిథి పాత్రలో నటించిన జనరల్ వి. కె. సింగ్ తో కలిసి పనిచేశాడు. 1999లో జరిగిన [[కార్గిల్ యుద్ధం]] సమయంలో, పాటేకర్ మేజర్ హోదాలో మరాఠా లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ రెజిమెంట్‌లో తన సేవలను అందించాడు. ఆయన 2013లో లెఫ్టినెంట్ కల్నల్‌గా టెరిటోరియల్ ఆర్మీ నుండి పదవీ విరమణ చేశాడు.

== పురస్కారాలు, గుర్తింపు ==
[[దస్త్రం:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Shri_Nana_Gajanan_Patekar,_at_an_Investiture_Ceremony-II,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_April_20,_2013.jpg|thumb|ఏప్రిల్ 20, 2013న న్యూఢిల్లీలోని [[రాష్ట్రపతి భవన్|రాష్ట్రపతి భవన్లో]] జరిగిన పెట్టుబడి కార్యక్రమంలో పాటేకర్ కు [[పద్మశ్రీ]] అవార్డును ప్రదానం చేస్తున్న రాష్ట్రపతి [[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]]]

* పాటేకర్ సినిమా, కళల రంగంలో ఆయన అంకితభావానికి గాను 2013లో 64వ గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] అవార్డును అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nana Patekar gets Padma Shri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/us|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130428111652/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-26/news-interviews/36563856_1_nana-patekar-padma-shri-national-award|archive-date=28 April 2013|access-date=14 March 2013|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
* 2013లో [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] పాటేకర్ కు రాజ్ కపూర్ ప్రత్యేక సహకార అవార్డును ప్రదానం చేసింది.
* ఉత్తమ నటుడు, ఉత్తమ సహాయ నటుడు, ఉత్తమ విలన్ విభాగాల్లో [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] గెలుచుకున్న ఏకైక నటుడు పాటేకర్ (ఇర్ఫాన్ ఖాన్ తో పాటు).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Awards list|url=https://www.imdb.com/name/nm0007113/awards|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111023445/http://www.imdb.com/name/nm0007113/awards|archive-date=11 January 2012|access-date=9 December 2011|publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Nana_Patekar_Sameera_Reddy_in_2006.jpg|thumb|2006లో టాక్సీ నెం. 9211 ప్రీమియర్‌లో నానా పాటేకర్, సమీరా రెడ్డి.]]

== నటించిన సినిమాలు ==
# [[దేవూళ్]]
# [[ది వ్యాక్సిన్ వార్]]
# [[హ్యాట్రిక్]]
# [[రాజ్‌నీతి]]
# [[వెల్‌కమ్ బ్యాక్]]

== మరణం ==
నానా పటేకర్ [[గోవా]]&lt;nowiki/&gt;లోని తన నివాసంలో తీవ్రమైన [[గుండెపోటు]]తో 2026 [[అక్టోబరు]] 8న మరణించాడు. సమీపంలోని ఆసుపత్రిలో 45 నిమిషాల పాటు సీపీఆర్ చేసిన తర్వాత ఆయన మరణించినట్లు వైద్యులు ప్రకటించారు. ఆయన వయసు 75 ఏళ్ళు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/veteran-actor-nana-patekar-passes-away-2926069|title=సినీ పరిశ్రమలో విషాదం.. నటుడు నానా పటేకర్‌ మృతి..|work=Sakshi|access-date=2026-10-08|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ప్రముఖ నటుడు నానా పటేకర్‌ కన్నుమూత&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/veteran-actor-nana-patekar-passes-away-at-75/0201/126182484|title=ప్రముఖ నటుడు నానా పటేకర్‌ కన్నుమూత|date=8 October 2026|access-date=8 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008155429/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/veteran-actor-nana-patekar-passes-away-at-75/0201/126182484|archive-date=8 October 2026|publisher=Eenadu|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;పేదరికం నుంచి సినీ శిఖరాలకు.. నానా పటేకర్ ప్రస్థానం&quot;&gt;{{cite news|url=https://teluguprabha.net/cinema-news/nana-patekar-life-story-birth-marriage-cinema-career-controversies/|title=పేదరికం నుంచి సినీ శిఖరాలకు.. నానా పటేకర్ ప్రస్థానం|last1=|date=8 October 2026|work=|access-date=8 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008155532/https://teluguprabha.net/cinema-news/nana-patekar-life-story-birth-marriage-cinema-career-controversies/|archive-date=8 October 2026|publisher=Telugu Prabha Telugu Daily}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

==బయటి లంకెలు==
*{{imdb name|id=0007113}}
*[http://www.rediff.com/entertai/1998/jun/29nana.htm నానా పటేకర్ తో ముఖాముఖి]
[[వర్గం:1951 జననాలు]]
[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమాలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]</text>
      <sha1>immzy78pjcee1uf175f6wax9lhwt650</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చిదంబరం సుబ్రహ్మణ్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146254</id>
    <redirect title="చిదంబరం సుబ్రమణ్యం" />
    <revision>
      <id>4977939</id>
      <parentid>935337</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[సి.సుబ్రమణ్యం]] to [[చిదంబరం సుబ్రమణ్యం]]</comment>
      <origin>4977939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="7ivhwdzhmpussanibxwffou9sr6eu5e" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చిదంబరం సుబ్రమణ్యం]]</text>
      <sha1>7ivhwdzhmpussanibxwffou9sr6eu5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముదిగొండ శివప్రసాద్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148520</id>
    <revision>
      <id>4977968</id>
      <parentid>4977661</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8634" sha1="23kenaing8grzoempxzxboux4044bcg" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ముదిగొండ శివప్రసాద్
| image              = ముదిగొండ శివప్రసాద్.png
| other_names        = చారిత్రక నవలా చక్రవర్తి
| birth_date         = 1940 డిసెంబరు 23
| birth_place        = ఆకులల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్
| death_date         = {{Death date and age|2026|10|8|1940|12|23}}
| death_place        = [[హైదరాబాదు]], తెలంగాణ
| death_cause        = గుండెపోటు
| citizenship        = భారతీయుడు
| occupation         = రచయిత, అధ్యాపకుడు
| known_for          = తెలుగు సాహితీవేత్త, చారిత్రక నవలా రచయిత
| parents            = రాజేశ్వరమ్మ (తల్లి), మల్లికార్జునరావు (తండ్రి)
}}

ప్రొఫెసర్ ముదిగొండ శివప్రసాద్ (1940 డిసెంబరు 23 - 2026 అక్టోబరు 8)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/renowned-historical-novelist-mudigonda-sivaprasad-passes-away-2531805|title=రచయిత ముదిగొండ శివప్రసాద్‌ కన్నుమూత|last=telugu|first=NT News|access-date=2026-10-09|language=te-IN}}&lt;/ref&gt; ప్రముఖ తెలుగు భాషా రచయిత. చారిత్రక నవలా చక్రవర్తిగా ఆయనకు పేరు. ఆయన రాసిన 83 పుస్తకాల్లో 20 చారిత్రక నవలలే.

== ప్రారంభ జీవితం ==
ఆయన స్వగ్రామం [[ప్రకాశం జిల్లా]] [[అల్లూరు (కొత్తపట్నం)|ఆకులల్లూరు]]. ఆయన రాజేశ్వరమ్మ, మల్లికార్జునరావు దంపతులకు 1940 డిసెంబరు 23న జన్మించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=::Press Academy of Andhra Pradesh|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=16532|access-date=2026-10-09|website=www.pressacademyarchives.ap.nic.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925001754/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=16532|archive-date=2020-09-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఆయన  ఎం.వి.ఎస్.శర్మ, రామనాథశాస్త్రి, మార్కాండేయశర్మల వద్ద విద్యాభ్యాసం చేసాడు. ఆయన ఎం.ఎ., పి.హెచ్.డి. పూర్తిచేసాడు.

1959లో కొంతకాలం సికింద్రాబాదులోని వెస్లీ హైస్కూలులో టీచర్‌గా పనిచేసాడు. ఆ తర్వాత, [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో అధ్యాపకునిగా కొనసాగాడు.

ఆయన తండ్రి ఊరు [[తాడికొండ (తాడికొండ మండలం)|తాడికొండ]]. [[జ్ఞానపీఠ పురస్కారం|జ్ఞానపీఠ పురస్కార]] గ్రహీత [[రావూరి భరద్వాజ|రావూరు భరద్వాజ]]&lt;nowiki/&gt;ది కూడా అదే గ్రామం.

==భావాలు, అనుభవాలు==
*పద్యం పుట్టిన చోట పునాదులు కదిలిపోతున్న ప్రక్రియకు మరో చోట ఎక్కడో నీరాజనాలు లభించడం చూస్తే ఆశ్చర్యం వేసింది. మనసు ఆర్ద్రమైపోయింది. స్వదేశంలో పద్యం అనగానే పెదవి విరిచే పరిస్థితుల్లో ఉంటే దేశం కాని దేశంలో పద్యానికి అంత స్పందన రావడం నాకెంతో ఆనందాన్నిచ్చింది. ఎక్కడో ఏ దేశంలోనో మన పద్యానికి ఆదరణ ఉందని తెలిస్తే గానీ, మనమేమిటో మనకు తెలిసిరాదా? ఆలోచిస్తే ఒక్కోసారి మనల్ని మనం ఎక్కడో జారవిడుచుకుంటున్నామేమో అనిపిస్తూ ఉంటుంది. మన పునాదుల్ని మనమే పాతాళంలోకి వదిలేసి ఆ తర్వాతెప్పుడో నెత్తీ నోరు కొట్టుకుంటే ఒరిగేదేమీ ఉండదు.
*కల్పన కన్నా వాస్తవికతే ఎక్కువ బలమైనది. చారిత్రక నవల అన్నది ట్రూత్‌నే ఫిక్షన్‌గా రాసే ప్రక్రియ. చారిత్రక నవలలు చదివితే ఏమొస్తుంది? అంటూ కొందరు అడుగుతూ ఉంటారు. చారిత్రక నవలలు చదవడం అంటే వేల సంవత్సరాల నాటి కాలమాన పరిస్థితుల్లోకి మనం పయనించడమే. ఒక రకంగా మన ఆయుష్షు వేల సంవత్సరాలకు విస్తరించడమే. వేల సంవత్సరాల నుంచి ఈ రోజు దాకా జీవించడమే.

==రచనలు==
వీరు రచించిన 83 పుస్తకాల్లో 20కు పైగా చారిత్రక నవలలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hewlett|first=K.|date=2002|title=Former APA CEO Passes Away at Age 86.|url=https://doi.org/10.1037/e303292003-051|access-date=2026-10-09|website=PsycEXTRA Dataset}}&lt;/ref&gt; 
*శ్రీపదార్చన 
*ఆవాహన 
*పట్టాభి 
*రెసిడెన్సీ 
*శ్రీలేఖ
*శ్రావణి 
*వంశధార 
*తంజావూరు విజయం
*మహాసర్గ
*బసవగీత
*సమ్రాట్ పుష్యమిత్ర
*సగం విరిగిన చంద్రుడు

==మరణం==
ముదిగొండ శివప్రసాద్‌ 86 ఏళ్ల వయస్సులో 2026 అక్టోబరు 8న పరమపదించాడు. కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న ఆయనను కుటుంబ సభ్యులు [[హైదరాబాదు]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఒక ప్రైవేట్‌ హాస్పిటల్ చేర్పించగా, గుండెపోటుతో ఆయన తుదిశ్వాస విడిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/mudigonda-siva-prasad-passes-away-2927052|title=‘చారిత్రక నవలా చక్రవర్తి’ ముదిగొండ శివప్రసాద్‌ కన్నుమూత|work=Sakshi|access-date=2026-10-09|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన సతీమణి డా.ఉమాదేవి చాలా ఏళ్ల క్రితం మరణించింది. వారికి ఒక కుమారుడు ఇందు శేఖర్, ఇద్దరు అమ్మాయిలు ఉన్నారు.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లంకెలు ==
* [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386385 ముదిగొండ శివప్రసాద్ వ్రాసిన ఉద్యమ దర్శనము గ్రంథం]

[[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]]
[[వర్గం:తెలుగు నవలా రచయితలు]]
[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా కథా రచయితలు]]
[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]</text>
      <sha1>23kenaing8grzoempxzxboux4044bcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151659</id>
    <revision>
      <id>4977890</id>
      <parentid>4977531</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <comment>/* వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా 2026 (కొచ్చి) – మీ అనుభవాలు, విశేషాలను తెవికీలో పంచుకోండి! */ సమాధానం</comment>
      <origin>4977890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197866" sha1="evidj81y954klxt55x3kxse3fl5148n" xml:space="preserve">{{పాత చర్చల పెట్టె|auto=small}}

== [[User:Deepa Kammagani|Deepa Kammagani]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (19:02, 15 ఏప్రిల్ 2021) ==

నమస్తే సార్, నియమాలు ఏమిటి ఈమెయిల్ పెట్టారు. --[[వాడుకరి:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt; దీపా &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 19:02, 15 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)
:: {{Ping|Deepa Kammagani}} గారూ, మీరు అంటున్నది నాకు అర్థం కాలేదు. నా పేరిట మీకేమైనా ఈమెయిల్ వచ్చిందా? లేదంటే వికీ నియమాలు ఏమిటన్నది ఈమెయిల్‌లో పంపమంటున్నారా? --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 01:39, 17 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)

:: {{Ping|పవన్ సంతోష్}} గారూ, అనువాదం చేయడం తప్పు అంటున్నారు, చేయకూడదా నాకు అర్థం కాలేదు. నేను రాసింది [[సమాచారం]] పేజీ వారం రోజుల్లో తొలగిస్తాం అంటున్నారు.

== [[User:Deepa Kammagani|Deepa Kammagani]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:02, 24 ఏప్రిల్ 2021) ==

సార్ నమస్తే, [[దీపాంకర్ బెనర్జీ]] వ్యాసం రాశాను ముందుగా లాగిన్ కాలేదు వాడుకరి పేరు నాది రాలేదు. ఎలా మార్చాలి. --[[వాడుకరి:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt; దీపా &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:02, 24 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)

మీరు ఒక వ్యాసం లాగిన్ కాకుండా ప్రారంభిస్తే మీ ఐపీ వివరాలు నమోదు అయివుంటాయి. అది సహజమే. చాలాసార్లు వాడుకరులకు ఇలాంటివి ఎదురవుతాయి. ఏమీ ఫర్వాలేదు. మనం ఏమీ పోటీలో లేము కనుక ఆ సంగతి వదిలి మీ పని కొనసాగించండి. అలానే ఎప్పుడైనా మీరు ఆ పేజీ మీరే సృష్టించినట్టు ఏదో జాబితాలో పెట్టుకున్నా ఎవరూ విభేదించరు. మనం ఇక్కడ పరస్పర నమ్మకం, గౌరవాల పునాదిగా పనిచేస్తాము. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:22, 16 ఏప్రిల్ 2022 (UTC)

==[[కినిగె.కాం]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[కినిగె.కాం]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''మొలక. ఎటువంటి మూలాలు గానీ, లింకులు గానీ లేవు. ఈ వ్యాసాన్ని వారం రోజులలో ప్రారంభకులు గానీ, వేరెవరైనా గానీ విస్తరించనిచో తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కినిగె.కాం]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:కినిగె.కాం|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 11:29, 2 మే 2021 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 11:29, 2 మే 2021 (UTC)
==[[ఆంధ్ర తేజము]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[ఆంధ్ర తేజము]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''6 సంవత్సరాలుగా ఏక వాక్య వ్యాసం. మూలాలు లేవు. దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము ఒక వారం రోజులలో వ్యాస ప్రారంభకుడు గానీ, వేరెవరైనా విస్తరించనిచో తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆంధ్ర తేజము]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:ఆంధ్ర తేజము|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 11:44, 2 మే 2021 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 11:44, 2 మే 2021 (UTC)

== [[User:Deepa Kammagani|Deepa Kammagani]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (11:12, 7 మే 2021) ==

[[సమాచారం]] సార్, నేను మొదట రాసిన వ్యాసం ఇది ఇందులో అనువాదమని రాశారు. నేను చాలా సవరణలు చేసినా కూడా అలాగే ఉంటుంది. ఇంకేం తప్పు ఉందో ఒకసారి చూడగలరు. --[[వాడుకరి:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt; దీపా &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 11:12, 7 మే 2021 (UTC)
:: {{Ping|Deepa Kammagani}} గారూ, మీరు మీకు సాధ్యమైనంతవరకూ సరిదిద్దారు. కానీ, ఇప్పటికీ దానిలో కృత్రిమ అనువాదం అన్న ట్యాగ్ అలానే ఉంది. అదేనాండీ మీ సమస్య? --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:09, 7 మే 2021 (UTC)

అవును సార్. [[వాడుకరి:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt; దీపా &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:54, 7 మే 2021 (UTC)
:: అలాగైతే ఒక పని చెయ్యండి {{Ping|Deepa Kammagani}} గారూ. ఆ సమాచారం అన్న పేజీకి చర్చ పేజీలోకి వెళ్ళండి. అక్కడ రవిచంద్ర గారు చేర్చిన సూచనలు చూడండి. ఒక్కొక్కటిగా పరిష్కరించడానికి, అంటే ఆయన సూచనల ప్రకారం పేజీలో మార్పుచేర్పులు చేయడానికి, ప్రయత్నించండి. అన్నీ పరిష్కారం అయిపోయాయని అనుకున్నాకా చర్చపేజీలో రవిచంద్ర గారిని ఉద్దేశించి ఆ విషయమే చెప్పండి. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 09:27, 9 మే 2021 (UTC)

[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] సార్, [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవి చంద్ర గారు]], చేసిన అన్ని సూచనలు సరి చేసి ఆ విషయం అన్నీ పరిష్కారం అయిపోయాయని అనుకున్నాకా సమాచారం చర్చ ఆ పేజీలో తెలియజేశాను, ఇంతవరకు సమాధానం ఇవ్వలేదు. అందుకు మీకు తెలియజేశాను. [[వాడుకరి:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt; దీపా &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:Deepa Kammagani|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 05:15, 10 మే 2021 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 43, March – April 2021
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New Library Card designs
* 1Lib1Ref May

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April_2021|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --11:12, 10 మే 2021 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=21403620 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [[User:Bvprasadtewiki|Bvprasadtewiki]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:29, 4 జూలై 2021) ==

సర్ నమస్తే ..మిమ్మల్ని మెంటార్ గా ఉంచినందుకు నేను అదృష్టం గా భావిస్తున్నాను సర్ 
తోలి రోజుల్లో ఏరోజుకారోజు కొంచెం సలహాలు ఇవ్వండి 
మొదటి అడుగు ఎలా వెయ్యాలో...ముందుకు ఎలా సాగాలో చెప్పండి --[[వాడుకరి:Bvprasadtewiki|Bvprasadtewiki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bvprasadtewiki|చర్చ]]) 14:29, 4 జూలై 2021 (UTC)
: ఇంత ఉత్సాహంగా ముందుకు వచ్చిన వాడుకరికి గురుత్వం వహించగలగడం నాకూ అదృష్టం అనే అనిపిస్తోంది. మొట్టమొదట మీరు మీ హోంపేజీకి వెళ్ళండి. ఆసక్తులను ఎంచుకోండి అన్న ఆప్షన్ ఉపయోగించి మీకు ఇష్టమైన అంశాలను ఎంచుకోండి. ఆ తర్వాత దిద్దుబాటు రకంలో తేలిక దిద్దుబాట్లు ఎంచుకోండి. అప్పుడు మీ ఆసక్తులను బట్టి ఆటోమేటిక్‌గా కొన్ని వ్యాసాలను సిస్టమ్ సూచిస్తుంది. అంతేకాదు, ఆ వ్యాసంలో ఏ పని చేయాలో కూడా చెప్తుంది. వ్యాసాల మధ్యలో లింకులు కానీ, అక్షరదోషాలు దిద్దడం కానీ - ఇలాగన్నమాట. ముందు ఈ సీక్వెన్స్ అనుసరించి, ఆ తర్వాత మీకు ఏమైనదీ నాకు చెప్పండి. ఈ పద్ధతిలో ఎక్కడైనా సమస్య ఉంటే నిస్సంకోచంగా మీరు నన్ను అడిగెయ్యండి. ఇప్పుడు ముందుకు అడుగెయ్యండి. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:03, 4 జూలై 2021 (UTC)
==[[పి.జనార్ధనరెడ్డి]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[పి.జనార్ధనరెడ్డి]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''ఈ వ్యాసం చాలా కొద్ది సమాచారంతో ఉంది.మూలాలు లేవు. ఆంగ్లంలో వ్యాసం ఉంది.ఒక వారం రోజులలో విస్తరించనియెడల తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పి.జనార్ధనరెడ్డి]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:పి.జనార్ధనరెడ్డి|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 18 జూలై 2021 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 18 జూలై 2021 (UTC)

[[ వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] మీరు నాకు తెలిపిన అభినందలకు నేను ధన్యవాదములు తెలుపుతున్నాను. ఆలస్యం లో నా జవాబు మీకు ఇస్తున్నాను . క్షమించగలరు.
తప్పకుండా మొలక వ్యాసముల అభివృద్ధికి తోడ్పడతాను. కృతజ్ఞతలతో [[వాడుకరి:Prasharma681|Prasharma681]] ([[వాడుకరి చర్చ:Prasharma681|చర్చ]]) 05:40, 20 జూలై 2021 (UTC)

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 45, May – June 2021
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* Library design improvements continue
* New partnerships
* 1Lib1Ref update

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June_2021|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --11:05, 30 జూలై 2021 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=21707562 --&gt;
== ''Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021'' ==

&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics.

We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']].

Best wishes,&lt;br&gt;
[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] 22:06, 18 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;/div&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Pavan santhosh.s,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 03:21, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 46, July – August 2021
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* Library design improvements deployed
* New collections available in English and German
* Wikimania presentation

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August_2021|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --11:15, 22 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=22027458 --&gt;

== తెవికీ నిర్వహణపై ఆసక్తి  ==

నమస్కారం [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ, తెవికీలో కృషి చేయడం నాకు చాలా ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. నేను వికీలో చేరిన గత తొమ్మిది నెలలుగా వికీ పట్ల చక్కటి అవగాహన ఏర్పరచుకున్నాను. వికీలో నా సేవలు మరింత విస్తృత స్థాయిలో చేపడుతూ ముందుకు సాగాలని నా ఆశయం .. ఈ క్రమంలో వికీ నిర్వహణ పట్ల నాకు ఆసక్తి కలిగింది, ఈ విషయంపై మీ అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందినంగా కోరుతున్నాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 04:38, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 --&gt;

== Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 ==

నమస్కారం పవన్ గారూ , 

వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ  ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. 

ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్  ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ &quot;అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. 

ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు  ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు  వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది.  

సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే  అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి  ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. 

ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ ] , పరిశీలించగలరు. 

వికీమీడియా ఉద్యమంపై మంచి అవగాహన ఉన్న, నాకు మరింత అనుభవం అవసరమని భావిస్తున్నాను.  కానీ, ఇటువంటి కార్యాచరణాలలో నేను భాగం కావడం నా కెరీర్ కి చాలా ఉపయోగపడనుంది.

ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ఒకవేళ నేను ఈ సమూహంలో సభ్యుడను కాగలిగితే  మీ అనుభవం నుండి నేర్చుకుంటూ ముందుకు సాగాలని కోరుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC)
::: {{Ping|Nskjnv}} గారూ తప్పకుండా నా మద్దతు ఉంటుంది. మీ ప్రయత్నాలకు, కృషికీ మీకు అభినందనలు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 00:39, 11 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 47, September – October 2021
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* On-wiki Wikipedia Library notification rolling out
* Search tool deployed
* New My Library design improvements

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October_2021|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --16:59, 10 నవంబరు 2021 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=22292722 --&gt;

== [[User:Bhim rao Prodduvaka|Bhim rao Prodduvaka]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:49, 29 నవంబరు 2021) ==

వికెపెడియా లో తెలుగు లో artical ఎలా రాయాలి సర్ --[[వాడుకరి:Bhim rao Prodduvaka|Bhim rao Prodduvaka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhim rao Prodduvaka|చర్చ]]) 07:49, 29 నవంబరు 2021 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Pavan santhosh.s |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Pavan santhosh.s | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

18:20, 4 జనవరి 2022 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(7)&amp;oldid=22532681 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pavan santhosh.s |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pavan santhosh.s |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 48, November – December 2021
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* 1Lib1Ref 2022
* Wikipedia Library notifications deployed

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December_2021|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --15:13, 2 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=22635177 --&gt;

== CIS - A2K Newsletter January 2022 ==

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As the continuation of the CIS-A2K Newsletter, here is the newsletter for the month of January 2022.

This is the first edition of 2022 year. In this edition, you can read about:
* Launching of WikiProject Rivers with Tarun Bharat Sangh
* Launching of WikiProject Sangli Biodiversity with Birdsong
* Progress report 

Please find the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2022|here]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:13, 4 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
Nitesh Gill (CIS-A2K)
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=21925587 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter February 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about February 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events, ongoing events and upcoming events.

;Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Launching of WikiProject Rivers with Tarun Bharat Sangh|Wikimedia session with WikiProject Rivers team]]
* [[:m:Indic Wikisource Community/Online meetup 19 February 2022|Indic Wikisource online meetup]]
* [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon]]
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]

; Ongoing events
* [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]] - You can still participate in this event which will run till tomorrow.

;Upcoming Events
* [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|International Women's Month 2022 edit-a-thon]] - The event is 19-20 March and you can add your name for the participation.
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Pune Nadi Darshan 2022]] - The event is going to start by tomorrow. 
* Annual proposal - CIS-A2K is currently working to prepare our next annual plan for the period 1 July 2022 – 30 June 2023

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2022|here]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:48, 14 మార్చి 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=22871201 --&gt;

== చర్చలలో చురుకైనవారు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''చర్చలలో చురుకైనవారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:08, 23 మార్చి 2022 (UTC)
|}

జాబితాలో 51, 49, 30+ పేజీల్లో పాల్గొన్నవారు ఉండగా మీరు 10 కన్నా తక్కువ పేజీల్లో పాల్గొన్న నాలాంటివాడిని చేర్చడం సౌజన్యమో, లేక బాధ్యత గుర్తుచేయడమో అనుకుంటున్నాను. మీ పతకాన్ని ఒకింత సిగ్గుతో స్వీకరిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:18, 16 ఏప్రిల్ 2022 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 49, January – February 2022
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New library collections
* Blog post published detailing technical improvements

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February_2022|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --10:06, 25 మార్చి 2022 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=22905451 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter March 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about March 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events and ongoing events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia session in Rajiv Gandhi University, Arunachal Pradesh|Wikimedia session in Rajiv Gandhi University, Arunachal Pradesh]]
* [[c:Commons:RIWATCH|Launching of the GLAM project with RIWATCH, Roing, Arunachal Pradesh]]
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]
* [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon]]
* [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Relicensing &amp; digitisation of books, audios, PPTs and images in March 2022|Relicensing &amp; digitisation of books, audios, PPTs and images in March 2022]]
* [https://msuglobaldh.org/abstracts/ Presentation on A2K Research in a session on 'Building Multilingual Internets']

; Ongoing events
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]
* Two days of edit-a-thon by local communities [Punjabi &amp; Santali]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2022|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 09:33, 16 April 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&amp;oldid=22433435 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23065615 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter April 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

I hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about April 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events, ongoing events and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:Grants talk:Programs/Wikimedia Community Fund/Annual plan of the Centre for Internet and Society Access to Knowledge|Annual Proposal Submission]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Digitisation session with Dakshin Bharat Jain Sabha|Digitisation session with Dakshin Bharat Jain Sabha]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia Commons sessions of organisations working on river issues|Training sessions of organisations working on river issues]]
* Two days edit-a-thon by local communities
* [[:m:CIS-A2K/Events/Digitisation review and partnerships in Goa|Digitisation review and partnerships in Goa]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=3WHE_PiFOtU&amp;ab_channel=JessicaStephenson Let's Connect: Learning Clinic on Qualitative Evaluation Methods]

; Ongoing events
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]

; Upcoming event
* [[:m:CIS-A2K/Events/Indic Wikisource Plan 2022-23|Indic Wikisource Work-plan 2022-2023]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2022|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:47, 11 May 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23065615 --&gt;

== [[User:Peddi Reddy Thalupuri|Peddi Reddy Thalupuri]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:36, 26 మే 2022) ==

Hiii
Where R U From --[[వాడుకరి:Peddi Reddy Thalupuri|Peddi Reddy Thalupuri]] ([[వాడుకరి చర్చ:Peddi Reddy Thalupuri|చర్చ]]) 15:36, 26 మే 2022 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 50, March – April 2022
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New library partner - SPIE
* 1Lib1Ref May 2022 underway

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April_2022|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --12:53, 1 జూన్ 2022 (UTC) (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=23303825 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter May 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

I hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about May 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events, and ongoing and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Punjabi Wikisource Community skill-building workshop|Punjabi Wikisource Community skill-building workshop]]
* [[:c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]

; Ongoing events 
* [[:m:CIS-A2K/Events/Assamese Wikisource Community skill-building workshop|Assamese Wikisource Community skill-building workshop]]

; Upcoming event
* [[:m:User:Nitesh (CIS-A2K)/June Month Celebration 2022 edit-a-thon|June Month Celebration 2022 edit-a-thon]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:23, 14 June 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23065615 --&gt;
==[[మద్యం ప్రభావం]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[మద్యం ప్రభావం]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''మూలాలు లేకుండా ఉన్న ఈ రెండు వాక్యాలను వ్యాసంగా పరిగణించలేము. ఒక వారంలోజులలో మూలాల సహితంగా విస్తరించాలి. లేకుంటే తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మద్యం ప్రభావం]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:మద్యం ప్రభావం|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 06:28, 22 జూన్ 2022 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 06:28, 22 జూన్ 2022 (UTC)

== CIS-A2K Newsletter June 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about June 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Assamese Wikisource Community skill-building workshop|Assamese Wikisource Community skill-building workshop]]
* [[:m:June Month Celebration 2022 edit-a-thon|June Month Celebration 2022 edit-a-thon]]
* [https://pudhari.news/maharashtra/pune/228918/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AC%E0%A4%B3%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%85%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%A4-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%A4/ar Presentation in Marathi Literature conference]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:23, 19 July 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23409969 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 51, May – June 2022
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New library partners
** SAGE Journals
** Elsevier ScienceDirect
** University of Chicago Press
** Information Processing Society of Japan
* Feedback requested on this newsletter
* 1Lib1Ref May 2022

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June_2022|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --16:46, 1 ఆగస్టు 2022 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=23611998 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter July 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope everything is fine. As CIS-A2K update the communities every month about their previous work via the Newsletter. Through this message, A2K shares its July 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Partnerships with Marathi literary institutions in Hyderabad|Partnerships with Marathi literary institutions in Hyderabad]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/O Bharat Digitisation project in Goa Central library|O Bharat Digitisation project in Goa Central Library]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Partnerships with organisations in Meghalaya|Partnerships with organisations in Meghalaya]]

; Ongoing events
* Partnerships with Goa University, authors and language organisations 

; Upcoming events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Gujarati Wikisource Community skill-building workshop|Gujarati Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:10, 17 August 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23554204 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter August 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Really sorry for sending it in English.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is fine. As CIS-A2K update the communities every month about their previous work via the Newsletter. Through this message, A2K shares its August 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Relicensing of Konkani &amp; Marathi books|Relicensing of Konkani &amp; Marathi books]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Inauguration of Digitised O Bharat volumes on Wikimedia Commons by CM of Goa state|Inauguration of Digitised O Bharat volumes on Wikimedia Commons by CM of Goa state]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Rashtrabhasha Prachar Samiti on Hindi Books Digitisation Program|Meeting with Rashtrabhasha Prachar Samiti on Hindi Books Digitisation Program]]

; Ongoing events
* Impact report

; Upcoming events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Gujarati Wikisource Community skill-building workshop|Gujarati Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 06:51, 22 September 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23554204 --&gt;

== చిత్రాన్ని ==

నమస్తే :[[వాడుకరి:పవన్ సంతోష్|పవన్ సంతోష్]] గారు 

ఒక చిత్రాన్ని వికీపీడియా వ్యాసం లో ఎలా ఎక్కించాలో ఇది వరకు చెప్పారు .కృతఙ్ఞతలు . ఇప్పుడు పరికరాల పెట్టె  ఓపెన్ కావట్లేదు . ఎలా చిత్రాన్ని ఎక్కించాలో తెలుప గలరు . నమస్కారము లతో 

[[వాడుకరి:అరుణ]]

== Books &amp; Bytes – Issue 52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;color: #936c29; font-size: 4em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Library owl.svg|80px|link=The Wikipedia Library]] '''The Wikipedia Library'''
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''''Books &amp; Bytes'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 52, July – August 2022
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New instant-access collections:
** SpringerLink and Springer Nature
** Project MUSE
** Taylor &amp; Francis
** ASHA
** Loeb
* Feedback requested on this newsletter

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August_2022|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --12:21, 30 సెప్టెంబరు 2022 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=23863746 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter September 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Apologies for sending it in English, feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope everything is well. Here is the CIS-A2K's for the month of September Newsletter, a few conducted events are updated in it. Through this message, A2K shares its September 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Ecological Society &amp; Prof Madhav Gadgil|Meeting with Ecological Society &amp; Prof Madhav Gadgil]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Relicensing of 10 books in Marathi|Relicensing of 10 books in Marathi]]
* [[:m:Grants:APG/Proposals/2020-2021 round 2/The Centre for Internet and Society/Impact report form|Impact report 2021-2022]]4
* [[:m:CIS-A2K/Events/Gujarati Wikisource Community skill-building workshop|Gujarati Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:41, 15 అక్టోబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23856279 --&gt;

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 --&gt;

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

:కార్యక్రమానికి రావడం సాధ్యం కాలేదండీ. అయితే, నేను ఫారంలో మాత్రం నా వివరాలు చేర్చాను.  నా పనుల ఒత్తిడి ఎక్కువ ఉండడం వల్ల పెద్దగా పాల్గొనలేకపోయాను. వీలుంటే గనుక మొదటి బహుమతికే ఎసరుపెట్టడానికి చెమటోడ్చేవాడినే! :-) [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 15:40, 20 నవంబరు 2022 (UTC)

== CIS-A2K Newsletter October 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of October. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its October 2022 work. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Wikimedia France on Lingua Libre collaboration|Meeting with Wikimedia France on Lingua Libre collaboration]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Wikimedia Deutschland on Wikibase &amp; Wikidata collaboration|Meeting with Wikimedia Deutschland on Wikibase &amp; Wikidata collaboration]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Filmi datathon workshop|Filmi datathon workshop]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi|Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi]]

; Upcoming event 
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:50, 7 నవంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23972096 --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 53 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 53, September – October 2022
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New collections:
** Edward Elgar
** E-Yearbook
** Corriere della Serra
** Wikilala
* Collections moved to Library Bundle:
** Ancestry
* New feature: Outage notification
* Spotlight: Collections indexed in EDS

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October_2022|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --11:20, 17 నవంబరు 2022 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=24073097 --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter November 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of November. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its November 2022 work. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikibase orientation session in Pune Nagar Vachan Mandir library|Digitisation &amp; Wikibase presentation in PNVM]]
* [[:m:Indic Wikisource Community/Online meetup 12 November 2022|Indic Wikisource Community/Online meetup 12 November 2022]]
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]]

; Upcoming event 
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 16:28, 7 December 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23972096 --&gt;

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter December 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of December. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its December 2022 work. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events/activities.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Launching of GLAM projects in Aurangabad|Launching of GLAM projects in Aurangabad]]
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022/Online Meetup 10 Dec 2022|Online Meetup 10 Dec 2022 (Indic Wiki Improve-a-thon 2022)]]
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]]

; Upcoming event 
* Mid-term Report 2022-2023

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 16:23, 7 January 2023 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24192124 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 54 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 54, November – December 2022
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New collections:
** British Newspaper Archive
** Findmypast
** University of Michigan Press
** ACLS
** Duke University Press
* 1Lib1Ref 2023
* Spotlight: EDS Refine Results

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December_2022|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --14:15, 23 జనవరి 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=24395497 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter January 2023 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of December. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its January 2023 tasks. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events/activities.

; Conducted events
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]]
* [[:m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Writing Contest/Community Training 2022|Project Tiger 2.0 Training]]
* [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Annual plan of the Centre for Internet and Society Access to Knowledge/Midpoint Report|Mid-term Report 2022-2023]]

; Upcoming event 
* [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2023 Datathon|International Mother Language Day 2023 Datathon]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 18:03, 12 February 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24497260 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter Feburary 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is fine. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of February. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its February 2023 tasks and towards upcoming events. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events/activities.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Digitization &amp; Documentation of Cultural Heritage and Literature in Meghalaya|Digitization &amp; Documentation of Cultural Heritage and Literature in Meghalaya]]
* [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2023 Datathon|International Mother Language Day 2023 Datathon]]
* Wikidata Online Session

; Upcoming event 
* March Month Activity on Wikimedia Commons
* [[:m:CIS-A2K/Events/Hindi Wikisource Community skill-building workshop|Hindi Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 04:50, 8 March 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24671601 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 55 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 55, January – February 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New bundle partners:
** Newspapers.com
** Fold3
* 1Lib1Ref January report
* Spotlight: EDS SmartText Searching

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --12:46, 16 మార్చి 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=24717762 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 55 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 55, January – February 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New bundle partners:
** Newspapers.com
** Fold3
* 1Lib1Ref January report
* Spotlight: EDS SmartText Searching

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --02:46, 17 మార్చి 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=24717762 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter March 2023 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

There is a CIS-A2K monthly Newsletter that is ready to share which is for the month of March. A few conducted events and ongoing activities are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its March 2023 tasks and towards upcoming events. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and ongoing events/activities.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|Women's Month Datathon on Commons]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|Women's Month Datathon on Commons/Online Session]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Hindi Wikisource Community skill-building workshop|Hindi Wikisource Community skill-building workshop]]
* [[:m:Indic Wikisource Community/Online meetup 25 March 2023|Indic Wikisource Community Online meetup 25 March 2023]]

; Ongoing activity 
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023|Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 10:29, 10 ఏప్రిల్ 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24671601 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter April 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! CIS-A2K has done a few activities in the month of April and CIS-A2K's monthly Newsletter is ready to share which is for the last month. A few conducted events and ongoing activities are updated in the Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and ongoing events/activities.

; Conducted events
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023|Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi|CIS-A2K/Events/Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi]]

; Ongoing activity 
* [[:c:Commons:Mula Mutha Nadi Darshan 2023|Mula Mutha Nadi Darshan 2023]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 07:51, 15 మే 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 56 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 56, March – April 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New partner:
** Perlego
* Library access tips and tricks
* Spotlight: EveryBookItsReader

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --10:04, 24 మే 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=25064125 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter May 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! We are pleased to inform you that CIS-A2K has successfully completed several activities during the month of May. As a result, our monthly newsletter, which covers the highlights of the previous month, is now ready to be shared. The newsletter includes updates on the conducted events and ongoing activities, providing a comprehensive overview of A2K's recent endeavours. We have taken care to mention both the conducted and ongoing events/activities in this newsletter, ensuring that all relevant information is captured.

; Conducted events
* Preparatory Call for June Month Activity
* Update on status of A2K's grant proposal

; Ongoing activity 
* [[:c:Commons:Mula Mutha Nadi Darshan 2023|Mula Mutha Nadi Darshan 2023]]

; Upcoming Events
* Support to Punjabi Community Proofread-a-thon

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:48, 8 జూన్ 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter June 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! We are pleased to inform you that CIS-A2K has successfully completed several activities during the month of June. As a result, our monthly newsletter, which covers the highlights of the previous month, is now ready to be shared. We have taken care to mention the conducted events/activities in this newsletter, ensuring that all relevant information is captured.

; Conducted events
* Community Engagement Calls and Activities
** India Community Monthly Engagement Calls: 3 June 2023 call
** Takeaways of Indian Wikimedians from EduWiki Conference &amp; Hackathon
** Punjabi Wikisource Proofread-a-thon
* Skill Development Programs
** Wikidata Training Sessions for Santali Community
* Indian Community Need Assessment and Transition Calls
* Partnerships and Trainings
** Academy of Comparative Philosophy and Religion GLAM Project
** Wikimedia Commons sessions with river activists
** Introductory session on Wikibase for Academy of Comparative Philosophy and Religion members

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 07:25, 17 జూలై 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 57 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 57, May – June 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* Suggestion improvements
* Favorite collections tips
* Spotlight: Promoting Nigerian Books and Authors

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --11:23, 18 జూలై 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=25302831 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter July 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! We are pleased to inform you that CIS-A2K has successfully completed several activities during the month of July. As a result, our monthly newsletter, which covers the highlights of the previous month, is now ready to be shared. We have taken care to mention the conducted events/activities in this newsletter, ensuring that all relevant information is captured.

; Conducted events
* Wikibase session with RIWATCH GLAM
* Wikibase technical session with ACPR GLAM
* Wikidata Training Sessions for Santali Community
* An interactive session with some Wikimedia Foundation staff from India

; Announcement
* Train The Trainer 2023 Program

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:24, 8 ఆగస్టు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter August 2023 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

CIS-A2K has successfully concluded numerous activities in August. Consequently, our monthly newsletter, summarizing the previous month's highlights, is prepared for distribution. We have diligently included details of the conducted events and activities in this newsletter, ensuring comprehensive coverage of all pertinent information.

; Conducted events
* Call with Leadership Development Working Group
* Wikimedia workshop in Goa University
* Wikimedia &amp; digitisation sessions in 150 year old libraries at Kolhapur and Satara
* Review visits to Vigyan Ashram and Pune Nagar Vachan Mandir
* Preliminary meeting on Indic Wikisource Hub

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:10, 7 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25484883 --&gt;
==కమ్మ==
పవన్ సంతోష్ గారు, &quot;కమ్మ&quot; వ్యాసములో ఉపకులాలు పుట్టుపూర్వోత్తరాల ముందూ కాకుండా వ్యాసము చివరలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. దయచేసి ఈ మార్పు చేయగలరు. నేను ఎడిట్ చేయలేకపోతున్నాను.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kumarrao|చర్చ]]) 13:52, 8 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] గారూ, సామాన్యంగా ఏ వ్యాసంలోనైనా పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, చరిత్ర వంటివి మొదట్లోనే ఉంటాయి కదండీ. ఇందులో మాత్రం ఎందుకు చివరలో పెట్టమంటున్నారు? బైదవే - మనం ఈ చర్చ ఆ వ్యాసపు చర్చాపేజీలో చేస్తే బావుంటుంది కదా. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:01, 9 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 58 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 58, July – August 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* New partners - De Standaard and Duncker &amp; Humblot
* Tech tip: Filters
* Wikimania presentation

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --14:27, 12 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=25571254 --&gt;

== A2K Monthly Newsletter for September 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In September, CIS-A2K successfully completed several initiatives. As a result, A2K has compiled a comprehensive monthly newsletter that highlights the events and activities conducted during the previous month. This newsletter provides a detailed overview of the key information related to our endeavors.

; Conducted events
* Learning Clinic: Collective learning from grantee reports in South Asia
* Relicensing and Digitisation workshop at Govinda Dasa College, Surathkal
* Relicensing and Digitisation workshop at Sayajirao Gaekwad Research Centre, Aurangabad
* Wiki Loves Monuments 2023 Outreach in Telangana
* Mula Mutha Nadi Darshan Photography contest results and exhibition of images
* Train The Trainer 2023

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:53, 10 అక్టోబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25484883 --&gt;

== గళ నేర్పరులు - (లింగ్వ లిబ్రే) ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:AudioBarnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''తెలుగు గళం ప్రపంచానికి వినిపిస్తున్న వారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[వాడుకరి :Pavan santhosh.s]] గారు, లింగ్వ లిబ్రే  ప్రాజెక్టులో చక్కటి కృషి చేస్తూ[https://lingualibre.org/wiki/LinguaLibre:Stats/Speakers] తెలుగు గళం ప్రపంచంలో 5 వ స్థానంలో నిలవడానికి తోడ్పడుతున్నందుకు అందుకోండి ఈ ఆడియో బార్న్‌స్టార్.
|}

== A2K Monthly Newsletter for October 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In the month of October, CIS-A2K achieved significant milestones and successfully concluded various initiatives. As a result, we have compiled a comprehensive monthly newsletter to showcase the events and activities conducted during the preceding month. This newsletter offers a detailed overview of the key information pertaining to our various endeavors.

; Conducted events
* Image Description Month in India
* WikiWomen Camp 2023
** WWC 2023 South Asia Orientation Call
** South Asia Engagement
* Wikimedia Commons session for Birdsong members
* Image Description Month in India Training Session

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:26, 7 నవంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25823131 --&gt;

== దీపావళి శుభాకాంక్షలు ==

@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు మీకు మీ కుటుంబ సభ్యులకు దీపావళి శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:21, 12 నవంబరు 2023 (UTC)

:[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|@ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, మీక్కూడా దీపావళి శుభాకాంక్షలు! [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:22, 12 నవంబరు 2023 (UTC)

== దుశ్చర్యలపై నిరోధం ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Barnstar of Reversion Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''దుశ్చర్యల నిరోధక బార్న్‌స్టార్'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | అజ్ఞాతలపై శ్రేణి నిరోధం విధించి దుశ్చర్యలను అదుపులో పెట్టే ప్రయత్నం చేస్తున్నందుకు గాను, ధన్యవాదాలతో - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:18, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
|}&lt;!--template:The Anti-Vandalism Barnstar--&gt;

:[[వాడుకరి:Chaduvari|@Chaduvari]] గారూ, ఏం చెయ్యాలో, ఎలా చెయ్యాలో నేర్పి మరీ చేయించినందుకు ఈ బార్న్ స్టార్ లో మీదే పెద్ద వాటా. మీకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:30, 19 నవంబరు 2023 (UTC)

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో]] కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 21 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

:మీకు అనేకానేక ధన్యవాదాలు. మీరు ఈ ప్రాజెక్టును నిర్వహించిన తీరు చూసి ఎంతైనా నేర్చుకోవచ్చు. 25 వ్యాసాలతో కొద్దిపాటి గౌరవప్రదమైన స్కోరుతో బయటపడ్డాను కానీ ఇంకా ఎక్కువ రాసివుండాల్సిందని ఇప్పటికీ అనిపిస్తోంది. ఇంకొన్నాళ్ళ పాటు క్రికెట్ వ్యాసాలు అడపాదడపా రాస్తూనే ఉంటాను. థాంక్సండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 15:15, 21 నవంబరు 2023 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 59 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 59, September – October 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* Spotlight: Introducing a repository of anti-disinformation projects
* Tech tip: Library access methods

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --16:16, 27 నవంబరు 2023 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=25873319 --&gt;

== A2K Monthly Report for November 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

CIS-A2K wrapped up several initiatives in November, and we've compiled a detailed monthly newsletter highlighting the events and activities from the past month. This newsletter provides a comprehensive overview of key information regarding our diverse endeavors.

; Conducted events
* Heritage Walk in 175 year old Pune Nagar Vachan Mandir library
* 2023 A2K Needs Assessment Event
* Train The Trainer Report

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt; Regards, [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:55, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25823131 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:19, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

== నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు ==

@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు మీకు నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 04:27, 1 జనవరి 2024 (UTC)

:మీక్కూడా నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు @[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:44, 1 జనవరి 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for December 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In December, CIS-A2K successfully concluded various initiatives, and we have curated an in-depth monthly newsletter summarizing the events and activities of the past month. This newsletter offers a comprehensive overview of key information, showcasing our diverse endeavors.

; Conducted events
* Digital Governance Roundtable
* Indic Community Monthly Engagement Calls: Wikimania Scholarship Call
* Indic Wikimedia Hackathon 2023
* A2K Meghalaya Visit Highlights: Digitization and Collaboration
* Building Bridges: New Hiring in CIS-A2K
* Upcoming Events
** Upcoming Call: Disinformation and Misinformation in Wikimedia projects

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 06:57, 12 జనవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25945592 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 60 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 60, November – December 2023
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* Three new partners
* Google Scholar integration
* How to track partner suggestions

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December_2023|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --13:37, 24 జనవరి 2024 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=26101612 --&gt;

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 08:58, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, సూచనకు ధన్యవాదాలండీ. నేనిప్పటికే ప్రాజెక్టులో చేరి నాకు నచ్చిన వ్యాసాల్ని అనువదించి పోటీకి సమర్పిస్తూ ఉన్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 13:58, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for January 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In January, CIS-A2K successfully concluded several initiatives, and we are pleased to present a comprehensive monthly newsletter summarizing the events and activities of the past month. This newsletter provides an extensive overview of key information, highlighting our diverse range of endeavors.

; Conducted Events

* Roundtable on Digital Cultures
* Discussion on Disinformation and Misinformation in Wikimedia Projects
* Roundtable on Digital Access

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 19:18, 9 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25945592 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 61 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 61, January – February 2024
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* Bristol University Press and British Online Archives now available
* 1Lib1Ref results

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February_2024|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --16:32, 5 మార్చి 2024 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=26304197 --&gt;

== A2K Monthly Report for February 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In February, CIS-A2K effectively completed numerous initiatives, and we are delighted to share a detailed monthly newsletter encapsulating the events and activities from the previous month. This newsletter offers a thorough glimpse into significant updates, showcasing the breadth of our varied undertakings.

; Collaborative Activities and Engagement

* Telugu Community Conference 2024
* International Mother Language Day 2024 Virtual Meet
* Wiki Loves Vizag 2024

; Reports

* Using the Wikimedia sphere for the revitalization of small and underrepresented languages in India
* Open Movement in India (2013-23): The Idea and Its Expressions Open Movement in India 2013-2023 by Soni

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:13, 18 మార్చి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26211772 --&gt;

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి  ==

[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:57, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ పై లింకులోని నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో మధ్యంతర ప్రతిపాదనల విభాగంలోని కూడా స్పందించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:29, 29 మార్చి 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for March 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

A2K is pleased to present its  monthly newsletter for March, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K during the month. This newsletter provides a comprehensive overview of the events and activities conducted, giving you insight into our collaborative efforts and engagements.

; Collaborative Activities and Engagement
* [[Commons:Wiki Loves Vizag 2024|Wiki Loves Vizag: Fostering Open Knowledge Through Photography]]

; Monthly Recap
* [[:m:CIS-A2K/Events/She Leads|She Leads Program (Support)]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/WikiHour: Amplifying Women's Voices|WikiHour: Amplifying Women's Voices (Virtual)]]
* [[:m:Wikimedia India Summit 2024|Wikimedia India Summit 2024]]
* [[:m:CIS-A2K/Institutional Partners/Department of Language and Culture, Government of Telangana|Department of Language and Culture, Government of Telangana]]

; From the Team- Editorial
; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:19, 11 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26211772 --&gt;

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[అనిమా చౌదరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జార్జియా మెలోని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 16:57, 12 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[అనిమా చౌదరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జార్జియా మెలోని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 14:29, 16 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 62 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 62, March – April 2024
&lt;/div&gt;
&lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt;
* IEEE and Haaretz now available
* Let's Connect Clinics about The Wikipedia Library
* Spotlight and Wikipedia Library tips

&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April_2024|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --11:03, 23 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=26634718 --&gt;

== A2K Monthly Report for April 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are pleased to present our monthly newsletter for April, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K during the month. This newsletter provides a comprehensive overview of the events and activities conducted, giving you insight into our collaborative efforts and engagements.

* In the Limelight- Chandan Chiring

; Monthly Recap
* [[Commons:Tribal Culture Photography Competition]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Indic Community Monthly Engagement Calls/April 12, 2024 Call]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/2024/Wikipedia training to Indian Language educators|Wikipedia Training to Indian Language educators]]
* [[:m:Wiki Explores Bhadrachalam]]
* Wikimedia Summit

; From the Team- Editorial
; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:24, 14 మే 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26774361 --&gt;

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[మెటె ఫ్రెడెరిక్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 13:00, 5 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[చింగ్ షి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 06:00, 8 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[జానపద సాహిత్యంలోని మహిళా యోధుల జాబితా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 10:00, 9 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[అన్నే బోనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 11:00, 9 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[మేరీ రీడ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గ్రేస్ ఓ'మాలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఈసప్ కథలు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చీమ, మిడత కథ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కోతి, నక్క కథ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గద్ద, పావురాల కథ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 08:06, 11 జూన్ 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for May 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

We are pleased to present our May newsletter, showcasing the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K throughout the month. This edition offers a comprehensive overview of our events and activities, providing insights into our collaborative efforts and community engagements.

; In the Limelight: Openness for Cultural Heritage

; Monthly Recap
* Digitisation Workshop
* [[Commons:Tribal Culture Photography Competition]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|Wiki Technical Training]]

; Dispatches from A2K
; Coming Soon
* Future of Commons Convening

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:38, 27 జూన్ 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26851406 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 63 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px;&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 1.2;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 63, May – June 2024
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em;&quot;&gt;
* One new partner
* 1Lib1Ref
* Spotlight: References check
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June_2024|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --12:16, 18 జూలై 2024 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=27120359 --&gt;

== A2K Monthly Report for June 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are excited to share our June newsletter, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K over the past month. This edition provides a detailed overview of our events and activities, offering insights into our collaborative efforts and community engagements and a brief regarding upcoming initiatives for next month.

; In the Limelight- Book Review: Geographies of Digital Exclusion

; Monthly Recap
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|Wiki Technical Training]]
* Strategy discussion (Post-Summit Event)

; Dispatches from A2K
* Future of Commons

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Gearing up for Wikimania 2024
* Commons workshop and photo walk in Hyderabad

; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 06:25, 26 జూలై 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26851406 --&gt;

== A2K Monthly Report for July 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are excited to share our July newsletter, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K over the past month. This edition provides a detailed overview of our events and activities, offering insights into our collaborative efforts and community engagements and a brief regarding upcoming initiatives for next month.

; In the Limelight- NEP Study Report

; Monthly Recap
* [https://cis-india.org/raw/report-on-the-future-of-the-commons Future of Commons]
* West Bengal Travel Report

;Coming Soon - Upcoming Activities
* [[:m:CIS-A2K/Events/Train the Trainer Program/2024|Train the Trainer 2024]]

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:03, 28 ఆగస్టు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 64 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px;&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 1.2;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 64, July – August 2024
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em;&quot;&gt;
* The Hindu Group joins The Wikipedia Library
* Wikimania presentation
* New user script for easily searching The Wikipedia Library
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August_2024|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --16:35, 11 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=27436799 --&gt;

== A2K Monthly Report for August 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

We are excited to present our August newsletter, showcasing the impactful initiatives led by CIS-A2K throughout the month. In this edition, you'll find a comprehensive overview of our events and activities, highlighting our collaborative efforts, community engagements, and a sneak peek into the exciting initiatives planned for the coming month.

; In the Limelight- Doing good as a creative person

; Monthly Recap
* Wiki Women Collective - South Asia Call
* Digitizing the Literary Legacy of Sane Guruji
* A2K at Wikimania
* Multilingual Wikisource

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Tamil Content Enrichment Meet
* Santali Wiki Conference
* TTT 2024

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:52, 26 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== A2K Monthly Report for September 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are thrilled to share our September newsletter, packed with highlights of the key initiatives driven by CIS-A2K over the past month. This edition features a detailed recap of our events, collaborative projects, and community outreach efforts. You'll also get an exclusive look at the exciting plans and initiatives we have in store for the upcoming month. Stay connected with our vibrant community and join us in celebrating the progress we’ve made together!

; In the Limelight- Santali Wiki Regional Conference 2024
; Dispatches from A2K

; Monthly Recap
* Book Lover’s Club in Belagavi
* CIS-A2K’s Multi-Year Grant Proposal
* Supporting the volunteer-led committee on WikiConference India 2025
* Tamil Content Enrichment Meet
* Experience of CIS-A2K's Wikimania Scholarship recipients

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Train-the-trainer 2024
* Indic Community Engagement Call
* A2K at Wikimedia Technology Summit 2024

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:17, 10 అక్టోబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Pavan santhosh.s.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 11:44, 17 అక్టోబరు 2024 (UTC)

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:34, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for October 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We’re thrilled to share our October newsletter, featuring the impactful work led or support by CIS-A2K over the past month. In this edition, you’ll discover a detailed summary of our events and initiatives, emphasizing our collaborative projects, community interactions, and a preview of the exciting plans on the horizon for next month.

; In the Limelight: TTT
;Dispatches from A2K

; Monthly Recap
* Wikimedia Technology Summit

; Coming Soon - Upcoming Activities
* TTT follow-ups

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:10, 8 నవంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 65 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px;&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 1.2;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 65, September – October 2024
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em;&quot;&gt;
* Hindu Tamil Thisai joins The Wikipedia Library
* Frankfurt Book Fair 2024 report
* Tech tip: Mass downloads
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October_2024|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --12:50, 12 నవంబరు 2024 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=27730094 --&gt;

== A2K Monthly Report – November 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We’re excited to bring you the November edition of the CIS-A2K newsletter, highlighting our impactful initiatives and accomplishments over the past month. This issue offers a comprehensive recap of our events, collaborative projects, and community engagement efforts. It also provides a glimpse into the exciting plans we have lined up for the coming month. Stay connected with our vibrant community as we celebrate the progress we’ve made together!

; In the Limelight: Tulu Wikisource

; Dispatches from A2K 
; Monthly Recap

* Learning hours Call
* Dandari-Gussadi Festival Documentation, Commons Education Project: Adilabad
* Executive Directors meeting at Oslo

; Coming Soon - Upcoming Activities
* Indic Wikimedia Hackathon 2024
* Learning Hours

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Warm regards,
CIS-A2K Team [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:49, 10 డిసెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27851144 --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 66 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px;&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 1.2;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 66, November – December 2024
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em;&quot;&gt;
* Les Jours and East View Press join the library
* Tech tip: Newspapers.com
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December_2024|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --17:34, 10 జనవరి 2025 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=28051347 --&gt;

== A2K Monthly Report – December 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Happy 2025! We are thrilled to share with you the December edition of the CIS-A2K Newsletter, showcasing our initiatives and achievements from the past month. In this issue, we offer a detailed recap of key events, collaborative projects, and community engagement efforts. Additionally, we provide a preview of the exciting plans we have in store for the upcoming month. Stay connected with our dynamic community as we celebrate the progress we’ve made together!

; In the Limelight: Santali Food Festival

; Dispatches from A2K 
; Monthly Recap

* Learning hours Call
* Indic Wikimedia Hackathon 2024
* Santali Food Festival

; Coming Soon - Upcoming Activities
* She Leads Bootcamp

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Warm regards,
CIS-A2K Team 
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 17:13, 12 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=28015818 --&gt;

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:58, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 67 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px;&quot;&gt;
[[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;line-height: 1.2;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
Issue 67, January – February 2025
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em;&quot;&gt;
* East View Press and The Africa Report join the library
* Spotlight: Wikimedia+Libraries International Convention and WikiCredCon
* Tech tip: Suggest page
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February_2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --18:49, 19 మార్చి 2025 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=28396007 --&gt;
==[[ఉ. వే. స్వామినాథ అయ్యర్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[ఉ. వే. స్వామినాథ అయ్యర్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''మూలాలు  లేవు. మొలక. దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము. ఒక వారం రోజులలో విస్తరించనిచో తొలగించాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 17:42, 20 మార్చి 2025 (UTC)'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉ. వే. స్వామినాథ అయ్యర్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:ఉ. వే. స్వామినాథ అయ్యర్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 17:42, 20 మార్చి 2025 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 17:42, 20 మార్చి 2025 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 68 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 68, March–April 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
In this issue we highlight two resource renewals, #EveryBookItsReader, a note about Phabricator, and, as always, a roundup of news and community items related to libraries and digital knowledge.
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March–April 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team --10:19, 13 మే 2025 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=28719378 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 69 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 69, May–June 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
In this issue we highlight a new partnership, Citation Watchlist and, as always, a roundup of news and community items related to libraries and digital knowledge.
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 13:11, 1 జూలై 2025 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=28917472 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 70 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 70, July–August 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New collections:
** ''Times of Malta''
** Africa Intelligence
** Intelligence Online
** ''La Lettre''
** ''Glitz''
* Spotlight: Wikimania
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 13:16, 18 సెప్టెంబరు 2025 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=29292435 --&gt;

== A WikiNobel barnstar for you! ==

&lt;div style=&quot;border:2px solid var(--border-color-progressive, #6485d1); border-radius:20px; padding:1em; display:flex; align-items: center; gap:1em; justify-content:space-evenly; background-color:var(--background-color-progressive-subtle, #f1f4fd)&quot;&gt;
&lt;div&gt;[[File:WikiNobel barnstar.svg|120px]]&lt;/div&gt;
&lt;div&gt;Hi! I just wanted to give you this barnstar as a token of appreciation for joining the [[m:WikiNobel|WikiNobel]] event today and for creating the new Telugu article about the Nobel Peace Prize laureate, [[మారియా కొరినా మచాడో|María Corina Machado]].

Thank you very much, and I hope you will join us next year too!
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt; [[వాడుకరి:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Jon Harald Søby (WMNO)|చర్చ]]) 11:52, 10 అక్టోబరు 2025 (UTC)

:Tusen takk, @[[వాడుకరి:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]]. On behalf of Telugu Wikimedians and wider Telugu readers, I would like to thank you and Wikimedia Norwey for your efforts to organise WikiNobel. Such an impactful and interesting program. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:25, 11 అక్టోబరు 2025 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 71 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 71, September–October 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria
* Frankfurt Book Fair
* Tech tip: Wikipedia Library access template
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 15:22, 18 నవంబరు 2025 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=29611655 --&gt;

== Early Wiki Anniversary Wishes 🎉 ==

&lt;div style=&quot;border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;&quot;&gt;
[[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]]

Dear [[User:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]],

Your wiki anniversary is just around the corner, in '''8 days!''' What a wonderful milestone of '''12 years''' on Wiki (as per SUL). Your incredible contributions, with over '''52,560''' edits, have truly made a difference. Here's to another amazing year of collaboration and knowledge sharing!

''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.''

- [[వాడుకరి:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Suyash.dwivedi|చర్చ]]) 15:41, 5 డిసెంబరు 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;

:Thank you very much, @[[వాడుకరి:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]]! I can't believe it's twelve years!!! Really a wonderful feeling. Hoping to contribute more to the movement. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:38, 14 డిసెంబరు 2025 (UTC)

== Books &amp; Bytes – Issue 72 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 72, November–December 2025 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* Renewed partnerships
* Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 12:44, 29 జనవరి 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=29991504 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 73 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 73, January–February 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* Four new partnerships
* User survey thanks
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 12:06, 11 మార్చి 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30224864 --&gt;

== Request for support to set up a call-to-action message on your Telugu Wikipedia homepage ==

Hello @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]]

I hope this message finds you well. My name is [[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|Uzoma Ozurumba]], and I support the [[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization]] team. I'm reaching out to kindly request your assistance to set up a call-to-action message on your Telugu Wikipedia homepage as an admin.

The instructions for the setup is in this link: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026/en#For_event_organizers:_adding_vital_knowledge_section_to_wiki_home_page. The setup is for a [[metawiki:Research:Engage_native_speakers_to_improve_vital_content_in_small_language_Wikipedias|tailored onboarding]] campaign in Telugu Wikipedia that started today, 6th of April 2026.

Thank you in advance for your support. Please let me know if you can assist with this request.

Best regards,

[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:43, 6 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;You may be eligible to vote in the U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:16, 20 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30569826 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 74 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 74, March–April 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnership: Swissdox
* User survey results
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 10:35, 2 జూన్ 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30576650 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 75 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 75, May–June 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers
* Tech tip: Expired partnerships
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 14:44, 17 జూలై 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=30816481 --&gt;

== Books &amp; Bytes – Issue 76 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; &lt;div style = &quot;font-size: 1.5em; margin: 0 100px&quot;&gt; [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]&lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif&quot;&gt;'''The Wikipedia Library''': ''Books &amp; Bytes''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt; Issue 76, July–August 2026 &lt;/div&gt; &lt;div style = &quot;margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em&quot;&gt; 
* New partnership: The Chronicle of Higher Education
* New Partnership Manager joins the team
* Spotlight: TWL page on Meta
&lt;big&gt;'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2026|Read the full newsletter]]'''&lt;/big&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11:45, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

(This message was sent to [[:వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&amp;oldid=31063353 --&gt;

== వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా 2026 (కొచ్చి) – మీ అనుభవాలు, విశేషాలను తెవికీలో పంచుకోండి!  ==
@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారికి, నమస్కారం!

ఇటీవల కేరళలోని కొచ్చిలో జరిగిన '''వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా 2026'''లో మీరు పాల్గొన్నందుకు మీకు ప్రత్యేక శుభాకాంక్షలు.

ఈ సదస్సులో మీరు పాల్గొనడం తెవికీకి ఎంతో గర్వకారణం. అక్కడ మీరు పొందిన అనుభవాలు, కొత్తగా తెలుసుకున్న విషయాలు కేవలం వ్యక్తిగత విజ్ఞానానికే కాకుండా, మొత్తం తెవికీ అభివృద్ధికి, విస్తరణకు ఎంతో కీలకమైనవి. కాబట్టి, సదస్సు విశేషాలను, మీ అనుభవాలను, మీరు నేర్చుకున్న సంగతులనూ తోటి సభ్యులతో పంచుకోవడానికి తెలుగు వికీపీడియాలో '''[[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]]''' అనే ఒక ప్రత్యేక పేజీ ఏర్పాటు చేయబడింది

కొచ్చి సదస్సుకు హాజరుకాలేకపోయిన తోటి సభ్యులకు మీ అనుభవాలు, సదస్సు విశేషాలు ఎంతో స్ఫూర్తినిస్తాయి, ఉపయోగపడతాయి. కాబట్టి, సదస్సులో మీ అనుభవాలను, నేర్చుకున్న అంశాలను సముదాయంతో పంచుకోవాల్సిందిగా కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, అలాగేనండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>evidj81y954klxt55x3kxse3fl5148n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నీలకంఠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228695</id>
    <revision>
      <id>4977853</id>
      <parentid>4977492</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54370-64</username>
        <id>155232</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4977853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12671" sha1="n4wjbp0hb7tx28p5ub0kkh5v3noc2zs" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = నీలకంఠ 
| image =Neelakanta in Cinivaram.jpg
| caption = 
| birth_date =
| birth_place = [[కడప]]
| death_date = 
| death_place =
| birth name = 
| othername = 
| occupation = దర్శకుడు, రచయిత
| spouse = 
| awards = జాతీయ పురస్కారం, నంది అవార్డు
}}

'''నీలకంఠ''' ఒక ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Biography|url=http://www.fridaymoviez.com/celebrity/biography/neelakanta|publisher=friday moviez|access-date=2016-08-18|archive-date=2016-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410122031/http://www.fridaymoviez.com/celebrity/biography/neelakanta|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[షో]] అనే సినిమాకు గాను జాతీయ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు . &lt;ref&gt;{{cite web|title=Awards of Neelakanta|url=http://www.cineradham.com/biographies/directors/neelakanta/awards.html|publisher=Cine Radham|website=|access-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302032946/http://www.cineradham.com/biographies/directors/neelakanta/awards.html|archive-date=2014-03-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[విరోధి]] అనే సినిమాకు [[నంది పురస్కారం]] లభించింది. [[మిస్సమ్మ (2003 సినిమా)|మిస్సమ్మ]], [[మిస్టర్ మేధావి]], [[నందనవనం 120 కి.మీ.|నందనవనం 120 కి.మీ]] ఆయన దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు.

==జీవితం==
నీలకంఠ స్వస్థలం [[కడప]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Interview with Neelakanta|url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/neelakanta.html|publisher=Idle Brain}}&lt;/ref&gt; తండ్రి నీటిపారుదల శాఖలో ఇంజనీరుగా పనిచేసేవారు. బడిలో ఉండగానే మార్గరెట్ అనే ఉపాధ్యాయురాలు స్ఫూర్తితో తరగతి పుస్తకాలు కాకుండా వేరే పుస్తకాలు చదవడం కూడా అలవాటైంది. అలా హాస్యకరమైన (కామిక్) పుస్తకాలు చదవడం అలవాటైంది. ఇనిబ్ బ్లెటెన్ అనే రచయిత వయసు వారీగా పుస్తకాలు ఉంటే వాటిని వరసగా చదివేశారు. తర్వాత నేరము , ఉత్కంఠ కథలు, నవలలు చదవడం మొదలు పెట్టారు. నెమ్మదిగా సినిమాలు చూడటం ప్రారంభమైంది.

[[విజయవాడ]]లోని లయోలా పబ్లిక్ స్కూల్, [[ఆంధ్రా లయోలా కళాశాల]]లో చదువుకున్నారు . నీలకంఠ అన్నయ్యకు చిత్రలేఖనం హాబీ. ఇద్దరూ కలిసి సినిమాలి చూసేవాళ్ళు. అతను నీలకంఠతో దర్శకుల గురించి మాట్లాడేవారు. అలా పాఠశాల రోజులనుంచే సినిమా దర్శకత్వం పట్ల శ్రద్ధ ఆయన డిగ్రీ పూర్తి కాగానే [[చెన్నై]] వైపు నడిపించింది. పద్దెనిదో ఏటనే భారత్ పాక్ నేపథ్యంలో ఒక కథ రాశారు.అది స్నేహితులు చదివి మెచ్చుకున్నారు. తనకు సినిమా వృత్తి అయితే బాగా సరిపోతుందనుకున్నారు.&lt;ref name=ఈనాడు&gt;{{cite web|title=ఆ ప్రేమకథే మలుపు తిప్పింది|url=http://telugucinemacharitra.com/category/directors/page/3/|website=ఈనాడు|publisher=ఈనాడు|accessdate=10 November 2016}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కె. బాలచందర్ స్ఫూర్తితో దర్శకుడు కావాలనుకున్నారు .

== కెరీర్ ==
సినీ రంగంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత [[వల్లభనేని జనార్ధన్]] దగ్గర కొన్ని సినిమాలకు సహాయకుడిగా పని చేశారు. [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]] హీరోగా [[భారతీరాజా]] దర్శకత్వంలో [[జమదగ్ని (సినిమా)|జమదగ్ని]] అనే సినిమాను మరికొంతమందితో కలిసి నిర్మించారు. కానీ అది ప్రేక్షకులను పెద్దగా ఆకట్టుకోలేదు. తర్వాత [[రేవతి (నటి)|రేవతి]] కథానాయికగా తమిళంలో ''ప్రియాంక'' అనే సినిమాకు దర్శకత్వం వహించారు. ఇది హిందీ సినిమా ''దామిని''కి పునర్నిర్మాణం. ఈ సినిమాకు రేవతికి ఉత్తమ నటిగా ఫిలిం ఫేర్ పురస్కారం లభించింది. ఈ సినిమా తర్వాత చాలా సినిమాలకు రీమేక్ చేయమంటూ అవకాశాలు వచ్చాయి కానీ రీమేక్ దర్శకుడనిపించుకోవడం ఇష్టం లేక వాటన్నింటినీ వదులుకున్నారు. అలా మళ్ళీ అవకాశం కోసం ఏడేళ్ళు ఎదురు చూడాల్సి వచ్చింది.

తెలుగులో సొంతంగా కథతో ప్రయోగం చేయాలనుకున్నారు. [[పరమహంస యోగానంద]] రాసిన [[ఒక యోగి ఆత్మకథ]] అనే పుస్తకం చదివి దాని స్ఫూర్తితో కేవలం రెండే పాత్రలతో ఒక కథ తయారు చేసుకున్నారు. ఆ కథను అప్పటికే ఓ చిన్న సినిమా నిర్మించాలని ప్రయత్నిస్తున్న నటుడు కృష్ణ కుమార్తె [[మంజుల (నటి)|మంజుల]]కు వివరించారు.ఆమెకు ఐడియా నచ్చి నిర్మించడానికి ఒప్పుకుంది. అలా తయారైందే [[షో]] సినిమా. 

==సినిమాలు==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!చలన చిత్రం
!పాత్ర
!భాష
!ఇతర వివరాలు
|-
|1994
|ప్రియాంక
|దర్శకుత్వం
|తమిళం
|''హిందీ చిత్రం దామిని– లైట్నింగ్ కి పునఃనిర్మాణం''
|-
|2002
|''[[షో]]''
|స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|రెండు జాతీయ పురస్కారాలు గెలుపొందారు
|-
|2003
|[[మిస్సమ్మ (2003 సినిమా)|''మిస్సమ్మ'']]
|స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|నాలుగు నందీ పురస్కారాలు గెలుపొందారు
న
|-
|2005
|[[సదా మీ సేవలో|''సదా మీ సేవలో'']]
|స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|
|-
|2006
|[[నందనవనం 120 కి.మీ.|''నందనవనం 120 కి.మీ.'']]
|స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|
|-
|2008
|[[మిస్టర్ మేధావి|''మిస్టర్ మేధావి'']]
|దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|
|-
|2009
|[[ఈనాడు (2009 సినిమా)|ఈనాడు]]
|సంభాషణలు
|తెలుగు
|
|-
|2011
|''[[విరోధి]]''
|స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఇండియా - 2011 లో ప్రదర్శించబడింది
రెండు 2011 నందీ పురస్కారాలు గెలుపొందారు

మెల్బోర్న్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ -2011 లో ప్రదర్శించబడింది&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sirienterprises.net/?news_type=why-telugu-films-are-neglected-in-iffm|title=IFFM neglected Telugu films|publisher=sisi enterprises|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=19 జూన్ 2018|archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221080018/http://sirienterprises.net/?news_type=why-telugu-films-are-neglected-in-iffm}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|[[చమ్మక్ చల్లో|''చమ్మక్ చల్లో'']]
|దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|-
|2014
|[[మాయ (సినిమా)|''మాయ'']]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/for-maaya-harshvardhan-rane-follows-cavemans-diet/445975-71-216.html|title=For 'Maaya', Harshvardhan Rane follows caveman's diet|date=17 January 2014|accessdate=25 May 2014|publisher=CNN-IBN|website=|archive-date=25 మే 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525213532/http://ibnlive.in.com/news/for-maaya-harshvardhan-rane-follows-cavemans-diet/445975-71-216.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకుత్వం
|తెలుగు
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.action2cut.com/news/maaya-director-neelakanta-new-film-movies-list/|title=Maaya is Neelakanta's new film|publisher=action cut|website=|access-date=2018-06-19|archive-url=https://archive.today/20140303211455/http://www.action2cut.com/news/maaya-director-neelakanta-new-film-movies-list/|archive-date=2014-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|''దటీస్'' మహాలక్ష్మీ
|దర్శకుత్వం
|తెలుగు
| rowspan=&quot;2&quot; |హిందీ చిత్రం క్వీన్ యొక్క ''పునఃనిర్మాణం''
|-
|2018
|''జామ్ జామ్''
|దర్శకుత్వం
|మళయాళం
|}

== పురస్కారాలు ==

; జాతీయ చలన చిత్ర పురస్కారాలు

* తెలుగులో ఉత్తమ జాతీయ చలన చిత్రం – 2002 – ''షో''
* ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే కి గాను జాతీయ  పురస్కారం– 2002 – ''షో''

; నందీ పురస్కారాలు

* ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే రైటర్‌కి గాను నందీ పురస్కారం - ''షో (2001)''
* ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే రైటర్‌కి గాను నందీ పురస్కారం - మిస్సమ్మ (2003)
* ఉత్తమ సంభాషణ రచయితకుగాను నందీ పురస్కారం - విరోధి (2011)

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లంకెలు ==

* {{IMDb name|1252615}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:కడప జిల్లా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:కడప జిల్లా సినిమా రచయితలు]]</text>
      <sha1>n4wjbp0hb7tx28p5ub0kkh5v3noc2zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగమం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235219</id>
    <revision>
      <id>4977858</id>
      <parentid>3165538</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, [[సంగమము]] పేజీని [[సంగమం]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>3165538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="jn6wgxdn61c1beqfa3utgum5nhqa21p" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
[[File:AjitHota BirthPlaceOfGanges.jpg|thumb|right|[[గంగానది]] యొక్క జన్మస్థలం - [[అలకనంద]], [[భాగీరథి]] నదుల సంగమ ప్రదేశం]]
'''సంగమం''' ('''Confluence''' - '''కాన్‌ఫ్లుయెన్స్''') అనగా రెండు లేదా అంతకుమించి [[నది|నదులు]] కలియుస్థలము&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/conflux|title=Conflux – Definition of conflux by Merriam-Webster|work=merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;. ఉపనదులు ప్రధాన నదిలో కలిసిపోయే ప్రదేశాలు దీనిని సూచిస్తాయి, లేదా రెండు లేదా మరిన్ని పెద్దనదులు ఒక చోట కలిసిపోయి మరొక నదిగా అవతరిస్తాయి. ఉదాహరణకు కర్ణాటకలోని పశ్చిమ కనుమలలో పుట్టిన [[తుంగ నది|తుంగ]], [[భద్ర]] అనే నదులు వేరువేరుగా ప్రవహిస్తూ శిమోగా జిల్లా కూడ్లి వద్ద ఏకమయి [[తుంగభద్ర]] నదిగా అవతరిస్తుంది. తరువాత తుంగభద్ర నది కృష్ణానదికి పెద్దఉపనదిగా [[ఆలంపూర్]] సమీపంలో [[కృష్ణా నది]]తో సంగమిస్తుంది, ఇక్కడ నుంచి [[కృష్ణా నది]]గా పిలవబడుతుంది. భారతదేశ ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని ఒక హిమాలయ నది [[భాగీరథి నది]], దీని ప్రవాహ మార్గంలో [[దేవప్రయాగ]] వద్ద [[అలకనంద]] నది దీనితో కలుస్తుంది. అక్కడినుండి ఇది [[గంగా నది]] అని పిలవబడుతుంది.

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}
[[వర్గం:నదులు]]</text>
      <sha1>jn6wgxdn61c1beqfa3utgum5nhqa21p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977861</id>
      <parentid>4977858</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="gw8rg2wombwmaiut11zh36fuo19sp9p" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
[[File:AjitHota BirthPlaceOfGanges.jpg|thumb|right|[[గంగానది]] జన్మస్థలం - [[అలకనంద]], [[భాగీరథి]] నదుల సంగమ ప్రదేశం]]
'''సంగమం,''' అనగా రెండు లేదా అంతకుమించి [[నది|నదులు]] కలిసే ప్రదేశం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/conflux|title=Conflux – Definition of conflux by Merriam-Webster|work=merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;ఉపనదులు ప్రధాన నదిలో కలిసిపోయే ప్రదేశాలు దీనిని సూచిస్తాయి, లేదా రెండు లేదా మరిన్ని పెద్దనదులు ఒక చోట కలిసిపోయి మరొక నదిగా అవతరిస్తాయి. ఉదాహరణకు కర్ణాటకలోని పశ్చిమ కనుమలలో పుట్టిన [[తుంగ నది|తుంగ]], [[భద్ర]] అనే నదులు వేరువేరుగా ప్రవహిస్తూ శిమోగా జిల్లా కూడ్లి వద్ద ఏకమయి [[తుంగభద్ర]] నదిగా అవతరిస్తుంది. తరువాత తుంగభద్ర నది కృష్ణానదికి పెద్దఉపనదిగా [[ఆలంపూర్]] సమీపంలో [[కృష్ణా నది]]తో సంగమిస్తుంది, ఇక్కడ నుంచి [[కృష్ణా నది]]గా పిలవబడుతుంది. భారతదేశ ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని ఒక హిమాలయ నది [[భాగీరథి నది]], దీని ప్రవాహ మార్గంలో [[దేవప్రయాగ]] వద్ద [[అలకనంద]] నది దీనితో కలుస్తుంది. అక్కడినుండి ఇది [[గంగా నది]] అని పిలవబడుతుంది.

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}
[[వర్గం:నదులు]]</text>
      <sha1>gw8rg2wombwmaiut11zh36fuo19sp9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్రాహ్మణ గోత్రాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245683</id>
    <revision>
      <id>4977899</id>
      <parentid>4832741</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54437-51</username>
        <id>155246</id>
      </contributor>
      <comment>ధూళిపాల</comment>
      <origin>4977899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="efjwuicbnb6y5q5x5ufpo2zc922a158" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{శుద్ధి}}
హిందువుల బ్రాహ్మణ సమాజంలో కనుగొన్న గోత్రాల పాక్షిక జాబితా.
*గోత్రాలు: ఇవి అనేకాలు. అందు కొన్ని శిష్యపరంపరను కొన్ని పుత్రపరంపరను తెలియ చేయును. వీనిని ఇన్ని అని లెక్క పెట్టిచెప్పుట అసాధ్యము. అయినను ఇందు ముఖ్యమైనవి ఏబది. అవి కాశ్యప భారద్వాజ హరిత కౌండిన్య కౌశిక వసిష్ఠ గౌతమ గార్గేయ శ్రీవత్స ఆత్రేయ ముద్గల శఠమర్షణాదులు. వానిలో ప్రతిదానియందును అంతర్భాగాలు అనేకాలు ఉన్నాయి. అవి ఏకార్షేయములు ద్వ్యార్షేయములు త్ర్యార్షేయములు పంచార్షేయములును అయి ఉండును. అనఁగా ప్రవర చెప్పునపుడు కొందఱు ఒక ఋషిని కొందఱు ఇద్దరు ఋషులను కొందరు ముగ్గురు ఋషులను కొందఱు అయిదుగురు ఋషులను చెప్పి చెప్పుదురు అని అర్థం
==అ==
* అత్రి
* [[అంగీరసుడు|అంగీరస]]
* అలంబైయిన్
* అజ
* అర్కాయణ
* అగ్రాయణ
* అయాస్య
* అర్యాయణ

== ఆ ==
* ఆత్రేయ
* ఆంగీరస

==విప్పర్తి ==
విప్పర్తి 


==ఈ==
==ఉ==
* ఉపాధ్యాయ

==ఊ==

==Bo==

==ౠ==

==ఎ==

ఏచూరి

==ఐ==

==ఒ==

ఓగిరాల

==ఔ==

==అం==
* అంగిరస
* అంజాయన
* అంగాయన

==క==
* [[కపిల మహర్షి|కపిల]]
* [[కశ్యపుడు|కశ్యప]]
* కౌండిన్య
* [[కాత్యాయన మహర్షి|కాత్యాయన]]
* [[కౌశికుడు|కౌశిక]]
* కుత్స
* కపిల

==ఖ==

==గ==
* గార్గ
* [[గౌతముడు|గౌతమ]]

==చ చిలుకూరు వారి విశ్వకర్మ గోత్రం ==
* చాగంటి. ఆత్రేయస గోత్రం.సప్త ఋషులు. 6 వేల నియోగులు
* చంద్రాయణ
* చారోర
* చ్యవన

==జ==
* [[జమదగ్ని]]

==ట==

==డ==

== ఢ ==
nandikam

==తౌడోజు==
తనికెళ్ళ

== ధూళిపాల ==

==దశిక==
* దాలభ్య 
* ధనుంజయ

==ప==
* పరాశర
* పౌరుకుత్స
* పూతిమాషస
* బాలి
* బక్షి
* భరద్వాజ
* భల్కి
* భార్గవ
==మ==
* మంజులూరి
* మైత్రేయ
* మిత్ర
* మాండవియ
* ముద్గల
* మౌనభార్గవస
*మద్దిపాటి
*మంత్రాల - గోత్రం శ్రీవత్సస

==య==
* Yaasakasa
*
* రామనుజ

==ల==
లోహితస

==వ==
* [[వాల్మీకి]]
* [[వశిష్ట మహర్షి|వశిష్ట]]
* [[వాసుదేవుడు|వాసుదేవ]]
* వత్స
* విష్ణు
* [[విశ్వామిత్రుడు|విశ్వామిత్ర]]
* విష్ణువర్ధ

==శ==
* శాండిల్య
* శర్మ
* శ్రీవత్సస

==ష==
* షునాక్

==స==
==సన్నిధి==
* సంక్రితి
* సావర్ణ
* సోరల్
* సూర్యధ్వజ

==హ==
* హరిత
* హరి

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[గోత్రాలు జాబితా]]
* [[గోత్రాలు]] 
* [[బ్రాహ్మణులు]]
==గమనికలు==
* https://web.archive.org/web/20171014050327/http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html
* [https://web.archive.org/web/20171022064714/http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm https://web.archive.org/web/20171022064714/http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotr]
* https://web.archive.org/web/20110818120820/http://www.merinews.com/article/same-gotra-marriages-lead-to-genetic-disorders/15827925.shtml

[[వర్గం:గోత్రములు]]
[[వర్గం:హిందూమతం]]
[[వర్గం:బ్రాహ్మణులు]]
[[వర్గం:బ్రాహ్మణ గోత్రాలు]]</text>
      <sha1>efjwuicbnb6y5q5x5ufpo2zc922a158</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గూడూరు-రేణిగుంట రైలు మార్గము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256814</id>
    <revision>
      <id>4978028</id>
      <parentid>4556682</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>CS1 లోపం: ISBN/తేదీ పొందిక సరిచేత ([[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/isbnDateFixer.js|isbnDateFixer]]) (1)</comment>
      <origin>4978028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11546" sha1="gop6viipx0qm8y8uwjggtfbdzlrlwz0" xml:space="preserve">{{Infobox rail line
 | box_width   = 
 | name        =  గూడూరు-రేణిగుంట రైలు మార్గము
 | color       = 
 | logo        =
 | logo_width  =
 | image       = 17488 Tirumala Express at Visakhapatnam 01.jpg
 | image_width = 
 | caption     = ఈ విభాగంలో తిరుమల ఎక్స్‌ప్రెస్ ఒకటి
 | type        = 
 | system      = 
 | status      = ఆపరేషనల్
 | locale      = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
 | start       = {{rws|గూడూరు}}
 | end         = {{rws|రేణిగుంట }}
 | stations    = 
 | routes      =
 | daily_ridership =
 | open        = {{start date and age|df=yes|1957}}
 | close       =
| owned           = [[భారతీయ రైల్వేలు]]
| operator        = [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే|దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్]]
 | character   =
 | depot       =
 | stock       = 
 | linelength  = {{Convert|134.78|km|abbr=on}}
 | tracklength = 
 | tracks      = 2
 | gauge       = బ్రాడ్ గేజ్
 | old_gauge   =
 | minradius   =
 | racksystem  =
 | electrification =
 | speed       = 
 | elevation   =
 | website     =
 | map         = 
 | map_state   = 
}}{{గుంతకల్లు-రేణిగుంట రైలు మార్గము|collapse=y}}
'''గూడూరు-రేణిగుంట రైలు మార్గము '''[[భారతదేశం]] లోని [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో గూడూరు జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను, రేణిగుంట జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను ప్రాంతాలను కలుపుతుంది. ఇంకనూ, ఈ విభాగం [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము]] గూడూరు దగ్గర, [[గుంతకల్లు-రేణిగుంట రైలు మార్గము]] విభాగాన్ని రేణిగుంటలో కలుపుతుంది.

==చరిత్ర==
1890 సం.లో '''దక్షిణ మరాఠా రైల్వే కంపెనీ''' [[గోవా]]తో [[గుంతకల్]] ఒక మీటర్ గేజ్ మార్గము (లైన్) తో పాటుగా, [[విజయవాడ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|విజయవాడ]]తో మార్మగోవా జత (లింక్ ) చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Government Of Madras Staff, Government of Madras|title=Gazetteer of the Nellore District: Brought Upto 1938|date=1942|publisher=Asian Educational Services|edition=reprint|url=https://books.google.co.in/books?id=2qx-smrZLyUC&amp;pg=PA307&amp;lpg=PA307&amp;dq=gudur+renigunta+branch+line&amp;source=bl&amp;ots=RzFc8YyyuJ&amp;sig=TPC82JqbVSDSxlV-wCSJyfXACy4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwihw-un6YrLAhUBSo4KHea3DlA4FBDoAQgmMAI#v=onepage&amp;q=gudur%20renigunta%20branch%20line&amp;f=false|accessdate=22 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=irii&gt;{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html|title = IR History:Early days II|work= 1870-1899| publisher= IRFCA| accessdate = 2013-01-19}}&lt;/ref&gt; 1893 నుండి 1896 సం.ల మధ్య కాలంలో సమయంలో, ఈస్ట్ కోస్ట్ స్టేట్ రైల్వే 1,287 కి.మీ. (800 మైళ్ళు), విజయవాడ నుండి కటక్ వరకు నిర్మించిన మార్గము, అదే కాలంలో ట్రాఫిక్ మొదలైనది, &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1 | title = Major Events in the Formation of S.E. Railway | publisher = South Eastern Railway | accessdate = 2013-01-02 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0%2C1 | archive-date = 2013-04-01 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mannanna.com/mannannaArt1.html | title = History of Waltair Division | publisher = Mannanna.com | accessdate = 2013-01-02 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20121011235936/http://www.mannanna.com/mannannaArt1.html | archive-date = 2012-10-11 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ఇంతేకాక విజయవాడ-చెన్నై లింక్ నిర్మాణం భారతదేశం యొక్క తూర్పు తీరం ప్రాంతంలో 1899 సం.లో సరాసరి (ఎకాఎకీ) నడుపుటకు ప్రారంభించబడింది.&lt;ref name=irii/&gt; ఈస్ట్ కోస్ట్ స్టేట్ రైల్వే యొక్క దక్షిణ భాగం (వాల్తేరు నుండి విజయవాడ వరకు) 1901 సం.లో మద్రాస్ రైల్వే వారు హస్తగతం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900-1947)| publisher= IRFCA| accessdate = 2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
===రైల్వే పునర్వ్యవస్థీకరణ===
ప్రారంభ 1950 సం.లో, స్వతంత్ర రైల్వే వ్యవస్థలు అప్పట్లో కలిగిన ఉన్న వాటిని కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకునేందుకు అధికారిక చట్టాన్ని ఆమోదింఛడము జరిగింది. 1951 సం. ఏప్రిల్ 14 న మద్రాస్, '''దక్షిణ మరాఠా రైల్వే''', '''దక్షిణ ఇండియన్ రైల్వే కంపెనీ''', '''మైసూర్ స్టేట్ రైల్వే''' [[దక్షిణ రైల్వే| దక్షిణ రైల్వే జోన్ ]] నిర్మించటానికి గాను, విలీనం చెయ్యబడ్డాయి. 1966 సం. అక్టోబరు 2 న గతంలో ఉన్న (1) '''నిజాంస్ గ్యారంటీడ్ స్టేట్ రైల్వే''' లో కలసి ఉన్నటువంటి సికింద్రాబాద్, షోలాపూర్, హుబ్లి, విజయవాడ డివిజన్ల ప్రాంతాలు,, (2) '''దక్షిణ రైల్వే''' లో విలీనం చేయబడ్డ '''మద్రాసు రైల్వే''', '''దక్షిణ మరాఠా రైల్వే''' లోని కొన్ని భాగాలను వేరుచేసి [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే| దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్ ]] (సౌత్ సెంట్రల్ రైల్వే) ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. 1977 సం.లో, [[దక్షిణ రైల్వే]] లోని గుంతకల్లు డివిజన్ [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]కు, సోలాపూర్ డివిజన్ సెంట్రల్ రైల్వేకు బదిలీ చేయబడ్డాయి. 2010 సం.లో కొత్తగా రూపొందించిన ఏడు మండలాల వాటిలో ఉన్నటువంటి '''పశ్చిమ కనుమల రైల్వే జోన్''' (సౌత్ వెస్ట్రన్ రైల్వే) అనేది దక్షిణ రైల్వే నుండి. వేరుచేసి ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones|work= |last= |first= | publisher= IRFCA| accessdate = 2013-01-23}}&lt;/ref&gt; గూడూరు-రేణిగుంట రైలు మార్గము, ఒక బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే లైన్ విభాగంగా 1957 ఆగస్టు 23 న ప్రారంభించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Time Line and Milestones of Events (SCR)|url=http://scrailways.blogspot.in/2012/01/time-line-and-milestones-of-events-scr.html|website=South Central Railway|accessdate=22 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194612/http://scrailways.blogspot.in/2012/01/time-line-and-milestones-of-events-scr.html|archive-date=29 అక్టోబరు 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Classification of Lines|url=http://www.ipweindia.com/design/html/acs_109.pdf|website=The Institution of Permanent Way Engineers (India)|accessdate=22 February 2016|page=3|format=PDF|archive-date=18 ఏప్రిల్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418055858/http://www.ipweindia.com/design/html/acs_109.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==అధికార పరిధి==
[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే|సౌత్ సెంట్రల్ రైల్వే జోన్]] లోని [[విజయవాడ రైల్వే డివిజను]]కు చెందిన గూడూరు మినహాయించి, [[గుంతకల్లు రైల్వే డివిజను]] పరిధిలో 134.78 కిమీ (83.75 మైళ్ళు) ఈ గూడూరు-రేణిగుంట రైలు మార్గము పొడవు ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Divisional Map|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1,291,353,1864|website=South Central Railway|accessdate=22 February 2016}}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[భారతీయ రైల్వేలు]]
* [[భారతీయ రైల్వేలు సంస్థాగత నిర్మాణం]]
* [[భారతీయ రైలు రవాణా వ్యవస్థ]]
* [[భారతీయ రైల్వే మండలములు]]
* [[భారతీయ రైల్వేలు డివిజన్లు]]
* [[భారతదేశ ప్రయాణీకుల రైళ్లు జాబితా]]
* [[భారతీయ రైల్వేలు రైళ్లు జాబితా]]
* [[భారతీయ రైల్వేలు రైళ్లు ప్రమాదాలు జాబితా]]

==మూలాలు==
{{reflist}}

{{భారతీయ రైల్వేలు}}   
{{భారతదేశపు రైల్వే జోన్లు}}
{{దక్షిణ మధ్య రైల్వే}}
{{దక్షిణ తీర రైల్వే}}
{{దక్షిణ భారత రైలు మార్గాలు}}

{{DEFAULTSORT:Gudur - Renigunta section}}
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రైలు రవాణా]]
[[వర్గం:గుంతకల్లు రైల్వే డివిజను|*]]
[[వర్గం:1957 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:తిరుపతి రవాణా]]
[[వర్గం:1957 రైల్వే మార్గాలు ప్రారంభాలు]]
[[వర్గం:దక్షిణ భారతదేశం రైలు మార్గములు]]</text>
      <sha1>gop6viipx0qm8y8uwjggtfbdzlrlwz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND</title>
    <ns>3</ns>
    <id>282317</id>
    <revision>
      <id>4977882</id>
      <parentid>4832185</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anuradha Palakodety</username>
        <id>155240</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anuradha Palakodety అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:11, 9 అక్టోబరు 2026) */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4977882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80323" sha1="1ni8vn8ndnqy93mkl280cv4o0ul8pd2" xml:space="preserve">&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:Gokulellanki|Gokulellanki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Gokulellanki|చర్చ]]) 05:38, 19 జూన్ 2019 (UTC)&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
[[వాడుకరి:Gokulellanki|Gokulellanki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Gokulellanki|చర్చ]]) 05:38, 19 జూన్ 2019 (UTC)

== యాంత్రికనువాదం ==

[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND]] గారూ, రెండేళ్ళ కిందట మీరు అనువాద టూల్ ఉపయోగించి 5 వ్యాసాలు రాశారు. అవి బాగున్నాయి. కానీ, ఈ రోజు మీరు [[అసద్ అలీ ఖాన్ ‎]] అనే వ్యాసం రాశారు. ఆంగ్ల వికీపీడియా పాఠ్యాన్ని గూగుల్ ట్రాన్సులేట్ లో యాంత్రికనువాదం చేసి, ఆ పాఠ్యాన్ని (మూలాల నెంబర్లతో సహా) తెవికీలో ప్రచురించారు. అందువల్ల యాంత్రికనువాద మూస చేర్చాను. వ్యాసాన్ని జూన్  21లోగా వికీకి అనుగుణంగా మార్చగలరు. లేనిచో వ్యాసాన్ని తొలగించవలసి వస్తుంది.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 08:13, 15 జూన్ 2021 (UTC)
== [[:అసద్ అలీ ఖాన్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:అసద్ అలీ ఖాన్]]''' వ్యాసం [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలు|వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా ఉందా లేక దాన్ని [[వికీపీడియా:Deletion policy|తొలగించాలా]] అనే విషయమై ఒక చర్చ జరుగుతోంది.

ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చేంతవరకు ఈ విషయంపై  [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అసద్ అలీ ఖాన్ ]] వద్ద చర్చ జరుగుతుంది. చర్చలో ఎవరైనా పాల్గొనవచ్చు. చర్చ విధానాలు మార్గదర్శకాలపై ఆధారపడి, వాటిని ఉదహరిస్తూ జరుగుతుంది. 

చర్చ జరుగుతూండగా వాడుకరులు ఈ వ్యాసంలో మార్పుచేర్పులు చెయ్యవచ్చు. చర్చలో లేవనెత్తిన అభ్యంతరాలను సరిచేసే దిద్దుబాట్లు కూడా చెయ్యవచ్చు. అయితే, వ్యాసంలో పైభాగాన ఉన్న తొలగింపు నోటీసును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.&lt;!-- Template:afd-notice --&gt; [[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 10:45, 15 జూన్ 2021 (UTC)
==[[అసద్ అలీ ఖాన్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[అసద్ అలీ ఖాన్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. వ్యాసంలో చేర్చిన తొలగింపు ప్రతిపాదన గమనింపు, ఎందుకో వివరిస్తుంది.

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అసద్ అలీ ఖాన్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:అసద్ అలీ ఖాన్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 10:45, 15 జూన్ 2021 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; [[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 10:45, 15 జూన్ 2021 (UTC)
==[[శ్రీ రామ చంద్ర మిషన్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[శ్రీ రామ చంద్ర మిషన్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''కృతక భాష, శుద్ధి చేయబడని యాంత్రిక అనువాదం. ఒక వారం రోజులలో సరైన రీతిలో శుద్ధి చేయనిచే తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ రామ చంద్ర మిషన్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:శ్రీ రామ చంద్ర మిషన్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 08:44, 16 జూన్ 2021 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 08:44, 16 జూన్ 2021 (UTC)

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== ఆహ్వానం WPWP పునసమీక్షా సమావేశం == 
వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021 లో మీ చేర్పులకు ధన్యవాదములు, ఇందులో భాగంగా జూలై 15వ తేదీ సాయంత్రం 7.00 నుండి 8.00 IST వరకు జరుగుతున్న సభ్యుల పునసమీక్షా సమావేశంలో గూగుల్ మీట్ ద్వారా చేరగలరు ([https://meet.google.com/bqk-vdyf-gzc లింకు]) Or Open Google Meet and enter this code: bqk-vdyf-gzc , ప్రాజెక్టు జరిగే కాలంలో ఇందులో పాల్గోనే అందరూ సబ్యులూ వీలయితే  నేర్చుకొన్న విషయాలు పంచుకోవచ్చు,సూచనలు కూడా చేయవచ్చు, కొత్త వారికి ప్రోత్సాహకరంగా కూడా ఉంటుంది&lt;br/&gt;అలాగే సార్--[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] ([[వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND|చర్చ]]) 05:55, 15 జూలై 2021 (UTC)

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే KINNERA ARAVIND,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:57, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 10:02, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== అనువాద అభ్యర్ధన ==

Munshi Nawal Kishore వ్యాసాన్ని ఆంగ్లం నుండి తెలుగులోకి అనువదించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 10:43, 14 జనవరి 2022 (UTC)
:తప్పకుండా అనువదిస్తాను సార్--[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] ([[వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND|చర్చ]]) 10:49, 14 జనవరి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:24, 28 జూన్ 2022 (UTC)

== నమూనా పేజీలలో చిత్రాలు ==

నమస్కారం [[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND]] గారు, 

మీరు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ-ఐఐఐటి/నమూనా వ్యాసాలు/శివ సుబ్రహ్మణ్యం బందా]] నమూనా వ్యాసంలో చిత్రం చేర్చడం గమనించాను, అయితే వికీలోని ప్రధాన పేరు బరిలో ఉన్న వ్యాసాలలో చిత్రాలు చేర్చండి. ప్రయోగ శాలలో ఉన్న వాటిలో చేసే దిద్దుబాట్లు పోటీకి పరిగణించబడవు, గమనించగలరు. 

 &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 19:44, 8 అక్టోబరు 2022 (UTC)

:అలాగే NskJnv గారు.ధన్యవాదములు. [[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] ([[వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND|చర్చ]]) 00:02, 9 అక్టోబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
::[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] గారూ నీను హైదరాబాద్ కు దూరంలో ఉన్నాను.వీలుపడడం లేదు. కనుక ముగింపు వేడుకకు హాజరు కాలేను. మన్నించగలరు. [[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] ([[వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND|చర్చ]]) 06:54, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== [[User:Dr.N.V.N.CHARY|Dr.N.V.N.CHARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (01:41, 20 జూన్ 2023) ==

guruvu garu 
nenunaa biodata ela  cherchaali --[[వాడుకరి:Dr.N.V.N.CHARY|Dr.N.V.N.CHARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:Dr.N.V.N.CHARY|చర్చ]]) 01:41, 20 జూన్ 2023 (UTC)

:ఒక వ్యక్తి గురించి లేదా మీ గురించి వ్యాసం రాయడానికి తగిన ఆధారాలు/మూలాలు ఉండాలి. మీ బయో డాటా చేర్చాలి అంటే మొదట మీ సమాచారం వెబ్సైట్ రూపం లో లేదా పుస్తక రూపంలో ఉండాలి. [[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] ([[వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND|చర్చ]]) 14:15, 20 జూన్ 2023 (UTC)

== [[User:Prasad13192|Prasad13192]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:36, 28 అక్టోబరు 2023) ==

నా యొక్క యూజర్ నేమ్ను మార్చుకోవచ్చా అండి --[[వాడుకరి:Prasad13192|Prasad13192]] ([[వాడుకరి చర్చ:Prasad13192|చర్చ]]) 15:36, 28 అక్టోబరు 2023 (UTC)
ప్రసాద్ గారూ యూసర్ నేమ్ ఎలా మార్పు చేయాలో నాకు తెలియదు, దాని గురించి రచ్చబండలో అడుగగలరు.[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] ([[వాడుకరి చర్చ:KINNERA ARAVIND|చర్చ]]) 15:37, 3 నవంబరు 2023 (UTC)

== A2K Monthly Newsletter for October 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In the month of October, CIS-A2K achieved significant milestones and successfully concluded various initiatives. As a result, we have compiled a comprehensive monthly newsletter to showcase the events and activities conducted during the preceding month. This newsletter offers a detailed overview of the key information pertaining to our various endeavors.

; Conducted events
* Image Description Month in India
* WikiWomen Camp 2023
** WWC 2023 South Asia Orientation Call
** South Asia Engagement
* Wikimedia Commons session for Birdsong members
* Image Description Month in India Training Session

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:26, 7 నవంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25823131 --&gt;

== [[:వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] గురించి [[User:Rrvssprasad|Rrvssprasad]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (22:48, 15 నవంబరు 2023) ==

కొత్త పోరాట వీరుల పేర్లను ఎలా చేర్చాలండి --[[వాడుకరి:Rrvssprasad|Rrvssprasad]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rrvssprasad|చర్చ]]) 22:48, 15 నవంబరు 2023 (UTC)

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో]] కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 21 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

== A2K Monthly Report for November 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

CIS-A2K wrapped up several initiatives in November, and we've compiled a detailed monthly newsletter highlighting the events and activities from the past month. This newsletter provides a comprehensive overview of key information regarding our diverse endeavors.

; Conducted events
* Heritage Walk in 175 year old Pune Nagar Vachan Mandir library
* 2023 A2K Needs Assessment Event
* Train The Trainer Report

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt; Regards, [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:55, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25823131 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:28, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

== A2K Monthly Report for December 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In December, CIS-A2K successfully concluded various initiatives, and we have curated an in-depth monthly newsletter summarizing the events and activities of the past month. This newsletter offers a comprehensive overview of key information, showcasing our diverse endeavors.

; Conducted events
* Digital Governance Roundtable
* Indic Community Monthly Engagement Calls: Wikimania Scholarship Call
* Indic Wikimedia Hackathon 2023
* A2K Meghalaya Visit Highlights: Digitization and Collaboration
* Building Bridges: New Hiring in CIS-A2K
* Upcoming Events
** Upcoming Call: Disinformation and Misinformation in Wikimedia projects

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 06:57, 12 జనవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25945592 --&gt;

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:24, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for January 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In January, CIS-A2K successfully concluded several initiatives, and we are pleased to present a comprehensive monthly newsletter summarizing the events and activities of the past month. This newsletter provides an extensive overview of key information, highlighting our diverse range of endeavors.

; Conducted Events

* Roundtable on Digital Cultures
* Discussion on Disinformation and Misinformation in Wikimedia Projects
* Roundtable on Digital Access

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 19:18, 9 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25945592 --&gt;

== A2K Monthly Report for February 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In February, CIS-A2K effectively completed numerous initiatives, and we are delighted to share a detailed monthly newsletter encapsulating the events and activities from the previous month. This newsletter offers a thorough glimpse into significant updates, showcasing the breadth of our varied undertakings.

; Collaborative Activities and Engagement

* Telugu Community Conference 2024
* International Mother Language Day 2024 Virtual Meet
* Wiki Loves Vizag 2024

; Reports

* Using the Wikimedia sphere for the revitalization of small and underrepresented languages in India
* Open Movement in India (2013-23): The Idea and Its Expressions Open Movement in India 2013-2023 by Soni

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:13, 18 మార్చి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26211772 --&gt;

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|అరవింద్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:30, 25 మార్చి 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for March 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

A2K is pleased to present its  monthly newsletter for March, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K during the month. This newsletter provides a comprehensive overview of the events and activities conducted, giving you insight into our collaborative efforts and engagements.

; Collaborative Activities and Engagement
* [[Commons:Wiki Loves Vizag 2024|Wiki Loves Vizag: Fostering Open Knowledge Through Photography]]

; Monthly Recap
* [[:m:CIS-A2K/Events/She Leads|She Leads Program (Support)]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/WikiHour: Amplifying Women's Voices|WikiHour: Amplifying Women's Voices (Virtual)]]
* [[:m:Wikimedia India Summit 2024|Wikimedia India Summit 2024]]
* [[:m:CIS-A2K/Institutional Partners/Department of Language and Culture, Government of Telangana|Department of Language and Culture, Government of Telangana]]

; From the Team- Editorial
; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:19, 11 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26211772 --&gt;

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[కాశీబాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రమాబాయి పేష్వా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బకా బాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాయ్ బగన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రమణి గభారు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాణి భబానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 16:57, 12 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[కాశీబాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రమాబాయి పేష్వా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బకా బాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాయ్ బగన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రమణి గభారు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాణి భబానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 14:29, 16 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for April 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are pleased to present our monthly newsletter for April, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K during the month. This newsletter provides a comprehensive overview of the events and activities conducted, giving you insight into our collaborative efforts and engagements.

* In the Limelight- Chandan Chiring

; Monthly Recap
* [[Commons:Tribal Culture Photography Competition]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Indic Community Monthly Engagement Calls/April 12, 2024 Call]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/2024/Wikipedia training to Indian Language educators|Wikipedia Training to Indian Language educators]]
* [[:m:Wiki Explores Bhadrachalam]]
* Wikimedia Summit

; From the Team- Editorial
; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:24, 14 మే 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26774361 --&gt;

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[గుల్చెహ్రా బేగం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాజ్ కౌర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 13:00, 5 జూన్ 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for May 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

We are pleased to present our May newsletter, showcasing the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K throughout the month. This edition offers a comprehensive overview of our events and activities, providing insights into our collaborative efforts and community engagements.

; In the Limelight: Openness for Cultural Heritage

; Monthly Recap
* Digitisation Workshop
* [[Commons:Tribal Culture Photography Competition]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|Wiki Technical Training]]

; Dispatches from A2K
; Coming Soon
* Future of Commons Convening

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:38, 27 జూన్ 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26851406 --&gt;

== A2K Monthly Report for June 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are excited to share our June newsletter, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K over the past month. This edition provides a detailed overview of our events and activities, offering insights into our collaborative efforts and community engagements and a brief regarding upcoming initiatives for next month.

; In the Limelight- Book Review: Geographies of Digital Exclusion

; Monthly Recap
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|Wiki Technical Training]]
* Strategy discussion (Post-Summit Event)

; Dispatches from A2K
* Future of Commons

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Gearing up for Wikimania 2024
* Commons workshop and photo walk in Hyderabad

; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 06:25, 26 జూలై 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26851406 --&gt;

== A2K Monthly Report for July 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are excited to share our July newsletter, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K over the past month. This edition provides a detailed overview of our events and activities, offering insights into our collaborative efforts and community engagements and a brief regarding upcoming initiatives for next month.

; In the Limelight- NEP Study Report

; Monthly Recap
* [https://cis-india.org/raw/report-on-the-future-of-the-commons Future of Commons]
* West Bengal Travel Report

;Coming Soon - Upcoming Activities
* [[:m:CIS-A2K/Events/Train the Trainer Program/2024|Train the Trainer 2024]]

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:03, 28 ఆగస్టు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== A2K Monthly Report for August 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

We are excited to present our August newsletter, showcasing the impactful initiatives led by CIS-A2K throughout the month. In this edition, you'll find a comprehensive overview of our events and activities, highlighting our collaborative efforts, community engagements, and a sneak peek into the exciting initiatives planned for the coming month.

; In the Limelight- Doing good as a creative person

; Monthly Recap
* Wiki Women Collective - South Asia Call
* Digitizing the Literary Legacy of Sane Guruji
* A2K at Wikimania
* Multilingual Wikisource

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Tamil Content Enrichment Meet
* Santali Wiki Conference
* TTT 2024

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:52, 26 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== A2K Monthly Report for September 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are thrilled to share our September newsletter, packed with highlights of the key initiatives driven by CIS-A2K over the past month. This edition features a detailed recap of our events, collaborative projects, and community outreach efforts. You'll also get an exclusive look at the exciting plans and initiatives we have in store for the upcoming month. Stay connected with our vibrant community and join us in celebrating the progress we’ve made together!

; In the Limelight- Santali Wiki Regional Conference 2024
; Dispatches from A2K

; Monthly Recap
* Book Lover’s Club in Belagavi
* CIS-A2K’s Multi-Year Grant Proposal
* Supporting the volunteer-led committee on WikiConference India 2025
* Tamil Content Enrichment Meet
* Experience of CIS-A2K's Wikimania Scholarship recipients

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Train-the-trainer 2024
* Indic Community Engagement Call
* A2K at Wikimedia Technology Summit 2024

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:17, 10 అక్టోబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== తెవికీ తెలంగాణ సాంస్కృతిక దర్శిని ఫోటోల పోటీలో సవరణలు ==

@[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] గారు, తెవికీ తెలంగాణ సాంస్కృతిక దర్శిని ఫోటోల పోటీలో కొన్ని సవరణలు చేయబడ్డాయి. గమనించగలరు.

* ఫోటో లేని వ్యాసంలో ఫోటో చేరిస్తే మూడు (3) మార్కులు, ఫోటోలు ఉన్న వ్యాసంలో మరో ఫోటో చేరిస్తే ఒక (1) మార్కు ఇవ్వబడుతుంది.
*  సమాచారపెట్టెలో చేర్చిన ఫోటోకు మూడు (3) మార్కులు ఇవ్వబడుతాయి.
*  సమాచారపెట్టెలో ఉన్న FairUse ఫోటో స్థానంలో కామన్స్ ఫోటో చేర్చవచ్చు. 
* వ్యాసంలో ఎన్నో ఫోటోగా చేర్చారో కూడా దిద్దుబాటు సారాంశంలో రాయగలరు (ఉదా: మొదటి ఫోటో, రెండవ ఫోటో, మూడవ ఫోటో).
[[వాడుకరి:Pranayraj (Wikimedian in Residence)|Pranayraj (Wikimedian in Residence)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj (Wikimedian in Residence)|చర్చ]]) 04:50, 27 అక్టోబరు 2024 (UTC)

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:42, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report for October 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We’re thrilled to share our October newsletter, featuring the impactful work led or support by CIS-A2K over the past month. In this edition, you’ll discover a detailed summary of our events and initiatives, emphasizing our collaborative projects, community interactions, and a preview of the exciting plans on the horizon for next month.

; In the Limelight: TTT
;Dispatches from A2K

; Monthly Recap
* Wikimedia Technology Summit

; Coming Soon - Upcoming Activities
* TTT follow-ups

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:10, 8 నవంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం]] గురించి [[User:మనీషా బోస|మనీషా బోస]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:59, 20 నవంబరు 2024) ==

నూతన పేజిలు ఎలా సృష్టించాలో తెలియజేయండి --[[వాడుకరి:మనీషా బోస|మనీషా బోస]] ([[వాడుకరి చర్చ:మనీషా బోస|చర్చ]]) 09:59, 20 నవంబరు 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report – November 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We’re excited to bring you the November edition of the CIS-A2K newsletter, highlighting our impactful initiatives and accomplishments over the past month. This issue offers a comprehensive recap of our events, collaborative projects, and community engagement efforts. It also provides a glimpse into the exciting plans we have lined up for the coming month. Stay connected with our vibrant community as we celebrate the progress we’ve made together!

; In the Limelight: Tulu Wikisource

; Dispatches from A2K 
; Monthly Recap

* Learning hours Call
* Dandari-Gussadi Festival Documentation, Commons Education Project: Adilabad
* Executive Directors meeting at Oslo

; Coming Soon - Upcoming Activities
* Indic Wikimedia Hackathon 2024
* Learning Hours

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Warm regards,
CIS-A2K Team [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:49, 10 డిసెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27851144 --&gt;

== [[User:ఫణికుమార్|ఫణికుమార్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (12:33, 13 డిసెంబరు 2024) ==

ఫణికుమార్ నందమూరి బాలకృష్ణ జై బాలయ్య ఎన్టీ రామారావు చంద్రబాబు లోకేష్ కళ్యాణ్ రామ్ జూనియర్ ఎన్టీఆర్ --[[వాడుకరి:ఫణికుమార్|ఫణికుమార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఫణికుమార్|చర్చ]]) 12:33, 13 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== A2K Monthly Report – December 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Happy 2025! We are thrilled to share with you the December edition of the CIS-A2K Newsletter, showcasing our initiatives and achievements from the past month. In this issue, we offer a detailed recap of key events, collaborative projects, and community engagement efforts. Additionally, we provide a preview of the exciting plans we have in store for the upcoming month. Stay connected with our dynamic community as we celebrate the progress we’ve made together!

; In the Limelight: Santali Food Festival

; Dispatches from A2K 
; Monthly Recap

* Learning hours Call
* Indic Wikimedia Hackathon 2024
* Santali Food Festival

; Coming Soon - Upcoming Activities
* She Leads Bootcamp

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Warm regards,
CIS-A2K Team 
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 17:13, 12 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=28015818 --&gt;

== [[User:ఉదయబాబు కొత్తపల్లి|ఉదయబాబు కొత్తపల్లి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:08, 1 ఫిబ్రవరి 2025) ==

అయ్యా ...నమస్కారం. నా పేరు కొత్తపల్లి ఉదయబాబు. మిమ్మల్ని ఈ కార్యక్రమంలో గురువుగా నిర్ణయించారని తెలిపారు. తమకు ధన్యవాదాలు. ముందుగా ఏవి సర్దుబాటు చేయమంటారో సూచించమని కోరుతున్నాను సర్. శుభరాత్రి. --[[వాడుకరి:ఉదయబాబు కొత్తపల్లి|ఉదయబాబు కొత్తపల్లి]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయబాబు కొత్తపల్లి|చర్చ]]) 15:08, 1 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:KINNERA ARAVIND|KINNERA ARAVIND]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:55, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== [[User:డా.పత్తూరి|డా.పత్తూరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:53, 24 జనవరి 2026) ==

నమస్కారం సర్ .. నా పేరు పత్తూరి  శ్రీనివాసులు. నేను కొత్తగా వికీపీడియాలో చేరాను.  నాకు  గురువుగా మిమ్మల్ని  కేటాయించారు.  నా సందేహం ... సరళ గ్రాంధికంలో ఉన్న భారతి పత్రికలోని వ్యాసం దిద్దుబాటు లో భాగంగా వ్యావహారికంలోకి మార్చవచ్చా ?! తెలియజేయగలరు.
           ధన్యవాదములు --[[వాడుకరి:డా.పత్తూరి|డా.పత్తూరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:డా.పత్తూరి|చర్చ]]) 15:53, 24 జనవరి 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;You may be eligible to vote in the U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:35, 20 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30569740 --&gt;

== [[User:Anuradha Palakodety|Anuradha Palakodety]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:11, 9 అక్టోబరు 2026) ==
hello madam, Namaste. I gave my email id wrong while creating Wiki Login. How to rectify the mistake to get my login confirmed through my email... please let me know --[[వాడుకరి:Anuradha Palakodety|Anuradha Palakodety]] ([[వాడుకరి చర్చ:Anuradha Palakodety|చర్చ]]) 16:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1ni8vn8ndnqy93mkl280cv4o0ul8pd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెలుగు గ్రంథాలయం/అన్నమయ్య గ్రంథాలయ పుస్తకాల జాబితా -148</title>
    <ns>4</ns>
    <id>292443</id>
    <revision>
      <id>4978162</id>
      <parentid>3482993</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4978162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182555" sha1="3b4qfo26t4th6x0z63cn6f5zqvoeqbw" xml:space="preserve">{{గ్రంథాలయ పుస్తకాల జాబితా/అన్నమయ్య గ్రంథాలయం}}
[[అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలయం]] యొక్క పుస్తక జాబితాలోని పుస్తకాల యొక్క సమాచారం
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ప్రవేశసంఖ్య !! గ్రంధనామం !! రచయిత !! ప్రచురణకర్త !! ముద్రణకాలం !! పుటలు !!  వెల.రూ.
|-
| 115001 || వసంతయామినీస్వప్నము || బులుసు పాపయ్యశాస్త్రి || ... || 1912 || 100 ||  10.00 
|-
| 115002 || కమల || వేముల కామేశ్వరరావు || సిటీ ప్రెస్, కాకినాడ || 1918 || 124 ||  10.00 
|-
| 115003 || చందనావతి || ఎన్. కృష్ణారావు || ... || ... || 100 ||  10.00 
|-
| 115004 || లియరుమహారాజుకథ || షేక్సియరు || శ్రీ మనోరమా ముద్రాక్షరశాల || 1915 || 100 ||  10.00 
|-
| 115005 || సుగుణమణీ || వల్లూరి బాపిరాజు || ... || ... || 100 ||  10.00 
|-
| 115006 || మెక్‌బెత్ || అమరేంద్ర || ... || ... || 100 ||  10.00 
|-
| 115007 || శ్రీ సూక్తము || వేంకటపార్వతీశ్వరకవులు || ... || ... || 100 ||  10.00 
|-
| 115008 || Cyrano de Bergerac Heroic Comedy in Five Acts || Edmond Rostand || A Signet Classic || 1972 || 220 ||  2.00 
|-
| 115009 || Ceremonies in Dark Old Men || Lonne Elder III || New American Library || 1969 || 120 ||  2.00 
|-
| 115010 || Fate of a Cockroach || Tewfik Al Hakim || Heinemann, London || 1977 || 184 ||  2.50 
|-
| 115011 || Hayavadana || Girish Karnad || Oxford University Press || 1982 || 71 ||  2.50 
|-
| 115012 || The Misanthrope Moliere || Stanley Appelbaum || … || 1992 || 52 ||  2.00 
|-
| 115013 || The Wada Trilogy || Mahesh Elkunchwar || Seagull Books || 2004 || 251 ||  350.00 
|-
| 115014 || The Servant of Two Masters || Carlo Goldoni || … || … || 235 ||  50.00 
|-
| 115015 || Aristophanes Lysistrata || Donald Sutherland || Harper &amp; Row, Publishers || 1961 || 47 ||  50.00 
|-
| 115016 || The Crucible A Play In Four Acts || Arthur Miller || Penguin Books || 2003 || 143 ||  100.00 
|-
| 115017 || Romulus Linney || Tennessee || … || … || 43 ||  10.00 
|-
| 115018 || A Doll's House || Henrik Ibsen || Cambridge University Press || 2010 || 127 ||  100.00 
|-
| 115019 || Volpone || Ben Jonson || Philip Brockbank || 2001 || 170 ||  100.00 
|-
| 115020 || Long Days Journey Into Night || Eugene Oneill || Yale University Press || 1987 || 179 ||  100.00 
|-
| 115021 || The Comedies of William Congreve || Eric S. Rump || Penguin Books || 1985 || 410 ||  100.00 
|-
| 115022 || The Country Wife || William Wycherley || … || … || 340 ||  2.50 
|-
| 115023 || William Congreve || G.S. Banhatti || Kitab Mahal Pvt Ltd || 1962 || 192 ||  4.00 
|-
| 115024 || The Caucasian Chalk Circle || James and Tania Stern || Methuen Student Edition || 1984 || 116 ||  10.00 
|-
| 115025 || The Toy Cart || King Shudraka || … || 1964 || 115 ||  10.00 
|-
| 115026 || Thirteen Plays of Bhasa || A.C. Woolner and Lakshman Sarup || Motilal Banarsidass Publishers Pvt Ltd || 1991 || 181 ||  200.00 
|-
| 115027 || The Shattered Thigh and the other Mahabharata Plays of Bhasa || A.N.D. Haksar || Penguin Books || 1993 || 117 ||  85.00 
|-
| 115028 || Five Plays || Vijay Tendulkar || Oxford University Press || 2006 || 357 ||  295.00 
|-
| 115029 || Silence The Court is in Session || Vijay Tendulkar || Oxford University Press || 1989 || 78 ||  2.00 
|-
| 115030 || Ghashiram Kotwal || Vijay Tendulkar || Seagull Books || 1999 || 85 ||  75.00 
|-
| 115031 || Ghashiram Kotwal || Vijay Tendulkar || Seagull Books || 1984 || 55 ||  30.00 
|-
| 115032 || Kanyadaan || Vijay Tendulkar || Oxford University Press || 2009 || 70 ||  160.00 
|-
| 115033 || Five Plays for Children || Vijay Tendulkar || Scholastic New York || 2010 || 122 ||  60.00 
|-
| 115034 || उध्वस्त धर्मशला || गोविंद पुरुषोत्तम देशपाण्डे || शंभावना प्रकाशन || 1981 || 107 ||  16.00 
|-
| 115035 || Collection of Stage Plays || … || Sastraprakasika Trust || 2004 || 190 ||  100.00 
|-
| 115036 || Sakuntala Texts, Readings, Histories || Romila Thapar || Kali for Women || 2010 || 271 ||  375.00 
|-
| 115037 || Dario Fo, Politics and Satire || Suzanne Cowan || … || … || 46 ||  20.00 
|-
| 115038 || An Enemy of the People || Henrik Ibsen || Dover Publications Inc || 1999 || 82 ||  20.00 
|-
| 115039 || Much Ado About Nothing || Robert Wilks ||  Pansing Distribution Pvt Ltd || 2006 || 416 ||  250.00 
|-
| 115040 || Theatre in India || Balwant Gargi || Theatre Arts Books || 1962 || 245 ||  25.00 
|-
| 115041 || Desaj || … || National Book Trust, India || … || 50 ||  20.00 
|-
| 115042 || In &amp; Out of Theatres || DR Brijeshwar Singh || Supernova Publishers || 2015 || 176 ||  295.00 
|-
| 115043 || Sanskrit Drama In Performance || Rachel Van M. Baumer and James R. Brandon || Motilal Banarsidass Publishers Pvt Ltd || 1981 || 318 ||  100.00 
|-
| 115044 || Sringaramanjari The Courtesan Who Inflamed Love || H.R. Aiyer || Jaico Publishing House, New Delhi || 1961 || 96 ||  2.00 
|-
| 115045 || An Invitation to Experience a glorious legacy || … || Shilparamam Arts Crafts Cultural Society || 2007 || 100 ||  100.00 
|-
| 115046 || Indian Drama || … || Publications Division, Government of India || 1981 || 158 ||  12.00 
|-
| 115047 || Ancient Indian Theatre || D.R. Mankad || Charotar Book Stall, Anand || 1960 || 56 ||  2.50 
|-
| 115048 || Sanskrit Drama A Perspective on Theory and Practice || G.K. Bhat || Karnatak University, Dharwar || 1975 || 121 ||  2.00 
|-
| 115049 || Ancient Indian Costume || Roshen Alkazi || National Book Trust, India || 2014 || 140 ||  75.00 
|-
| 115050 || The Indian Theatre || Chandra Bhan Gupta || Munshiram Manoharlal Publisher Pvt Ltd || 1991 || 172 ||  20.00 
|-
| 115051 || The Indian Theatre its Origins and its later developments under european influence || R.K. Yajnik || George Allen &amp; Unwin Ltd || 1933 || 284 ||  20.00 
|-
| 115052 || Indian Theatre Traditions of Performance || Farley P. Richmond || University of Hawaii Press || 1990 || 500 ||  100.00 
|-
| 115053 || Towards a Revolutionary Theatre || Utpal Dutt || M.C. Sarkar &amp; Sons Pvt Ltd || 1982 || 147 ||  25.00 
|-
| 115054 || Sisir Kumar Bhaduri and Dramatic Tradition of Bengal || Sachin Sengutpa || … || … || 46 ||  10.00 
|-
| 115055 || The A.D.A. Bangalore City 01st All India Drama Conference  || … || B. Sreenivasa Iyengar || 1927 || 172 ||  5.00 
|-
| 115056 || Make up And Costume || Rayala R. Harischandra || R. Prabhavathi, Hyderabad || 2015 || 191 ||  350.00 
|-
| 115057 || Poetics, Plays, and Performances || Vasudha Dalmia || Oxford University Press || 2006 || 366 ||  675.00 
|-
| 115058 || Sanskrit Peotics || Krishna Chaitanya || Asia Publishing House, Bombay || 1965 || 465 ||  100.00 
|-
| 115059 || Singing the Classical Voicing the Modern || Amanda J. Weidman || Seagull Books || 2006 || 349 ||  625.00 
|-
| 115060 || Theatres of India A Concise Companion || Anada Lal || Oxford University Press || 2009 || 462 ||  895.00 
|-
| 115061 || The Parsi Theatre : Its Origins and Development || Somnath Gupta || Seagull Books || 2005 || 223 ||  100.00 
|-
| 115062 || The Theatres of Bharata and Some Aspects of Sanskrit Play production || Goverdhan Panchal || Munshiram Manoharlal Publisher Pvt Ltd || 1996 || 162 ||  100.00 
|-
| 115063 || Folklore of Kerala || Kavalam Narayana Panikkar || National Book Trust, India || 2012 || 152 ||  65.00 
|-
| 115064 || Gangamma Jatara || G. Lakshminarayana || Dravidian University, Kuppam || 2007 || 113 ||  80.00 
|-
| 115065 || History of Gujarati Theatre || Hasmukh Baradi || National Book Trust, India || 2003 || 287 ||  80.00 
|-
| 115066 || Music Dance and Drama in Andhra Pradesh || … || … || … || 357 ||  25.00 
|-
| 115067 || Studying Modern Drama || Kenneth Picering || Palgrave macmillan || 2003 || 126 ||  100.00 
|-
| 115068 || The Theatre of the Absurd || Martin Esslin || Methuen Student Edition || 2004 || 478 ||  250.00 
|-
| 115069 || Living Theatre || Abburi Ramakrishna Rau || Abburi Trust, Hyderabad || 1996 || 68 ||  25.00 
|-
| 115070 || Street Plays of Kangundi Kuppam : A Technical Study || R. Vasudev Singh, P. Kusuma Harinath || Dravidian University, Kuppam || 2011 || 223 ||  140.00 
|-
| 115071 || Meandering Pastures of Memories || Shovana Narayan || Macmillan India Ltd || 2007 || 275 ||  285.00 
|-
| 115072 || Shreeram Lagoo || … || Sangeet Natak Akademi || 2003 || 19 ||  10.00 
|-
| 115073 || She Man of Kannada Theatre R. Nagarathnamma's Acting Career || … || … || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115074 || Dr Mohan Agashe || … || Sangeet Natak Akademi || … || 23 ||  10.00 
|-
| 115075 || Stages of Life Indian Theatre Autobiographies || Kathryn Hansen || Permnent Black || 2011 || 374 ||  750.00 
|-
| 115076 || Habib Tanvir Towards an Inclusive Theatre || Anjum Katyal || Sage Publications || 2012 || 176 ||  650.00 
|-
| 115077 || K.N. Panikkar The Theatre of Rasa || Udayan Vajpeyi || Niyogi Books || 2012 || 271 ||  495.00 
|-
| 115078 || Play Production Today || Roy A. Beck || National TextBook Company || 1988 || 309 ||  200.00 
|-
| 115079 || Contemporary Indian Theatre || … || Sangeet Natak Akademi || 1989 || 192 ||  175.00 
|-
| 115080 || The Oxford Companion to Indian Theatre || Ananda Lal || Oxford University Press || 2004 || 563 ||  500.00 
|-
| 115081 || How Language Works || David Crystal || Penguin Books || 2008 || 500 ||  199.00 
|-
| 115082 || Grotowski Raymonde Pemkine || Alex Szogyi || Discuss Books  || 1972 || 160 ||  2.50 
|-
| 115083 || Theater || Andrea Gronemeyer || Barron's || 1996 || 192 ||  200.00 
|-
| 115084 || A Short History of English Drama || B. Ifor Evans || Kalyani Publishers, New Delhi || 1979 || 172 ||  12.00 
|-
| 115085 || Theatre A Crash Course  || Rob Graham || Simon &amp; Schuster || 1999 || 144 ||  150.00 
|-
| 115086 || The Theory of the Modern Stage || Eric Bentley || Penguin Books || 1983 || 493 ||  100.00 
|-
| 115087 || Brecht on Theatre || John Willett || Hill and Wang, New York || 1986 || 294 ||  50.00 
|-
| 115088 || From Sensibility to Romanticism || Frederick W. Hilles || Oxford University Press || 1970 || 585 ||  200.00 
|-
| 115089 || Modern Drama in Theory and Practice Volume 1 || J.L. Styan || Cambridge University Press || 1981 || 208 ||  100.00 
|-
| 115090 || The Vakhtangov School of Stage Art || Nikolai Gorchakov || Foreign Languages Publishing House || … || 205 ||  120.00 
|-
| 115091 || The Guide to Selecing plays for performance || … || Samuel French Ltd || 2000 || 562 ||  500.00 
|-
| 115092 || The Elements of Drama || J.L. Styan || Vikas Publishing House Pvt Ltd || 1979 || 300 ||  65.00 
|-
| 115093 || The Length and Depth of Acting || Edwin Duerr || Holt, Rinehart and Winston, New York || 1962 || 590 ||  100.00 
|-
| 115094 || The Power of The Actor || Ivana Chubbuck || Avery an Imprint of Penguin Random House || 2004 || 388 ||  250.00 
|-
| 115095 || Restoration And 18th Century Drama || Arthur H. Scouten || Macmillan India Ltd || 1980 || 151 ||  150.00 
|-
| 115096 || Improvisation For The Theater || Viola Spolin || Northwestern University Press || 1999 || 412 ||  150.00 
|-
| 115097 || A History of European and American Theatre and Drama || Oscar G. Brockett || Prentice Hall || 1973 || 826 ||  100.00 
|-
| 115098 || Body Language || Julius Fast || Souvenir Press Ltd || 1970 || 192 ||  20.00 
|-
| 115099 || Characters in Action || Marsh Cassady || Meriwether Publishing Ltd || … || 205 ||  100.00 
|-
| 115100 || New Historicism And Renaissance Drama || Richard Wilson And Richard Dutton || Longman London || 1992 || 249 ||  100.00 
|-
| 115101 || Lessons For the Professional Actor || Michael Chekhov || Performing Arts Journal Publications || 1985 || 165 ||  100.00 
|-
| 115102 || Playing An Introduction to Acting || Paul Kuritz || Prentice Hall || 1982 || 260 ||  100.00 
|-
| 115103 || Third Edition The Actor At Work || Robert L. Benedetti || Prentice Hall || 1970 || 286 ||  150.00 
|-
| 115104 || Essential Shakespeare Handbook || Leslie Dunton Downer || DK London || … || 480 ||  200.00 
|-
| 115105 || Hamlet || William Shakespeare || Prentice Hall || 2005 || 134 ||  100.00 
|-
| 115106 || Stage to Screen, and Back : A Study of the Dialogue Between Kuchipudi and Telugu Cinema || Katyayani Ganti || SN School of Arts &amp; Communication || 2016 || 207 ||  200.00 
|-
| 115107 || The Tragic Voice : Shakespeare || Albert R. Kitzhaber || Holt, Rinehart and Winston, New York || 1974 || 384 ||  100.00 
|-
| 115108 || Discovering Scottish Writers || Alan Reid || Scottish Library Association || 1997 || 96 ||  100.00 
|-
| 115109 || MEG-2 British Drama || … || Indira Gandhi National Open University || … || 48 ||  10.00 
|-
| 115110 || London Stage in the 20th Century || Robert Tanitch || Haus Publishing London || 2007 || 330 ||  300.00 
|-
| 115111 || Stanislavski || Jean Benedetti || Routledge || 1988 || 340 ||  100.00 
|-
| 115112 || The Stanislavski Method || Sonia Moore || The Viking Press, New Delhi || 1960 || 78 ||  10.00 
|-
| 115113 || Constantin Stanislavski Building A Character || Elizabeth Reynolds Hapgood || Eyre Methuen London || 1979 || 299 ||  100.00 
|-
| 115114 || Constantin Stanislavski Creating A Role || Elizabeth Reynolds Hapgood || Eyre Methuen London || 1981 || 271 ||  100.00 
|-
| 115115 || Constantin Stanislavski An Actor Prepares || Elizabeth Reynolds Hapgood || Eyre Methuen London || 1937 || 313 ||  100.00 
|-
| 115116 || Konstantin Stanislavsky Selected Works || Oksana Korneva || Raduga Publishers, Moscow || 1984 || 309 ||  150.00 
|-
| 115117 || Stanislavsky on The Art of The Stage || Konstantin Stanislavsky, David Magarshack || Faber and Faber Limited || 1980 || 311 ||  100.00 
|-
| 115118 || Notes on Stanislavsky system of acting || R.M. Singh || An Amateur artistes group publication || … || 10 ||  2.00 
|-
| 115119 || Stanislavski for Beginners || David Allen || Orient Longman || 1999 || 175 ||  165.00 
|-
| 115120 || Acting : A Handbook of the Stanislavski Method || Toby Cole, Lee Strasberg || Publishers Lear New York || 1947 || 223 ||  100.00 
|-
| 115121 || వ్యాసమాలిక || కప్పగంతుల మల్లికార్జునరావు || క.గా.కా.కౌ. ప్రచురణలు, రాజమండ్ర || 1988 || 236 ||  23.00 
|-
| 115122 || నాటకోపన్యాసములు || రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ || త్రివేణి పబ్లిషర్సు, మచిలీపట్టణం || 1982 || 78 ||  4.00 
|-
| 115123 || ఆంధ్ర నాటక సమీక్ష || శ్రీనివాస చక్రవర్తి || జయంతి పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1963 || 108 ||  1.50 
|-
| 115124 || నటశిక్షణ || విన్నకోట రామన్నపంతులు || విన్నకోట పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || ... || 184 ||  10.00 
|-
| 115125 || ఆత్రేయ నాటకాలు పూర్వాపరాలు || పి.యస్. రెడ్డి || శ్రీమహాలక్ష్మీ బుక్ ఎంటర్ ప్రైజెస్, విజయవాడ || 1985 || 159 ||  15.00 
|-
| 115126 || ఆత్రేయ నాటకప్రస్థానం || పైడిపాల || స్నేహ ప్రచురణలు, చెన్నై || 2015 || 176 ||  130.00 
|-
| 115127 || కొత్తసాలు || మామిడి హరికృష్ణ || భాషా సాంస్కృతిక శాఖ తెలంగాణ ప్రభుత్వం || 2015 || 170 ||  100.00 
|-
| 115128 || నటరత్నాలు మొదటి భాగము || మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి || రేణుకా గ్రంథమాల || 1980 || 563 ||  50.00 
|-
| 115129 || నటరత్నాలు మొదటి భాగము || మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి || రేణుకా గ్రంథమాల || 1980 || 563 ||  50.00 
|-
| 115130 || నటరాజ రామకృష్ణ || వకుళాభరణం లలిత, కాశి సువర్చరా దేవి || ఎమెస్కో బుక్స్, విజయవాడ || 2008 || 228 ||  100.00 
|-
| 115131 || స్మృతి పరిమళం || సప్పా దుర్గాప్రసాద్ || ... || 2011 || 87 ||  25.00 
|-
| 115132 || ఆలాపన || వి.ఎ.కె. రంగారావు || బదరీ పబ్లికేషన్స్, పామర్రు || 2003 || 509 ||  320.00 
|-
| 115133 || నూరేళ్ల తెనాలి రంగస్థలి || నేతి పరమేశ్వర శర్మ || సప్తసింధు ప్రచురణ || 2006 || 777 ||  250.00 
|-
| 115134 || కోలాచలం శ్రీనివాసరావు || ఎస్. గంగప్ప || నవోదయ పబ్లిషర్స్, విజయవాడ || 1977 || 404 ||  35.00 
|-
| 115135 || తెలుగు నాటక సాహిత్య విమర్శ పరిణామం || గంగు కిషన్ ప్రసాద్ || రమ్య పబ్లికేషన్స్, వరంగల్ || 2000 || 212 ||  75.00 
|-
| 115136 || తెలుగులో నాటక రచన || సమ్మెట విజయ || అభినయ ప్రచురణ, హైదరాబాద్ || 2009 || 215 ||  150.00 
|-
| 115137 || చిత్తూరు జిల్లా వీధినాటకాలు ఒక పరిశీలన || వి. గోవిందరెడ్డి || రాజరాజేశ్వరి ఆర్ట్స్ అకాడమీ, తిరుపతి || 2001 || 256 ||  150.00 
|-
| 115138 || అలనాటి నాటకాలు || ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ || నవోదయ పబ్లిషర్స్, విజయవాడ || 1995 || 310 ||  100.00 
|-
| 115139 || తెలుగు నాటక రంగం వివిధ అంశాలు పరిశీలన || ఎన్. తారకరామారావు || శ్రీ కళానికేతన్, హైదరాబాద్ || 2014 || 169 ||  165.00 
|-
| 115140 || తెలుగు నాటకం || ఎస్. గంగప్ప || రచయిత, గుంటూరు || 1985 || 176 ||  15.00 
|-
| 115141 || నెల్లూరు నాటక రంగము పూర్వ చరిత్ర || దూబగుంట నారాయణరావు || ... || 2007 || 20 ||  2.00 
|-
| 115142 || పాశ్చాత్య సాంఘిక నాటకం తెలుగు నాటకంపై ప్రభావం || పి.వి. రమణ || వెంకటరమణ బ్రదర్స్, హైదరాబాద్ || 1993 || 224 ||  75.00 
|-
| 115143 || రాజమహేంద్రవరం నాటరంగం || పతివాడ సూర్యనారాయణ || ... || 2008 || 70 ||  50.00 
|-
| 115144 || నాట్య కళా ప్రపూర్ణ బళ్ళారి రాఘవ || జానమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2002 || 53 ||  25.00 
|-
| 115145 || రంగస్థల కళానిధి రాఘవ || తిమ్మనచర్ల రాఘవేంద్రరావు || ... || 2004 || 37 ||  20.00 
|-
| 115146 || Bellary Raghava || Thimmanacherla Raghavendra Rao || Ragahava Memorial Association || 2006 || 26 ||  35.00 
|-
| 115147 || బళ్ళారి రాఘవ చార్యులు || ... || ... || ... || 8 ||  1.00 
|-
| 115148 || శ్రీ కోలాచలం శ్రీనివాసరావు జీవితం సాధన || తిమ్మనచర్ల రాఘవేంద్రరావు || ... || ... || 11 ||  10.00 
|-
| 115149 || శ్రీ ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు జీవితం సాధన || తిమ్మనచర్ల రాఘవేంద్రరావు || ... || ... || 11 ||  10.00 
|-
| 115150 || కె.యస్.టి. శాయి తెరిచిన పుస్తకం || కె.యస్.టి. శాయి || ... || 2007 || 346 ||  100.00 
|-
| 115151 || 77 ఏళ్ల నాటకానుభవం || రావి వెంకటచెలం || అశోక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ || 2000 || 224 ||  100.00 
|-
| 115152 || అబ్బూరి రామకృష్ణరావు శత జయంతి ఉత్సవం || ... || నాట్యగోష్ఠి, హైదరాబాద్ || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115153 || బి.ఎల్.ఎన్. వ్యాసాలు పుష్పక విమాన యాత్ర || బి.ఎల్. నరసింహం || డా. శ్రీదేవి || 2011 || 564 ||  300.00 
|-
| 115154 || అభినయశిల్పం || గరికపాటి సుబ్బ నరసింహశాస్త్రి || ... || 2016 || 96 ||  80.00 
|-
| 115155 || ఇంటర్మీడియట్ రంగస్థల శాస్త్రము ద్వితీయ భాగము || ఎన్. రవీంద్రరెడ్డి || తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాద్ || 1971 || 214 ||  3.75 
|-
| 115156 || నాటకలోకము || సాధన వీరాస్వామినాయుడు || సాధన పబ్లికేషన్స్, తిరుపతి || 1984 || 254 ||  30.00 
|-
| 115157 || యవనిక నాటక వ్యాసాలు || పెద్ది రామారావు || Trust for Eduction, Arts and Technology || 2015 || 200 ||  200.00 
|-
| 115158 || శ్రీ ఎ.ఆర్. కృష్ణ నాటకరంగ ప్రస్థానం || దుగ్గిరాల సోమేశ్వరరావు || దుగ్గిరాల పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2017 || 87 ||  100.00 
|-
| 115159 || తెలుగు నాటకం ఉద్యమ నేపథ్యం || కందిమళ్ల సాంబశివరావు || అజో విభొ కందాళం ఫౌండేషన్, హైదరాబాద్ || 2013 || 564 ||  100.00 
|-
| 115160 || తెలుగు నాటక రంగం నూతన ధోరణులు ప్రయోగాలు సిద్ధాంత గ్రంథం || కందిమళ్ల సాంబశివరావు || కాకతీయ ప్రచురణ, చిలకలూరిపేట || 1995 || 569 ||  200.00 
|-
| 115161 || గుంటూరు జిల్లా నాటకరంగ చరిత్ర || కందిమళ్ల సాంబశివరావు || ... || 2009 || 452 ||  250.00 
|-
| 115162 || తెలుగు నాటక వికాసము || పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు || నాట్యమాల ప్రచురణము || 1967 || 845 ||  20.00 
|-
| 115163 || రాయలసీమలో రంగస్థలం || పోతుగుంట వెంకట సీతారామయ్య || రచయిత, తిరుపతి || 1993 || 420 ||  100.00 
|-
| 115164 || అర్ధ శతాబ్దపు తెలుగు నృత్య రూపకాలు సమగ్ర అధ్యయనం || అమలాపురం కన్నారావు, ఎస్.వి. సత్యనారాయణ || ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 2016 || 605 ||  100.00 
|-
| 115165 || తెలుగులో ఏకాంకిక సిద్ధాంత వ్యాసము || పి. లక్ష్మీనరసమ్మ, పల్లా దురగ్గయ్య || ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 1980 || 585 ||  100.00 
|-
| 115166 || మంత్రి శ్రీనివాసరావు ఆధునిక తెలంగాణ నాటకానికి ఆద్యుడు || జె. విజయకుమార్‌జీ || తెలంగాణ థియేటర్ రీసెర్చ్ సెంటర్, తెలంగాణ || 2017 || 24 ||  25.00 
|-
| 115167 || ఉత్తరాంధ్ర జానపద కళలు || బద్రి కూర్మారావు || ... || 2005 || 296 ||  100.00 
|-
| 115168 || సూత రంగస్థలి || డి. విజయభాస్కర్ || సాహితీ మిత్రులు, విజయవాడ || ... || 53 ||  40.00 
|-
| 115169 || ప్రజల్లో విప్లవ జ్వాలలు రేకెత్తించిన అలనాటి ప్రజానాట్మ మండలి || మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి || సీతారత్నం గ్రంథమాల, విజయవాడ || 2006 || 212 ||  125.00 
|-
| 115170 || కొర్రాజుల కథలు || యన్. భక్తవత్సల రెడ్డి || జానపద గిరిజన విజ్ఞాన పీఠం, వరంగల్లు || 2005 || 495 ||  150.00 
|-
| 115171 || ప్రజా నాట్యమండలి ప్రజాకళారూపాలు || చింతపల్లి సత్యనారాయణ || విశాలాంధ్ర బుక్ హౌస్ || 2007 || 320 ||  150.00 
|-
| 115172 || కర్నాటి వ్యాస విపంచిక || ... || కళా సాహితీ మిత్రులు || 2011 || 128 ||  50.00 
|-
| 115173 || వరంగల్ జిల్లా కాకి పడిగెల పటం కథలు || అడ్లూరి వెంకటేశ్వర్లు || మైత్రి ప్రచురణలు, వరంగల్ || 2011 || 172 ||  110.00 
|-
| 115174 || Semiotics of Oggu Katha || N. Jnaneshwara Bhikshu || Index International || 2015 || 143 ||  795.00 
|-
| 115175 || చిరుతల రామాయణం ఒక అధ్యయనం || జె. విజయకుమార్‌జీ || ద్రావిడ విశ్వవిద్యాలయం, కుప్పం || 2016 || 223 ||  100.00 
|-
| 115176 || నేను చిందుల ఎల్లమ్మను || కె. ముత్యం || దృష్టి ప్రచురణ, హైదరాబాద్2006 || 2006 || 104 ||  70.00 
|-
| 115177 || చిందుల ఎల్లమ్మ || గడ్డం మోహన్‌రావు || చిందు పబ్లికేషన్స్, హాజీపూర్ || 2013 || 119 ||  120.00 
|-
| 115178 || చిందు జాంబవ పురాణం || గడ్డం మోహన్‌రావు || చిందు పబ్లికేషన్స్, హాజీపూర్ || 2015 || 168 ||  180.00 
|-
| 115179 || కులపురాణాలు గౌడపురాణం || గుడికాడి ఆంజనేయులు || త్రివేణి ప్రచురణలు, హైదరాబాద్ || 2009 || 349 ||  150.00 
|-
| 115180 || ఆచార్య ఆత్రేయ ఒక పరిశీలన / ఆత్రేయ నాటకోత్సవాలు || గొల్లపూడి మారుతీరావు || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2015 || 168 ||  100.00 
|-
| 115181 || ఆదిజాంబవ మహాపురాణము || పులికొండ సుబ్బాచారి || ద్రావిడ విశ్వవిద్యాలయం, కుప్పం || 2008 || 144 ||  100.00 
|-
| 115182 || చిందుల ఎల్లమమ్మ యాది || కె. ముత్యం || దృష్టి ప్రచురణ, హైదరాబాద్2006 || 2006 || 100 ||  150.00 
|-
| 115183 || వాగ్గేయకారులు విదుషీమణులు || ముత్తంగి వేంకటభారతలక్ష్మి || సూర్య కమల్ పబ్లికేషన్స్, కాకినాడ || 2016 || 160 ||  150.00 
|-
| 115184 || తెలుగు సాహిత్యం నృత్యకళా ప్రస్తావన || విశ్వనాధం సత్యనారాయణమూర్తి || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్ || 1995 || 151 ||  100.00 
|-
| 115185 || ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చరిత్రము మొదటి భాగము || బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు || పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 2001 || 524 ||  100.00 
|-
| 115186 || ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చరిత్రము రెండవ భాగము || బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు || పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 2001 || 363 ||  80.00 
|-
| 115187 || రజనీ భావతరంగాలు  || బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు || నవోదయ పబ్లిషర్స్, విజయవాడ || 2011 || 184 ||  125.00 
|-
| 115188 || సర్వసేవ || పుట్టా మంగపతి || ఘంటసాల గానసభ, హైదరాబాద్ || 2013 || 204 ||  200.00 
|-
| 115189 || తెలుగు వాగ్గేయకారులు  || ఎస్. ఉమాదేవి || పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 2012 || 103 ||  20.00 
|-
| 115190 || తూము లక్ష్మీనృసింహదాసు కీర్తనలు || రాజా తూము లక్ష్మీనృసింహము || శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి దేవస్థానం || 1980 || 143 ||  10.00 
|-
| 115191 || నిండు పున్నమి పండు వెన్నెల || మోదుగుల రవికృష్ణ || మిత్రమండలి ప్రచురణలు, గుంటూరు || 2015 || 152 ||  100.00 
|-
| 115192 || శృంగారపదములు || పి. సీతాపతి || ఆంధ్రప్రదేశ గవర్నెమెంటు ఓరియంటల్ మాన్యుస్క్రిప్టు || ... || 61 ||  20.00 
|-
| 115193 || స్వరార్ణవం || నండూరి పార్థసారథి || నండూరి పబ్లికేషన్స్ || 2015 || 271 ||  350.00 
|-
| 115194 || బాలబంధు బి.వి. నరసింహారావు సంపూర్ణ రచనల సంకలనాలు మొదటి భాగము || ... || సాహితీ మిత్రులు, విజయవాడ || 2013 || 256 ||  500.00 
|-
| 115195 || ప్రతిభా వైజయంతి ఎనిమిదవ ప్రతిభామూర్తి రజని సమ్మానోత్సవం సంచిక || ఇంద్రగంటి జానకీబాల || అజో విభొ కందాళం ఫౌండేషన్, హైదరాబాద్ || 2001 || 142 ||  20.00 
|-
| 115196 || విడాకులు || చలం || అరుణా పబ్లిషింగ్ హౌస్, విజయవాడ || 1999 || 95 ||  18.00 
|-
| 115197 || శృంగార శాకుంతలము || పిల్లలమఱ్ఱి పినవీరభద్రకవి || యం. శేషాచలం అండ్ కంపెనీ, విజయవాడ || 1971 || 192 ||  5.00 
|-
| 115198 || చందనశాఖి || ముదిగొండ శివప్రసాద్ || ... || 2018 || 180 ||  100.00 
|-
| 115199 || రూపన్న కుమార భారతము ఆదిపర్వము || రూపనగుడి నారాయణరావు || కైప నాగరాజు, అనంతపురం || 2002 || 178 ||  60.00 
|-
| 115200 || విశ్వనాధ మధ్యాక్కఱలు || విశ్వనాధ సత్యనారాయణ || ... || ... || 216 ||  10.00 
|-
| 115201 || బృందావనము || శ్రీ చామర్తి రాజశేఖరరావు || సాహితీ సమితి, రేపల్లె || 1954 || 48 ||  2.00 
|-
| 115202 || నారాయణరెడ్డి గేయాలు || సి. నారాయణరెడ్డి || కొండా శంకరయ్య, సికింద్రాబాద్ || 1960 || 95 ||  1.50 
|-
| 115203 || శ్రీశ్రీ ఖడ్గసృష్టి || ... || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 1986 || 132 ||  10.00 
|-
| 115204 || నా కవన కదంబము || గొల్లాపిన్ని రామకృష్ణ శాస్త్రి || గొల్లాపిన్ని సాహితీ కుటుంబం, అనంతపురం || 2017 || 44 ||  25.00 
|-
| 115205 || సామాన్యుడు || ఈమని వీరేంద్ర || ... || 2018 || 58 ||  120.00 
|-
| 115206 || శ్రీమదశోక చరిత్రము || కల్లూరు వేంకటనారాయణరావు || శ్రీ ఆనంద శ్రీపాదశ్రమము, అనంతపురం || 2010 || 264 ||  150.00 
|-
| 115207 || అనంతరత్నాలు 1 || వి. చంద్రశేఖరశాస్త్రి || వసంత ప్రచురణలు, అనంతపురం || 2017 || 124 ||  70.00 
|-
| 115208 || జానపదాలు జ్ఞానపథాలు || యల్లాప్రగడ ప్రభాకరరావు || శ్రీ కౌండిన్య పబ్లికేషన్స్, ప్రచురణ || 2014 || 156 ||  100.00 
|-
| 115209 || గీతాంజలి || రవీంద్రనాధ్ టాగూర్, గీతాంజలి మూర్తి || ... || 2012 || 122 ||  20.00 
|-
| 115210 || శ్రీకృష్ణరాయము || గుత్తి చంద్రశేఖర రెడ్డి || ఆర్ట్స్ అండ్ లెటర్స్, హైదరాబాద్ || 2014 || 101 ||  150.00 
|-
| 115211 || దక్షిణానిలం || ఉప్పలధడియం వెంకటేశ్వర || జనని ప్రచురణలు, చెన్నై || 2016 || 80 ||  40.00 
|-
| 115212 || వరమాల జయమాల || గుత్తి చంద్రశేఖర రెడ్డి || ... || 2009 || 113 ||  50.00 
|-
| 115213 || వీరరాజతపస్వి || ఎమ్మెస్. సూర్యనారాయణ || స్వీయ ప్రచురణలు || 2013 || 32 ||  30.00 
|-
| 115214 || నా తెలుగు మాంచాల || ఊటుకూరి లక్ష్మీకాన్తమ్మ || ... || 1981 || 96 ||  5.00 
|-
| 115215 || ఆకుపచ్చని వెన్నెలలో || మొదలి పద్మ || పుస్తకం శాశ్వతం || 2015 || 108 ||  80.00 
|-
| 115216 || కీట్స్ కవితావైభవం || కోడూరు ప్రభాకరరెడ్డి || ... || 2018 || 69 ||  100.00 
|-
| 115217 || ఎద్దు || కె. శాంతారావు || వనమాలి, సికింద్రాబాద్ || 2014 || 48 ||  20.00 
|-
| 115218 || చెరువు వారి సుబ్బలచ్మి పద్యకావ్యం || చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి || ... || 2018 || 20 ||  10.00 
|-
| 115219 || జ్యోతిర్మయం ప్రణయ కావ్యం || శనగవరపు రవిశంకర హృషీకేశ శర్మ || శనగవరపు పురుషోత్తమ భారతి || 2018 || 260 ||  250.00 
|-
| 115220 || విశ్వరూప దర్శనం || Avanish Thanawala || రిషి వచన్ ట్రస్ట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రచురణ || ... || 410 ||  125.00 
|-
| 115221 || ఉపనిషన్నవనీతం || రామవరపు శరత్‌బాబు || ఆనందలహరి ప్రచురణ, విశాఖపట్నం || 2017 || 108 ||  150.00 
|-
| 115222 || శ్రీకృష్ణ కథామృతం || నండూరి పార్థసారథి || నండూరి పబ్లికేషన్స్ || 2009 || 212 ||  180.00 
|-
| 115223 || గీతాసారం || యం.వి.యల్.యస్. మూర్తి || రచయిత, హైదరాబాద్ || 2011 || 78 ||  20.00 
|-
| 115224 || హనుమంతుని పుట్టుక || పళ్లావఝుల శేషగిరి శర్మ || ... || ... || 39 ||  10.00 
|-
| 115225 || లక్ష్మణీయం || సోమంచి కృష్ణశర్మ || రచయిత, గుంటూరు || 2011 || 215 ||  175.00 
|-
| 115226 || వేదవ్యాస రామాయణము 2 || కల్లూరు వేంకటనారాయణరావు || ... || 1975 || 156 ||  2.00 
|-
| 115227 || శ్రీ వరాహనరసింహస్వామి అవతారము || అరిశెట్టి సాయిప్రసాద్ || అన్నమయ్య గ్రంథాలయం, గుంటూరు || 2017 || 52 ||  40.00 
|-
| 115228 || గీతోత్తర భాగవతము షష్ఠస్కంధము ప్రథమ భాగం శ్రీ శంకరాచార్యులు || కల్లూరు వేంకటనారాయణరావు || ... || 1975 || 39 ||  1.00 
|-
| 115229 || శ్రీ సత్యలీలాలహరి || కె.వి. నారాయణరావు || ... || 1967 || 30 ||  2.00 
|-
| 115230 || బాలల భాగవతకథలు || కోడూరు ప్రభాకరరెడ్డి || ... || 2018 || 114 ||  140.00 
|-
| 115231 || క్రీడాభిరామము || యార్లగడ్డ బాలగంగాధరరావు || నిర్మలా పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 2008 || 200 ||  80.00 
|-
| 115232 || క్రీడాభిరామము || వినుకొండ వల్లభరాయకృతి || మేనేజరు మణిమంజరి, ముక్య్తాల || 1952 || 99 ||  5.00 
|-
| 115233 || అవనిజా కల్యాణము || పాలపర్తి శ్యామలానంద ప్రసాద్ || ... || ... || 95 ||  20.00 
|-
| 115234 || శ్రీకృష్ణలీలాతరఙ్గణి ప్రథమతరఙ్గము || ... || ... || ... || 326 ||  100.00 
|-
| 115235 || సుగుణాఢ్య శతకము || అప్పాజోస్యుల సత్యనారాయణ || వివేక సర్వీస్ సొసైటీ వారి ప్రచురణ || 2015 || 64 ||  100.00 
|-
| 115236 || గగన గంగావతరణం || శివశక్తి దత్తా || ... || 2010 || 66 ||  50.00 
|-
| 115237 || భ్రాంతి నుండి భగవంతుని దిశగా || ... || రామకృష్ణ మఠం, హైదరాబాద్ || 2017 || 151 ||  30.00 
|-
| 115238 || మల్లికార్జున పండితారాధ్య చరిత్ర పాల్కురికి సోమనాథ కవి ప్రణీతము || చిలుకూరి నారాయణరావు || తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 1990 || 283 ||  40.00 
|-
| 115239 || తెలుగు సాహిత్యంలో మాండలికాల ప్రయోగం || మైనేని దుర్గాప్రసాద్ || కృష్ణా విశ్వవిద్యాలయ ప్రచురణ, మచిలీపట్నం || 2011 || 232 ||  225.00 
|-
| 115240 || వావిళ్లవారి వాఙ్మయసేవ || బులుసు వేంకటరమణయ్య || వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్, చెన్నపురి || 2012 || 146 ||  50.00 
|-
| 115241 || ఆ పాత్ర మధురం || ముక్తేవి భారతి || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్ || 2014 || 232 ||  150.00 
|-
| 115242 || మా తండ్రి శేషయ్య గారు || నీలంరాజు లక్ష్మీప్రసాద్ || ... || 2013 || 243 ||  100.00 
|-
| 115243 || పిల్లల ఆటల పుస్తకం || మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి || లిపి పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2001 || 108 ||  25.00 
|-
| 115244 || సూర్యుడి ఏడో గుర్రం || వేమూరి ఆంజనేయశర్మ || హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ || 2009 || 115 ||  50.00 
|-
| 115245 || బుద్ధుని మొదటి ప్రవచనం || ఈమని శివనాగిరెడ్డి || ... || 2016 || 70 ||  45.00 
|-
| 115246 || జన్బౌద్ధం || సంజీవ దేవ్, ఎన్.ఆర్. తపస్వి || ఆలపాటి రాజేంద్ర ప్రసాద్, తెనాలి || 2018 || 46 ||  10.00 
|-
| 115247 || శ్రీరంగనాథుని అభిషేక చూర్ణికలు శ్రీరంగనాథ స్తోత్రమ్ శ్రీరంగరాజ వింశతి || ఈ.ఏ. శింగరాచార్యులు || సాధన గ్రంథ మండలి, తెనాలి || 2002 || 176 ||  60.00 
|-
| 115248 || భారతీయ బాలశిక్ష మొదటి భాగము || ధారా రామనాథశాస్త్రి || ది వరల్డు టీచర్ ట్రస్ట్, విశాఖపట్నం || 1987 || 64 ||  4.00 
|-
| 115249 || విశ్వబోధాంజలి || వి.ఎన్.ఆర్. కల్లూరు || విశ్వనాథ ప్రెస్, అనంతపూర్ || 1978 || 20 ||  1.00 
|-
| 115250 || చాణక్య నీతి మాలికలు || యల్లాప్రగడ ప్రభాకరరావు || శ్రీ కౌండిన్య పబ్లికేషన్స్, ప్రచురణ || 2013 || 128 ||  120.00 
|-
| 115251 || జ్ఞాని సన్నిధిలో ఓ జ్ఞానితో సంభాష || సద్గురు జగ్గి వాసుదేవ్ || ఈషా పౌండేషన్, కోయంబత్తూరు || 2004 || 294 ||  100.00 
|-
| 115252 || బీదలపాట్లు || విక్టర్ హ్యూగో, మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి || దేశికవితా మండలి, విజయవాడ || 1959 || 929 ||  20.00 
|-
| 115253 || ఆరిగెపూడి అద్భుత నవల ప్రతిధ్వని || ఎ. పిచ్చేశ్వరరావు || యం. శేషాచలం అండ్ కంపెనీ, విజయవాడ || 1965 || 207 ||  2.75 
|-
| 115254 || స్వయంసిద్ధ || మణీలాల్ వంద్యోపధ్యాయ, మదిపట్ల సూరీ || కె.ఎస్.ఆర్. అండ్ సన్సు, విజయవాడ || 1958 || 263 ||  3.50 
|-
| 115255 || శ్యామలి || నిరుపమాదేవి, మద్దిపట్ల సూరి || దేశికవితా మండలి, విజయవాడ || 1959 || 408 ||  6.00 
|-
| 115256 || నల్లకలువ || అలెగ్జాండర్ డ్యూమా, కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు || కాటూరి కవితాలత, విజయవాడ || 1965 || 238 ||  3.25 
|-
| 115257 || గోదాన్ || ప్రేమచంద్, పిచ్చేశ్వరరావు || విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం, విజయవాడ || 1961 || 372 ||  5.00 
|-
| 115258 || కవి సార్వభౌముడు ఐతిహాసిక నవల || నోరి నరసింహశాస్త్రి || నోరివారు, రేపల్లె || 1962 || 304 ||  5.00 
|-
| 115259 || వాహిని || విహారి, శాలివాహన || విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం, విజయవాడ || 1966 || 166 ||  2.50 
|-
| 115260 || సౌరదీపికలు || రాఘవ || జగ్‌జీవన్ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1967 || 269 ||  2.50 
|-
| 115261 || గాలిబుడగలు || గౌతమ || గాయత్రీ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1967 || 264 ||  6.00 
|-
| 115262 || కోకొరో || సొసెకినట్సుమే, శ్రీనివాస చక్రవర్తి || ఆదర్శ గ్రంధమండలి, విజయవాడ || 1957 || 113 ||  1.00 
|-
| 115263 || తనలో  || భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు || అద్దేపల్లి అండు కో సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్, రాజమండ్రి || 1949 || 112 ||  2.00 
|-
| 115264 || హర్షభాష్పం || కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు || జ్యోతి నవలానుబంధం || 1981 || 105 ||  2.00 
|-
| 115265 || Vishnudharmottara Purana Volume 1 || Priyabala Shah || Parimal Publications, Delhi || 2005 || 554 ||  580.00 
|-
| 115266 || Vishnudharmottara Purana Volume 2 || Priyabala Shah || Parimal Publications, Delhi || 2002 || 528 ||  620.00 
|-
| 115267 || Vishnudharmottara Purana Volume 3 || Priyabala Shah || Parimal Publications, Delhi || 2002 || 299 ||  400.00 
|-
| 115268 || The Concept of The Beautiful in Sanskrit Literature || V. Raghavan || The Kuppuswami Sastri Research Institute || 2008 || 127 ||  100.00 
|-
| 115269 || The Pocket Guide ot English Language || John Oconnor, Joan Ward || Cambridge University Press || 2008 || 184 ||  95.00 
|-
| 115270 || I Lakshmana || S.K. Sarma || Maruthi Publications, Guntur || 2014 || 216 ||  200.00 
|-
| 115271 || Vallabhajosyula SubbaRao Collected Writings || S. Krishna Sarma || … || 2005 || 168 ||  20.00 
|-
| 115272 || Notes Towards A Lecture on Jiddu Krishnamurthi || Dr Aruna Mohan, S. Krishna Sarma || Maruthi Book Depot, Guntur || 2012 || 35 ||  2.50 
|-
| 115273 || Rain and Sunshine Makes A Rainbow || Vizai Bhaskar || … || 2018 || 44 ||  40.00 
|-
| 115274 || Ashes and Wisdom || Indira Parthasarathy || Indian Writing || 2007 || 158 ||  150.00 
|-
| 115275 || Sri Sri Impact on Modern Telugu Literature || Chandu SubbaRao || Abhyudaya rachayitala Sangham, Visakhapatnam || 2017 || 74 ||  80.00 
|-
| 115276 || The Mirage || C. Madhusudhana Rao || Vasireddy Seethadevi Memorial Foundation || 2015 || 240 ||  200.00 
|-
| 115277 || India's Intellectual Traditions || Daya Krishna || Motilal Banarsidass Publishers Pvt Ltd || 1987 || 200 ||  65.00 
|-
| 115278 || The Best of Speaking Tree Volume 1 || Narayanai Ganesh || The Times of India || 2008 || 158 ||  200.00 
|-
| 115279 || The Best of Speaking Tree Volume 4 || Narayanai Ganesh || The Times of India || 2007 || 208 ||  200.00 
|-
| 115280 || The Postcolonial Novel || Richard J. Lane || Polity Press, Malden || 2006 || 146 ||  200.00 
|-
| 115281 || Anandamath or The Sacred Brotherhood || Bankimcandra Chatterji || Oxford University Press || 2005 || 315 ||  495.00 
|-
| 115282 || Ritual || Emma Restall Orr, aka Bobcat || Thorsons, London || 2000 || 218 ||  100.00 
|-
| 115283 || Birds a Spiritual Journal Record the Symbology &amp; Significance || Arin Murphy Hiscock || Adams Media, Avon || 2012 || 200 ||  200.00 
|-
| 115284 || The Book of Ruth || Jane Hamilton || Anchor Books New York || 1988 || 328 ||  100.00 
|-
| 115285 || Companions in Solitude || Pandit Shriram Sharma Acharya || Shri Vedmata Gayatri Trust || 2008 || 108 ||  40.00 
|-
| 115286 || Impish Chronicles and Doggish Dabbler || K.N.Y. Patanjali || Spearhead Communications, Hyderabad || 2009 || 115 ||  150.00 
|-
| 115287 || The Deliberate Sinner || Bhaavna Arora || Srishti Publishers &amp; Distributors || 2015 || 148 ||  120.00 
|-
| 115288 || Turning Points || A.P.J. Abdul Kalam || HarperCollins Publishers India, New Delhi || 2012 || 182 ||  199.00 
|-
| 115289 || Translating Caste || Tapan Basu || Studies in Culture and Translation || 2002 || 262 ||  295.00 
|-
| 115290 || Yours Sincerely || K. Natwar Singh || Rupa and Co., New Delhi || 2010 || 207 ||  395.00 
|-
| 115291 || The Comedy Collection || Sue Townsend, P.G. Wodehouse || Chancellor Press || 1994 || 534 ||  100.00 
|-
| 115292 || The Sound of Laughter || Peter Kay || Centruy, London || 2006 || 271 ||  300.00 
|-
| 115293 || The Book of Yudhisthir || Buddhadeva Bose, Sujit Mukherjee || Sangam Books || 1986 || 206 ||  80.00 
|-
| 115294 || Duryodhana || V. Raghunathan || HarperCollins Publishers India, New Delhi || 2014 || 307 ||  350.00 
|-
| 115295 || Krishnavatara Volume VII || K.M. Munshi || Bharatiya Vidya Bhavan, Mumbai || 2009 || 215 ||  75.00 
|-
| 115296 || Mahabharata || C. Rajagopalachari || Bharatiya Vidya Bhavan, Mumbai || 1966 || 324 ||  2.50 
|-
| 115297 || Sacred Animals of India || Nanditha Krishna || Penguin Books || 2010 || 274 ||  399.00 
|-
| 115298 || The Five Senses A Reference Guide || Leslee Lazar || Scholastic, New York || 2008 || 96 ||  95.00 
|-
| 115299 || The Pilgrim's Progress || John Bunyan || Rupa and Co., New Delhi || 2010 || 319 ||  95.00 
|-
| 115300 || Animal Farm || George Orwell || Pigeon Books India || 2010 || 127 ||  95.00 
|-
| 115301 || The Old Man and the Sea || Ernest Hemingway || Panther Books || 1976 || 109 ||  110.00 
|-
| 115302 || The Good Earth || Pearl S. Buck || A Pocket Cardinal Edition || 1966 || 344 ||  2.00 
|-
| 115303 || The Quest of the Missing Map || Carolyn Keene || Armada Fontana Paperbacks || 1982 || 160 ||  40.00 
|-
| 115304 || Second Supplementary Reader For Class VI || Shaik Mowla || The Government of Andhra Pradesh || 1972 || 43 ||  0.50 
|-
| 115305 || The Came to Baghdad || Agatha Christie || Pocket Books, Inc. || 1960 || 215 ||  2.50 
|-
| 115306 || Sources of History And Culture of Telugu Speaking People || Vakulabharanam Ramakrishna || Emesco BOOKs, Hyderabad || 2017 || 982 ||  800.00 
|-
| 115307 || Inscriptions of Andhra Pradesh || C. Somasundara Rao || C. Somasundara Rao, Hubballi || 2014 || 81 ||  100.00 
|-
| 115308 || మలి మధ్యయుగ ఆంధ్రదేశం || వకుళాభరణం రామకృష్ణ, ఆర్. సోమారెడ్డి || పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 2015 || 690 ||  580.00 
|-
| 115309 || తొలి ఆధునిక ఆంధ్ర, హైదరాబాద్ కంపెనీ పాలన || వకుళాభరణం రామకృష్ణ, అడపా సత్యనారాయణ || ఎమెస్కో బుక్స్, విజయవాడ || 2015 || 274 ||  300.00 
|-
| 115310 || Late Medieval Andhra Pradesh AD 1324-1724 || R. Soma Reddy || Andhra Pradesh History Congress || 2014 || 763 ||  1,500.00 
|-
| 115311 || Early Modern Andhra Hyderabad And Compnay Rule || Adapa Satyanarayana || Andhra Pradesh History Congress || 2015 || 366 ||  400.00 
|-
| 115312 || తెనాలి చారిత్రక వైభవం || ఈమని శివనాగిరెడ్డి || ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతికశాఖ, విజయవాడ || 2018 || 32 ||  25.00 
|-
| 115313 || గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి || ఈమని శివనాగిరెడ్డి || శ్రీ రాఘవేంద్ర పబ్లిషర్స్, విజయవాడ || 2016 || 76 ||  99.00 
|-
| 115314 || ఆంధ్రమహావిష్ణు దేవాలయ చరిత్ర || ఈమని శివనాగిరెడ్డి || ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతికశాఖ, విజయవాడ || 2018 || 62 ||  50.00 
|-
| 115315 || Nagarjunakonda || H. Sarkar, B.N. Misra || Archaeological Survey of India || 1999 || 83 ||  20.00 
|-
| 115316 || Telangana People's Armed Struggle || P. Sundarayya || Navatelangana Publishing House, Hyderabad || 2016 || 144 ||  100.00 
|-
| 115317 || కాంతిసీమ || యు.ఆర్. ఎహ్రెఫెల్స్, రామలక్ష్మీఆరుద్ర || యం. శేషాచలం అండ్ కంపెనీ, విజయవాడ || 1963 || 223 ||  4.00 
|-
| 115318 || Collins German Dictionary || Maree Airline || HarperCollins Publishers India, New Delhi || 2007 || 555 ||  500.00 
|-
| 115319 || The Oxford Dictionary of English Grammar || Sylvia Chalker, Edmund Weiner || BCA, London || 1994 || 448 ||  250.00 
|-
| 115320 || Cambridge Advanced Learner's Dictionary || Kate Woodford, Guy Jackson || Cambridge University Press || 2003 || 1550 ||  1,500.00 
|-
| 115321 || Oxford Advanced Learner's Dictionary of Current English || A S Hornby, Joanna Turnbull || Oxford University Press || 2010 || 1796 ||  750.00 
|-
| 115322 || తెలుగు రచయితలు రచనలు || నే.శ్రీ. కృష్ణమూర్తి || ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాద్ || 1984 || 1066 ||  60.00 
|-
| 115323 || వ్యాసరచనలు సూచి || నే.శ్రీ. కృష్ణమూర్తి || ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాద్ || 1977 || 1663 ||  100.00 
|-
| 115324 || ఆంధ్రదీపిక || మామిడి వెంకయ్య || బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు || 2014 || 811 ||  300.00 
|-
| 115325 || సాహిత్య విమర్శ పదాల డిక్షనరీ || ఎస్.ఎస్. నళిని || నవోదయా బుక్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2009 || 224 ||  75.00 
|-
| 115326 || త్రిభాషా నిఘంటువు || పెద్ది సాంబశివరావు || విక్రమ్స్ పబ్లిషర్స్ || 2014 || 500 ||  500.00 
|-
| 115327 || జ్యోతి హిందీ తెలుగు కోష్ || వెలగా రామకోటయ్య చౌదరి || వి.జి.ఎస్. బుక్ లింక్స్, విజయవాడ || 2011 || 910 ||  120.00 
|-
| 115328 || Illustrated Dictionary English Telugu || … || J.S. Sant Singh &amp; Sons, Delhi || … || 473 ||  30.00 
|-
| 115329 || ఇంగ్లీషు తెలుగు నిఘంటువు || జి.యన్. రెడ్డి || తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాద్ || 2014 || 1330 ||  505.00 
|-
| 115330 || పూర్వగాథాలహరి || వేమూరి శ్రీనివాసరావు || ... || 1926 || 562 ||  10.00 
|-
| 115331 || తెలుగు సాహిత్యకోశము ఆధునిక సాహిత్యం || నల్లపాటి శివనారయ్య || తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాద్ || 1999 || 1320 ||  265.00 
|-
| 115332 || Sri Vedamu Venkataraya Sastrigari Jivita Charitramu || V.V. Sastry || Vedamu Venkataraya Sastry &amp; Bros., Madras || 1949 || 208 ||  2.00 
|-
| 115333 || కవికోకిల గ్రంథావళి || దువ్వూరి వేణుగోపాలరెడ్డి || ... || 1957 || 341 ||  5.50 
|-
| 115334 || స్నేహగీతలు || భూసురపల్లి వేంకటేశ్వర్లు || భూసురపల్లి వేంకటేశ్వర్లు || 2013 || 102 ||  120.00 
|-
| 115335 || కూరగాథలు || ముత్తేవి రవీంద్రనాథ్ || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2014 || 271 ||  250.00 
|-
| 115336 || లక్ష్మణపూర్ణిమ || టి. భాస్కరరావు || మహతీ గ్రంథమాల, గుంటూరు || 1975 || 320 ||  2.00 
|-
| 115337 || Narayanadevarakere Kannada కన్నడ || M. Dhruvanarayana || Lalita Kalaranga, Bellary || 2010 || 126 ||  50.00 
|-
| 115338 || कुमउँ की लोकगधाओं में रंगमंचीयता || कुलिन कुमार चोशी || उद्दभावना प्रकाशन || 2016 || 251 ||  100.00 
|-
| 115339 || कबिरा खडां बजार में || भीष्म सहनी || राजकमल प्रकाशन || 1981 || 99 ||  1.00 
|-
| 115340 || Natakaratna Gubbi Veeranna || K.N. Bhagavan, N. Someshwara || … || 2016 || 48 ||  25.00 
|-
| 115341 || గరికపాటి రాజారావు || కె. శాంతారావు || వనమాలి, సికింద్రాబాద్ || 2015 || 64 ||  20.00 
|-
| 115342 || ब.व. कारन्त || जयदेव तनेजा || राष्ट्रीय नाट्य विधालय || 2001 || 283 ||  250.00 
|-
| 115343 || Kavalam Narayana Panikkar || … || … || … || 19 ||  2.00 
|-
| 115344 || Ram Gopal Bajaj || … || … || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115345 || ShyamanandJalan 50 Years on Stage || … || … || … || 16 ||  2.00 
|-
| 115346 || Rajinder Nath || … || … || … || 24 ||  10.00 
|-
| 115347 || Monograph || Manoj Mitra || Sundaram, Kolkata || 2003 || 15 ||  2.50 
|-
| 115348 || Kumar Roy || … || National Academy of Music Dance and Drama || 2003 || 23 ||  2.00 
|-
| 115349 || Prabhakar Panshikar's Natya Sampada A Labor of Love || Pandit Daji Shastri Panshikar || … || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115350 || Habib Tanvir A Photographic Exhibition of his work || … || National School of Drama || … || 56 ||  20.00 
|-
| 115351 || B.V. Karanth || … || National School of Drama || … || 44 ||  20.00 
|-
| 115352 || Badal Sircar The Third Theatre || … || … || … || 43 ||  2.00 
|-
| 115353 || The Shehnai Maestro || Bismillah Khan || Rupa and Co., New Delhi || 2004 || 59 ||  20.00 
|-
| 115354 || Twentieth Century's Nataraja || Uday Shankar || Rupa and Co., New Delhi || 2004 || 63 ||  20.00 
|-
| 115355 || Sopanam Sopanam Theatre wing of Bhasabharathi || … || … || … || 10 ||  1.00 
|-
| 115356 || Clarifying New Trajectory || … || Kalakshetra Manipur || … || 34 ||  2.00 
|-
| 115357 || On Method Acting || Edward Dwight Easty || Ivy Books, New York || 1981 || 198 ||  5.00 
|-
| 115358 || On The Technique of Acting || Michael Chekhov || HarperCollins Publishers India, New Delhi || 1991 || 179 ||  20.00 
|-
| 115359 || Theatre in Education || John O'toole || Hodder and Stoughton || 1976 || 165 ||  20.00 
|-
| 115360 || Theatre of the Earth Project || … || Kalakshetra Manipur || … || 36 ||  2.50 
|-
| 115361 || Ritual Theatre || H. Kanhailal || … || … || 27 ||  2.50 
|-
| 115362 || Sanskrit Theatre || Kamalesh Datta Tripathi || Shri Ram Centre For Performing Arts || 1998 || 52 ||  20.00 
|-
| 115363 || ఆధునిక కన్నడ నాటక (కన్నడ) || K. Marulasiddappa || Ankita Pustaka || 2002 || 460 ||  250.00 
|-
| 115364 || Methodology of The Analysis of Sanskrit Drama || M. Christopher Byrski || Bharatiya Vidya Bhavan, Mumbai || 1997 || 104 ||  300.00 
|-
| 115365 || Voice Power || Joan Kenley || An Eleanor Friede Book || 1988 || 214 ||  250.00 
|-
| 115366 || Working A Scene An Actor's Approach || Charles McGaw || Holt, Rinehart and Winston, New York || 1977 || 207 ||  100.00 
|-
| 115367 || Stage Music of Maharashtra || Ashok D. Ranade || Sangeet Natak Akademi || 1986 || 114 ||  60.00 
|-
| 115368 || Andha Yug || M.K. Raina || National School of Drama || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115369 || Post Colonial Thetre || … || … || … || 161 ||  2.00 
|-
| 115370 || Traditions of Indian Folk Dance || Kapila Vatsyayan || Indian Book Company, New Delhi || 1977 || 31 ||  10.00 
|-
| 115371 || గౌడ పురాణం || ననుమాస స్వామి || గౌడమేథావుల ఫోరం || 2005 || 19 ||  10.00 
|-
| 115372 || Introduction Concepts of Folklore And Folklife Studies || Richard M. Dorson || … || … || 43 ||  20.00 
|-
| 115373 || మడేలు పురాణం || ... || ... || ... || 15 ||  2.00 
|-
| 115374 || డక్కలి దర్పణం జాంబపురాణం || ... || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115375 || శ్రీ వెలుగోటి సర్వజ్ఞ కుమారయాచేంద్రభూపాల విరచితంబైన సభారంజని || కుమారయాచేంద్ర భూపాల || చెదలవాడ, సుందరరామశాస్త్రులు || 1890 || 92 ||  5.00 
|-
| 115376 || ఆంధ్రనాటక సంస్కరణము || పురాణం సూరిశాస్త్రి || ... || 1924 || 61 ||  20.00 
|-
| 115377 || నాటక విమర్శనము || శిష్టా రామకృష్ణ శాస్త్రి || శిష్టావారి గృహము, బందరు || ... || 150 ||  20.00 
|-
| 115378 || నాట్య అశోకము || పురాణం సూరిశాస్త్రి || విద్యానిలయము, బందరు || 1927 || 273 ||  100.00 
|-
| 115379 || కవిగారి మనుగడ || ... || ... || ... || 77 ||  2.00 
|-
| 115380 || నా సహస్రమాస జీవిత యాత్రా చరిత్ర || గుమ్మలూరు సత్యనారాయణ || కామేశ్వరీ ప్రచురణలు, హైదరాబాద్ || ... || 57 ||  20.00 
|-
| 115381 || ఆంధ్రనాటక రంగము || గొల్లపూడి శ్రీరామశాస్త్రి, బి. దొరస్వామయ్య || ... || 1924 || 222 ||  100.00 
|-
| 115382 || అలనాటి తొలి కృష్ణుడు || ఈలపాట రఘురామయ్య || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115383 || బ్రహ్మర్షి రఘుపతి వేంకటరత్నము నాయుడ గారి జీవిత చరిత్ర || కోటిపల్లి సూర్యనారాయణ || జ. గోపాలమ్, కాకినాడ || ... || 100 ||  20.00 
|-
| 115384 || ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు || పి.ఎస్.ఆర్. అప్పారావు || ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రచురణ || 1973 || 88 ||  20.00 
|-
| 115385 || నా జీవిత యాత్ర || దాసరి లక్ష్మణకవి || రచయిత, పిఠాపురము || 1956 || 243 ||  20.00 
|-
| 115386 || నాట్యాంబుజము || పురాణం సూరిశాస్త్రి || విద్యానిలయము, బందరు || 1923 || 337 ||  100.00 
|-
| 115387 || Voice &amp; Speech In The Theatre || J. Clifford Turner || A &amp; C Black, London || … || 147 ||  100.00 
|-
| 115388 || Theatre in Colonial India Play house of Power || Lata Singh || Oxford University Press || 2009 || 352 ||  100.00 
|-
| 115389 || Voice And Diction Fitness || Ann Seidler Doris Balin Bianchi || Harper &amp; Row, Publishers || 1971 || 329 ||  100.00 
|-
| 115390 || నాటక సంఘమార్గ ప్రదర్శిని || కొండపల్లి సూర్యనారాయణరావు || వాణి ప్రెస్, బెజవాడ || 1910 || 100 ||  100.00 
|-
| 115391 || The Actor And His Body || Litz Pisk || Theatre Arts Books || 1975 || 86 ||  20.00 
|-
| 115392 || The Act of Being || Charles Marowitz || Secker &amp; Warburg, London || 1978 || 196 ||  50.00 
|-
| 115393 || Acts of Authority Acts of Resistance || Nandi Bhatia || Oxford University Press || 2004 || 187 ||  50.00 
|-
| 115394 || Modern Indian Theatre A Reader || Nandi Bhatia || Oxford University Press || 2009 || 180 ||  20.00 
|-
| 115395 || जूलियस सीजंर || अरविंद कुमार || राष्ट्रीय नाट्य विधालय || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115396 || Styles of Theater Acting || Sunita Dhir || Gian Publishing House, New Delhi || … || 139 ||  100.00 
|-
| 115397 || The Dramatic Vision || E. Alkazi's || … || … || 50 ||  20.00 
|-
| 115398 || Stagecraft The Complete Guide to Theatrical Practice || … || … || … || 191 ||  20.00 
|-
| 115399 || Change the World it Needs It || ... || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115400 || The Despair and the Polemic || Bertolt Brecht || Southern Illinois University Press || 1968 || 165 ||  100.00 
|-
| 115401 || 200 + Ideas For Drama || Anna Scher / Charles Verrall || Heinemann Portsmouth || 1992 || 246 ||  50.00 
|-
| 115402 || A Drama Teacher's Handbook || Pamela Blackie || Basil Blackwell, Oxford || 1956 || 89 ||  20.00 
|-
| 115403 || Indian Theatre || Ralph Yarrow || Curzon Press || 2001 || 231 ||  50.00 
|-
| 115404 || Respect For Acting || Uta Hagen || Macmillan Publishing Co., Inc. || … || 227 ||  100.00 
|-
| 115405 || The Theater Event Modern Theories of Performance || Timothy J. Wiles || The University of Chicago Press || 1980 || 205 ||  100.00 
|-
| 115406 || The Sounds of Early Cinema || Richard Abel || Indian University Press || 1998 || 78 ||  100.00 
|-
| 115407 || Drama and Human Conflict / A History of Fine Arts in India and the West || … || … || … || 287 ||  20.00 
|-
| 115408 || సావనీర్ || ... || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115409 || శ్రీ రామకృష్ణ నాట్యమండలి స్వర్ణోత్సవ సంచిక || ... || శ్రీ రామకృష్ణ నాట్యమండలి, నెల్లూరు || 1987 || 50 ||  10.00 
|-
| 115410 || Sri Sai Kala Niketan Golden Jubilee Pouranic Drama Celebrations || … || … || 2002 || 30 ||  10.00 
|-
| 115411 || లలితకళానికేతన్ ఏకాదశ నాటకోత్సవముల సావనీర్ || … || లలితకళానికేతన్, రాజమండ్రి || 1974 || 30 ||  10.00 
|-
| 115412 || శ్రీ రాజరాజనరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక || భావరాజు వేంకటకృష్ణరావు, మోదుగుల రవికృష్ణ || బొమ్మిడాల శ్రీకృష్ణమూర్తి ఫౌండేషన్, గుంటూరు || 2015 || 344 ||  200.00 
|-
| 115413 || సుమధుర కళానికేతన్ 37వ వార్షికోత్సవ ప్రత్యేక సంచిక || ... || సుమధుర కళానికేతన్, విజయవాడ || 2010 || 50 ||  20.00 
|-
| 115414 || శ్రీ కళానికేతన్ హైదరాబాద్ 31వ వార్షికోత్సవ ప్రత్యేక సంచిక || ... || సాక్షి శ్రీ కళానికేతన్ వార్షిక సంచిక || 1996 || 30 ||  10.00 
|-
| 115415 || ఆత్రేయ నాటకోత్సవాలు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ నాటక విభాగం || ... || ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 1986 || 10 ||  10.00 
|-
| 115416 || గ్రేటర్ న్యూస్ తెలుగు దినపత్రిక || ... || ... || 1986 || 22 ||  10.00 
|-
| 115417 || హాస్యనాటకోత్సవాలు రవీంద్రభారతి, హైదరాబాద్ || ... || రవీంద్రభారతి, హైదరాబాద్ || 2006 || 32 ||  10.00 
|-
| 115418 || ఈ తరం ప్రేక్షకులకు క్రిందటితరం నాటకాలు 7 ప్రసిద్ధ నాటకాల ప్రదర్శన || ... || రవీంద్రభారతి, హైదరాబాద్ || 2005 || 24 ||  10.00 
|-
| 115419 || ఈ తరం ప్రేక్షకులకు క్రిందటితరం నాటకాలు 6 ప్రసిద్ధ నాటకాల ప్రదర్శన || ... || రవీంద్రభారతి, హైదరాబాద్ || 2006 || 30 ||  10.00 
|-
| 115420 || నంది నాటకోత్సవమ్ తిరుపతి 2015 ప్రత్యేక సంచిక || ... || ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం || 2016 || 50 ||  50.00 
|-
| 115421 || 19వ భారత్ రంగ్ మహోత్సవ్ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ || ... || నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా, న్యూఢిల్లీ || 2017 || 50 ||  50.00 
|-
| 115422 || శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ నాట్యమండలి ధర్మపురి స్వర్ణోత్సవ సంచిక || ... || ... || 1993 || 30 ||  20.00 
|-
| 115423 || సురభి నాటక శతజయంతి ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక || ... || ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ || ... || 50 ||  10.00 
|-
| 115424 || సురభి నాటక 125 సంవత్సరాల మహోత్సవమ్ || ... || సంజయ్ కిషోర్ కళ ఫౌండేషన్ || ... || 50 ||  50.00 
|-
| 115425 || కూచిపూడి నాట్య సదస్సు ఉత్సవ సంచిక || ... || Kuchipudi Natya Seminar, Hyderabad || 1959 || 108 ||  100.00 
|-
| 115426 || క్షేత్రయ్య వర్ధంతి సంచిక || విస్సా అప్పారావు || క్షేత్రయ్య పదాభినయ ప్రచార సమితి, విశాఖపట్నం || 1956 || 101 ||  50.00 
|-
| 115427 || రాష్ట్రస్థాయి జానపద కళోత్సవాలు ప్రత్యేక సంచిక || ఎన్. గోపి || జానపద గిరిజన విజ్ఞాన పీఠం, వరంగల్లు || 2001 || 164 ||  100.00 
|-
| 115428 || 5వ అంతర్జాతీయ కూచిపూడి నాట్యసమ్మేళనం సుజనరంజని నాట్యమంజరి || ... || భాషా సాంస్కృతిక శాఖ తెలంగాణ ప్రభుత్వం || ... || 212 ||  100.00 
|-
| 115429 || 2వ అంతర్జాతీయ కూచిపూడి నాట్యసమ్మేళనం 2010 || అనురాధ తడకమళ్ళ || సిలికానంధ్ర తెలుగు సాహితీ సాంస్కృతిక సంప్రదాయ స్ఫూర్తి || 2010 || 232 ||  100.00 
|-
| 115430 || ప్రజ్వలిత తెనాలి కళావైభవం || ... || పట్టణరంగస్థల కళాకారుల సంఘం, తెనాలి || 2013 || 215 ||  100.00 
|-
| 115431 || సాక్షి గంగోత్రి పెదకాకాని పదిహేడేళ్ళ ప్రత్యేక సంచిక || కందిమళ్ల సాంబశివరావు || గంగోత్రి, పెదకాకాని || 2007 || 212 ||  75.00 
|-
| 115432 || రూపిక నాటకరంగ విశేష సంచిక || పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ || అరవింద ఆర్ట్స్, తాడేపల్లి || 2011 || 232 ||  100.00 
|-
| 115433 || దృశ్యం గుంటూరు కళాపరిషత్ పదేళ్ల ప్రత్యేక సంచిక || పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ || గుంటూరు కళాపరిషత్, గుంటూరు || 2006 || 212 ||  50.00 
|-
| 115434 || దర్పణం ప్రజాశక్తి సాహిత్య ప్రత్యేక సంచిక || ... || ... || ... || 166 ||  20.00 
|-
| 115435 || कला सोरम || ... || विशाविधालयीन रोफरीड शोध || 2015 || 383 ||  150.00 
|-
| 115436 || స్వాగత గీతం || కె. శివదత్ || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115437 || శ్రీ లలిత నాట్యకళా సమితి || ... || ... || 1952 || 26 ||  2.00 
|-
| 115438 || ప్రగతి కళా మండలి వజ్రోత్సవ సంబరాలు || ... || ప్రగతి కళా మండలి, సత్తెనపల్లి || 2008 || 200 ||  100.00 
|-
| 115439 || అభ్యుదయ వజ్రోత్సవ సంచిక || ... || ఆంధ్ర విజ్ఞాన లలిత కళా పరిషత్, గుంటూరు || ... || 39 ||  10.00 
|-
| 115440 || సమతా నాటక గురుకులం 34వ వార్షికోత్సవ ప్రత్యేక సంచిక || ... || సమతా నాటక గురుకుల, గుంటూరు || ... || 119 ||  20.00 
|-
| 115441 || తెనాలి రంగస్థల కళా వైభవము విశేష సంచిక || ... || తెనాలి రంగస్థల కళా వైభము, తెనాలి || 2005 || 82 ||  20.00 
|-
| 115442 || లలిత కళాపరిషత్ రథసారధి ఎ. నరసింహమూర్తి రజతోత్సవ సత్కార సంచిక || అమళ్లదిన్నె గోపీనాథ్ || రవీంద్రభారతి, హైదరాబాద్ || 2001 || 30 ||  20.00 
|-
| 115443 || శ్రీ కళానికేతన్ వార్షిక సంచిక 43వ వార్షికోత్సవం || ... || సాక్షి శ్రీ కళానికేతన్ వార్షిక సంచిక || 2008 || 30 ||  10.00 
|-
| 115444 || శారదా కళాసమితి రజతోత్సవ సంచిక || ... || శారదా కళాసమితి, విజయవాడ || ... || 156 ||  25.00 
|-
| 115445 || శ్రీ కళానికేతన్ 50 వసంతాల మహాప్రస్థానం స్వర్ణోత్సవ ప్రత్యేక సంచిక || ... || శ్రీ కళానికేతన్, హైదరాబాద్ || 2014 || 249 ||  100.00 
|-
| 115446 || Raghava Memorial Souvenir || ... || Souvenir Committee || 1965 || 20 ||  10.00 
|-
| 115447 || నాట్యభారతి అభినందన సంచిక || ... || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115448 || బళ్ళారి రాఘవ శతజయంతి సంచిక || ... || మోహనజ్యోతి కళాకారుల మాస పత్రిక || 1980 || 96 ||  20.00 
|-
| 115449 || Raghava Memorial Association స్వర్ణోత్సవ స్మరణ సంచిక || ... || Raghava Memorial Association || 2007 || 40 ||  20.00 
|-
| 115450 || రసరంజని ప్రత్యేక సంచిక మార్చి 2014 || ముట్నూరి కామేశ్వరరావు || రసరంజని, హైదరాబాద్ || 2014 || 86 ||  20.00 
|-
| 115451 || రసరంజని ద్వాదశ వార్షికోత్సవాలు 2006 || ... || రజరంజని || 2006 || 55 ||  20.00 
|-
| 115452 || a.r. Krishna's Theatre World Part II || ... || … || … || 120 ||  10.00 
|-
| 115453 || Yeragudipati Ramayogi Memorial Educational Trust Souvenir || C. Partha Sarathi || Sundarayya Kala Vedika || 2007 || 28 ||  10.00 
|-
| 115454 || రంగసింహ వేమూరి గగ్గయ్య శతజయంతి సంచిక || టి.వి.ఆర్. సాంబశివరావు || ... || 1994 || 20 ||  10.00 
|-
| 115455 || షష్టిపూర్తి సన్మానమహోత్సవము సూత్రధారి కళాత్మక ప్రత్యేక సంచిక || ... || ... || 1962 || 200 ||  10.00 
|-
| 115456 || లలితకళాపరిషత్ ముప్పదియైదు వసంతాల వేడుకలు విశేష సంచిక || అమళ్లదిన్నె గోపీనాథ్ || లలితకళాపరిషత్, అనంతపురం || 1991 || 250 ||  50.00 
|-
| 115457 || ఆంధ్రనాటక కళా పరిషత్తు రజితోత్సవ సంచిక || ... || ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్తు, గుడివాడ || 1960 || 103 ||  20.00 
|-
| 115458 || ప్రథమ ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు ఛాయా చిత్రమాలిక || ... || ఆంధ్రప్రదేశ్ సృజనాత్మకత మరియు సాంస్కృతిక సమితి || 2017 || 198 ||  500.00 
|-
| 115459 || యుగపురుషుడు వీరేశలింగం ప్రత్యేక సంచిక || ... || కందుకూరి వీరేశలింగం స్మారకోత్సవముల సంఘం || ... || 186 ||  2.00 
|-
| 115460 || గురజాడశతవార్షికజయంతి విశాఖసంచిక || ... || ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ ప్రెస్, వాల్తేరు || 1963 || 100 ||  1.00 
|-
| 115461 || ఆంధ్రా జింఖానా విజయవాడ శతాబ్ది శతవార్షికోత్సవ ప్రత్యేక సంచిక || కె.వి.పి. బసవేశ్వరరావు || ఆంధ్రా జింఖానా, విజయవాడ || 2012 || 114 ||  100.00 
|-
| 115462 || Sri Veeresalingam Souvenir || … || … || … || 119 ||  10.00 
|-
| 115463 || మా రమణ || చీకోలు సుందరయ్య || అక్షరం ప్రచురణలు, హైదరాబాద్ || 2015 || 199 ||  120.00 
|-
| 115464 || శ్రీ నాదెళ్ల పురుషోత్తమ కవీంద్రుల శతజయంత్యుత్సవ సంచిక || ... || ... || 1963 || 500 ||  10.00 
|-
| 115465 || వావిలాల సోమయాజులు సాహితీ సమాలోచనము || ఫణిహారం వల్లభాచార్య || వావిలాల సాహితీ లత, హైదరాబాద్ || 2002 || 144 ||  150.00 
|-
| 115466 || శ్రీశ్రీ 101 మహాకవి శ్రీశ్రీ విశేష సంచిక || సింగంపల్లి అశోక్‌కుమార్ || శ్రీశ్రీ సాహిత్యనిధి, విజయవాడ || 2011 || 152 ||  100.00 
|-
| 115467 || కాళీపట్నం నవతీతరణం || వివిన మూర్తి, కాళీపట్నం సుబ్బారావు || అభినందన ప్రత్యేక సంచిక, విశాఖపట్నం || 2014 || 216 ||  250.00 
|-
| 115468 || కామ్రేడ్ చలసాని ప్రసాద్‌కు అరుణారుణ జోహార్లు || ... || అరుణతార సాహిత్య సాంస్కృతిక మాసపత్రిక || 2015 || 50 ||  15.00 
|-
| 115469 || పొన్నాల రామసుబ్బారెడ్డి నటజీవిత విశేషాల అభినందన సంచిక || ... || ... || ... || 250 ||  100.00 
|-
| 115470 || ప్రతిభా వైజయంతి మొదలి నాగభూషణశర్మ సమ్మానోత్సవ విశేష సంచిక || మోదుగుల రవికృష్ణ || అజో విభొ కందాళం ఫౌండేషన్, హైదరాబాద్ || 2019 || 32 ||  150.00 
|-
| 115471 || సాహితీ వైజయంతి నగ్నముని గారి సమ్మానోత్సవ విశేషసంచిక || మోదుగుల రవికృష్ణ || అజో విభొ కందాళం ఫౌండేషన్, హైదరాబాద్ || 2019 || 32 ||  150.00 
|-
| 115472 || చిత్రరచనా వైజయంతి సమ్మానోత్సవ విశేష సంచిక || మోదుగుల రవికృష్ణ || అజో విభొ కందాళం ఫౌండేషన్, హైదరాబాద్ || 2019 || 32 ||  150.00 
|-
| 115473 || Ghazab Teri Adda || … || National School of Drama || 2014 || 16 ||  50.00 
|-
| 115474 || The Nature of Good Drama || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115475 || Natir Puja || … || … || … || 16 ||  10.00 
|-
| 115476 || Bollox || Farrukh Dhondy || … || … || 29 ||  10.00 
|-
| 115477 || Akhmatova || Romulus Linney || … || … || 107 ||  10.00 
|-
| 115478 || Gloria Gonzalez Curtains || … || … || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115479 || Red Eye of Love A Comedy || Arnold Weinstein || Library of Congress Catalog  || 1962 || 92 ||  20.00 
|-
| 115480 || The Little Clay Cary || … || … || … || 278 ||  20.00 
|-
| 115481 || The Interview A Play in one Act || … || … || … || 10 ||  10.00 
|-
| 115482 || Heart to Heart || … || … || 1964 || 504 ||  50.00 
|-
| 115483 || Final Solutions || Mahesh Dattam || … || … || 402 ||  20.00 
|-
| 115484 || Harvest || Manjula Padmanabhan || Kali For Women || 1998 || 108 ||  50.00 
|-
| 115485 || Three English Plays || Larins Sahib || … || 1968 || 98 ||  50.00 
|-
| 115486 || The Miser || Molieve || … || … || 171 ||  10.00 
|-
| 115487 || Mohan Rakesh's Half Way House || … || … || … || 17 ||  10.00 
|-
| 115488 || ఎడ్రస్‌లేని మనుషులు నేను రాముణ్ణి కాను || యస్. కాశీవిశ్వనాధ్ || అరుణా పబ్లిషింగ్ హౌస్, విజయవాడ || 1978 || 112 ||  4.00 
|-
| 115489 || మధ్యమ వ్యాయోగము || కూచిభొట్ల ప్రభాకరశాస్త్రి || ... || ... || 130 ||  10.00 
|-
| 115490 || శ్రీకృష్ణ విలాసము / ప్రత్యక్ష నారసింహము / భీష్మవిక్రమము / రుక్మిణీకళ్యాణము / సౌగంధికము / హస్తినాపురము / పాండవాజ్ఞాతవాస చరిత్ర / సంగీత సభ/ దుర్యోధనాంతము / ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణము / శ్రీ సంగీత శ్రీకృష్ణనిర్యాణము / ప్రత్యక్ష నారసింహము / సత్యభామా పరిణయము / నిప్రసందేశము || ... || .... || 1913 || 500 ||  100.00 
|-
| 115491 || అభిజ్ఞానశాకుంతలము || నిష్ఠల సీతారామశాస్త్రి || ... || 1968 || 10 ||  2.00 
|-
| 115492 || అభిజ్ఞానశాకుంతలము || దాసు శ్రీరాములు || ఆనందా ముద్రాక్షరశాల, చెన్నపట్టణం || 1898 || 300 ||  10.00 
|-
| 115493 || పరీక్ష చదువులు || ... || ... || ... || 10 ||  10.00 
|-
| 115494 || శ్రీ జనకజానంద నాటకము ప్రథమాంకము || ... || ... || 1912 || 10 ||  10.00 
|-
| 115495 || కవిబ్రహ్మ తిక్కన సోమయాజి పద్య నాటకం || ముట్నూరి శంకరశాస్త్రి || ... || ... || 48 ||  20.00 
|-
| 115496 || అపశ్రుతి || ... || ... || ... || 10 ||  10.00 
|-
| 115497 || పీఠికలు (విజయరాఘవనాటకము / కల్యాణరాఘవము / సీతాకళ్యాణము / సీతారామవియోగము / కుశలవ పట్టాభిషేకము / అభినవరాఘవము / పితృవాక్యపరిపాలనము / విభీషణ పట్టాభిషేకము / సీతాపరిణయము / రావణసంహారము / రామరాజ్య వియోగము ) || కర్నూలు తాయన్న / పానుగంటి / బళ్ల సీతారామరాజు / యేటుకూరి సీతారామయ్య / రామనారాయణకవులు / డి. సీతారామారావు/ జయంతి స్వామి నాయన / కె. సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి / కోపల్లె వెంకటరమణరావు / దేవరకొండ మాణిక్యము / మల్లాది అచ్యుతరామశాస్త్రి || ... || ... || 100 ||  10.00 
|-
| 115498 || అంధయుగం || మోదలి సరస్వతి, మొదలి నాగభూషణ శర్మ || ... || ... || 62 ||  20.00 
|-
| 115499 || శేషాచార్యుడు || దీవి వీరభద్రవిజయము || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115500 || చరిత్ర కథా నాటకములు || కవులూరు హనుమంతరావు || సుందర రామ్ అండ్ సన్సు, తెనాలి || ... || 34 ||  10.00 
|-
| 115501 || కర్ణభారము || కోపల్లె శివకామేశ్వరరావు || ... || ... || 35 ||  2.00 
|-
| 115502 || కాంతాపహరణము || పుల్లేటికుర్తి కృష్ణమాచారి || ... || 1928 || 167 ||  100.00 
|-
| 115503 || నందకరాజ్యము అను నాటకము || వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి || శ్రీ వివేకవర్ధనీ ముద్రాక్షశాలయందు || 1880 || 177 ||  1.00 
|-
| 115504 || చిత్రనళీయనాటక ప్రదర్శనము || వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి || ... || 1876 || 127 ||  20.00 
|-
| 115505 || పాండవాంకురము, అంపశయ్య, అహల్యా శాపవిమోచనము, సీతాకళ్యాణము || అచ్యుతుని, పప్పు మల్లికార్జునరావు, బళ్ల శీతారామరాజు || ... || 1924 || 57 ||  20.00 
|-
| 115506 || సుబ్బరాయుడు నాటకం || మొక్కపాటి నరసింహ శాస్త్రి || ... || ... || 33 ||  2.50 
|-
| 115507 || గానకళ || గాలి పెంచల నరశింహారావు || ... || ... || 83 ||  20.00 
|-
| 115508 || ప్రచండ గాధేయ నాటకము || ... || ... || ... || 300 ||  20.00 
|-
| 115509 || గురుదక్షిణ || వేలూరి శివరామశాస్త్రి || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115510 || ప్రచండభార్గవము ఏకాంక నాటకము || శేషాద్రిరమణ కవులు || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115511 || వైకుంఠపాళి నాటిక || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115512 || అపస్వరాలు || బుర్రా వెంకట సుబ్రహ్మణ్యం || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115513 || నటీమణిసవాలు || శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి || ... || ... || 24 ||  10.00 
|-
| 115514 || కీచక వధ || జలసూత్రం రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి || ... || ... || 10 ||  10.00 
|-
| 115515 || సిమ్లా నాటకం || ... || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115516 || వానకారుకత శ్రవ్యనాటిక || ... || ... || ... || 83 ||  20.00 
|-
| 115517 || బలవంతపుపెండ్లి || మంత్రిప్రగడ సూర్యనారాయణ || ... || ... || 30 ||  20.00 
|-
| 115518 || భృత్యనీతి || కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115519 || వ్యోమవధ || భోగరాజు నారాయణమూర్తి || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115520 || మగమూర్ఖులు || ... || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115521 || అనుమానపు మనిషి || చింతా దీక్షితులు || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115522 || అంబ || పి. గణపతి శాస్త్రి || ... || ... || 40 ||  10.00 
|-
| 115523 || నాటకోత్సవము || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ || ... || ... || 65 ||  10.00 
|-
| 115524 || పిల్లజమీందారు || విశ్వనాథ కవిరాజు || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115525 || సబ్ కంట్రాక్ట్ || విశ్వనాథ కవిరాజు || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115526 || చిత్రరథ వీథి || ... || ... || ... || 40 ||  10.00 
|-
| 115527 || ఉన్నదీ కోరుతున్నదీ || అనిసెట్టి సుబ్బారావు || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115528 || రాజరాజు || శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి || యం. శేషాచలం అండ్ కంపెనీ, విజయవాడ || 1944 || 216 ||  15.00 
|-
| 115529 || నలవిలాసము నాటకము || కొమ్మనమంచి జోగయ్య శర్మ || శారద పబ్లికేషన్స్, విశాఖపట్నం || 1963 || 30 ||  20.00 
|-
| 115530 || రుద్రవీణ || యండమూరి వీరంద్రనాథ్ || దేశీ బుక్ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్, విజయవాడ || 1979 || 47 ||  10.00 
|-
| 115531 || బహురూపి సాంఘిక నాటిక || శిష్ట్లా చంద్రశేఖర్ || శ్రీ సద్గురు కళా నిలయం, గుంటూరు || 2004 || 20 ||  10.00 
|-
| 115532 || కొడుకు పుట్టాల || గణేశ్‌పాత్రో || అరుణా పబ్లిషింగ్ హౌస్, విజయవాడ || 1979 || 51 ||  20.00 
|-
| 115533 || దొంగాటకం || ... || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115534 || అతిథి || ... || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115535 || కుందేటి కొమ్ము || దివాకర్ బాబు || అరుణా పబ్లిషింగ్ హౌస్, విజయవాడ || 1990 || 20 ||  10.00 
|-
| 115536 || హింసధ్వని || వల్లూరి శివప్రసాద్ || ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యుదయ రచయితల సంఘం || 2000 || 40 ||  20.00 
|-
| 115537 || శ్రీ నారసింహతారావళి మరియు హాస్యరసమంజరి || శ్రీరామ్ వీరబ్రహ్మము || శ్రీ ఆర్యానందముద్రాక్షరశాఖ, మచిలీపట్టణం || 1916 || 60 ||  10.00 
|-
| 115538 || కంట్రాక్టు డ్రామా అసంపూర్ణ రామాయణం || మల్లాది అవధాని || ... || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115539 || ప్రపంచ నాటక చరిత్ర ప్రహసనములు || ... || ... || ... || 50 ||  10.00 
|-
| 115540 || In Appeal From The Court of Sudder Adawlut at Madras || ... || ... || ... || 58 ||  20.00 
|-
| 115541 || సాహిత్య సౌందర్య దర్శనము రసప్రకరణము || ... || ... || ... || 309 ||  10.00 
|-
| 115542 || Rase in Aesthefics / Educational Theatre Journal / వైజయంతి / హిందూజన సంస్కారిణి / Language change progress / The Implied reader / creative aspects of indian english / comparative poetics / teaching the post modern / A Biography of translations of Kalidasa's works / The Literatures of India / An Outline of telugu phonetics / కళ / తెలుగు నవల పాశ్చాత్య ప్రభావం / నవలాదర్శనము / నవలలు విషయము / నవలలు పాత్రపోషణ / నవలలు ప్రభూతి / చింతామణి మహుమానములు / శ్రీ హరీంద్రనాధ చట్టోపాధ్యాయుని పరిచయ వాక్యాలు / కింగ్ లీయర్ రాజు చరిత్రము / మనోరమ ధర్మప్రబోధిని / సంస్థాన గ్రంథాలయ, వేశ్యామణి, హరిహరపదాలు, టేకుమళ్ల కామేశ్వరరావు, దేశి సారస్వత విభూతి, శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి, జానపద గేయాలు కొన్ని విశేషాలు, శ్వేత వలయం వ్యాసాలు || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115543 || వ్యక్తులు : రాజమండ్రిలో సందర్శించదగిన ప్రదేశాలు, ఇంకా మరికొన్ని పీఠికలు || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115544 || The Theatre of Kanhailal Pabet &amp; Memoris of Africa, The Play and The Role, Playwrights and Acting, India's Literary History, Simon Charsley, Television, An Anatomy of Drama, Textual, Aural, Audiovisual, A Handbook For The Study of Drama, Ratan Thiyam Chakravyuha, The Dramatic Art of Asif Currimbhoy, Modern Indian Theatre, Theater of the Oppressed, Performance, Culture, and Identity, Classical Antiquity, The Drama Review, Transposing Drama, Sanskrit Drama in Performance, The Vocal Director and the Language of the Theatre,  || Rustom Bharucha || Seagull Books || 1998 || 500 ||  100.00 
|-
| 115545 || పాకాల వెంకట రాజమన్నారు, ఆంధ్ర నాట్యకళాపరిషత్తు వారి నాటక బహూకృతి, రూపక పాత్రోచిత భాష, ఉత్తర రాఘవము, తెలుగు నాటకం పాశ్చాత్య ప్రభావం, ఆంధ్రపద్యనాటక చరిత్ర, పద్యనాటకం, రాజతరంగిణి, సారంగధర చరిత్ర, కన్యాశుల్కం, నాటకములలోని విశిష్టత, బొబ్బిలియుద్ధము, కిరీటాపహరణము, శ్రీకృష్ణతులాభార ప్రదర్శనము, ప్రత్యేక ప్రదర్శనాల సమీక్ష, ప్రజానాట్యమండలి, సాంఘిక నాటకాలు, ప్రసన్న యాదవ విమర్శనము, ఎప్పూడూ ఇంతే, నామాటే నెగ్గింది, నాలుగిళ్ళ చావడి, యథాప్రజా తథారాజా, జై భవానీ, నాగరాజు గారి నవకవి, హరిశ్చంద్రలోని యాధ్యాత్మికము, తెలుగు నటుడు, నాటికాకర్త, తెలుగు నాటకరంగం తొలి దశ, ఆధునిక నాటక ప్రక్రియలు, నాదెళ్ల పురుషోత్తమకవి తెలుగు నాటకము, పటాణి పఠాన్ రుస్తుమ్, కాళ్లకూరి నారాయణరావు నాటకములు ఒక పరిశీలన, Rasaranjani, ఆంధ్రనాటక రంగం, తెలుగు నాటక సాహిత్యం, జానపద నాటక ప్రక్రియలు, శ్రీకృష్ణ తులాభారము, ఆంధ్ర నాటక సంస్కరణము, విశాఖ నాటకరంగం, నాటకములు పద్యములు, అమెచ్యూరు నాటక ప్రదర్శన || ... || ... || ... || 600 ||  100.00 
|-
| 115546 || Speech Theraphy in Drama, The Faculty of Speech, The Speaking Voice, The Acoustic Aspect of Speech, Voice and Speech, Audible Symbols of Speech, The Faults of Vocie and Their Correction, making the voice more intelligible, Developing vocal varitety, The Speaking Voice, Improving voice quality, The Art of Speaking, The Faculty of Speech,  || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115547 || నాట్యము ఫోల్డర్ || ... || ... || ... || 400 ||  100.00 
|-
| 115548 || Cindrella Still, Politics and Theatre, Three Anglish plays, Reflections on Asif Currimbhoy's Plays, Mareech, the legand, Ethics and the writing of expericence, Memories in hiding, Light in search of lamp, Behold he comes again, A Study in prototypal affiniries, Manoj Mitra, Dont Call it suicide, Three plays, Facts and News, A doll's house, Writers and Television from the play's the thing - A Doll's house, Writers and Television article, Talking about television, from the film a psychological study, Theatre articles || John Gassner, K.T. Hohamed, C.J. Thomas || ... || ... || 500 ||  100.00 
|-
| 115549 || Actor Training || Alison Hodge || … || … || 200 ||  100.00 
|-
| 115550 || Bharatiya Kala Prakashan Catalouge 2015-2016 || … || Bharatiya Kala Prakashan, Delhi || 2015 || 94 ||  100.00 
|-
| 115551 || Catalogue Subjectwise 2018 || … || Chowkhamba Sanskrit Series Office || 2018 || 78 ||  20.00 
|-
| 115552 || Catalogue గ్రంథ పరిగ్రహణ జాబిత || ... || ... || ... || 100 ||  10.00 
|-
| 115553 || Catalogue of Rare Telugu Books in AP State Archieves || … || … || … || 1000 ||  100.00 
|-
| 115554 || Catalogue of Telugu Printed Books || … || … || … || 443 ||  100.00 
|-
| 115555 || Drawings and Paintings of Famous People || … || … || … || 200 ||  100.00 
|-
| 115556 || Preserved Manuscripts of Acts in Mahabharatam, ఉషోపరిణయం - Manuscripts || … || … || … || 1000 ||  100.00 
|-
| 115557 || The Silent Film || Sharayu Phalke Summanwar || India Connect, Pune || 2012 || 236 ||  300.00 
|-
| 115558 || Dadasaheb Phalke The father of Indian Cinema || Bapu Watve, S.A. Wirkar || Nationa Book Trust, India || 2012 || 187 ||  75.00 
|-
| 115559 || Rebel Queen || Michelle Moran || Toucbstone, New York || 2015 || 352 ||  300.00 
|-
| 115560 || Unlikely Hero Om Puri || Nandiata C. Puri || Lotus Collection Roli Books || 2010 || 215 ||  295.00 
|-
| 115561 || Director K. Subrahmanyam A Biography || M.R. Rangarajan || East West Books Pvt Ltd || 2005 || 118 ||  150.00 
|-
| 115562 || Yash Chopra Fifty Years in Indian Cinema || Rachel Dwayer, Lata Mangeshakr || Lotus Collection Roli Books || 2002 || 256 ||  450.00 
|-
| 115563 || The Best Thing About You is You || … || Hay House India, Australia || 2015 || 228 ||  299.00 
|-
| 115564 || Ritwik Ghatak The Celluloid Rebel || Shoma A. Chatterji || Rupa and Co., New Delhi || 2004 || 79 ||  195.00 
|-
| 115565 || Mrinal Sen : The Survivor || Shoma A. Chatterji || Rupa and Co., New Delhi || 2003 || 70 ||  195.00 
|-
| 115566 || Ricky Ricky Tomlinson || Ricky Tomlinson || Time warner Books || 2003 || 370 ||  400.00 
|-
| 115567 || Talking Cinema || Bhawana Somaaya || Harper Collins Publishers India || 2013 || 222 ||  240.00 
|-
| 115568 || Telugu Cinema || K.N.T. Sastry || Cinema Group || … || 120 ||  30.00 
|-
| 115569 || The Eye of the Serpent : An Introduction to Tamil Cinema || S Theodore Baskaran || Tranquebar || 2013 || 292 ||  395.00 
|-
| 115570 || The Eye of the Serpent : An Introduction to Tamil Cinema || S Theodore Baskaran || East West Books Pvt Ltd || 1996 || 280 ||  195.00 
|-
| 115571 || Documentary Films And National Awakening || Jag Mohan || Publication Division, New Delhi || 1990 || 144 ||  30.00 
|-
| 115572 || The Cinematic ImagiNation || Jyotika Virdi || Permanent Black || 2007 || 258 ||  295.00 
|-
| 115573 || Megastar Chiranjeevi and Telugu Cinema after N.T. Rama Rao || S.V. Srinivas || Oxford University Press || 2009 || 293 ||  695.00 
|-
| 115574 || Himansu Rai Visions of Splendour || Indranil Bhattacharya || National Film Archive of India || 2009 || 75 ||  140.00 
|-
| 115575 || Indian Cinema || Anil Saari || Oxford University Press || 2011 || 223 ||  495.00 
|-
| 115576 || Bollywood A History Mihir Bose || Mihir Bose || Lotus Collection Roli Books || 2006 || 380 ||  250.00 
|-
| 115577 || Double Vision || P. Shiv Kumar || Nachson Books || 1994 || 202 ||  50.00 
|-
| 115578 || Hollywood Station || Joseph Wambaugh || Quercus || 2007 || 340 ||  390.00 
|-
| 115579 || 70 Years of Indian Cinema  || T.M. Ramachandran || Cinema India International || 1985 || 649 ||  300.00 
|-
| 115580 || Legends of Indian Silver Screen The Winners of Dadasaheb Phalke Awards || ... || Publication Division, New Delhi || 2015 || 207 ||  285.00 
|-
| 115581 || From Raj To Swaraj The Non Fiction Film In India || B.D. Garga || Penguin Viking || 2007 || 214 ||  695.00 
|-
| 115582 || Bengali Cinema An Other Nation || Sharmistha Gooptu || Lotus Collection Roli Books || 2010 || 296 ||  395.00 
|-
| 115583 || Hero Volume 1 The Silent Era to Dilip Kumar || Ashok Raj || Hay House India, Australia || 2010 || 406 ||  595.00 
|-
| 115584 || Hero Volume 2 The Silent Era to Dilip Kumar || Ashok Raj || Hay House India, Australia || 2010 || 417 ||  595.00 
|-
| 115585 || Digital Photography Made Easy || Nigel Atherton || Flame Tree Publishing || 2015 || 256 ||  500.00 
|-
| 115586 || Famous Great Indian Bollywood Personalities || Shyam Dua || Tiny Tot Publications || 2008 || 108 ||  95.00 
|-
| 115587 || Indian Cinema Through The Century || ... || Publication Division, New Delhi || 2015 || 204 ||  270.00 
|-
| 115588 || Indian Cinema in the Time of Celluloid From Bollwood to the Emergency || Ashish Rajadhyaksha || Tulika Books, New Delhi || 2009 || 441 ||  995.00 
|-
| 115589 || Silent Cinema in India || B.D. Garga || Harper Collins Publishers India || 2012 || 225 ||  500.00 
|-
| 115590 || Marg A Magazine of the Arts Vol. 61 No. 3 || Mulk Raj Anand || Marg Publications || 2010 || 107 ||  250.00 
|-
| 115591 || Encyclopaedia of Indian Cinema || Ashish Rajadhyaksha / Paul Willemen || Oxford University Press || 2002 || 658 ||  600.00 
|-
| 115592 || 1956 || … || … || … || 300 ||  100.00 
|-
| 115593 || Report of the Indian Cinematograph Committee 1927 - 1928 || … || Government Press, Madras || 1928 || 226 ||  100.00 
|-
| 115594 || Starlight, Starbright || Randor Guy || Amra Publishers, Chennai || 1997 || 309 ||  195.00 
|-
| 115595 || The Message Bearers || S Theodore Baskaran || Rajsri Printers || 1981 || 203 ||  100.00 
|-
| 115596 || తెలుగువారి చలనచిత్రకళ || మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి || ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రచురణ || 1975 || 130 ||  2.00 
|-
| 115597 || తెలుగు సినిమా చరిత్ర  || ఎస్.వి. రామారావు || పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ || 2012 || 108 ||  20.00 
|-
| 115598 || తెలుగు సినిమాపాట చరిత్ర || పైడిపాల || సునయన క్రియేషన్స్, బెంగుళూరు || 2011 || 408 ||  200.00 
|-
| 115599 || అలనాటి చనల చిత్రం || కె.ఎన్‌టి. శాస్త్రి || సినిమా గ్రూప్, మద్రాసు || 1995 || 132 ||  60.00 
|-
| 115600 || ప్రపంచ సినిమా చరిత్ర మొదటి భాగం సైలెంట్ సినిమా || పసుపులేటి పూర్ణచంద్ర రావు || ఎమెస్కో బుక్స్, విజయవాడ || 2014 || 678 ||  300.00 
|-
| 115601 || తొలినాటి సినిమా పాటల పుస్తకములు మొదటి సంపుటం || హెచ్. రమేష్‌బాబు || చిన్నీ పబ్లికేషన్స్, నాగర్‌కర్నూల్ || 2011 || 475 ||  600.00 
|-
| 115602 || తొలినాటి సినిమా పాటల పుస్తకములు రెండవ సంపుటం || హెచ్. రమేష్‌బాబు || చిన్నీ పబ్లికేషన్స్, నాగర్‌కర్నూల్ || 2011 || 525 ||  600.00 
|-
| 115603 || కొమ్మా కొమ్మా కోకిలమ్మ || ఇంద్రగంటి జానకీబాల || అస్మిత రిసోర్స్ సెంటర్ ఫర్ విమెన్ || 2003 || 154 ||  75.00 
|-
| 115604 || మది శారదాదేవి మందిరమే మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రి గారి కథ, నవల, వ్యాస, సినీ సాహిత్యానికి మానసోల్లాస వ్యాఖ్య || వి.వి. రామారావు, మాటూరి సూరిబాబు || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2015 || 401 ||  300.00 
|-
| 115605 || నక్షత్ర దర్శనమ్ || తనికెళ్ల భరణి || సౌందర్యలహరి ప్రచురణలు || 2010 || 99 ||  100.00 
|-
| 115606 || మహానటి సావిత్రి వెండితెర సామ్రాజ్ఞి || పల్లవి || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2007 || 334 ||  200.00 
|-
| 115607 || స్వీయ చరిత్ర నటయోగి నాగయ్య || ఇంటూరి వెంకటేశ్వరరావు || ఇంటూరి వెంకటేశ్వరరావు, మద్రాసు || 1983 || 167 ||  10.00 
|-
| 115608 || స్వీయ చరిత్ర చిత్తూరు వి. నాగయ్య || ... || ఆర్కే బుక్స్, హైదరాబాద్ || 2004 || 144 ||  150.00 
|-
| 115609 || బహుదూరపు బాటసారి పద్మశ్రీ ఘంటసాల సంగీత ప్రస్థానం  హెచ్.ఎస్. బ్రహ్మానంద || కె.వి. రావు, వి.ఎస్.ఆర్. మూర్తి || ... || 2002 || 76 ||  100.00 
|-
| 115610 || నాటిమేటి సినీఆణిముత్యాలు ముఖాముఖి ఇంటర్వ్యూలు || పసుపులేటి రామారావు || పసుపులేటి ప్రచురణలు, హైదరాబాద్ || 2010 || 248 ||  150.00 
|-
| 115611 || జ్ఞాపకాలు తెలుగు సినీ నట గాయకీగాయకుల అనుభవాల పుటలు, అంతరంగ మజిలీలు || కంపల్లె రవిచంద్రన్ || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2005 || 224 ||  150.00 
|-
| 115612 || వెండితెర వరప్రసాదం ఎల్వీప్రసాద్ జీవిత ప్రస్థానం || ఓలేటి శ్రీనివాసభాను || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2015 || 210 ||  250.00 
|-
| 115613 || జంధ్యామారుతం || పులగం చిన్నారాయణ || హాసం ప్రచురణలు, హైదరాబాద్ || 2014 || 195 ||  200.00 
|-
| 115614 || అభ్యుదయ చలనచిత్ర రథసారథి గూడవల్లి రామబ్రహ్మం || టి.ఎస్. జగన్మోహన్ || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2011 || 195 ||  200.00 
|-
| 115615 || విశ్వవిజేత విజయగాథ || యు. వినాయకరావు || జయా పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2013 || 402 ||  400.00 
|-
| 115616 || సి.ఎస్.ఆర్. ఆంజనేయులు అభినందన సంచిక || ... || ... || ... || 20 ||  10.00 
|-
| 115617 || నాగావళి నుంచి మంజీర వరకు || రావి కొండలరావు || ఆర్కే బుక్స్, హైదరాబాద్ || 2015 || 176 ||  150.00 
|-
| 115618 || బ్లాక్ అండ్ వైట్ చలనచిత్ర సుచిత్ర వ్యాస సంపుటి || రావి కొండలరావు || ఆర్కే బుక్స్, హైదరాబాద్ || 2004 || 240 ||  150.00 
|-
| 115619 || తెలుగు నాటకం నోట్స్ రాజమండ్రి || ... || ... || ... || 200 ||  10.00 
|-
| 115620 || తెలుగులో అనువాద నాటకాలు నోట్స్ || ... || ... || ... || 50 ||  10.00 
|-
| 115621 || నాటక సమాజముల డైరీ 2006 || ... || ... || 2006 || 300 ||  10.00 
|-
| 115622 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 1 A ANH || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 420 ||  500.00 
|-
| 115623 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 2 Ani AZ || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 892 ||  500.00 
|-
| 115624 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 3 B || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 540 ||  500.00 
|-
| 115625 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 7 E || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 392 ||  500.00 
|-
| 115626 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 9 G || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 328 ||  500.00 
|-
| 115627 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 14 M Meta || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 312 ||  500.00 
|-
| 115628 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 18 P Phos || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 328 ||  500.00 
|-
| 115629 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 19 Phot Py || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 672 ||  500.00 
|-
| 115630 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 21 S Sous || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 392 ||  500.00 
|-
| 115631 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 24 U V || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 408 ||  500.00 
|-
| 115632 || Compton's Encyclopedia &amp; Fact Index 25 W Z || ... || Success Publishing Group Ltd || 2002 || 468 ||  500.00 
|-
| 115633 || The Outline of Literature Volume 2 || John Drinkwater || George Newnes Limited London || … || 640 ||  100.00 
|-
| 115634 || The Outline of Art Volume 2 || ... || George Newnes Limited London || … || 416 ||  100.00 
|-
| 115635 || సినీ పంచ తంత్రం || యర్రంశెట్టి శాయి || ... || ... || 222 ||  10.00 
|-
| 115636 || నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ ఫిలిం డైరెక్టరీ 2018 || ... || ... || ... || 240 ||  100.00 
|-
| 115637 || Guruprasad Media Directory 2005 &amp; 2019 || Yuvakalavahini || ... || 2019 || 448 ||  100.00 
|-
| 115638 || సంగీత ప్రపంచం || కె.వి. రావు || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2014 || 196 ||  180.00 
|-
| 115639 || మన ఘంటసాల సంగీత వైభవం || ఎం. పురుషోత్తమాచార్య || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2015 || 342 ||  225.00 
|-
| 115640 || సినిమా ఒక ఆల్కెమీ || వెంకట్ శిద్దారెడ్డి || పర్‌స్పెక్టివ్స్, హైదరాబాద్ || 2017 || 272 ||  180.00 
|-
| 115641 || వెండితెరపై మహాప్రస్థానం || శ్రీశ్రీ, సింగంపల్లి అశోక్‌కుమార్ || శ్రీశ్రీ సాహిత్యనిధి, విజయవాడ || 2016 || 47 ||  40.00 
|-
| 115642 || ఏరువాక సాగారో కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి సినీ గేయ సర్వస్వం || కె. సురేష్ || మంచి పుస్తకం / క్రియేటిలింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2019 || 591 ||  600.00 
|-
| 115643 || ముత్యాలస్వరాలు || గౌతమ్ || శ్రీమాన్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 1998 || 136 ||  20.00 
|-
| 115644 || పాడనా తెనుగు పాట || కంపల్లె రవిచంద్రన్, మాటూరి సూరిబాబు || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2018 || 232 ||  200.00 
|-
| 115645 || స్వరాధిదేవత పి. సుశీల అభినందన గ్రంథం || ... || మండలి ఫౌండేషన్, అవనిగడ్డ || 2018 || 74 ||  20.00 
|-
| 115646 || పాడుతా తీయగా || పైడిపాల || హాసం ప్రచురణలు, హైదరాబాద్ || 2017 || 230 ||  150.00 
|-
| 115647 || నీ పేరు తలచినా చాలు || కంపల్లె రవిచంద్రన్ || శ్రీమతి సుశీలా నారాయణరెడ్డి ట్రస్ట్, హైదరాబాద్ || 2019 || 212 ||  200.00 
|-
| 115648 || My Days with Baasha || Suresh Krissna, Malathi Rangarajan || Westland Ltd || 2012 || 199 ||  250.00 
|-
| 115649 || The Enchanted Desna A Film Story by Olexandr Dovzhenko || Anatole Bilenko || … || 1979 || 73 ||  20.00 
|-
| 115650 || NTR A Biography || K. Chandrahas, K. Lakshminarayana || CLS Publishers || 2018 || 636 ||  650.00 
|-
| 115651 || ప్రతిష్ఠాత్మక సినిమా సంస్థ వాహిని || రావి కొండలరావు || ఆర్కే బుక్స్, హైదరాబాద్ || 2018 || 180 ||  200.00 
|-
| 115652 || మన సినిమాలు || తెలకపల్లి రవి || ప్రజాశక్తి బుక్‌హౌస్, విజయవాడ || 2019 || 215 ||  200.00 
|-
| 115653 || స్వరలహరి సుప్రసిద్ధ సంగీతదర్శకుల వ్యాసమాలిక || పి.బి. శ్రీనివాస్, కంపల్లె రవిచంద్రన్ || కళాతపస్వి క్రియేషన్స్, చెన్నై || 2015 || 120 ||  150.00 
|-
| 115654 || సినిమా రచన || కాశీ విశ్వనాథ్ || మహలక్ష్మీ పబ్లికేషన్స్, విశాఖపట్నం || ... || 112 ||  120.00 
|-
| 115655 || వినోదావారి దేవదాసు సినిమా నవల || టి.ఎస్. జగన్మోహన్ || క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2011 || 152 ||  150.00 
|-
| 115656 || పద్మభూషణ్ చిరంజీవి విశిష్ఠ వ్యక్తి చైతన్య స్ఫూర్తి || సి. శ్రీకాంత్ కుమార్ || ఋషి బుక్ హౌస్, విజయవాడ || ... || 160 ||  200.00 
|-
| 115657 || విజయచిత్ర సంపుటి 10 జూలై 1975 సంచిక 1 || విశ్వం || డాల్డన్ పబ్లికేషన్స్, మద్రాసు || 1975 || 62 ||  1.50 
|-
| 115658 || విజయచిత్ర సంపుటి 28 అక్టోబర్ 1993 సంచిక 5 || విశ్వం || డాల్డన్ పబ్లికేషన్స్, మద్రాసు || 1993 || 66 ||  1.00 
|-
| 115659 || విజయచిత్ర సంపుటి 3 మే 1969 సంచిక 11 || విశ్వం || డాల్డన్ పబ్లికేషన్స్, మద్రాసు || 1969 || 64 ||  1.00 
|-
| 115660 || విజయచిత్ర సంపుటి 22 మే 1988 సంచిక 14 || విశ్వం || డాల్డన్ పబ్లికేషన్స్, మద్రాసు || 1988 || 74 ||  1.00 
|-
| 115661 || Cinime Book || ... || ... || ... || 124 ||  2.00 
|-
| 115662 || సురభి సమాహారం నవ నవ్యతకు దర్పణం సెప్టంబర్ 2010 || ... || ... || 2010 || 66 ||  20.00 
|-
| 115663 || Screen August 31 Sep 2012 || ... || ... || 2012 || 63 ||  10.00 
|-
| 115664 || సినీ స్టార్ సకుటుంబ సినిమా వారపత్రిక 2014 || ... || ... || 2014 || 18 ||  20.00 
|-
| 115665 || ఫిలింసిటీ సినీ అభిమానుల హృదయ స్పందన || ... || ... || 2014 || 18 ||  20.00 
|-
| 115666 || సురభి సమాహారం నవ నవ్యతకు దర్పణం ఆగస్టు 2010 || ... || ... || 2010 || 74 ||  10.00 
|-
| 115667 || Vijayawada International Film Festival || ... || ... || 2009 || 43 ||  20.00 
|-
| 115668 || 100 వసంతాల సినిమా || ... || ... || ... || 300 ||  10.00 
|-
| 115669 || విషకౌగిలి || విశ్వం || జై భారత్ ప్రచురణలు, పాల్వంచ || 1999 || 30 ||  15.00 
|-
| 115670 || మనకథ || ము.వేం. రాఘవాచార్య || ఓరియంట్ లాఙ్మన్ జ్ లిమిటెడ్, బొంబాయి || 1955 || 33 ||  1.00 
|-
| 115671 || చిన్నారి విజయం || గీతా సుబ్బారావు || ఆంధ్రప్రదేశ్ బాలల అకాడమి, హైదరాబాద్ || 1993 || 62 ||  8.00 
|-
| 115672 || రస్టీ సాహసాలు || రస్కిన్ బాండ్, భార్గవీ రావు || నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్, ఇండియా || 1996 || 93 ||  18.00 
|-
| 115673 || అనగా అనగా || మండా సూర్యనారాయణ || ఆంధ్రప్రదేశ్ బాలల అకాడమి, హైదరాబాద్ || 1990 || 115 ||  6.00 
|-
| 115674 || బాల భక్తులు || హనుమాన్ ప్రసాద్ పోద్దార్ || గీతా ప్రెస్, గోరఖ్ పూర్ || 2002 || 64 ||  4.00 
|-
| 115675 || శ్రీ సత్యసాయి బాలవికాస్ గ్రూప్ 1 || ... || శ్రీ సత్యసాయి సేవాసంస్థలు || ... || 72 ||  10.00 
|-
| 115676 || శ్రీ సత్యసాయి బాలవికాస్ గ్రూప్ 2 || ... || శ్రీ సత్యసాయి సేవాసంస్థలు || ... || 86 ||  10.00 
|-
| 115677 || భారతంలో నీతికథలు || ఉషశ్రీ || తి.తి.దే., తిరుపతి || 1996 || 112 ||  10.00 
|-
| 115678 || మధుర గాథలు || పురాణపండ బాలాన్నపూర్ణ || గీతా ప్రెస్, గోరఖ్ పూర్ || 2002 || 64 ||  4.00 
|-
| 115679 || ఈగ తేనెటీగ || నన్నపనేని మంగాదేవి || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 1991 || 44 ||  8.00 
|-
| 115680 || మంచి కథలు || ఘట్టమరాజు || గీతా ప్రెస్, గోరఖ్ పూర్ || 2002 || 96 ||  6.00 
|-
| 115681 || తెలివైన ఉడుత || సాయి అభిషేక్ వెంకట అఖిలేష్ || సంస్కృతి వికాస సంవత్సరం సందర్భంగా || 2013 || 39 ||  40.00 
|-
| 115682 || కొంటె బొమ్మ సాహసాలు || కార్లో కొల్లేడి, కొల్లూరి సోమశంకర్ || ... || 2011 || 128 ||  60.00 
|-
| 115683 || వీథి గాయకుడు || నార్ల చిరంజీవి || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 1955 || 47 ||  7.00 
|-
| 115684 || బడిమెట్లు || కస్తూరి నరసింహమూర్తి || శ్రీ మహాలక్ష్మీ బుక్ ఎంటర్ ప్రైజెస్, విజయవాడ || 1986 || 62 ||  4.00 
|-
| 115685 || నమ్మొద్దురా నాయనా దొంగనక్కల్ని || ఎం. హరికిషన్ || కర్నూలు బుక్ ట్రస్ట్ || 2011 || 80 ||  30.00 
|-
| 115686 || మంచి విద్య అందించడానికి ఓ స్కూలు ప్రయత్నం || వై. మాలతీకృష్ణ || అలరు ప్రచురణలు || 2018 || 56 ||  23.00 
|-
| 115687 || మంచి మనిషి || విక్టర్ హ్యూగో || జన విజ్ఞాన వేదిక ప్రచురణ || 2004 || 35 ||  10.00 
|-
| 115688 || విజయచంద్ర || వేదగిరి రాంబాబు || శ్రీ వేదగిరి కమ్యూనికేషన్స్, హైదరాబాద్ || 2016 || 35 ||  25.00 
|-
| 115689 || Rama And Krishna || Prema Sampat || Subhash Publishers, Bombay || 1989 || 47 ||  5.00 
|-
| 115690 || 3 in One Aesop's Fables || S.N. Zaidi || Dhingra Publishing House || … || 23 ||  2.00 
|-
| 115691 || 3 in One Aesop's Fables || S.N. Zaidi || Dhingra Publishing House || ... || 23 ||  2.00 
|-
| 115692 || The Lucky Prince &amp; Other Stories || Bibi Bero || Learners Press Pvt Ltd || 1998 || 48 ||  2.00 
|-
| 115693 || The Adventures of Tom Sawyer || Mark Twain || Har Anand Publications Pvt Ltd || … || 110 ||  10.00 
|-
| 115694 || The Faithful Dove || Schmid || Better Yourself Books || 1992 || 52 ||  2.00 
|-
| 115695 || Tales of Histopadesha || Jayashree Venugopal || Vasan Book Depot || 1994 || 176 ||  28.00 
|-
| 115696 || Swiss Family Robinson || Johann Wyss || S. Chand &amp; Company Ltd || … || 109 ||  6.00 
|-
| 115697 || The Princess on the Glass Hill || … || McDougall's Education Ltd || … || 64 ||  2.50 
|-
| 115698 || A Noble Friend || Syed Rashadath Ali || Pauline Publications || 1995 || 55 ||  10.00 
|-
| 115699 || Famous Tales of Akbar &amp; Birbal || ... || Apple Publishing Internation Pvt Ltd || … || 128 ||  5.00 
|-
| 115700 || Tenali Ramakrishna || Navasuma || Vasan Book Depot || … || 47 ||  2.50 
|-
| 115701 || Tales Known and Unknown || … || … || … || 180 ||  2.00 
|-
| 115702 || Indian Folk Tales to Read Aloud || S.G. Pothan || Subhash Publishers, Bombay || 1975 || 63 ||  2.50 
|-
| 115703 || The Adventures of Hajji Baba of Ispahan || James Morier || Better Yourself Books || 1984 || 177 ||  10.00 
|-
| 115704 || Bible Stories || Vijay Joseph || Chunmun Children's Books || 1999 || 126 ||  22.00 
|-
| 115705 || Twenty Thousand Leagues Under The Sea || Jules Verne || S. Chand &amp; Company Ltd || 1978 || 125 ||  5.00 
|-
| 115706 || The Shepherd Boy And The Dancing Dog / The Other Wise Man || Mary Lou Mortimer, Henry Van Dyke || Better Yourself Books || 1992 || 48 ||  8.00 
|-
| 115707 || Stories for Children Part 1 || … || Sri Sathya Sai Bal Vikas Education || … || 92 ||  2.00 
|-
| 115708 || The Magic Carpet and Other Stories || Das Gupta || Insight Books || 2007 || 79 ||  10.00 
|-
| 115709 || The Story of Pratap Aditya || ... || Blackie &amp; Son India Ltd || … || 29 ||  2.00 
|-
| 115710 || The Camel's Hump || … || … || … || 77 ||  2.00 
|-
| 115711 || Stories of Today || K. Ravi Varma || Macmillan India Limited || 1986 || 117 ||  5.00 
|-
| 115712 || First Supplementary Reader for Class VI || Shaik Mowla || The Government of Andhra Pradesh || 1970 || 48 ||  2.50 
|-
| 115713 || Stories of King Arthur's Kinghts || Mary Macgregor || Thomas Nelson And Sons Ltd || … || 119 ||  2.00 
|-
| 115714 || Three Shakespeare Comedies || E.F. Dodd || Macmillan India Limited || 1953 || 56 ||  2.50 
|-
| 115715 || Stories for Children Part 2 || … || Sri Sathya Sai Bal Vikas Education || … || 167 ||  5.00 
|-
| 115716 || Treasure Hunt || U.S.N. Choudary || C.V.V. Publications, Guntur || … || 127 ||  4.00 
|-
| 115717 || Goosebumps Return to Horroland || R.L. Stine || Scholastic Inc. || 1999 || 120 ||  10.00 
|-
| 115718 || More Tales from Shakespeare || S.E. Paces || S. Chand &amp; Company Ltd || 1997 || 138 ||  30.00 
|-
| 115719 || S.O.S. From Munia || Nilima Sinha || Children's Book Trust, New Delhi || 1990 || 120 ||  10.00 
|-
| 115720 || Adventures of Dipu the Donkey || Vernon Thomas || National Book Trust, India || 1994 || 67 ||  8.50 
|-
| 115721 || Buster Bear's Twins || Thornton W. Burgess || … || 1999 || 78 ||  10.00 
|-
| 115722 || Mother Teresa || A. Kasturi Rao || Somanath Publishers, Vijayawada || 2012 || 52 ||  22.00 
|-
| 115723 || The Mystery of The Fake Arjuna || Niharika Joshi || Children's Book Trust, New Delhi || 1984 || 104 ||  10.00 
|-
| 115724 || The Trojan War || … || The Government of Andhra Pradesh || … || 94 ||  20.00 
|-
| 115725 || Monday Morning and Other Stories || G. Radhakrishna Pillai || The Government of Andhra Pradesh || 1999 || 74 ||  20.00 
|-
| 115726 || The Hound of the Baskervilles || Arthur Coman Doyle || The Government of Andhra Pradesh || 2001 || 135 ||  6.00 
|-
| 115727 || Tales And Legends of Africa || … || … || 1973 || 93 ||  2.50 
|-
| 115728 || Gulliver's Travels || G. Radhakrishna Pillai || The Government of Andhra Pradesh || 1992 || 74 ||  5.00 
|-
| 115729 || English Supplementary Reader II || Mark Twain || The Government of Andhra Pradesh || 2001 || 91 ||  4.00 
|-
| 115730 || The Giant Germ || Anne Capeci || Scholastic Inc. || 2000 || 76 ||  20.00 
|-
| 115731 || Mrs. Jeepers Secret Cave || Debbie Dadey || Scholastic Inc. || 1998 || 115 ||  20.00 
|-
| 115732 || The Fox and The Crane || Lev Tolstoy || Visalandhra Book House || … || 24 ||  30.00 
|-
| 115733 || Reflections Book 8 || Fr. Benjamin Fernandes || Frank Bros. &amp; Co. || 1994 || 43 ||  13.90 
|-
| 115734 || Famous Stories of Panchatantra || … || Shanti Publications, Delhi || … || 24 ||  25.00 
|-
| 115735 || Tales From The Jatakas || Anant Pai || India Book House || 2006 || 32 ||  20.00 
|-
| 115736 || బాలల కథామంజరి 2 || ... || ... || ... || 33 ||  2.00 
|-
| 115737 || పాలపిట్ట కథలు || శాఖమూరి శ్రీనివాస్ || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2017 || 71 ||  70.00 
|-
| 115738 || పిల్లల బొమ్మల భారతం || ... || ... || 1950 || 105 ||  2.00 
|-
| 115739 || బాలల కోసం బొమ్మల భారతం || నాగభైరవ ఆదినారాయణ || వి.జి.యస్. బుక్ లింక్స్, హైదరాబాద్ || 2018 || 112 ||  72.00 
|-
| 115740 || బాలల కోసం బొమ్మల రామాయణం || నాగభైరవ ఆదినారాయణ || వి.జి.యస్. బుక్ లింక్స్, హైదరాబాద్ || 2018 || 96 ||  63.00 
|-
| 115741 || బాలల కోసం బొమ్మల భాగవతం || నాగభైరవ ఆదినారాయణ || వి.జి.యస్. బుక్ లింక్స్, హైదరాబాద్ || 2018 || 111 ||  72.00 
|-
| 115742 || బొమ్మల బాల భాగవతము || దాశరథి కృష్ణమాచార్య || నవచేతన పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2019 || 96 ||  100.00 
|-
| 115743 || బాలానంద బొమ్మల శ్రీకృష్ణలీలలు || రెంటాల గోపాలకృష్ణ || నవరత్న బుక్ సెంటర్, విజయవాడ || 1989 || 56 ||  8.00 
|-
| 115744 || తాను తీసుకున్న గొయ్యి || గంగిశెట్టి శివకుమార్ || అమరావతి పబ్లికేషన్స్, గుంటూరు || 2019 || 44 ||  60.00 
|-
| 115745 || మీరు బడి నుంచి ఏమి నేర్చుకోవాలి || చినవీరభద్రుడు || ఎమెస్కో బుక్స్, విజయవాడ || ... || 18 ||  15.00 
|-
| 115746 || మీరు ఇంటి నుంచి ఏమి నేర్చుకోవాలి || చినవీరభద్రుడు || ఎమెస్కో బుక్స్, విజయవాడ || ... || 18 ||  15.00 
|-
| 115747 || బంటీ బన్నీ || ముంజులూరి కృష్ణకుమారి || తానా ప్రచురణలు || 2019 || 24 ||  40.00 
|-
| 115748 || వింటారా మాకథ || మద్దులూరి రామకృష్ణ || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 1993 || 75 ||  15.00 
|-
| 115749 || జగద్గురు శంకరాచార్య || పురాణపండ రంగనాథ్ || నవరత్న బుక్ సెంటర్, విజయవాడ || ... || 80 ||  20.00 
|-
| 115750 || చిట్టి కథలు || వాసాల వరప్రసాద్ || అమరావతి పబ్లికేషన్స్, గుంటూరు || 2019 || 59 ||  75.00 
|-
| 115751 || పిల్లలకు సంఘచరిత్రలోని కథలు || హెచ్.వాన్‌డామ్ || ... || 2013 || 247 ||  250.00 
|-
| 115752 || మబ్బు తెరపై మసక బొమ్మలు || అలపర్తి వెంకట సుబ్బారావు, వెలగా వెంకటప్పయ్య || శ్రీ గాయత్రి ప్రింటర్స్ అండ్ బైండర్స్ || 2003 || 32 ||  13.00 
|-
| 115753 || మక్సీం గోర్కీ తాత తపన మనవడి మధన || నిడమర్తి ఉమారాజేశ్వరరావు || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2016 || 49 ||  40.00 
|-
| 115754 || బాలల బొమ్మల పంచతంత్రం || ఇచ్చాపురపు రామచంద్రం || రోహిణి పబ్లికేషన్స్, రాజమండ్రి || 2003 || 104 ||  30.00 
|-
| 115755 || ఆస్కార్‌వైల్డ్ పిల్లల కథలు || పార్ధసారధి సనామ సుబ్బు || పీకాక్ క్లాసిక్స్, హైదరాబాద్ || 2004 || 120 ||  50.00 
|-
| 115756 || బారిష్టరు పార్వతీశం తెలుగు ఉపవాచకం పదో తరగతి || మొక్కపాటి నరసింహ శాస్త్రి || ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రచురణ, హైదరాబాద్ || 2001 || 80 ||  3.75 
|-
| 115757 || చంద్రమండల యాత్ర || ... || యం. శేషాచలం అండ్ కంపెనీ, విజయవాడ || 1963 || 116 ||  1.75 
|-
| 115758 || చివరకు మిగిలేవి || పిళ్లా సుబ్బారావుశాస్త్రి || రమా ప్రచురణలు, విజయనగరం || 1960 || 43 ||  2.50 
|-
| 115759 || భూప్రదక్షిణం || దేవరకొండ చిన్నికృష్ణశర్మ || ప్రేమచంద్ పబ్లికేషన్స్ || 1957 || 72 ||  2.50 
|-
| 115760 || ఎండని ఏడో చేప కథ || పరిగి మదన మోహన్ || ... || 2001 || 10 ||  20.00 
|-
| 115761 || బాలల బొమ్మల బాలమిత్ర కథలు || బాలశ్రీ || ముద్రా బుక్స్, విజయవాడ || 2012 || 96 ||  30.00 
|-
| 115762 || బాలానందము || బద్దెపూడి రాధాకృష్ణమూర్తి || చిల్డ్రన్స్ బుక్ హౌస్, గుంటూరు || ... || 32 ||  2.00 
|-
| 115763 || విక్రమ విజయము || బులుసు వేంకటరమణయ్య || అజంతా బుక్ హౌస్, గుంటూరు || 1960 || 79 ||  1.00 
|-
| 115764 || జగజ్జ్యోతి || చిన్నము హనుమయ్య || ... || 1958 || 60 ||  2.00 
|-
| 115765 || కథావల్లరి రెండవ భాగము || వెంపటి మల్లికార్జునశాస్త్రి || శ్రీనివాస్ పబ్లికేషన్స్, తెనాలి || ... || 52 ||  2.50 
|-
| 115766 || శివుడు దేవుడు || మొవ్వ జగదీశ్వరరావు || గోపీచంద్ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1975 || 40 ||  2.00 
|-
| 115767 || రత్నద్వయము || కొల్లూరు నారాయణరావు || వేంకటేశ్వర అండ్ కో., గుంటూరు || ... || 44 ||  0.70 
|-
| 115768 || సముద్రకన్య || ఆచార్య || ఉదయశంకర్ పబ్లిషర్సు, విజయవాడ || 1960 || 43 ||  2.50 
|-
| 115769 || కదంబము || వావిలాల సోమయాజులు || అజంతా బుక్ హౌస్, గుంటూరు || ... || 60 ||  0.75 
|-
| 115770 || కోటవీరన్న సాహసం || అంతటి నరసింహం || సమతా సాహితి || 1962 || 106 ||  2.00 
|-
| 115771 || విచిత్ర భవనము || చిత్రకన్య || వేంకటేశ్వర అండ్ కో., గుంటూరు || ... || 44 ||  0.10 
|-
| 115772 || మాయమైన బ్రూచీ || వి.యస్. శర్మ || బాలానంద ప్రచురణలు || 1956 || 43 ||  2.50 
|-
| 115773 || నీతికథావళి మొదటి భాగము || చింతలపాటి లక్ష్మీనారాయణ || శ్రీ విశ్వేశ్వర పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || ... || 54 ||  2.00 
|-
| 115774 || అడుక్కునే అబ్బాయి || అలపర్తి వెంకట సుబ్బారావు, వెలగా వెంకటప్పయ్య || దీప్తి పబ్లికేషన్స్, అంగలకుదురు || 1964 || 43 ||  0.90 
|-
| 115775 || విచిత్ర వ్యక్తులు || యస్.కె. వెంకటాచారి || వేంకటేశ్వర అండ్ కో., గుంటూరు || ... || 42 ||  0.70 
|-
| 115776 || నేనెవరో మీకు తెలుసా || విద్వాన్ బి.ఎల్. రాజు || ఆంధ్రా బుక్ స్టాల్, నంద్యాల || 1961 || 68 ||  0.36 
|-
| 115777 || భక్తమార్కండేయ || దేవరకొండ చిన్నికృష్ణశర్మ || దీప్తి బుక్ హౌస్, విజయవాడ || 1991 || 66 ||  8.00 
|-
| 115778 || భోజరాజీయకథలు || కొల్లూరు నారాయణరావు || వేంకటేశ్వర అండ్ కో., గుంటూరు || ... || 46 ||  0.70 
|-
| 115779 || బొమ్మల శిబిచక్రవర్తి || దేవరకొండ చిన్నికృష్ణశర్మ || దీప్తి బుక్ హౌస్, విజయవాడ || 1991 || 58 ||  8.00 
|-
| 115780 || ద్వీపసుందరి || ఎస్.కె. వెంకటాచారి || వేంకటేశ్వర అండ్ కో., గుంటూరు || 1965 || 39 ||  0.70 
|-
| 115781 || మన కథలు || ఉదయశంకర్ || ఉదయశంకర్ పబ్లిషర్సు, విజయవాడ || 1960 || 41 ||  0.70 
|-
| 115782 || అలాఉద్దీన్ అద్భుతదీపం కథ || జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి || కొండా శంకరయ్య, వరంగల్ || 1960 || 96 ||  1.65 
|-
| 115783 || లొట్టయ్య || సూర్యకుమార్, శీలావి || అద్దేపల్లి అండ్ కొ సరస్వతీ పవర్ ప్రెస్, రాజమండ్రి || 1962 || 55 ||  2.00 
|-
| 115784 || వీరబాలురు || వల్లభనేని కాశీవిశ్వనాధం || ప్రజా ప్రచురణలు, ఏలూరు || 1964 || 30 ||  0.75 
|-
| 115785 || బాల వినోద కథలు || జి.వి.జి. కృష్ణ || చాదరఘాట్, హైదరాబాద్ || 1959 || 62 ||  1.00 
|-
| 115786 || కథాగుచ్ఛము || సుమేధ విమలాక్ష || నాగార్జున బుద్ధ విహార్, హిందూపూర్ || 1959 || 37 ||  2.50 
|-
| 115787 || పిల్లల కథలు || కందా నాగేశ్వరరావు || ... || ... || 60 ||  10.00 
|-
| 115788 || బంగారు పాప || బద్దెపూడి రాధాకృష్ణమూర్తి || పద్మజా పబ్లికేషన్స్, గుంటూరు || 1958 || 64 ||  2.50 
|-
| 115789 || భేతాళకథలు || నాగశ్రీ || శ్రీ వేంకటేశ్వర బుక్ డిపో., విజయవాడ || ... || 40 ||  0.75 
|-
| 115790 || కర్పూర ద్వీప యాత్ర || నోరి నరసింహశాస్త్రి || వేణి పబ్లిషర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ || 1991 || 122 ||  8.00 
|-
| 115791 || పక్షులు ఎలా ఎగురుతాయి || కె.బి. గోపాలం || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2015 || 72 ||  30.00 
|-
| 115792 || పువ్వులకు రంగులు ఎందుకు || కె.బి. గోపాలం || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2016 || 78 ||  40.00 
|-
| 115793 || బృహస్పతి పంచమం ఆర్థర్ సి. క్లార్క్ || వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2011 || 40 ||  18.00 
|-
| 115794 || ఉష్ణం ఉష్ణోగ్రత || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 48 ||  25.00 
|-
| 115795 || భూమి || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 108 ||  55.00 
|-
| 115796 || భూమి గుండ్రంగా ఉంది || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 31 ||  25.00 
|-
| 115797 || రోదసి || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 40 ||  25.00 
|-
| 115798 || సముద్రపు లోతుల్లో సజీవ ప్రపంచం || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 39 ||  25.00 
|-
| 115799 || సూక్ష్మక్రిములు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 36 ||  25.00 
|-
| 115800 || అంటార్కిటికా || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 36 ||  25.00 
|-
| 115801 || చమురు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 36 ||  25.00 
|-
| 115802 || భూకంపాలు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 40 ||  25.00 
|-
| 115803 || విద్యుత్తు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 38 ||  25.00 
|-
| 115804 || సౌరశక్తి || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 44 ||  25.00 
|-
| 115805 || కిరణజన్య సంయోగక్రియ || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 40 ||  25.00 
|-
| 115806 || సూర్యకాంతి || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 46 ||  25.00 
|-
| 115807 || వాతావరణం || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 46 ||  25.00 
|-
| 115808 || భూమి మీద జీవం పుట్టుక || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 48 ||  25.00 
|-
| 115809 || డైనోసార్లు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 44 ||  25.00 
|-
| 115810 || మన మానవ మూలాలు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 48 ||  25.00 
|-
| 115811 || విటమిన్లు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 40 ||  25.00 
|-
| 115812 || తోకచుక్కలు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 40 ||  25.00 
|-
| 115813 || నెప్ట్యూన్ || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 43 ||  25.00 
|-
| 115814 || ప్లూటో || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 38 ||  25.00 
|-
| 115815 || నల్ల బిలాలు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 35 ||  25.00 
|-
| 115816 || డిఎన్‌ఏ || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 47 ||  25.00 
|-
| 115817 || పరమాణువులు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 43 ||  25.00 
|-
| 115818 || జన్యువులు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 47 ||  25.00 
|-
| 115819 || రక్తం || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 50 ||  25.00 
|-
| 115820 || బొగ్గు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 43 ||  25.00 
|-
| 115821 || అగ్నిపర్వతాలు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 46 ||  25.00 
|-
| 115822 || లేజర్ || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2014 || 43 ||  25.00 
|-
| 115823 || రోబోలు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 44 ||  25.00 
|-
| 115824 || మెదడు || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 43 ||  25.00 
|-
| 115825 || అతివాహకత || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 43 ||  25.00 
|-
| 115826 || కాంతి వేగం తెలుసుకున్నాం || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 32 ||  25.00 
|-
| 115827 || అంకెలు ఎలా తెలుసుకున్నాం || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 31 ||  25.00 
|-
| 115828 || జీవశాస్త్ర చరిత్ర 1 || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 86 ||  50.00 
|-
| 115829 || జీవశాస్త్ర చరిత్ర 2 || ఐజాక్ అసిమోవ్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 118 ||  65.00 
|-
| 115830 || How What Why My book of General Knowledge 3 || … || Madhuban Educationa Books || … || 48 ||  1.00 
|-
| 115831 || Pyotr Manteufel Tales of A Naturalist || Linda Noble || Raduga Publishers, Moscow || 1989 || 143 ||  10.00 
|-
| 115832 || History of Rockets And Satellites || Kolar Krishna Iyer || Navaranta Book House, Vijayawada || 2008 || 96 ||  40.00 
|-
| 115833 || An Iintroduction to Zoology || John and Dorothy Paull || Ladybird Books Loughborough || … || 48 ||  5.00 
|-
| 115834 || బాల విజ్ఞాన సర్వస్వం || అంబడి పూడి || పిరమిడ్ బుక్స్, హైదరాబాద్ || ... || 112 ||  2.50 
|-
| 115835 || బాల విజ్ఞాన సర్వస్వం 3వ భాగం || జొన్నలగడ్డ || అనురాధ బుక్ ఎంటర్ ప్రైజెస్, విజయవాడ || 1981 || 58 ||  3.50 
|-
| 115836 || మన వనసంపద || గుమ్మనూరు రమేష్‌బాబు || సావిత్రీ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1996 || 52 ||  6.00 
|-
| 115837 || సైన్స్ టెక్నాలజి || గుమ్మనూరు రమేష్‌బాబు || సావిత్రీ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1990 || 56 ||  8.00 
|-
| 115838 || జీవపరిణామం పిల్ల విజ్ఞాన గ్రంథమాల 1 || యలమంచి రాధాకృష్ణ || యుగసృష్టి పబ్లికేషన్స్, గుంటూరు || 1982 || 93 ||  10.00 
|-
| 115839 || సైన్సులో సరదాలు || నండూరి శేషాచార్య || శ్రీ కళ్యాణ్ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 2011 || 95 ||  30.00 
|-
| 115840 || బృహస్పతి పంచమం ఆర్థర్ సి. క్లార్క్ || వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || జన విజ్ఞాన వేదిక ప్రచురణ || 2011 || 40 ||  18.00 
|-
| 115841 || మహా సముద్రాలు || ఎ. శ్రీకాంత్ || కుమార్ బుక్స్, విజయవాడ || 2008 || 64 ||  25.00 
|-
| 115842 || బాలానంద ఆధునిక శాస్త్ర విజ్ఞానం || జొన్నలగడ్డ రాధాకృష్ణమూర్తి || నవరత్న బుక్ సెంటర్, విజయవాడ || 1989 || 80 ||  10.00 
|-
| 115843 || బాలశిక్ష || జయదయాల్‌జీ గోయన్దకా, బులుసు ఉదయ భాస్కరం || గీతా ప్రెస్, గోరఖ్ పూర్ || 1998 || 79 ||  3.00 
|-
| 115844 || తారలు, గ్రహాలు || ఎఫ్రెం లెవిటాన్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2015 || 127 ||  150.00 
|-
| 115845 || సైన్స్ పద్ధతి కొన్ని సిద్ధాంతాలు || కె.బి. గోపాలం || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2015 || 40 ||  20.00 
|-
| 115846 || సైన్స్ ఫ్లాష్ || సి.వి. సర్వేశ్వర శర్మ || శ్రీ వాగ్దేవి పబ్లికేషన్స్, అమలాపురం || 2001 || 101 ||  55.00 
|-
| 115847 || సైన్స్ టచ్ || సి.వి. సర్వేశ్వర శర్మ || శ్రీ వాగ్దేవి పబ్లికేషన్స్, అమలాపురం || 2001 || 100 ||  55.00 
|-
| 115848 || మిణుగురులలో వెలుగు ఎలా వస్తుంది || కె.బి. గోపాలం || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2015 || 63 ||  30.00 
|-
| 115849 || A Journey with Children || Raghubabu || Permanent Green || 2012 || 127 ||  75.00 
|-
| 115850 || ఆదివారం సందడి || దాసరి శివకుమారి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 79 ||  45.00 
|-
| 115851 || చక్రం || కన్నెగంటి అనసూయ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 77 ||  40.00 
|-
| 115852 || వింత దృశ్యం || జాస్తి శ్రీకృష్ణ వరప్రసాద్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 104 ||  60.00 
|-
| 115853 || ఆట || పి. చంద్రశేఖర అజాద్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 96 ||  45.00 
|-
| 115854 || ఆపరేషన్ కైటిన్  || సలీం || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 63 ||  35.00 
|-
| 115855 || మా మాట వినరూ || అనురాధ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 80 ||  40.00 
|-
| 115856 || మానస డైరీ || టి.వి. రామకృష్ణ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 62 ||  35.00 
|-
| 115857 || తెలంగాణ బడి పిల్లల కథలు తీయని పలకరింపు || కె. బాబు || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 88 ||  50.00 
|-
| 115858 || అనగా అనగా కథలు || అబ్బూరి ఛాయాదేవి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 102 ||  55.00 
|-
| 115859 || దోస్తులు చెప్పిన కతలు || పెండెం జగదీశ్వర్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 64 ||  40.00 
|-
| 115860 || ఆనందజీవి ఆఫ్రికా జానపద కథలు || సారా బొరిసోవ్నా జాక్స్, టి.ఐ. అలెక్సిఏవా || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 72 ||  40.00 
|-
| 115861 || కథా కదంబం పుస్తక మాల 1 || పి. భాగ్యలక్ష్మి || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2019 || 48 ||  25.00 
|-
| 115862 || కథా కదంబం పుస్తక మాల 2 || పి. భాగ్యలక్ష్మి || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2019 || 48 ||  25.00 
|-
| 115863 || కథా కదంబం పుస్తక మాల 3 || పి. భాగ్యలక్ష్మి || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2019 || 48 ||  25.00 
|-
| 115864 || కథా కదంబం పుస్తక మాల 4 || పి. భాగ్యలక్ష్మి || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2019 || 48 ||  25.00 
|-
| 115865 || అనార్కో || సత్యు, సురేల || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2017 || 56 ||  25.00 
|-
| 115866 || చిన్ని మిన్ను సంయుక్త అక్షరాలు లేని బాలల నవల || యం. హరికిషన్ || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2018 || 56 ||  40.00 
|-
| 115867 || ఈ తరం కుర్రాడు || నారంశెట్టి ఉమామహేశ్వరరావు || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2018 || 64 ||  40.00 
|-
| 115868 || దానకర్ణుడు మరికొన్ని పౌరాణిక కథలు || బి. అన్నపూర్ణ || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2019 || 40 ||  22.00 
|-
| 115869 || గుడ్డేళ్లగుమ్మి మారెమ్మ  || భూపాల్, ఎం. శ్రీకాంత్ || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2017 || 79 ||  45.00 
|-
| 115870 || కోతి జామచెట్టు || దాసరి శివకుమారి || శ్రీ కన్నెగంటి రెడ్డమ్మ చౌదరి, తెనాలి || 2019 || 84 ||  20.00 
|-
| 115871 || మొయిన్ రాక్షసుడు || అనుష్కా రవిశంకర్, కె. సురేష్ || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2015 || 106 ||  100.00 
|-
| 115872 || అల్లరి అవంతిక || ప్రశాంత్ పింగే, జి.వి.జి.కె. వేణు || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2018 || 96 ||  60.00 
|-
| 115873 || సిద్ పో || ప్రశాంత్ పింగే, వై. మాలతీ కృష్ణ || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2018 || 88 ||  60.00 
|-
| 115874 || పిసినారి పాట్లు మరికొన్ని కథలు || పర్తాప్ అగర్వాల్, కొత్తపల్లి నారాయణ, ఆనంద్ || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2018 || 118 ||  65.00 
|-
| 115875 || ఒక వేసవి రోజు || మాధురి పురందరే || మంచి పుస్తకం ప్రచురణ || 2018 || 86 ||  50.00 
|-
| 115876 || కథలు విందాం || ... || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 167 ||  90.00 
|-
| 115877 || అనుభవాలు పంచుకుందాం 1 || ... || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2010 || 212 ||  100.00 
|-
| 115878 || అనుభవాలు పంచుకుందాం 2 || ... || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2010 || 236 ||  110.00 
|-
| 115879 || భాషా వ్యాసాలు || ... || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2010 || 163 ||  85.00 
|-
| 115880 || భాషాభ్యాసాలు || ... || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2010 || 155 ||  75.00 
|-
| 115881 || చదువుల వెలుగులు || ... || విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2010 || 168 ||  75.00 
|-
| 115882 || బాలల పక్షాన || ఆర్. వెంకట్‌ రెడ్డి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2012 || 86 ||  40.00 
|-
| 115883 || ఈనాటి తల్లిదండ్రులకు అలనాటి సూచనలు || విలియం మార్టిన్, కె. సురేష్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 88 ||  60.00 
|-
| 115884 || బడి ఎలా ఉంది ఏం చెయ్యాలి ఎలా చెయ్యాలి ఎవరు చెయ్యాలి || శాంతివనం మంచికంటి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2016 || 72 ||  35.00 
|-
| 115885 || ఎందుకు || వై. మాలతీకృష్ణ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 39 ||  20.00 
|-
| 115886 || జర భద్రం || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 30 ||  20.00 
|-
| 115887 || గారాల కూచి || జాస్తి శివరామకృష్ణ || తానా ప్రచురణలు || 2019 || 24 ||  40.00 
|-
| 115888 || అపురూపమైన బడి ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || అభయ్‌బంగ్, కె. మాధవి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2011 || 100 ||  50.00 
|-
| 115889 || మిఠాయి వాసన డబ్బుల చప్పుడు మరో రెండు కథలు ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 100 ||  50.00 
|-
| 115890 || భలే పాట ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 100 ||  50.00 
|-
| 115891 || ఆన్ ఫ్రాంక్ ఇంకా మరికొన్నిపుస్తకములు || డేవిడ్ ఎ. యెడ్లర్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 100 ||  50.00 
|-
| 115892 || గొడుగు గూడు మరో రెండు కథలు ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 100 ||  50.00 
|-
| 115893 || నేను కాదు ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || సిరి మల్లిక || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 100 ||  50.00 
|-
| 115894 || There you go అదిగిదుగో ప్రగతి || ఆరెన్ గిన్జ్‌బర్గ్, కె. సురేష్ || Permanent Green || 2013 || 150 ||  100.00 
|-
| 115895 || మహాగిరి || హేమలత || చిల్డ్రన్స్ బుక్ హౌస్, గుంటూరు || ... || 150 ||  100.00 
|-
| 115896 || పెంపుడు తండ్రి || ఆర్వీయార్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 100 ||  100.00 
|-
| 115897 || కథల ప్రపంచం 1, 2, 3, 4 || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 100 ||  50.00 
|-
| 115898 || రకరకాల బండి చక్రాలు || వి. సుతయేవ్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2019 || 100 ||  50.00 
|-
| 115899 || నల్ల చేప పిల్ల ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || సమద్ బెహరంఘీ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 150 ||  100.00 
|-
| 115900 || తాబేలు మీద భూమి ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || సంతాల్ సృష్టి కథలు || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 150 ||  100.00 
|-
| 115901 || లియో టాల్‌స్టాయ్ చెప్పిన ఈసోపు కథలు 1, 2, 3, 4 || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2017 || 100 ||  100.00 
|-
| 115902 || ముసలివాడి బంగారు చేప ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || ఎ. పుష్కిన్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 100 ||  50.00 
|-
| 115903 || నక్కబావ అప్పడాల కర్ర ఇంకా మరికొన్ని పుస్తకములు || ... || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 150 ||  100.00 
|-
| 115904 || కౌమార వయస్సు బాలలతో ముచ్చట్లు జీవన నైపుణ్యాలు జీవన కళ 1 || కమలా భాసిన్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 60 ||  70.00 
|-
| 115905 || కౌమార వయస్సు బాలలతో ముచ్చట్లు జీవన నైపుణ్యాలు జీవన కళ 2 || కమలా భాసిన్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 96 ||  130.00 
|-
| 115906 || బొమ్మలలో ఖగోళ శాస్త్రం || ఉదయ్ పాటిల్, వి. శ్రీనివాస చక్రవర్తి || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 50 ||  60.00 
|-
| 115907 || సౌరశక్తి కథ || అరవింద్ గుప్తా || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2018 || 47 ||  60.00 
|-
| 115908 || మీ శరీరం || క్లేర్ రేనర్, జతిన్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || 2009 || 48 ||  60.00 
|-
| 115909 || పేరు మరచిన ఈగ ఇంకా కొన్ని 24 పుస్తకములు || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115910 || గడుసు తాబేలు ఇంకా కొన్ని 25 పుస్తకములు || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115911 || The Clever Tortoise and Moe 25 Books || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115912 || The fly that forgot it's name and more 25 Books || ... || ... || ... || 300 ||  100.00 
|-
| 115913 || టెలెస్కోప్ చెప్పిన కథ || పి. క్లుషాన్‌త్సెవ్ || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || 1986 || 67 ||  20.00 
|-
| 115914 || Andrei the mastermind || Mary Mintz || Minsk Yunatstva Publishers  || 1986 || 157 ||  20.00 
|-
| 115915 || Folk Tales From The Soviet Union || R. Babloyan and M. Shumskaya || … || 1986 || 141 ||  20.00 
|-
| 115916 || Eichel Jim || Masao Tsurumi || … || ... || 30 ||  10.00 
|-
| 115917 || రంగురంగుల చేపలు || వి. దచ్‌కేవిచ్ || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || ... || 32 ||  30.00 
|-
| 115918 || Lauf kleiner Spatz || Brigitte Weninger / Julia Ginsbach || Atlantis thema || … || 20 ||  50.00 
|-
| 115919 || ఆకుపచ్చ ద్వీపం || వి. దచ్‌కేవిచ్, ఆర్వియార్ || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || 1988 || 50 ||  100.00 
|-
| 115920 || The Twelve Days of Christmas || Jan Brett || Beehive Books || 1987 || 30 ||  50.00 
|-
| 115921 || Where the birch trees grow || Anatoly Borisov || Raduga Publishers, Moscow || 1985 || 36 ||  10.00 
|-
| 115922 || Dunno's Adventures || Nikolai Nosov || Raduga Publishers, Moscow || … || 10 ||  10.00 
|-
| 115923 || The Singing Feather || Vasily Sukhomlinsky || Raduga Publishers, Moscow || … || 10 ||  10.00 
|-
| 115924 || What Shall I Be ? || Vladimir Mayakovsky || Progress Publishers, Moscow || … || 30 ||  10.00 
|-
| 115925 || Wenn die Gletscher schmelzen || Nina Binkert Doris Sturzenegger ||  || 2007 || 35 ||  50.00 
|-
| 115926 || కథలూ బొమ్మలూ || వి. సుతయేవ్ || మంచి పుస్తకం / విజ్ఞాన ప్రచురణలు || ... || 168 ||  200.00 
|-
| 115927 || నొప్పిడాక్టరు || కొర్నేయ్ చుకోవ్‌స్కీ, ఆర్వియార్ || మంచి పుస్తకం || 2015 || 175 ||  200.00 
|-
| 115928 || భయంలేని వీత్య || వసీలీ సుహొమ్లీన్‌స్కీ || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || ... || 23 ||  2.00 
|-
| 115929 || కళాతపస్వి యెగోరి  || జి. యూదిన్, ఆర్వియార్ || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || 1988 || 108 ||  100.00 
|-
| 115930 || భూమి యిలా వుందని యెలా కినిపెట్టారు || అనతోలీ తొమీలిన్, ఆర్వియార్ || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || 1987 || 75 ||  100.00 
|-
| 115931 || అడవిలో ఇళ్లు || వి. బియాంకి || రాదుగ ప్రచురణాలయం, మాస్కో || 1988 || 46 ||  75.00 
|-
| 115932 || Dennis the Menace Taking the Lead || Hank Ketcham || Frank Educational Aids Pvt Ltd || 1990 || 60 ||  10.00 
|-
| 115933 || ??? || … || … || … || 100 ||  10.00 
|-
| 115934 || Dennis the Menace up side down || Hank Ketcham || Frank Educational Aids Pvt Ltd || 1990 || 70 ||  10.00 
|-
| 115935 || Dennis the Menace The Little Tramp || Hank Ketcham || Frank Educational Aids Pvt Ltd || 1991 || 60 ||  10.00 
|-
| 115936 || Dennis the Menace Allo Allo || Hank Ketcham || Frank Educational Aids Pvt Ltd || 1991 || 65 ||  10.00 
|-
| 115937 || Ziggy Comes Smiling Through || Tom Wilson || Ravette Books || 1989 || 80 ||  10.00 
|-
| 115938 || Big Babol Children and The Bandit Queen || … || … || … || 20 ||  1.00 
|-
| 115939 || Asterix And the Goths || Goscinny and Uderzo || Hodder Children's Books || 1998 || 47 ||  10.00 
|-
| 115940 || Maniac on 34th Street || … || … || … || 10 ||  1.00 
|-
| 115941 || Out From Boneville || Jeff Smith || Scholastic Inc. || … || 138 ||  100.00 
|-
| 115942 || Mother Teresa || Santosh Puri || … || 1981 || 29 ||  10.00 
|-
| 115943 || Valmiki || … || … || … || 10 ||  1.00 
|-
| 115944 || The Churning of the Ocean || Anant pai || … || 1982 || 10 ||  1.00 
|-
| 115945 || Paurava And Alexander || Anant pai || Amar Chitra Katha Pvt Ltd || … || 32 ||  2.50 
|-
| 115946 || Chand Bibi || Anant pai || Amar Chitra Katha Pvt Ltd || … || 32 ||  3.00 
|-
| 115947 || Bhagat Singh || Anant pai || Amar Chitra Katha Pvt Ltd || … || 30 ||  1.00 
|-
| 115948 || Tippu Sultan || Anant pai || Amar Chitra Katha Pvt Ltd || … || 31 ||  1.00 
|-
| 115949 || శ్రీ లక్ష్మి వేంకటేశ్వర బొమ్మలు మహాత్మ్యము || ... || ... || ... || 20 ||  1.00 
|-
| 115950 || Subhash Chandra Bose || A. Naresh || Ramakrishna Math &amp; Ramakrishna Mission, Belur Math || 2013 || 36 ||  20.00 
|-
| 115951 || Jim Corbett || Reena Ittyerah puri || Amar Chitra Katha Pvt Ltd || … || 48 ||  20.00 
|-
| 115952 || బాలల బాబా || ... || ... || ... || 31 ||  1.00 
|-
| 115953 || జిల్లెళ్ళమూడి అమ్మ || మరుమాముల వెంకటరమణ శర్మ || ... || 2014 || 39 ||  100.00 
|-
| 115954 || Kulapati Munshi Pictorial Biography || … || Bharatiya Vidya Bhavan || 2014 || 64 ||  100.00 
|-
| 115955 || Sabhas Chandra bose || … || … || … || 60 ||  10.00 
|-
| 115956 || Shri Datta || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115957 || Deer Stories || … || … || … || 60 ||  10.00 
|-
| 115958 || Vishvamitra || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115959 || The Syamantaka Gem || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115960 || Mahavira || … || … || … || 60 ||  10.00 
|-
| 115961 || Vikramadityas || … || … || … || 70 ||  10.00 
|-
| 115962 || Ayyappam || … || … || … || 80 ||  10.00 
|-
| 115963 || Birbal the just || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115964 || Ganga || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115965 || Tansen || … || … || … || 30 ||  10.00 
|-
| 115966 || Ahilyabai Holkar || … || … || … || 40 ||  10.00 
|-
| 115967 || Subhadra || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115968 || Indira and Shachi || … || … || … || 60 ||  10.00 
|-
| 115969 || Vasantasena || … || … || … || 70 ||  10.00 
|-
| 115970 || Agastya || … || … || … || 80 ||  10.00 
|-
| 115971 || Tukaram || … || … || … || 20 ||  10.00 
|-
| 115972 || Zarathushtra || … || … || … || 60 ||  10.00 
|-
| 115973 || Aniruddha || … || … || … || 50 ||  10.00 
|-
| 115974 || Adi Shankara || … || … || … || 40 ||  10.00 
|-
| 115975 || మహా విజ్ఞాన గ్రంథం విశ్వ విజ్ఞాన దర్శిని || జె. నరేంద్రదేవ్ || విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్, హైదరాబాద్ || 2012 || 387 ||  190.00 
|-
| 115976 || మహా విజ్ఞాన గ్రంథం విశ్వ విజ్ఞాన దర్శిని || జె. నరేంద్రదేవ్ || ఫోనిక్స్ పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 1986 || 387 ||  30.00 
|-
| 115977 || విజ్ఞానసుధ || మారేమళ్ల నాగేశ్వరరావు || మారుతీ బుక్ డిపో., గుంటూరు || 1974 || 488 ||  12.50 
|-
| 115978 || 101 తెలుగు వ్యాసములు || కె. సీత కుమారి || జె.పి. పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || 2013 || 207 ||  60.00 
|-
| 115979 || వర్తమాన వ్యాసాలు || పాతూరి విజయకుమార్ || న్యూ స్టూడెంట్స్ బుక్ సెంటర్, గుంటూరు || 1990 || 152 ||  20.00 
|-
| 115980 || వ్యాసావళి || ... || ... || ... || 344 ||  20.00 
|-
| 115981 || Bank Clerks APPSC Descriptive Essays || పురాణపండ రంగనాథ్ || ఉద్యోగ విజయాలు, విజయవాడ || 1991 || 95 ||  10.00 
|-
| 115982 || సామాజిక దర్పణం || కె.యస్. లక్ష్మణరావు || వి.జి.యస్. బుక్ లింక్స్, హైదరాబాద్ || 2016 || 96 ||  45.00 
|-
| 115983 || మానవోన్నతికి మార్గదర్శకాలు వ్యాసావళి || లక్కవరపు ఆదిలక్ష్మి || ... || 2005 || 70 ||  45.00 
|-
| 115984 || వ్యాసలహరి || ద్వా.నా. శాస్త్రి || వి.జి.యస్. బుక్ లింక్స్, హైదరాబాద్ || ... || 198 ||  25.00 
|-
| 115985 || విజ్ఞాన దీపిక II || యన్. సర్వోత్తమరెడ్డి, వి.యల్.యస్. భీమశంకరం || ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి, హైదరాబాద్ || ... || 1382 ||  100.00 
|-
| 115986 || విద్యార్థులకు || మహాత్మాగాంధి, ఖండవల్లి బాలేందుశేఖరం || గాంధీ సాహిత్య ప్రచురణాలయం, హైదరాబాద్ || 1966 || 608 ||  10.00 
|-
| 115987 || గౌతమ్స్ తెలుగు వ్యాసములు మరియు జాతి రత్నాలు లేఖలు || గౌతమ్ ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ || గౌతమ్ పబ్లిషర్స్, విజయవాడ || ... || 240 ||  26.00 
|-
| 115988 || హైస్కూలు కాలేజి 50 నవీన వ్యాసలేఖలు || సాదినేని రంగారావు || సాదినేని శివనాగేశ్వరరావు, గొట్టపాడు || 1990 || 108 ||  20.00 
|-
| 115989 || వ్యాస మంజూష వ్యాసాలు లేఖలు || హేమసాయిశ్రీ || విజయసాయి పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ || ... || 176 ||  20.00 
|-
| 115990 || విద్యార్ధి వ్యాసమంజరి || జయశ్రీ మల్లిక్ || శారదా బుక్స్, నందిగామ || 1989 || 55 ||  6.50 
|-
| 115991 || ??? || ... || ... || ... || 248 ||  20.00 
|-
| 115992 || ఉపాధ్యాయ వసంత ఋతు విద్యాలయము || ... || ... || 1929 || 62 ||  1.00 
|-
| 115993 || వ్యాసములు లేఖలు || ... || ... || ... || 108 ||  2.00 
|-
| 115994 || ఆధునిక మినీ వ్యాసలహరి || పులిచేరి రామమోనరావు || తులసీ గ్రంథమాల, విజయవాడ || 1989 || 106 ||  2.50 
|-
| 115995 || విజ్ఞాన చంద్రిక || వారణాసి వేంకటేశ్వరులు || టెక్నికల్ పబ్లిషర్స్, నరసరావుపేట || ... || 183 ||  10.00 
|-
| 115996 || వ్యాస మందారము || కందుకూరి ఆంజనేయులు || ... || ... || 108 ||  2.50 
|-
| 115997 || విజ్ఞాన చంద్రిక వ్యాసరత్నావళి || వారణాసి వేంకటేశ్వరులు || టెక్నికల్ పబ్లిషర్స్, నరసరావుపేట || 1968 || 176 ||  2.00 
|-
| 115998 || ఎవరు గొప్ప College Essays కళాశాల వ్యాసాలు || ... || ... || .. || 40 ||  10.00 
|-
| 115999 || చక్కని తెలుగు వ్యాసములు || శిష్ట్లా లక్ష్మీనారాయణ || డి. బోస్ అండ్ బ్రదర్స్ పబ్లిషర్స్ || 1987 || 64 ||  5.50 
|-
| 116000 || చక్కని తెలుగు వ్యాసములు బుక్ 2 || శిష్ట్లా లక్ష్మీనారాయణ || డి. బోస్ అండ్ బ్రదర్స్ పబ్లిషర్స్ || 1994 || 72 ||  10.00 
|}</text>
      <sha1>3b4qfo26t4th6x0z63cn6f5zqvoeqbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మట్టిగాజులు (ధారావాహిక)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295742</id>
    <revision>
      <id>4977914</id>
      <parentid>4196177</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T19:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11337" sha1="9w1vqd7yj84naluv5f03ikjusxjm7zb" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name                = మట్టిగాజులు
| director                 = భవన్ కమ్మిలి
| caption                  = మట్టిగాజులు ధారావాహిక టైటిల్ కార్డు
| camera                   = మల్టి కెమెరా
| editor                   = సుబ్రహ్మణ్యం పోశెట్టి &lt;br /&gt; బుజ్జి. బి
| picture_format           = 576ఐ ఎస్.డి.&lt;br/&gt; 1080ఐ హెచ్.డి.
| runtime                  = 20-22 నిముషాలు
| creator                  = 
| developer                = 
| producer                 = [[వినోద్ బాల]] &lt;br /&gt; పల్లె ప్రేమ్‌సాగర్ రెడ్డి &lt;br /&gt; కన్యాధర కృపా చౌదరి
| executive_producer       = కడియాల శ్రీనివాస్
| writer                   = శ్రీ మార్నేని ప్రొడక్షన్ టీంవర్క్ &lt;br/&gt; '''మాటలు''' &lt;br/&gt; అంజాన్ మేగోటి (1-87) &lt;br/&gt; వివిఎస్ వరప్రసాద్ (88- ప్రస్తుతం)
| starring                 = సిద్ధార్థ వర్మ అడ్డూరి&lt;br /&gt;ప్రగతి&lt;br /&gt;నవీన యాట&lt;br /&gt;శ్వేత శాలిని&lt;br /&gt;షీలా సింగ్&lt;br /&gt;అవినాష్
| narrated                 = 
| opentheme                = ''&quot;మన్నుకు మిన్నుకు ఊయలేసి''&quot; &lt;br /&gt; [[మోహన భోగరాజు]] (గానం) &lt;br /&gt; ముకుంద (రచన)
| country                  = భారతదేశం
| language                 = [[తెలుగు]]
| network                  = [[జెమినీ టీవీ]]
| first_aired              = 1 జూలై 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/matti-gajulu-serial-gemini-tv/|title=Matti Gajulu Serial Actress Name, Cast And Crew, Telecast Time, Online Episodes|date=2019-06-30|website=Indian Television|language=en-US|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720010736/https://www.indiantvinfo.com/matti-gajulu-serial-gemini-tv/|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| last_aired               = ప్రస్తుతం
| num_episodes             = 145 (28 డిసెంబరు 2019)
| followed_by              = 
| preceded_by              = మహాలక్ష్మీ 
| image                    = [[దస్త్రం:Mattigaajulu Serial Title Card.jpeg|250px]]
| num_seasons              = 1
| genre                    = కుటుంబ కథ
| cinematography           = 
| screenplay               = ఇందిర దొంగరి (1-87) &lt;br/&gt; వివిఎస్ వరప్రసాద్ (88 - ప్రస్తుతం) &lt;br/&gt; భవన్ కమ్మిలి
| theme_music_composer     = మీనాక్షి భుజంగ్
| company                  = శ్రీ మార్నేని ప్రొడక్షన్
| creative_director        =కన్యాధర కృపా చౌదరి
}}

'''మట్టిగాజులు''' 2019, జూలై 1న [[జెమినీ టీవీ]]లో ప్రారంభమైన ధారావాహిక. భవన్ కమ్మిలి దర్శకత్వం వహించిన ఈ ధారావాహిక సోమవారం నుండి శనివారం వరకు మధ్యాహ్నం 2 గంటలకు ప్రసారంచేయబడుంది. ఈ ధారావాహికలో సిద్ధార్థ వర్మ అడ్డూరి,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actor/siddharth-varma|title=Tollywood Movie Actor Siddharth Varma Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720010731/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actor/siddharth-varma|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ప్రగతి,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/television/310518/progress-for-the-little-girl.html|title=Progress for the little girl|last=SM|first=Shashiprasad|date=31 May 2018|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720010729/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/television/310518/progress-for-the-little-girl.html|archive-date=20 July 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vodapav.in/top-kannada-serial-actress-that-are-ruling-in-kannada-industry/|title=Top Kannada Serial Actress That are ruling in Kannada Industry|date=15 April 2019|website=Vodapav|language=en-US|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417091711/https://vodapav.in/top-kannada-serial-actress-that-are-ruling-in-kannada-industry/|archive-date=17 ఏప్రిల్ 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; నవీన యాట,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actress/naveena-yata|title=Tollywood Movie Actress Naveena Yata Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720010731/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actress/naveena-yata|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; శ్వేత శాలిని,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://telugustop.com/?p=494844|title=Swetha Shaini|last=Vadlmudi|first=Raghu|date=11 February 2014|website=TeluguStop.com|language=en|access-date=3 January 2020}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; షీలా సింగ్,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actress/sheela-singh|title=Tollywood Movie Actress Sheela Singh Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=3 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720010858/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actress/sheela-singh|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అవినాష్&lt;ref&gt;{{Citation|last=Telugu Popular TV|title=TV Artist Avinash about his Villain Roles – Telugu Popular TV|date=14 February 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=yNzFvayLnvA&amp;feature=youtu.be|access-date=3 January 2020}}&lt;/ref&gt; తదితరులు ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు.

== కథా సారాంశం ==
సంపన్న కుటుంబానికి చట్టబద్ధమైన వారసురాలిగా ఉన్నప్పటికీ [[గాజులు|మట్టిగాజులు]] అమ్మే [[కుటుంబం]]లో పెరిగిన పద్మావతి అనే [[అమ్మాయి]] చుట్టూ ఈ కథ తిరుగుతుంది. ఈ కథ ప్రధాన ప్రతినాయకురాలైన కామాక్షి,[[ఆస్తి]]ని దక్కించుకోవాలని చూస్తుంటుంది. తన తల్లి మల్లీశ్వరి ద్వారా ఆమె ఆస్తి పత్రాలను సంపాదించాలని పద్మావతి ప్రయత్నిస్తుంది. మల్లీశ్వరి తన కుమార్తెను వెతుక్కుంటూ కామాక్షి నుండి తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంటుంది. కామాక్షి కుమారుడు విష్ణు, పద్మావతిని ప్రేమిస్తుంటాడు. పద్మావతికి తన తల్లి ఎవరో తెలుస్తుందా, విష్ణు పద్మావతిలు ఒక్కటవుతారా అన్నది కథాంశం.

== నటవర్గం ==
* సిద్ధార్థ వర్మ అడ్డూరి (విష్ణు)&lt;ref name=&quot;పక్కింటి కుర్రాడు&quot;&gt;{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఫ్యామిలీ |title=పక్కింటి కుర్రాడు |url=https://www.sakshi.com/news/family/siddharth-entry-raktha-sambandham-serial-1241526 |accessdate=3 January 2020 |publisher=నిర్మలారెడ్డి |date=20 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191120095204/https://www.sakshi.com/news/family/siddharth-entry-raktha-sambandham-serial-1241526 |archivedate=20 November 2019 |work= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ప్రగతి (పద్మావతి-విష్ణు ప్రేయసి)
* నవీన యాట (కామాక్షి-విష్ణు తల్లి)
* షీలా సింగ్ (మల్లీశ్వరి-పద్మాపతి తల్లి)
* చిన్నికృష్ణ (విష్ణు తండ్రి)
* శ్రీప్రియ (మీనాక్షి-కామాక్షి సోదరి)
* అవినాష్ (చిట్టిబాబు-పద్మావతి సోదరుడు)
* శ్వేత షాలిని (రంగమ్మ-చిట్టిబాబు భార్య)
* ప్రభాకర్ (దొరబాబు-విష్ణు మామయ్య)
* సాత్విక్ (శంకరం)
* అనూష (హనీ, విష్ణు బంధువు)
* క్రాంతి (భరత్-విష్ణు బంధువు)
* రాజా శ్రీధర్ (పద్మావతి తండ్రి)
* నీలిమ (సుప్రియ తల్లి)
* [[వర్ష]]

== సాంకేతికవర్గం ==
* దర్శకత్వం: భవన్ కమ్మిలి
* సృజనాత్మక దర్శకత్వం: కన్యాధర కృపా చౌదరి
* నిర్మాతలు: వినోద్ బాల, పల్లె ప్రేమ్‌సాగర్ రెడ్డి, కన్యాధర కృపా చౌదరి
* ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాతలు: కడియాల శ్రీనివాస్
* రచయిత: శ్రీ మార్నేని ప్రొడక్షన్ టీంవర్క్ (మాటలు), అంజాన్ మేగోటి (1-87), వివిఎస్ వరప్రసాద్ (88- ప్రస్తుతం)
* సంగీతం: మీనాక్షి భుజంగ్ (పాట)
* పాట: &quot;మన్నుకు మిన్నుకు ఊయలేసి&quot; - మోహన భోగరాజు (గానం), ముకుంద (రచన)
* కూర్పు: సుబ్రహ్మణ్యం పోశెట్టి, బుజ్జి. బి
* నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీ మార్నేని ప్రొడక్షన్

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:తెలుగు ధారావాహికలు]]</text>
      <sha1>9w1vqd7yj84naluv5f03ikjusxjm7zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల/1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>314268</id>
    <revision>
      <id>4977862</id>
      <parentid>4621490</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>వర్గాలలో ఉండకూడదని మూస తొలగించాను</comment>
      <origin>4977862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37526" sha1="1b1h379kca0riwq75whaiornp3gk6ty" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   =
| name               = Nomula Prabhakar Goud &lt;br/&gt;&lt;big&gt; నోముల ప్రభాకర్ గౌడ్  &lt;/big&gt;
| native_name        = నోముల ప్రభాకర్ గౌడ్
| native_name_lang   = Telugu
| honorific_suffix   = 
| image              = Prabhakar Goud Nomula 1.jpg
| image_size         = 100 px
| residence                 = [[:en:|Nanchari Madur|Nanchari Madur]], Mandal; [[:en:|Thorrur, Mahabubabad|Thorrur]] , Dist, [[Warangal]] State; [[Telangana]], Pin: 506317.Cell: 9440060852.
| children                  = Dilip Raj Goud,Deepa
| parents                   = కీ.శే. శ్రీ రామస్వామి , కీ.శే. శ్రీమతి వజ్రమ్మ
| website                   = https://prabhakargoudnomula.wixsite.com/cellnumbers
}}

[[File:Spinning Ashoka Chakra.gif|right|150px]]

* ఒక రికార్డు కోసం ప్రయత్నం చేస్తూన్న ... సహాయం చేయగలరు.

* కొత్త పేజీలను సృష్టించడం కోసం ...వ్యాసాలను విస్తరించడం కోసం ...

* [[:వికీపీడియా:మెరుగుపరచాల్సిన వర్గంలోని వ్యాసాల జాబితా]]

* [[:వికీపీడియా:గూగుల్ యాంత్రిక అనువాద వ్యాసాల జాబితా - 2020 జనవరి 19]]

=== మూసలు,లింకులు ===

* [[దేశాల జాబితా]]

&lt;!--Table of Contents:--&gt;{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed&quot; id=&quot;toc&quot; border=&quot;0&quot;
|+
! {{MediaWiki:Toc}}:
| [[#ఈ వ్యాసంలో కలుపబడినవి|ఇందులో ఉన్నవి]]&lt;br /&gt;
[[#A|A]] [[#B|B]] [[#C|C]] [[#D|D]] [[#E|E]] [[#F|F]] [[#G|G]] [[#H|H]] [[#I|I]] [[#J|J]] [[#K|K]] [[#L|L]] [[#M|M]] [[#N|N]] [[#O|O]] [[#P|P]] [[#Q|Q]] [[#R|R]] [[#S|S]] [[#T|T]] [[#U|U]] [[#V|V]] [[#W|W]] [[#X|X]] [[#Y|Y]] [[#Z|Z]]&lt;br /&gt;

== ఇవీ చూడండి ==

* [[ఓషియానియా]]
* [[:en:|Flags of Oceania|ఓషియానియా పతాకాలు]] 
* [[:en:||Geography of Oceania|ఓషియానియా భౌగోళికం]] 
* [[:en:|History of Oceania|ఓషియానియా చరిత్ర]]
* [[:en:|Pacific Islands Forum|పసిఫిక్ దీవుల సమాఖ్య]] 
* [[:en:|Secretariat of the Pacific Community|పసిఫిక్ కమ్యూనిటీ మంత్రాలయం]]
* [[:en:|United Nations geoscheme for Oceania|ఓషియానియా కొరకు ఐక్యరాజ్యసమితి - భూ'పథకం]]


* [[తుపాకి]] , 

* {{:వర్గం:మూసలు}}
* {{:వర్గం:విస్తరించవలసిన వ్యాసాలు}}
* {{:వర్గం:మొలక}}
* {{:వర్గం:వికీపీడియా}}
* {{:వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ}}

* [[:వర్గం:దేశాల జాబితాలు]]
* [[:వర్గం:జాబితాల జాబితాలు]]

* [[:వికీపీడియా]]
* [[:వికీపీడియా:వికీ చిట్కాలు]]
* [[:వికీపీడియా:మొలకల జాబితా]]
* [[:వికీపీడియా:మూసలు]]
* [[:వికీపీడియా:మొలక]]
* [[:పండ్ల జాబితా]]
* [[:ఆయుధాల జాబితా]]
* [[:హిందూ మతము నిబంధనలు పదకోశం]]
{{Template group
|title = Geographic locale
|list =
{{Countries of Africa}}
{{Countries of North America}}
{{Countries of South America}}
{{Countries of Asia}}
{{Countries of Europe}}
{{Countries of Oceania}}
{{Kara Sea Islands}}
{{List of seas}}
{{Lists by country}}
}}

[[nds:Land#Länner]]
[[sv:Världsgeografi#Lista över länder]]


* [[దేశ రాజధానుల జాబితా]]

* [[:వికీపీడియా:వికీపీడియాలో తప్పకుండా ఉండవలసిన వ్యాసాలు]]

* [[:వికీపీడియా:తెలుగు వికీపీడియాలో తప్పకుండా ఉండవలసిన వ్యాసాలు]]
* [[భారతీయ రైలు రవాణా వ్యవస్థ]]
* [[భారత రైల్వే రైలు ఇంజన్లు]]
* [[భారతీయ రైల్వేలు]]
* [[రైలు ప్రమాదాలు|రైలు ప్రమాదం]]
* [[స్టీము లోకోమోటివ్ చరిత్ర]]

{{tl|భారతదేశం విమానాశ్రయాలు}}


{{tl|భారతీయ రైల్వేలు టాప్ 100 బుకింగ్ స్టేషన్లు}}

==ఆంగ్లం==

* [[:en:|https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Contents/A%E2%80%93Z_index|వికీపీడియా,ఆంగ్లం]]
* {{:en:|https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Directories_and_indexes}}
* [[:en:|Wikipedia:WikiProject Council/Directory/WikiProject footer|వికీపీడియా,మూసలు,ఆంగ్లం]]
* [[:en:|Indian philosophy]]
* [[:en:|Template:Deserts]]
* [[:en:|Wikipedia:WikiProject Council/Directory/Geographical|వికీపీడియా,ఆంగ్లం]]
* [[:en:|Wikipedia template categories|వికీపీడియా,మూసలు,ఆంగ్లం]]
* [[:en:|Wikipedia:WikiProject Council/Directory|వికీపీడియా,మూసలు,ఆంగ్లం]]
* [[:en:|Category:Help]]
* [[:en:|Culture of Oceania]]
* [[:en:|World's largest islands]]
* [[:en:|Category:Wikipedia indexes]]
* [[:en:|Category:Indexes of philosophy topics]]
* [[:en:|Category:Landmarks by country]]
* [[:en:|Category:Geography by country]]
* [[:en:|Category:Categories by country]]
* [[:en:|Category:Commons category link is on Wikidata]]
* [[:en:|Category:Wikipedia categories tracking Wikidata differences]]
* [[:en:|Category:Hidden categories]]
* [[:en:|Category:Template Large category TOC via CatAutoTOC on category with over 20,000 pages]]
* [[:en:|Category:List-Class List articles]]
* [[:en:|Taiwan topics]]
* [[:en:|Middle East]]
* [[:en:|Category:Template Large category TOC via CatAutoTOC on category with 5,001–10,000 pages]]
* [[:en:|Countries of Asia]]
* [[:en:|Countries and territories of Southeast Asia]]
* [[:en:|East Asian topics]]
* [[:en:|States with limited recognition]]
* [[:en:|Category:Wikipedia administration]]
* [[:en:|Featured list]]
* [[:en:|Countries and territories bordering the Indian Ocean]]
* [[:en:|Ocean]]
* [[:en:|Regions of the world]]
* [[:en:|Waters of South Asia]]
* [[:en:|Authority control]]

== ఆంగ్ల వికీలో సంబంధిత వ్యాసాలు ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:4; column-count:4;&quot;&gt;
* [[:en:|Arctic Ocean|ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రం]]
* [[:en:|Atlantic Ocean|అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]]
* [[హిందూ మహాసముద్రం]]
* [[:en:|Oceanography|మహాసముద్రశాస్త్రం]]
* [[:en:|Pacific Ocean|పసిఫిక్ మహాసముద్రం]]
* [[:en:|International Maritime Organization|అంతర్జాతీయ సముద్రయాన సంస్థ]]
* [[:en:|Mediterranean sea|మెడిటరేనియన్ సముద్రం]]
* [[:en:|Marginal sea|మార్జినల్ సముద్రం]]
* [[:en:|Sea|సముద్రం]]
* [[:en:|Seven Seas|ఏడు సముద్రాలు]]
* [[:en:|Sea level|సముద్ర మట్టం]]
* [[:en:|Sea level rise|సముద్ర మట్టం పెరుగుదల]]
* [[:en:|Sea salt|సముద్రం ఉప్పు]]
* [[:en:|Sea state|సముద్ర రాజ్యం]]
* [[:en:|Water|నీరు]]
* [[:en:|World Ocean Day|ప్రపంచ మహాసాగర దినం]]
* [[:en:|Marine biology|మెరైన్ బయాలజీ]]
* [[:en:|Pelagic zone|పెలాజిక్ జోన్]]
* [[:en:|Southern Ocean|దక్షిణ మహాసముద్రం]]
&lt;/div&gt;
{{మూస:ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ద్వీపాలు}}
{{మూస:ఆఫ్రికా}}

{{మూస:ఆసియా}}

{{మూస:ఉత్తర అమెరికా}}

{{మూస:ఉత్తర హిందూ మహాసముద్రంలో తుఫానులు}}

{{మూస:ఐరోపా}}

{{మూస:ఓషియానియా}}

{{మూస:జి -15 దేశాలు}}

{{మూస:జి-8 దేశాలు}}

{{మూస:దక్షిణ అమెరికా}}

{{మూస:నవరత్నాలు}}

{{tl|మానవ లైంగికత}}


== తెవికిలో ఉండవలసిన పేజీలు ==
# శాంటియాగో
# మాడ్రిడ్
# వార్సా
# అమెరికా
# ఇటాలియన్_భాష
# పోర్చుగీస్_భాష
# బ్యూనస్_ఏర్స్
# పాలో
# పాపువా_న్యూ_గునియా
# బుడాపెస్ట్
# గ్రీకు_భాష
# ప్రేగ్
# నౌరు
# రోజు
# హెల్సింకి
# పలావు
# కైవ్
# టెక్సాస్
# టోంగా
# బాకు
# కోపెన్‌హాగన్
# స్వీడిష్_భాష
# బుకారెస్ట్
# ఒహియో
# తువలు
# సెయింట్_కిట్స్_మరియు_నెవిస్
# సియోల్
# డబ్లిన్
# భాషాశాస్త్రం
# నెవాడా
# ఒరెగాన్
# డమాస్కస్
# బ్రాటిస్లావా
# హాంబర్గ్
# జోహన్_సెబాస్టియన్_బాచ్
# కాన్సాస్
# మిన్స్క్
# మిస్సౌరీ
# ఉతా
# వాషింగ్టన్_ (రాష్ట్రం)
# బ్రసాలియా
# ఫెడరేటెడ్_స్టేట్స్_ఆఫ్_ మైక్రోనేషియా
# టిబిలిసి
# మేరీల్యాండ్
# అగ్నిపర్వతం
# కాస్పియన్_సీయా
# డాంగ్_హోయి విమాణశ్రం
# నైరోబి
# వ్యోమింగ్
# మ్యూనిచ్
# నార్త్_కరోలినా
# నార్త్_డకోటా
# నూర్-సుల్తాన్
# సౌత్_కరోలినా
# స్టేట్_ (పాలిటీ)
# జియాలజీ
# బీరుట్
# రోడ్_ఇస్లాండ్
# లిమా
# మిలన్
# ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్
# రిపబ్లిక్
# కౌలాలంపూర్
# నికోసియా
# రోమన్_ఎంపైర్
# టిన్
# కాబూల్
# రెంబ్రాండ్
# ఫ్రెంచ్_గుయానా
# హనోయి
# నాటో
# కారకాస్
# ఎల్విస్_ప్రెస్లీ
# కేప్_టౌన్
# చెక్_భాష
# నార్త్_సీయా
# ముక్కు
# బాల్టిక్_సీయా
# మిడిల్_ఈస్ట్
# నియాన్
# నార్తర్న్_ఇరేలాండ్
# ఒట్టోమన్_ఎంపైర్
# కరేబియన్_సీయా
# కరాచీ
# లేడీ_గాగా
# ప్రేమ
# ఫెర్డినాండ్_మాగెల్లాన్
# అక్ర
# అమ్మన్
# ప్యోంగ్యాంగ్
# ఉలాన్‌బాతర్
# యునైటెడ్  స్టేట్స్ డొల్లార్
# విన్స్టన్_చర్చిల్
# చిరుత
# క్యూబెక్
# మార్క్_టైన్
# ఆల్బ్రేచ్ట్_డ్యూరర్
# బిష్కెక్
# బైజాంటైన్_ఎంపైర్
# దోహా
# వార్తాపత్రిక
# ఒసాకా
# సారా_బర్న్‌హార్డ్ట్
# తైపీ
# ఎమినెం
# ఫ్రాన్సిస్కో_గోయా
# రియాద్
# ఎడిన్బర్గ్
# జెనీవా
# మెల్బోర్న్
# మోలియెర్
# వెల్లింగ్టన్
# రోల్డ్_అముండ్సేన్
# అష్గబాత్
# లియోనెల్_మెస్సీ
# అంకగణితం
# జస్టిన్_బీబర్
# [[ప్లాటినం]]
# సౌత్_ఓసెటియా
# రవాణా
# దుషన్‌బే
# కంపాలా
# అల్బేనియన్_భాష
# అసున్సియోన్
# కొలోన్
# ది_హోలోకాస్ట్
# అరాజకత్వం
# జార్జియన్_భాష
# నమ్_పెన్
# వియంటియాన్
# గాలియం
# జెర్మేనియం
# పాత_ నిబంధన
# పెట్రోలియం
# సిమోన్_బోలివర్
# టావోయిజం
# థామస్_అక్వినాస్
# జినాన్
# వాతావరణం
# గువామ్
# జిమ్మీ_కార్టర్
# ఖార్టూమ్
# లాటిన్_అమెరికా
# ఆత్మ
# అగస్టిన్_ఆఫ్_హిప్పో
# కువైట్_సిటీ
# రిచర్డ్_నిక్సన్
# మార్గరెట్_థాచర్
# మాలిబ్డినం
# సైబీరియా
# హాఫ్నియం
# కామన్వెల్త్_ఆఫ్_నేషన్స్
# ఎలక్ట్రానిక్స్
# రీనియం
# ఖడ్గమృగం
# రుథేనియం
# టాంటలం
# ఆఫ్రికన్_యూనియన్
# యూరోపియం
# జీన్-పాల్_సార్త్రే
# లాంతనం
# జాత్యహంకారం
# సనా
# స్టార్_వార్స్
# సుడిగాలి
# వుడ్రో_విల్సన్
# కేమాన్_ఇలాండ్స్
# క్రిమియా
# గంట
# ఇండోనేషియా_భాష
# జాన్_లాక్
# మాంచెస్టర్
# అనటోలియా
# దిలి
# జార్జ్_ఆర్వెల్
# మార్లన్_బ్రాండో
# పెర్త్
# అగాథ_క్రిస్టీ
# బ్రిటిష్_కొలంబియా
# యఫ్.సి_ బార్సిలోనా
# ఫ్రీటౌన్
# జాఫ్రీ_చౌసర్
# హెరోడోటస్
# జ్ఞానం
# ముఅమ్మర్_గడ్డాఫీ
# సౌత్_పోల్
# జమీర్
# బందర్_సేరి_బేగవన్
# బెత్లెహేం
# చెకోస్లోవేకియా
# యూదులు
# ఉప్పు_లేక్_సిటీ
# సిరియం
# డక్
# గ్రేట్_బారియర్_రీఫ్
# జాన్_లెన్నన్
# ప్రెసోడైమియం
# థాయ్_భాష
# అల్బెర్టా
# ఇమ్మాన్యుయేల్_మాక్రాన్
# సరస్సు_తంగన్యికా
# టాస్మానియా
# వియత్నామీస్_భాష
# బాల్టిమోర్
# బాక్సింగ్
# కూటమి
# మార్క్సిజం
# నార్త్_ఆఫ్రికా
# రైటింగ్_సిస్టమ్
# బేస్బాల్
# బుక్_ఆఫ్_జెనెసిస్
# మూలధన_ శిక్ష
# ధాన్యపు
# హిరోషిమా
# ఇబ్న్_బటుటా
# జాబితా_విషయాలు_మరియు_భేదాలు_ఆ__యూనిటెడ్_స్టేట్లు
# మైఖేల్_షుమాకర్
# వాలెంటైన్స్_డే
# ఈస్ట్_ఆసియా
# లిక్విడ్
# కాకసస్
# ఒపెక్
# క్వీన్స్లాండ్
# తూర్పు_యూరోప్
# మాక్స్_వెబర్
# రియల్_మాడ్రిడ్_సిఎఫ్
# కాలువ
# హిరోహిటో
# సమాచారం
# అల్లాహ్
# సమీకరణం
# సేంద్రీయ_కెమిస్ట్రీ
# పిజ్జా
# యురేషియన్_హూపో
# రోబోట్
# మాంచెస్టర్_యూనిటెడ్_ఎఫ్.సి.
# రగ్బీ_ఫుట్‌బాల్
# ట్రాపికల్_సైక్లోన్
# గ్వాటెమాల_సిటీ
# టైగ్రిస్
# యాంటీబయాటిక్
# బిబిసి
# కాల్గరీ
# కాసాబ్లాంకా
# మంచు_లియోపార్డ్
# పొగాకు
# వాక్యూమ్
# అహ్మదాబాద్
# కేంబ్రిడ్జ్
# ఎలక్ట్రిక్_కరెంట్
# ఇంగ్లీష్_చానెల్
# వాక్యూమ్
# అహ్మదాబాద్
# కేంబ్రిడ్జ్
# ఎలక్ట్రిక్_కరెంట్
# ఇంగ్లీష్_చానెల్
# జువెంటస్_ఎఫ్.సి.
# కొరియన్_వార్
# మందులు
# జీవక్రియ
# పార్థినాన్
# మానవ_ అభివృద్ధి_ఇండెక్స్
# ఒడిస్సీ
# గాజా_స్ట్రిప్
# ద్రవ్యోల్బణం
# ఇన్ఫర్మేషన్_టెక్నాలజీ
# జేమ్స్_ప్రెస్కాట్_జౌల్
# వెస్ట్_ఆఫ్రికా
# 2016_సమ్మర్_ ఒలింపిక్స్
# యానిమేషన్
# ఆర్సెనల్_ఎఫ్.సి.
# చెల్సియా_ఎఫ్.సి.
# క్లాసికల్_ మ్యూజిక్
# హల్లు
# ప్రైమ్_మినిస్టర్
# థామస్_మాన్
# 2011 _సమ్మర్_ ఒలింపిక్స్
# ఎలక్ట్రిక్_ఛార్జ్
# ఫ్రాన్సిస్_బకోన్
# హార్మోన్
# జెన్నిఫర్_ లోపెజ్
# టోలెమి
# జినిడైన్_జిదానే
# అలెక్సాండర్_సోల్జెనిట్సిన్
# బయోలాజికల్_క్లాసిఫికేషన్
# బ్రిస్టల్
# కాపిటల్_ (ఎకనామిక్స్)
# ఇథనాల్
# శ్రీ_జయవర్ధనేపుర_కొట్టే
# మిశ్రమం
# కిమ్_జాంగ్-ఇల్
# లివర్‌పూల్_ఎఫ్.సి.
# నికోల్_కిడ్మాన్
# ఓరియన్_ (కూటమి)
# షింజో_అబే
# టామ్_హ్యాంక్స్
# సౌందర్యం
# ఖగోళ_యూనిట్
# హర్మన్_హెస్సే
# అపోలో
# అనంతం
# లోహశాస్త్రం
# రెయిన్‌ఫారెస్ట్
# ఒప్పందం_ఆ_వెర్సైల్స్
# యుఇఎఫ్ఎ  ఛాంపియన్స్ లీగ్
# జీర్ణక్రియ
# అంతర్జాతీయ _వర్కర్స్_డే
# మెరిల్_స్ట్రీప్
# టామ్_క్రూస్
# ట్రాయ్
# వెస్ట్రన్_ఆసియా
# అజ్ఞేయవాదం
# మూర్ఛ
# ఇంటర్నల్_కంబషన్_ఇంజైన్
# కాటి_పెర్రీ
# మెక్‌డొనాల్డ్స్
# నార్తర్న్_ టెరిటరీ
# అడిలె
# ఫెడెరికో_గార్సియా_లోర్కా
# జార్జ్_లూకాస్
# లింకిన్_పార్క్
# నోబెల్_ప్రైజ్_ఇన్_లిటరేచర్
# రష్యన్_ విప్లవం
# స్టోన్‌హెంజ్
# ఎ.సి_మిలన్
# అల్_గోర్
# కేట్_బ్లాంచెట్
# సెంట్రల్_ ఇంటెలిజెన్స్_అజెన్సీ
# హైఫా
# గాలపాగోస్_ఇలాండ్స్
# హార్న్_ఆఫ్_ఆఫ్రికా
# జావానీస్_భాష
# కాశ్మీర్
# నేమార్
# రోవాన్_అట్కిన్సన్
# స్మార్ట్‌ఫోన్
# టి._ఎస్._ ఎలియట్
# విలియం_ఫాల్క్‌నర్
# చెర్నోబిల్_డిసాస్టర్
# జనాభా
# ఎచ్._జి._వెల్స్
# అంతర్జాతీయ_ ఆర్గనైజేషన్_ఫోర్_స్టార్డరైజేషన్
# స్టీఫెన్_కింగ్
# అడా_లోవెలెస్
# ఆటిజం
# బోరిస్_పాస్టర్నాక్
# కంప్యూటర్_వైరస్
# నోబెల్_ప్రైజ్_ఇన్_ఫిజిక్స్
# ఆండ్రే © -మారీ_అంపేర్
# ఆస్ట్రోనేషియన్_భాషలు
# మాండరిన్_ చైనీస్
# మిచెల్_ ఒబామా
# డేనియల్_డిఫో
# డేనియల్_రాడ్క్లిఫ్
# నిహారిక
# పాల్_డిరాక్
# బాట్మాన్
# క్రిస్టల్
# హెచ్‌ఐవి
# హైడ్రోకార్బన్
# రుతుపవనాలు
# చిమ్మట
# నాజీ_పార్టీ
# చైనా-టిబెటన్_భాషలు
# స్టార్ ఫిష్
# రక్తహీనత
# డోడో
# హెండ్రిక్_లోరెంజ్
# జాన్_మిల్టన్
# కేట్_విన్స్లెట్
# రాడార్
# ది  న్యూయార్క్ టైమ్స్
# టాయిలెట్
# డబ్లూ._బి._ యేట్స్
# అకిలెస్
# ఆర్టెమిస్
# కేన్స్_ఫిల్మ్_ ఫెస్టివల్
# గమల్_అబ్దేల్_నాసర్
# సరస్సు_మాలావి
# మోల్_ (యూనిట్)
# సర్క్యులేటరీ_సిస్టమ్
# విద్యుదయస్కాంతత్వం
# ఇండో-ఆర్యన్_భాషలు
# మాట్_డామన్
# రిక్టర్_మాగ్నిట్యూడ్_ స్కేల్
# కార్ల్_సాగన్
# ఎల్_నియో o
# ఎమిలీ_డికిన్సన్
# ఇరానియన్_భాషలు
# కర్ట్_గోడెల్
# ఎస్సే
# ఎక్సోప్లానెట్
# కలహరి_డెసర్ట్
# సుల్లీ_ప్రుధోమ్
# అగస్టే_కామ్టే
# జీవవైవిధ్యం
# ముహమ్మద్_యూనస్
# ఫెర్డినాండ్_దే_సాసుర్
# వేన్_రూనీ
# ఇన్సులిన్
# కైరా_నైట్లీ
# మేరీ_వాల్‌స్టోన్‌క్రాఫ్ట్
# టైడ్
# ఆల్ఫా_సెంటౌరి
# క్లైమేట్_ వేరియబిలిటీ_మరియు_చేంజ్
# ఫెడరల్_బ్యూరో పరిశోదన
# ఫ్రాగారియా_నానస్సా
# పెద్ద_హడ్రాన్_కొలైడర్
# పిడిఎఫ్
# ది_గార్డియన్
# ది పెంటగాన్
# జువాన్_ మాన్యువల్_శాంటోస్
# బెంజమిన్_డిస్రేలీ
# డార్క్_మాటర్
# జాకల్
# కిండర్ ఉద్యానవనం
# విలియం_హెన్రీ_బ్రాగ్
# కేక్
# ఎరోషన్
# అంతర్జాతీయ లాబోర్ సంస్ధ
# కందహార్
# టీకాలు
# వైట్_డార్ఫ్
# బీకీపింగ్
# గ్రహణం
# పెట్రోనాస్_టవర్స్
# ఫిలిప్_లెనార్డ్
# అవెస్టాన్
# ఆడ_జనిత_మార్పిడి
# రోసలిండ్_ఫ్రాంక్లిన్
# లౌకికవాదం
# స్వేదనం
# ఫ్రాన్సిస్_ఫోర్డ్_కొప్పోల
# నాడియా_మురాద్
# ఒట్టో_స్టెర్న్
# ది_చామ్‌షిప్‌లు, _వింబుల్డన్
# యాంటీమాటర్
# ఆస్ట్రోయాసియాటిక్_భాషలు
# కాస్మిక్_రే
# పేటెంట్
# పెర్సీ_బిషే_షెల్లీ
# రడ్డీ_షెల్డక్
# హ్యారీ_పాటర్_మరియు_గోబ్లెట్_ఫైర్
# డబ్లూడబ్లూఇ
# హ్యారీ_పాటర్_మరియు_హాల్ఫ్-బ్లడ్_ప్రిన్స్
# హ్యారీ_పాటర్_మరియు_ప్రిజనర్_ఆజ్కాబన్
# జాన్_సెనా
# మంత్రం
# బెంగాల్ పులి
# డిప్రెషన్_ (మూడ్)
# రాబర్ట్_ఫ్రాస్ట్
# తుమ్ము
# స్టెమ్_సెల్
# ఫోటోఎలెక్ట్రిక్_ఎఫెక్ట్
# ఆసిఫ్_అలీ_జార్దారీ
# డెల్
# మైక్రోప్రాసెసర్
# తీవ్రమైన_అక్యూట్_రెస్పిరేటరీ_సిండ్రోమ్
# స్టాండర్డ్_మోడల్
# అన్నా_కరేనినా
# డి._ఎచ్._ లారెన్స్
# ఆరంభం
# మెనోపాజ్
# గాంధీనగర్
# మాల్వేర్
# ఆజాద్_కాశ్మీర్
# డా విన్సీ కోడ్
# నవాజ్_షరీఫ్
# శామ్యూల్_ జాన్సన్
# బలూచిస్తాన్
# దుర్గా
# రూపెర్ట్_ముర్డోచ్
# అగ్ని
# ఇటానగర్
# క్వెట్టా
# అనిశ్చితి_ప్రాంతం
# వక్రీభవన_ఇండెక్స్
# బల్బుల్
# లాక్_అండ్_కీ
# మోటరోలా
# భోజ్‌పురి_భాష
# జాకీ_ష్రాఫ్
# ద్రవ్య_పాలిసి
# సంతాలి_భాష
# థానే
# తిరుచిరపల్లి
# టేకు
# అవలోకితే ఔవర
# మరాఠా_ఎంపైర్
# బుర్కా
# మైక్రోకంట్రోలర్
# నీలగై
# గూగుల్_డ్రైవ్
# మహాబోధి_టెంపుల్
# అహ్మద్_షా_దురాని
# జార్జ్_ఈస్ట్‌మన్
# మహీంద_రాజపక్స
# టిమ్_కూక్
# డిస్పూర్
# చరిత్ర_ఇస్రేల్
# మహముద్_ఆఫ్_గజ్ని
# బాల్యం
# మెలియా_జెదరాచ్
# ఖాజురాహో
# అమరావతి
# జైసల్మేర్
# సూర్య
# గర్భస్రావం
# అవధి_భాగం
# వాల్నట్
# ఫోరెన్సిక్_సైన్స్
# అభిజిత్_బానర్జీ
# చరిత్ర_ఇరాక్
# నంద_దేవి
# రాజస్థానీ_భాష
# భౌగోళిక_ఆఫ్ భారతదేశం
# కిరణ్_దేసాయి
# ఆసన
# బ్రాహ్మణ_కైట్
# గురుముఖి
# లాస్సీ
# మార్వారీ_భాష
# అర్థశాస్త్రం
# కన్నూర్
# సుభాష్_కాక్
# 2000 _ ఏషియన్_గేమ్స్
# బీజాపూర్
# చార్వాక
# జాన్_అబ్రహం
# అప్సర
# గేట్వే_ఆఫ్ భారతదేశం
# జాకోబిన్_కక్కూ
# మధుబాల
# పుష్ప_కమల్_దహల్
# సాంచి
# సునీల్_చెట్రి
# వెల్లూర్
# అంతర్జాతీయ_ క్రికెట్_కౌన్సిల్
# కుచ్_కుచ్_హోటా_హై
# లార్డ్స్
# సతీ_ (హిందూ_దేవత)
# ఆస్ట్రేలియా జాతీయా క్రికెట్ జట్టు
# ఇంగ్లాండ్_  క్రికెట్ జట్టు
# ఇల్టుట్మిష్
# ఇండియా_అట్_తే_ 2000  _ వేసవి_ ఒలింపిక్స్
# భారతదేశం క్లాసికల్_ మ్యూజిక్
# భారతదేశం గ్రే_హార్న్‌బిల్
# ముస్సూరీ
# రౌవోల్ఫియా_సర్పెంటినా
# ఖరోస్టి
# లగాన్
# మాగ్నోలియా_చంపాకా
# మేరీ_కోమ్
# స్మృతి
# వైశాలి_ (పురాతన_సిటీ)
# విక్రమ్_సేత్
# అమృత
# భైచుంగ్_భూటియా
# గోమతి_రివర్
# కనడ_ (తత్వవేత్త)
# అజతాశత్రు
# నందిత_దాస్
# వెస్ట్_ఇండిస్_ క్రికెట్ జట్టు
# దిగంబర
# జిమ్_కార్బెట్
# న్యూజీలాండ్ జాతీయా క్రికెట్ జట్టు
# థర్డ్_బాటిల్_ఆఫ్_పణిపట్
# దుర్గా_పుజ
# ఫర్హాన్_అక్తర్
# భారతదేశం జాతీయా ఆర్మీ
# [[కోలార్ జిల్లా]]
# మహాబలేశ్వరం
# నూటన్
# పాకిస్తాన్ జాతీయా  క్రికెట్ జట్టు
# దక్షిణా  ఆఫ్రికా జాతీయా క్రికెట్ జట్టు
# 2000_ కామన్వెల్త్_గేమ్స్
# బాజీ_రావు_ఐ
# గురుదాస్‌పూర్
# ముఖేష్_ (గాయకుడు)
# విజేందర్_సింగ్
# హిందూస్తాన్_టైమ్స్
# ఆల్ భారతదేశం_ట్రినమూల్_కాంగ్రెస్
# బంగ్లాదేశ్ జాతీయా  క్రికెట్ జట్టు
# హిందువులు
# కొంకణ్
# స్వామినారాయణ
# అలీ_అక్బర్_ఖాన్
# అరుణ_ఇరానీ
# కిర్రోన్_ఖేర్
# కొంకోన_సెన్_శర్మ
# కుమారగుప్తుడు_ఐ
# రోహన్_బొప్పన్న
# కల్కా- సిమ్లా_రైల్వే
# ముంతాజ్_ (నటి)
# అర్ధనరిశ్వర
# దీపిక_కుమారి
# ఏక్తా_కపూర్
# జావేద్_అక్తర్
# కొప్పల్
# సెకండ్_బాటిల్_ఆఫ్_పణిపట్
# శశి_తరూర్
# విజయ_అమృత్‌రాజ్
# ఇండియా_మెన్స్ జాతీయా ఫీల్డ్_హాకీ జట్టు
# మంగుళూరు అంతర్జాతీయ  ఎయిర్పోర్ట్
# జింబాబ్వే జాతీయా క్రికెట్ జట్టు
# జోయా_అక్తర్
# ఎయిర్ ఏషియా భారతదేశం
# భారతదేశం మేనేజ్‌మెంట్ సంస్ధ
# కవిత_కృష్ణమూర్తి
# పంజాబ్ జిల్లాల జాబితా  భారతదేశం
# మండోదరి
# మణిపురి_డాన్స్
# యోగేశ్వర్_దత్
# పౌరసత్వం_ (సవరణ) _ చట్టం
# గిరిజా_దేవి
# నితీష్_కుమార్
# సీతా_రామ్_గోయల్
# వడ_పావ్
# అగ్నిమిత్ర
# అరిజిత్_సింగ్
# బ్రెట్_లీ
# హిందూ_మహాసభ
# కైకేయి
# కేదార్‌నాథ్_టెంపుల్
# కేన_ఉపనిషద్
# స్టీవ్_స్మిత్_ (క్రికెటర్)
# హృషికేశ్_ ముఖర్జీ
# కిరణ్_మజుందార్-షా
# మెహదీ_హసన్
# శిఖండి
# వసుంధర_దాస్
# సి_ఎన్._అన్నదురై
# సెల్యులార్_జైల్
# డేవిడ్_వార్నర్_ (క్రికెటర్)
# ఫిల్మ్_మరియు_ టెలివిజన్_ఇన్స్టిట్యూట్_ఆఫ్ భారతదేశం
# గీత_గోపీనాథ్
# ప్రభుత్వం_ఆ భారతదేశం_అక్ట్
# కుషా_ (రామాయణం)
# లలిత_బబర్
# భారతదేశంలోని విమానాశ్రయాల జాబితా
# లోక్తక్ సరస్సు
# శివకుమార్_శర్మ
# ఆరోన్_ఫిన్చ్
# హింగ్లాజ్ దేవి ఆలయం
# భారతదేశం జాతీయా మహిళా క్రికెట్ జట్టు
# జస్‌ప్రీత్_బుమ్రా
# కెవిన్_ పీటర్సన్
# పార్లమెంటు భవనం (భారతదేశం)
# ఉషా_మంగేష్కర్
# జో_రూట్
# స్వరాజ్
# అతను_దాస్
# చేతేశ్వర్_పుజారా
# కాశ్మీరీ_పండిట్
# మిచెల్_స్టార్క్
# సల్లెఖాన
# తిల్లకరత్నే_దిల్షాన్
# అజింక్య_రాహనే
# అమిత్_ మిశ్రా
# అరుణ_రాయ్
# బిషన్_సింగ్_బేది
# హర్మన్‌ప్రీత్_కౌర్
# ఇర్ఫాన్_పాథన్
# ఇశాంత్_శర్మ
# జోష్నా_చినప్ప
# కైఫీ_అజ్మి
# కేన్_విల్లియంసన్
# కీర్తి_చక్రా
# రామ్_జన్‌మభూమి
# సీమా_పునియా
# సోనాల్_మాన్సింగ్
# అదితి_అశోక్
# అమిష్_త్రిపతి
# ఆనందమత్
# అపుర్వి_చండేలా
# చంద్_బీ
# జులాన్_గోస్వామి
# కే._యం._ బీనామోల్
# కవిత_తుంగర్
# మొహమ్మద్_ఇర్ఫాన్
# నిరద్_సి_చౌధురి
# ఔట్లుక్ (భారతదేశం పత్రిక)
# సామ్_పిట్రోడా
# శిఖా_శర్మ
# స్మృతి_మంధన
# సుగతకుమారి
# అంజలి_భగవత్
# గోవిందప్ప_వెంకటస్వామి
# కుల్దీప్_ యాదవ్
# మహ్మద్_కైఫ్
# పునం_రౌత్
# సైరత్
# జోష్_హజిల్‌వుడ్
# కె_యం_ కారియప్ప
# నేషనల్_కౌన్సిల్_ఎడ్యుకేషనల్_ రీసెర్చ్_మరియు_ శిక్షణ
# ప్రతిమ_దేవి_ (చిత్రకారుడు)
# సెక్యూరిటీస్_మరియు_ ఎక్స్ఛేంజ్_బోర్డు భారతదేశం
# సునీతా_రాణి
# తిరుష్_కమిని
# వెంకటేష్_ప్రసాద్
# విజయ్_శంకర్_ (క్రికెటర్)
# ధ్యాన్_చంద్_అవార్డ్
# జాతీయ_కమిషన్_ మహిళలకు
# ప్రవీణ్_ కుమార్
# శాంత_రావు
# సుభాష్_ ముఖోపాధ్యాయ_ (కవి)


సుష్మా_వర్మ
|}</text>
      <sha1>1b1h379kca0riwq75whaiornp3gk6ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయం, తిరుమల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330193</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977936</id>
      <parentid>3230848</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Kalasagary</title>
    <ns>2</ns>
    <id>330589</id>
    <revision>
      <id>4977879</id>
      <parentid>4977499</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */</comment>
      <origin>4977879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49489" sha1="qp7errzo5yat8b7aj7r2ytcu160u28e" xml:space="preserve">{{Userboxtop| నా గురించి}}
{{Babel|te|en-2}}
{{చిత్రలేఖనం}}
{{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}}
{{Userboxbottom}}

==పరిచయం==

నమస్తే 

నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.   

==నా కార్యకలాపాలు==
[[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను.

[[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. 

ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ &amp; క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.           

==64కళలు.కాం  (www.64kalalu.com) == 
ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను.
&lt;ref&gt;[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]&lt;/ref&gt;. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.  

ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను.

==తెవికి లో నా వ్యాసాలు==
'''చిత్రకారులు'''
1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]]  15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]]  17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]]  27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]]  34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ &amp; కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]]

'''శిల్పకారులు'''
1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]]

'''కార్టూనిస్టులు''' 
1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]]  4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]]

'''నాటక రంగం'''
1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]]

'''ఇతరులు'''
1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]]

==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు==
1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] 14. [[తెలుగు సినిమా స్వర్ణయుగం]] 15. [[గిరీశం కార్టూన్లు]] 16. [[దామెర్ల కళ-వారసత్వం]]

==అనువాదాలు ==
1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]]  45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]]  90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]]  101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]]
104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]]

==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2==
146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] 208. [[హెన్రీ మాటిస్]] 209. [[రూబెన్స్ పీల్]] 210. [[పీటర్ బ్లూమ్]] 211. [[ఫ్రెడ్ కబోటీ]] 212. [[పీటర్ వౌల్కోస్]]  214. [[హెర్మన్ రోజ్]] 215. [[బోరిస్ వల్లెజో]] 216. [[బెంజమిన్ వెస్ట్]] 217. [[జాన్ వెస్లీ జార్విస్]] 219. [[పెర్లే ఫైన్]] 220. [[విలియం రష్ (శిల్పి)]] 221. [[రెంబ్రాండ్ పీల్]] 222. [[సెఫాస్ థాంసన్]] 223. [[వాషింగ్టన్ ఆల్‌స్టన్]] 235. [[ఎడ్వర్డ్ హిక్స్]] 236. [[సాల్వటర్ ముండి]] 237. [[జాన్ నీగల్]] 238. [[బాస్ ఓటిస్]] 239. [[జార్జ్ క్యాట్లిన్]] 240. [[జేమ్స్ పీల్]] 241. [[జాన్ హెస్సెలియస్]] 242. [[జేమ్స్ బోమన్]] 243. [[రాఫెల్ పీల్]] 244. [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] 245. [[గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్]] 246. [[థామస్ స్మిత్]] 247. [[చార్లెస్ డి లా ఫోస్]] 248. [[జాన్ లూయిస్ క్రిమ్మెల్]] 249. [[ఎడ్వర్డ్ సావేజ్]] 250. [[జాన్ వాండర్లిన్]] 251. [[జాన్ స్మిబర్ట్]] 252. [[ఆషెర్ బ్రౌన్ డ్యురాండ్]] 253. [[పాల్ కెల్పే]] 254. [[క్లాడ్ మోనెట్]] 255. [[67 (సంఖ్య)]] 256. [[కళలు, చేతిపనులు]] 257. [[హస్తకళా ఉద్యమం]] 258. [[ఎడ్వర్డ్ హాపర్]] 259. [[కారవాజ్జియో]] 260. [[పీటర్ పాల్ రుబెన్స్]] 261. [[అమేదియో మోడిగ్లియాని]] 262. [[డియాగో రివెరా]] 263. [[అలెగ్జాండర్ కాల్డర్]] 264. [[నార్మన్ రాక్‌వెల్]] 265. [[జాన్ కాన్‌స్టేబుల్]] 266. [[జాన్ సింగర్ సార్జెంట్]] 267. [[జోన్ మిరో]] 268. [[పీట్ మాండ్రియన్]] 269. [[ఎగాన్ షీలే]] 270. [[ఎడ్గార్ డెగాస్]] 271. [[అబ్దుర్ రెహమాన్ చుగ్తాయ్]] 272. [[అతుల్ బోస్]] 273. [[రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్]] 274. [[ఎస్. జి. ఠాకూర్ సింగ్]] 275. [[మనీషి దే]] 276. [[అక్బర్ పదమ్సీ]] 277. [[జేమ్స్ మెక్‌డౌగల్ హార్ట్]] 278. [[శామ్యూల్ కోల్మన్]] 279. [[నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్]] 280. [[థామస్ హిల్]] 281. [[ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్]] 282. [[కాల్పనిక జాతీయవాదం]] 283. [[నెవార్క్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 284. [[హగ్గిన్ మ్యూజియం]] 285. [[న్యూయార్క్ హిస్టారికల్]] 286. [[మార్టిన్ జాన్సన్ హెడ్]] 287. [[సావ్లారామ్ హల్దంకర్]] 288. [[యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్]] 289. [[వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్]] 290. [[రాబర్ట్ వాల్టర్ వీర్]] 291. [[జెర్విస్ మ్యాకెంటీ]]

==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు==
1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]]

==కళ - విశ్లేషణ ==
1. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 2. [[పాప్ ఆర్ట్]] 3. [[నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ]] 4. [[పోస్ట్‌మోడర్నిజం]] 5. [[అమెరికా శిల్పకళ]] 6. [[ఇటాలియన్ కళ]] 7. [[కాంస్య శిల్పం]]

==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు==
1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]]  66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]]

==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా==
1. [[దామెర్ల రామారావు]]  2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]]  12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]]  27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]]  30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]]

ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు :
1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]]  21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]]  24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]]  28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]]

==మూలాలు==
{{మూలాల జాబితా}}
* https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109
* https://archive.org/details/64kalalu-12years

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]]
{{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}}</text>
      <sha1>qp7errzo5yat8b7aj7r2ytcu160u28e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మితాలీ జగ్తాప్ వరద్కర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332678</id>
    <revision>
      <id>4977950</id>
      <parentid>4776607</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T02:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6072" sha1="8qlpvepdocoxu8ev5mli9gp30z2uljg" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name = మితాలీ జగ్తాప్ వరద్కర్
|image = {{CSS image crop
|Image = The Director, Rajesh Pinjani, Lead Actor, Milind Shinde and Lead Actress Mitalee Jagtap at the special presentation of the Film titled ‘Baboo Band Baja’, at the 42nd International Film Festival of India (IFFI-2011).jpg
|bSize = 900
|cWidth = 220
|cHeight = 245
|oTop = 50
|oLeft = 165
|Location=center}}
|caption = 2011లో [[43వ భారతీయ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం]]లో మితాలీ జగ్తాప్ వరద్కర్
|birth_name = మితాలీ జగ్తాప్
|birth_date = నవంబరు 21
|birth_place = [[ఔరంగాబాదు]], [[మహారాష్ట్ర]]
|occupation = [[నటి]]
|nationality = భారతీయుడు 
}}

'''మితాలీ జగ్తాప్ వరద్కర్''', [[మరాఠీ]] [[సినిమా]] [[నటి]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/south-indian-films-rocked-at-national-awards/story-mcKeWQQl8J9AFtRqEqNBGL.html |title=South Indian films rocked at National Awards|date=20 May 2011|work=The Hindustan Times|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt; 2010లో వచ్చిన ''[[బాబూ బ్యాండ్ బాజా]]'' సినిమాలో నటనకు [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు|58వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డుల]]&lt;nowiki/&gt;లో [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటిగా]] జాతీయ చిత్ర పురస్కారాన్ని గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/south-steals-the-show-at-national-film-awards/article2033805.ece|title=South steals the show at National Film Awards|last=Priscilla Jebaraj|date=20 May 2011|work=The Hindu|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;58thaward&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/list-of-winners-58th-national-film-awards-369729.html|title=List of winners: 58th National Film Awards|date=19 May 2011|publisher=News18 India|access-date=28 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;58thawardPDF&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip-buzz/58th-national-filmawards-list-of-winners/|title=58th National Film Awards: List of winners|website=Bollywood Life|publisher=Essel Group|access-date=28 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728101133/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip-buzz/58th-national-filmawards-list-of-winners/|archive-date=28 జూలై 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''తెన్మెర్కు పరువాకత్రు'' [[తమిళ సినిమా]]&lt;nowiki/&gt;లో నటించిన [[శరణ్య (నటి)|శరణ్య]]&lt;nowiki/&gt;తో ఈ జాతీయ పురస్కారాన్ని పంచుకుంది.

== జీవిత విషయాలు ==
శాస్త్రీయ నృత్యకారిణి, నాటక కళాకారిణి&lt;ref name=&quot;58thaward&quot;/&gt; అయిన వరద్కర్ నవంబరు 21న [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[ఔరంగాబాదు]]లో జన్మించింది. ఔరంగాబాద్‌లోని వసంతరావు నాయక్ కళాశాలలో సోషియాలజీలో మాస్టర్ డిగ్రీ పూర్తిచేసింది. 2004, నవంబరు 27న సినిమాటోగ్రాఫర్ సందీప్ వరద్కర్ ని వివాహం చేసుకుంది.

== కళారంగం ==
3వ తరగతి చదువుతున్నప్పుడు ‘దేవ్కి దేవ్కి’ సినిమాలో బాలనటిగా నటించింది. డిగ్రీ కోర్సుతోపాటు థియేటర్ ఆర్ట్స్‌లో చేరింది. తరువాత [[ముంబై]]కి వెళ్ళి అక్కడ ‘అశ్వథా’ అనే థియేటర్ గ్రూపులో చేరి ముంబైలోని పృథ్వీ థియేటర్‌లో నాటక ప్రదర్శనలు చేసింది. 'కుసుమ్ క్కుసుమ్', 'కలిరే', 'సిఐడి సిఐడి', 'హకీకట్', 'కాగర్ కాగర్', 'ఆకాష్' (మరాఠీ) వంటి అనేక టీవీ సీరియళ్ళలో నటించింది. ‘విఠల్ విఠల్ ’, ‘ ఆగ్ ’ వంటి మరాఠీ సినిమాలతో గుర్తింపు పొందింది. పెళ్ళి తర్వాత నటనకు కొంత విరామం తీసుకొని, ''బాబు బ్యాండ్ బాజా'' సినిమాలో నటించి, జాతీయ అవార్డును గెలుచుకుంది.

== సినిమాలు ==
* ''రాజు''
* ''ఆగ్''
* ''విఠల్ విఠల్''
* ''[[బాబూ బ్యాండ్ బాజా]]'' (2010)
* ''అసవ సుందర్ స్వాప్నాంచ బంగ్లా'' ఈటీవీ మరాఠీ సీరియల్
* కుకుసమ్ (2001)
* [[సత్యాగ్రహ]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
 
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు]]
[[వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటీమణులు]]</text>
      <sha1>8qlpvepdocoxu8ev5mli9gp30z2uljg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్లూమింగ్టన్ హిందూ దేవాలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343867</id>
    <revision>
      <id>4977864</id>
      <parentid>4902494</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T14:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5803" sha1="q8vm65l6yymbngxwm437byvdt4umgke" xml:space="preserve">{{Infobox temple 
| name               = బ్లూమింగ్టన్ హిందూ దేవాలయం
| image              = 
| alt                = 
| caption            =  
| map_type           = USA Illinois
| map_caption        = [[ఇల్లినాయిస్|ఇల్లినాయిస్‌]] లోని దేవాలయ ప్రాంతం
| coordinates        = {{coord|40.454998|-88.915458|type:landmark_region:US-IL|display=inline,title}} 
| other_names        =  
| proper_name        = 
| country            = [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]]
| state              = [[ఇల్లినాయిస్|ఇల్లినాయిస్‌]]
| location           = బ్లూమింగ్టన్ 
| elevation_m        = 
| deity              = 
| primary_deity_Goddess = 
| utsava_deity_God   = 
| utsava_deity_Goddess= 
| Direction_posture  = 
| Pushakarani        = 
| Vimanam            = 
| Poets              = 
| Prathyaksham       = 
| festivals          = 
| address            =  
| architecture       = 
| temple_quantity    = 
| monument_quantity  = 
| inscriptions       = 
| year_completed     = 2014
| creator            = 
| website            = {{URL|https://www.ourhindutemple.org/}} 
}}

'''బ్లూమింగ్టన్ హిందూ దేవాలయం,''' [[ఇల్లినాయిస్|ఇల్లినాయిస్‌]] రాష్ట్రంలోని బ్లూమింగ్టన్‌లో ఉన్న హిందూ దేవాలయం.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://maps.roadtrippers.com/us/bloomington-il/services/hindu-temple-of-bloomington-and-normal|title=Hindu Temple of Bloomington and Normal|website=maps.roadtrippers.com|access-date=3 February 2022}}&lt;/ref&gt; ఇది బ్లూమింగ్టన్-నార్మల్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలోని 5,000 మంది హిందువులకు ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా సేవలు అందిస్తోంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pjstar.com/x1806087307/Hindus-set-to-build-temple-in-Bloomington|title=Hindus set to Build Temple in Bloomington|date=14 June 2013|website=PJStar|access-date=3 February 2022|archive-date=6 ఫిబ్రవరి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206172242/https://www.pjstar.com/x1806087307/Hindus-set-to-build-temple-in-Bloomington|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
బ్లూమింగ్టన్-నార్మల్‌లోని హిందూ కుంటబాలకు చెందినవారు తమకోసం శాశ్వత హిందూ దేవాలయాన్ని నిర్మించాలని ప్రణాళికతో 2006లో హిందూ టెంపుల్ ఆఫ్ బ్లూమింగ్టన్-నార్మల్ పేరుతో ఒక సంస్థను స్థాపించి నిధుల సేకరణ ప్రారంభించారు. 2007లో హిందూ దేవాలయం కోసం ఒక వెబ్‌సైట్ ను కూడా రూపొందించారు. 2009లో 2.75 ఎకరాలను కొనుగోలు చేశారు. 2013 జూన్ లో $700,000 రూపాయలతో దేవాయల నిర్మాణానికి అనుమతి ఇవ్వబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pantagraph.com/news/local/hindu-temple-to-be-built-in-bloomington/article_74b04632-d468-11e2-91aa-001a4bcf887a.html|title=Hindu Temple to be built in Bloomington|last=Wells, Rachel|date=2013|website=pantagraph|access-date=3 February 2022}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2014 ఏప్రిల్ నెలలో నిర్మాణం పూర్తయి, ప్రారంభ వేడుకలు కూడా జరిగాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ourhindutemple.org/history/|title=HIstory|website=ourhindutemple|access-date=3 February 2022|archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203214110/http://ourhindutemple.org/history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== రూపకల్పన ==
ఈ దేవాలయం మతపరమైన, ఇతర అవసరాలకోసం రూపొందించబడింది. ఇందులో సమావేశ మందిరం, వంటగది, భోజనశాల, వేదిక, గ్రంథాలయం, సండే స్కూల్, [[యోగా]], ఇండియన్ కల్చరల్ క్లాసులను బోధించడానికి అనేక గదులు ఉన్నాయి. అనేక హిందూ దేవుళ్ళు, [[జైన మతం|జైనులు]] పూజించడానికి ఒక స్థలం కూడా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/hindu-temple-bloomington-normal|title=Hindu Temple Bloomington-Normal|website=hwpi.harvard.edu|access-date=3 February 2022|archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203095843/https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/hindu-temple-bloomington-normal|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
* {{official website|https://www.ourhindutemple.org/}}

[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
[[వర్గం:2004 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>q8vm65l6yymbngxwm437byvdt4umgke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పురు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>350513</id>
    <revision>
      <id>4978059</id>
      <parentid>4917586</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5607" sha1="f8z3ei3x6jtpn93971z2wiuzepz0kdw" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = పురు
| image          = పురు 2022.jpg
| caption        = 
| director       = [[రథీనా పిటి]]
| producer       = [[ఎస్. జార్జ్]]
| Exi producer   = రాజేష్ కృష్ణ&lt;br&gt;శ్యామ్ మోహన్ &lt;br&gt;రేనిష్ అబూబక్ర్
| writer         = హర్షద్ &lt;br&gt;షర్ఫు &lt;br&gt;సుహాస్
| story          = హర్షద్
| starring       = [[మమ్ముట్టి]]&lt;br&gt;పార్వతి తిరువోతు&lt;br&gt;[[మాళవిక మీనన్]]&lt;br&gt;[[నెడుముడి వేణు]]
| music          = జాక్స్  బిజోయ్
| editing        = దీపు  జోసెఫ్
| studio         = వేఫర్ర్  ఫిలిమ్స్
| cinematography = తేని  ఈశ్వర్
| distributor    = సోనీ లివ్
| released       = {{Film date|df=y|2022|05|13}}
| country        = భారతదేశం
| language       = మలయాళం
| runtime        = 115 నిమిషాలు
}}'''పురు''' 2022లో [[మలయాళం]]లో విడుదలైన డ్రామా సినిమా. వేఫారెర్ ఫిలిమ్స్ బ్యానర్‌పై ఎస్‌ జార్జ్‌ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు రథీనా పిటి దర్శకత్వం వహించింది. [[మమ్ముట్టి]], పార్వతి తిరువోతు, వాసుదేవ్‌ సజీత్, [[నెడుముడి వేణు]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా మే 13న సోనీ లివ్‌ ఓటీటీలో విడుదలైంది.
==కథ==
కుట్ట‌న్ (మమ్ముట్టి) రిటైర్డ్ పోలీస్ ఆఫీస‌ర్‌, అతడి భార్య చ‌నిపోవ‌డంతో ఆమె జ్ఞాప‌కాల్ని త‌ల్చుకుంటూ  తన కొడుకు కిచ్చునే (వాసుదేవ్)  స‌ర్వ‌స్వంగా జీవిస్తుంటాడు. తండ్రి మితిమీరిన ఆంక్ష‌ల వ‌ల్ల కిచ్చు ఇబ్బంది పడుతూ లోప‌ల ద్వేషం ఉన్నా తండ్రి మీద భయంతో బ‌య‌ట‌కు వ్య‌క్తం చేయ‌లేక‌పోతాడు. కుట్ట‌న్ సోద‌రి భార‌తి(పార్వతి) పెద్ద‌ల‌ను ఎదురించి కేపీ అనే వ్యక్తిని ప్రేమ‌వివాహం చేసుకుంటుంది.  కేపీది  త‌క్కువ కులం కావ‌డంతో కుట్ట‌న్ కుటుంబ‌స‌భ్యులు వారిని దూరం పెడతారు, కానీ అనుకోకుండా కుట్ట‌న్ ఉండే అపార్ట్‌మెంట్‌లోకి భ‌ర్త‌తో క‌ల‌సి భార‌తి నివసిస్తుంది. ఈ క్రమంలో కుట్టన్‌ను చంపేందుకు ఎవరో ప్రయత్నిస్తుంటారు. కుట్టన్ చంపేందుకు ఎవరు ప్రయత్నిస్తున్నారు? వారికి కుట్టన్‌కు సంబంధం ఏంటీ ? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.&lt;ref name=&quot;మమ్ముట్టి పురు మూవీ ఎలా ఉందంటే...&quot;&gt;{{cite news |last1=6TV News |title=మమ్ముట్టి పురు మూవీ ఎలా ఉందంటే... |url=https://6tvnews.com/ott-movie-review |accessdate=21 May 2022 |work= |date=16 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521123231/https://6tvnews.com/ott-movie-review |archivedate=21 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;‘Puzhu’ movie review: Mammootty’s menacing presence anchors this important debut film with a few failings&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=‘Puzhu’ movie review: Mammootty’s menacing presence anchors this important debut film with a few failings |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/puzhu-movie-review-mammoottys-menacing-presence-anchors-this-important-debut-film-with-a-few-failings/article65408754.ece |accessdate=21 May 2022 |date=12 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220521123853/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/puzhu-movie-review-mammoottys-menacing-presence-anchors-this-important-debut-film-with-a-few-failings/article65408754.ece |archivedate=21 May 2022 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

==నటీనటులు==
{{refbegin|2}}
*[[మమ్ముట్టి]]
*[[పార్వతి(నటి)|పార్వతి]] 
*వాసుదేవ్‌ సజీ
*[[నెడుముడి వేణు]]
*[[ఆత్మీయ రాజన్]]  
*కుంచన్
*[[మాళవిక మీనన్]]
*[[ఇంద్రన్స్ ]]
*[[శ్రీదేవి ఉన్ని]]
*కొట్టాయం  రమేష్ 
*[[మనోహరి జాయ్]]  
*ప్రశాంత్  అలెగ్జాండర్  
*తేజస్ ఏక్   
{{refend}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}</text>
      <sha1>f8z3ei3x6jtpn93971z2wiuzepz0kdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Rao m Saladi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>354706</id>
    <revision>
      <id>4977846</id>
      <parentid>4959455</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54364-34</username>
        <id>155229</id>
      </contributor>
      <origin>4977846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10853" sha1="jussnr960ne35m3kurtuq9ty3074tz0" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Rao m Saladi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Rao m Saladi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[సహాయం:పరిచయం|అంచెలంచెల(step by step)  పారస్పరిక (interactive)బోధన]],  [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఈ-పుస్తకం)]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 07:36, 29 జూలై 2022 (UTC)

== WORKING as a manager HYMA synthesis pvt LTD ==
WORKING as a manager HYMA synthesis pvt LTD [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-49907-63|~2026-49907-63]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-49907-63|చర్చ]]) 11:38, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

born in 1986 in a small village mokhasakalavapudi,study school in mandavalli [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-54364-34|~2026-54364-34]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-54364-34|చర్చ]]) 12:09, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jussnr960ne35m3kurtuq9ty3074tz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారతీయ ఉపగ్రహాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>358470</id>
    <revision>
      <id>4977895</id>
      <parentid>4966665</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="341588" sha1="kiblwagishmedrmf3vb6vcowedsj7l2" xml:space="preserve">[[భారత దేశం|భారతదేశం]] నిర్మించి, నిర్వహిస్తున్న ఉపగ్రహాలను ఈ జాబితాలో చూడవచ్చు. భారతదేశం 1975 నుండి వివిధ రకాల ఉపగ్రహాలను విజయవంతంగా ప్రయోగిస్తోంది. ఈ ఉపగ్రహాలను భారతీయ రాకెట్ల పైననే కాకుండా, అమెరికా, రష్యా, ఐరోపా రాకెట్లతో సహా వివిధ వాహనాల నుండి ప్రయోగించారు. [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ]] (ఇస్రో) ఈ ఉపగ్రహాల రూపకల్పన, నిర్మాణం, ప్రయోగం, నిర్వహణ తదితర బాధ్యతలను నిర్వహిస్తోంది. &lt;ref name=&quot;isroallsat&quot;&gt;{{Cite web|title=Spacecraft|url=http://www.isro.gov.in/spacecraft|access-date=26 April 2016|publisher=ISRO|archive-date=6 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506154323/http://www.isro.gov.in/spacecraft|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచిక ==
ఇది భారతీయ (పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా స్వంతం, పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా రూపొందించిన/తయారు చేసిన) ఉపగ్రహాలు, కక్ష్యా నౌకల జాబితా. ఈ రెండు రకాల నౌకలనూ భారత ప్రభుత్వం (ISRO, భారత రక్షణ దళాలు, ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థలు) లేదా ప్రైవేట్ (విద్యా, పరిశోధన) సంస్థలు నిర్వహిస్తాయి. ). విజయవంతమైనట్లు గుర్తించిన ఉపగ్రహ ప్రయోగాలన్నీ కక్ష్యలో కనీసం ఒక పూర్తి భ్రమణాన్ని పూర్తి చేశాయి (ఈ జాబితాలో అర్ధ-కక్ష్య ప్రయోగాలను చేర్చలేదు).{{smalldiv|;ప్రయోగ స్థితి/రకం సూచిక:
* {{legend|#fa8072|''విఫలం (ప్రయోగ వాహన వైఫల్యం కారణంగా (ప్రయోగ సమయంలో/ప్రయాణ సమయంలో))''}}
* {{legend|#d3fcff|''భూమికి ఆవల యాత్రలు''}}
* {{legend|#fdffba|''[[భూ సమన్వయ కక్ష్య]] (ఇన్‌క్లినేషన్ ≥ 5°)''}}
* {{legend|#bfffba|''[[భూ స్థిర కక్ష్య]] (ఇన్‌క్లినేషన్ &lt; 5°)''}}
* {{legend|#E9967A|''మానవ సహిత నౌక''}}}}

== 1970లు ==
1970లలో సోవియట్ యూనియన్ సహాయంతో మొదటి రెండు ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడంతో భారత అంతరిక్ష యాత్రలు ప్రారంభమయ్యాయి.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |పేలోడ్ వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; | ప్రారంభ తేదీ
! rowspan=&quot;3&quot; | ప్రయోగ వాహనం
! rowspan=&quot;3&quot; | ప్రయోగ స్థలం
! colspan=&quot;9&quot; | వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; | మూలం&lt;br /&gt;(అధికారిక పోర్టల్)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | #
! rowspan=&quot;2&quot; | పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; | క్రమశిక్షణ
! class=&quot;sortable&quot; | COSPAR ID
! ప్రయోగ సమయంలో ద్రవ్యరాశి 
! rowspan=&quot;2&quot; | శక్తి
! rowspan=&quot;2&quot; | పెరియాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; | అపోయాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; | కక్ష్యా కాలం
! rowspan=&quot;2&quot; | ఇంక్లినేషన్
! rowspan=&quot;2&quot; | రేఖాంశం &lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; | పని ప్రారంభం
! rowspan=&quot;2&quot; | క్షయం తేదీ
|-
! SatCat #
! డ్రై మాస్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ఆర్యభట్ట ఉపగ్రహం|ఆర్యభట్ట]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు
* స్పేస్ ఫిజిక్స్ &lt;ref name=&quot;NASA_disc_Aryabhata&quot;&gt;{{Cite web|title=Aryabhata 1975-033A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-033A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=2 సెప్టెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902124829/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1975-033A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
| 1975-033A
| {{Cvt|360|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 46 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Aryabhata&quot;&gt;{{Cite web|title=Aryabhata|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/aryabhata-1|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195353/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/aryabhata-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 19 ఏప్రిల్ 1975,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 13:10:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}}  ఇంటర్కోస్మోస్-II
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}}  కపుస్టిన్ యార్
| colspan=&quot;9&quot; | ఉపగ్రహ వ్యవస్థను నిర్మించడంలో, నిర్వహించడంలో క్రియాశీల సాంకేతిక అనుభవం. ఇది భారతదేశం యొక్క మొట్టమొదటి స్వదేశీ రూపకల్పన ద్వారా నిర్మించిన ఉపగ్రహం.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
| [http://www.n2yo.com/satellite/?s=07752 07752]
| –
| {{Cvt|568|km}}
| {{Cvt|611|km}}
| 96.5 నిమిషాలు
| 50.7°
|
| 19 ఏప్రిల్ 1975, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| 11 ఫిబ్రవరి 1992
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2
| rowspan=&quot;2&quot; | భాస్కర సెగా-I
| rowspan=&quot;2&quot; |
* ఖగోళ శాస్త్రం
* కమ్యూనికేషన్స్
* ఇంజనీరింగ్
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_Bhaskara Sega-I&quot;&gt;{{Cite web|title=Bhaskara 1979-051A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171708/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1979-051A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
| 1979-051A
| {{Cvt|444|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 47 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Bhaskara Sega-I&quot;&gt;{{Cite web|title=Bhaskara-I|url=http://isro.gov.in/Spacecraft/bhaskara-i|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 7 జూన్ 1979,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 16:00:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}}  సవరించిన SS-5&lt;br /&gt;(స్కీన్ IRBM)&lt;br /&gt;[[ఇంటర్కోస్మోస్|ప్లస్ పై స్టేజ్]] &lt;ref name=&quot;NASA_disc_Bhaskara Sega-I&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}}  కపుస్టిన్ యార్
| colspan=&quot;9&quot; | మొదటి ప్రయోగాత్మక రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహం. టీవీ, మైక్రోవేవ్ కెమెరాలను తీసుకువెళ్లారు.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
| [http://www.n2yo.com/satellite/?s=11392 11392]
| –
| {{Cvt|512|km}}
| {{Cvt|557|km}}
| 95.2 నిమిషాలు
| 50.7°
|
| 7 జూన్ 1979, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| 17 ఫిబ్రవరి 1989
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | 3
| rowspan=&quot;2&quot; | రోహిణి సాంకేతికంపేలోడ్
| rowspan=&quot;2&quot; |
* ప్రయోగాత్మకమైనది
| వర్తించదు
| {{Cvt|35|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RTP1&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini Technology Payload (RTP)|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rtp-1|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195814/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rtp-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 3 W
| rowspan=&quot;2&quot; | 10 ఆగస్టు 1979
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}}  [[ఉపగ్రహ వాహక నౌక|SLV-3]] -E1
| rowspan=&quot;2&quot; |సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ ,&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; | మొదటి భారతీయ ప్రయోగ వాహనం SLV-3 యొక్క మొదటి ప్రయోగాత్మక విమానం యొక్క విమానంలో పనితీరును కొలవడానికి ఉద్దేశించబడింది. కక్ష్య సాధించలేదు. &lt;ref name=&quot;Frontline&quot;&gt;{{Cite web|title=New horizons|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2217/stories/20050826002609000.htm|access-date=31 July 2017|website=frontline.in}}&lt;/ref&gt; 
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| వర్తించదు
| –
| వర్తించదు
| వర్తించదు
| వర్తించదు
| వర్తించదు
|
| వర్తించదు
| వర్తించదు
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, [http://www.n2yo.com/ N2YO], [https://nssdc.gsfc.nasa.gov NASA NSSDCA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027051002/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/ |date=2019-10-27 }} సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; కక్ష్య రేఖాంశం [[భూ స్థిర కక్ష్య|జియోస్టేషనరీ]], [[భూ సమవర్తన కక్ష్య|జియోసింక్రోనస్]] ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.&lt;/small&gt;

== 1980లు ==
భారతదేశం తన మొదటి తరం రాకెట్ [[ఉపగ్రహ వాహక నౌక|SLV]] ద్వారా వరుసగా మూడు సార్లు విజయవంతమైన ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు జరిపింది. [[ఉపగ్రహ వాహక నౌక|SLV]] ఆధారంగా [[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|ఇస్రో]], రెండు తదుపరి తరం రాకెట్ల తయారీ ప్రాజెక్టులను చేపట్టింది:

* [[సంవర్ధిత ఉపగ్రహ వాహక నౌక|ASLV]] - ఉపగ్రహాలను భూస్థిర కక్ష్యలోకి చేరవేయడానికి అవసరమైన సాంకేతికతలను అధ్యయనం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి.
* పోలార్, సన్ సింక్రోనస్ కక్ష్యలలోకి అధిక పేలోడ్‌లను చేరవేయయడానికి [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] .

రెండు ప్రాజెక్టులను ఒకేసారి నిర్వహించేందుకు ఇస్రో వద్ద తగినంత నిధులు లేవు. ప్రారంభ ఎదురుదెబ్బల వలన ఇస్రో, [[సంవర్ధిత ఉపగ్రహ వాహక నౌక|ASLV]] ని ముందే ముగించి [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] పై దృష్టి పెట్టింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Space Launch Vehicles - ASLV|url=http://www.bharat-rakshak.com/SPACE/space-launchers-aslv.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829151541/http://www.bharat-rakshak.com/SPACE/space-launchers-aslv.html|archive-date=29 August 2009|access-date=19 July 2009}}&lt;/ref&gt; భూస్థిర ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించే సాంకేతికతలు 2000లలో అందుబాటు లోకి వచ్చాయి.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |పే లోడ్ వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ తేదీ
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ వాహనం
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ స్థలం
! colspan=&quot;9&quot; |వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |మూలాలు&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(అధికారిక&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;పోర్టల్)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |#
! rowspan=&quot;2&quot; |పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |రంగం
! class=&quot;sortable&quot; |COSPAR ID
!ప్రయోగ సమయంలో ద్రవ్యరాశి
! rowspan=&quot;2&quot; |Power
! rowspan=&quot;2&quot; |పెరియాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |అపోయాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |కక్ష్యా కాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌క్లినేషన్
! rowspan=&quot;2&quot; |రేఖాంశం&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |పని ప్రారంభం
! rowspan=&quot;2&quot; |క్షయం తేదీ
|-
!SatCat #
!నౌక ద్రవ్యరాశి
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |4
| rowspan=&quot;2&quot; |రోహిణి RS-1 (రోహిణి-1B)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_RS1&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini 1980-062A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1980-062A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=11 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511004839/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1980-062A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1980-062A}}
|{{Cvt|35|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |16 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RS1&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini Satellite RS-1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rs-1-1|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193346/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rs-1-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |18 జూలై 1980, 08:01:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}}[[ఉపగ్రహ వాహక నౌక|SLV-3]]-E2
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Used for measuring in-flight performance of second experimental launch of SLV-3. This was India's first indigenous ఉపగ్రహం launch, making it the seventh nation to possess the capability to launch its own ఉపగ్రహంs on its own rockets.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/slv-3e2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826011241/https://www.isro.gov.in/launcher/slv-3e2 |date=2022-08-26 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rs-1-1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220903094511/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/rs-1-1 |date=2022-09-03 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=11899 11899]
|–
|{{Cvt|305|km}}
|{{Cvt|919|km}}
|96.9 minutes
|44.7°
|
|18 జూలై 1980, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|20 మే 1981
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |5
| rowspan=&quot;2&quot; |రోహిణి RS-D1 (రోహిణి-2)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_RS2&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini RS-D1 1981-051A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-051A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=26 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726012909/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-051A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1981-051A}}
|{{Cvt|38|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |16 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RS2&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini Satellite RS-D1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rohini-satellite-rs-d1|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731225633/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rohini-satellite-rs-d1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |31 మే 1981, 10:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RS2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ఉపగ్రహ వాహక నౌక|SLV-3]]-D1
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Used for conducting some remote sensing technology studies using a landmark sensor payload. Launched by the first developmental launch of SLV-3.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rohini-satellite-rs-d1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015046/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/rohini-satellite-rs-d1 |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=12491 12491]
|–
|{{Cvt|186|km}}
|{{Cvt|418|km}}
|90.5 minutes
|46.3°
|
|31 మే 1981, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|8 జూన్ 1981
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |6
| rowspan=&quot;2&quot; |APPLE
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం &lt;ref name=&quot;NASA_disc_APPLE&quot;&gt;{{Cite web|title=APPLE 1981-057B|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-057B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=15 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815051100/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-057B|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1981-057B}}
|{{Cvt|670|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |210 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_APPLE&quot;&gt;{{Cite web|title=APPLE|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/apple|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193438/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/apple|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |19 జూన్ 1981, 18:02:59 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ 1|ఏరియేన్-1 (V-3)]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |First experimental సమాచార ఉపగ్రహం. Provided experience in building and operating a payload experiment three-axis stabilised సమాచార ఉపగ్రహం.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/indian-first-communication-satellite-%E2%80%93-apple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019115955/https://www.isro.gov.in/indian-first-communication-satellite-%E2%80%93-apple |date=2021-10-19 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/apple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015043/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/apple |date=2022-08-12 }}
|
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=12545 12545]
|–
|{{Cvt|35761.9|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_APPLE&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite APPLE|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=12545|access-date=31 July 2017|publisher=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35963|km}}
|1439.6 minutes
|13.6°
|97.57° E
|19 జూన్ 1981, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |7
| rowspan=&quot;2&quot; |Bhaskara -II
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Engineering
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_Bhaskara2&quot;&gt;{{Cite web|title=Bhaskara 2 1981 115A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-115A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422155630/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-115A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1981-115A}}
|{{Cvt|444|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |47 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Bhaskara2&quot;&gt;{{Cite web|title=Bhaskara-II|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/bhaskara-ii|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730163804/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/bhaskara-ii|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |20 నవంబరు 1981, 14:08:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}} [[ఇంటర్కోస్మోస్|Modified SS-5 (SKean IRBM) plus Upper Stage]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}} [[కపుస్టిన్ యార్|Kapustin Yar]]
| colspan=&quot;9&quot; |Second experimental remote sensing ఉపగ్రహం; similar to Bhaskara-1. Provided experience in building and operating a remote sensing ఉపగ్రహం system on an end-to-end basis.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/bhaskara-ii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015040/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/bhaskara-ii |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=12968 12968]
|–
|{{Cvt|520|km}}
|{{Cvt|542|km}}
|95.2 minutes
|50.6°
|
|20 నవంబరు 1981, 00:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|30 నవంబరు 1991
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |8
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-1A
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT1A&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-1A 1982-031A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1982-031A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1982-031A}}
|{{Cvt|1152.1|kg}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT1A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |10 ఏప్రిల్ 1982, 12:17:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|US}} [[డెల్టా (రాకెట్ కుటుంబం)|Delta 3910 PAM-D]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|US}} [[తూర్పు శ్రేణి|Air Force Eastern Test Range]], [[ఫ్లోరిడా|Florida]]
| colspan=&quot;9&quot; |First operational multipurpose communication and meteorology ఉపగ్రహం. Procured from అమెరికా. Worked for only six months.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015111/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1a |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=13129 13129]
|–
|{{Cvt|35837.1|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT1A&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 1A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=13129|access-date=31 July 2017|publisher=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35903.1|km}}
|1440 minutes
|13.6°
|40.85° E
|10 ఏప్రిల్ 1982, 07:17:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |9
| rowspan=&quot;2&quot; |రోహిణి RS-D2 (రోహిణి-3)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_RS3&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini 1983-033A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1983-033A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171712/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1983-033A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1983-033A}}
|{{Cvt|41.5|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RS3&quot;&gt;{{Cite web|title=Rohini Satellite RS-D2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rohini-satellite-rs-d2|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731191247/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/rohini-satellite-rs-d2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |16 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RS3&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |17 ఏప్రిల్ 1983, 11:14:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ఉపగ్రహ వాహక నౌక|SLV-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Identical to RS-D1. Launched by the second developmental launch of SLV-3.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=14002 14002]
|–
|{{Cvt|389|km}}
|{{Cvt|852|km}}
|97.1 minutes
|46.6°
|17 ఏప్రిల్ 1983, 00:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|19 ఏప్రిల్ 1990
|
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |10
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్శాట్-1B ఉపగ్రహం|ఇన్‌శాట్-1B]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT1B&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-1B 1983-089B|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1983-089B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=8 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808094827/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1983-089B|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1983-089B}}
|{{Cvt|1152|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT1B&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |1 జూన్ 1983, 13:19:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|US}} [[STS-8|Shuttle [PAM-D]]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|US}} [[తూర్పు శ్రేణి|Air Force Eastern Test Range]], [[ఫ్లోరిడా|Florida]]
| colspan=&quot;9&quot; |Identical to ఇన్‌శాట్-1A. Served for more than design life of seven సంవత్సరాలు.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928035034/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1b |date=2022-09-28 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=14318 14318]
|–
|{{Cvt|35776.2|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT1B&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 1B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=14318|access-date=31 July 2017|publisher=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35869.6|km}}
|1437.6 minutes
|14.8°
|89.71° E
|31 మే 1983, 09:19:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |11
| rowspan=&quot;2&quot; |SROSS-1
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Experimental
|వర్తించదు
|{{Cvt|150|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SROSS1&quot;&gt;{{Cite web|title=SROSS-1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-1|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201523/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |90 W
| rowspan=&quot;2&quot; |24 మార్చి 1987
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సంవర్ధిత ఉపగ్రహ వాహక నౌక|ASLV]]-D1
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Carried payload for ప్రయోగ వాహనం performance monitoring and for gamma ray ఖగోళ శాస్త్ర. Did not achieve orbit.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |12
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-1A
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1A&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1A 1988-021A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1988-021A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=8 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808095715/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1988-021A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1988-021A}}
|{{Cvt|975|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1A&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1a|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195706/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |600 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |17 మార్చి 1988, 12:42:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}} [[వోస్టాక్ (రాకెట్ కుటుంబం)|Vostok]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}} [[బైకోనూర్ కాస్మోడ్రోమ్|Baikonur Cosmodrome]], [[కజకస్తాన్|Kazakhstan]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. First operational remote sensing ఉపగ్రహం.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=18960 18960]
|–
|{{Cvt|902.3|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1A&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS 1A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=18960|access-date=31 July 2017|publisher=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|922.1|km}}
|103.1 minutes
|99.3°
|
|17 మార్చి 1988, 00:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |13
| rowspan=&quot;2&quot; |SROSS-2
| rowspan=&quot;2&quot; |
* ఖగోళ శాస్త్ర
* Space Physics
|వర్తించదు
|{{Cvt|150|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SROSS2&quot;&gt;{{Cite web|title=SROSS-2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-2|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200512/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |90 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SROSS2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |13 జూలై 1988
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సంవర్ధిత ఉపగ్రహ వాహక నౌక|ASLV]]-D2
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Carried remote sensing payload of German space agency in addition to Gamma Ray ఖగోళ శాస్త్ర payload. Did not achieve orbit.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |14
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-1C
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT1C&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-1C 1988-063A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1988-063A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=26 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726022941/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1988-063A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1988-063A}}
|{{Cvt|1152|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |22 జూలై 1988, 04:42:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ 3|ఏరియేన్-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |Same as ఇన్‌శాట్-1A. Served for only one-and-a-half సంవత్సరాలు.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=19330 19330]
|–
|{{Cvt|35768.8|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT1C&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 1C|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=19330|publisher=N2YO.comaccess-date=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35821.5|km}}
|1436.2 minutes
|14.9°
|95.03° E &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT1C&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-1C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1c|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195554/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|22 జూలై 1988, 00:42:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, [http://www.n2yo.com/ N2YO], [https://nssdc.gsfc.nasa.gov NASA NSSDCA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027051002/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/ |date=2019-10-27 }} సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; కక్ష్య రేఖాంశం [[భూ స్థిర కక్ష్య|జియోస్టేషనరీ]], [[భూ సమవర్తన కక్ష్య|జియోసింక్రోనస్]] ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.&lt;/small&gt;

== 1990లు ==
ఈ దశాబ్దంలో [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|పోలార్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్]] (PSLV) అందుబాటు లోకి వచ్చింది. భారతదేశం తన రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలను చాలా వరకు దీని ద్వారానే ప్రయోగించింది. అయితే, భారీ భూ స్థిర ఉపగ్రహాల కోసం భారతదేశం, పూర్తిగా ఐరోపాపై ఆధారపడటం కొనసాగించింది. భూస్థిర ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించే సామర్థ్యం తరువాతి దశాబ్దంలో చేకూరింది.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |పేలోడ్ వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ తేదీ
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ వాహనం
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ స్థలం
! colspan=&quot;9&quot; |వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |మూలాలు&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(అధికారిక&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;పోర్టల్)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |#
! rowspan=&quot;2&quot; |పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |రంగం
! class=&quot;sortable&quot; |COSPAR ID
!ప్రయోగ సమయంలో ద్రవ్యరాశి
! rowspan=&quot;2&quot; |Power
! rowspan=&quot;2&quot; |పెరియాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |అపోయాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |సెమీ మేజర్ యాక్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |కక్ష్యా కాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌క్లినేషన్
! rowspan=&quot;2&quot; |రేఖాంశం&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఎక్సెంట్రిసిటీ
! rowspan=&quot;2&quot; |పని ప్రారంభం
! rowspan=&quot;2&quot; |క్షయం తేదీ
|-
!SatCat #
!నౌక ద్రవ్యరాశి
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |15
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-1D
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_Kalpana1&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-1D 1990-051A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-051A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1990-051A}}
|{{Cvt|1190|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT1D&quot;&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-1D|url=http://www.isac.gov.in/communication/html/insat-1d.jsp|access-date=31 July 2017|website=isac.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731230112/http://www.isac.gov.in/communication/html/insat-1d.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1000 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT1D&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |12 జూన్ 1990, 11:22:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|US}} [[డెల్టా (రాకెట్ కుటుంబం)|Delta 4925]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|US}} [[తూర్పు శ్రేణి|Air Force Eastern Test Range]], [[ఫ్లోరిడా|Florida]]
| colspan=&quot;9&quot; |Identical to ఇన్‌శాట్-1A. Still in service. A third stage motor from its launch landed in [[ఆస్ట్రేలియా|Australia]] in 2008.&lt;ref name=&quot;nasa4&quot;&gt;{{Citebook|url=http://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/newsletter/pdfs/ODQNv12i4.pdf|title=Orbital Debris Quarterly News|publisher=NASA|access-date=2022-09-26|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216204912/http://www.orbitaldebris.jsc.nasa.gov/newsletter/pdfs/ODQNv12i4.pdf|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isac.gov.in/communication/html/insat-1d.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712135901/https://www.isac.gov.in/communication/html/insat-1d.jsp |date=2019-07-12 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1d] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015103/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-1d |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=20643 20643]
|{{Cvt|550|kg}}
|{{Cvt|35729.2|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT1D&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 1D|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=20643|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35974|km}}
|{{Cvt|42160|km}}
|1435.9 minutes
|14.3°
|71.66° E
|0.00245
|12 జూన్ 1990, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |16
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-1B
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1B&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1B 1991-061A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1991-061A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=31 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331063823/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1991-061A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1991-061A}}
|{{Cvt|975|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1B&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |600 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1B&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1b|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730142814/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |29 ఆగస్టు 1991, 12:18:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}} [[వోస్టాక్ (రాకెట్ కుటుంబం)|Vostok]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|USSR}} [[బైకోనూర్ కాస్మోడ్రోమ్|Baikonur Cosmodrome]], [[కజకస్తాన్|Kazakhstan]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Improved version of IRS-1A.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015029/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1b |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=21688 21688]
|–
|{{Cvt|892.6|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1B&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS 1B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=21688|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|928|km}}
|{{Cvt|7281|km}}
|103.1 minutes
|99.0°
|వర్తించదు
|0.00385
|29 ఆగస్టు 1991, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |17
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-2DT&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Formerly ARABSAT-1C)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(ఇన్‌శాట్-2R) &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2DT&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 2R (ARABSAT 1C)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=21894|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2DT&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2DT|url=http://www.isro.gov.in/insat-2dt|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193708/http://www.isro.gov.in/insat-2dt|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1992-010B}}
|{{Cvt|1310|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2DT&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2DT 1992-010B|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-010B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=21 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021005946/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-010B|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1400 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2DT&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |27 ఫిబ్రవరి 1992, 05:28:10 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|ఏరియేన్-44L H10]]&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT1D&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |Launched as Arabsat 1C. Procured in orbit from Arabsat in జనవరి 1998.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/insat-2dt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928125041/https://www.isro.gov.in/insat-2dt |date=2022-09-28 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=21894 21894]
|–
|{{Cvt|36122.8|km}}
|{{Cvt|36365.4|km}}
|{{Cvt|42615|km}}
|1459.2 minutes
|11.6°
|21.41° W
|0.00385
|29 ఆగస్టు 1991, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |18
| rowspan=&quot;2&quot; |SROSS-C (SROSS-3)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* ఖగోళ శాస్త్ర
* భూ శాస్త్రాలు
* Space Physics &lt;ref name=&quot;NASA_disc_SROSS3&quot;&gt;{{Cite web|title=SROSS-3 1992-028A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-028A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=20 జూలై 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720052023/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-028A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1992-028A}}
|{{Cvt|106.1|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SROSS3&quot;&gt;{{Cite web|title=SROSS-C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731230147/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |45 W
| rowspan=&quot;2&quot; |20 మే 1992, 08:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సంవర్ధిత ఉపగ్రహ వాహక నౌక|ASLV]]-D3
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Carried gamma ray ఖగోళ శాస్త్ర and aeronomy payload.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/aslv-d3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816083810/https://www.isro.gov.in/launcher/aslv-d3 |date=2022-08-16 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015027/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=21968 21968]
|–
|{{Cvt|255|km}}
|{{Cvt|429|km}}
|–
|91 minutes
|46.03°
|వర్తించదు
|0.01295
|21 మే 1992, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|14 జూలై 1992
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |19
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-2A
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2A&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2A 1992-041A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-041A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=9 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809154057/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1992-041A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1992-041A}}
|{{Cvt|1906|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2A&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2a|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731191855/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |~ 1000 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |10 జూలై 1992, 04:12:19 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|ఏరియేన్-44L H10]]
| rowspan=&quot;4&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |First ఉపగ్రహం in the second-generation Indian-built ఇన్‌శాట్-2 series. Has enhanced capability over ఇన్‌శాట్-1 series. Still in service.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015025/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2a |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=22027 22027]
|{{Cvt|916|kg}}
|{{Cvt|35783.1|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2A&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 2A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=22027|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35846.9|km}}
|{{Cvt|42186|km}}
|1437.2 minutes
|14.5°
|16.18° E
|0.00381
|10 జూలై 1992, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |20
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-2B
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2B&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2B 1993-048B|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1993-048B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=19 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819064340/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1993-048B|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1993-048B}}
|{{Cvt|1931|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2B&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |~ 1000 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2B&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2b|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731230039/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |23 జూలై 1993, 04:29:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|ఏరియేన్-44L H10+]]
| colspan=&quot;9&quot; |Second ఉపగ్రహం in ఇన్‌శాట్-2 series. Identical to ఇన్‌శాట్-2A. Still in service.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015023/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2b |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=22724 22724]
|{{Cvt|916|kg}}
|{{Cvt|35812.9|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2B&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 2B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=22724|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35941.2|km}}
|{{Cvt|42248|km}}
|1440.4 minutes
|13.0°
|156.74° W
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |21
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-1E
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1E&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1E|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1e|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201330/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1e|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|వర్తించదు
|{{Cvt|846|kg}} &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1E&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |41.5 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1E&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |20 September 1993
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[PSLV-D1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Did not achieve orbit.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-d1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817193223/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-d1 |date=2022-08-17 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015021/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1e |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |22
| rowspan=&quot;2&quot; |SROSS-C2
| rowspan=&quot;2&quot; |
* ఖగోళ శాస్త్ర
* Space Physics &lt;ref name=&quot;NASA_disc_SROSSC2&quot;&gt;{{Cite web|title=SROSS-C2 1994-027A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1994-027A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=20 జూలై 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720052450/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1994-027A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1994-027A}}
|{{Cvt|113|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_SROSSC2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |45 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SROSSC2&quot;&gt;{{Cite web|title=SROSS-C2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c2|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731190913/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5 మే 1994, 05:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సంవర్ధిత ఉపగ్రహ వాహక నౌక|ASLV]]-D4
| rowspan=&quot;4&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Identical to SROSS-C.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/aslv-d4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816083817/https://www.isro.gov.in/launcher/aslv-d4 |date=2022-08-16 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015019/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/sross-c2 |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=23099 23099]
|–
|{{Cvt|433|km}}
|{{Cvt|917|km}}
|–
|98.1 minutes
|46.0°
|వర్తించదు
|0.03431
|4 మే 1994, 01:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|12 జూలై 2001
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |23
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-P2
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRSP2&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-P2 1994-068A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1994-068A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=15 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515154830/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1994-068A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1994-068A}}
|{{Cvt|870|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRSP2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |510 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRSP2&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-P2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p2|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730134944/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |15 October 1994, 10:38:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[PSLV-D2]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Launched by second developmental flight of PSLV. Mission accomplished after 3 సంవత్సరాలు of service in 1997.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-d2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817193226/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-d2 |date=2022-08-17 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015016/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p2 |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=23323 23323]
|–
|{{Cvt|819.2|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP2&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS P2|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=23323|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|820.8|km}}
|{{Cvt|7190|km}}
|101.1 minutes
|98.8°
|వర్తించదు
|0.00533
|15 October 1994, 06:38:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |24
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-2C
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2C&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2C 1995-067B|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1995-067B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1995-067B}}
|{{Cvt|2050|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2C&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1320 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2C&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2c|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201937/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |7 డిసెంబరు 1995, 04:53:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|ఏరియేన్-44L H10-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |Has additional capabilities such as mobile ఉపగ్రహం service, business communication and television outreach beyond Indian boundaries. Still in service.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2c] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015014/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2c |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=23731 23731]
|{{Cvt|946|kg}}
|{{Cvt|35918.4|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2C&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 2C|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=23731|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35948.5|km}}
|{{Cvt|42304|km}}
|1443.2 minutes
|12.0°
|60.57° E
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |25
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-1C
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1C&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1C 1995-072A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1995-072A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=31 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331030036/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1995-072A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1995-072A}}
|{{Cvt|1250|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1C&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |809 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1C&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1c|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731204941/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |28 డిసెంబరు 1995, 12:15:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|RUS}} [[మోల్నియా (రాకెట్)|Molniya-M]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1C&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|KAZ}} [[బైకోనూర్ కాస్మోడ్రోమ్|Baikonur Cosmodrome]], [[కజకస్తాన్|Kazakhstan]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Launched from Baikonur Cosmodrome.
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1c] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015011/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1c |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=23751 23751]
|–
|{{Cvt|823|km}} &lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1C&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS 1C|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=23751|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|824.9|km}}
|{{Cvt|7194|km}}
|101.2 minutes
|98.69° &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1C&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.00014
|28 డిసెంబరు 1995, 7:15:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |26
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-P3 (IRS B3) &lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP3&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS B3|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=23827|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* ఖగోళ శాస్త్ర
* భూ శాస్త్రాలు &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRSP3&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-P3 1996-=17A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA|archive-date=15 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815054658/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-017A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1996-017A}}
|{{Cvt|930|kg}} &lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRSP3&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |817 W &lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRSP3&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-P3|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p3|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193644/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |21 మార్చి 1996, 10:03:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP3&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=15 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815054658/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[PSLV-D3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Carries remote sensing payload and an X-ray ఖగోళ శాస్త్ర payload. Launched by third developmental flight of PSLV
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-d3-irs-p3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816083638/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-d3-irs-p3 |date=2022-08-16 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015009/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-p3 |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=23827 23827]
|–
|{{Cvt|820.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP3&quot; /&gt;
|{{Cvt|827.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP3&quot; /&gt;
|{{Cvt|7195|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP3&quot; /&gt;
|101.2 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP3&quot; /&gt;
|98.7°&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP3&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.00319&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP3&quot; /&gt;
|21 మార్చి 1996, 5:23:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP3&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |27
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-2D
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2D&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-027B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330103509/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-027B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1997-027B}}
|{{Cvt|2079|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT2D&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1650 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2D&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2D|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2d|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730050024/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2d|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |4 జూన్ 1997, 4:50:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT2D&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-027B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330103509/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-027B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|ఏరియేన్-44L H10-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |Same as ఇన్‌శాట్-2C. Inoperable since 4 October 1997 due to power bus anomaly
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2d] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015007/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2d |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=24820 24820]
|{{Cvt|995|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2D&quot; /&gt;
|{{Cvt|33225.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2D&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 2D|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=24820|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|35917.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2D&quot; /&gt;
|{{Cvt|40942|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2D&quot; /&gt;
|1374.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2D&quot; /&gt;
|13.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2D&quot; /&gt;
|125.76° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2D&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |28
| rowspan=&quot;2&quot; |IRS-1D
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1D&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-057A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=4 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404140025/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-057A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1997-057A}}
|{{Cvt|920|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRS1D&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |809 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_IRS1D&quot;&gt;{{Cite web|title=IRS-1D|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1d|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203038/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1d|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |29 September 1997, 10:17:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRS1D&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-057A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=4 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404140025/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1997-057A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]-C1&lt;ref name=&quot;PSLVC1&quot;&gt;{{Cite web|title=PSLV-C1/IRS-1D Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C1/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203004/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C1/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Same as IRS-1C
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c1-irs-1d] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220816083634/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c1-irs-1d |date=2022-08-16 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1d] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015005/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/irs-1d |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=24971 24971]
|–
|{{Cvt|748.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1D&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS 1D|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=24971|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|823.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1D&quot; /&gt;
|{{Cvt|7156|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1D&quot; /&gt;
|100.4 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1D&quot; /&gt;
|98.4°&lt;ref name=&quot;N2YO_IRS1D&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.03719&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRS1D&quot; /&gt;
|29 September 1997, 6:17:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRS1D&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |29
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్శాట్-2E ఉపగ్రహం|ఇన్‌శాట్-2E]] (APR-1)&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite INSAT 2E (APR-1)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=25666|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT2E&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-016A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=4 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404133936/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-016A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1999-016A}}
|{{Cvt|2550|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2E&quot;&gt;{{Cite web|title=INSAT-2E|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2e|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730174747/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2e|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |2 ఏప్రిల్ 1999, 8:30:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT2E&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[అరియన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|ఏరియేన్-42P H10-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[గయానా స్పేస్ సెంటర్|Centre Spatial Guyanais]], [[కౌరౌ|Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |Multipurpose communication and meteorological ఉపగ్రహం
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015000/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-2e |date=2022-08-12 }}
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=25666 25666]
|{{Cvt|1150|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT2E&quot; /&gt;
|{{Cvt|35932.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot; /&gt;
|{{Cvt|36003.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot; /&gt;
|{{Cvt|42338|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot; /&gt;
|1445 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot; /&gt;
|5.3°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot; /&gt;
|107.82° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT2E&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |30
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఓషన్‌శాట్ ఉపగ్రహం|OceanSat-1]] (IRS-P4)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_O1&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-029A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 సెప్టెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928045251/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-029A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|1999-029C}}
|{{Cvt|1050|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_O1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |750 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_O1&quot;&gt;{{Cite web|title=Oceansat(IRS-P4)|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/oceansatirs-p4|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201412/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/oceansatirs-p4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |26 మే 1999, 11:52:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_O1&quot;&gt;{{Cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-029A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 సెప్టెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928045251/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1999-029A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C2 ఉపగ్రహ వాహకనౌక|PSLV-C2]]&lt;ref name=&quot;OSAT1_IRSP4&quot;&gt;{{Cite web|title=PSLV-C2/IRS-1D Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C2/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201002/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C2/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం. Carries an Ocean Colour Monitor (OCM) and a Multifrequency Scanning Microwave Radiometer (MSMR)
| rowspan=&quot;2&quot; |[http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c2-irs-p4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706132754/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c2-irs-p4 |date=2022-07-06 }}[http://www.isro.gov.in/Spacecraft/oceansatirs-p4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812015002/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/oceansatirs-p4 |date=2022-08-12 }}
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=25758 25758]
|–
|{{Cvt|723.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_O1&quot;&gt;{{Cite web|title=Technical details for satellite IRS P4 (OCEANSAT 1)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=25758|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{Cvt|726.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_O1&quot; /&gt;
|{{Cvt|7096|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_O1&quot; /&gt;
|99.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_O1&quot; /&gt;
|98.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_O1&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.00077&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_O1&quot; /&gt;
|26 మే 1999, 8:12:00 [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_O1&quot; /&gt;
|–
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, [http://www.n2yo.com/ N2YO], [https://nssdc.gsfc.nasa.gov NASA NSSDCA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027051002/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/ |date=2019-10-27 }} సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; కక్ష్య రేఖాంశం [[భూ స్థిర కక్ష్య|జియోస్టేషనరీ]], [[భూ సమవర్తన కక్ష్య|జియోసింక్రోనస్]] ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.&lt;/small&gt;

== 2000లు ==
ఇస్రోకు అత్యంత విశ్వసనీయమైన వాహనం [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]], ఈ దశాబ్దంలో భారతదేశ స్వదేశీ ఉపగ్రహాల ప్రయోగ విజతాలకు ప్రధాన ఆధారం. భారతదేశం ఈ కక్ష్యా కాలంలో 11 జియోస్టేషనరీ లేదా జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహాలను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. ఇది గత 2 దశాబ్దాలలో కలిపి చేసిన మొత్తం ప్రయోగాల సంఖ్యకు సమానం. భారతదేశపు [[చంద్రయాన్ 1|మొదటి భూగోళాన్ని దాటిన చంద్రయాన్]] ప్రయోగం కూడా ఈ కక్ష్యా కాలంలోనే విజయవంతంగా జరిపింది.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |పేలోడ్ వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ తేదీ
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ వాహనం
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ స్థలం
! colspan=&quot;9&quot; |వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |మూలాలు
(అధికారిక
పోర్టల్)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |#
! rowspan=&quot;2&quot; |పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |రంగం
! class=&quot;sortable&quot; |COSPAR ID
!ప్రయోగ ద్రవ్యరాశి
! rowspan=&quot;2&quot; |నౌక లోని పవర్
! rowspan=&quot;2&quot; |పెరియాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |అపోయాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |సెమీ మేజర్ యాక్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |కక్ష్యా కాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌క్లినేషన్
! rowspan=&quot;2&quot; |రేఖాంశం&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఎక్సెంట్రిసిటీ
! rowspan=&quot;2&quot; |పని ప్రారంభం
! rowspan=&quot;2&quot; |క్షయం తేదీ
|-
!SatCat #
!నౌక ద్రవ్యరాశి
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |31
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-3B|ఇన్‌శాట్-3B]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3B&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2000-016B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=11 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511013820/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2000-016B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2000-016B}}
|{{cvt|2070|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3B&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1712 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3B&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-3B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3b|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730170630/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |22 మార్చి 2000, 4:59:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3B&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2000-016B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=11 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511013820/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2000-016B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} ఏరియేన్-5G
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Multipurpose communication: business communication, developmental communication, and mobile సమాచార ప్రసారం
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=26108 26108]
|{{cvt|970|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3B&quot; /&gt;
|{{cvt|35949.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3B&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 3B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=26108|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35985.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3B&quot; /&gt;
|{{cvt|42338|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3B&quot; /&gt;
|1445.0 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3B&quot; /&gt;
|4.3°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3B&quot; /&gt;
|107° W&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3B&quot; /&gt;
|–
|30 జూన్ 2000, 00:59:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3B&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |32
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-1|జీశాట్-1]] 
(GramSat-1)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* Engineering&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-015A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=9 డిసెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209065941/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-015A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2001-015A}}
|{{cvt|1530|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G1&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-1|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201425/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |18 ఏప్రిల్ 2001, 15:43:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-015A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=9 డిసెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209065941/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-015A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి]]-D1
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Experimental ఉపగ్రహం for the first developmental flight of భూ సమవర్తన ఉపగ్రహం ప్రయోగ వాహనం, GSLV-D1. Did not complete its intended mission due to a shortfall in the GTO apogee&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=26745 26745]
|–
|{{cvt|33853.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G1&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 1|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=26745|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35800.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G1&quot; /&gt;
|{{cvt|41197|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G1&quot; /&gt;
|1387 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G1&quot; /&gt;
|11.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_G1&quot; /&gt;
|17.37° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G1&quot; /&gt;
|0.02261&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G1&quot; /&gt;
|18 ఏప్రిల్ 2001, 11:43:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G1&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |33
| rowspan=&quot;2&quot; |Technology_Experiment_Satellite
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_TES&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-049A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419071758/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-049A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2001-049A}}
|{{cvt|1108|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_TES&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |22 October 2001, 10:03:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_TES&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-049A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419071758/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2001-049A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C3|PSLV-C3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Experimental ఉపగ్రహం to test technologies such as attitude and orbit control system, high-torque reaction wheels, new reaction control system, etc. This ఉపగ్రహం carries a 1-meter resolution panchromatic camera, and is considered a prototype for future Indian &quot;spy ఉపగ్రహంs&quot;&lt;ref name=&quot;N2YO_TES&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite TES|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=26957|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=26957 26957]
|–
|{{cvt|514.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_TES&quot; /&gt;
|{{cvt|570.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_TES&quot; /&gt;
|{{cvt|6913|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_TES&quot; /&gt;
|95.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_TES&quot; /&gt;
|97.7°&lt;ref name=&quot;N2YO_TES&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.00202&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_TES&quot; /&gt;
|22 October 2002, 6:03:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_TES&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |34
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-3C|ఇన్‌శాట్-3C]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3C&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2002-002A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=21 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021054231/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2002-002A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2002-002A}}
|{{cvt|2750|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3C&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2765 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3C&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-3C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3c|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730131531/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |24 January 2002, 5:17:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3C&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2002-002A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=21 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021054231/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2002-002A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[ఏరియేన్-42L H10-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Designed to augment the existing ఇన్‌శాట్ capacity for communication and broadcasting and provide continuity of the services of ఇన్‌శాట్-2C
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=27298 27298]
|{{cvt|1218|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3C&quot; /&gt;
|{{cvt|35786.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3C&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 3C|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=27298|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35800.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3C&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3C&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3C&quot; /&gt;
|0.6°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3C&quot; /&gt;
|93.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3C&quot; /&gt;
|0.00245&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3C&quot; /&gt;
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |35
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Kalpana-1|Kalpana-1]] (MetSat-1)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Kalpana12&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-1D 1990-051A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-051A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|publisher=NASA}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2002-043A}}
|{{cvt|1060|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Kalpana1&quot;&gt;{{cite web|title=KALPANA-1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/kalpana-1|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202345/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/kalpana-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |550 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Kalpana12&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |12 September 2002, Indian_Standard_Time
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C4|PSLV-C4]]&lt;ref name=&quot;PSLVC4&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C4 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/pdf/pslv-brochures/PSLVC4.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=4 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202314/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/pdf/pslv-brochures/PSLVC4.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |First meteorological ఉపగ్రహం built by ISRO. Originally పేరుd METSAT-1, the ఉపగ్రహం was subsequently renamed after Kalpana Chawla, who had perished in the Space Shuttle Columbia disaster
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=27525 27525]
|{{cvt|498|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Kalpana1&quot; /&gt;
|{{cvt|35741.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_Kalpana1&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite KALPANA 1 (METSAT 1)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=27525|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35845.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_Kalpana1&quot; /&gt;
|{{cvt|42166|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_Kalpana1&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_Kalpana1&quot; /&gt;
|6.3°&lt;ref name=&quot;N2YO_Kalpana1&quot; /&gt;
|74° E&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Kalpana12&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |36
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శా|ఇన్‌శాట్-3A]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-013A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=5 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105021015/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-013A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2003-013A}}
|{{cvt|2950|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3A&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-3A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3a|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195003/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3100 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |10 ఏప్రిల్ 2003, 4:22:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-013A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=5 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105021015/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-013A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} ఏరియేన్-5G
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Multipurpose ఉపగ్రహం for communication, broadcasting, and meteorological services (similar to [[ఇన్‌శాట్-2E|ఇన్‌శాట్-2E]] and [[:en:Kalpana-1|Kalpana-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=27714 27714]
|{{cvt|1348|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3A&quot; /&gt;
|{{cvt|35874.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3A&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 3A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=27714|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35980.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3A&quot; /&gt;
|{{cvt|42298|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3A&quot; /&gt;
|1442.9 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3A&quot; /&gt;
|1.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3A&quot; /&gt;
|87° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3A&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |37
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-2|జీశాట్-2]] 
(GramSat-2)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-018A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2003-018A}}
|{{cvt|1900|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1400 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |8 మే 2003, 16:58:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-018A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి]]-D2&lt;ref name=&quot;GSLVD2&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-D2 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-D2_GSAT-2/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201438/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-D2_GSAT-2/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Experimental ఉపగ్రహం for the second developmental test flight of భూ సమవర్తన ఉపగ్రహం ప్రయోగ వాహనం (GSLV)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=27807 27807]
|–
|{{cvt|35892.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G2&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 2|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=27807|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35936.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G2&quot; /&gt;
|{{cvt|42285|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G2&quot; /&gt;
|1442.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G2&quot; /&gt;
|5°&lt;ref name=&quot;N2YO_G2&quot; /&gt;
|199° W&lt;ref name=&quot;N2YO_G2&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |38
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-3E|ఇన్‌శాట్-3E]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3E&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-043E|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=16 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016045725/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-043E|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2003-043E}}
|{{cvt|2775|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3E&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-3E|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3e|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201620/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3e|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |28 September 2003, 4:44:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3E&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-043E|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=16 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016045725/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-043E|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} ఏరియేన్-5G
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |సమాచార ఉపగ్రహం to augment the existing ఇన్‌శాట్ System
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=27951 27951]
|{{cvt|1218|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3E&quot; /&gt;
|{{cvt|35576.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3E&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 3E|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=27951|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35716.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3E&quot; /&gt;
|{{cvt|42017|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3E&quot; /&gt;
|1428.6 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3E&quot; /&gt;
|2.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3E&quot; /&gt;
|126.83° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3E&quot; /&gt;
|–
|28 September 2003 00:44:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3E&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |39
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:RESOURCESAT-1|ResourceSat-1]] (IRS-P6)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRSP6&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-046A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=20 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420124507/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-046A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2003-046A}}
|{{cvt|1360|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IRSP6&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |17 October 2003, 10:24:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP6&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-046A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=20 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420124507/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2003-046A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C5|PSLV-C5]]&lt;ref name=&quot;PSLVC5&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV C5 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C5/files/assets/common/downloads/PSLV-C5.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201359/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C5/files/assets/common/downloads/PSLV-C5.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Earth observation/remote sensing ఉపగ్రహం. Intended to supplement and replace IRS-1C and IRS-1D
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=28051 28051]
|–
|{{cvt|824.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP6&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRS P6|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=28051|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|829.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP6&quot; /&gt;
|{{cvt|7197|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP6&quot; /&gt;
|101.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP6&quot; /&gt;
|2.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_IRSP6&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.0016&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP6&quot; /&gt;
|17 October 2003, 6:24:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IRSP6&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |40
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-3|జీశాట్-3]](Edఅమెరికాt)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G3&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2004-036A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=9 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809143452/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2004-036A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2004-036A}}
|{{cvt|1950.5|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G3&quot;&gt;{{cite web|title=EDUSAT|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/edusat|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730163137/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/edusat|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2040 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G3&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |20 September 2004, 16:01:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G3&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2004-036A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=9 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809143452/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2004-036A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి]]-F01&lt;ref name=&quot;GSLVF01&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F01 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F01/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731190042/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F01/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Also designated జీశాట్-3. India's first exclusive educational ఉపగ్రహం
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=28417 28417]
|{{cvt|819.4|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G3&quot; /&gt;
|{{cvt|36071.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G3&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 3 (EDUSAT)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=28417|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|36084.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G3&quot; /&gt;
|{{cvt|42446|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G3&quot; /&gt;
|1450.6 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G3&quot; /&gt;
|5.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_G3&quot; /&gt;
|158.51° W&lt;ref name=&quot;N2YO_G3&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |41
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:CARTOSAT-1|కార్టోశాట్-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=3 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803144412/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2005-017A}}
|{{cvt|1560|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1100 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART1&quot;&gt;{{cite web|title=CARTOSAT-1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-1|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201845/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |5 మే 2005, 10:14:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=3 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803144412/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C6|PSLV-C6]]&lt;ref name=&quot;PSLVC6&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C6 Data|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C6/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194316/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C6/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Earth observation ఉపగ్రహం. Provides stereographic in-orbit images with a 2.5-meter resolution
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=28649 28649]
|–
|{{cvt|623.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART1&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite CARTOSAT-1|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=28649|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|627.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART1&quot; /&gt;
|{{cvt|6996|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART1&quot; /&gt;
|97.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_CART1&quot; /&gt;
|97.9°&lt;ref name=&quot;N2YO_CART1&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.00014&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART1&quot; /&gt;
|5 మే 2005, 6:14:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART1&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |42
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}}{{flagicon|Holland}} HAMSAT
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_HAM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=8 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085831/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2005-017B}}
|{{cvt|42.5|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_HAM&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |This is a micro-ఉపగ్రహం that was built as a collaboration between Indian and Dutch researchers, for providing ఉపగ్రహం-based amateur radio services to the national as well as the international community
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=28650 28650]
|–
|{{cvt|592|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_HAM&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite HAMSAT (VO-52)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=28650|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|626.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_HAM&quot; /&gt;
|{{cvt|6980|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_HAM&quot; /&gt;
|96.7 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_HAM&quot; /&gt;
|97.7°&lt;ref name=&quot;N2YO_HAM&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.00271&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_HAM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=8 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808085831/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-017B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|12 జూన్ 1990, 1:30:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_HAM&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |43
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-4A|ఇన్‌శాట్-4A]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT4A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-049A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171405/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-049A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2005-049A}}
|{{cvt|3081|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4A&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-4A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4a|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=27 సెప్టెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927183246/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5922 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |22 December 2005, 4:03:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT4A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-049A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171405/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2005-049A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} ఏరియేన్-5GS
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Advanced ఉపగ్రహం for direct-to-home television broadcasting services
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=28911 28911]
|{{cvt|1386.55|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4A&quot; /&gt;
|{{cvt|35789.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4A&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 4A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=28911|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35798.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4A&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4A&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4A&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4A&quot; /&gt;
|83° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4A&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |44
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-4C|ఇన్‌శాట్-4C]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4C&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-4C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4c|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731205059/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4c|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|వర్తించదు
|{{cvt|2180|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4C_brochure&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F02 / INSAT-4C Brochure|url=http://www.isro.gov.in/gslv-f02-insat-4c/gslv-f02-insat-4c-brochure|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193721/http://www.isro.gov.in/gslv-f02-insat-4c/gslv-f02-insat-4c-brochure|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |10 జూలై 2006
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి]]-F02&lt;ref name=&quot;GSLVF02&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F02 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F02/files/assets/common/downloads/GSLV-F02.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203457/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F02/files/assets/common/downloads/GSLV-F02.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |భూ సమవర్తన సమాచార ప్రసారం ఉపగ్రహం. Did not achieve orbit
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |45
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:CARTOSAT-2|కార్టోశాట్-2]](IRS-P7 or, {{nowrap begin}}CartoSat-2AT&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=29710|title=Technical details for satellite CARTOSAT 2AT|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions|access-date=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;){{nowrap end}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=31 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331180525/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2007-001B}}
|{{cvt|680|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |900 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2&quot;&gt;{{cite web|title=CARTOSAT-2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730131228/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |10 January 2007, 9:27:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=31 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331180525/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C7&lt;ref name=&quot;PSLVC7&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C7 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C7/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200439/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C7/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Advanced remote sensing ఉపగ్రహం carrying a panchromatic camera capable of providing scene-specific spot images
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=29710 29710]
|–
|{{cvt|639.1|km|mi}}
|{{cvt|642.2|km|mi}}
|{{cvt|7011|km|mi}}
|97.4 mins
|97.9°
|వర్తించదు
|0.00143&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2&quot; /&gt;
|4 January 2007, 4:27:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |46
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Space_Capsule_Recovery_Experiment|SRE-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Engineering&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SCRE1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001C|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=31 డిసెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231162848/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001C|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2007-001C}}
|{{cvt|615|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SCRE1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |Experimental ఉపగ్రహం intended to demonstrate the technology of an orbiting platform for performing experiments in microgravity conditions. Launched as a co-passenger with కార్టోశాట్-2. SRE-1 was de-orbited and recovered successfully after 12 days over Bay of Bengal
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=29711 29711]
|{{cvt|550|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SCRE1&quot;&gt;{{cite web|title=SRE-1|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sre-1-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194425/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/sre-1-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|486|km|mi}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SCRE1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001C|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=31 డిసెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231162848/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-001C|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|643|km|mi}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SCRE1&quot; /&gt;
!'''-'''
|95.9 mins&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SCRE1&quot; /&gt;
|97.9°&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SCRE1&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|0.01131&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SCRE1&quot; /&gt;
|4 January 2007, 4:27:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SCRE1&quot; /&gt;
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |47
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-4B|ఇన్‌శాట్-4B]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT4B&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-007A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=17 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017165318/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-007A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2007-007A}}
|{{cvt|3025|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4B&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-4B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4b|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=3 ఆగస్టు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803073836/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5859 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4B&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |12 మార్చి 2007, 3:33:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT4B&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-007A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=17 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017165318/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-007A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} ఏరియేన్-5ECA
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} గయానా అంతరిక్ష కేంద్రం, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Identical to ఇన్‌శాట్-4A. Further augments the ఇన్‌శాట్ capacity for direct-to-home ([[:en:Direct-broadcast_satellite|DTH]]) television services and other సమాచార ప్రసారం. On the night of 7 జూలై 2007 ఇన్‌శాట్-4B experienced a power supply glitch which led to switching 'off' of 50 per cent of the transponder capacity (6 Ku and 6 C-Band transponders)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=30793 30793]
|–
|{{cvt|35761.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4B&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 4B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=30793|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35827.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4B&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4B&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4B&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4B&quot; /&gt;
|93.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4B&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |48
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్|ఇన్‌శాట్-4CR]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT4CR&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-037A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=21 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021023047/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-037A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2007-037A}}
|{{cvt|2130|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4CR&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-4CR|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4cr|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731190323/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4cr|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3000 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT4CR&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2 September 2007, 18:21:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT4CR&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-037A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=21 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021023047/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2007-037A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి]]-F04&lt;ref name=&quot;GSLVF04&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F04 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F04/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731205045/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F04/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Identical to ఇన్‌శాట్-4C. It carried 12 high-power Ku-band transponders designed to provide direct-to-home ([[:en:Direct-broadcast_satellite|DTH]]) television services, [[:en:Electronic_News_Gathering|Digital ఉపగ్రహం News Gathering]] etc.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=32050 32050]
|–
|{{cvt|35780.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4CR&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 4CR|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=32050|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35806.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4CR&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4CR&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4CR&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4CR&quot; /&gt;
|47.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT4CR&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |49
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:CARTOSAT-2A|కార్టోశాట్-2A]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=8 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808100205/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2008-021A}}
|{{cvt|690|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |900 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |28 ఏప్రిల్ 2008, 9:24:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=8 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808100205/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C9&lt;ref name=&quot;PSLVC9&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C9 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C9/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731205019/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C9/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Earth observation/remote sensing ఉపగ్రహం. Identical to కార్టోశాట్-2
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=32783 32783]
|–
|{{cvt|632|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2A&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite CARTOSAT 2A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=32783|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|649.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2A&quot; /&gt;
|{{cvt|7011|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2A&quot; /&gt;
|97.4 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2A&quot; /&gt;
|97.9°&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2A&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|28 ఏప్రిల్ 2008, 5:24:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2A&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |50
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:IMS-1|IMS-1]] (Indian Mini-ఉపగ్రహం-1 or,
(Third World 
ఉపగ్రహం – TWSat)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IMS1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021D|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మే 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530201758/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021D|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2008-021D}}
|{{cvt|83|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IMS1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |220 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_IMS1&quot; /&gt;
| colspan=&quot;9&quot; |Low-cost microఉపగ్రహం imaging mission. Launched as co-passenger with కార్టోశాట్-2A
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=32786 32786]
|–
|{{cvt|614|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IMS1&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IMS-1|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=32786|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|629.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IMS1&quot; /&gt;
|{{cvt|6992|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_IMS1&quot; /&gt;
|97 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_IMS1&quot; /&gt;
|97.6°&lt;ref name=&quot;N2YO_IMS1&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|28 ఏప్రిల్ 2008, 5:24:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_IMS1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021D|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మే 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200530201758/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-021D|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|–
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |51
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[:en:Chandrayaan-1|Chandrayaan-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Planetary Sciences&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Chandra1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-052A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507084818/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-052A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2008-052A}}
|{{cvt|1380|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Chandra1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |750 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Chandra1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |22 October 2008, 6:22:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_Chandra1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-052A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507084818/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2008-052A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C11&lt;ref name=&quot;PSLVC11Ch&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C11 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C11/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731190926/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C11/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |India's first uncrewed lunar probe. It carried 11 scientific instruments built and designed by India, అమెరికా, UK, Germany, Norway, Poland and Bulgaria. After a span of 9 months, the lunar craft faced [[:en:Chandrayaan-1#Attitude_sensor_failure|debilitating failure]], rendering most on-board systems inoperable. Additionally, [[:en:Chandrayaan-1#Radar_scans|faulty orientation]] of the [[:en:Mini-RF|SAR]] resulted in failed experiments, which eventually had to be abandoned.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=33405 33405]
|{{cvt|523|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Chandra1&quot; /&gt;
|~ {{cvt|100|km|mi}} (initial)&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Chandra1&quot; /&gt;
~ {{cvt|200|km|mi}} ([[:en:Chandrayaan-1#Orbit_raised_to_200_km|final]])&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Chandra1_final_orbit&quot;&gt;{{cite web|title=The Orbit of Chandrayaan-1 Raised|url=http://www.isro.gov.in/update/20-may-2009/orbit-of-chandrayaan-1-raised|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202612/http://www.isro.gov.in/update/20-may-2009/orbit-of-chandrayaan-1-raised|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|~ {{cvt|100|km|mi}} (initial)&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Chandra1&quot; /&gt;
~ {{cvt|200|km|mi}} ([[:en:Chandrayaan-1#Orbit_raised_to_200_km|final]])&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_Chandra1_final_orbit&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|వర్తించదు
|–
|22 October 2008, 2:22:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_Chandra1&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |52
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:RISAT-2|RISAT-2]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RISAT2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-019A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 జనవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128013305/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-019A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2009-019A}}
|{{cvt|300|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RISAT2&quot;&gt;{{cite web|title=RISAT-2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/risat-2|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730163324/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/risat-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;4&quot; |20 ఏప్రిల్ 2009, 6:45:00 Indian_Standard_Time&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_RISAT2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-019A|access-date=31 July 2017|website=Nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 జనవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128013305/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-019A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C12
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Radar imaging ఉపగ్రహం used to monitor India's borders and as part of anti-infiltration and anti-terrorist operations. Launched as a co-passenger with ANఅమెరికాT
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=34807 34807]
|–
|{{cvt|470.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT2&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite RISAT-2|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=34807|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|478.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT2&quot; /&gt;
|{{cvt|6845|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT2&quot; /&gt;
|93.9 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT2&quot; /&gt;
|41.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT2&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |53
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:ANUSAT|Anఅమెరికాt]]-1
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_ANUSAT&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-019B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=18 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018000722/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-019B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2009-019B}}
|{{cvt|40|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_ANUSAT&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |This was a research micro-ఉపగ్రహం designed at [[:en:Anna_University|Anna University]] that carries an amateur radio and technology demonstration experiments. It has since been retired
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=34808 34808]
|–
|–
|–
|–
|90 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_ANUSAT&quot;&gt;{{cite web|title=ANUSAT|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/anusat-1|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200936/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/anusat-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|–
|వర్తించదు
|–
|–
|18 ఏప్రిల్ 2012&lt;ref name=&quot;N2YO_ANUSAT&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |54
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Oceansat-2|OceanSat-2]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_O2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-051A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=17 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017001824/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2009-051A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2009-051A}}
|{{cvt|960|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_O2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1360 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_O2&quot;&gt;{{cite web|title=Oceansat-2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/oceansat-2|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201858/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/oceansat-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |23 September 2009, 11:51:00 Indian_Standard_Time
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C14&lt;ref name=&quot;PSLVC14&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C14 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C14/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731225741/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C14/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;9&quot; |Gathers data for oceanographic, coastal and atmospheric applications. Continues mission of [[:en:Oceansat-1|Oceansat-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=35931 35931]
|–
|{{cvt|728.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_O2&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite OCEANSAT 2|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=35931|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|731.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_O2&quot; /&gt;
|{{cvt|7101|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_O2&quot; /&gt;
|99.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_O2&quot; /&gt;
|98.3°&lt;ref name=&quot;N2YO_O2&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, [http://www.n2yo.com/ N2YO], [https://nssdc.gsfc.nasa.gov NASA NSSDCA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027051002/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/ |date=2019-10-27 }} సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; కక్ష్య రేఖాంశం [[భూ స్థిర కక్ష్య|జియోస్టేషనరీ]], [[భూ సమవర్తన కక్ష్య|జియోసింక్రోనస్]] ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt; [[చంద్రయాన్ 1|చంద్రయాన్-1]] కి సంబంధించిన మొత్తం కక్ష్య డేటా దాని చంద్ర కక్ష్య కోసం మాత్రమే.&lt;/small&gt;

== 2010లు ==
దశాబ్దం ప్రారంభంలో సాపేక్షంగా బరువైన ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడంలో భారతదేశం వైఫల్యాన్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చినప్పటికీ, మొత్తం 27 జియోసింక్రోనస్/జియోస్టేషనరీ ఉపగ్రహాలను (17 దేశీయం గాను, 10 ఐరోపా లాంచర్‌ల ద్వారానూ) ప్రయోగించింది. 2010వ దశకంలో, ఇది చాలా వరకు జియోసింక్రోనస్/జియోస్టేషనరీ ఉపగ్రహాలను స్వయంగా విజయవంతంగా ప్రయోగించగలిగింది. ఈ కక్ష్యా కాలంలో భారతదేశం అంగారక గ్రహంపైకి ప్రోబ్స్‌ను ప్రయోగించిన ప్రత్యేక దేశాల జాబితా లోకి చేరింది. వివిధ భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాల నుండి బహుళ సంఖ్యలో పీకో, నానో, మినీ ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడం ద్వారా ఇస్రో తన విద్యార్థి/విశ్వవిద్యాలయాల తోడ్పాటును మరింత ముందుకు తీసుకెళ్ళింది. ఈ కక్ష్యా కాలంలో విదేశీ విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థలతో అనేక ద్వైపాక్షిక సహకారాలను కూడా ఇస్రో చేపట్టింది. అదే దశాబ్దంలో భారతదేశ ప్రాంతీయ నావిగేషన్ సిస్టమ్ అయిన [[నావిక్]] పూర్తయింది.

దేశవ్యాప్తంగా ప్రైవేటు సంస్థలకు ఉప కాంట్రాక్టులను ఇవ్వడంతో ప్రయోగాల సంఖ్యను రెట్టింపు చేసుకుంది. భారతదేశం తన [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం]] తుదిదశను స్వదేశీ సాంకేతికతతో ఉపయోగం లోకి తీసుకువచ్చింది. తదుపరి తరం లాంచ్ వెహికల్ [[జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3|GSLV Mk III]] ని దాదాపు రెట్టింపు పేలోడ్ సామర్థ్యంతో ప్రయోగించింది. దాదాపు అన్ని కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహాలను దేశీయం గానే ప్రయోగించింది. ఆలస్యమైన  [[చంద్రయాన్-2]] ను 2019లో ప్రయోగించింది. అయితే చంద్రుని ఉపరితలంపై సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేయడంలో విఫలమైంది. కక్ష్యలో ఉన్న &quot;శత్రు&quot; ఉపగ్రహాలను నాశనం చేయగల సామర్థ్యాన్ని భారతదేశం కూడా ప్రదర్శించింది. దాని జాతీయ భద్రతను బలోపేతం చేయడంలో భారతదేశపు అంతరిక్ష సామర్థ్యాలు పెరిగాయి.

బడ్జెట్‌లో గణనీయమైన పెరుగుదల, పెరిగిన విశ్వసనీయతతో పేలోడ్ సామర్థ్యం పెరగడం, ప్రయోగ ఫ్రీక్వెన్సీ పెరగడం ఈ దశాబ్దపు ప్రత్యేకత. ఈ దశాబ్దంలో అనేక &quot;మొట్టమొదటి&quot; పనులతో ప్రముఖ అంతరిక్ష దేశాల స్థాయికి చేరి, అంతర్జాతీయ మీడియాలో గణనీయమైన కవరేజీ వచ్చి, భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాన్ని ప్రపంచానికి మరింతగా కనిపించేలా చేసింది. దశాబ్దపు చివరి ప్రయోగంతో [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] రాకెట్ 50 ప్రయోగాలను పూర్తి చేసింది. &lt;ref name=&quot;PSLV50&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/unmanned-test-mission-by-end-of-next-year/article30420219.ece|title=Tests for unmanned mission by 2020-end, says ISRO chief|date=29 December 2019|work=The Hindu|access-date=1 January 2020}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |పేలోడ్ వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ తేదీ
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ వాహనం
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ స్థలం
! colspan=&quot;9&quot; |వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |మూలాలు
(అధికారిక
పోర్టల్)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |#
! rowspan=&quot;2&quot; |పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |రంగం
! class=&quot;sortable&quot; |COSPAR ID
!ప్రయోగ ద్రవ్యరాశి
! rowspan=&quot;2&quot; |నౌక లోని పవర్
! rowspan=&quot;2&quot; |పెరియాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |అపోయాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |సెమీ మేజర్ యాక్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |కక్ష్యా కాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌క్లినేషన్
! rowspan=&quot;2&quot; |రేఖాంశం&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఎక్సెంట్రిసిటీ
! rowspan=&quot;2&quot; |పని ప్రారంభం
! rowspan=&quot;2&quot; |క్షయం తేదీ
|-
!SatCat #
!నౌక ద్రవ్యరాశి
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |55
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-4|జీశాట్-4]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G4&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-4|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-4|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731190834/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|వర్తించదు
|{{cvt|2220|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G4&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |15 ఏప్రిల్ 2010
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]]-D3
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |సమాచార ప్రసారం ఉపగ్రహం with technology demonstrator features (electric propulsion, Li-Ion battery, bus management unit).&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G4&quot; /&gt; Failed to reach orbit due to GSLV-D3 failure
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |56
| rowspan=&quot;2&quot; |[[కార్టోశాట్-2B]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2B&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2010-035A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713184337/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2010-035A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2010-035A}}
|{{cvt|694|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2B&quot;&gt;{{cite web|title=CARTOSAT-2B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2b|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=12 జూన్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170612205923/http://isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |930 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2B&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |12 జూలై 2010, 9:22:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2B&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2010-035A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713184337/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2010-035A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C15&lt;ref name=&quot;PSLVC15&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C15 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C15/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202859/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C15/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Earth observation/remote sensing ఉపగ్రహం (Identical to [[కార్టోశాట్-2A]])
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=36795 36795]
|–
|{{cvt|629.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2B&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite CARTOSAT 2B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=36795|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|651.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2B&quot; /&gt;
|{{cvt|7011|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2B&quot; /&gt;
|97.4 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2B&quot; /&gt;
|97.9°&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2B&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |57
| rowspan=&quot;2&quot; |StudSat (STUDent ఉపగ్రహం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_STUD&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2010-035B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=8 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208073614/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2010-035B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_STUD&quot; /&gt;
|{{cospar|2010-035B}}
|&lt; {{cvt|1|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_STUD&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |India's first pico-ఉపగ్రహం (weighing less than 1&amp;nbsp;kg). It was designed and developed by a team from seven Engineering colleges in Karnataka and ఆంధ్రప్రదేశ్
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=36796 36796]
|–
|{{cvt|605.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_STUD&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite STUDSAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=36796|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|622.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_STUD&quot; /&gt;
|{{cvt|6985|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_STUD&quot; /&gt;
|96.8 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_STUD&quot; /&gt;
|98.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_STUD&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |58
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-5P|జీశాట్-5P]]([[ఇన్‌శాట్ఇన్‌శాట్-4D]])
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G5P&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-5P|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-5p|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731191654/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-5p|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|వర్తించదు
|{{cvt|2310|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G5P&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |25 December 2010
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]]-F06&lt;ref name=&quot;GSLVF06&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F06 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F06/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201643/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F06/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |C-band సమాచార ఉపగ్రహం, failed to reach orbit due to GSLV-F06 failure
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |59
| rowspan=&quot;2&quot; |RESOURCESAT-2
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RESOURCE2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-015A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330083652/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-015A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-015A}}
|{{cvt|1206|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RESOURCE2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1250 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_RESOURCE2&quot;&gt;{{cite web|title=RESOURCESAT-2|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/resourcesat-2|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=2 డిసెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202201037/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/resourcesat-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |20 ఏప్రిల్ 2011, 10:12:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_RESOURCE2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-015A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330083652/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-015A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C16&lt;ref name=&quot;PSLVC16&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C16 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C16/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201750/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C16/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |This is ISRO's eighteenth remote-sensing ఉపగ్రహం, and essentially carries on the work began by RESOURCESAT-1
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37387 37387]
|–
|{{cvt|825.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite RESOURCESAT 2|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37387|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|828.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2&quot; /&gt;
|{{cvt|7197|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2&quot; /&gt;
|101.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2&quot; /&gt;
|98.7°&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |60
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} {{flagicon|Russia}} Youthsat 
(IMS-2&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_YOUTH&quot;&gt;{{cite web|title=YOUTHSAT|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/youthsat-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200325/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/youthsat-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Solar Physics
* Space Physics&lt;ref name=&quot;NASA_disc_YOUTH&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-015B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=1 డిసెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201152700/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-015B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-015B}}
|{{cvt|92|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_YOUTH&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |Indo-Russian stellar and atmospheric mini-ఉపగ్రహం with the participation of university students
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37388 37388]
|–
|{{cvt|808.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_YOUTH&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite YOUTHSAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37388|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|828.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_YOUTH&quot; /&gt;
|{{cvt|7189|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_YOUTH&quot; /&gt;
|101.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_YOUTH&quot; /&gt;
|98.6°&lt;ref name=&quot;N2YO_YOUTH&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |61
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-8|జీశాట్-8]] (GramSat-8, or [[ఇన్‌శాట్ఇన్‌శాట్-4G]])
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G8&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-022A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-022A}}
|{{cvt|3093|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G8&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-8|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-8|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=26 నవంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126140151/http://isro.gov.in/Spacecraft/gsat-8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6242 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G8&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |21 మే 2011, 2:08:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G8&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-022A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[Ariane_5|ఏరియేన్-5]] VA-202
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |సమాచార ప్రసారం ఉపగ్రహం carries 24 Ku-band transponders and 2 channel GAGAN payload operating in L1 and L5 band
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37605 37605]
|{{cvt|1426|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G8&quot; /&gt;
|{{cvt|35781|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G8&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 8|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37605|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35806.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G8&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G8&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G8&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_G8&quot; /&gt;
|55° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G8&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |62
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-12|జీశాట్-12]] (GramSat-12)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G12&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-034A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=27 డిసెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227153059/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-034A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-034A}}
|{{cvt|1410|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G12&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1430 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G12&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-12|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-12|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202423/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |15 జూలై 2011, 16:48:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G12&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-034A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=27 డిసెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227153059/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-034A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C17&lt;ref name=&quot;PSLVC17&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C17 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C17/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202159/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C17/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |The జీశాట్-12 is configured to carry 12 Extended C-band transponders to augment the capacity in the ఇన్‌శాట్ system for various communication services like Tele-education, Telemedicine and for Village Resource Centres (VRC). Mission life is expected to be about 8 సంవత్సరాలు
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37746 37746]
|{{cvt|559|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G12&quot; /&gt;
|{{cvt|35761.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G12&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 12|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37746|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35825.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G12&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G12&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G12&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_G12&quot; /&gt;
|83° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G12&quot; /&gt;
|–
|15 జూలై 2011, 12:48:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G12&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |63
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} {{flagicon|France}}
[[మేఘా-ట్రోపిక్స్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* వాతావరణ పరిశీలన &lt;ref name=&quot;NASA_disc_MT&quot;&gt;{{cite web|title=Megha-Tropiques 2011-058A|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058A|access-date=14 May 2021|archive-date=25 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125171840/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058A|url-status=dead}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-058A}}
|{{cvt|1000|kg}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_MT&quot;&gt;{{cite web|title=Megha-Tropiques|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/megha-tropiques|access-date=31 July 2017|website=isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195629/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/megha-tropiques|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1325 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_MT&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |12 October 2011, 11:00:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_MT&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=25 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125171840/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C18&lt;ref name=&quot;PSLVC18&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C18 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C18/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193424/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C18/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Megha-Tropiques was developed jointly by ISRO and the French CNES
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37838 37838]
|–
|{{cvt|860.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_MT&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite MEGHA-TROPIQUES|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37838|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|874.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_MT&quot; /&gt;
|{{cvt|7238|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_MT&quot; /&gt;
|102.2 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_MT&quot; /&gt;
|20.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_MT&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|12 October 2011, 7:00:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_MT&quot; /&gt;
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |64
| rowspan=&quot;2&quot; |జుగ్ను
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Jugnu&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=1 డిసెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201155324/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-058B}}
|{{cvt|3|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_Jugnu&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |Nano-ఉపగ్రహం developed by Indian_Institute_of_Technology_Kanpur
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37839 37839]
|–
|{{cvt|843.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_Jugnu&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite JUGNU|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37839|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|871.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_Jugnu&quot; /&gt;
|{{cvt|7228|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_Jugnu&quot; /&gt;
|101.9 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_Jugnu&quot; /&gt;
|20.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_Jugnu&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |65
| rowspan=&quot;2&quot; |SRMSAT
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SRM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2011-058D|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2011-058D}}
|{{cvt|10.9|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SRM&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |Nano-ఉపగ్రహం developed by SRM_Institute_of_Science_and_Technology
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=37841 37841]
|–
|{{cvt|855.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SRM&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite SRMSAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=37841|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|873.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SRM&quot; /&gt;
|{{cvt|7235|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SRM&quot; /&gt;
|102.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_SRM&quot; /&gt;
|20.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_SRM&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |66
| rowspan=&quot;2&quot; |[[రీశాట్-1 ఉపగ్రహం|రీశాట్-1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RISAT&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2012-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=14 జూన్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614151031/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2012-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2012-017A}}
|{{cvt|1858|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RISAT&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2200 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RISAT&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |26 ఏప్రిల్ 2012, 5:47:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_RISAT&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2012-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=14 జూన్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614151031/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2012-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C19&lt;ref name=&quot;PSLVC19&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C19 Data|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C19/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193602/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C19/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;9&quot; |RISAT-1 was India's first indigenous all-weather Radar Imaging ఉపగ్రహం, whose images facilitated agriculture and disaster management
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=38248 38248]
|–
|{{cvt|542.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite RISAT 1|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=38248|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|550|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT&quot; /&gt;
|{{cvt|6917|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT&quot; /&gt;
|95.4 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT&quot; /&gt;
|97.6°&lt;ref name=&quot;N2YO_RISAT&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |67
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-10|జీశాట్-10]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=GSAT-10|url=http://space.skyrocket.de/doc_sdat/gsat-10.htm|access-date=12 April 2012|publisher=space.skyrocket.de}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G10&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2012-051B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2012-051B}}
|{{cvt|3400|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G10&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6474 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G10&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-10|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-10|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=26 నవంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126140049/http://isro.gov.in/Spacecraft/gsat-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |28 September 2012, 2:48:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G10&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2012-051B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[Ariane_5|ఏరియేన్-5]] VA-209
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |జీశాట్-10, India's advanced సమాచార ఉపగ్రహం, is a high power ఉపగ్రహం being inducted into the ఇన్‌శాట్ system
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=38779 38779]
|{{cvt|1498|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G10&quot; /&gt;
|{{cvt|35783.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G10&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 10|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=38779|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35805.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G10&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G10&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G10&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G10&quot; /&gt;
|83° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G10&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |68
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} {{flagicon|France}} SARAL&lt;ref&gt;{{cite web|title=Satellite SARAL|url=http://space.skyrocket.de/doc_sdat/saral.htm|access-date=29 April 2011|publisher=space.skyrocket.de}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SARAL&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-009A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=5 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305135344/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-009A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2013-009A}}
|{{cvt|407|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SARAL&quot;&gt;{{cite web|title=SARAL|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/saral|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201231/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/saral|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |906 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SARAL&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |25 ఫిబ్రవరి 2013, 18:01:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_SARAL&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-009A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=5 మార్చి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305135344/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-009A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C20&lt;ref name=&quot;PSLVC20SARAL&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C20 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C20/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202625/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C20/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |The ఉపగ్రహం with '''''AR'''''GOS and '''''AL'''''TIKA (SARAL) is a joint Indo-French ఉపగ్రహం mission for oceanographic studies
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39086 39086]
|–
|{{cvt|791.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SARAL&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite SARAL|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=39086|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|792.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SARAL&quot; /&gt;
|{{cvt|7163|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SARAL&quot; /&gt;
|100.6 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_SARAL&quot; /&gt;
|98.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_SARAL&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |69
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1A|IRNSS-1A]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-034A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226065431/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-034A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2013-034A}}
|{{cvt|1425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC1&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1a|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=19 మార్చి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319143149/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC1&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1 జూలై 2013, 23:41:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_NAVIC1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-034A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226065431/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-034A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C22&lt;ref name=&quot;PSLVC22IRNSS1A&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C22 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C22/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203310/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C22/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1A is the first of seven ఉపగ్రహం in the Indian_Regional_Navigation_Satellite_System navigational system
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39199 39199]
|{{cvt|614|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC1&quot; /&gt;
|{{cvt|35720.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC1&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS-1A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=39199|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35864.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC1&quot; /&gt;
|{{cvt|42163|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC1&quot; /&gt;
|1436.0 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC1&quot; /&gt;
|28.8°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC1&quot; /&gt;
|55.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC1&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |70
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌శాట్-3D&lt;ref&gt;{{cite web|title=Satellite INSAT-3D|url=http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein/?Jul26_2013|access-date=26 July 2013|publisher=[[ISRO]]}}{{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3D&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-038B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330211715/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-038B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2013-038B}}
|{{cvt|2060|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3D&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-3D|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3d|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202847/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3d|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1164 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3D&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |26 జూలై 2013, 1:23:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3D&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-038B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=30 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330211715/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-038B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[ఏరియేన్-5]] ECA VA-214
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |ఇన్‌శాట్-3D is the meteorological ఉపగ్రహం with advanced weather monitoring payloads (6-channel multi-spectral imager, 19-channel sounder, data relay transponder and search-and-rescue transponder)&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3D&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39216 39216]
|–
|{{cvt|35794|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3D&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 3D|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=39216|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35795.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3D&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3D&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3D&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3D&quot; /&gt;
|82.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3D&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |71
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-7|జీశాట్-7]](ఇన్‌శాట్-4F)&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G7&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-044B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT-7 (INSAT 4F)|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=39234|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G7&quot; /&gt;
|{{cospar|2013-044B}}
|{{cvt|2650|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G7&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-7|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-7|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203539/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3000 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G7&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |30 ఆగస్టు 2013, 2:00:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G7&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-044B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[ఏరియేన్-5]] ECA VA-215
| colspan=&quot;9&quot; |జీశాట్-7 is the advanced multi-band సమాచార ఉపగ్రహం dedicated for military use. It is currently being exclusively by the navy
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39234 39234]
|–
|{{cvt|35789.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot; /&gt;
|{{cvt|35798.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot; /&gt;
|74.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G7&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |72
| rowspan=&quot;2&quot; |Mars_Orbiter_Mission (MOM)&lt;ref name=&quot;MOM&quot;&gt;{{cite web|title=Mars Orbiter Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/MOM/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202013/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/MOM/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
(Mangalyaan-1)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Planetary Science&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-060A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=29 జూన్ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629144845/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-060A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2013-060A}}
|{{cvt|1340|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |840 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_MOM&quot;&gt;{{cite web|title=Mars Orbiter Mission Spacecraft|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=25 డిసెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225220451/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5 November 2013, 14:38:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_MOM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-060A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=29 జూన్ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629144845/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2013-060A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి|PSLV-C25]]&lt;ref name=&quot;PSLVC25MOM&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C25 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C25/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194610/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C25/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |The Mars Orbiter Mission (MOM), informally called Mangalyaan is India's first Mars orbiter
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39370 39370]
|{{cvt|488|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot; /&gt;
|~ {{cvt|366|km|mi}}&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot; /&gt;
|~ {{cvt|80000|km|mi}}&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot; /&gt;
|–
|4602 mins&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot; /&gt;
|150°&lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_disc_MOM&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |73
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-14|జీశాట్-14]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G14&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-001A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920115926/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-001A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2014-001A}}
|{{cvt|1982|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G14&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |2600 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G14&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-14|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-14-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201201/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-14-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5 January 2014, 16:18:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G14&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-001A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV Mk.II-D5]]&lt;ref name=&quot;GSLVD5&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-D5 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-D5/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193544/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-D5/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |జీశాట్-14 is the twenty third భూ సమవర్తనstationary సమాచార ఉపగ్రహం of India. It is intended to replace [[జీశాట్-3|జీశాట్-3]], and to augment the In-orbit capacity of Extended C and Ku-band transponders
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39498 39498]
|–
|{{cvt|35774.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G14&quot;&gt;{{cite web|title=Real time satellite tracking for: GSAT-14|url=http://www.n2yo.com/?s=39498|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35813.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G14&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G14&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G14&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_G14&quot; /&gt;
|74.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G14&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |74
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1B|IRNSS-1B]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=18 సెప్టెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918070944/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2014-017A}}
|{{cvt|1432|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC2&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1b-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=19 మార్చి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319152041/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1b-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC2&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |4 ఏప్రిల్ 2014, 17:14:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_NAVIC2&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-017A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=18 సెప్టెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918070944/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-017A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C24&lt;ref name=&quot;PSLVC24&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C24 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C24/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200653/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C24/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1B is the second of seven ఉపగ్రహం in the Indian_Regional_Navigation_Satellite_System system
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=39635 39635]
|–
|{{cvt|35700.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC2&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS 1B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=39635|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35883.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC2&quot; /&gt;
|{{cvt|42162|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC2&quot; /&gt;
|1436.0 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC2&quot; /&gt;
|29.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC2&quot; /&gt;
|55.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC2&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |75
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1C|IRNSS-1C]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC3&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-061A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713183520/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-061A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2014-061A}}
|{{cvt|1425.4|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC3&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1C|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1c-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=23 జూలై 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723194123/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1c-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC3&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |16 October 2014&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC3&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C26&lt;ref name=&quot;PSLVC26&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C26 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C26/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731191632/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C26/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1C is the third ఉపగ్రహం in the [[నావిక్|Indian Regional Navigation ఉపగ్రహం System]] (IRNSS)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=40269 40269]
|–
|{{cvt|35715.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC3&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS 1C|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=40269|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35872.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC3&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC3&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC3&quot; /&gt;
|3°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC3&quot; /&gt;
|83° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC3&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |76
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-16|జీశాట్-16]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G16&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-078A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=22 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022072231/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-078A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2014-078A}}
|{{cvt|3181.6|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G16&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-16|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-16|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=10 ఆగస్టు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810181542/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6000 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G16&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |7 December 2014, 2:10:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G16&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2014-078A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov}}{{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[ఏరియేన్-5]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |జీశాట్-16 is the twenty fourth సమాచార ఉపగ్రహం of India configured to carry a total of 48 transponders (12 K&lt;sub&gt;u&lt;/sub&gt;, 24 C and 12 C&lt;sub&gt;ue&lt;/sub&gt;, each with a bandwidth of 36&amp;nbsp;MHz&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G16&quot; /&gt;), which was the highest number of transponders in a single ఉపగ్రహం at that time
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=40332 40332]
|–
|{{cvt|35762.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G16&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 16|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=40332|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35824.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G16&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G16&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G16&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G16&quot; /&gt;
|55.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G16&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |77
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1D|IRNSS-1D]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC4&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-018A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713183516/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-018A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2015-018A}}
|{{cvt|1425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_brochure_NAVIC4&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C27|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C27/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193450/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C27/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC4&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |28 మార్చి 2015, 17:19:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_NAVIC4&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-018A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713183516/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-018A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C27
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1D is the fourth ఉపగ్రహం in the [[నావిక్|Indian Regional Navigation ఉపగ్రహం System]] (IRNSS)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=40547 40547]
|{{cvt|603|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_brochure_NAVIC4&quot; /&gt;
|{{cvt|35704.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC4&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS 1D|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=40547|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35885.0|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC4&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC4&quot; /&gt;
|1436.2 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC4&quot; /&gt;
|29.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC4&quot; /&gt;
|112° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC4&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |78
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-6|జీశాట్-6]](ఇన్‌శాట్-4E)&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G6&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-041A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226073658/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-041A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G6&quot; /&gt;
|{{cospar|2015-041A}}
|{{cvt|2117|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G6&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-6|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-6|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202411/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3100 W&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G6&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |27 ఆగస్టు 2015, 16:52:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G6&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-041A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226073658/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-041A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV Mk.II]]-D6&lt;ref name=&quot;GSLVMkIID6G6&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-D6 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-D6/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200626/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-D6/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |జీశాట్-6 is a సమాచార ఉపగ్రహం. జీశాట్- 6 features an unfurlable antenna, largest on board any ఉపగ్రహం. Launch of GSLV-D6 also marks the success of indigenously developed upper stage cryogenic engine
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=40880 40880]
|{{cvt|985|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G6&quot; /&gt;
|{{cvt|35769.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G6&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 6|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=40880|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35818.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G6&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G6&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G6&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_G6&quot; /&gt;
|83° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G6&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |79
| rowspan=&quot;2&quot; |Astrosat&lt;ref name=&quot;AstroSateBook&quot;&gt;{{cite web|title=Astrostat Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/node/7356/astrosat-book-final.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203605/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/node/7356/astrosat-book-final.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Space Sciences&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_ASTRO&quot;&gt;{{cite web|title=Astrosat|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/astrosat|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=4 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504120446/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/astrosat|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2015-052A}}
|{{cvt|1513|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_ASTRO&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |28 September 2015
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C30
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |ASTROSAT is India's first dedicated multi wavelength space observatory
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=40930 40930]
|–
|{{cvt|642.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_ASTRO&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite ASTROSAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=40930|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|655|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_ASTRO&quot; /&gt;
|{{cvt|7019|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_ASTRO&quot; /&gt;
|97.6 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_ASTRO&quot; /&gt;
|6.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_ASTRO&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |80
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-15|జీశాట్-15]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G15&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-065A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226073616/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-065A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2015-065A}}
|{{cvt|3164|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G15&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-15|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-15|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=4 సెప్టెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160904044806/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6200 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G15&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |11 November 2015, 3:04:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G15&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-065A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226073616/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2015-065A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[Ariane_5|ఏరియేన్ 5 VA-227]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |సమాచార ప్రసారం ఉపగ్రహం, carries communication transponders in Ku-band and a GPS Aided భూ సమవర్తన Augmented Navigation ([[గగన్ (నేవిగేషను వ్యవస్థ)|గగన్]]) payload operating in L1 and L5 bands. Weight 3164&amp;nbsp;kg
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41028 41028]
|{{cvt|1440|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G15&quot; /&gt;
|{{cvt|35785.66|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G15&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 15|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41028|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35802.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G15&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G15&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G15&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G15&quot; /&gt;
|93.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G15&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |81
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1E|IRNSS-1E]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC5&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-003A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=10 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810191641/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-003A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-003A}}
|{{cvt|1425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC5&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1E|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1e|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=4 ఏప్రిల్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404234949/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1e|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;PSLVC31&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C31 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C31/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731203635/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C31/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |20 January 2016, 9:31:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_NAVIC5&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-003A|access-date=31 July 2017|website=Nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=10 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810191641/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-003A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C31&lt;ref name=&quot;PSLVC31&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1E is the fifth ఉపగ్రహం in the [[నావిక్|Indian Regional Navigation ఉపగ్రహం System]] (IRNSS)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41241 41241]
|{{cvt|598|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;PSLVC31&quot; /&gt;
|{{cvt|35709.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC5&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS-1E|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41241|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35875.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC5&quot; /&gt;
|{{cvt|42163|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC5&quot; /&gt;
|1436.0 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC5&quot; /&gt;
|28.8°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC5&quot; /&gt;
|111.75° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC5&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |82
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1F|IRNSS-1F]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC6&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-015A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807164857/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-015A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-015A}}
|{{cvt|1425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC6&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC6&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1F|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1f|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731190152/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1f|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |10 మార్చి 2016, 16:01:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_NAVIC6&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-015A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807164857/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-015A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C32&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_brochure_NAVIC6&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C32 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C32/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201949/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C32/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1F is the sixth ఉపగ్రహం in the [[నావిక్|Indian Regional Navigation ఉపగ్రహం System]] (IRNSS)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41384 41384]
|{{cvt|598|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_brochure_NAVIC6&quot; /&gt;
|{{cvt|35700.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC6&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS 1F|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41384|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35889.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC6&quot; /&gt;
|{{cvt|42166|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC6&quot; /&gt;
|1436.2 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC6&quot; /&gt;
|4.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC6&quot; /&gt;
|32.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC6&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |83
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1G|IRNSS-1G]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NAVIC7&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-027A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=3 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803145016/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-027A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-027A}}
|{{cvt|1425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC7&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1G|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1g|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=24 ఏప్రిల్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424010008/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1g|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1660 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_brochure_NAVIC7&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C33 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C33/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201453/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C33/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |28 ఏప్రిల్ 2016, 12:59 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_NAVIC7&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-027A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=3 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803145016/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-027A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C33
| colspan=&quot;9&quot; |IRNSS-1G is the seventh and final ఉపగ్రహం in the [[నావిక్|Indian Regional Navigation ఉపగ్రహం System]] (IRNSS)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41469 41469]
|{{cvt|598|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_brochure_NAVIC7&quot; /&gt;
|{{cvt|35778.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC7&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite IRNSS 1G|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41469|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35808.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC7&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC7&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC7&quot; /&gt;
|4.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC7&quot; /&gt;
|129° E&lt;ref name=&quot;N2YO_NAVIC7&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |84
| rowspan=&quot;2&quot; |[[కార్టోశాట్-2C]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2C&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807165135/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-040A}}
|{{cvt|737.5|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2C&quot;&gt;{{cite web|title=CARTOSAT-2 Series Satellite|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193513/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |986 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2C&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |22 జూన్ 2016, 9:26:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2C&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807165135/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C34|PSLV-C34]]&lt;ref name=&quot;PSLVC34&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C34 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C34/files/assets/common/downloads/PSLV-C34.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201304/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C34/files/assets/common/downloads/PSLV-C34.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Earth observation/remote sensing ఉపగ్రహం. Identical to కార్టోశాట్-2,2A and 2B
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41599 41599]
|–
|{{cvt|504.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2C&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite CARTOSAT 2C|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41599|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|526.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2C&quot; /&gt;
|{{cvt|6886|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2C&quot; /&gt;
|94.8 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2C&quot; /&gt;
|97.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2C&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |85
| rowspan=&quot;2&quot; |SathyabamaSat
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SATHYABAMA&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171425/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-040B}}
|{{cvt|1.5|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SATHYABAMA&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |A micro-ఉపగ్రహం designed and built by the students of Sathyabama_University, Chennai, India. This ఉపగ్రహం collect data on green house gases in the భూ నిమ్న atmosphere
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41600 41600]
|–
|{{cvt|499.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SATHYABAMA&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite SATHYABAMASAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41600|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|521.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SATHYABAMA&quot; /&gt;
|{{cvt|6881|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SATHYABAMA&quot; /&gt;
|94.7 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_SATHYABAMA&quot; /&gt;
|97.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_SATHYABAMA&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |86
| rowspan=&quot;2&quot; |Swayam-1
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SWAYAM1&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040J|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=2 డిసెంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202195435/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-040J|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-040J}}
|{{cvt|1|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_SWAYAM1&quot;&gt;{{cite web|title=SWAYAM|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/swayam|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730040716/http://isro.gov.in/Spacecraft/swayam|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |A 1-U pico-ఉపగ్రహం&lt;ref name=&quot;N2YO_SWAYAM1&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite SWAYAM|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41607|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt; designed and built by the students of College_of_Engineering,_Pune. This ఉపగ్రహం provides point-to-point సమాచార ప్రసారం for the Ham_radio community. A second version of the ఉపగ్రహం is now being planned&lt;ref name=&quot;IE_CoEP_Swayam2&quot;&gt;{{cite web|date=21 June 2017|title=A year after ISRO launch: CoEP gets Rs 50 lakh for Swayam Phase II|url=http://indianexpress.com/article/india/a-year-after-isro-launch-coep-gets-rs-50-lakh-for-swayam-phase-ii-4714546/|access-date=31 July 2017|website=Indianexpress.com}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41607 41607]
|–
|{{cvt|499.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SWAYAM1&quot; /&gt;
|{{cvt|521.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SWAYAM1&quot; /&gt;
|{{cvt|6881|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SWAYAM1&quot; /&gt;
|94.7 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_SWAYAM1&quot; /&gt;
|97.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_SWAYAM1&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |87
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఇన్‌శాట్-3DR]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3DR&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-054A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807160916/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-054A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-054A}}
|{{cvt|2211|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_INSAT3DR&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |1700 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3DR&quot;&gt;{{cite web|title=INSAT-3DR|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-3dr|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=29 నవంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129140410/http://isro.gov.in/Spacecraft/insat-3dr|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |8 September 2016, 16:40:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_INSAT3DR&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-054A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=7 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807160916/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-054A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV-F05]]&lt;ref name=&quot;GSLVF05&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F05 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F05/files/assets/common/downloads/publication.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202742/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV-F05/files/assets/common/downloads/publication.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |An advanced meteorological ఉపగ్రహం of India configured with an imaging System and an Atmospheric Sounder
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41752 41752]
|{{cvt|956|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INSAT3DR&quot; /&gt;
|{{cvt|35767.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3DR&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INSAT 3DR|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41752|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35820.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3DR&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3DR&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3DR&quot; /&gt;
|0.0°&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3DR&quot; /&gt;
|74.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_INSAT3DR&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |88
| rowspan=&quot;2&quot; |ప్రథమ్
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_PRATHAM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 జనవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128041337/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-059A}}
|{{cvt|10|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_PRATHAM&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;6&quot; |26 September 2016, 9:12:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_PRATHAM&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 జనవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128041337/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C35|PSLV-C35]]&lt;ref name=&quot;PSLVC35&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C35 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV_C35_5/files/assets/common/downloads/PSLV-C35%20Brochure.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201137/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV_C35_5/files/assets/common/downloads/PSLV-C35%20Brochure.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |A mini-ఉపగ్రహం build by students and researchers at Indian_Institute_of_Technology,_Bombay, Mumbai to study electrical characteristics of the earth's atmosphere
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41783 41783]
|–
|{{cvt|666.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_PRATHAM&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite PRATHAM|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41783|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|715.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_PRATHAM&quot; /&gt;
|{{cvt|7062|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_PRATHAM&quot; /&gt;
|98.4 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_PRATHAM&quot; /&gt;
|98.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_PRATHAM&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |89
| rowspan=&quot;2&quot; |PISat
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_PI&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171422/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-059B}}
|{{cvt|5.25|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_PI&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |A micro-ఉపగ్రహం designed and built by the students of PES Institute of Technology, Bengaluru at their Crucible of Research and Innovation Laboratory (CRIL) to develop remote sensing applications
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41784 41784]
|–
|{{cvt|666.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_PI&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite PISAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41784|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|713.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_PI&quot; /&gt;
|{{cvt|7060|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_PI&quot; /&gt;
|98.4 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_PI&quot; /&gt;
|98.2°&lt;ref name=&quot;N2YO_PI&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |90
| rowspan=&quot;2&quot; |ScatSat-1
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SCAT&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059H|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=17 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017231548/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-059H|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-059H}}
|{{cvt|377|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SCAT&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |Miniature ఉపగ్రహం to provide weather forecasting, cyclone prediction, and tracking services to India
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41790 41790]
|{{cvt|110|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_SCAT&quot; /&gt;
|{{cvt|723.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SCAT&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite SCATSAT 1|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41790|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|741.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SCAT&quot; /&gt;
|{{cvt|7103|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_SCAT&quot; /&gt;
|99.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_SCAT&quot; /&gt;
|98.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_SCAT&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |91
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-18|జీశాట్-18]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G18&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-060A|access-date=31 July 2017|website=Nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019174202/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-060A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-060A}}
|{{cvt|3425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G18&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6474 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G18&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-18|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-18|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=4 డిసెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204044844/http://isro.gov.in/Spacecraft/gsat-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6 October 2016, 2:00:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G18&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-060A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=19 అక్టోబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019174202/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-060A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} [[ఏరియేన్-5 ECA]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |At 3.4 tons, this was the heaviest ఉపగ్రహం owned/being operated by India at the time of its launch
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41793 41793]
|{{cvt|1480|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G18_brochure&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-18 Data|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSAT-18/files/assets/common/downloads/GSAT%2018%20-%20Brochure.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=13 డిసెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161213050343/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSAT-18/files/assets/common/downloads/GSAT%2018%20-%20Brochure.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35760.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G18&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 18|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41793|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35827.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G18&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G18&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G18&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G18&quot; /&gt;
|74.0° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G18&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |92
| rowspan=&quot;2&quot; |Resourcesat-2A
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RESOURCE2A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-074A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 జనవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128052320/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-074A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2016-074A}}
|{{cvt|1235|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_RESOURCE2A&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |7 December 2016, 10:24:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_RESOURCE2A&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-074A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=28 జనవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128052320/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2016-074A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C36|PSLV-C36]]&lt;ref name=&quot;PSLVC36&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C36 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-c36/files/assets/common/downloads/PSLV-C36.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731204924/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-c36/files/assets/common/downloads/PSLV-C36.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Its mission is identical to its predecessors (Resourcesat-1 and Resourcesat-2)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41877 41877]
|–
|{{cvt|826.3|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2A&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite RESOURCESAT 2A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41877|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|827.6|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2A&quot; /&gt;
|{{cvt|7197|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2A&quot; /&gt;
|101.3 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2A&quot; /&gt;
|98.7°&lt;ref name=&quot;N2YO_RESOURCE2A&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |93
| rowspan=&quot;2&quot; |[[కార్టోశాట్-2D]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;NASA_disc_CART2D&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422014034/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2017-008A}}
|{{cvt|714|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2D&quot;&gt;{{cite web|title=Cartosat −2 Series Satellite|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite-0|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202239/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;6&quot; |15 ఫిబ్రవరి 2017, 9:28:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_CART2D&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422014034/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C37|PSLV-C37]]&lt;ref name=&quot;PSLVC37_104&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C37 Mission|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C37/files/assets/common/downloads/PSLV-C37.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731201215/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C37/files/assets/common/downloads/PSLV-C37.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;9&quot; |ISRO holds the world record for launching the highest number of ఉపగ్రహంs by a single ప్రయోగ వాహనం (104 ఉపగ్రహంs, including the కార్టోశాట్-2D and 2 indigenously designed nano-ఉపగ్రహంs, INS-1A and INS-1B)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41948 41948]
|–
|{{cvt|510.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2D&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite CARTOSAT 2D|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41948|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|519.9|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2D&quot; /&gt;
|{{cvt|6886|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2D&quot; /&gt;
|94.8 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2D&quot; /&gt;
|97.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2D&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |94
| rowspan=&quot;2&quot; |INS-1A&lt;ref name=&quot;INS&quot;&gt;{{cite web|title=ISRO Nano Satellites|url=https://www.isro.gov.in/pslv-c40-cartosat-2-series-satellite-mission/isro-nano-satellites|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=12 జనవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112160700/https://www.isro.gov.in/pslv-c40-cartosat-2-series-satellite-mission/isro-nano-satellites|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
(ISRO {{nowrap begin}}Nano-Satellite 1A)&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NANO1A&quot;&gt;{{cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008B|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=31 July 2017|archive-date=7 డిసెంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207160015/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{nowrap end}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు
|{{cospar|2017-008B}}
|{{cvt|8.4|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NANO1A&quot;&gt;{{cite web|title=INS-1A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/ins-1a|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731200551/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/ins-1a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |This is one of 2 nano-ఉపగ్రహంs designed and manufactured by Indian_Space_Research_Organisation, are part of the constellation of 104 ఉపగ్రహంs launched in a single go
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41949 41949]
|–
|{{cvt|500.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1A&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INS-1A|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41949|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|515.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1A&quot; /&gt;
|{{cvt|6879|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1A&quot; /&gt;
|94.6 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1A&quot; /&gt;
|97.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1A&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |95
| rowspan=&quot;2&quot; |INS-1B&lt;ref name=&quot;INS&quot; /&gt;
(ISRO {{nowrap begin}}Nano-Satellite 1B)&lt;ref name=&quot;NASA_disc_NANO1B&quot;&gt;{{cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008G|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=31 July 2017|archive-date=19 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219171542/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-008G|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{nowrap end}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు
|{{cospar|2017-008G}}
|{{cvt|9.7|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NANO1B&quot;&gt;{{cite web|title=INS-1B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/ins-1b|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=30 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730160903/http://isro.gov.in/Spacecraft/ins-1b|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |This is one of 2 nano-ఉపగ్రహంs designed and manufactured by Indian_Space_Research_Organisation, are part of the constellation of 104 ఉపగ్రహంs launched in a single go
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=41954 41954]
|–
|{{cvt|500.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1B&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite INS-1B|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=41954|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|514.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1B&quot; /&gt;
|{{cvt|6878|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1B&quot; /&gt;
|94.6 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1B&quot; /&gt;
|97.5°&lt;ref name=&quot;N2YO_NANO1B&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |96
| rowspan=&quot;2&quot; |దక్షిణాసియా ఉపగ్రహం (జీశాట్-9)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G9&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-024A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=17 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017022208/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-024A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2017-024A}}
|{{cvt|2230|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G9&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3500 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G9&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-9|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-9|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=15 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415014043/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5 మే 2017, 16:57:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G9&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-024A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=17 అక్టోబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017022208/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-024A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV Mk.II]]&lt;ref name=&quot;GSLVMk2F09&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV-F09 Data|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV_F09/files/assets/common/downloads/GSLV%20F09%20Brochure.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731195022/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV_F09/files/assets/common/downloads/GSLV%20F09%20Brochure.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |This ఉపగ్రహం is being offered by India as a diplomatic initiative to its neighboring countries (SAARC region) for communication, remote sensing, resource mapping and disaster management applications
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=42695 42695]
|{{cvt|976|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;GSLVMk2F09&quot; /&gt;
|{{cvt|35782.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G9&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 9|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=42695|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35805.8|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G9&quot; /&gt;
|{{cvt|42165|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G9&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G9&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G9&quot; /&gt;
|97.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G9&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |97
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-19|జీశాట్-19]](జీశాట్-19E)
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G19&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-031A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713184319/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-031A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2017-031A}}
|{{cvt|3136|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G19&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-19|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-19|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194557/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |4500 W&lt;ref name=&quot;GSLVMkIIID1&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV MKIII-D1/GSAT-19 Data|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV%20Mark%20III%20D1/files/assets/common/downloads/GSLV%20Mark%20III%20D1.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=12 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712123653/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSLV%20Mark%20III%20D1/files/assets/common/downloads/GSLV%20Mark%20III%20D1.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |5 జూన్ 2017, 5:28:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G19&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-031A|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=13 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713184319/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-031A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి_Mark_III|GSLV Mk.III]]-D1&lt;ref name=&quot;GSLVMkIIID1&quot; /&gt;
| colspan=&quot;9&quot; |Maiden orbital flight of GSLV Mk.III. This is the heaviest rocket (and the heaviest ఉపగ్రహం) to be launched by ISRO from Indian soil
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=42747 42747]
|{{cvt|1394|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;GSLVMkIIID1&quot; /&gt;
|{{cvt|35781.1|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G19&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 19|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=42747|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35806.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G19&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G19&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G19&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G19&quot; /&gt;
|82.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G19&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |98
| rowspan=&quot;2&quot; |NIUsat&lt;ref name=&quot;NIU_Gunter&quot;&gt;{{cite web|title=NIUSAT (Keralshree)|url=http://space.skyrocket.de/doc_sdat/niusat.htm|access-date=31 July 2017|website=space.skyrocket.de}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NIU&quot;&gt;{{cite web|title=NIUSAT|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/niusat|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731202646/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/niusat|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2017-036B}}
|{{cvt|15|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NIU&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |40 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2E_brochure&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C38|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C38_Brochure/files/assets/common/downloads/PSLV-C38%20.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=12 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712140432/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C38_Brochure/files/assets/common/downloads/PSLV-C38%20.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |23 జూన్ 2017, 9:29:00 IST&lt;ref name=&quot;IE_PSLVC38&quot;&gt;{{cite web|date=23 June 2017|title=PSLV-C38 launch live updates: ISRO successfully puts Cartosat-2 Series and 30 other satellites into orbit|url=http://indianexpress.com/article/india/isro-pslv-c38-carrying-31-satellites-launch-live-updates-cartosat-2-series-4717858/|access-date=31 July 2017|website=Indianexpress.com}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C38
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |This is a ఉపగ్రహం designed for remote sensing applications, and built by the students of Noorul_Islam_University, Kanyakumari
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=42766 42766]
|–
|{{cvt|502.5|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NIU&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite NIUSAT|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=42766|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|526.7|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NIU&quot; /&gt;
|{{cvt|6885|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_NIU&quot; /&gt;
|94.8 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_NIU&quot; /&gt;
|97.4°&lt;ref name=&quot;N2YO_NIU&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |99
| rowspan=&quot;2&quot; |[[కార్టోశాట్-2E]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2E&quot;&gt;{{cite web|title=Cartosat-2 Series Satellite|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite-1|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731225530/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2017-036C}}
|{{cvt|712|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2E&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |986 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2E_brochure&quot; /&gt;
| colspan=&quot;9&quot; |This is the 7th ఉపగ్రహం in the [[కార్టోశాట్]] series to be built by ISRO
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=42767 42767]
|–
|{{cvt|508.4|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2E&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite CARTOSAT 2E|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=42767|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|522.2|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2E&quot; /&gt;
|{{cvt|6886|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2E&quot; /&gt;
|94.8 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2E&quot; /&gt;
|97.4°&lt;ref name=&quot;N2YO_CART2E&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |100
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-17|జీశాట్-17]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం&lt;ref name=&quot;NASA_disc_G17&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-040B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=10 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810220240/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-040B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2017-040B}}
|{{cvt|3477|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G17&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-17|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-17|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=31 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193657/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |6200 W&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G17_brochure&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-17 Data|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSAT-17_Brochure/files/assets/common/downloads/GSAT-17%20Brochure.pdf|access-date=31 July 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=12 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712161527/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSAT-17_Brochure/files/assets/common/downloads/GSAT-17%20Brochure.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |29 జూన్ 2017, 2:45:00 IST&lt;ref name=&quot;NASA_disc1_G17&quot;&gt;{{cite web|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Trajectory Details|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-040B|access-date=31 July 2017|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|archive-date=10 ఆగస్టు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810220240/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2017-040B|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EU}} ఏరియేన్-5 ECA
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |This is India's 18th communication (and to date, its heaviest) ఉపగ్రహం
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=42815 42815]
|{{cvt|1480|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_G17_brochure&quot; /&gt;
|{{cvt|35771|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G17&quot;&gt;{{cite web|title=Technical details for satellite GSAT 17|url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=42815|access-date=31 July 2017|website=N2YO.com – Real Time Satellite Tracking and Predictions}}&lt;/ref&gt;
|{{cvt|35817|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G17&quot; /&gt;
|{{cvt|42164|km|mi}}&lt;ref name=&quot;N2YO_G17&quot; /&gt;
|1436.1 mins&lt;ref name=&quot;N2YO_G17&quot; /&gt;
|0.1°&lt;ref name=&quot;N2YO_G17&quot; /&gt;
|93.5° E&lt;ref name=&quot;N2YO_G17&quot; /&gt;
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |101
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1H|IRNSS-1H]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC8&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1H|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1h|access-date=1 September 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=1 సెప్టెంబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901202723/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/irnss-1h|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|వర్తించదు
|{{cvt|1425|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC8_brochure&quot;&gt;{{cite web|title=IRNSS-1H brochure|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C39/files/assets/common/downloads/PSLV%20C39%20.pdf|access-date=2 September 2017|website=Isro.gov.in|archive-date=28 ఆగస్టు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828145635/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C39/files/assets/common/downloads/PSLV%20C39%20.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |2 September 2017&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC8&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C39
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |First ఉపగ్రహం to be co-designed and built with private sector assistance. Failed to reach orbit
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|{{cvt|598|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_NAVIC8_brochure&quot; /&gt;
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |102
| rowspan=&quot;2&quot; |[[కార్టోశాట్-2F]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* భూ శాస్త్రాలు&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F&quot;&gt;{{cite web|title=Cartosat-2 Series Satellite|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite-2|access-date=12 January 2018|website=Isro.gov.in|archive-date=11 జనవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111213957/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/cartosat-2-series-satellite-2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{cospar|2018-004A}}
|{{cvt|710|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F_brochure&quot;&gt;{{cite web|title=PSLV-C40 Data|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C40_Cartosat2SeriesMission/files/assets/common/downloads/PSLV-C40%20-%20Cartosat%202%20Series%20Mission.pdf|access-date=12 January 2018|website=Isro.gov.in|archive-date=11 జనవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111103433/https://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/PSLV-C40_Cartosat2SeriesMission/files/assets/common/downloads/PSLV-C40%20-%20Cartosat%202%20Series%20Mission.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;6&quot; |12 January 2018, 9:29:00 IST
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C40
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |ISRO sent 32 ఉపగ్రహంs, including 3 indigenous ones – కార్టోశాట్-2F (the 6th ఉపగ్రహం in the [[కార్టోశాట్]] series to be built by ISRO), MicroSat-TD and INS-1C, on this mission
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=43111 43111]
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |103
| rowspan=&quot;2&quot; |MicroSat
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F_brochure&quot; /&gt;
|{{cospar|2018-004T}}
|{{cvt|132|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F_brochure&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |This is a technology demonstrator, and the forerunner for future ఉపగ్రహంs in this series. The ఉపగ్రహం bus is modular in design and can be fabricated and tested independently of payload&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F_brochure&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=43128 43128]
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |104
| rowspan=&quot;2&quot; |INS-1C&lt;ref name=&quot;INS&quot; /&gt;
(ISRO {{nowrap begin}}Nano-Satellite 1C){{nowrap end}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సాంకేతికత అనువర్తనాలు&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F_brochure&quot; /&gt;
|TBA
|{{cvt|11|kg|lb}}&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_CART2F_brochure&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| colspan=&quot;9&quot; |INS-1C, the third ఉపగ్రహం in the Indian Nanoఉపగ్రహం series, will be carrying a Miniature Multispectral Technology Demonstration (MMX-TD) Payload from Space Applications Centre (SAC). Data sent by this camera can be utilised for topographical mapping, vegetation monitoring, aerosol scattering studies and cloud studies&lt;ref name=&quot;ISRO_portal_INS1C&quot;&gt;{{cite web|title=We are very sorry, but you do not have access to this page|url=https://www.isro.gov.in/pslv-c40-cartosat-2-series-satellite-mission/ins-1c|access-date=12 January 2018|website=Isro.gov.in|publisher=Department of Space, Indian Space Research Organization}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|TBA
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |105
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-6A|జీశాట్-6A]]&lt;ref name=&quot;G6A&quot;&gt;{{cite web|title=GSAT-6A Satellite|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-6a|access-date=30 March 2018|website=Isro.gov.in|archive-date=30 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330013057/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-6a|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం &lt;ref name=&quot;G6AF08&quot;&gt;{{cite web|title=GSLV F08-GSAT6A Brochure|url=https://www.isro.gov.in/gslv-f08-gsat-6a-mission/gslv-f08-gsat6a-brochure|access-date=30 March 2018|website=isro.gov.in|archive-date=10 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710162623/https://www.isro.gov.in/gslv-f08-gsat-6a-mission/gslv-f08-gsat6a-brochure|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-027A 2018-027A]
|{{cvt|2117|kg}}&lt;ref name=&quot;G6AF08&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |3119 W
| rowspan=&quot;2&quot; |29 మార్చి 2018, 16:56:00 IST
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]]-F08
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Similar to జీశాట్-6 it is a high power S-band సమాచార ఉపగ్రహం configured around I-2K bus. The ఉపగ్రహం will also provide a platform for developing technologies such as demonstration of 6 m S-Band Unfurlable Antenna, handheld ground terminals and network management techniques that could be useful in ఉపగ్రహం based mobile communication applications.&lt;ref name=&quot;G6A&quot; /&gt; Communication was lost with ఉపగ్రహం before final orbit raising maneuver.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |106
| rowspan=&quot;2&quot; |[[IRNSS-1I|IRNSS-1I]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Navigation/Global Positioning
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=43286 2018-035A]
|{{convert|1425|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |1671 W&lt;ref&gt;{{cite web|title=SALIENT FEATURES OF IRNSS-1I|url=https://www.isac.gov.in/navigation/html/irnss-1i.jsp|access-date=28 September 2019|website=isac.gov.in|publisher=Space Applications Centre}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |12 ఏప్రిల్ 2018, 04:04:00
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C41
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Eighth ఉపగ్రహం of IRNSS
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[https://www.karhukoti.com/webtracker?s=43286 43286]
|{{convert|600|kg}}
|–
|–
|–
|1450.9 minutes
|29°
|55.0° E
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |107
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-29|జీశాట్-29]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* High-throughput_satellite
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-089A 2018-089A]
|{{cvt|3423|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |1 November 2018, 11:38
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి_Mk_III|GSLV Mk III]] D2
| colspan=&quot;9&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#fdffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/?s=43698 43698]
|–
|
|
|
|13 hours
|8.9°
|
|
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |108
| rowspan=&quot;2&quot; |HySIS
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Hyperspectral_imaging ఉపగ్రహం
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-096A 2018-096A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171727/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-096A |date=2022-12-19 }}
|{{cvt|380|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |29 November 2018, 04:27:30 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-C43
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Hyperspectral imaging services for agriculture, forestry, resource mapping, భూ సమవర్తనgraphical assessment and military applications.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=43719 43719]
|
|{{cvt|633.3|km}}
|{{cvt|648.1|km}}
|
|97 minutes 26 seconds
|97.95°
|''వర్తించదు''
|
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |109
| rowspan=&quot;2&quot; |ExseedSat-1&lt;ref&gt;{{cite web|date=27 April 2019|title=ExseedSat-1 becomes India's first private satellite in space|url=https://www.cnbctv18.com/economy/exseedsat-1-becomes-indias-first-private-satellite-in-space-1600041.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427114009/https://www.cnbctv18.com/economy/exseedsat-1-becomes-indias-first-private-satellite-in-space-1600041.htm|archive-date=27 April 2019}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సమాచార ప్రసారం technology demonstrator
|2018-099
|{{cvt|1|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |1 W
| rowspan=&quot;2&quot; |3 December 2018, 18:34:05 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|US}} SpaceX Falcon_9
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|US}} Vandenberg Air Force Base, California
| colspan=&quot;9&quot; |India's first privately funded and built ఉపగ్రహం
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|
|
|
|
|
|
|
|''వర్తించదు''
|
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |110
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-11|జీశాట్-11]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* [[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-100B 2018-100B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171723/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-100B |date=2022-12-19 }}
|{{cvt|5854|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |13.6&amp;nbsp;kW
| rowspan=&quot;2&quot; |5 December 2018, 18:16 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EUR}} [[Ariane_5|ఏరియేన్ 5]]-Ariane_flight_VA246
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Heaviest Indian spacecraft in orbit till date.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=43824 43824]
|
|{{cvt|35,767.8|km}}
|{{cvt|35,820.1|km}}
|
|1,436.1 minutes
|0.0°
|74.0° E
|
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |111
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-7A|జీశాట్-7A]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* సైనిక ఉపగ్రహం
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-105A 2018-105A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171537/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-105A |date=2022-12-19 }}
|{{cvt|2250|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |3.3&amp;nbsp;kW
| rowspan=&quot;2&quot; |19 December 2018, 10:40 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3]]-F11
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Services for Indian_Air_Force and Indian_Army.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=43864 43864]
|
|{{cvt|35,786.6|km}}
|{{cvt|35,799.4|km}}
|
|1,436.1 minutes
|0.1°
|63.0° E
|
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |112
| rowspan=&quot;2&quot; |Microsat-R
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Earth imaging for defense applications (వివరాలు classified)
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-006A 2019-006A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171411/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-006A |date=2022-12-19 }}
|{{cvt|741.2|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |23 January 2019, 19:37 IST
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C44|PSLV-C44]]
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |[[ఉపగ్రహ విధ్వంసక ఆయుధం#భారతదేశం|2019 లో చేసిన ఉపగ్రహ విధ్వంసక పరీక్షలో]] ధ్వంసం చేసారని భావిస్తున్నారు.
| rowspan=&quot;2&quot; |–
|-
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=43947 43947]
|
|''వర్తించదు''
|''వర్తించదు''
|''వర్తించదు''
|''వర్తించదు''
|''వర్తించదు''
|''వర్తించదు''
|''వర్తించదు''
|–
|27 మార్చి 2019
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |113
| rowspan=&quot;2&quot; |PS4 Stage attached with KalamSAT-V2
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Student ఉపగ్రహం
|–
|{{cvt|1.26|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |23 January 2019, 19:37 IST
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C44|PSLV-C44]]
| colspan=&quot;9&quot; |Used PSLV's 4th stage as orbital platform.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|
|''వర్తించదు''
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |114
| rowspan=&quot;2&quot; |[[జీశాట్-31|జీశాట్-31]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* High-throughput Telecommunication&lt;nowiki/&gt;సమాచార ఉపగ్రహం
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-007B 2019-007B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171540/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-007B |date=2022-12-19 }}
|{{cvt|2536|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |4.7&amp;nbsp;kW
| rowspan=&quot;2&quot; |6 ఫిబ్రవరి 2019, 02:31 IST
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|EUR}} [[Ariane_5|ఏరియేన్ 5-VCA]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|French Guiana}} Guiana_Space_Centre, Kourou
| colspan=&quot;9&quot; |Replacement of the aging [[ఇన్‌శాట్-4CR]].
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=44035 44035]
|
|{{cvt|35,775.7|km}}
|{{cvt|35,812.3|km}}
|
|1,436.1 minutes
|0.1°
|48.0° E
|
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |115
| rowspan=&quot;2&quot; |EMISAT
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Reconnaissance of electromagnetic spectrum (ELINT)
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-018A 2019-018A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809225205/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-018A |date=2022-08-09 }}
|{{cvt|436|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |800 W
| rowspan=&quot;4&quot; |1 ఏప్రిల్ 2019,  09:27 IST
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి-C45|PSLV-C45]]
| rowspan=&quot;6&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |Electromagnetic intelligence to track any enemy radars for Indian_Armed_Forces.
| rowspan=&quot;4&quot; |
|-
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=44078 44078]
|–
|{{cvt|739.3|km}}
|{{cvt|767.6|km}}
|
|99.7 minutes
|98.38°
|''వర్తించదు''
|
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |116
| rowspan=&quot;2&quot; |PS4 Stage attached with ExseedSat-2, AMSAT, ARIS and AIS payloads
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Amateur radio applications, Ionospheric studies and Maritime ఉపగ్రహం applications respectively.
|–
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;9&quot; |Utilization of fourth stage directly as a ఉపగ్రహం for experiments.
|-
|–
|
|
|
|
|–
|–
|''వర్తించదు''
|
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |117
| rowspan=&quot;2&quot; |RISAT-2B
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Disaster management
* Imaging_radar
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-028A 2019-028A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171730/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-028A |date=2022-12-19 }}
|{{cvt|615|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |22 మే 2019, 05:30:00 IST
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-CA C46
| colspan=&quot;9&quot; |Successor to old RISAT-2.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=44233 44233]
|
|{{cvt|558.4|km}}
|{{cvt|563.5|km}}
|
|95.7 minutes
|37.0°
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |118
| rowspan=&quot;2&quot; |[[చంద్రయాన్-2]] లో భాగమైన కక్ష్యా వాహనం
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Lunar_exploration
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-042A 2019-042A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509150505/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019-042A |date=2021-05-09 }}
|{{cvt|2379|kg}} (''Orbiter only'')
| rowspan=&quot;2&quot; |1&amp;nbsp;kW
| rowspan=&quot;2&quot; |22 జూలై 2019, 09:13:12 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి_Mk_III|GSLV Mk III]] M01
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |India's second lunar exploration mission. Orbital insertion successful, soft landing failed. First operational flight of [[జిఎస్‌ఎల్‌వి_Mk_III|GSLV Mk III]].
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=44441 44441]
|{{cvt|682|kg}}
|{{cvt|100|km}}
|
|–
|–
|90.0°
|వర్తించదు
|–
|20 ఆగస్టు 2019, 09:02 IST (03:32 UTC)
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |119
| rowspan=&quot;2&quot; |[[కార్టోశాట్-3]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Earth observation
|2019-081A
|{{cvt|1625|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |2000 W
| rowspan=&quot;2&quot; |27 November 2019, 09:28:00 IST
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-XL C47
| rowspan=&quot;4&quot; |{{flagicon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]]
| colspan=&quot;9&quot; |13 American nano-ఉపగ్రహంs to be piggybacked along. కార్టోశాట్-3 is among optical ఉపగ్రహంs with highest resolutions in world.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=44804 44804]
|
|{{cvt|507.2|km}}
|{{cvt|526.6|km}}
|
|94.8 minutes
|97.5°
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |120
| rowspan=&quot;2&quot; |RISAT-2BR1
| rowspan=&quot;2&quot; |
* Imaging_radar
|2019-089F
|{{cvt|628|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |11 December 2019 09:55 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|IND}} [[పిఎస్‌ఎల్‌వి]]-QL C48
| colspan=&quot;9&quot; |Has an improved resolution of 0.35 meters.
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|44857
|
|{{cvt|576|km}}
|{{cvt|576|km}}
|
|
|37.0°
|వర్తించదు
|–
|–
|–
|}
&lt;small&gt;&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; మూలాల మధ్య డేటాలో వ్యత్యాసం ఉన్నట్లయితే, [http://www.n2yo.com/ N2YO],[https://nssdc.gsfc.nasa.gov NASA NSSDCA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027051002/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/ |date=2019-10-27 }} సత్యానికి మూలంగా తీసుకోబడుతుంది.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; కక్ష్య రేఖాంశం [[భూ స్థిర కక్ష్య|జియోస్టేషనరీ]], [[భూ సమవర్తన కక్ష్య|జియోసింక్రోనస్]] ఉపగ్రహాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.&lt;/small&gt; &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt; [[మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్|మంగళయాన్-1]] కి సంబంధించిన మొత్తం కక్ష్య డేటా దాని మార్టిన్ కక్ష్య కోసం మాత్రమే. &lt;sup&gt;§&lt;/sup&gt; [[చంద్రయాన్-2]] కి సంబంధించిన మొత్తం కక్ష్య డేటా దాని చంద్ర కక్ష్య కోసం మాత్రమే.

== 2020లు ==
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/india/isro-pslv-c48/risat-2br1-mission-pslvs-milestone-flight-successful-10-satellites-placed-in-orbits/articleshow/72472857.cms|title=ISRO PSLV-C48/RISAT-2BR1 mission: PSLV's milestone flight successful, 10 satellites placed in orbits|last=Tejonmayam|date=11 December 2019|work=The Times of India|access-date=12 December 2019}}&lt;/ref&gt; 2020, 2024 మధ్య ఇస్రో, 50 ప్రయోగాలను నిర్వహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రయోగ ఫ్రీక్వెన్సీని సంవత్సరానికి 12+కి పెంచడంతో పాటు, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Science/Yp7nbEIO1S0uvpWVGjL91J/Isro-to-increase-frequency-of-satellite-launches-to-12-per-y.html|title=ISRO to increase frequency of satellite launches to 12 per year: Chairman|date=23 April 2017|work=Mint (newspaper)|access-date=12 December 2019}}&lt;/ref&gt; [[ఆదిత్య-ఎల్1|ఆదిత్య L1]], [[చంద్రయాన్-3]], లూనార్ పోలార్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ మిషన్, శుక్రయాన్-1, మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్ 2 తో సహా అనేక గ్రహాంతర అన్వేషణ యాత్రలు  ఈ దశాబ్దంలో నిర్వహించాలని ప్రణాళిక చేసింది. శుక్రయాన్ తర్వాత [[గురుడు|బృహస్పతికి]] ఒక యాత్ర, [[సౌర కుటుంబం|సౌర వ్యవస్థను]] దాటి అన్వేషించే యాత్రను కూడా ప్రతిపాదించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 December 2019|title=Exoworlds to take off in 2025: Kasturirangan|url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/exoworlds-to-take-off-in-2025-kasturirangan-782783.html|access-date=12 December 2019|publisher=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 July 2019|title=Seventh convocation address IIST|url=https://www.iist.ac.in/sites/default/files/library/7thconvocationspeech2019.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206054815/https://www.iist.ac.in/sites/default/files/library/7thconvocationspeech2019.pdf|archive-date=6 December 2019|access-date=12 December 2019}}&lt;/ref&gt; ఈ దశాబ్దం మధ్యలో [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] 100వ యాత్ర చేస్తుందని భావిస్తున్నారు. &lt;ref name=&quot;PSLV50&quot;/&gt; తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన కొత్త [[చిన్న ఉపగ్రహాల ప్రయోగ వాహనం]] 2020 జనవరి లో తొలి ప్రయోగం చేయనుంది. SCE-200 భారతదేశపు భారీ, అతి భారీ ప్రయోగ వ్యవస్థల వేదికగా భావిస్తున్నారు. దశాబ్ది మధ్యలో దీని మొదటి ప్రయోగం జరగవచ్చని భావిస్తున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 October 2019|title=Episode 90 – An update on ISRO's activities with S Somanath and R Umamaheshwaran|url=https://astrotalkuk.org/episode-90-an-update-on-isros-activities-with-s-somanath-and-r-umamaheshwaran/|access-date=12 December 2019|publisher=AstrotalkUK}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;isro-ar2013&quot;&gt;{{Cite web|title=Space Transportation System – Semi-cryogenic Project|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/AnnualReports/2014/STS.html|access-date=12 December 2019|publisher=ISRO|archive-date=6 ఆగస్టు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806030450/https://www.isro.gov.in/sites/default/files/AnnualReports/2014/STS.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/home/science/have-tech-to-configure-launch-vehicle-that-can-carry-50-tonne-payload-isro-chairman/articleshow/62908345.cms|title=Have tech to configure launch vehicle that can carry 50-tonne payload: ISRO chairman|date=17 February 2018|work=The Times of India|access-date=12 December 2019}}&lt;/ref&gt; 2022 ఆగస్టుకు ముందు [[భారత మానవ అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమం|మానవ సహిత అంతరిక్ష యాత్ర నిర్వహించడం]] ఏజెన్సీకి అత్యంత ప్రాధాన్యత. ఈ కార్యక్రమ దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలు మానవ స్థావరమైన అంతరిక్ష కేంద్ర స్థాపన, చంద్రునిపై మానవుడి సందర్శన.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |పేలోడ్ వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ తేదీ
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ వాహనం
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రయోగ స్థలం
! colspan=&quot;9&quot; |వివరాలు
! rowspan=&quot;3&quot; |మూలాలు&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(అధికారిక&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;పోర్టల్)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |#
! rowspan=&quot;2&quot; |పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |రంగం
! class=&quot;sortable&quot; |COSPAR ID
!ప్రయోగ సమయంలో ద్రవ్యరాశి
! rowspan=&quot;2&quot; |Power
! rowspan=&quot;2&quot; |పెరియాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |అపోయాప్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |సెమీ మేజర్ యాక్సిస్
! rowspan=&quot;2&quot; |కక్ష్యా కాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |ఇన్‌క్లినేషన్
! rowspan=&quot;2&quot; |రేఖాంశం&lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఎక్సెంట్రిసిటీ
! rowspan=&quot;2&quot; |పని ప్రారంభం
! rowspan=&quot;2&quot; |క్షయం తేదీ
|-
!SatCat #
!నౌక ద్రవ్యరాశి
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |121
| rowspan=&quot;2&quot; |జీశాట్-30
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాచార ప్రసారం
|2020-005A
|{{Cvt|3357|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |6000 W
| rowspan=&quot;2&quot; |16 జనవరి 2020, 21:05 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[Ariane 5|ఏరియేన్ 5]] ECA VA-251
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[Guiana Space Centre|Centre Spatial Guyanais]], [[Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |Replacement of ఇన్‌శాట్-4A
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-30] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200118185023/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-30 |date=2020-01-18 }}
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[http://www.n2yo.com/satellite/?s=45026 45026]
|
|{{Cvt|35,779.1|km}}
|{{Cvt|35,808.5|km}}
|{{Cvt|42,164|km}}
|1436.1 minutes
|0.0°
|83.0° E
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |122
| rowspan=&quot;2&quot; |EOS-01&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(RISAT-2BR2)
| rowspan=&quot;2&quot; |భూ పరిశీలన
|[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2020-081A 2020-081A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219171532/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2020-081A |date=2022-12-19 }}
|{{Cvt|630|kg}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://spaceflightnow.com/2020/11/07/indian-pslv-deploys-10-satellites-in-first-launch-since-start-of-pandemic/|title=Indian PSLV deploys 10 satellites in first launch since start of pandemic|date=7 November 2020|access-date=8 November 2020|publisher=Spaceflight Now}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |7 నవంబరు 2020, 09:42 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]-DL C49
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Space based synthetic aperture imaging radar.
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c49-eos-01] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029074633/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c49-eos-01 |date=2020-10-29 }} [https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-01] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809183803/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-01 |date=2022-08-09 }}
|-
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=46905 46905]
|
|{{Cvt|576.1|km}}
|{{Cvt|582.9|km}}
|{{Cvt|6950|km}}
|96.1 minutes
|36.9°
| -
|
|
|
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |123
| rowspan=&quot;2&quot; |CMS-01&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(జీశాట్-12R)
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాచార ప్రసారం
|2020-099A
|{{Cvt|1425|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |1500 W
| rowspan=&quot;2&quot; |17 డిసెంబరు 2020, 10:11 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]-XL C50
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |Extended C-band coverage for mainland India as well as [[లక్షద్వీప్|Lakshadweep]] and [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|A&amp;N Islands]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=PSLV C-50/CMS-01 brochure|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/pslv-c50-cms-01/pslv-c50-cms-01-brochure/pslv-c50_cms-01_mission_-_brochure_-_ver_8.pdf|access-date=2020-12-17|website=ISRO|archive-date=2021-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224201108/https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/pslv-c50-cms-01/pslv-c50-cms-01-brochure/pslv-c50_cms-01_mission_-_brochure_-_ver_8.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/cms-01] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817042957/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/cms-01 |date=2022-08-17 }} [https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c50-cms-01] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211082938/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c50-cms-01 |date=2020-12-11 }}
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=47256 47256]
|
|{{Cvt|35764.9|km}}
|{{Cvt|35823.1|km}}
|{{Cvt|42165|km}}
|1436.1 minutes
|0.0°
|83.0° E
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |124
| rowspan=&quot;2&quot; |Sindhu Netra
| rowspan=&quot;2&quot; |భూ పరిశీలన
|TBD
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;10&quot; |28 ఫిబ్రవరి 2021, 03:54 UTC
| rowspan=&quot;10&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]-DL [[PSLV-C51|C51]]
| rowspan=&quot;10&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |For use by [[భారత నావికా దళం|Indian Navy]] to keep surveillance over Indian Ocean.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sindhu-netra-indian-ocean-isro-drdo-1774081-2021-03-01|title=India deploys Sindhu Netra satellite for keeping eye over Indian Ocean|last=Sehgal|first=Manjeet|date=2021-03-01|work=India Today|access-date=2021-03-10}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|TBD
|
|
|
|
|
|
| -
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |125
| rowspan=&quot;2&quot; |Satish Dhawan ఉపగ్రహం (SDSat) 
| rowspan=&quot;2&quot; |Studying space radiations and magnetosphere
|TBD
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;9&quot; |Nanoఉపగ్రహం developed by Space Kidz India to study radiations. Carried 25,000 పేరుs and a copy of [[భగవద్గీత|Bhagvad Gita]] into space.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.businesstoday.in/lite/story/satish-dhawan-nanosatellites-to-carry-bhagavad-gita-pm-modi-photo-to-space/1/431282.html|title=Satish Dhawan nanosatellite to carry Bhagavad Gita, PM Modi's photo to space|date=2021-02-15|work=Business Today|access-date=2021-03-10|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217041052/https://m.businesstoday.in/lite/story/satish-dhawan-nanosatellites-to-carry-bhagavad-gita-pm-modi-photo-to-space/1/431282.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.spacekidzindia.in/sdsat/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725062057/http://www.spacekidzindia.in/sdsat/ |date=2021-07-25 }} [https://www.isro.gov.in/Spacecraft/satish-dhawan-sat-sdsat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809183513/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/satish-dhawan-sat-sdsat |date=2022-08-09 }}
|-
|TBD
|
|
|
|
|
|
| -
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |126
| rowspan=&quot;2&quot; |JITSat
| rowspan=&quot;2&quot; |Student ఉపగ్రహం
|TBD
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
|Developed by Jeppiaar Institute of Technology as a part of UNITYSat constellation.&lt;ref name=&quot;Firstpost&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/tech/science/unitysat-trio-sindhunetra-sd-sat-students-built-five-payloads-on-isros-pslv-c51-mission-9360081.html|title=UNITYsat trio, SindhuNetra, SD Sat: Students built five of the payloads in ISRO's PSLV-C51 mission|date=2021-03-01|work=Firstpost|access-date=2021-03-10}}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|
|
|
|
|
| rowspan=&quot;6&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/unitysat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809183515/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/unitysat |date=2022-08-09 }}
|-
|TBD
|
|
|
|
|
|
| -
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |127
| rowspan=&quot;2&quot; |GHRCESat
| rowspan=&quot;2&quot; |Student ఉపగ్రహం
|TBD
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;9&quot; |Developed by G. H. Raisoni College of Engineering Nagpur as a part of UNITYSat constellation.&lt;ref name=&quot;Firstpost&quot; /&gt;
|-
|TBD
|
|
|
|
|
|
| -
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |128
| rowspan=&quot;2&quot; |Sri Shakthi Sat
| rowspan=&quot;2&quot; |Student ఉపగ్రహం
|TBD
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;9&quot; |Developed by Sri Shakthi Institute of Engineering and Technology as a part of UNITYSat constellation.&lt;ref name=&quot;Firstpost&quot; /&gt;
|-
|TBD
|
|
|
|
|
|
| -
|
|
|
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |129
| rowspan=&quot;2&quot; |EOS-03&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(GISAT-1)
| rowspan=&quot;2&quot; |భూ పరిశీలన
|వర్తించదు
|{{Cvt|2268|kg|lb}}
| rowspan=&quot;2&quot; |2280 W
| rowspan=&quot;2&quot; |12 ఆగస్టు 2021, 12:13 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] Mk II F10
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |First ఉపగ్రహం of GISAT constellation and first Indian real-time భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం intended in [[భూ స్థిర కక్ష్య|భూ సమవర్తనstationary orbit]]. Failed to reach orbit as upper-stage of rocket did not ignite.
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/launcher/gslv-f10-eos-03] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220207004519/https://www.isro.gov.in/launcher/gslv-f10-eos-03 |date=2022-02-07 }}[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-03] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203005520/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-03 |date=2022-02-03 }}
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|వర్తించదు
|–
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|వర్తించదు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |130
| rowspan=&quot;2&quot; |EOS-04&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(RISAT-1A)
| rowspan=&quot;2&quot; |భూ పరిశీలన
|2022-013A
|{{Cvt|1710|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |2280 W
| rowspan=&quot;6&quot; |14 ఫిబ్రవరి 2022, 00:29 UTC
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]-XL C52
| rowspan=&quot;6&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| colspan=&quot;9&quot; |[[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|ISRO]] Radar Imaging ఉపగ్రహం designed to provide high quality images under all weather conditions for applications such as Agriculture, Forestry &amp; Plantations, Soil Moisture &amp; Hydrology and Flood mapping.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=EOS-04|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-04|access-date=2022-03-06|website=ISRO|archive-date=2022-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320005614/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-04] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809183029/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/eos-04 |date=2022-08-09 }} [https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c52-eos-04-mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220209012447/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c52-eos-04-mission |date=2022-02-09 }}
|-
|-
|[https://n2yo.com/satellite/?s=51656 51656]
|
|{{Cvt|526.7|km}}
|{{Cvt|543.5|km}}
|{{Cvt|6906|km}}
|95.2 minutes
|97.6°
| -
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |131
| rowspan=&quot;2&quot; |{{USA}} {{IND}} {{TWN}} INSPIRESAT-1
| rowspan=&quot;2&quot; |Student cubesat
|2022-013B
|{{Cvt|8.7|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;9&quot; |Developed jointly by Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) of India, Laboratory for Atmospheric and Space Physics from the US and National Central University of Taiwan. It is equipped with a combat ionosphere probe to study earth's Ionosphere.
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/inspiresat-1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809183033/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/inspiresat-1 |date=2022-08-09 }} [https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c52-eos-04-mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220209012447/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c52-eos-04-mission |date=2022-02-09 }}
|-
|[https://n2yo.com/satellite/?s=51657 51657]
|
|{{Cvt|526.1|km}}
|{{Cvt|541.8|km}}
|{{Cvt|6904|km}}
|95.2 minutes
|97.6°
| -
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |132
| rowspan=&quot;2&quot; |{{IND}} {{BTN}} INS-2TD
| rowspan=&quot;2&quot; |Experimental
|2022-013C
|{{Cvt|17.5|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;9&quot; |Joint Indo-Bhutanese technology demonstration ఉపగ్రహం which is a precursor to INS-2B, first Bhutanese ఉపగ్రహం.
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/ins-2td] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809183031/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/ins-2td |date=2022-08-09 }} [https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c52-eos-04-mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220209012447/https://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c52-eos-04-mission |date=2022-02-09 }}
|-
|[https://n2yo.com/satellite/?s=51658 51658]
|
|{{Cvt|525.8|km}}
|{{Cvt|540.9|km}}
|{{Cvt|6904|km}}
|95.2 minutes
|97.6°
| -
|
|
|
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |133
| rowspan=&quot;2&quot; |CMS-02 (జీశాట్-24)
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాచార ప్రసారం
|2022-067A
|{{Cvt|4181.3|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; |12000 W
| rowspan=&quot;2&quot; |22 జూన్ 2022, 21:03 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|EU}} [[Ariane 5|ఏరియేన్ 5]] ECA VA-257
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|French Guiana}} [[Guiana Space Centre|Centre Spatial Guyanais]], [[Kourou]]
| colspan=&quot;9&quot; |First demand driven ఉపగ్రహం of NSIL. Operated by M/s Tata Play.
| rowspan=&quot;2&quot; |[https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220620121709/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-24 |date=2022-06-20 }} [https://www.isro.gov.in/gsat-24/gsat-24-brochure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713211538/https://www.isro.gov.in/gsat-24/gsat-24-brochure |date=2022-07-13 }}
|- style=&quot;background:#bfffba;&quot;
|[https://www.n2yo.com/satellite/?s=52903 52903]
|{{Cvt|1774.9|kg}}
|{{Cvt|35651.2|km}}
|{{Cvt|35777.4|km}}
|{{Cvt|42085|km}}
|1432 minutes
|0.1°
| -
|
|
|
|-
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|134
|EOS 02
|భూ పరిశీలన
|
|135 kg
|
| rowspan=&quot;2&quot; |7 ఆగస్టు 2022, 03:48 [[సార్వత్రిక సమన్వయ సమయం|UTC]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[SSLV-D1]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag icon|IND}} [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], [[శ్రీహరికోట]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|- style=&quot;background:#fa8072;font-style:italic;&quot;
|135
|AzaadiSAT
|Student ఉపగ్రహం (భూ పరిశీలన)
|
|8 kg
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|}

== భవిష్యత్తు ==
రూపకల్పన, అభివృద్ధిలో ఉన్న, సమీప భవిష్యత్తులో ప్రయోగించాల్సి ఉన్న భారతీయ ఉపగ్రహాల జాబితాను ఇక్కడ చూడవచ్చు.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ఉపగ్రహం
! scope=&quot;col&quot; |ప్రతిపాదిత తేదీ
! scope=&quot;col&quot; |ప్రయోగ వాహనం
!ప్రయోగ స్థలం
! scope=&quot;col&quot; |రకం
! scope=&quot;col&quot; |కక్ష్య
! scope=&quot;col&quot; |మూలం
|-
|EOS-06/Oceansat-3
|2022
|{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] C53
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|సముద్రపు రంగు పరిశీలన ఉపగ్రహం
|SSO
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oceansat 3, 3A|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oceansat-3.htm|access-date=3 October 2019|website=space.skyrocket.de}}&lt;/ref&gt;
|-
|జీశాట్-20
|NET 2022
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3|GSLV Mk III]]
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|[[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Krebs|first=Gunter|title=GSat-20|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/gsat-20.htm|access-date=3 October 2019|website=Gunter's Space Page}}&lt;/ref&gt;
|-
|GISAT-2
|NET 2022
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Multispectral and hyperspectral Earth imaging ఉపగ్రహం
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSLV Project: Planned launches of GSLV|url=https://www.vssc.gov.in/VSSC/images/GSLV/LaunchesPlanned.pdf|access-date=2 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624073619/https://www.vssc.gov.in/VSSC/images/GSLV/LaunchesPlanned.pdf|archive-date=24 జూన్ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=28 February 2020|title=HAL hands over 50th set of L-40 stage of GSLV-MKII to ISRO|url=https://zeenews.india.com/india/hal-handsover-50th-set-of-l-40-stage-of-gslv-mkii-to-isro-2266950.html|access-date=2 March 2020|website=Zee News}}&lt;/ref&gt;
|-
|Aditya-L1
|Mid 2022
|{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]-XL C56
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Solar coronal observation spacecraft
|Halo orbit
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Marar|first=Anjali|date=28 April 2021|title=ARIES to train next-generation solar scientists ahead of India's Aditya L1 mission|url=https://indianexpress.com/article/india/aries-to-train-next-generation-solar-scientists-ahead-of-indias-aditya-l1-mission-7291677/|access-date=21 August 2021|website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|జీశాట్-32
|2022
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|[[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref name=&quot;late 2019 2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/starting-may-isro-to-launch-a-string-of-defence-satellites/article26714439.ece|title=Starting May, ISRO to launch a string of &quot;defence&quot; satellites|date=2 April 2019|work=The Hindu|access-date=3 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSat-32|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/gsat-32.htm|access-date=3 October 2019|website=space.skyrocket.de}}&lt;/ref&gt;
|-
|TDS-01
|2022
|TBD
|
|Technology demonstrator for Indian made Electric propulsion, TWTA and atomic clock.
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Surendra Singh|date=Feb 17, 2021|title=Gaganyaan manned mission not before 2023: Minister {{!}} India News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/gaganyaan-manned-mission-not-before-2023-minister/articleshow/81013233.cms|access-date=2021-12-12|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 December 2021|title=Second batch of Supplementary Demands for Grants for 2021-2022 (December, 2021)|url=https://dea.gov.in/sites/default/files/SUPPLEMENTARY%20COMPLETE%20%28FINAL%29.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212071920/https://dea.gov.in/sites/default/files/SUPPLEMENTARY%20COMPLETE%20%28FINAL%29.pdf|archive-date=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|SPADEX x 2
|2022
|{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Demonstration of rendezvous space docking and berthing of spacecraft
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/isro-to-develop-technology-that-will-help-refuel-spacecrafts-and-transfer-humans/298719|title=ISRO To Develop Technology That Will Help Refuel Spacecrafts, And Transfer Humans In Space, Eventually|date=2 May 2017|work=Outlook (Indian magazine)|access-date=3 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/india/2-days-after-space-station-news-isro-calls-for-docking-experiments-on-pslv-stage-4/articleshow/69800354.cms|title=2 days after Space Station news, ISRO calls for &quot;docking experiments&quot; on PSLV stage-4|date=15 June 2019|work=The Times of India|access-date=3 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Krebs|first=Gunter|title=SPADEX|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/spadex.htm|access-date=3 October 2019|website=Gunter's Space Page}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/science/isro-to-demonstrate-docking-of-satellites-next-year-says-sivan/article29558585.ece|title=ISRO's space docking experiment to happen next year, says Sivan|date=1 October 2019|work=The Hindu Business Line|access-date=3 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|జీశాట్-7R
|2022
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Military [[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Navy: Navy to buy Rs 1,589 crore satellite from ISRO|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/navy-to-buy-rs-1589-crore-satellite-from-isro/articleshow/70283927.cms|access-date=19 January 2020|publisher=Economic Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|జీశాట్-7C
|2022-23
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Military [[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=P|first=Rajat|title=Satellite control set to give drones more sting|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/satellite-control-set-to-give-drones-more-sting/articleshow/65907159.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|DRSS-1
|2022
|{{Flag icon|IND}} GSLV MKII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
| rowspan=&quot;2&quot; |Data Relay and ఉపగ్రహం tracking system
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/satellites-isro-idrss-1411248-2018-12-17|title=ISRO to launch two satellites under IDRSS: All about it|date=17 December 2018|work=India Today|access-date=5 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Department of Space, Outcome Budget 2016–2017|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/node/7064/outcomebudget2016-2017.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625163259/http://isro.gov.in/sites/default/files/article-files/node/7064/outcomebudget2016-2017.pdf|archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|DRSS-2
|2022
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3|GSLV Mk III]]
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|-
|AstroSat-2
|2022-23
|{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Space telescope
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com//home/science/isro-plans-to-launch-indias-2nd-space-observatory/articleshow/62975636.cms?|title=ISRO plans to launch India's 2nd space observatory|last=Surendra Singh|date=19 February 2018|work=Times of India|access-date=5 October 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201224032/https://timesofindia.indiatimes.com//home/science/isro-plans-to-launch-indias-2nd-space-observatory/articleshow/62975636.cms|archive-date=1 February 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|X-ray Polarimeter ఉపగ్రహం
|2022
|{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Space observatory
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|
|-
|[[నిసార్ (ఉపగ్రహం)|నిసార్]] (నాసా ఇస్రో సింథటిక్ అపర్చర్ రాడార్)
|29 జనవరి 2023
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Synthetic aperture radar on భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Krebs|first=Gunter|title=NISAR|url=http://space.skyrocket.de/doc_sdat/nisar.htm|access-date=27 April 2017|website=Gunter's Space Page}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSLV launch manifest&quot;&gt;{{Cite web|last=Pietrobon|first=Steven|date=5 July 2018|title=Indian Launch Manifest|url=http://www.sworld.com.au/steven/space/india-man.txt|access-date=3 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఇన్‌శాట్ 3DS
|September 2022
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Military [[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Krebs|first=Gunter|title=NISAR|url=http://space.skyrocket.de/doc_sdat/nisar.htm|access-date=3 October 2019|website=Gunter's Space Page}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSLV launch manifest&quot; /&gt;
|-
|Shukrayaan-1
|2024-26
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Venus exploration
|Cytherion
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=22 July 2018|title=Indian Mars and Venus missions: Science and exploration|url=https://www.cospar-assembly.org/abstractcd/COSPAR-18/abstracts/B4.1-0010-18.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111063736/https://www.cospar-assembly.org/abstractcd/COSPAR-18/abstracts/B4.1-0010-18.pdf|archive-date=11 November 2018|access-date=5 October 2019|website=cospar-assembly.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|Lunar Polar Exploration Mission
|2024
|{{Flag icon|JPN}} [[H3 (rocket)|H3]]
|{{Flag icon|JPN}} [[Yoshinobu Launch Complex|LA-Y]], [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]]
|Lunar exploration
|Selenocentric
|-
|Mangalyaan 2
|2024-25
|{{Flag icon|IND}} [[జిఎస్‌ఎల్‌వి|GSLV]] MkII
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Mars exploration
|Martian
|-
|&lt;nowiki&gt;&lt;b id=&quot;mwHb8&quot;&gt;Disturbed and quiet time Ionosphere-thermosphere System at High Altitudes&lt;/b&gt;&lt;/nowiki&gt; (DISHA) x 2
|2025
|{{Flag icon|IND}} [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]]
|సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం
|Aeronomy ఉపగ్రహం
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|-
|జీశాట్-22
|TBD
|TBD
|
|TBD
|[[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|-
|జీశాట్-23
|TBD
|TBD
|
|TBD
|[[సమాచార ఉపగ్రహం]]
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|}

== గణాంకాలను ప్రారంభించండి ==
కింది గణాంకాలు భారతదేశం స్వయంగా నిర్మించి/నిర్వహించే ఉపగ్రహాల సంఖ్యను చూపిస్తాయి. ఇందులో ఉపయోగించిన ప్రయోగ వాహనాల సంఖ్యను, ఉపగ్రహాలుగా పరిగణించబడని రీ-ఎంట్రీ వంటి ప్రత్యేక కక్ష్యా యాత్రలనూ లెక్క లోకి తీసుకోలేదు. భారతదేశం ప్రయోగించిన విదేశీ ఉపగ్రహాలను కూడా ఇందులో చేర్చలేదు

=== దశాబ్దాల వారీగా ===
కింది బార్ చార్ట్ దశాబ్దాల వారీగా ప్రయోగించిన భారతీయ ఉపగ్రహాల సంఖ్యను జాబితా చేస్తుంది.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రయోగ వ్యవస్థ యొక్క మూలం దేశం
! colspan=&quot;3&quot; | ప్రయోగించిన భారత ఉపగ్రహాల సంఖ్య
|-
! విజయం
! వైఫల్యం
! మొత్తం
|-
|{{IND}}
| 81
| 9
| '''90'''
|-
|{{EU}}
| 25
| 0
| '''25'''
|-
|{{URS}}  /{{RUS}} 
| 6
| 0
| '''6'''
|-
|{{USA}} 
| 5
| 0
| '''5'''
|-
! మొత్తం
! 117
! 9
! 126
|}

=== దేశాల వారీగా ===
ప్రయోగ వాహనం ఆధారంగా ప్రయోగించబడిన ఉపగ్రహాల సంఖ్యను క్రింది బార్ చార్ట్ జాబితా చేస్తుంది
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రయోగ వ్యవస్థ దేశం
! colspan=&quot;3&quot; | ప్రయోగించిన భారత ఉపగ్రహాల సంఖ్య
|-
! విజయం
! వైఫల్యం
! మొత్తం
|-
|{{IND}} 
| 81
| 9
| '''90'''
|-
|{{EU}}
| 25
| 0
| '''25'''
|-
|{{URS}} /{{RUS}}
| 6
| 0
| '''6'''
|-
|{{USA}} 
| 5
| 0
| '''5'''
|-
! మొత్తం
! 117
! 9
! 126
|}

== ఇతర కక్ష్య, అర్ధకక్ష్య అంతరిక్ష నౌక ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |అంతరిక్ష నౌక
! scope=&quot;col&quot; | క్రమశిక్షణ
! scope=&quot;col&quot; | తేదీ
! scope=&quot;col&quot; | లాంచ్ మాస్
! scope=&quot;col&quot; | ప్రయోగ వాహనం
! scope=&quot;col&quot; | ప్రయోగ స్థలం
! scope=&quot;col&quot; | కక్ష్య
! scope=&quot;col&quot; | నిర్వీర్యం చేయబడింది
! scope=&quot;col&quot; | Ref
|-
| colspan=&quot;9&quot; | '''ప్రారంభించబడింది'''
|-
| [[స్పేస్ క్యాప్స్యూల్ రికవరీ ఎక్స్‌పెరిమెంట్|SRE-1]]
| రీ-ఎంట్రీ ప్రయోగం
| 10 జనవరి  2007, 03:54 UTC
| {{Cvt|550|kg}}
| [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] -G C7
| [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం|సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్]], [[శ్రీహరికోట]]
| {{Cvt|485|km}} x {{Cvt|639|km}}
| 22 జనవరి  2007, 04:16 UTC
|
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
| మూన్ ఇంపాక్ట్ ప్రోబ్ ( [[చంద్రయాన్ 1|చంద్రయాన్-1]] )
| చంద్రునిపై గుద్దుకోవడం
| 22 అక్టోబరు 2008, 00:52 UTC
| {{Cvt|34|kg}}
| [[ధృవీయ ఉపగ్రహ ప్రక్షేపణ యానం|PSLV]] -XL C11
| [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం|సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్]], [[శ్రీహరికోట]]
| {{Cvt|100|km}} x {{Cvt|100|km}} ( [[చంద్ర కక్ష్య|సెలెనోసెంట్రిక్]] )
| 14 నవంబరు 2008, 20:06
|
|-
| [[క్రూ మాడ్యూలు వాతావరణ పునఃప్రవేశ ప్రయోగం|క్రూ మాడ్యూల్ అట్మాస్ఫియరిక్ రీ-ఎంట్రీ ప్రయోగం]]
| రీ-ఎంట్రీ ప్రయోగం
| 18 డిసెంబరు 2014, 04:00 UTC
| {{Cvt|3775|kg}}
| [[జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3|LVM3]] -X
| [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం|సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్]], [[శ్రీహరికోట]]
| {{Cvt|126|km}} అపోజీ {{Cvt|1600|km}} పరిధి ( [[ఉప-కక్ష్య అంతరిక్షయానం|ఉప-కక్ష్య]] )
| 18 డిసెంబరు 2014, 04:15 UTC
|
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
| విక్రమ్ ల్యాండర్ ( [[చంద్రయాన్-2]] )
| చంద్రునిపై మృదువుగా దిగడం
| rowspan=&quot;2&quot; | 20 ఆగస్టు 2019, 03:32 UTC
| {{Cvt|1471|kg}}
| rowspan=&quot;2&quot; | [[జిఎస్‌ఎల్‌వి ఎమ్‌కె3|GSLV మార్క్ III]] M1
| rowspan=&quot;2&quot; | [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం|సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్]], [[శ్రీహరికోట]]
| rowspan=&quot;2&quot; | {{Cvt|100|km}} x {{Cvt|100|km}} ( [[చంద్ర కక్ష్య|సెలెనోసెంట్రిక్]] )
| rowspan=&quot;2&quot; | 6 సెప్టెంబరు 2019, 20:23 UTC
| rowspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background:#d3fcff;&quot;
| ప్రజ్ఞాన్ (రోవర్) ( [[చంద్రయాన్-2]] )
| లూనార్ రోవర్
| {{Cvt|27|kg}}
|}

== విదేశీ ఏజెన్సీలు ప్రయోగించిన ఇస్రో ఉపగ్రహాలు ==
విదేశీ అంతరిక్ష ఏజెన్సీలు (యూరప్, [[సోవియట్ యూనియన్]] / రష్యా, యునైటెడ్ స్టేట్స్) ప్రయోగించిన ISRO ఉపగ్రహాల జాబితాను దిగువ ఇవ్వబడిన పట్టికలలో చూడవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016|title=Winter Session of parliament 2016|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/parliament-questions/winter_session_in_parliament_2016_november_-_december_2016.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122114359/https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/parliament-questions/winter_session_in_parliament_2016_november_-_december_2016.pdf|archive-date=22 November 2018|access-date=19 October 2019|page=47}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |వాహనం కుటుంబం ప్రారంభించండి
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించారు
|-
! కమ్యూనికేషన్
! భూమి పరిశీలన
! ప్రయోగాత్మకమైనది
! ఇతర
! మొత్తం
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | యూరప్
|-
| అరియన్
| 20
| 0
| 1
| 0
| '''21'''
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | సోవియట్ యూనియన్ / రష్యా
|-
| ఇంటర్కోస్మోస్
| 0
| 2
| 1
| 0
| '''3'''
|-
| వోస్టాక్
| 0
| 2
| 0
| 0
| '''2'''
|-
| మోల్నియా
| 0
| 1
| 0
| 0
| '''1'''
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | అమెరికా
|-
| డెల్టా
| 2
| 0
| 0
| 0
| '''2'''
|-
| [[స్పేస్ షటిల్|అంతరిక్ష నౌక]]
| 1
| 0
| 0
| 0
| '''1'''
|-
| '''మొత్తం'''
| '''23'''
| '''5'''
| '''2'''
| '''0'''
| '''30'''
|}
విదేశీ ఏజెన్సీలు ప్రయోగించిన ఇస్రో ఉపగ్రహాలను క్రింది పట్టికలో చూడవచ్చు.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!No.
!ఉపగ్రహం's పేరు
!ప్రయోగ వాహనం
!Launch agency
!Country / region of launch agency
!ప్రయోగ తేదీ
!ప్రయోగ సమయంలో ద్రవ్యరాశి
!Power
!Orbit type
!Mission life
!Other information
!Reference(s)
|-
|1.
|[[ఆర్యభట్ట ఉపగ్రహం|Aryabhata]]
|కోస్మోస్-3M
|
|సోవియట్ యూనియన్
|19 ఏప్రిల్ 1975
|360&amp;nbsp;kg
|46 W
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ARYABHATA|url=https://www.ursc.gov.in/experimental-satellites/html/aryabhata.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|2.
|Bhaskara-1
|కోస్మోస్-3M
|
|సోవియట్ యూనియన్
|7 జూన్ 1979
|442&amp;nbsp;kg
|47 W
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|1 సంవత్సరం
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BHASKARA - 1|url=https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/bhaskara-1.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215245/https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/bhaskara-1.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|3.
|Apple
|ఏరియేన్ 1
L-03
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|19 జూన్ 1981
|670&amp;nbsp;kg
|210 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|2 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=APPLE - ISRO|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/apple|access-date=2019-10-18|website=www.isro.gov.in|archive-date=2019-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712110650/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/apple|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian First Communication Satellite – APPLE - ISRO|url=https://www.isro.gov.in/indian-first-communication-satellite-%E2%80%93-apple|access-date=2019-10-18|website=www.isro.gov.in|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205113413/https://www.isro.gov.in/indian-first-communication-satellite-%E2%80%93-apple|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|Bhaskara-2
|కోస్మోస్-3M
|
|సోవియట్ యూనియన్
|20 నవంబరు 1981
|444&amp;nbsp;kg
|47 W
|[[భూ నిమ్న కక్ష్య|భూ నిమ్న]]
|1 సంవత్సరం
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BHASKARA - 2|url=https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/bhaskara-2.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215324/https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/bhaskara-2.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|5.
|ఇన్‌శాట్-1A
|Delta 3910
|McDonnell-Douglas
|అమెరికా
|10 ఏప్రిల్ 1982
|1,152&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (550&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1000 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-1A|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1a.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215326/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1a.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|6.
|ఇన్‌శాట్-1B
|STS-8
|
|అమెరికా
|30 ఆగస్టు 1983
|1,152&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (550&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1000 W
|[[భూ స్థిర కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-1B|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1b.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215253/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1b.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|7.
|IRS-1A
|Vostok-2
|
|సోవియట్ యూనియన్
|17 మార్చి 1988
|975&amp;nbsp;kg
|620 W
|సౌర సమవర్తన
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IRS-1A|url=https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/irs-1a.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215327/https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/irs-1a.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|8.
|ఇన్‌శాట్-1C
|ఏరియేన్ 3

V-24/L-23
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|22 జూలై 1988
|1,190&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (550&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1000 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-1C|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1c.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215251/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1c.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|9.
|ఇన్‌శాట్-1D
|Delta 4925
|McDonnell-Douglas
|అమెరికా
|12 జూన్ 1990
|1,190&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (550&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1000 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|12 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-1D|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1d.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215256/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-1d.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|10.
|IRS-1B
|Vostok-2
|
|సోవియట్ యూనియన్
|29 ఆగస్టు 1991
|975&amp;nbsp;kg
|600 W
|సౌర సమవర్తన
|12 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IRS-1B|url=https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/irs-1b.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215334/https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/irs-1b.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|11.
|ఇన్‌శాట్-2A
|ఏరియేన్ 4

V-51/423
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|10 జూలై 1992
|1,906&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (905&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1000 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-2A|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2a.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215253/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2a.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|12.
|ఇన్‌శాట్-2B
|ఏరియేన్ 4

V-58/429
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|22 జూలై 1993
|1,906&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (916&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1000 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-2B|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2b.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215330/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2b.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|13.
|ఇన్‌శాట్-2C
|ఏరియేన్ 4

V-81/453
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|6 డిసెంబరు 1995
|2,106&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (946&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1450 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-2C|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2c.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215259/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2c.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|14.
|IRS-1C
|Molniya-M
|
|Russia
|28 డిసెంబరు 1995
|1250&amp;nbsp;kg
|813 W
|సౌర సమవర్తన
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IRS-1C|url=https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/irs-1c.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215254/https://www.ursc.gov.in/earth-observation/html/irs-1c.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|15.
|ఇన్‌శాట్-2D
|ఏరియేన్ 4

V-97/468
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|3 జూన్ 1997
|2,079&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (995&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1540 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|7 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-2D|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2d.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215258/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2d.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|16.
|ఇన్‌శాట్-2E
|ఏరియేన్ 4

V-117/486
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|2 ఏప్రిల్ 1999
|2,550&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,150&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|2150 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|12 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-2E|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2e.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215248/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-2e.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|17.
|ఇన్‌శాట్-3B
|ఏరియేన్ 5

V-128
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|21 మార్చి 2000
|2,070&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (970&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1712 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|10 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT 3B|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3b.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019000929/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3b.jsp|archive-date=2019-10-19|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|18.
|ఇన్‌శాట్-3C
|ఏరియేన్ 4

V-147
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|23 జనవరి 2002
|2,750&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,220&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|2765 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|12 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-3C|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3c.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215338/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3c.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|19.
|ఇన్‌శాట్-3A
|ఏరియేన్ 5

V-160
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|9 ఏప్రిల్ 2003
|2,950&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,350&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|3100 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|12 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT 3A|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3a.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215328/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3a.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|20.
|ఇన్‌శాట్-3E
|ఏరియేన్ 5

V-162
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|27 September 2003
|2,778&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,218&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|3100 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|12 సంవత్సరాలు
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-3E|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3e.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215250/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3e.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|21.
|ఇన్‌శాట్-4A
|ఏరియేన్ 5
V169
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|22 డిసెంబరు 2005
|3081&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (1386.55&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|5922 W
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|12 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=INSAT-4A|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202113354/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4a|archive-date=2 February 2015|access-date=2 February 2015|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|22.
|[[ఇన్శాట్-4B ఉపగ్రహం|ఇన్‌శాట్-4B]]
|ఏరియేన్ 5 ECA
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|12 మార్చి 2007
|3,025&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా
|5859 W
|భూ సమవర్తన
|12 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=INSAT-4B|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4b|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202093652/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/insat-4b|archive-date=2 February 2015|access-date=2 February 2015|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|23.
|[[జీశాట్-8 ఉపగ్రహం|జీశాట్-8]]
|ఏరియేన్-5 VA-202
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|21 మే 2011
|3,093&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,426&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|6242 W
|భూ సమవర్తన
|12 సంవత్సరాలు పైబడి
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-8|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-8|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202093755/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-8|archive-date=2 February 2015|access-date=2 February 2015|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|24.
|ఇన్‌శాట్-3D
|ఏరియేన్-5 VA-214
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|26 జూలై 2013
|2,061&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (937.8&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|1164 W
|భూ సమవర్తన
|7 సంవత్సరాలు
|Weather ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF INSAT-3D|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3d.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215257/https://www.ursc.gov.in/communication/html/insat-3d.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|24.
|జీశాట్-7
|ఏరియేన్-5 VA-215
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|30 ఆగస్టు 2013
|2,650&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,211&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|2915 W
|భూ సమవర్తన
|7 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SALIENT FEATURES OF GSAT-7|url=https://www.ursc.gov.in/communication/html/gsat-7.jsp|access-date=2019-10-18|website=www.ursc.gov.in|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018215244/https://www.ursc.gov.in/communication/html/gsat-7.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|26.
|[[జీశాట్-10 ఉపగ్రహం|జీశాట్-10]]
|ఏరియేన్-5 VA-209
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|29 September 2010
|3,400&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా (1,498&amp;nbsp;kg నౌక ద్రవ్యరాశి)
|6474 W
|భూ సమవర్తన
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-10|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202093808/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-10|archive-date=2 February 2015|access-date=2 February 2015|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|27.
|[[జీశాట్-16]]
|ఏరియేన్-5 VA-221
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|7 డిసెంబరు 2014
|3,181.6&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా
|6000 W
|భూ సమవర్తన
|12 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం, 48 ట్రాన్‌స్పాండర్లు ఉంటాయి, ఇస్రో సమాచార ఉపగ్రహాల్లో కెల్లా అత్యధికం.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-16|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206064335/http://isro.gov.in/Spacecraft/gsat-16|archive-date=6 February 2015|access-date=2 February 2015|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|28.
|[[జీశాట్-15 ఉపగ్రహం|జీశాట్-15]]
|ఏరియేన్-5 VA-227
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|11 నవంబరు 2015
|3,164&amp;nbsp;kg, ఇంధనంతో సహా
|6000 W
|భూ సమవర్తన
|12 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం, 24 ట్రాన్స్పాండర్లు ఉంటాయి.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-15|url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151112024932/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-15|archive-date=12 November 2015|access-date=12 November 2015|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|29.
|[[జీశాట్-18]]
|ఏరియేన్-5 VA-231
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|6 October 2016
|3,404&amp;nbsp;kg
|6474 W
|భూ సమవర్తన
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం, 48 ట్రాన్‌స్పాండర్లు ఉంటాయి.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 October 2016|title=India's GSAT-18 Communication Satellite Launched Successfully|url=https://www.isro.gov.in/update/06-oct-2016/indias-gsat-18-communication-satellite-launched-successfully|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404052703/https://www.isro.gov.in/update/06-oct-2016/indias-gsat-18-communication-satellite-launched-successfully|archive-date=4 April 2019|access-date=4 April 2019|publisher=spacesciencefacts.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|30.
|[[జీశాట్-17]]
|ఏరియేన్-5 VA-238
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|28 జూన్ 2017
|3,477&amp;nbsp;kg
|6474 W
|భూ సమవర్తన
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం, 42 ట్రాన్‌స్పాండర్లు ఉంటాయి.
|&lt;ref name=&quot;brochure&quot;&gt;{{Cite web|title=GSAT-17 brochure|url=http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSAT-17_Brochure/files/assets/common/downloads/GSAT-17%20Brochure.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712161527/http://www.isro.gov.in/sites/default/files/flipping_book/GSAT-17_Brochure/files/assets/common/downloads/GSAT-17%20Brochure.pdf|archive-date=12 July 2017|access-date=12 August 2017|publisher=Indian Space Research Organisation}}&lt;/ref&gt;
|-
|31.
|[[జీశాట్-11]]
|ఏరియేన్-5 VA-246
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|5 డిసెంబరు 2018
|5,854&amp;nbsp;kg
|13.4&amp;nbsp;kW
|భూ సమవర్తన
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-11 Mission – ISRO|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-11-mission|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713093327/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-11-mission|archive-date=13 July 2019|access-date=21 September 2019|website=www.isro.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|32.
|జీశాట్-31
|ఏరియేన్-5 VA-247
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|5 ఫిబ్రవరి 2019
|2,536&amp;nbsp;kg
|4.7&amp;nbsp;kW
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 February 2019|title=GSAT-31 Brochure|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/gsat-31_brochure.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190205145519/https://www.isro.gov.in/sites/default/files/gsat-31_brochure.pdf|archive-date=5 February 2019|access-date=19 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-31 - ISRO|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-31|access-date=2019-10-19|website=www.isro.gov.in|archive-date=2019-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110170747/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arianespace orbits two telecommunications satellites on first Ariane 5 launch of 2019|url=https://www.arianespace.com/press-release/arianespace-orbits-two-telecommunications-satellites-on-first-ariane-5-launch-of-2019/|access-date=2019-10-19|website=Arianespace|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|33.
|జీశాట్-30
|ఏరియేన్-5 VA-251
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|16 జనవరి 2020
|3,547&amp;nbsp;kg
|6&amp;nbsp;kW
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-30 - ISRO|url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-30|access-date=2020-01-19|website=www.isro.gov.in|archive-date=2020-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118185023/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arianespace orbits two telecommunications satellites on first Ariane 5 launch of 2020|url=https://www.arianespace.com/press-release/flight-va251-first-arianespace-mission-of-2020-a-success-eutelsat-konnect-and-gsat-30-in-orbit/|access-date=2020-01-19|website=Arianespace|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|34.
|CMS-02 (aka జీశాట్-24)
|ఏరియేన్-5 VA-257
|ఏరియేన్‌స్పేస్
|ఐరోపా
|22 జూన్ 2022
|4,181.3 kg
|12 kW
|[[భూ సమవర్తన కక్ష్య|భూ సమవర్తన]]
|15 సంవత్సరాలు
|సమాచార ఉపగ్రహం
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GSAT-24 mission brochure|url=https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/node/17983/gsat_24.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220622144155/https://www.isro.gov.in/sites/default/files/article-files/node/17983/gsat_24.pdf|archive-date=22 June 2022|access-date=22 June 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=First Ariane 5 launch of 2022 is a success, supporting two loyal clients of Arianespace: MEASAT (Malaysia) and NSIL (India)|url=https://www.arianespace.com/press-release/first-ariane-5-launch-of-2022-is-a-success-supporting-two-loyal-clients-of-arianespace-measat-malaysia-and-nsil-india/|access-date=2022-06-22|website=Arianespace|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 June 2022|title=NSIL's 1st Demand Driven Satellite Mission Post Space Sector Reforms: GSAT-24 Communication satellite Successfully launched on-board Ariane-V [ VA 257 flight] from Kourou, French Guiana on 23rd June 2022|url=https://www.nsilindia.co.in/sites/default/files/Press%20Release%20-%20Launch%20of%20GSAT-24.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623074928/https://www.nsilindia.co.in/sites/default/files/Press%20Release%20-%20Launch%20of%20GSAT-24.pdf|archive-date=23 June 2022}}&lt;/ref&gt;
|}

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఇస్రో ప్రయోగించిన విదేశ ఉపగ్రహాలు|భారతదేశం ప్రయోగించిన విదేశీ ఉపగ్రహాల జాబితా]]
* ఇస్రో మిషన్ల జాబితా
* భారతదేశ అంతరిక్ష పరిశ్రమ

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:భారతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలు]]
[[వర్గం:ఇస్రో ప్రయోగించిన ఉపగ్రహవాహక నౌకలు]]</text>
      <sha1>kiblwagishmedrmf3vb6vcowedsj7l2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మెయిన్ సీక్వెన్స్ నక్షత్రాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367089</id>
    <revision>
      <id>4977995</id>
      <parentid>4918174</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41597" sha1="m4jg1fwfjtr954cpo9y9k11luo3u83f" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:HRDiagram.png|thumb| హెర్ట్జ్‌స్ప్రంగ్-రస్సెల్ రేఖాచిత్రం ఒక నక్షత్రపు వర్ణ సూచిక (B−Vగా సూచించబడుతుంది)పై, దాని ప్రకాశాన్ని (లేదా సంపూర్ణ పరిమాణం ) ప్లాట్ చేస్తుంది. మెయిన్ సీక్వెన్స్ ఎగువ-ఎడమ నుండి దిగువ-కుడి వైపుకు వెళ్లే ఏటవాలు పట్టీగా కనిపిస్తుంది. ఈ ప్లాట్‌లో హిప్పార్కోస్ కేటలాగ్ నుండి 22,000 నక్షత్రాలు, 1,000 తక్కువ-ప్రకాశం గల నక్షత్రాలతో (ఎరుపు, తెలుపు మరుగుజ్జులు) సహా, చూడవచ్చు.]]
[[ఖగోళ శాస్త్రము|ఖగోళ శాస్త్రంలో]], '''మెయిన్ సీక్వెన్స్''' అంటే నక్షత్రాల వర్గీకరణలో ఒక రకం. [[నక్షత్రం (ఖగోళ శాస్త్రం)|నక్షత్రాల]] రంగు, ప్రకాశాలను బట్టి తయారు చేసిన పటాలపై, నిరంతరాయంగా, విలక్షణంగా ఒక పట్టీ (బ్యాండ్) లాగా ఇవి కనిపిస్తాయి. ఈ కలర్-మాగ్నిట్యూడ్ ప్లాట్‌లను హెర్ట్జ్‌స్ప్రంగ్-రస్సెల్ రేఖాచిత్రాలు అని పిలుస్తారు. వాటిని తయారు చేసిన ఎజ్నార్ హెర్ట్జ్‌స్ప్రంగ్, హెన్రీ నోరిస్ రస్సెల్ ల పేరిట వాటికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఈ బ్యాండ్‌లోని నక్షత్రాలను మెయిన్-సీక్వెన్స్ స్టార్స్ అనీ, డ్వార్ఫ్ స్టార్స్ అనీ అంటారు. విశ్వంలోని అనేక నక్షత్రాలూ, సౌరకుటుంబపు [[సూర్యుడు|సూర్యుడూ]] మెయిన్ సీక్వెన్సు లోనే ఉంటాయి. మెయిన్ సీక్వెన్సును ప్రధాన శ్రేణి అని ప్రధాన క్రమం అనీ అనవచ్చు. 

వాయు మేఘపు కోర్ సంకోచించాక, సాంద్రమైన దాని కోర్‌లో జరిగే [[కేంద్రక సంలీనం|కేంద్రక సంలీన ప్రక్రియ]]&lt;nowiki/&gt;లో హైడ్రోజన్‌ [[హీలియం]]&lt;nowiki/&gt;గా మారుతూ ఉష్ణ శక్తి ఉత్పత్తి అవుతుంది. నక్షత్రపు జీవితకాలం లోని ఈ దశలో ఇది, ప్రధాన శ్రేణిలో దాని ద్రవ్యరాశిని బట్టి, మెయిన్ సీక్వెన్సులో నిర్ణీత స్థానంలో ఉంటుంది. అంతేకాక, దాని రసాయన కూర్పు, వయస్సు ఆధారంగా కూడా ఈ స్థానం ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాల కోర్‌లు హైడ్రోస్టాటిక్ సమతుల్యతలో ఉంటాయి. అంటే, కోర్ నుండి బయటికి వెలువడే ఉష్ణ పీడనం, పై పొరల గురుత్వాకర్షణ పతనం వలన లోపలికి వచ్చే పీడనానికి సమతుల్యంగా ఉంటుంది. ఉష్ణోగ్రత, పీడనంపై శక్తి ఉత్పత్తి రేటు ఆధారపడటం వలన ఈ సమతుల్యత కొనసాగుతుంది. కోర్‌లో ఉత్పత్తి అయ్యే శక్తి ఉపరితలానికి చేరుకుని, ఫోటోస్పియర్ వద్ద వెలుపలికి రేడియేటు అవుతుంది. ఈ శక్తి [[వికిరణం]] (రేడియేషన్) లేదా ఉష్ణసంవహనం (కన్వెక్షన్) ద్వారా ప్రసరిస్తుంది. ఉష్ణోగ్రతలో తేడాలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల మధ్య గానీ, అధిక అపారదర్శకత ఉన్న ప్రాంతాల మధ్య గానీ రెండూ ఉన్న ప్రాంతాల్లో గానీ ఉష్ణసంవహనం సంభవిస్తుంది.

శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి నక్షత్రం ఎక్కువగా ఏ ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది అనేదానిపై ఆధారపడి, మెయిన్ సీక్వెన్సును ఎగువ, దిగువ అనే రెండు భాగాలుగా విభజించారు. [[సౌరద్రవ్యరాశి|సూర్యుని ద్రవ్యరాశి]]&lt;nowiki/&gt;కి 1.5 రెట్లు ({{solar mass|1.5}}) లోపు ఉండే ప్రధాన శ్రేణి నక్షత్రాలు (సూర్యుడు కూడా) ప్రాథమికంగా హైడ్రోజన్ పరమాణువులను వివిధ దశల్లో సంలీనం చేసి హీలియంను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ దశలను ప్రోటాన్-ప్రోటాన్ చైన్ అని పిలుస్తారు. ఈ ద్రవ్యరాశి కంటే ఎక్కువ ఉన్న నక్షత్రాలు ఎగువ మెయిన్ సీక్వెన్సులో ఉంటాయి. వీటిలో కేంద్రక సంలీన ప్రక్రియ ప్రధానంగా CNO చక్రం ద్వారా [[కార్బన్]], [[నత్రజని|నైట్రోజన్]], [[ఆక్సిజన్]] అణువులను మధ్యంతరంగా ఉపయోగించుకుని, హైడ్రోజన్ అణువుల నుండి హీలియంను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. సౌర ద్రవ్యరాశికి రెండింతల కంటే పైన ఉన్న ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాల కోర్ ప్రాంతాలలో ఉష్ణసంవహనం జరుగుతుంది. ఇది కొత్తగా ఉద్భవించిన హీలియంను కల్లోలపరచి, సంలీనం సంభవించడానికి అవసరమైన ఇంధన నిష్పత్తిని అందుబాటులో ఉంచుతుంది. ఈ ద్రవ్యరాశి కంటే తక్కువ ఉన్న నక్షత్రాలలో కోర్‌లు పూర్తిగా రేడియేటివుగా ఉండి, ఉపరితలం వద్ద ఉష్ణసంవహన ప్రాంతాలుంటాయి. నక్షత్ర ద్రవ్యరాశి తగ్గుతూ ఉంటే, ఉష్ణసంవహన ప్రాంత నిష్పత్తి క్రమంగా పెరుగుతూ ఉంటుంది. {{solar mass|0.4}} కంటే తక్కువ ద్రవ్యరాశి ఉండే ప్రధాన శ్రేణి నక్షత్రాలు వాటి ద్రవ్యరాశి అంతటా ఉష్ణసంవహనానికి లోనవుతాయి. కోర్‌లో ఉష్ణసంవహనం జరగనప్పుడు, కోర్‌ హీలియంతో నిండి, హైడ్రోజన్‌తో నిండిన బయటి పొర దాని చుట్టూ ఉంటుంది.

నక్షత్రం ద్రవ్యరాశి ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, మెయిన్ సీక్వెన్సులో దాని జీవితకాలం అంత తక్కువగా ఉంటుంది. కోర్‌లో ఉన్న హైడ్రోజన్ ఇంధనం నిండుకున్న తర్వాత, ఆ నక్షత్రం HR రేఖాచిత్రంలోని ప్రధాన శ్రేణి నుండి ఒక సూపర్ జెయింట్ గానో, [[రెడ్ జెయింట్]] గానో లేదా నేరుగా [[తెల్ల మరుగుజ్జు|తెల్ల మరగుజ్జు]] గానో పరిణామం చెందుతుంది.

== నిర్మాణం, పరిణామం ==
స్థానిక ఇంటర్‌స్టెల్లార్ మాధ్యమంలో వాయువు, ధూళి లతో కూడుకున్న భారీ అణు మేఘాలు పతనం చెంది ఆదిమ నక్షత్రం ఏర్పడినప్పుడు, అందులో 70% హైడ్రోజన్, 28% హీలియం, చెదురుమదురుగా ఇతర మూలకాలూ హోమోజెనస్‌గా సమ్మిళితమై ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;asr34_1&quot;&gt;{{cite journal |last=Gloeckler |first=George |author2=Geiss, Johannes |date=2004 |title=Composition of the local interstellar medium as diagnosed with pickup ions |url=https://archive.org/details/sim_advances-in-space-research_2004-07_34_1/page/53 |journal=Advances in Space Research |volume=34 |issue=1 |pages=53–60 |bibcode=2004AdSpR..34...53G |doi=10.1016/j.asr.2003.02.054}}&lt;/ref&gt; నక్షత్రపు ప్రారంభ ద్రవ్యరాశి, మేఘం లోని స్థానిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది (కొత్తగా ఏర్పడిన నక్షత్రాల ద్రవ్యరాశి పంపిణీ ప్రారంభ ద్రవ్యరాశి ఫంక్షన్ ద్వారా ప్రయోగ ఫలితాల ద్వారా వివరించబడుతుంది). &lt;ref name=&quot;science295_5552&quot;&gt;{{Cite paper|last=Kroupa|first=Pavel|title=The Initial Mass Function of Stars: Evidence for Uniformity in Variable Systems|date=2002|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1067524}}&lt;/ref&gt; పతనం ప్రారంభంలో ఈ ప్రీ-మెయిన్-సీక్వెన్స్ స్టార్ గురుత్వాకర్షణ సంకోచం ద్వారా శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. సాంద్రత తగినంతగా పెరిగిన తర్వాత, నక్షత్రాలు హైడ్రోజన్‌ను హీలియంగా మార్చడం ప్రారంభించి, ఎక్సోథర్మిక్ [[కేంద్రక సంలీనం|కేంద్రక సంలీన]] ప్రక్రియ ద్వారా శక్తిని విడుదల చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;tnc&quot;&gt;{{cite book|title=The New Cosmos|url=https://archive.org/details/newcosmos0000albr_a7t7|last=Unsöld|first=Albrecht|date=1969|publisher=Springer-Verlag New York Inc|isbn=978-0-387-90886-1|page=[https://archive.org/details/newcosmos0000albr_a7t7/page/268 268]}}&lt;/ref&gt; 

హైడ్రోజన్ కేంద్రక సంలీనం ప్రధాన శక్తి ఉత్పత్తి ప్రక్రియగా మారినప్పుడు, గురుత్వాకర్షణ సంకోచం నుండి పొందిన అదనపు శక్తి కోల్పోయినప్పుడు ఈ నక్షత్రం, &lt;ref name=science293_5538&gt;{{cite journal |last=Schilling |first=Govert |title=New Model Shows Sun Was a Hot Young Star |journal=Science |date=2001 |volume=293 |issue=5538 |pages=2188–2189 |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.293.5538.2188 |access-date=2007-02-04 |doi=10.1126/science.293.5538.2188 |pmid=11567116 |s2cid=33059330}}&lt;/ref&gt; హెర్ట్జ్‌స్ప్రంగ్-రస్సెల్ రేఖాచిత్రం (లేదా HR రేఖాచిత్రం)లో ప్రామాణిక ప్రధాన శ్రేణి అనే ఒక కర్వులో ఉంటుంది. ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు కొన్నిసార్లు ఈ దశను &quot;జీరో-ఏజ్ మెయిన్ సీక్వెన్స్&quot; లేదా ZAMS అని సూచిస్తారు. &lt;ref name=zams_sao&gt;{{cite encyclopedia |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/Z/Zero+Age+Main+Sequence |title=Zero Age Main Sequence |encyclopedia=The SAO Encyclopedia of Astronomy |publisher=Swinburne University |access-date=2007-12-09 |archive-date=2020-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815194043/https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/Z/Zero+Age+Main+Sequence |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=Hansen1999&gt;{{citation
 |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution
 |series=Astronomy and Astrophysics Library
 |first1=Carl J. |last1=Hansen |first2=Steven D. |last2=Kawaler
 |publisher=Springer Science &amp; Business Media
 |year=1999 |isbn=978-0387941387 |page=39
 |url=https://books.google.com/books?id=m-_6LYuUbUkC&amp;pg=PA39}}&lt;/ref&gt;}}

నక్షత్రాలు హైడ్రోజన్ సంలీనాన్ని ప్రారంభించే సమయంలో నక్షత్ర లక్షణాల కంప్యూటర్ నమూనాలను ఉపయోగించి ZAMS వక్రరేఖను లెక్కించవచ్చు. ఈ స్థితి నుండి, నక్షత్రాల ప్రకాశం, ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణంగా వయస్సుతో పాటు పెరుగుతాయి. &lt;ref name=&quot;clayton83&quot;&gt;{{cite book |first=Donald D. |last=Clayton |date=1983 |title=Principles of Stellar Evolution and Nucleosynthesis |url=https://archive.org/details/principlesofstel0000clay |url-access=registration |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-10953-4}}&lt;/ref&gt;

కోర్‌లోని హైడ్రోజన్ గణనీయమైన మొత్తంలో వినియోగించబడే వరకు నక్షత్రం, ప్రధాన శ్రేణిలో దాని ప్రారంభ స్థానానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. ఆపై మరింత ప్రకాశించే నక్షత్రంగా పరిణామం చెందడం ప్రారంభమవుతుంది. (HR రేఖాచిత్రంలో, అభివృద్ధి చెందుతున్న నక్షత్రం ప్రధాన శ్రేణిలో పైకి కుడి వైపుకు వెళ్తుంది.) ఆ విధంగా మెయిన్ సీక్వెన్సు, నక్షత్రపు జీవితకాలపు ప్రాధమిక హైడ్రోజన్-దహన దశను సూచిస్తుంది. 

== లక్షణాలు ==
సాధారణ HR రేఖాచిత్రంలోని మెజారిటీ నక్షత్రాలు ప్రధాన శ్రేణి వక్రరేఖ వెంట ఉంటాయి. స్పెక్ట్రల్ రకం, ప్రకాశం రెండూ ఒక నక్షత్రపు ద్రవ్యరాశిపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉంటాయి కాబట్టి ఈ రేఖ స్ఫుటంగా ఉంటుంది. దాని కోర్‌లో హైడ్రోజన్‌ను సంలీనం చేస్తున్నంత కాలం ఇలా ఉంటుంది. దాదాపు నక్షత్రాలన్నీ తమ క్రియాశీలక జీవిత కాలమంతా చేసే పని ఇదే. 

నక్షత్రపు ఉష్ణోగ్రత, దాని ఫోటోస్పియర్‌లోని [[ప్లాస్మా]] యొక్క భౌతిక లక్షణాలపై ప్రభావం చూపిస్తూ, దాని స్పెక్ట్రల్ రకాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. తరంగదైర్ఘ్యపు ఫంక్షనుగా నక్షత్రపు శక్తి ఉద్గారం, దాని ఉష్ణోగ్రత, కూర్పు రెండింటి ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది. ఈ శక్తి పంపిణీ ముఖ్యంగా రంగు సూచిక (కలర్ ఇండెక్స్) ''B'' -''V'' ద్వారా వెల్లడవుతుంది.  ఇది ఫిల్టర్‌ల ద్వారా నీలం (''B''), ఆకుపచ్చ-పసుపు (''V'') కాంతిలో నక్షత్రపు పరిమాణాన్ని కొలుస్తుంది. &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;ఈ విలువల మధ్య తేడాను లెక్కిస్తే, దూరాన్ని బట్టి మాగ్నిట్యూడును సరిచెయ్యాల్సిన అవద్సరం ఉండదు. అయితే ఇది ఇంటర్‌స్టెల్లార్ ఎక్స్టింక్షను వల్ల ప్రభావితమౌతుంది.&lt;/ref&gt; పరిమాణంలోని వ్యత్యాసం నక్షత్రపు ఉష్ణోగ్రత కొలతను అందిస్తుంది.

== మరుగుజ్జు పరిభాష ==
ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాలను మరగుజ్జు నక్షత్రాలు అని కూడా పిలుస్తారు. &lt;ref name=smith91&gt;{{cite web |url=https://cass.ucsd.edu/archive/public/tutorial/HR.html |title=The Hertzsprung-Russell Diagram |author=Harding E. Smith |date=21 April 1999 |work=Gene Smith's Astronomy Tutorial |publisher=Center for Astrophysics &amp; Space Sciences, University of California, San Diego |access-date=2009-10-29 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716101609/http://cass.ucsd.edu/archive/public/tutorial/HR.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=powell06&gt;{{cite web |url=http://www.atlasoftheuniverse.com/hr.html |title=The Hertzsprung Russell Diagram |author=Richard Powell |date=2006 |work=An Atlas of the Universe |access-date=2009-10-29}}&lt;/ref&gt; కానీ ఈ పరిభాష పాక్షికంగా చారిత్రకమైనది, కొంత గందరగోళంగా ఉంటుంది. చల్లని నక్షత్రాలలో ఎరుపు మరగుజ్జులు, నారింజ మరుగుజ్జులు, పసుపు మరగుజ్జులు వంటి మరుగుజ్జులు అదే రంగుల్లో ఉన్న ఇతర నక్షత్రాల కంటే చాలా చిన్నవి గాను, మసక గానూ ఉంటాయి. అయితే, వేడిగా ఉండే నీలం, తెలుపు నక్షత్రాలలో, ప్రధాన శ్రేణిలో ఉన్న &quot;మరగుజ్జు&quot; నక్షత్రాలు, ప్రధాన శ్రేణిలో లేని &quot;జెయింట్&quot; నక్షత్రాలు అని పిలవబడే వాటి మధ్య పరిమాణం, ప్రకాశాల్లో వ్యత్యాసం తక్కువగా ఉంటుంది. అత్యంత వేడిగా ఉండే నక్షత్రాలలో ఈ తేడా నేరుగా గమనించలేం. ఈ నక్షత్రాలలో &quot;మరగుజ్జు&quot;, &quot;జెయింట్&quot; అనే పదాలు స్పెక్ట్రల్ లైన్లలోని తేడాలను సూచిస్తాయి. ఆ నక్షత్రం ప్రధాన శ్రేణిలో ఉందా లేదా అనేదాన్ని ఇవి సూచిస్తాయి. ఏది ఏమయినప్పటికీ, చాలా వేడిగా ఉండే ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాలు అంతే ఉష్ణోగ్రత కలిగిన &quot;జెయింట్&quot; నక్షత్రాల వలె దాదాపు అదే పరిమాణం, ప్రకాశాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ వాటిని ఇప్పటికీ మరుగుజ్జులు అనే పిలుస్తూంటారు  

ప్రధాన శ్రేణిని &quot;మరగుజ్జు&quot; అనడం వలన మరొక విధంగా కూడా గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.  ఎందుకంటే ప్రధాన-శ్రేణిలో లేని మరగుజ్జు నక్షత్రాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, తెల్ల మరగుజ్జు అనేది - ఒక నక్షత్రం దాని బయటి పొరలను వదిలించుకున్న తర్వాత మిగిలిపోయిన కోర్. ఇది ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రం కంటే చాలా చిన్నగా, దాదాపు [[భూమి]] పరిమాణంలో ఉంటుంది. అనేక ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాల చివరి పరిణామ దశలో ఇలా మారతాయి. &lt;ref name=wd_sao&gt;{{cite encyclopedia |url=https://astronomy.swin.edu.au/cosmos/W/White+Dwarf |title=White Dwarf |encyclopedia=COSMOS—The SAO Encyclopedia of Astronomy |publisher=Swinburne University |access-date=2007-12-04 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003054310/http://astronomy.swin.edu.au/cosmos/W/White+Dwarf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== శక్తి ఉత్పత్తి ==
ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాలన్నిటికీ కేంద్రక సంలీనం ద్వారా శక్తిని ఉత్పత్తి చేసే కోర్‌ ప్రాంతం ఉంటుంది. ఈ కోర్ ఉష్ణోగ్రత, సాంద్రతలు నక్షత్రం యొక్క మిగిలిన భాగాలకు మద్దతునిచ్చే స్థాయిలో శక్తిని ఉత్పత్తి చేసేందుకు అవసరమైన స్థాయిలలో ఉంటాయి. శక్తి ఉత్పత్తిని తగ్గితే, కోర్‌ చుట్టూ ఉన్న ద్రవ్యరాశి కోర్‌ను అదిమేస్తాయి. ఫలితంగా ఉష్ణోగ్రత, పీడనం పెరిగి సంలీనం రేటు పెరుగుతుంది. అదేవిధంగా, శక్తి ఉత్పత్తి పెరిగితే, నక్షత్రం వ్యాకోచించి, కోర్‌పై పీడనం తగ్గుతుంది. ఆ విధంగా నక్షత్రం హైడ్రోస్టాటిక్ సమతౌల్యంలో స్వీయ-నియంత్రణ వ్యవస్థను ఏర్పరుచుకుంటుంది. ఇది దాని ప్రధాన-శ్రేణి జీవితకాలమంతా స్థిరంగా ఉంటుంది. &lt;ref name=brainerd&gt;{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=16 February 2005 |url=https://www.astrophysicsspectator.com/topics/stars/MainSequence.html |title=Main-Sequence Stars |publisher=The Astrophysics Spectator |access-date=2007-12-04}}&lt;/ref&gt;

ప్రధాన-శ్రేణి నక్షత్రాలు రెండు రకాల హైడ్రోజన్ సంలీన ప్రక్రియలను ఉపయోగిస్తాయి. ఈ రెండు పద్ధతుల లోనూ, ఉత్పత్తయ్యే శక్తి రేటు కోర్ ప్రాంతంలోని ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పై రెండింటిలో, ఏది ఆధిపత్య సంలీన ప్రక్రియ అనేదాని ఆధారంగా, ఖగోళ శాస్త్రవేత్తలు ప్రధాన క్రమాన్ని ఎగువ, దిగువ అనే రెండు భాగాలుగా విభజిస్తారు. దిగువ ప్రధాన శ్రేణిలో, శక్తి ప్రధానంగా ప్రోటాన్-ప్రోటాన్ గొలుసు ఫలితంగా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది హైడ్రోజన్‌ను వరుస దశల్లో నేరుగా సంలీనం చేస్తూ హీలియంను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. &lt;ref name=hannu&gt;{{cite book |first=Hannu |last=Karttunen |date=2003 |title=Fundamental Astronomy |url=https://archive.org/details/fundamentalastro0000unse_e1p9 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-00179-9}}&lt;/ref&gt; ఎగువ ప్రధాన శ్రేణిలోని నక్షత్రాలు CNO సైకిల్‌ పద్ధతిని ఉపయోగించడానికి సరిపడినంత అధిక ఉష్ణోగ్రతలను కలిగి ఉంటాయి. ఈ ప్రక్రియలో హైడ్రోజన్‌ను హీలియంలోకి సంలీనం చేసే క్రమంలో [[కార్బన్]], [[నత్రజని|నైట్రోజన్]], [[ఆక్సిజన్]] పరమాణువులను మధ్యంతరంగా ఉపయోగిస్తుంది.

కోర్‌లో ఉష్ణోగ్రత 18 మిలియన్ [[కెల్విన్]] వద్ద ఉంటే, PP ప్రక్రియ, CNO చక్రం రెండూ ఒకేలా సమర్థవంతంగా పనిచేస్తాయి. రెండూ, నక్షత్రపు నికర ప్రకాశంలో సగాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇది దాదాపు 1.5 {{solar mass}} ద్రవ్యరాశి ఉన్న నక్షత్రపు కోర్ ఉష్ణోగ్రత కాబట్టి, ఈ ద్రవ్యరాశి కంటే ఎక్కువ ఉన్న నక్షత్రాలు ఎగువ ప్రధాన శ్రేణిలో ఉంటాయి. అందువల్ల, స్థూలంగా చెప్పాలంటే, స్పెక్ట్రల్ క్లాస్ F లేదా అంతకంటే చల్లగా ఉండే నక్షత్రాలు దిగువ ప్రధాన శ్రేణిలో ఉండగా, A- రకం నక్షత్రాలు లేదా అంతకంటే వేడిగా ఉండేవి ఎగువ ప్రధాన-శ్రేణిలో ఉంటాయి. &lt;ref name=clayton83/&gt; ఒక సౌర ద్రవ్యరాశి కలిగిన నక్షత్రమైన సూర్యునిలో, CNO చక్రం ద్వారా కేవలం 1.5% శక్తి మాత్రమే ఉత్పత్తి అవుతుంది. &lt;ref name=apj555&gt;{{cite journal |author1=Bahcall, John N. |author2=Pinsonneault, M. H. |author3=Basu, Sarbani |title=Solar Models: Current Epoch and Time Dependences, Neutrinos, and Helioseismological Properties |journal=The Astrophysical Journal |year=2003 |volume=555 |issue=2 |pages=990–1012 |bibcode=2001ApJ...555..990B |doi=10.1086/321493 |arxiv=astro-ph/0212331 |s2cid=13798091}}&lt;/ref&gt; దీనికి విరుద్ధంగా, 1.8 {{solar mass}}  గానీ, అంతకంటే ఎక్కువ గానీ ఉన్న నక్షత్రాలు దాదాపు తమ శక్తినంతటినీ CNO చక్రం ద్వారానే ఉత్పత్తి చేస్తాయి. &lt;ref name=maurizio05&gt;{{cite book |first=Maurizio |last=Salaris |author2=Cassisi, Santi |date=2005 |title=Evolution of Stars and Stellar Populations |url=https://archive.org/details/evolutionofstars0000sala |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/evolutionofstars0000sala/page/128 128] |publisher=John Wiley and Sons |isbn=978-0-470-09220-0}}&lt;/ref&gt;

ప్రధాన శ్రేణి నక్షత్రాల ద్రవ్యరాశికి ఎగువ పరిమితి 120–200 {{solar mass}}. &lt;ref name=apj620_1&gt;{{cite journal |last=Oey |first=M. S. |author2=Clarke, C. J. |title=Statistical Confirmation of a Stellar Upper Mass Limit |journal=The Astrophysical Journal |date=2005 |volume=620 |issue=1 |pages=L43–L46 |bibcode=2005ApJ...620L..43O |doi=10.1086/428396 |arxiv=astro-ph/0501135 |s2cid=7280299}}&lt;/ref&gt; ఈ పరిమితికి సైద్ధాంతిక వివరణ ఏమిటంటే, ఈ ద్రవ్యరాశి కంటే ఎక్కువ ఉన్న నక్షత్రాలు తమను తాము స్థిరంగా ఉంచుకోగలిగేంత వేగంగా శక్తిని ప్రసరింపజేయలేవు. &lt;ref name=&quot;apj162&quot;&gt;{{cite journal |last=Ziebarth |first=Kenneth |title=On the Upper Mass Limit for Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1970-12_162_3/page/947 |journal=Astrophysical Journal |date=1970 |volume=162 |pages=947–962 |bibcode=1970ApJ...162..947Z |doi=10.1086/150726}}&lt;/ref&gt; కాబట్టి నక్షత్రం స్థిరమైన పరిమితిని చేరుకునే వరకు అదనపు ద్రవ్యరాశిని వరసగా పల్సేషన్‌ల రూపంలో బయటకు తోసేస్తుంది.  

ప్రోటాన్-ప్రోటాన్ న్యూక్లియర్ ఫ్యూజన్ జరగాలంటే ఉండాల్సిన కనీస ద్రవ్యరాశి 0.008 {{solar mass}}. ఇది [[గురుడు|బృహస్పతి]] ద్రవ్యరాశికి 80 రెట్లు. &lt;ref name=hannu/&gt; ఈ థ్రెషోల్డ్ కంటే తక్కువ ఉండేవి, హైడ్రోజన్ సంలీనాన్ని జరపలేని ఉప-నక్షత్ర వస్తువులు. వీటిని బ్రౌన్ డ్వార్ఫ్స్ అంటారు. &lt;ref name=apj406_1&gt;{{cite journal
 |author=Burrows, Adam |author2=Hubbard, William B. |author3=Saumon, Didier |author4=Lunine, Jonathan I.
 |title=An expanded set of brown dwarf and very low mass star models
 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-03-20_406_1/page/158 |journal=Astrophysical Journal
 |date=1993 |volume=406 |issue=1 |pages=158–71 |bibcode=1993ApJ...406..158B |doi=10.1086/172427}}&lt;/ref&gt;

== పరిణామ మార్గాలు ==
[[దస్త్రం:Evolutionary_track_1m.svg|ఎడమ|thumb| సూర్యుని వంటి నక్షత్రపు పరిణామ మార్గం]]
ఒక ప్రధాన శ్రేణి నక్షత్రం దాని కోర్ లోని హైడ్రోజన్‌ను వాడేసిన తరువాత, శక్తి ఉత్పత్తి తగ్గిపోవడం వలన దాని గురుత్వాకర్షణ పతనం మళ్లీ మొదలై, నక్షత్రం ప్రధాన శ్రేణి నుండి పరిణామం చెందుతుంది. HR రేఖాచిత్రంలో నక్షత్రం అనుసరించే మార్గాన్ని పరిణామ మార్గం (ఇవల్యూషనరీ ట్రాక్) అంటారు. &lt;ref name=&quot;Iben2012&quot;&gt;{{Citebook|author=Icko Iben|title=Stellar Evolution Physics|url=https://books.google.com/books?id=IU357EiecWwC&amp;pg=PA1481|date=29 November 2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01657-6|pages=1481–}}&lt;/ref&gt;

{{solar mass|0.23}} కంటే తక్కువ ద్రవ్యరాశి ఉన్న నక్షత్రాల &lt;ref name=&quot;romp69&quot;&gt;{{Cite paper|title=A Dying Universe: The Long Term Fate and Evolution of Astrophysical Objects|date=April 1997}}&lt;/ref&gt; కోర్‌లో హైడ్రోజన్ కేంద్రక సంలీనం ద్వారా శక్తి ఉత్పత్తి ఆగిపోయినప్పుడు, అవి నేరుగా తెల్ల మరుగుజ్జులుగా మారుతాయని అంచనా వేసారు. అయితే ఈ ద్రవ్యరాశి కలిగిన నక్షత్రాల ప్రధాన-శ్రేణి జీవితకాలం, విశ్వపు ప్రస్తుత వయస్సు కంటే ఉంటుంది కాబట్టి, ఇంత వయసు కలిగిన నక్షత్రాలు లేవు.

{{solar mass|0.23}} కంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి ఉన్న నక్షత్రాలలో, హీలియం కోర్ చుట్టూ ఉన్న హైడ్రోజన్, సంలీనానికి లోనయ్యేంత ఉష్ణోగ్రత, పీడనానికి చేరుకుని, హైడ్రోజన్-బర్నింగ్ షెల్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. దీనివలన నక్షత్రపు బయటి పొరలు వ్యాకోచించి చల్లబడతాయి. ఈ నక్షత్రాలు ప్రధాన శ్రేణి నుండి బయటికి వెళ్ళే ఈ దశను సబ్‌జయింట్ బ్రాంచ్ అంటారు; ఇది సాపేక్షంగా కొద్దికాలమే ఉంటుంది. ఈ దశలో ఉన్న నక్షత్రాలను కొన్నిటిని మాత్రమే గమనించినందున, పరిణామ మార్గంలో ఇక్కడ ఖాళీ కనిపిస్తుంది.

తక్కువ ద్రవ్యరాశి కలిగిన నక్షత్రాల హీలియం కోర్ క్షీణించినప్పుడు లేదా మధ్యస్థ ద్రవ్యరాశి గల నక్షత్రాల బయటి పొరలు అపారదర్శకంగా మారేంతగా చల్లబడినప్పుడు, వాటి హైడ్రోజన్ షెల్‌ల ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగి, నక్షత్రాలు మరింత ప్రకాశవంతంగా మారడం మొదలౌతుంది. దీనిని రెడ్-జెయింట్ బ్రాంచ్ అని పిలుస్తారు; ఇది సాపేక్షంగా దీర్ఘకాలం ఉండే దశ. అంచేత ఇది H-R రేఖాచిత్రాలలో ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఈ నక్షత్రాలు చివరికి తెల్ల మరుగుజ్జులుగా తమ జీవితాలను ముగిస్తాయి. &lt;ref name=&quot;pmss_atoe&quot;&gt;{{Cite web|last=Staff|date=12 October 2006|title=Post-Main Sequence Stars|url=http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/stellarevolution_postmain.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120215215/http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/stellarevolution_postmain.html|archive-date=20 January 2013|access-date=2008-01-08|publisher=Australia Telescope Outreach and Education}}&lt;/ref&gt; 

అత్యంత భారీ నక్షత్రాలు రెడ్ జెయింట్స్‌గా రూపొందవు; బదులుగా, వాటి కోర్‌లు త్వరగా వేడెక్కి హీలియంను చివరికి భారీ మూలకాలనూ సంలీనం చేసేంత వేడిగా మారతాయి. వాటిని సూపర్ జెయింట్స్ అంటారు. అవి, H-R రేఖాచిత్రం పైభాగంలో ఉన్న ప్రధాన శ్రేణి నుండి సుమారుగా క్షితిజ సమాంతర పరిణామ మార్గాలను అనుసరిస్తాయి. సూపర్ జెయింట్‌లు చాలా అరుదుగా ఉంటాయి. చాలా H-R రేఖాచిత్రాలలో ప్రముఖంగా కనిపించవు. వాటి కోర్‌లు చివరికి కూలిపోయి, సాధారణంగా [[సూపర్ నోవా|సూపర్నోవాకు]] దారి తీస్తాయి. ఆ క్రమంలో అవి [[న్యూట్రాన్ తార|న్యూట్రాన్ స్టార్]] గానో, [[బ్లాక్ హోల్|బ్లాక్]] హోల్‌ గానో పరిణమిస్తాయి. &lt;ref name=&quot;sitko00&quot;&gt;{{Cite web|last=Sitko|first=Michael L.|date=24 March 2000|title=Stellar Structure and Evolution|url=http://www.physics.uc.edu/~sitko/Spring00/4-Starevol/starevol.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050326090756/http://www.physics.uc.edu/~sitko/Spring00/4-Starevol/starevol.html|archive-date=26 March 2005|access-date=2007-12-05|publisher=University of Cincinnati}}&lt;/ref&gt;

ఒకే సమయంలో నక్షత్రాల సమూహం ఏర్పడినప్పుడు, ఈ నక్షత్రాల ప్రధాన-శ్రేణి జీవితకాలం వాటి వ్యక్తిగత ద్రవ్యరాశిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అత్యంత భారీ నక్షత్రాలు ముందుగా ప్రధాన శ్రేణి నుండి బయటికి పోతాయి. ఆ తర్వాత వరుసలో తక్కువ ద్రవ్యరాశి ఉన్న నక్షత్రాలు ఉంటాయి. క్లస్టర్‌లోని నక్షత్రాలు ప్రధాన క్రమాన్ని విడిచిపెట్టే స్థానాన్ని టర్న్‌ఆఫ్ పాయింట్ అంటారు. ఈ పాయింటు వద్ద నక్షత్రాల ప్రధాన శ్రేణి జీవితకాలం తెలుసుకోవడం ద్వారా, క్లస్టర్ వయస్సును అంచనా వేయడం సాధ్యమవుతుంది. 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[నక్షత్రాల పుట్టుక]]

== గమనికలు ==
{{Reflist|group=note}}

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

[[వర్గం:ఖగోళ భౌతిక శాస్త్రం]]
[[వర్గం:నక్షత్రాల పరిణామం]]</text>
      <sha1>m4jg1fwfjtr954cpo9y9k11luo3u83f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముద్దేబిహాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368048</id>
    <revision>
      <id>4977969</id>
      <parentid>4428769</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7077" sha1="4t47upthsrtsdu5edcmowkqnuat67in" xml:space="preserve">'''ముద్దేబిహాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం విజాపుర జిల్లా, [[బీజాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఎనిమిది శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.

==ఎన్నికైన సభ్యులు==
===బొంబాయి రాష్ట్రం===
1951: సిధంతి ప్రాణేష్ గురుభట్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/4107-bombay-1951/ Bombay, 1951&lt;/ref&gt;

===మైసూర్ రాష్ట్రం===

* 1957: సిధంతి ప్రాణేష్ గురుభట్, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3772-karnataka-1957/ Karnataka 1957&lt;/ref&gt;
* 1962: శివశంకరప్ప మల్లప్ప గురడ్డి, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3773-karnataka-1962/ Karnataka 1962&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karnataka Election Results 1962, Karnataka Assembly Elections Results 1962|url=https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/1962-election-results.html|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt;
* 1967: శివశంకరప్ప మల్లప్ప గురడ్డి, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
* 1972: SM మురిగెప్ప, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]

===కర్ణాటక రాష్ట్రం===

* 1978: దేశ్‌ముఖ్ జగదేవరావు సంగనబసప్ప, [[జనతా పార్టీ]] &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3776-karnataka-1978/ Karnataka 1978&lt;/ref&gt;
* 1983: దేశ్‌ముఖ్ జగదేవరావు సంగనబసప్ప, [[జనతా పార్టీ]]
* 1985: దేశ్‌ముఖ్ జగదేవరావు సంగనబసప్ప, [[జనతా పార్టీ]] &lt;ref&gt;http://kla.kar.nic.in/assembly/member/members.htm members&lt;/ref&gt;
* 1989: [[సి.ఎస్. నాదగౌడ|అప్పాజీ చన్నబసవరాజ్ శంకరరావు నాడగౌడ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://eci.gov.in/files/file/3779-karnataka-1989/ Karnataka 1989&lt;/ref&gt;
* 1994: [[విమలాబాయి దేశ్‌ముఖ్|విమలాబాయి జగదేవరావు దేశ్‌ముఖ్]], [[జనతాదళ్]] &lt;ref&gt;Karnataka 1994 https://eci.gov.in/files/file/3780-karnataka-1994/&lt;/ref&gt;
* 1999: [[సి.ఎస్. నాదగౌడ|అప్పాజీ చన్నబసవరాజ్ శంకరరావు నాడగౌడ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://resultuniversity.com/election/muddebihal-karnataka-assembly-constituency {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Muddebihal Assembly constituency Election Result&lt;/ref&gt;
* 2004: [[సి.ఎస్. నాదగౌడ|అప్పాజీ చన్నబసవరాజ్ శంకరరావు నాడగౌడ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/2004-election-results.html List of Successful Candidates in Karnataka Assembly Election in 2004&lt;/ref&gt;
* 2008: [[సి.ఎస్. నాదగౌడ|అప్పాజీ చన్నబసవరాజ్ శంకరరావు నాడగౌడ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/muddebihal-in-Karnataka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115142456/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Muddebihal-in-Karnataka |date=2022-01-15 }} Previous Year's Election Results in Muddebihal, Karnataka&lt;/ref&gt;
* 2013: [[సి.ఎస్. నాదగౌడ|అప్పాజీ చన్నబసవరాజ్ శంకరరావు నాడగౌడ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/muddebihal.html Sitting and previous MLAs from Muddebihal Assembly constituency&lt;/ref&gt;
*[[2018 కర్నాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018]]: [[ఎ.ఎస్. పాటిల్ (నడహళ్లి)]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karnataka Election Results 2018, Karnataka Assembly Elections Results 2018|url=https://www.elections.in/karnataka/assembly-constituencies/2018-election-results.html|website=www.elections.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karnataka election results 2018: Full list of constituency wise winners and losers from BJP, Congress, JD(S) in Karnataka assembly elections&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/elections/karnataka-election-results-2018-full-list-of-winners-losers-from-bjp-congress-jds/1167608/|title=Karnataka election results 2018: Full list of constituency wise winners and losers from BJP, Congress, JD(S) in Karnataka assembly elections|last1=Financialexpress|date=16 May 2018|accessdate=4 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104174553/https://www.financialexpress.com/elections/karnataka-election-results-2018-full-list-of-winners-losers-from-bjp-congress-jds/1167608/|archivedate=4 January 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[2023 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2023]]: [[సి.ఎస్. నాదగౌడ|అప్పాజీ చన్నబసవరాజ్ శంకరరావు నాడగౌడ]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]&lt;ref name=&quot;Karnataka Election Results 2023 winners: Full list of winning candidates&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-assembly-polls-2023/story/karnataka-assembly-election-results-2023-full-list-of-winners-2378524-2023-05-13|title=Karnataka Election Results 2023 winners: Full list of winning candidates|last1=India Today|date=14 May 2023|accessdate=14 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230514043110/https://www.indiatoday.in/elections/karnataka-assembly-polls-2023/story/karnataka-assembly-election-results-2023-full-list-of-winners-2378524-2023-05-13|archivedate=14 May 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

{{కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}}

[[వర్గం:కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]]</text>
      <sha1>4t47upthsrtsdu5edcmowkqnuat67in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారత దూరప్రసార నియంత్రణ అధికారం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>369488</id>
    <revision>
      <id>4977872</id>
      <parentid>4229841</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16164" sha1="q6tbudwqsx7ci56wjguc5j691cdyuf8" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:TRAI 25 years complete.jpg|thumb|ట్రాయ్ 25 ఏళ్లు పూర్తి చేసిన సందర్భములో సంస్థ లోగో ]]
'''భారత దూరప్రసార నియంత్రణ అధికారం (ట్రాయ్)''' '''(The Telecom Regulatory Authority of India) (TRAI)''' అనేది భారత దూరప్రసార నియంత్రణ అధికార చట్టం, 1997 లోని సెక్షన్ 3 ప్రకారం భారత ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన ఒక చట్టబద్ధమైన సంస్థ. ఇందులో ఒక చైర్ పర్సన్, ఇద్దరు పూర్తికాల సభ్యులు, ఇద్దరు కంటే ఎక్కువ తక్కువ సమయం  (పార్ట్ టైమ్) సభ్యులు ఉంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Telecom Regulatory Authority of India (Amendment) Bill, 2008|url=https://prsindia.org/billtrack/the-telecom-regulatory-authority-of-india-amendment-bill-2008|access-date=2023-01-27|website=PRS Legislative Research|language=en-US}}&lt;/ref&gt; {{Infobox government agency|name=Telecom Regulatory Authority of India|native_name=|native_name_a=|type=[[రెగ్యులేటరీ ఏజెన్సీ]]|seal=|seal_width=|seal_caption=|logo=TRAI.svg|logo_width=150px|logo_caption=TRAI Logo|image=TRAI 25 years complete.jpg|image_size=|image_caption=TRAI complete 25 year logo|formed={{స్థాపించిన సంవత్సరం=|1997|02|20}}|preceding1=|preceding2=&lt;!-- up to |preceding6= --&gt;|dissolved=|superseding1=|superseding2=&lt;!-- up to |superseding6= --&gt;|jurisdiction=[[తెలీకమ్యూనికేషన్ విభాగం]] , [[కమ్యూనికేషన్ మంత్రిత్వ మినిస్ట్రీ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్స్ (ఇండియా) | మినిస్ట్రీ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్స్ శాఖ )|]] ,  [[భారత ప్రభుత్వం]]|headquarters=మహానగర్ దూరసంచార్ భవన్, జవహర్ లాల్ నెహ్రూ మార్గ్ (ఓల్డ్ మింటో రోడ్), న్యూఢిల్లీ|coordinates=&lt;!-- {{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}} --&gt;|motto=|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=&lt;!-- up to |minister7_name= --&gt;|deputyminister1_name=|deputyminister1_pfo=|deputyminister2_name=|deputyminister2_pfo=&lt;!-- up to |deputyminister7_name= --&gt;|chief1_name=పిడి వాఘేలా, [[అఖిల భారతీయ సర్వీస్|ఐ ఏ ఎస్]]|chief1_position=Chairperson|chief2_name=సునీల్ కుమార్ గుప్త , [[ఇండియన్ తెలీకమ్యూనికేషన్ సర్వీస్|ఐ టి ఎస్]]|chief2_position=సెక్రటరీ|chief3_name=|chief3_position=|chief4_name=|chief4_position=|chief5_name=|chief5_position=|chief6_name=|deputy=|chief6_position=|chief7_name=|chief7_position=|chief8_name=|chief8_position=|chief9_name=|chief9_position=|parent_department=|parent_agency=|keydocument1=[https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/1929 Telecom Regulatory Authority of India Act, 1997]|keydocument6=|website={{URL|https://www.trai.gov.in/}}|map=|map_size=|map_caption=|footnotes=|embed=}}

== చరిత్ర ==
ట్రాయ్ చట్టం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం టెలికమ్యూనికేషన్ సేవలను నియంత్రించడం, వినియోగదారుల ప్రయోజనాలను రక్షించడం. టెలికాం రంగం క్రమబద్ధమైన వృద్ధిని ప్రోత్సహించడం, నిర్ధారించడం  ఈ చట్టం లక్ష్యం. ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 3 ప్రకారం భారత దూరప్రసార నియంత్రణ అధికారం (ట్రాయ్)ను కార్పొరేషన్ ను  ఏర్పాటు చేశారు. ట్రాయ్ ప్రధాన కార్యాలయం [[న్యూఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లో ఉంది. ట్రాయ్ ఒక చైర్ పర్సన్, ఇద్దరు కంటే తక్కువ, ఫుల్ టైమ్, పార్ట్ టైమ్ సభ్యులను కలిగి ఉంటుంది. ట్రాయ్ చైర్ పర్సన్, సభ్యులను కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది, వారు తమ పదవిలో కొనసాగే కాలవ్యవధి మూడు సంవత్సరాలు లేదా వారు 65 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు, ఏది ముందుగా ఉంటే అది దాని ప్రకారం సభ్యుడిగా కొనసాగుతారు.  ఇందులో నియమితులైన వారికి టెలికమ్యూనికేషన్,  పరిశ్రమ, ఆర్ధిక , ఫైనాన్స్, అకౌంటెన్సీ, న్యాయ నిపుణులు, మేనేజ్మెంట్, లేదా  వినియోగ  దారుల కు సంభందించిన  ప్రత్యేక పరిజ్ఞానం, పూర్వ అనుభవం ఉండాలి. నియామకానికి ముందు ప్రభుత్వ సర్వీసులో ఉన్న ఎవరైనా కార్యదర్శి లేదా అదనపు కార్యదర్శి హోదాలో మూడేళ్లకు పైగా ప్రభుత్వానికి సేవలందించి ఉండాలి.

ఈ చట్టం కింద ట్రాయ్ తన విధులను నిర్వహించడానికి అధికారులను, ఉద్యోగులను నియమించవచ్చు.ప్రస్తుతం ట్రాయ్  అధికారులు, ఉద్యోగులను తొమ్మిది విభాగాలుగా విభజించారు. విభాగాలు ఇలా ఉన్నాయి. మొబైల్ నెట్ వర్క్ విభాగం,స్థిర నెట్ వర్క్ విభజన,ఏకీకృత నెట్ వర్క్ విభాగం, సేవల విభాగం (సర్వీస్ డివిజన్) నాణ్యత, బ్రాడ్ కాస్ట్ అండ్ కేబుల్ సర్వీసెస్ విభాగం,ఆర్థిక విభాగం  ఆర్థిక విశ్లేషణ, అంతర్గత ఫైనాన్స్, ఖాతాల విభాగం, న్యాయ విభాగం (లీగల్ డివిజన్),  పరిపాలన ,ఉద్యోగుల కు సంభందించిన భాగం(అడ్మినిస్ట్రేషన్ అండ్ పర్సనల్ డివిజన్) ఉన్నాయి&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=The Telecom Regulatory Authority of India Act, 1997 — The Centre for Internet and Society|url=https://cis-india.org/telecom/resources/trai-act-1997|access-date=2023-01-27|website=cis-india.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127134133/https://cis-india.org/telecom/resources/trai-act-1997|archive-date=2023-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== అధికారాలు- విధులు ==
ట్రాయ్ చట్టంలోని సెక్షన్ 11 ప్రకారం ట్రాయ్ విధులను చేసారు. 2000 సంవత్సర ప్రకారం  సవరణ ట్రాయ్ విధులను నాలుగు విస్తృత వర్గాలుగా వర్గీకరించింది. అవి వివిధ అంశాలపై సిఫార్సులు చేయడం,సాధారణ పరిపాలన, నియంత్రణ విధులు,టెలికాం సేవలకు టారిఫ్ లు, రేట్లను నిర్ణయించడం&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

=== విధులు ===
ట్రాయ్ చేసిన సిఫార్సులు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి కట్టుబడవు. అయితే కొత్త సర్వీస్ ప్రొవైడర్ అవసరం, సమయం, సర్వీస్ ప్రొవైడర్ కు మంజూరు చేయాల్సిన లైసెన్స్ నియమనిబంధనలకు సంబంధించి కేంద్ర ప్రభుత్వం ట్రాయ్ నుంచి తప్పనిసరిగా సిఫార్సులు కోరాల్సి ఉంటుంది. సిఫారసు చేసిన తేదీ నుంచి 60 రోజుల్లోగా సిఫారసును కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపించాల్సిన బాధ్యత ట్రాయ్ పై ఉంది. అటువంటి సిఫార్సులు చేయడానికి ట్రాయ్ కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి సంబంధిత సమాచారం లేదా పత్రాలను అభ్యర్థించవచ్చు, అభ్యర్థన తేదీ నుండి ఏడు రోజుల్లోగా కేంద్ర ప్రభుత్వం అటువంటి సమాచారాన్ని అందించాలి.

నిర్ణీత గడువులోగా ట్రాయ్ ఏదైనా సిఫారసు చేయకపోతే సర్వీస్ ప్రొవైడర్లకు  కేంద్ర ప్రభుత్వం లైసెన్స్ జారీ చేస్తుంది. ట్రాయ్ చేసిన సిఫార్సులను ఆమోదించలేమని లేదా సవరించాల్సిన అవసరం లేదని కేంద్ర ప్రభుత్వం భావిస్తే, వాటిని పునఃపరిశీలన కోసం ట్రాయ్ కు తిరిగి పంపవచ్చు, వచ్చిన తేదీ నుంచి 15 రోజుల్లోగా ట్రాయ్ సమాధానం ఇవ్వవచ్చు.

== నివేదిక ==
భారతదేశంలో టెలికాం రంగం ట్రాయ్ నివేదికలో భారత టెలికాం రంగం చైనా తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉంది,ప్రపంచంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నెట్వర్క్లలో ఒకటి. మార్కెట్ పరిమాణం ప్రధానంగా వైర్ లెస్ నెట్ వర్క్ ల ద్వారా నడుస్తుంది. త్రైమాసిక ట్రాయ్ టెలికాం సేవల పనితీరు సూచికల నివేదిక (జూలై - సెప్టెంబర్ 2021) ప్రకారం, భారతదేశంలోని 1.2 బిలియన్ టెలికాం చందాదారులలో 98.19% మంది వైర్లెస్ నెట్వర్క్లలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా  అంతర్జాల (ఇంటర్నెట్) సేవల్లో 97 శాతం మంది వైర్ లెస్ నెట్ వర్క్ లపైనే ఉన్నారు. మొబైల్ సేవల పరిశ్రమలో గణనీయమైన వృద్ధి నమోదైంది. దశాబ్దం క్రితం దేశంలో 10-14 మొబైల్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు ఉండేవారు. ఈ పోటీ వైర్ లెస్ సేవలను స్వీకరించడానికి వీలు కల్పించింది, టారిఫ్ లను తగ్గించింది. అయితే [[జియో|రిలయన్స్ జియో]] రాకతో టెలికాం మార్కెట్లోకి ప్రవేశించే వరకు డేటా వినియోగ ఛార్జీలు అధికంగానే ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. 

భారతదేశ టెలికాం అభివృద్ధి కథ అందించే సేవల నాణ్యతపై దృష్టి సారించడంతో, [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కోవిడ్ -19]] మహమ్మారి కారణంగా మరింత తీవ్రమైన డిజిటల్ విభజన వంటి దీర్ఘకాలిక సవాళ్లను పరిష్కరించే మార్గాలను కూడా కనుగొనాలి. ఈ నేపథ్యంలో టెలికాం మౌలిక సదుపాయాల సామర్థ్యాన్ని విస్తరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అంతేకాకుండా, 5 జి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని త్వరితగతిన స్వీకరించడానికి, అమలు చేయడానికి, టెలికాం పరిశ్రమ  నేపధ్యంలో అధిక స్పెక్ట్రమ్ ధరల సవాలును పరిష్కరించాల్సి ఉంటుంది. వీటికి తోడు సేవల రూపంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు, ఆన్ లైన్ వ్యాపారాల నుంచి ఒత్తిళ్లు మొదలైనవాటికి భవిష్యత్తులో జోక్యం చేసుకోవాల్సి అవసరం ఉండవచ్చని తమ నివేదికలో పేర్కొన్నారు. టెలికాం వంటి వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న రంగంలో , భారతదేశంలో వినియోగదారుల అంచనాలు, పెట్టుబడులు, ధర, పోటీ, [[టెలికమ్యూనికేషన్]] సేవల నాణ్యతను నియంత్రించడంలో రెగ్యులేటర్ ప్రభుత్వానికి  గణనీయమైన సూచనలు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-15|title=Telecom Regulatory Authority of India: Briefing Note|url=https://cprindia.org/telecom-regulatory-authority-of-india-briefing-note/|access-date=2023-01-27|website=CPR|language=en-US}}&lt;/ref&gt;  
[[దస్త్రం:Mobile phone PHS Japan 1997-2003.jpg|thumb|మొబైల్ ఫోన్ పి హెచ్ ఎస్ జపాన్ 1997-2003]]
                                                                                                        

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:1997 స్థాపనలు]]
[[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ సంస్థలు]]
[[వర్గం:టెలికమ్యూనికేషన్స్]]</text>
      <sha1>q6tbudwqsx7ci56wjguc5j691cdyuf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రవి చౌధరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>372381</id>
    <revision>
      <id>4978147</id>
      <parentid>4496196</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9855" sha1="cwdnsdb0vgfeb6ajko6kkm47hgy41vl" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}}

'''రవి చౌధరి''' (Eng:Ravi Chaudhary) భారత సంతతికి చెందిన రక్షణ నిపుణుడు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=అమెరికా సహాయమంత్రిగా రవి చౌదరి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/general/0800/123046597|access-date=2023-03-17|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;, ఇతను అమెరికా ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌లో వివిధ హోదాల్లో పనిచేశారు. ఆపరేషనల్, ఇంజినీరింగ్, సీనియర్‌ స్టాఫ్‌ అసైన్‌మెంట్లు వంటి వైవిధ్యమైన అంశాల్లో కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. సి–17 పైలట్‌గా అఫ్గానిస్తాన్, ఇరాక్‌ యుద్ధ విధుల్లో పాలుపంచుకున్నారు. సిస్టమ్స్‌ ఇంజినీర్‌ కూడా అయిన చౌధరి [[నాసా]]&lt;nowiki/&gt;లోనూ పనిచేశారు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cohen|first=Rachel|date=2021-10-14|title=Biden nominates former FAA official Ravi Chaudhary as Air Force installations boss|url=https://www.airforcetimes.com/news/your-air-force/2021/10/14/biden-nominates-former-faa-official-ravi-chaudhary-as-air-force-installations-boss/|access-date=2023-03-17|website=Air Force Times|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== కుటుంబ నేపథ్యం ==
రవి తల్లిదండ్రులు భారతదేశంలోని హర్యానా, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;కు వలస వచ్చారు, ఇతని తాతలు, మేజర్ ప్రతాప్ సింగ్, డిప్యూటీ ఇన్‌స్పెక్టర్ ఫెరూ సింగ్ భారత సైన్యం కోసం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో పోరాడారు, ఇంకా ఇండియన్ పోలీస్ ఫోర్స్‌లో పనిచేశారు, అతని తండ్రి, డాక్టర్ సురేంద్ర పాల్ సింగ్ చౌధరి, యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్‌లో రిటైర్డ్ ఇన్‌స్పెక్టర్.  చౌదరి తల్లి, రాజ్ మోహిని చౌధరి, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మిన్నెసోటాలో రీసెర్చ్ అసిస్టెంట్‌గా పనిచేశారు, ఈమె సౌత్ ఆసియన్ కమ్యూనిటీ కోసం వాదించే ఒక సంస్థ యొక్క చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్ గా ఉన్నారు, సోదరుడు స్టేట్ సెనేటర్ [[సత్వీర్ చౌదరి]] మిన్నెసోటా చరిత్రలో మొదటి ఆసియా అమెరికన్ శాసనసభ్యుడిగా పనిచేశారు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Satveer Chaudhary|url=https://ballotpedia.org/Satveer_Chaudhary|access-date=2023-03-17|website=Ballotpedia|language=en}}&lt;/ref&gt;. సోదరి లయోలా విశ్వవిద్యాలయంలో జీవశాస్త్ర ప్రొఫెసర్.

== విద్య ==

* జార్జ్‌టౌన్ విశ్వవిద్యాలయంజార్జ్‌టౌన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి 2011 - 2017 సంవత్సరంలో డాక్టరేట్ ఆఫ్ లిబరల్ స్టడీస్, ఎగ్జిక్యూటివ్ లీడర్‌షిప్ &amp; ఇన్నోవేషన్డాక్టరేట్ ఆఫ్ లిబరల్ స్టడీస్, ఎగ్జిక్యూటివ్ లీడర్‌షిప్ &amp; ఇన్నోవేషన్. 
* సెయింట్ మేరీస్ యూనివర్సిటీసెయింట్ మేరీస్ యూనివర్సిటీ నుండి 1997 - 1999 సంవత్సరంలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MS), ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్ (NASA గ్రాడ్యుయేట్ స్టూడెంట్ రీసెర్చ్ ప్రోగ్రామ్ ఫెలోషిప్) మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MS), ఇండస్ట్రియల్ ఇంజనీరింగ్ (NASA గ్రాడ్యుయేట్ స్టూడెంట్ రీసెర్చ్ ప్రోగ్రామ్ ఫెలోషిప్)
* యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎయిర్ ఫోర్స్ అకాడమీయునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎయిర్ ఫోర్స్ అకాడమీ నుండి 1989 - 1993 సంవత్సరంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BS), ఏరోస్పేస్, ఏరోనాటికల్, ఆస్ట్రోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BS), ఏరోస్పేస్, ఏరోనాటికల్, ఆస్ట్రోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్
* ఫెడరల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఆఫీస్ ఆఫ్ పర్సనల్ మేనేజ్‌మెంట్ఫెడరల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఆఫీస్ ఆఫ్ పర్సనల్ మేనేజ్‌మెంట్ నుండి ప్రజాస్వామ్య సమాజానికి నాయకత్వంప్రజాస్వామ్య సమాజానికి నాయకత్వం 
* USAF ఎయిర్ కమాండ్, స్టాఫ్ కాలేజ్USAF ఎయిర్ కమాండ్, స్టాఫ్ కాలేజ్ నుండి 2005 - 2006 సంవత్సరంలో మిలిటరీ ఆపరేషనల్ ఆర్ట్, సైన్స్/స్టడీస్మాస్టర్స్, మిలిటరీ ఆపరేషనల్ ఆర్ట్, సైన్స్/స్టడీస్ మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేశాడు.

== వృత్తి ==
రవి 1993–2015 నుంచి 22 ఏళ్లపాటు అమెరికా ఎయిర్‌ఫోర్స్‌‌లో ఉద్యోగ బాధ్యతలు చేపట్టారు ఫెడరల్ ఏవియేషన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (FAA) తో రీజియన్స్, సెంటర్ ఆపరేషన్స్‌కు ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్‌గా కూడా ఉన్నారు. FAAలో చేరడానికి ముందు, రవి ఎయిర్ ఫోర్స్ అధికారి, కమాండర్, ఎయిర్ ఫోర్స్ డిస్ట్రిక్ట్ ఆఫ్ వాషింగ్టన్, జాయింట్ బేస్ ఆండ్రూస్, మేరీల్యాండ్‌కి ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్‌గా పనిచేశారు, యూఎస్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్‌లో సీనియర్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా ఉన్నారు&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-06-19|title=#MyAAPIStory: Ravi Chaudhary|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/blog/2015/06/19/myaapistory-ravi-chaudhary|access-date=2023-03-17|website=whitehouse.gov|language=en}}&lt;/ref&gt;. ఆసియా అమెరికన్లు, పసిఫిక్ ద్వీపవాసులపై అధ్యక్షుడి ([[బరాక్ ఒబామా|ఒబామా]]) సలహా సంఘం సభ్యుడిగా పనిచేశాడు. 2023 మార్చి నెలలో అమెరికా రక్షణశాఖలో వైమానిక దళానికి సహాయ మంత్రిగా రవినియామకానికి సెనెట్‌ ఆమోదం తెలిపింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2023-03-16|title=Ravi Chaudhary: భారత సంతతి వ్యక్తికి అమెరికా రక్షణ శాఖలో కీలక బాధ్యత.. అమెరికా సెనెట్ గ్రీన్ సిగ్నల్|url=https://tv9telugu.com/world/global-indians/indian-origin-ravi-chaudhary-confirmed-assistant-secretary-of-us-air-force-au43-911940.html|access-date=2023-03-17|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230317054208/https://telugustop.com/us-president-joe-biden-re-nominates-half-a-dozen-indian-americans-to-key-administration-positions].

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:భారతీయ అమెరికన్]]
[[వర్గం:రక్షణ మంత్రులు]]
[[వర్గం:నాసా శాస్త్రవేత్తలు]]</text>
      <sha1>cwdnsdb0vgfeb6ajko6kkm47hgy41vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్లౌ స్మారక చిహ్నాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374148</id>
    <revision>
      <id>4977865</id>
      <parentid>4339459</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T14:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16919" sha1="h2rx4hre0m8ppemv62716j45lx89ooz" xml:space="preserve">{{short description|మెసొపొటెమియాకు చెందిన వ్రాతలు చెక్కబడ్డ ఒక రాళ్ళ జత}}
{{సమాచారపెట్టె పురావస్తు అవశేషాలు 
| image         =[[File:Blau Monuments (retouched).jpg|300px|The Blau Monuments, in the display about the &quot;Evolution of Writing in Mesopotamia&quot;, British Museum]][[File:Blau Monuments B&amp;W.jpg|300px]]
| image_caption = బ్రిటిష్ సంగ్రహశాలలోని బ్లౌ స్మారక చిహ్నాలు
| image_size=350
| material      = హరశోఠం
| size          =  96.5 cm పొడవు
| writing       =
| created       = క్రీ.పూ 3100–2700
| discovered    = 
| location      = బ్రిటిష్ సంగ్రహశాల, [[లండన్|లన్డన్]]
| id            = 
| registration = 1928,0714.1
| map               =
{{Location map|Near East#Iraq
|width      = 300
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = Uruk
|label_size = 
|position   = right
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 31
|lat_min    = 19
|lat_sec    = 27
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 45
|lon_min    = 38
|lon_sec    = 14
|lon_dir    = E
}}
}}
బ్లౌ స్మారక చిహ్నాలు అనేవి వ్రాతలు చెక్కబడ్డ ఒక రాళ్ళ జత. [[మెసొపొటేమియా నాగరికత|మెసొపొటమియాకు]] చెందిన ఇవి నేడు బ్రిటిష్ సంగ్రహశాలలో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;[https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/t/the_blau_monuments.aspx British Museum Highlights]&lt;/ref&gt; ఇవి ప్రాచీన కుడుఱ్ఱులు{{refn|group=గమనిక|మూడవ ఉర్ కాలం నాటి దానశాసనాలను &quot;ప్రాచీన కుడుఱ్ఱులు&quot; అంటారు.}} అని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;Gelb&quot; &gt;I. J. Gelb, P. Steinkeller, and R. M. Whiting Jr, &quot;OIP 104. Earliest Land Tenure Systems in the Near East: Ancient Kudurrus&quot;, Oriental Institute Publications 104 Chicago: The Oriental Institute, 1989, 1991 {{ISBN|978-0-91-898656-6}} [https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/oip104_text.pdf Text] [https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/oip104_part_2.pdf Plates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231062657/https://oi.uchicago.edu/sites/oi.uchicago.edu/files/uploads/shared/docs/oip104_text.pdf |date=2022-12-31 }}&lt;/ref&gt;

==నేపథ్యం==
ఎ.బ్లౌ అనే పేరు గల ఒక ఒస్ట్రియా వ్యక్తి 1886లో, ఉరుక్‌ (ఆధునిక [[ఇరాక్]]) దగ్గర వీటిని కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG61981 |title= Dr A Blau |department= |website= The British Museum |access-date= 13 April 2023}}&lt;/ref&gt; తరువాతి కాలంలో అవి బ్రిటిషు సంగ్రహశాల చేతికి వచ్చాయి.&lt;ref&gt;Reade, Julian E. (2000), “Early Carvings from the Mocatta, Blau, and Herzfeld Collections”, in: Nouvelles Assyriologiques Brèves et Utilitaires 2000/71, 81–8&lt;/ref&gt; ఇవి ఆంగ్లంలో షెయ్ల్ ({{lang|en|Shale}})గా పిలవబడే నీలం రంగు రాళ్ళు.&lt;ref name=&quot;Gelb&quot; /&gt; మొదట్లో ఇవి నకిలీ వస్తువులని అనుమానించిననూ,&lt;ref name=&quot;Mallowan1&quot;&gt;Mallowan, Max E. L. (1961a). Early Mesopotamia and Iran. London: Thames &amp; Hudson&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mallowan2&quot;&gt;1961b). The Birth of Written History. In: The Dawn of Civilization. Ed. by Stuart Piggott.
London: Thames &amp; Hudson, 65–96&lt;/ref&gt; తరువాత ఉరుక్ తవ్వకాల్లో బయటపడ్డ బసల్టూ ఫలకాలూ, వర్కా పాత్రలోని శైలితో వీటి శైలి సరిపోలడంతో, వీటి ప్రాచీనత నిరూపణ అయ్యింది. 1901 నుండే కొందరు అసిరియొలజిస్టులు{{refn|group=గమనిక|ప్రాచీన మెసొపొటెమియాపై అధ్యయనం చేసే చరిత్రాకారులు}} వీటి ప్రాచీనతను అంగీకరించిననూ, నాటికి ఈ విషయమై చాలా వ్యతిరేకత ఉండేది.&lt;ref name=&quot;Barton1&quot; &gt;Barton, George A. “Some Notes on the Blau Monuments.” Journal of the American Oriental Society, vol. 22, 1901, pp. 118–25&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barton, George A. “A New Collation of the Blau Monuments.” Journal of the American Oriental Society, vol. 24, 1903, pp. 388–89&lt;/ref&gt; నేడు చాలామంది నిపుణులు వీటి ప్రాచీనతను ఒప్పుకున్ననూ, ఇంకనూ వీటిని వివాదాస్పద వస్తువులుగా పరిగణించేవారు కొందరు ఉన్నారు.

==కాల నిర్ధారణ==
ఈ చిహ్నాలు మూడవ ఉరుక్ కాలం నుండి మొదటి ఆదివంశపు కాలం మధ్యలో చెక్కబడ్డాయని నిర్ధారించారు. వీటిలో ఇవి చెక్కబడ్డ సంవత్సరాలను కొంతమంది వీటిపైన వ్రాతలకు ఆదిమ శరాకార లిపితో ఉన్న పోలికలను బట్టి క్రీ.పూ 3100గా చెప్పగా, మరికొందరు మొదటి ఆదివంశపు కాలంలో ఇదే శైలిలో ఉండి, తేదీలతో ఉన్న ఇతర భూవిక్రయ శాసనాలను బట్టి క్రీ.పూ 2700గా చెప్పారు. చాలా సాంకేతిక రచనల్లో రెండు సంవత్సరాలూ చెప్పబడుతున్నాయి.
==విషయం==
[[File:Blau Monuments drawing.jpg|thumb|{{center|బ్లౌ స్మారక చిహ్నాల రేఖాచిత్రాలు.}}]]

ఈ చిహ్నాలు ఏమి చెబుతున్నాయి అనేదానిపై నేటికీ నిపుణుల్లో ఏకాభిప్రాయం లేదు. మామూలుగా అందరి అభిప్రాయం ఏమిటంటే ఇవి ఏదో ఒక లావాదేవీ వివరాలను తెలియజేస్తున్నాయని. బహుశా ఒక గుడి తరుఫున దానిని కట్టిన పనివాళ్ళకు ఇవ్వబడుతున్న బహుమతులు అయ్యుండవచ్చు.&lt;ref&gt;British Museum. Dept. of Western Asiatic Antiquities; Richard David Barnett; Donald John Wiseman (1969). Fifty masterpieces of ancient Near Eastern art in the Department of Western Asiatic Antiquities, the British Museum. British Museum. p. 41. {{ISBN|9780714110691}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mallowan1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mallowan2&quot;/&gt; ఈ మధ్యకాలంలో వీటిలో ఉన్నది, ఒక భూమికి యజమాని, అది కొన్న తరువాత ఇచ్చే సంప్రదాయ విందు అయ్యుండొచ్చనే అభిప్రాయానికి కూడా మద్దతు లభిస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Gelb&quot; /&gt;

ఈ చిహ్నాలు రెండు. ఒకటి ఫలకం కాగా, మరొకటి కొనదేలిన [[గూటం]]

=== కొనదేలిన [[గూటం]] (బ్రిస 86261 {{refn|group=గమనిక|బ్రిటిష్ సంగ్రహశాలకు పొట్టిపదం}} ) ===
[[File:Blau Monuments Priest King.jpg|thumb|upright|left|{{center|[[గూటం]] పైన పురోహిత రాజు.}}]]
ఈ గూటానికి (18cm × 4.3cm × 1.3cm) రెండు అంకాలు ఉన్నాయి. పైదీ, కిందదీ. రెండిటిలోనూ పురుషుడు చెక్కబడి ఉన్నాడు. కింది దానిలో ఒక నగ్న పురుషుడు రోలూ, రోకలితో కనిపిస్తాడు. ఇతను వంట వండుతుండవచ్చు లేక ఏదైనా చేతిపని చేస్తుండవచ్చు. ఇదే తరహాలో మతకర్మలకై బుట్టల్లో తినుబండారాలను మోసుకెళుతున్న నగ్న పురుషులు వర్కా గిన్నెపై కూడా మనకి కనిపిస్తారు.&lt;ref name=&quot;DC&quot;/&gt;

పై అంకంలో ఒక నిలబడి ఉన్న గెడ్డపు అతను కనిపిస్తాడు. తలనాడాతో, చిన్న చిన్న చిల్లుల పావడా వేసుకుని ఉన్న ఇతని చేతిలో ఒక నాలుగు కాళ్ళ జంతువుని పట్టుకుని ఉన్నాడు. ఇది మేకో, గొర్రో అయ్యుండొచ్చని భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి బొమ్మలు మెసొపొటెమియ పురావస్తు అవశేషాల్లో చాలానే కనిపిస్తుంటాయి. ఇవి అధికార హోదాలో ఉన్న పురుషుణ్ణి సూచించే బొమ్మలు. ఆ బొమ్మల్లో చూపించబడుతున్నది &quot;పురోహిత రాజే&quot; అని చాలా మంది నిపుణులు భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;DC&quot;&gt;{{cite book |last1=Collon |first1=Dominique |title=Ancient Near Eastern Art |date=1995 |publisher=University of California Press |isbn=9780520203075 |pages=51–53 |url=https://books.google.com/books?id=RTGc9YH-C38C&amp;pg=PA51 |language=en}}&lt;/ref&gt;
===ఫలకం (బ్రిస 86260)===
{{Expand section}}
ఫలకపు ప్రతిలోమ్యము (ఒక నాణెం లేదా ఫలకం మీద ముఖ్యమైన శాసనం ఉన్న పార్శ్వం) మీద కూడా, [[గూటం]] మీద ఉన్నట్టే, ఒక పెద్దమనిషీ, అతని చుట్టూ రకరకాల పనులు చేస్తున్న పనివాళ్ళూ ఉంటారు. ఇందులో కూడా ఆ పెద్దమనిషికి గెడ్డం ఉండి, ఒక పావడా వెసుకుని ఉంటాడు. ఎడమపక్క నుండి మొదటి బొమ్మగా ఉన్న ఆ పెద్దమనిషి చేతిలో ఒక పొడవైన వస్తువు ఉంటుంది. అది రోకలి కానీ లేదా

కుడివైపు మొదట ఉన్న బొమ్మ మహిళదని ప్రముఖ చరిత్రాకారుడు ఐ.జె.గెల్బ్ అభిప్రాయపడ్డాడు‌. దీనిని అనుసరించి చాలా పుస్తకాల్లో ఇదే వ్రాస్తుంటారు. ఐతే ఉషుమ్గల్ శిలాఫలకం వంటి వాటిలో ఉన్నట్లు ఆ కాలపు స్త్రీల వస్త్రాధారణ ఈ ఫలకంలో లేదు‌.

ఇక ఫలకానికి వెనుక వైపున నలుగురు మగవారు కనిపిస్తారు. వీరిలో ఇద్దరు నగ్న పురుషులు. వీరిద్దరూ మోకాళ్ళ మీద కూర్చుని, రోలూ రోకళ్ళతో ఉండగా, వారిద్దరి మధ్యలో చిల్లుల పావడా వే‌సుకుని ఉన్న ఒక బట్టతల అతను నిలబడి ఉంటాడు. ముందుపక్కలాగే ఇతను కూడా చేతిలో పొడవాటి వస్తువేదో పట్టుకుని ఉంటాడు. కుడి వైపున ఉన్న ఇంకో పురుషుడు కూడా మిగతా పనివాళ్ళలాగే ఉంటాడు కానీ అతని కాయం కాస్త పెద్దదిగా కనిపిస్తుంది. దీన్ని బట్టి చూస్తే వీరందరూ విందుకై వంట పనిలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Gelb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DC&quot;/&gt;

==శాసనాలు==
{{Expand section}}
[[File:Blau Monument British Museum 86261 Proto-cuneiform characters.jpg|thumb|left|{{center|బ్లౌ స్మారకంపై ఆదిమ శరాకార లిపి}}]]
ఉషుమ్గల్ ఫలకం, ఇంకా లభ్యమమైన ఆ కాలం నాటి ఇతర వ్రాతలు లాగే, ఈ స్మారకాలపైనున్న వ్రాతల అర్థం కూడా ఇంకా పూర్తిగా తెలియలేదు. కొన్ని గుర్తులు ఇప్పటికే అర్థాలు తెలిసినవి కాగా, కొన్నిటికి వేరే యేటితోనూ పోలిక లేదు.

==వివాదాలు==
అపరిష్కృత వ్రాతలు ఉన్నందున ఈ స్మారకాలు ఏమి చెబుతున్నాయి అనేది కచ్చితంగా చెప్పడం కుదరదు. గెల్బ్ వీటిని, ఇంకో నాలుగింటినీ కలిపి, మొత్తం ఐదు పురావస్తు అవశేషాలను &quot;ప్రాచీన కుడుఱ్ఱు&quot;లుగా వర్గీకరించారు.&lt;ref&gt;Kathryn E. Slanski, &quot;The Babylonian entitlement narûs (kudurrus) : a study in their form and function&quot;, Boston : American Schools of Oriental Research, 2003 {{ISBN|089757060X}}&lt;/ref&gt; ఆ వర్గీకరణపై వివాదాలు ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.
==ఇవి కూడా చూడండి==
*{{Annotated link|సుమేరు నాగరికత}}
*{{Annotated link|ఉర్ కేతనం}}
*{{Annotated link|శిలాశాసనం}}
*{{Annotated link|పశుపతి ముద్రిక}}
*{{Annotated link|పాంపే లక్ష్మి}}

==గమనికలు==
&lt;references group=&quot;గమనిక&quot;/&gt;
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==మరింత సమాచారం కోసం==
*Balke, Thomas E.. &quot;The Interplay of Material, Text, and Iconography in Some of the Oldest “Legal” Documents&quot;. Materiality of Writing in Early Mesopotamia, edited by Thomas E. Balke and Christina Tsouparopoulou, Berlin, Boston: De Gruyter, 2016, pp.&amp;nbsp;73–94
*Boese, Johannes (2010), “Die Blau’schen Steine und der Priesterfürst im Netzrock”, in: Altorien-talische Forschungen 37, 208–22
==వెలుపలి లంకెలు==
*[https://cdli.ucla.edu/search/archival_view.php?ObjectID=P005995 [[గూటం]] మీద క్యూనీఫార్మ్ డిజిటల్ లైబ్రరి ఇనిష్యేటివ్ లంకెలో ఉన్న సమాచారం.]
*[https://cdli.ucla.edu/search/archival_view.php?ObjectID=P005996  ఫలకం మీద క్యూనీఫార్మ్ డిజిటల్ లైబ్రరి ఇనిష్యేటివ్ లంకెలో ఉన్న సమాచారం.]
[[వర్గం:ప్రాచీన మధ్యప్రాచ్యం]]
[[వర్గం:పురాతత్వ అవశేషాలు]]</text>
      <sha1>h2rx4hre0m8ppemv62716j45lx89ooz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2018 (2023 సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376776</id>
    <revision>
      <id>4978062</id>
      <parentid>4917227</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12031" sha1="rvvdem81zlck2xxmikxhdmmylnu502f" xml:space="preserve">{{pp|small=yes}}

{{Infobox film
| name           = 2018
| director       = జూడ్ ఆంథనీ జోసెఫ్
| writer         = {{Ubl|జూడ్ ఆంథనీ జోసెఫ్|అఖిల్ పి. ధర్మజన్}}
| producer       = {{ubl|వేణు కున్నప్పిల్లి|సి. కె. పద్మ కుమార్|[[ఆంటో జోసెఫ్]]}}
| starring       = {{ubl|టోవినో థామస్|[[కుంచాకో బోబన్]]|ఆసిఫ్ అలీ|వినీత్ శ్రీనివాసన్|లాల్|నరైన్}}
| cinematography = అఖిల్ జార్జ్
| editing        = చమన్ చకో
| music          = {{ubl|నోబిన్ పాల్|విలియం ఫ్రాన్సిస్}}
| studio         = {{ubl|కావ్య ఫిల్మ్ కంపెనీ|పి.కె ప్రైమ్ ప్రొడక్షన్}}
| distributor    = కావ్య ఫిల్మ్ కంపెనీ
| released       = {{film date|2023|5|5|df=y|ref1=&lt;ref name=&quot;delayedrelease&quot;&gt;{{Cite web |title=Jude Anthany Joseph's 2018 release postponed to this date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/apr/10/jude-anthany-josephs-2018-release-postponed-to-this-date-42161.html |access-date=2023-04-20 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
| runtime        = 154 నిమిషాలు
| country        = ఇండియా
| language       = [[మలయాళం]]
| budget         = &lt;!-- Must be sourced to reliable sources [[WP:RS]] --&gt;
| gross          = {{INR}}160 crore&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/2018-naga-chaitanya-and-anand-deverakonda-heap-praise-on-tovino-thomas-film-8628013/|title=2018: Naga Chaitanya and Anand Deverakonda heap praise on Tovino Thomas film|website=[[The Indian Express]]|access-date=2023-05-25}}&lt;/ref&gt;
}}

'''2018''' (2018: Everyone is a Hero) అనే చిత్రం [[2018 కేరళ వరదలు|2018లో సంభవించిన కేరళ వరదల సమయం]]లో జరిగిన వాస్తవ సంఘటనల ఆధారంగా రూపొందించబడిన [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ భాషా]] చిత్రం. అఖిల్ పి. ధర్మజన్‌తో స్క్రీన్‌ప్లే అందించగా, జూడ్ ఆంథనీ జోసెఫ్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో టోవినో థామస్, కుంచాకో బోబన్, ఆసిఫ్ అలీ, వినీత్ శ్రీనివాస్, [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]], [[నరైన్]] వంటి వారు తారాగణం.

2023 మే 5న విడుదలైన ఈ చిత్రం కేవలం 11 రోజులలో 100 కోట్లు వసూలు చేసింది. దీంతో ఇప్పటి వరకు [[:en:List_of_highest-grossing_Malayalam_films|మలయాళంలో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రం]]&lt;nowiki/&gt;గా 2018 నిలిచింది.

ఈ చిత్రాన్ని అదే టైటిల్ తో [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]లో నిర్మాత [[బన్నీ వాసు]] సారధ్యంలో 2023 మే 26 విడుదల అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-05-26|title=2018 Telugu Movie Review And Rating - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/2018-telugu-movie-review-and-rating-1632325|access-date=2023-05-26|website=web.archive.org|archive-date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526113928/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/2018-telugu-movie-review-and-rating-1632325|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

2023 సెప్టెంబరు 27న, ఈ చిత్రం 96వ [[అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ అవార్డుల]]&lt;nowiki/&gt;కు భారతదేశ అధికారిక ఎంట్రీగా ఎంపికైంది. ఈ విషయాన్ని ఫిల్మ్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malayalam Film 2018 Is India's Official Oscar Entry|url=https://www.ndtv.com/entertainment/malayalam-film-2018-is-indias-official-oscar-entry-4427864|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927083117/https://www.ndtv.com/entertainment/malayalam-film-2018-is-indias-official-oscar-entry-4427864|archive-date=27 September 2023|access-date=27 September 2023|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== తారాగణం ==

* అనూప్, మాజీ ఆర్మీ అధికారిగా '''[[టోవినో థామస్]]'''
* హోం సెక్రటరీ షాజీ పున్నూస్‌గా '''[[కుంచాకో బోబన్]]'''
* నిక్సన్‌గా [[ఆసిఫ్ అలీ (నటుడు)|ఆసిఫ్ అలీ]], మాథచ్చన్ చిన్న కొడుకు
* రమేశ్‌గా '''వినీత్ శ్రీనివాసన్'''
* మాతచ్చన్‌గా '''[[లాల్ (నటుడు)|లాల్]]'''
* విన్‌స్టన్‌గా '''[[నరైన్]]''', మాథాచన్ పెద్ద కొడుకు
* వర్గీస్‌గా '''సుధీష్'''
* టాక్సీ డ్రైవర్ కోశిగా '''[[అజు వర్గీస్]]'''
* సేతుపతిగా '''[[కలైయరసన్]]'''
* అలెక్స్, అనూప్ స్నేహితుడు, చాందీ కొడుకుగా '''హరికృష్ణన్'''
* నూరాగా '''[[అపర్ణ బాలమురళి]]''', టీ.వి. రిపోర్టర్
* మంజుగా '''[[తన్వి రామ్]]''', అనూప్ లవ్ ఇంట్రెస్ట్
* షాజీ భార్య సెరీనాగా '''''[[శివదా]]'''''
* రమేశ్‌ భార్య అనుపమగా '''[[గౌతమి నాయర్|గౌతమి నాయర్‌]]'''
* నూరా తండ్రిగా '''సిద్ధిక్'''
* అను తండ్రిగా '''[[రెంజీ పనికర్]]'''
* ముఖ్యమంత్రిగా '''జనార్దనన్'''
* భాసిగా '''[[ఇంద్రన్స్]]'''
* అరవిందన్, మంజు తండ్రిగా '''జాఫర్ ఇడుక్కి'''
* షాజీ కూతురుగా '''[[దేవ నంద]]'''
* '''వృద్ధి విశాల్'''
* గర్భిణీ స్త్రీగా [[వినీతా కోషి|'''వినీతా కోషి''']]
* జీజీగా '''[[గిలు జోసెఫ్]]'''
* చాందీగా '''[[జాయ్ మాథ్యూ]]'''
* అనూప్ స్నేహితుడిగా '''శ్రీజిత్ రవి'''
* అనూప్ తండ్రిగా '''జి. సురేష్ కుమార్'''
* జిల్లా కలెక్టర్‌గా '''జయకృష్ణ'''
* సబ్ కలెక్టర్‌గా '''[[కృష్ణ (మలయాళ నటుడు)|కృష్ణ]]'''
* రవిగా '''జయకుమార్'''
* జోసెఫ్ గా '''ఎస్.పి.శ్రీకుమార్'''
* క్లీటస్, జోసెఫ్ సోదరుడిగా '''[[రోనీ డేవిడ్]]'''
* డ్యామ్ ఆపరేటర్ కరుణన్ పాత్రలో '''కళాభవన్ హనీఫ్'''
* పోలీస్ కానిస్టేబుల్‌గా '''పౌలీ వల్సన్'''
* నహాస్‌గా '''[[షెబిన్ బెన్సన్]]'''
* రమేశ్ తల్లిగా '''శోభా మోహన్'''
* అనూప్ తల్లిగా '''[[శ్రీజ రవి]]'''
* పోలీస్ ఆఫీసర్ గా '''బోబన్ శామ్యూల్'''
* విలేజర్ గా '''శాంతకుమారి''' 
* ఉండప్పిగా '''ప్రణవ్ బిను'''

== నిర్మాణం ==
ఈ చిత్రం అధికారికంగా సెప్టెంబరు 2018లో ''2403 ఫీట్: ది స్టోరీ ఆఫ్ అన్ ఎక్స్‌పెక్టెడ్ హీరోస్'' అనే టైటిల్‌తో అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, అది తర్వాత ప్రస్తుత టైటిల్‌కి మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 November 2022 |title='2018': Tovino Thomas, Kunchacko Boban, Asif Ali, and more star in film on 2018 Kerala floods |url-access=limited |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/2018-tovino-thomas-kunchacko-boban-asif-ali-and-more-star-in-film-on-2018-kerala-floods/article66091636.ece |newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== చిత్రీకరణ ==
ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ 2022 మే 27న ప్రారంభమైంది. కేరళ రాష్ట్రంలో [[త్రిస్సూర్|త్రిసూర్]], [[ఎర్నాకులం]], [[కొట్టాయం జిల్లా|కొట్టాయం]], [[అలప్పుజ్హ|అలప్పుజ]], [[ఇడుక్కి జిల్లా|ఇడుక్కి]], [[కొల్లాం జిల్లా|కొల్లాం]] జిల్లాల్లోని వివిధ ప్రాంతాలలోని లొకేషన్‌లలో సినిమా చిత్రీకరణ జరిగింది. [[:en:Vaikom|వైకోమ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో 15 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో వేసిన సెట్‌లో భారీ షూటింగ్ జరిగింది. తమిళనాడులోని [[తిరునెల్వేలి]], తెలంగాణలోని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లలోనూ ముఖ్యమైన సన్నివేశాలు తీసారు. 2022 నవంబరు 12 నాటికి చిత్రీకరణ పూర్తయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/its-a-wrap-for-tovino-thomas-asif-ali-and-kunchacko-bobans-2018-based-on-the-kerala-floods/articleshow/95548628.cms|title=It's a wrap for Tovino Thomas, Asif Ali, and Kunchacko Boban's '2018' based on the Kerala floods|date=16 November 2022|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2023|quote=The filming of Jude Anthany Joseph's upcoming film '2018 – Everyone is a hero' has been completed. The makers wrapped up the shoot on Sunday (Nov 13).}}&lt;/ref&gt; అయితే వరద సన్నివేశాలను పూర్తిగా ప్రాక్టికల్ ఎఫెక్ట్‌లతో చిత్రీకరించారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:తెలుగు డబ్బింగ్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:వాస్తవ సంఘటనల ఆధారంగా భారతీయ చలనచిత్రాలు]]
[[వర్గం:కేరళలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:హైదరాబాద్ లో చిత్రీకరించబడిన చలనచిత్రాలు]]
[[వర్గం:2023 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>rvvdem81zlck2xxmikxhdmmylnu502f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భరత్ రెడ్డి (క్రికెటర్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381158</id>
    <revision>
      <id>4977866</id>
      <parentid>4038691</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T14:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10320" sha1="dona5vs8ooi6pkrs9tixj4ot96duojr" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=భరత్ రెడ్డి|image=|birth_date={{Birth date and age|1954|11|12}}|birth_place=[[చెన్నై]]|country=ఇండియా|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=|role=వికెట్ కీపరు|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=4|runs1=38|bat avg1=9.50|100s/50s1=0/0|top score1=21|hidedeliveries=true|catches/stumpings1=9/2|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డే]]|matches2=3|runs2=11|bat avg2=–|100s/50s2=0/0|top score2=8*|catches/stumpings2=2/0|column3=ఫస్ట్ క్లాస్|matches3=95|runs3=1,743|bat avg3=17.78|100s/50s3=0/9|top score3=88|catches/stumpings3=171/50|column4=లిస్ట్ ఎ|matches4=18|runs4=120|bat avg4=17.14|100s/50s4=0/0|top score4=36|catches/stumpings4=10/2|international=true|internationalspan=1978–1981|testdebutdate=జూలై 12|testdebutyear=1979|testdebutagainst=ఇంగ్లాండ్|testcap=144|lasttestdate=ఆగస్టు 30|lasttestyear=1979|lasttestagainst=ఇంగ్లాండ్|odidebutdate=జనవరి 3|odidebutyear=1978|odidebutagainst=పాకిస్తాన్|odicap=27|lastodidate=జనవరి 18|lastodiyear=1981|lastodiagainst=న్యూజీలాండ్|odishirt=|date=మే 10|year=2020|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/33152.html Cricinfo}}

'''భరత్ రెడ్డి''' (జననం 1954 నవంబరు 12) మాజీ [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు]].&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|title=Bharath Reddy|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/33152.html|access-date=9 May 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; 1954 నవంబరు 12న [[చెన్నై|చెన్నైలో]] జన్మించిన భరత్ రెడ్డి, 4 టెస్టులు, 3 వన్‌డేలలో [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత క్రికెట్ జట్టులో]] వికెట్ కీపర్‌గా ఆడాడు.

== క్రికెట్ కెరీర్ ==

=== ఇంగ్లాండ్ పర్యటన ===
రెడ్డి 1973 జూలై, ఆగస్టు లలో ఇండియన్ స్కూల్స్ XIతో కలిసి ఇంగ్లండ్‌లో పర్యటించాడు. మిడ్‌ల్యాండ్ కౌంటీస్ స్కూల్స్ జట్టుపై సెంచరీ చేశాడు. &lt;ref&gt;''[[Wisden Cricketers' Almanack|Wisden]]'' 1974, p. 833.&lt;/ref&gt; కొన్ని వారాల తర్వాత 18 సంవత్సరాల వయస్సులో [[వజీర్ సుల్తాన్ టొబాకో క్రికెట్ జట్లు|వజీర్ సుల్తాన్ టొబాకో కోల్ట్స్ XI]] జట్టులో తొలి ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్ ఆడాడు. మరో తొమ్మిది మంది తొలి ఫస్ట్-క్లాస్ ఆటగాళ్ళున్న జట్టుకు కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33786.html Hyderabad Cricket Association XI v Vazir Sultan Tobacco Colts XI 1973–74]&lt;/ref&gt; 1973 ముగిసేలోపు అతను ఇరానీ కప్‌లో రెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా తరపున, [[దులీప్ ట్రోఫి|దులీప్ ట్రోఫీలో]] [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]] తరఫున, తమిళనాడు తరపున [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] ఆడాడు. 1973-74 సీజన్ ముగిసే ముందు అతను రెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియాతో ఇండియన్ XI కోసం రెండు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు కూడా ఆడాడు. [[పోచయ్య కృష్ణమూర్తి|పోచయ్య కృష్ణమూర్తికి]] రిజర్వ్ వికెట్ కీపర్‌గా [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత జట్టుతో]] [[శ్రీలంక|శ్రీలంకలో]] ఒక చిన్న పర్యటన చేసాడు. శ్రీలంక బోర్డు ప్రెసిడెంట్స్ XIతో మ్యాచ్ ఆడాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33985.html Sri Lanka Board President's XI v Indians 1973–74]&lt;/ref&gt;

ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే [[ఫరూక్ ఇంజనీర్|ఫరోఖ్ ఇంజనీర్]] [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ క్రికెట్‌]] నుండి రిటైర్ అయినప్పుడు రెడ్డి గాని, కృష్ణమూర్తి గానీ జట్టు లోకి రాలేదు. సెలెక్టర్లు [[సయ్యద్ కిర్మాణీ|సయ్యద్ కిర్మాణిని]] తీసుకున్నారు. రెడ్డి 1975-76లో [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంకతో]] భారత్ ఆడిన మూడు మ్యాచ్‌లలో ఒకదానిలో కీపరుగా ఆడాడు. కిర్మాణికి డిప్యూటీగా అతను 1977-78లో ఆస్ట్రేలియా, 1978-79లో పాకిస్థాన్‌లో పర్యటించాడు. కిర్మాణిని తొలగించినప్పుడు అతనికి టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అవకాశం లభించింది. 1979లో మొదటి ఎంపిక వికెట్-కీపర్‌గా రెడ్డి ఇంగ్లాండ్‌లో పర్యటించాడు . భారత్‌ 1-0 తో ఓడిపోయిన సిరీస్‌లో అతను నాలుగు టెస్టుల్లోనూ ఆడాడు గానీ ఆకట్టుకోలేకపోయాడు. &lt;ref&gt;''Wisden'' 1980, p. 329.&lt;/ref&gt; రెడ్డి 1980–81లో కిర్మాణికి డిప్యూటీగా ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో పర్యటించాడు గానీ అక్కడ టెస్టులు ఆడలేదు.

=== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ===
అతను 1978, 1981 మధ్య పాకిస్తాన్, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లపై మూడు [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్]] ఆడాడు.

బ్యాట్‌తో అతని అత్యుత్తమ సీజన్ 1981–82. అతను మూడు అర్ధసెంచరీలతో 32.60 సగటుతో 326 పరుగులు చేశాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1584/f_Batting_by_Season.html Bharath Reddy batting by season]&lt;/ref&gt; కేరళపై అతని కెరీర్‌లో అత్యధిక స్కోరు 88 కూడా అప్పుడే చేసాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/41/41980.html Tamil Nadu v Kerala 1981–82]&lt;/ref&gt;

అతను 1982-83 నుండి 1985-86 వరకు తమిళనాడుకు కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. 1982-83లో కేరళకు వ్యతిరేకంగా అతను రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో ఆరు క్యాచ్‌లు, మ్యాచ్‌లో మొత్తం ఎనిమిది క్యాచ్‌లు తీసుకున్నాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/43/43135.html Kerala v Tamil Nadu 1982–83]&lt;/ref&gt;

== క్రికెట్ తర్వాత ==
క్రికెట్ నుండి రిటైర్ అయిన తర్వాత, రెడ్డి కెంప్లాస్ట్‌లో పనిచేశాడు. అతను చెన్నైలో క్రికెట్ శిక్షణా శిబిరాలను నిర్వహించడంలో తోడ్పడ్డాడు. అక్కడ అతను భారత టెస్ట్ ఆటగాళ్లు దినేష్ కార్తీక్, లక్ష్మీపతి బాలాజీలకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cricketcountry.com/articles/bharath-reddy-shy-mdash-a-swift-wicketkeeper-who-didn-t-get-enough-chances-for-india-34089 |title=&quot;Bharath Reddy&quot; by Abhishek Mukherjee |access-date=2023-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222325/http://www.cricketcountry.com/articles/bharath-reddy-shy-mdash-a-swift-wicketkeeper-who-didn-t-get-enough-chances-for-india-34089 |archive-date=2016-03-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఆయన కుమార్తె [[శ్రియా రెడ్డి|శ్రీయా రెడ్డి]] దక్షిణ భారత చలనచిత్రాలలో నటి. 

== మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[వర్గం:వికెట్ కీపర్లు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1954 జననాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కోచ్‌లు]]</text>
      <sha1>dona5vs8ooi6pkrs9tixj4ot96duojr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మేఘాలయ క్రికెట్ జట్టు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>383324</id>
    <revision>
      <id>4978005</id>
      <parentid>4685344</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14126" sha1="4e3bykevus9mz6elqbt2sxasoy8ysua" xml:space="preserve">{{Infobox cricket team|name=మేఘాలయ క్రికెట్ జట్టు|image=|captain=[[డిప్పు సంగ్మా]]|coach=[[సనత్ కుమార్]]|owner=[[మేఘాలయ క్రికెట్ అసోసియేషన్]]|founded=2018|ground=మేఘాలయ క్రికెట్ అసోసియేషన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్|capacity=|title1=[[రంజీ ట్రోఫీ]]|title1wins=0|title2=[[విజయ్ హజారే ట్రోఫీ]]|title2wins=0|title3=[[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ]]|title3wins=0|website=}}

'''మేఘాలయ క్రికెట్ జట్టు''' భారత దేశవాళీ పోటీలలో [[మేఘాలయ]] రాష్ట్రానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే [[క్రికెట్]] జట్టు. 2018 జూలైలో [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి]] (BCCI) రంజీ ట్రోఫీ, విజయ్ హజారే ట్రోఫీతో సహా 2018–19 సీజన్ కోసం దేశీయ టోర్నమెంట్‌లలో పాల్గొనే తొమ్మిది కొత్త జట్లలో ఒకటిగా జట్టును ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;CI39&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24129178/nine-new-teams-ranji-trophy-2018-19|title=Nine new teams in Ranji Trophy 2018–19|access-date=18 July 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IE39&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/bcci-schedule-2018-19-domestic-games-5265019/|title=Logistical nightmare on cards as BCCI announces 37-team Ranji Trophy for 2018–19 season|access-date=18 July 2018|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BCCI&quot;&gt;{{Cite web|title=BCCI to host over 2000 matches in the upcoming 2018–19 domestic season|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|access-date=19 June 2018|website=BCCI|archive-date=19 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719115433/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అయితే, టోర్నీ ప్రారంభానికి ముందు, జట్టుకు [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్]] ఆడేందుకు మైదానం లేదు.&lt;ref name=&quot;FP&quot;&gt;{{Cite web|title=North Eastern Ranji Trophy teams to discuss infrastructure upgrades with BCCI ahead of maiden season|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/north-eastern-ranji-trophy-teams-to-discuss-infrastructure-upgrades-with-bcci-ahead-of-maiden-season-4864141.html|access-date=10 August 2018|website=First Post}}&lt;/ref&gt; 2018–19 సీజన్‌కు ముందు, సనత్ కుమార్‌ను జట్టు కోచ్‌గా నియమించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BCCI eases entry for new domestic teams as logistical challenges emerge|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24532976/bcci-eases-entry-new-domestic-teams-logistical-challenges-emerge|access-date=31 August 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2018 సెప్టెంబరులో, 2018–19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో తమ ప్రారంభ మ్యాచ్‌లో [[మిజోరం క్రికెట్ జట్టు|మిజోరామ్‌ను]] 8 వికెట్ల తేడాతో ఓడించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy 2018–19, Plate Group wrap: Wins for Meghalaya, Manipur and Bihar|url=https://www.cricketcountry.com/news/vijay-hazare-trophy-2018-19-plate-group-wrap-wins-for-meghalaya-manipur-and-bihar-747703|access-date=20 September 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234523/https://www.cricketcountry.com/news/vijay-hazare-trophy-2018-19-plate-group-wrap-wins-for-meghalaya-manipur-and-bihar-747703|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Plate Group, Vijay Hazare Trophy at Nadiad, Sep 20 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156806.html|access-date=20 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో వారి మొదటి సీజన్‌లో, తమ ఎనిమిది మ్యాచ్‌లలో నాలుగు విజయాలు, నాలుగు ఓటములతో ప్లేట్ గ్రూప్‌లో ఐదవ స్థానంలో నిలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2018–19 Vijay Hazare Trophy Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8890/vijay-hazare-trophy|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; పునీత్ బిష్త్ 502 పరుగులతో అత్యధిక పరుగుల స్కోరర్‌గా నిలవగా, గురీందర్ సింగ్ అభయ్ నేగీలు చెరి పద్నాలుగు వికెట్లతో జట్టుకు సంయుక్తంగా ప్రథమ స్థానంలో నిలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, 2018/19 – Meghalaya: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=6563;type=tournament|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2018 నవంబరులో, 2018-19 రంజీ ట్రోఫీలో తమ ప్రారంభ మ్యాచ్‌లో మేఘాలయ, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌ను ఏడు వికెట్ల తేడాతో ఓడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy Takeaways: Unadkat Picks Seven; Mumbai in Command Against Railways|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ranji-trophy-takeaways-unadkat-picks-seven-mumbai-in-command-against-railways-1928981.html|access-date=3 November 2018|website=Network18 Media and Investments Ltd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy: Sikkim record innings victory over Manipur|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ranji-trophy-sikkim-record-innings-victory-over-manipur-5432889/|access-date=3 November 2018|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; తమ ఎనిమిది మ్యాచ్‌లలో నాలుగు విజయాలతో 2018–19 టోర్నమెంటు పట్టికలో నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8050/ranji-trophy|title=Ranji Trophy Table – 2018–19|access-date=10 January 2019|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2019 మార్చిలో, మేఘాలయ 2018–19 సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ గ్రూప్ B లో ఆరు మ్యాచ్‌లలో ఎటువంటి విజయాలు సాధించకుండా చివరి స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy 2019: Points Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8661/season/2019/india-dom-t20|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; టోర్నమెంట్‌లో గురిందర్ సింగ్ 207 పరుగులతో జట్టు తరఫున అత్యధిక పరుగుల స్కోరర్‌గా నిలిచాడు. అభయ్ నేగి ఎనిమిది అవుట్‌లతో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy, 2018/19 – Meghalaya: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12593;team=6563;type=tournament|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== క్రీడాకారులు==
{{main|మేఘాలయ క్రికెటర్ల జాబితా}}
=== ప్రస్తుత స్క్వాడ్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! align=&quot;center&quot; |పేరు
! align=&quot;center&quot; |పుట్టినరోజు
! align=&quot;center&quot; |బ్యాటింగు శైలి
! align=&quot;center&quot; |బౌలింగు శైలి
! align=&quot;center&quot; |గమనికలు
|-
! colspan=&quot;5&quot; |బ్యాటర్లు
|-
|[[లారీ గోమ్స్]]
|{{Birth date and age|1992|10|5|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
|కిషన్ లింగ్డో
|{{Birth date and age|1998|3|21|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్
|
|-
|[[యోగేష్ తివారీ]]
|{{Birth date and age|1997|11|8|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|బమన్భా షాంగ్ప్లియాంగ్
|{{Birth date and age|1997|8|15|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|వాన్లంబోక్ నోంగ్ఖ్లావ్
|{{Birth date and age|1993|2|9|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|ఎడమచేతి మీడియం
|
|-
|తారిఖ్ సిద్ధిక్
|{{Birth date and age|1994|10|2|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్
|
|-
|సూర్య రాయ్
|{{Birth date and age|1999|6|9|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్
|
|-
|[[రోహిత్ షా]]
|{{Birth date and age|1997|12|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|జుంజున్ సంగ్మా
|{{Birth date and age|1998|6|14|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఆల్ రౌండర్లు
|-
|[[స్వరజీత్ దాస్]]
|{{Birth date and age|1995|3|23|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
|[[రాజ్ బిస్వా]]
|{{Birth date and age|1993|10|15|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|[[చిరాగ్ ఖురానా]]
|{{Birth date and age|1992|11|3|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|[[సిల్వెస్టర్ మైలీంప్డా|సిల్వెస్టర్ మైల్లింప్డా]]
|{{Birth date and age|1992|9|16|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|రిబోక్లాంగ్ హైన్నివ్టా
|{{Birth date and age|1992|7|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్
|
|-
|సాన్వర్ట్ కుర్కలాంగ్
|{{Birth date and age|1992|8|20|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |స్పిన్ బౌలర్లు
|-
|రాజేష్ బిష్ణోయ్ జూనియర్
|{{Birth date and age|1990|1|25|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్]]
|
|-
|అర్బిన్ సింగ్
|{{Birth date and age|1993|11|28|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్]]
|
|-
|అనీష్ చరక్
|{{Birth date and age|2000|4|19|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్]]
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఫాస్ట్ బౌలర్లు
|-
|[[డిప్పు సంగ్మా]]
|{{Birth date and age|1997|5|20|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|కెప్టెన్
|-
|అభిషేక్ కుమార్
|{{Birth date and age|2002|5|4|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్
|
|-
|[[చెంగ్కం సంగ్మా]]
|{{Birth date and age|1994|10|10|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
|[[ఆకాష్ చౌదరి]]
|{{Birth date and age|1999|11|28|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
|[[కిల్కో మారక్|కిల్కో మరాక్]]
|{{Birth date and age|1992|7|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం ఫాస్ట్
|
|}
''2023 ఆగస్టు 3 నాటికి నవీకరించబడింది''

=== కొందరు క్రికెటర్లు ===

* [[జాసన్ లామారే]]
* [[మార్క్ ఇంగ్టీ]]
* [[పునీత్ బిష్ట్]]
* [[సంజయ్ యాదవ్ (క్రికెట్)|సంజయ్ యాదవ్]]

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

[[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]]</text>
      <sha1>4e3bykevus9mz6elqbt2sxasoy8ysua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహిళల అంతర్జాతీయ క్రికెట్ హ్యాట్రిక్‌ల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>383974</id>
    <revision>
      <id>4977926</id>
      <parentid>4855473</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T23:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17904" sha1="mctlf72lbmn3a2nf0htacx6844rjbx1" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Rene_Farrell_bowling_5.jpg|alt=Rene Farrell bowling in training|కుడి|thumb| మహిళల టెస్టు మ్యాచ్‌లో ఇటీవల హ్యాట్రిక్ సాధించిన బౌలర్ రెనే ఫారెల్ .]]
ఒక [[బౌలింగ్ (క్రికెట్)|బౌలర్]] వరుస బంతుల్లో మూడు [[ఔట్ (క్రికెట్)|వికెట్లు]] తీయడాన్ని [[క్రికెట్|క్రికెట్‌లో]] హ్యాట్రిక్ అంటారు. ఇది చాలా అరుదైన ఫీట్.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Cricket, Literature and Culture: Symbolising the Nation, Destabilising Empire|last=Bateman|first=Anthony|publisher=Ashgate Publishing|year=2009|isbn=978-0-7546-6537-3|location=Farnham|page=88}}&lt;/ref&gt; ఇది మహిళల అంతర్జాతీయ క్రికెట్ చరిత్రలో 28 సార్లు జరిగింది. {{Efn|Combined statistics sourced from the individual tables for Test,&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/498137.html |title=Records / Women's Test matches / Bowling records / Hat-tricks |publisher=[[ESPNcricinfo]] |access-date=15 February 2015}}&lt;/ref&gt; One Day Internationals,&lt;ref name=&quot;odi&quot;&gt;{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Records/Womens_ODI/Overall/Bowling/Hat_Trick.html |title=Women's ODI Hat-tricks |publisher=CricketArchive |access-date=15 February 2015}}&lt;/ref&gt; and Twenty20 Internationals.&lt;ref name=&quot;t20i&quot;&gt;{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/581290.html |title=Records / Women's Twenty20 Internationals / Bowling records / Hat-tricks |publisher=ESPNcricinfo |access-date=15 February 2015}}&lt;/ref&gt;}} 1958 ఫిబ్రవరిలో ఆస్ట్రేలియా, ఇంగ్లండ్ ల మధ్య జరిగిన టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన బెట్టీ విల్సన్ మొదటి హ్యాట్రిక్ సాధించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Mukherjee|first=Sudatta|date=24 February 2014|title=Betty Wilson becomes first cricketer to score century and take 10 wickets in a Test match|url=http://www.cricketcountry.com/articles/betty-wilson-becomes-first-cricketer-to-score-century-and-take-10-wickets-in-a-test-match-102213|access-date=16 February 2015|publisher=Cricket Country}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; మహిళల టెస్టుల్లో మరో రెండు హ్యాట్రిక్‌లు జరిగాయి; 2004లో పాకిస్థాన్‌కు చెందిన షైజా ఖాన్, 2011లో ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన రెనే ఫారెల్ ద్వారా మహిళల వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్‌లో మొదటి హ్యాట్రిక్ 1993 మహిళల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ సమయంలో కరోల్ హోడ్జెస్ ద్వారా తీయబడింది.

2019 సెప్టెంబరులో, వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో, అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో రెండు హ్యాట్రిక్‌లు సాధించిన మొదటి మహిళా బౌలర్‌గా మేగాన్ షుట్ నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Schutt makes history with maiden ODI hat-trick|url=https://www.cricket.com.au/news/megan-schutt-second-international-hat-trick-australia-west-indies-odi-video/2019-09-12|access-date=11 September 2019|website=Cricket Australia}}&lt;/ref&gt;

2022 డిసెంబరులో [[మహిళల ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్]] (WT20I) సందర్భంగా [[భారత మహిళా క్రికెట్ జట్టు|భారత్‌పై]] ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన హీథర్ గ్రాహం ఈ ఘనత సాధించిన ఇటీవలి బౌలర్ {{Efn|name=combined}}

== కీ ==
{{Col-start}}
{{Col-break}}

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | Notation
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:500px&quot; | Meaning
|-
! scope=&quot;row&quot; | Inn.
| The [[Innings (cricket)|innings]] of the match in which the player took her hat-trick.
|-
! scope=&quot;row&quot; | Dismissals
| The three players dismissed by the bowler, with the method of dismissal in parentheses.
|-
! scope=&quot;row&quot; | Date
| The date on which the match began.
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#def;&quot; | &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;
| The match was part of the [[Women's Cricket World Cup]] or the [[ICC Women's World Twenty20]].
|-
! scope=&quot;row&quot; | &lt;sup&gt;S&lt;/sup&gt;
| The hat-trick was split over two overs.
|}

{{Col-break}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | Notation
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:500px&quot; | Meaning
|-
! scope=&quot;row&quot; | b
| [[Bowled]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | lbw
| [[Leg before wicket]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | c &amp; b
| [[Caught]], by the bowler
|-
! scope=&quot;row&quot; | c Player
| Caught, by the fielder noted
|-
! scope=&quot;row&quot; | c sub
| Caught, by a [[Substitute (cricket)|substitute fielder]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | st Player
| [[Stumped]], by the fielder noted
|-
! scope=&quot;row&quot; | †
| Indicates that the noted fielder is the designated [[wicket-keeper]]
|}
{{Col end}}

== హ్యాట్రిక్‌లు ==

=== టెస్టులు ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+మహిళల టెస్ట్ క్రికెట్ హ్యాట్రిక్‌లు 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | నం.
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | బౌలర్
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | కోసం
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; | వ్యతిరేకంగా
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20px;&quot; | ఇన్.
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:290px;&quot; | ఔట్ అయిన వారు
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:290px;&quot; | వేదిక
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:110px;&quot; | తేదీ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10px;&quot; | Ref.
|-
| 1
! scope=&quot;row&quot; | బెట్టీ విల్సన్
|{{Crw|AUS}}
|{{Crw|ENG}}
| 2
|
* ఎడ్నా బార్కర్ (b)
* జోన్ హవేస్ (st † నెల్ మాస్సే )
* డోరతీ మాక్‌ఫర్లేన్ (lbw)
|{{Flag icon|AUS}}[[జంక్షన్ ఓవల్|సెయింట్ కిల్డా క్రికెట్ క్లబ్ గ్రౌండ్]], [[మెల్‌బోర్న్|మెల్బోర్న్]]
| {{Date table sorting|1958|02|21|format=dmy}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women's Ashes – 2nd Test: Australia Women v England Women|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67422.html|access-date=15 February 2015|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2
! scope=&quot;row&quot; | షైజా ఖాన్
|{{Crw|PAK}}
|{{Crw|WIN}}
| 2
|
* [[వెరెనా ఫెలిసియన్]] (c నాజియా నజీర్ )
* డోరిస్ ఫ్రాన్సిస్ (b)
* స్టెఫానీ పవర్ (c [[సాదియా బట్]] )
|{{Flag icon|PAK}} [[నేషనల్ స్టేడియం, కరాచీ|నేషనల్ స్టేడియం]], [[కరాచీ]]
| {{Date table sorting|2004|03|15|format=dmy}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies Women in Pakistan Women's Test Match: Pakistan Women v West Indies Women|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/67521.html|access-date=15 February 2015|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3
! scope=&quot;row&quot; | రాణే ఫరేల్
|{{Crw|AUS}}
|{{Crw|ENG}}
| 3
|
* షార్లెట్ ఎడ్వర్డ్స్ (lbw)
* కేథరిన్ బ్రంట్ (b)
* డేనియల్ హాజెల్ (lbw)
|{{Flag icon|AUS}}[[బ్యాంక్‌స్టౌన్ ఓవల్]], [[సిడ్నీ]]
| {{Date table sorting|2011|01|22|format=dmy}}
| &lt;ref name=&quot;t3&quot;&gt;{{Cite web|title=Women's Ashes: Australia Women v England Women|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474625.html|access-date=15 February 2015|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+Women's One Day International cricket hat-tricks
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |సం.
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; |బౌలర్
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; |దేశం కోసం
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px;&quot; |ప్రత్యర్థి
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20px;&quot; |Inn.
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:290px;&quot; |ఔట్ అయిన వారు
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:290px;&quot; |వేదిక
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:110px;&quot; |తేదీ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10px;&quot; |Ref.
|-
|1
! scope=&quot;row&quot; |కరోలే హోడ్జెస్ 
|{{Crw|ENG}}
|{{Crw|DEN}}
|2
|
* సుసానే నీల్సన్ (c కరెన్ స్మితీస్)
* పియా థామ్సెన్ (సి బార్బరా డేనియల్స్)
* హెడీ క్జెర్ (c గిల్ స్మిత్)
|{{Flag icon|ENG}} [[Recreation Ground, Banstead|Recreation Ground]], [[Banstead]]
| style=&quot;background:#def;&quot; |{{Date table sorting|1993|07|20|format=dmy}}*
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=England Women v Denmark Women: Women's World Cup 1993|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57591.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
! scope=&quot;row&quot; |హారిస్ జూలీ
|{{Crw|NZL}}
|{{Crw|WIN}}
|1
|
* యూజీనా గ్రెగ్ (lbw)
* [[చెర్రీ-ఆన్ సింగ్]] (lbw)
* ప్యాట్రిసియా ఫెలిసియన్ (lbw)
|{{Flag icon|ENG}} [[Civil Service Sports Ground]], [[Chiswick]]
| style=&quot;background:#def;&quot; |{{Date table sorting|1993|07|26|format=dmy}}*
|&lt;ref name=&quot;o2&quot;&gt;{{Cite web|title=New Zealand Women v West Indies Women: Women's World Cup 1993|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57644.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
! scope=&quot;row&quot; |ఎమిలీ డ్రమ్మ్
|{{Crw|NZL}}
|{{Crw|AUS}}
|1
|
* జో గోస్ ( c†సారా ఇల్లింగ్‌వర్త్)
* జో గారే (lbw)
* జోవాన్ బ్రాడ్‌బెంట్ (st † సారా ఇల్లింగ్‌వర్త్)
|{{Flag icon|AUS}} [[Adelaide Oval]], [[అడిలైడ్|Adelaide]]
|{{Date table sorting|1996|02|3|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia Women v New Zealand Women: New Zealand Women in Australia 1995/96 (2nd ODI)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/61/61803.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|4
! scope=&quot;row&quot; |కొన్నర్ క్లేర్
|{{Crw|ENG}}
|{{Crw|IND}}
|1
|
* రూపి శాస్త్రి (b)
* హేమలత కాలా (c లూసీ పియర్సన్)
* అంజుమ్ చోప్రా (c [[లారా న్యూటన్]])
|కౌంటీ గ్రౌండ్, నార్తాంప్టన్
|{{Date table sorting|1999|07|9|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=England Women v India Women: India Women in England 1999 (2nd ODI)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/68/68078.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|5
! scope=&quot;row&quot; |యంగ్ సాయిభ్
|{{Crw|IRE}}
|{{Crw|ENG}}
|2
|
* లారా హార్పర్ (c బార్బరా మెక్‌డొనాల్డ్)
* ఎబోనీ రెయిన్‌ఫోర్డ్-బ్రెంట్ (b)
* సారా క్లార్క్ (b)
|బ్రాడ్‌ఫీల్డ్ కాలేజ్, రీడింగ్
|{{Date table sorting|2001|08|12|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=England Women v Ireland Women: Women's European Championship 2001|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/72/72769.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|6
! scope=&quot;row&quot; |ఎగ్గింగ్ లోట్టె
|{{Crw|NED}}
|{{Crw|PAK}}
|1
|
* అస్మావియా ఇక్బాల్ (lbw) ఖనితా జలీల్ (b) సాదియా యూసుఫ్ (c హెల్మియన్ రాంబాల్డో)
|యూనివర్సిటీ నం 2 గ్రౌండ్, స్టెల్లెన్‌బోష్
|{{Date table sorting|2008|02|22|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Netherlands Women v Pakistan Women: ICC Women's World Cup Qualifying Series 2007/08 (Semi-Final)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/129/129543.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
! scope=&quot;row&quot; |&lt;sup&gt;1 డానే వాన్ నికెర్క్&lt;/sup&gt; 
|{{Crw|RSA}}
|{{Crw|WIN}}
|2
|షక్వానా క్వింటైన్ (బి)

అనిసా మహమ్మద్ (బి)

ట్రెమైన్ స్మార్ట్ (lbw)
|యూనివర్సిటీ నం 2 గ్రౌండ్, స్టెల్లెన్‌బోష్
|{{Date table sorting|2013|01|7|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies Women v South Africa Women: South Africa Women in West Indies 2012/13 (1st ODI)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/466/466574.html|access-date=15 February 2015|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;
|-
|8
! scope=&quot;row&quot; |రణవీర ఇనోకా
|{{Crw|SRI}}
|{{Crw|NZL}}
|1
|అన్నా పీటర్సన్ (బి)

ఎరిన్ బెర్మింగ్‌హామ్ (c [[నీలాక్షి డి సిల్వా]])

లీ తహుహు (సి అమ కాంచన)
|బెర్ట్ సట్క్లిఫ్ ఓవల్, లింకన్
|{{Date table sorting|2015|11|3|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ICC Women's Championship, 1st ODI: New Zealand Women v Sri Lanka Women at Lincoln, Nov 3, 2015|url=http://www.espncricinfo.com/icc-womens-championship-2014-16/engine/match/916645.html|access-date=4 November 2015|publisher=Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
|9
! scope=&quot;row&quot; |అహ్మద్ రుమానా
|{{Crw|BAN}}
|{{Crw|IRE}}
|2
|కిమ్ గార్త్ (lbw)

క్లేర్ షిల్లింగ్టన్ (lbw)

మేరీ వాల్డ్రాన్ (lbw)
|షాస్ బ్రిడ్జ్ లోయర్ గ్రౌండ్, బెల్ఫాస్ట్
|{{Date table sorting|2016|9|10|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh Women in Ireland 2016 (3rd ODI)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/1005/1005806.html|access-date=17 November 2016|publisher=Cricket Archive}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
! scope=&quot;row&quot; |మసబట క్లాస్
|{{Crw|RSA}}
|{{Crw|PAK}}
|1
|అలియా రియాజ్ (c షబ్నిమ్ ఇస్మాయిల్)

ఒమైమా సోహైల్ (సి †సినాలో జఫ్తా)

సిద్రా నవాజ్ (సి †సినాలో జఫ్తా)
|సెన్వెస్ పార్క్, పోచెఫ్‌స్ట్రూమ్
|{{Date table sorting|2019|5|9|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Potchefstroom, May 9 2019|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1177016/south-africa-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|access-date=9 May 2019|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
|11
! scope=&quot;row&quot; |మేఘన్ షట్ట్
|{{Crw|AUS}}
|{{Crw|WIN}}
|1
|[[చినెల్లే హెన్రీ]] (బి)

కరిష్మా రామ్‌హారక్ (సి [[ఎల్లీస్ పెర్రీ]])

అఫీ ఫ్లెచర్ (బి)
|సర్ వివియన్ రిచర్డ్స్ స్టేడియం, ఆంటిగ్వా
|{{Date table sorting|2019|9|11|format=dmy}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Antigua, September 11 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1198474/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|access-date=11 September 2019|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;
|}
&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; డేన్ వాన్ నీకెర్క్ ఈ స్పెల్ సమయంలో 5 బంతుల్లో 4 వికెట్లు తీశాడు. ఆమె షెమైన్ క్యాంప్‌బెల్లే (st † త్రిష చెట్టి )ని అవుట్ చేసి, ఆమె హ్యాట్రిక్ సాధించడానికి ముందు డాట్ బాల్ బౌలింగ్ చేసింది.

=== ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్స్ ===
2023 ఏప్రిల్ నాటికి, 1,000 WT20I మ్యాచ్‌లలో 31 హ్యాట్రిక్‌లు తీసుకోబడ్డాయి.

ఇది కూడా చూడండి

* టెస్ట్ క్రికెట్ హ్యాట్రిక్‌ల జాబితా
* అంతర్జాతీయ వన్డే క్రికెట్ హ్యాట్రిక్‌ల జాబితా

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== ప్రస్తావనలు ==
{{Reflist|30em}}

[[వర్గం:క్రికెట్ రికార్డులు గణాంకాలు]]</text>
      <sha1>mctlf72lbmn3a2nf0htacx6844rjbx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384462</id>
    <revision>
      <id>4977915</id>
      <parentid>4680273</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T19:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16650" sha1="dn89i3zjahegzlxe4qb85w8njhh2qkl" xml:space="preserve">'''మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు''' భారత దేశవాళీ పోటీలలో [[మణిపూర్]] రాష్ట్రానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే [[క్రికెట్]] జట్టు.&lt;ref name=&quot;ep&quot;&gt;{{Cite web|title=Manipur to play in major domestic cricket tournaments|url=http://e-pao.net/GP.asp?src=Sport2..190718.jul18|access-date=23 July 2018|website=E Pao}}&lt;/ref&gt; [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి]] (BCCI) [[రంజీ ట్రోఫీ]], విజయ్ హజారే ట్రోఫీ లకు 2018–19 సీజన్ దేశీయ పోటీలలో పాల్గొనే తొమ్మిది కొత్త జట్లలో [[మణిపూర్]] క్రికెట్ జట్టు కూడా ఒకటి అని 2018 జూలైలో, ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;CI39&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24129178/nine-new-teams-ranji-trophy-2018-19|title=Nine new teams in Ranji Trophy 2018–19|access-date=18 July 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IE39&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/bcci-schedule-2018-19-domestic-games-5265019/|title=Logistical nightmare on cards as BCCI announces 37-team Ranji Trophy for 2018–19 season|access-date=18 July 2018|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BCCI&quot;&gt;{{Cite web|title=BCCI to host over 2000 matches in the upcoming 2018–19 domestic season|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|access-date=19 June 2018|website=BCCI|archive-date=19 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719115433/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2018–19 సీజన్‌కు ముందు, [[శివ సుందర్ దాస్]] జట్టుకు శిక్షకుడుగా నియమితులయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BCCI eases entry for new domestic teams as logistical challenges emerge|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24532976/bcci-eases-entry-new-domestic-teams-logistical-challenges-emerge|access-date=31 August 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;{{Infobox cricket team|name=మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు|image=|captain=లాంగ్లోన్యాంబ కెషంగ్బామ్|coach=శివ సుందర దాస్|owner=మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు|founded=2018|ground=|capacity=|title1=రంజీ ట్రోఫీ|title1wins=0|title2=[[Vijay Hazare Trophy]]|title2wins=0|title3=సయ్యద్ ముస్తక్ అలీ ట్రోఫీ [[Syed Mushtaq Ali Trophy]]|title3wins=0|website=[http://manipurcricket.com/ manipurcricket.com]}}

ఈ జట్టు 2018-19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీకి మొదటి సీజన్‌లో 2018 సెప్టెంబరులో [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పుదుచ్చేరి]] క్రికెట్ జట్టుతో జరిగిన ప్రారంభ మ్యాచ్‌ లో, 8 వికెట్ల తేడాతో ఓడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy: Bihar make winning return to domestic cricket|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/vijay-hazare-trophy-bihar-make-winning-return-to-domestic-cricket/articleshow/65873882.cms|access-date=19 September 2018|website=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Plate, Vijay Hazare Trophy at Vadodara, Sep 19 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156796.html|access-date=19 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; మరుసటి రోజు, [[సిక్కిం క్రికెట్ జట్టు|సిక్కిం జట్టును]] 10 వికెట్ల తేడాతో ఓడించి టోర్నమెంట్‌లో తమ మొదటి మ్యాచ్‌ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy 2018–19, Plate Group wrap: Wins for Meghalaya, Manipur and Bihar|url=https://www.cricketcountry.com/news/vijay-hazare-trophy-2018-19-plate-group-wrap-wins-for-meghalaya-manipur-and-bihar-747703|access-date=20 September 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234523/https://www.cricketcountry.com/news/vijay-hazare-trophy-2018-19-plate-group-wrap-wins-for-meghalaya-manipur-and-bihar-747703|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Plate Group, Vijay Hazare Trophy at Vadodara, Sep 20 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156808.html|access-date=20 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ఈ ట్రోఫీకి మొదటి సీజన్‌లో ఆడిన తమ 8 మ్యాచ్‌లలో రెండు గెలుపొందింది. ఐదు మ్యాచ్ లు ఓడి ఈ జట్టు 6 స్థానంలో నిలిచింది. ఒక మ్యాచ్ ఫలితం లేకుండా ముగిసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2018–19 Vijay Hazare Trophy Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8890/vijay-hazare-trophy|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ఈ ట్రోఫీకి [[యశ్‌పాల్ సింగ్]] 488 పరుగులతో అత్యధిక పరుగుల తీసిన ఆటగాడిగా గుర్తింపు పొందితే, [[బిశ్వర్జిత్ సింగ్]] తొమ్మిది ఔట్‌లతో జట్టు తరపున అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, 2018/19 – Manipur: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=1994;type=tournament|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2018-19 [[రంజీ ట్రోఫీ]] 2018 నవంబరులో ఆడిన ప్రారంభ మ్యాచ్‌లో, మణిపూర్ జట్టు [[సిక్కిం క్రికెట్ జట్టు|సిక్కిం జట్టు]] చేతిలో 27 పరుగుల తేడాతో ఓడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy Takeaways: Unadkat Picks Seven; Mumbai in Command Against Railways|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ranji-trophy-takeaways-unadkat-picks-seven-mumbai-in-command-against-railways-1928981.html|access-date=3 November 2018|website=Network18 Media and Investments Ltd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy: Sikkim record innings victory over Manipur|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ranji-trophy-sikkim-record-innings-victory-over-manipur-5432889/|access-date=3 November 2018|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; 2018–19 రంజీ ట్రోఫీలో తమ మొదటి మ్యాచ్‌ మూడో రౌండ్‌లో [[మిజోరం క్రికెట్ జట్టు|మిజోరామ్‌ జట్టును]] ఎనిమిది వికెట్ల తేడాతో ఓడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy Takeaways: Kerala, Manipur Register Historic Wins; Milind Kumar Continues to Pile on Runs|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ranji-trophy-takeaways-2-1947359.html|access-date=22 November 2018|website=Network18 Media and Investments Ltd}}&lt;/ref&gt; ఈ జట్టు తమ 8 మ్యాచ్‌లలో మూడు గెలిచి టోర్నమెంట్‌ పట్టికలో 6 స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8050/ranji-trophy|title=Ranji Trophy Table – 2018–19|access-date=10 January 2019|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2019 మార్చిలో, మణిపూర్ జట్టు 6 మ్యాచ్‌లలో ఒకటే గెలిచింది. 2018–19 సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో గ్రూప్ A లో ఆరవ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy 2019: Points Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8661/season/2019/india-dom-t20|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ఈ పోటీలలో [[మయాంక్ రాఘవ్]] 301 పరుగులతో జట్టు తరఫున అత్యధిక పరుగులు సాధించాడు, యశ్‌పాల్ సింగ్ నాలుగు ఔట్‌లతో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy, 2018/19 – Manipur: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12593;team=1994;type=tournament|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2020 జనవరిలో, [[మేఘాలయ క్రికెట్ జట్టు|మేఘాలయతో]] జరిగిన 2019-20 రంజీ ట్రోఫీ ఆరవ రౌండ్ మ్యాచ్‌లో, మణిపూర్ జట్టు మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో కేవలం 27 పరుగులకే ఆలౌట్ అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy: Manipur folded for 27 as Meghalaya secure innings win|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/ranji-trophy-manipur-folded-for-27-as-meghalaya-secure-innings-win/articleshow/73443903.cms|access-date=21 January 2020|website=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy: Manipur folds for 27 as Meghalaya secures innings win|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ranji-trophy-plate-group-round-6-day-3-plate-group-report-manipur-meghalaya-manan-vohra-chandigarh/article30609505.ece|access-date=21 January 2020|website=Sportstar}}&lt;/ref&gt; 2020 ఫిబ్రవరి 12న, [[చండీగఢ్ క్రికెట్ జట్టు|చండీగఢ్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో ఆడిన 60,000వ మొదటి తరగతి క్రికెట్ మ్యాచ్.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Are R Ashwin's 362 wickets the most after 70 Tests?|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28727284/r-ashwin-362-wickets-most-70-tests|access-date=18 February 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=60,000 not out: Landmark first-class match set for Ranji Trophy|url=https://www.thecricketer.com/Topics/news/60,000_not_out_landmark_first_class_match_ranji_trophy.html|access-date=18 February 2020|website=The Cricketer}}&lt;/ref&gt;

== బృందం (స్క్వాడ్) ==
{{Main|మణిపూర్ క్రికెటర్ల జాబితా}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!పేరు
!పుట్టినరోజు
!బ్యాటింగ్ శైలి
!బౌలింగ్ శైలి
!వివరాలు
|-
! colspan=&quot;5&quot; |బ్యాట్స్ మన్
|-
|[[లాంగ్లోన్యాంబ కీషంగ్‌బామ్]]
|{{Birth date and age|1997|12|6|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం- 
లెగ్ బ్రేక్
|'''నాయకుడు'''
|-
|[[కర్ణజిత్ యుమ్నం]]
|{{Birth date and age|1997|12|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[జాన్సన్ సింగ్|జాన్సన్ న్గారియన్బామ్]]
|{{Birth date and age|1999|10|10|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[బసిర్ రెహమాన్]]
|{{Birth date and age|1993|3|1|df=y}}
|ఎడమ చేతి వాటం 
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం/ఫాస్ట్
|
|-
|[[రోనాల్డ్ లాంగ్జామ్]]
|{{Birth date and age|1997|8|10|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[గునీరామ్ అమోమ్]]
|{{Birth date and age|1996|12|5|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[సనాటోంబరోయ్ లైఫాంగ్బామ్]]
|{{Birth date and age|1997|12|29|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఆల్ రౌండర్లు
|-
|[[ప్రియోజిత్ కంగాబం]]
|{{Birth date and age|1994|11|24|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం/ఫాస్ట్
|
|-
|[[బికాష్ బీరెన్]]
|{{Birth date and age|1992|11|17|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|ఎడమ చేతి మీడియం
|
|-
|[[నితేష్ సేడాయ్]]
|{{Birth date and age|1998|2|8|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|[[సుల్తాన్ కరీం]]
|{{Birth date and age|1994|11|17|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం/ఫాస్ట్
|
|-
|[[బిదాష్ చింగఖం]]
|{{Birth date and age|2001|1|21|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం/ఫాస్ట్
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |వికెట్ కీపర్లు
|-
|[[ప్రఫుల్లోమణి సింగ్|ప్రఫుల్లోమణి పుఖ్రంభం]]
|{{Birth date and age|1994|3|1|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[అల్ బాషిద్ ముహమ్మద్]]
|{{Birth date and age|1998|4|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[అహ్మద్ షా]]
|{{Birth date and age|1995|2|3|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[నరసింగ్ యాదవ్|నరిసింగ్ క్షేత్రమయం]]
|{{Birth date and age|1992|3|3|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |స్పిన్ బౌలర్లు
|-
|[[కిషన్ సింఘా]]
|{{Birth date and age|1996|12|23|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమ చేతి స్లో]] ఆర్థోడాక్స్
|
|-
|[[అజయ్_లామాబమ్]]
|{{Birth date and age|1999|2|8|df=y}}
|ఎడమ చేతి వాటం
|[[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమ చేతి స్లో]] [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఆర్థోడాక్స్]]
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పేస్ బౌలర్లు
|-
|[[బిశ్వోర్జిత్_కొంథౌజమ్]]
|{{Birth date and age|1996|2|3|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం/ఫాస్ట్
|'''ఉప నాయకుడు'''
|-
|[[రెక్స్ రాజ్‌కుమార్]]
|{{Birth date and age|2000|8|30|df=y}}
|ఎడమ చేతి వాటం
|ఎడమ చేతి 
మీడియం/ఫాస్ట్
|
|-
|[[జోటిన్ ఫీరోయిజం]]
|{{Birth date and age|2006|3|15|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం
|
|-
|[[కిషన్_తోక్‌చోమ్]]
|{{Birth date and age|1990|1|1|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం/ఫాస్ట్
|
|-
|[[సోమర్జిత్ సలాం]]
|{{Birth date and age|1997|1|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి వాటం-
మీడియం
|
|}

== ప్రస్తావనలు ==

[[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]]</text>
      <sha1>dn89i3zjahegzlxe4qb85w8njhh2qkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముస్తాక్ అహ్మద్ (క్రికెటర్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385791</id>
    <revision>
      <id>4977975</id>
      <parentid>4610458</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17427" sha1="kapnbne92hc3et30ddi3ac9obsgw270" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer||name=ముస్తాక్ అహ్మద్|image=Mushtaq Ahmed (2019).jpg|caption=9వ [[ది ఏషియన్ అవార్డ్స్]], 2019లో ముస్తాక్ అహ్మద్|country=పాకిస్తాన్|full_name=|birth_date={{Birth date and age|1970|06|28|df=yes}}|birth_place=[[సాహివాల్]], [[పంజాబ్ (పాకిస్తాన్)|పంజాబ్]], పాకిస్తాన్|heightft=5|heightinch=4|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి [[లెగ్ బ్రేక్]]|role=[[బౌలర్ (క్రికెట్)|బౌలర్]]|international=true|internationalspan=1989–2003|testdebutdate=జనవరి 19|testdebutyear=1990|testdebutagainst=ఆస్ట్రేలియా|testcap=116|lasttestdate=అక్టోబరు 24|lasttestyear=2003|lasttestagainst=దక్షిణాఫ్రికా|odidebutdate=మార్చి 23|odidebutyear=1989|odidebutagainst=శ్రీలంక|odicap=69|lastodidate=అక్టోబరు 3|lastodiyear=2003|lastodiagainst=దక్షిణాఫ్రికా|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=52|runs1=656|bat avg1=11.71|100s/50s1=0/2|top score1=59|deliveries1=12,532|wickets1=185|bowl avg1=32.97|fivefor1=10|tenfor1=3|best bowling1=7/56|catches/stumpings1=23/–|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches2=144|runs2=399|bat avg2=9.50|100s/50s2=0/0|top score2=34[[not out|*]]|deliveries2=7,543|wickets2=161|bowl avg2=33.29|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=5/36|catches/stumpings2=30/–|column3=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches3=309|runs3=5,124|bat avg3=15.43|100s/50s3=0/20|top score3=90[[not out|*]]|deliveries3=70,759|wickets3=1,407|bowl avg3=25.67|fivefor3=104|tenfor3=32|best bowling3=9/48|catches/stumpings3=118/–|column4=[[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిఎ]]|matches4=381|runs4=1,624|bat avg4=11.27|100s/50s4=0/0|top score4=41|deliveries4=18,973|wickets4=461|bowl avg4=28.59|fivefor4=4|tenfor4=0|best bowling4=7/24|catches/stumpings4=59/–|date=నవంబరు 15|year=2012|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/41316.html ESPNcricinfo}}

'''ముస్తాక్ అహ్మద్''' (జననం 1970, జూన్ 28) పాకిస్తాన్ క్రికెట్ కోచ్,  మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. ప్రస్తుతం [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టుకు]] [[స్పిన్ బౌలింగు|స్పిన్ బౌలింగ్]] కోచ్‌గా వ్యవహరిస్తున్నాడు. లెగ్ బ్రేక్ గూగ్లీ బౌలర్ గా రాణించాడు. ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ ముగ్గురు మణికట్టు స్పిన్నర్‌లలో ఒకడిగా వర్ణించబడ్డాడు. 1990 నుండి 2003 వరకు సాగిన అంతర్జాతీయ కెరీర్‌లో, [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ క్రికెట్‌లో]] 185 వికెట్లు, [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్ డే ఇంటర్నేషనల్స్‌లో]] 161 వికెట్లు సాధించాడు. 1995 - 1998 మధ్య అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందాడు.

[[1992 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] గెలిచిన పాకిస్తాన్ జట్టులో భాగంగా ఉన్నాడు. ఐదు సంవత్సరాల తరువాత, విస్డెన్ క్రికెటర్స్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌గా ఎంపికయ్యాడు. కౌంటీ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో ఐదు వరుస సీజన్‌లలో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన ఆటగాడిగా ఉన్నాడు. 2003, 2006, 2007లో కౌంటీ పోటీలో విజయం సాధించడంలో సహాయం చేశాడు.

== క్రికెట్ రంగం ==
ముస్తాక్ అహ్మద్ తన 16 ఏళ్ళ వయసులో 1987 జనవరిలో [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] అరంగేట్రం చేసాడు.&lt;ref name=&quot;oracle&quot;&gt;{{Cite web|title=Player Oracle Reveals Results: Mushtaq Ahmed|url=https://cricketarchive.com/cgi-bin/player_oracle_reveals_results2.cgi?playernumber=1945&amp;testing=0&amp;opponentmatch=exact&amp;playername=Mushtaq%20Ahmed&amp;resulttype=All&amp;matchtype=All&amp;teammatch=exact&amp;startwicket=&amp;homeawaytype=All&amp;opponent=&amp;endwicket=&amp;wicketkeeper=&amp;searchtype=MatchList&amp;howout=All&amp;endscore=&amp;playermatch=contains&amp;branding=cricketarchive&amp;captain=&amp;endseason=&amp;startscore=&amp;team=&amp;startseason=|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ముల్తాన్ తరఫున సుక్కుర్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో నాలుగు వికెట్లు తీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Multan v Sukkur: BCCP Patron's Trophy 1986/87 (Group E-II)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/182/182741.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాతి సీజన్‌లో పంజాబ్ చీఫ్ మినిస్టర్స్ XI తరపున పర్యాటక [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లండ్ క్రికెట్ జట్టు]]&lt;nowiki/&gt;తో జరిగిన మ్యాచ్ లో ఆడుతూ తన తొలి ఫార్మాట్‌లో [[ఐదు వికెట్ల పంట|ఐదు వికెట్లు]] సాధించినట్లు పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Punjab Chief Minister's XI v England XI: England in Australia, New Zealand and Pakistan 1987/88|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/49/49395.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; కొంతకాలం తర్వాత, 1988 అండర్-19 ప్రపంచ కప్‌లో ఆడి, 16.21 [[బౌలింగు సగటు|సగటుతో]] 19 వికెట్లు సాధించి, అత్యధిక వికెట్లు తీసిన ఆటగాడిగా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bowling in McDonald's Bicentennial Youth World Cup 1987/88 (Ordered by Wickets)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/0/McDonalds_Bicentennial_Youth_World_Cup_1987-88/Bowling_by_Wickets.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia Young Cricketers v Pakistan Young Cricketers: McDonald's Bicentennial Youth World Cup 1987/88 (Final)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/49/49738.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; తరువాతి సీజన్ ప్రారంభంలో, పెషావర్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో ఆరు వికెట్లు, రెండవ ఇన్నింగ్స్‌లో ఎనిమిది వికెట్లు సేకరించి, ముష్తాక్ తన కెరీర్‌లో మొదటి పది వికెట్లు తీసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Peshawar v Multan: BCCP Patron's Trophy 1988/89|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50704.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; ఆ సీజన్‌లో 22.84 సగటుతో 52 వికెట్లు తీశాడు.&lt;ref name=&quot;bowlbs&quot;&gt;{{Cite web|title=First-class Bowling in Each Season by Mushtaq Ahmed|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1945/f_Bowling_by_Season.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; పాకిస్తాన్ అండర్-19 తరపున భారతదేశ అండర్-19తో జరిగిన సిరీస్‌లో 26 వికెట్లు తీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Under-19 Test Bowling for Pakistan Under-19s: India Under-19s in Pakistan 1988/89|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/3/India_Under-19s_in_Pakistan_1988-89/ut_Pakistan_Under-19s_Bowling.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

1989 మార్చి 23న [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంకపై]] [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ తో అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అరంగేట్రం చేసాడు. ఈ మ్యాచ్‌లో అతను 33 పరుగులకు రెండు వికెట్లు తీశాడు. ఈ మ్యాచ్‌లో పాకిస్తాన్ 30 పరుగుల తేడాతో గెలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pakistan v Sri Lanka: Sharjah Cup 1988/89 (1st ODI)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/51/51047.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]], [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్‌తో]] తదుపరి ట్రై-సిరీస్‌లో పాకిస్తాన్ జట్టులో తన స్థానాన్ని నిలుపుకున్నాడు. 1990 జనవరిలో అడిలైడ్ ఓవల్‌లో [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాతో]] జరిగిన [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు క్రికెట్‌లో]] అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;oracle&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia v Pakistan: Pakistan in Australia 1989/90 (2nd Test)|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/52/52308.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; పెషావర్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో ఐదు, రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో తొమ్మిది చొప్పున మొత్తంగా పద్నాలుగు వికెట్లు తీశాడు. 130కి 14 పరుగులతో మ్యాచ్‌ను ముగించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Multan v Peshawar: Quaid-e-Azam Trophy 1990/91|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/53/53875.html|access-date=2023-09-14|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

== కోచింగ్ కెరీర్ ==
2008 చివరలో, ఇంగ్లాండ్ అండ్ వేల్స్ క్రికెట్ బోర్డ్ ముస్తాక్‌ను ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టుకు స్పిన్-బౌలింగ్ కోచ్‌గా నియమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cricinfo staff|date=23 October 2008|title=Mushtaq named as England spin coach|url=http://www.espncricinfo.com/england/content/story/375109.html|access-date=2023-09-14|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

2012లో కొద్దికాలంపాటు సర్రే కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్‌కు బౌలింగ్ కోచ్‌గా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/county-cricket-2012/content/story/564956.html Mushtaq joins Surrey for a month]&lt;/ref&gt; 2013 ఐపిఎల్ సీజన్‌కు [[ఢిల్లీ డేర్ డెవిల్స్|ఢిల్లీ డేర్‌డెవిల్స్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు బౌలింగ్ కోచ్‌గా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/index.html?object=41316 Mushtaq Ahmed set to join Delhi Daredevils]&lt;/ref&gt;

2014లో, కొత్త కోచ్ [[వకార్ యూనిస్]] ఆధ్వర్యంలో [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్ క్రికెట్ జట్టు]] బౌలింగ్ కన్సల్టెంట్‌గా ఎంపికయ్యాడు. 2016 మేలో ఇతని ఒప్పందం ముగిసింది.&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/743993.html Ahmed named Pakistan bowling consultant]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/england/content/story/743673.html Ahmed loses England role]&lt;/ref&gt;

2016 ఏప్రిల్ లో, పాకిస్థాన్ జాతీయ క్రికెట్ అకాడమీకి ప్రధాన కోచ్‌గా ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cricketcountry.com/news/pcb-appoint-mushtaq-ahmed-as-national-cricket-academys-head-coach-434822 |title=PCB appoint Mushtaq Ahmed as National Cricket Academy's head coach |access-date=2023-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103182110/https://www.cricketcountry.com/news/pcb-appoint-mushtaq-ahmed-as-national-cricket-academys-head-coach-434822 |archive-date=2023-11-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  2018 నవంబరులో బంగ్లాదేశ్ పర్యటనకు ముందు [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు]] అసిస్టెంట్ కోచ్, స్పిన్ కన్సల్టెంట్‌గా నియమించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mushtaq Ahmed to coach West Indies spinners for a month|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/23439568/mushtaq-ahmed-coach-west-indies-spinners-month|access-date=2023-09-14|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Umar Farooq|title=Mushtaq Ahmed signs with West Indies as assistant coach|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25079315/mushtaq-ahmed-signs-west-indies-assistant-coach|access-date=2023-09-14|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2019 ఏప్రిల్ లో ది ఏషియన్ అవార్డ్స్‌లో అత్యుత్తమ అచీవ్‌మెంట్ ఇన్ స్పోర్ట్ అవార్డుతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Asian Awards &amp;#124; Honouring Asian Excellence &amp;#124; VIP Asian Awards &amp;#124; Business Awards &amp;#124; 8th Asian Awards|url=https://theasianawards.com/winners_9th_awards.html|access-date=2023-09-14|website=The Asian Awards}}&lt;/ref&gt;

2020 జూన్ 9న, ఇంగ్లాండ్‌లో పాకిస్తాన్ పర్యటన కోసం పిసిబి ఇతనిని స్పిన్-బౌలింగ్ కోచ్‌గా నియమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Younis Khan appointed Pakistan batting coach for England tour|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/younis-khan-appointed-pakistan-batting-coach-for-england-tour.html|access-date=2023-09-14|website=Pakistan Cricket Board|archive-date=2023-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230915150655/https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/younis-khan-appointed-pakistan-batting-coach-for-england-tour.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Younis Khan to be Pakistan's batting coach for England tour|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29285608/younis-khan-pakistan-batting-coach-england-tour|access-date=2023-09-14|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ఆత్మకథ ==
2006లో ''ట్వంటీ20 విజన్'': ''మై లైఫ్'' ''అండ్ ఇన్పిరేఫన్'' పేరుతో ఆండ్రూ సిబ్సన్‌తో తన ఆత్మకథను రాసి విడుదల చేశాడు''.''

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1970 జననాలు]]
[[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:పాకిస్తాన్ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:పాకిస్తాన్ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>kapnbne92hc3et30ddi3ac9obsgw270</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మొహమ్మద్ నబీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385945</id>
    <revision>
      <id>4978045</id>
      <parentid>4809848</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48323" sha1="gr7vajaj1r3hlv44jg13ravsjy2ca10" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=మొహమ్మద్ నబీ|image=Mohammad Nabi-Australia.jpg|caption=2014 లో నబీ|country=Afghanistan|full_name=మొహమ్మద్ నబీ ఐసఖీల్|heightft=6|heightinch=0|nickname=ది ప్రెసిడెంట్,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.melbournerenegades.com.au/players/mohammad-nabi|title=Mohammad Nabi-Melboure Renegades-BBL|work=[[Melbourne Renegades]]|access-date=8 January 2021|archive-date=25 ఫిబ్రవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225232314/https://www.melbournerenegades.com.au/players/mohammad-nabi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మిస్టర్ ప్రెసిడెంట్&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/mohammad-nabi-steve-smith-worlds-no-1-బ్యాటరు-smith-root-williamson-mr-president-pietersen-dhoni-1692713-2020-06-25|title=Steve Smith better than Virat Kohli, Kane Williamson and Joe Root: Mohammad Nabi|work=[[India Today]]|date=25 June 2020|access-date=8 January 2021}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{Birth date and age|1985|1|1|df=yes}}{{efn-ua|name=dob|His date of birth is given as 7 March 1982 by CricketArchive and Sky Sports. Other sources give it as 1 January. 1 January is used by many Afghans as a de facto date of birth, particularly those born during the 1980s and 1990s, as dates of birth were often not recorded accurately or at all, particularly during the [[Afghanistan conflict (1978–present)|wars fought in the country since 1978]].&lt;ref name=indy1jan14&gt;Sieff K (2014) [https://www.independent.co.uk/news/world/asia/happy-birthday-to-the-afghans-who-don-t-know-when-they-were-born-9032985.html Happy birthday to the Afghans who don’t know when they were born], ''[[The Independent]]'', 1 January 2014. Retrieved 28 June 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=st31dec17&gt;[https://www.straitstimes.com/asia/january-1-marks-mass-birthday-in-afghanistan January 1 popular birth date choice for Afghans who do not know their date of birth], ''[[The Straits Times]]'', 31 December 2017. Retrieved 28 June 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dipjan1515&gt;Aziz Amin Ahmadzai, Ziauddin Wahaj (2015) [https://thediplomat.com/2015/01/afghanistan-birthdays-and-war/ Afghanistan, Birthdays and War], ''The Diplomat'', 15 January 2015. Retrieved 28 June 2019.&lt;/ref&gt;}}|birth_place=లోగార్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling= కుడిచేతి ఆఫ్ స్పిన్|role=[[ఆల్ రౌండరు]]|international=true|internationalspan=2009–present|testdebutdate=జూన్ 14|testdebutyear=2018|testdebutagainst=ఇండియా|testcap=5|lasttestdate=సెప్టెంబరు 5|lasttestyear=2019|lasttestagainst=బంగ్లాదేశ్|odidebutdate=ఏప్రిల్ 19|odidebutyear=2009|odidebutagainst=స్కాంట్లాండ్|odicap=7|lastodidate=సెప్టెంబరు 5|lastodiyear=2023|lastodiagainst=శ్రీలంక|odishirt=7|T20Idebutdate=ఫిబ్రవరి 1|T20Idebutyear=2010|T20Idebutagainst=ఐర్లాండ్|T20Icap=5|lastT20Idate=జూలై 16|lastT20Iyear=2023|lastT20Iagainst=బంగ్లాదేశ్|T20Ishirt=7|club1=[[పాకిస్థాన్ కస్టమ్స్ క్రికెట్ జట్టు]]|year1={{nowrap|2007/08–2009/10}}|club2=[[Mohammedan Sporting Club క్రికెట్ జట్టు|Mohammedan Sporting Club]]|year2={{nowrap|2013/14–2014/15}}|club3=[[Sylhet Royals]]|year3=2013|club4=[[Rangpur Riders]]|year4=2015|club5=[[Chittagong Vikings]]|year5=2016|club6=[[Comilla విక్టోరియాns]]|year6=2017|club7=[[Quetta Gladiators]]|year7=2016|club8=[[సన్ రైజర్స్ హైదరాబాద్]]|year8={{nowrap|2017–2021}}|club9={{nowrap|[[St Kitts and Nevis Patriots]]}}|year9=2017|club10=[[Mis Ainak నైట్స్]]|year10=2017|club11=[[Melbourne Renegades]]|year11={{nowrap|2017/18–2021/22}}|club12=[[లీసెస్టర్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|లీసెస్టర్‌షైర్]]|year12=2018|club13=[[Balkh Legends]]|year13=2018|club14=[[కెంట్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|కెంట్]]|year14=2019|clubnumber14=77|club15=[[St Lucia Zouks]]|year15={{nowrap|2020}}|clubnumber15=7|club16=[[Karachi Kings]]|year16={{nowrap|2021–2022}}|club17=[[Colombo Stars]]  &lt;br&gt;
[[కోల్‌కతా నైట్‌రైడర్స్]]|year17=2022|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=3|runs1=33|bat avg1=5.50|100s/50s1=0/0|top score1=24|deliveries1=546|wickets1=8|bowl avg1=31.75|fivefor1=0|tenfor1=0|best bowling1=3/36|catches/stumpings1=2/–|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches2=145|runs2=3,085|bat avg2=27.06|100s/50s2=1/15|top score2=116|deliveries2=6,825|wickets2=154|bowl avg2=31.75|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=4/30|catches/stumpings2=63/–|column3=[[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]]|matches3=109|runs3=1,885|bat avg3=22.25|100s/50s3=0/5|top score3=89|deliveries3=1,990|wickets3=87|bowl avg3=27.89|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=4/10|catches/stumpings3=56/–|column4=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches4=35|runs4=1,284|bat avg4=24.22|100s/50s4=2/5|top score4=117|deliveries4=4,848|wickets4=94|bowl avg4=23.17|fivefor4=3|tenfor4=0|best bowling4=6/33|catches/stumpings4=20/–|date=జూన్ 7|year=2023|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/25913.html ESPNcricinfo}}

'''మొహమ్మద్ నబీ ఈసాఖిల్''' (జననం 1985 జనవరి 1{{efn-ua|name=dob}}) [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|ఆఫ్ఘన్]] [[క్రికెట్|క్రికెటరు]], [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]] మాజీ కెప్టెన్. నబీ ఒక అటాకింగ్ బ్యాటింగ్ ఆల్-రౌండరు. కుడిచేతి వాటం [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాట్స్‌మన్]], ఆఫ్ బ్రేక్ బౌలర్‌గా ఆడుతున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of Afghanistan vs Ireland 2nd Match 2009/10 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-associates-t20-series-2009-10-440159/afghanistan-vs-ireland-2nd-match-440224/full-scorecard|access-date=2022-12-21|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగడంలో అతను ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు. 2009 ఏప్రిల్లో వారి మొదటి [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]], 2018 జూన్లో వారి మొదటి [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు మ్యాచ్]] రెండింటిలోనూ ఆడాడు. అతను 2010 ఫిబ్రవరి 1న ఐర్లాండ్‌తో జట్టు ఆడినప్పుడు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మొట్టమొదటి T20I జట్టులో భాగంగా ఉన్నాడు. అతను ట్వంటీ 20 ఇంటర్నేషనల్స్‌లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జాతీయ జట్టుకు ఐదవ క్యాప్ అయ్యాడు. 2010 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ 20 సందర్భంగా గ్రూప్ దశ మ్యాచ్‌లో భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తమ మొదటి T20 ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్ ఆడినప్పుడు, అతను ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టులో కూడా సభ్యుడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of Afghanistan vs India 3rd Match, Group C 2010 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-2010-412671/afghanistan-vs-india-3rd-match-group-c-412679/full-scorecard|access-date=2022-12-21|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2014 ఆసియా కప్, [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌లలో]] వారి మొదటి ప్రదర్శనల సమయంలో అతను కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. నబీ అనేక [[ట్వంటీ20|ట్వంటీ 20]] ఫ్రాంచైజీ టోర్నమెంట్లలో కూడా ఆడాడు. [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] ప్లేయర్ వేలంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి ఎంపికైన మొదటి ఆటగాడు.

2019 సెప్టెంబరులో, అతను తన పరిమిత ఓవర్ల క్రికెట్ కెరీర్‌ను పొడిగించేందుకు టెస్టు క్రికెట్ నుండి రిటైర్మెంట్ ప్రకటించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bangladesh vs Afghanistan: Mohammad Nabi set to retire from Test cricket|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-vs-afghanistan-mohammad-nabi-set-to-retire-from-test-cricket/story-F53id57KzYfmUAR7kQifSI.html|access-date=6 September 2019|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; 2020 ఆగస్టులో, నబీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ బోర్డులో సభ్యునిగా చేరాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohammad Nabi inducted into Afghanistan Cricket Board|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29704387/mohammad-nabi-inducted-afghanistan-cricket-board-|access-date=20 August 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, కెరీర్ ==
నబీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని లోగర్ ప్రావిన్స్‌లో జన్మించాడు. కానీ అతని కుటుంబం సోవియట్-ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం సమయంలో పాకిస్తాన్‌లోని [[పెషావర్|పెషావర్‌కు]] వెళ్లింది. &lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|last=Brickhill|first=Liam|title=Mohammad Nabi {{!}} Afghanistan Cricket {{!}} Cricket Players and Officials|url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan/content/player/25913.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;incrediblelife&quot;&gt;{{Cite web|last=Isam|first=Mohammad|date=26 February 2014|title=The incredible life of Mohammad Nabi {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/asia-cup-2014/content/story/723117.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 10 సంవత్సరాల వయస్సులో అతను పెషావర్‌లో క్రికెట్ ఆడటం ప్రారంభించాడు. &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt; 2000 లో అతని కుటుంబం తిరిగి ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు వెళ్లింది. అక్కడ అతను మొహమ్మద్ షాజాద్, [[అస్గర్ ఆఫ్ఘన్]], షాపూర్ జద్రాన్‌లతో క్రికెట్ ఆడటం ప్రారంభించాడు. వీరంతా తరువాత ఆఫ్ఘన్ జాతీయ జట్టులో ముఖ్యమైన సభ్యులయ్యారు. &lt;ref name=&quot;storiesofstruggle&quot;&gt;{{Cite web|last=Basu|first=Arani|date=26 September 2018|title=Asia cup: Our stories of struggle inspire the youngsters: Mohammad Nabi {{!}} Cricket News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/asia-cup/our-stories-of-struggle-inspire-the-youngsters-mohammad-nabi/articleshow/65959019.cms|access-date=18 October 2018|website=[[The Times of India]]|publisher=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt; నబీ, 2003లో రహీమ్ యార్ ఖాన్ క్రికెట్ అసోసియేషన్‌పై ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టు తరపున తన మొదటి పోటీ మ్యాచ్‌లో ఆడాడు. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టు పేలవంగా ఆడినప్పటికీ, నబీ 61 పరుగులతో జట్టుకు అత్యధిక స్కోరు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;incrediblelife&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Afghanistan v Rahim Yar Khan Cricket Association, 21-23 January 2003|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/2002-03/PAK_LOCAL/CORNELIUS/SCORECARDS/POOL-D/AFG_RYK_CORNELIUS_21-23JAN2003.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు వారి స్వంత క్రికెట్ గేర్ లేదు. దానిని పాకిస్తాన్, భారతదేశం నుండి కొనుగోలు చేయాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;storiesofstruggle&quot; /&gt;

2006లో, నబీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తరపున [[ముంబై|ముంబయి]]&lt;nowiki/&gt;లో మార్లెబోన్ క్రికెట్ క్లబ్ (MCC)తో జరిగిన టూర్ మ్యాచ్‌ ఆడాడు. అపుడూ సాధించిన పెద్ద విజయంలో అతను 116 పరుగులతో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తరపున అత్యధిక స్కోరు చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 March 2006|title=Gatting falls for a duck against Afghanistan {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/241837.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; మాజీ ఇంగ్లీష్ టెస్టు కెప్టెన్ మైక్ గాటింగ్ అతన్ని గుర్తించాడు. &lt;ref name=&quot;profile&quot; /&gt; ఆ తర్వాత ఇంగ్లాండ్‌లోని MCC యంగ్ క్రికెటర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో నబీని చేర్చుకున్నారు. &lt;ref name=&quot;srilankaa&quot;&gt;{{Cite web|date=10 July 2007|title=Sri Lanka A take control of tour opener {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/england/content/story/301485.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; MCCతో కలిసి నబీ, 2007లో శ్రీలంక A తో జరిగిన టూర్ మ్యాచ్‌లో [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్టు క్లాస్]] రంగప్రవేశం చేసి, మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో 43 పరుగులతో తన జట్టుకు అత్యధిక స్కోరింగ్ చేశాడు. &lt;ref name=&quot;srilankaa&quot; /&gt; దీని తరువాత అతను [[పాకిస్థాన్ కస్టమ్స్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్తాన్ కస్టమ్స్]] తరపున పాకిస్తాన్‌లో దేశీయ క్రికెట్ ఆడాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 October 2007|title=50th edition of Quaid-e-Azam trophy gets underway {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/316216.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 2007/08 ABN-AMRO కప్ సమయంలో 2008 మార్చి 20న నేషనల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్‌పై పాకిస్తాన్ కస్టమ్స్ తరపున తన తొలి లిస్టు A మ్యాచ్ ఆడాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of Pak Customs vs National Bnk Group C 2007/08 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/abn-amro-cup-2007-08-341797/national-bank-of-pakistan-vs-pakistan-customs-group-c-341820/full-scorecard|access-date=2022-12-21|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; [[ఆఫ్ఘన్ చీతాస్]] జట్టుకు కెప్టెన్ గా కూడా వ్యవహరించాడు.

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==

=== ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వన్‌డే స్థాయికి ఎదుగుదల (2008–2009) ===
ప్రపంచ క్రికెట్ లీగ్‌లోని ఐదవ డివిజన్ నుండి [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] హోదాకు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ యొక్క &quot;అస్థిరమైన&quot; పెరుగుదలలో మొహమ్మద్ భాగం. &lt;ref name=&quot;profile&quot;/&gt; ఇది 2008 ICC వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ డివిజన్ ఐదులో ప్రారంభమైంది. ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాన్ గెలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2008|title=Afghanistan claim title in Jersey {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/wcl/content/story/353163.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; టోర్నమెంట్ కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఆడిన మొత్తం ఏడు మ్యాచ్‌లలో నబీ 108 పరుగులు చేసి, 10 వికెట్లు తీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cricket Records {{!}} Records {{!}} ICC World Cricket League Division Five, 2008 - Afghanistan {{!}} {{!}} Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=4258;team=40;type=tournament|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఈ విజయం తర్వాత 2008 ICC వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ డివిజన్ ఫోర్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ కూడా గెలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 October 2018|title=Afghanistan claim another title {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/wcl/content/story/373573.html|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; నబీ 5.35 సగటుతో 14 వికెట్లు తీసి 25.66 సగటుతో 154 పరుగులు చేసి, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ICC World Cricket League Division Four 2008/09|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/11/ICC_World_Cricket_League_Division_Four_2008-09.html|url-access=subscription|access-date=18 October 2018|website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; మ్యాన్ ఆఫ్ ది టోర్నమెంట్‌గా ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cricket Records {{!}} Records {{!}} ICC World Cricket League Division Four, 2008/09 - Afghanistan {{!}} {{!}} Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=4328;team=40;type=tournament|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

నబీ 2009 ICC వరల్డ్ క్రికెట్ లీగ్ డివిజన్ త్రీ కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టులో కూడా ఉన్నాడు, వారు 2009 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్‌కు చేరుకున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 January 2009|title=Afghanistan and Ugand through to World Cup Qualifiers {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/wcl/content/story/388594.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఆఫ్ఘనిస్తాన్ [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్‌కు]] అర్హత సాధించనప్పటికీ, వారు [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] (వన్‌డే) హోదాను సాధించారు. టోర్నమెంట్‌లో వారి చివరి మ్యాచ్, స్కాట్లాండ్‌తో జరిగిన ఐదవ ప్లే-ఆఫ్, జట్టుకు మొట్టమొదటి వన్‌డే. తన వన్‌డే రంగప్రవేశంలో నబీ 58 పరుగులు చేసి, తన తొలి వన్‌డే అర్ధ సెంచరీ సాధించాడు. ఈ మ్యాచ్‌లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ గెలిచింది. అతను ప్లేయర్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్‌గా ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 April 2009|title=Netherlands take third, Afghanistan win again {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/iccwcq2009/content/story/400522.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=5th Place Play-off, ICC World Cup Qualifiers at Benoni, Apr 19 2009 {{!}} Match Summary|url=http://www.espncricinfo.com/series/8038/scorecard/390253/afghanistan-vs-scotland-xi-5th-place-play-off-icc-world-cup-qualifiers-2009|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ అంతర్జాతీయ కెరీర్ (2009–2013) ===
2009-10 ICC ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌లో [[జింబాబ్వే క్రికెట్ జట్టు|జింబాబ్వే]] XIకి వ్యతిరేకంగా నబీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తరపున తన మొదటి ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్ ఆడుతూ, మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో సెంచరీ చేసి 3/90 తీసుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 August 2009|title=Taibu keeps Zimbabwe fighting {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/icccont2010/content/story/420284.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 August 2009|title=Afghanistan coach wants more from in-form Noor Ali {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/icccont2010/content/story/421783.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టులో ముఖ్యమైన భాగంగా కొనసాగాడు. 2010 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20 క్వాలిఫైయర్‌లో జట్టు కోసం కీలక పాత్ర పోషించాడు, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=McGlashan|first=Andrew|last2=Dutta|first2=Sahil|date=8 February 2010|title=Associate nations eye Caribbean prize {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/2010iccwt20/content/story/447457.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; దీని ద్వారా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ 2010 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ20 కి అర్హత సాధించింది.

[[నవ్రోజ్ మంగళ్]] కెప్టెన్సీలో వైస్-కెప్టెన్‌గా ఉంటూ స్థిరమైన ప్రదర్శన కనబరచాడు. 2010 ఆసియా క్రీడలకు ముందు మంగళ్‌ను కెప్టెన్సీ నుండి తొలగించిప్పుడు నబీ, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ కెప్టెన్‌గా నియమితుడయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Momand|first=Ibrahim|date=7 November 2010|title=Mohammad Nabi named Afghanistan captain {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan/content/story/485992.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; బంగ్లాదేశ్‌తో ఫైనల్‌లో ఓడిపోయి ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఆసియా క్రీడల రన్నరప్‌గా నిలిచింది. ఆ తర్వాత నబీ కెప్టెన్‌గా కొనసాగలేదు. &lt;ref name=&quot;captain&quot;&gt;{{Cite web|last=Farooq|first=Umar|date=1 March 2013|title=Mohammad Nabi named captain ahead of ICC Intercontinental Cup {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan/content/story/623019.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

=== కెప్టెన్సీ (2013–2015) ===
2013 మార్చిలో, UAEలో జరిగే ICC ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ కప్‌లో జాతీయ జట్టుకు నబీ నాయకత్వం వహిస్తారని ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ బోర్డు (ACB) ప్రకటించింది. అంతకుముందు నెలలో పాకిస్తాన్‌లో పరిమిత ఓవర్ల సిరీస్‌లో అతని పేళవమైన ప్రదర్శన కారణంగా [[నవ్రోజ్ మంగళ్|నవ్రోజ్‌ మంగళ్‌ను]] కెప్టెన్సీ నుండి తొలగించారు. &lt;ref name=&quot;captain&quot;/&gt; అతని కెప్టెన్సీలో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ 2014 ఆసియా కప్‌కు వెళ్లింది, ఇది వారి మొట్టమొదటి అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ వన్‌డే టోర్నమెంట్. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Isam|first=Mohammad|date=24 February 2014|title=Afghanistan join Asia's big boys {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/asia-cup-2014/content/story/722485.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; టోర్నమెంట్ సమయంలో వారు బంగ్లాదేశ్‌ను టెస్టు దేశంతో జరిగిన నాలుగో మ్యాచ్‌లో ఓడించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Isam|first=Mohammad|date=5 March 2014|title=Afghanistan impress, but batting needs work {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/asia-cup-2014/content/story/725665.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2014 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ 20, [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] వరకూ నబీ కెప్టెన్‌గా కొనసాగాడు. కానీ అతని పేలవమైన ఫామ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రపంచ కప్‌లో ఒక మ్యాచ్‌లో మాత్రమే గెలుపొందడం కారణాలతో అతను 2015 ఏప్రిల్లో కెప్టెన్‌గా రాజీనామా చేశాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 April 2015|title=Nabi steps down as Afghanistan captain {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan/content/story/863437.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

=== కెప్టెన్సీ తర్వాత (2015–ప్రస్తుతం) ===
నబీ కెప్టెన్సీకి రాజీనామా చేసిన తర్వాత జింబాబ్వేతో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ద్వైపాక్షిక వన్‌డే సిరీస్ వరకు కొనసాగాడు. సిరీస్ సమయంలో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ కొత్త కోచ్ [[ఇంజమామ్-ఉల్-హక్]] నబీని బ్యాటింగ్ ఆర్డర్‌ను 6వ ర్యాంక్ నుండి 3వ స్థానానికి పెంచాడు. దాంతో అతని బ్యాటింగు నాటకీయంగా మెరుగుపడింది, సిరీస్‌లో అతని తొలి వన్‌డే సెంచరీ, 223 పరుగులను సాధించి ప్లేయర్ ఆఫ్ ది సిరీస్‌గా ఎంపికయ్యాడు. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ 3-2తో సిరీస్‌ను గెలుచుకుంది, ద్వైపాక్షిక సిరీస్‌లో అసోసియేట్ జట్టు పూర్తిస్థాయి సభ్యుడిని ఓడించడం ఇదే మొదటిసారి. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 October 2015|title=Mohammad Nabi lauds Afghanistan for 'making history' {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-afghanistan-2015-16/content/story/933293.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

గ్రూప్ దశలో హాంకాంగ్, జింబాబ్వేలపై ఆఫ్ఘనిస్తాన్ గెలవడానికి 2016 ICC వరల్డ్ ట్వంటీ 20 లో నబీ ప్రధాన బాధ్యత తీసుకున్నాడు. ఈ రెండు మ్యాచ్‌ల్లోనూ నబీ మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్‌గా నిలిచాడు. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ సూపర్ 10 రౌండ్‌లోకి ప్రవేశించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kishore, Shashank|date=10 March 2016|title=Nabi, Shahzad to the fore in easy Afghanistan win|url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/980719.html|access-date=13 March 2016|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moonda, Firdose|date=12 March 2016|title=Afghanistan progress to main draw with thumping win|url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981483.html|access-date=13 March 2016|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లండ్‌తో]] జరిగిన ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మ్యాచ్‌లో నబీ పటిష్టంగా ఆడాడు. ఈ మ్యాచ్‌లో నబీ ఒక క్యాచ్ తీసుకున్నాడు, బౌలింగులో ఒక వికెట్ పడగొట్టాడు, ఒక రనౌట్ చేశాడు. అయితే ఇంగ్లండ్ 15 పరుగుల తేడాతో గెలుపొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dobell|first=George|date=23 March 2016|title=Moeen Ali staves off an England calamity {{!}} Cricket|url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/988149.html|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;


2018 మేలో, అతను భారతదేశంతో ఆడిన వారి ప్రారంభ [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టు మ్యాచ్]] కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;ACB&quot;&gt;{{Cite web|title=Afghanistan Squads for T20I Bangladesh Series and on-eoff India Test Announced|url=http://www.cricket.af/acb-news-info/559|access-date=29 May 2018|website=Afghanistan Cricket Board|archive-date=29 మే 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529204559/http://www.cricket.af/acb-news-info/559|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AfgSquad&quot;&gt;{{Cite web|title=Afghanistan pick four spinners for inaugural Test|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1148128.html|access-date=29 May 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 2018 జూన్ 14న భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తరపున తన టెస్టు రంగప్రవేశం చేసాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Only Test, Afghanistan tour of India at Bengaluru, Jun 14-18 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133983.html|access-date=14 June 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2019 ఫిబ్రవరిలో, అతను భారతదేశంలో ఐర్లాండ్‌తో జరిగిన వన్-ఆఫ్ మ్యాచ్ కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ టెస్టు జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mujeeb left out for Ireland Test, Shahzad out of T20Is|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25943168/mujeeb-left-ireland-test-shahzad-t20is|access-date=7 February 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=No Mujeeb in Tests as Afghanistan announce squads for Ireland series|url=https://www.icc-cricket.com/news/1048994|access-date=7 February 2019|website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; 2019లో ఐర్లాండ్‌తో జరిగిన తొలి టీ20 లో 49 పరుగులిచ్చి 2 వికెట్లు తీసి మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్‌గా నిలిచాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohammad Nabi sinks Irish hearts|url=http://m.cricbuzz.com/cricket-news/106797/afghanistan-vs-ireland-1st-t20i-match-report-allround-mohammad-nabi-sinks-irish-hearts|website=Cricbuzz}}&lt;/ref&gt; మళ్లీ 3వ T20Iలో కూడా, నబీ 81 పరుగులు చేశాడు. 0-28(4)తో బౌలింగ్ చేసి మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్, మ్యాన్ ఆఫ్ ది సిరీస్‌ గెలుచుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rashid hat trick, Nabi 81 help Afg 3-0|url=http://m.cricbuzz.com/cricket-news/106844/rashid-khan-hat-trick-mohammad-nabi-81-help-afghanistan-sweep-t20i-series-vs-ireland|website=Cricbuzz}}&lt;/ref&gt;

2019 ఏప్రిల్లో, అతను [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hamid Hassan picked in Afghanistan's World Cup squad; Naib to captain|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1181690.html|access-date=22 April 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Asghar Afghan included in Gulbadin Naib-led World Cup squad|url=https://www.icc-cricket.com/news/1194077|access-date=22 April 2019|website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; 2019 జూన్ 29న, [[పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్టు|పాకిస్థాన్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో, నబీ అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో తన 200వ వికెట్‌ను తీసుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 36): Pakistan vs Afghanistan – Statistical Highlights|url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-36-pakistan-vs-afghanistan-statistical-highlights/|access-date=30 June 2019|website=Cricket Addictor}}&lt;/ref&gt; అతను టోర్నమెంట్‌ను తొమ్మిది మ్యాచ్‌ల్లో పది మంది ఔట్‌లతో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తరఫున అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా ముగించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ICC Cricket World Cup, 2019 - Afghanistan: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12357;team=40;type=tournament|access-date=4 July 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

బంగ్లాదేశ్‌తో జరిగిన ఏకైక టెస్టు మ్యాచ్ సందర్భంగా, అతను వైట్-బాల్ క్రికెట్‌పై దృష్టి పెట్టేందుకు టెస్టు క్రికెట్‌కు రిటైర్మెంట్ ప్రకటించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Afghanistan's Mohammad Nabi set to retire from Test cricket|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/mohammad-nabi-set-to-retire-from-test-cricket/articleshow/71004321.cms|access-date=6 September 2019|website=Times of India}}&lt;/ref&gt; 2021 సెప్టెంబరులో, అతను [[2021 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2021 ICC పురుషుల T20 ప్రపంచ కప్]] కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ జట్టులో కెప్టెన్‌గా ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rashid Khan steps down as Afghanistan captain over team selection|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/118972/rashid-khan-steps-down-as-afghanistan-captain-over-team-selection|access-date=9 September 2021|website=Cricbuzz}}&lt;/ref&gt;

టీమ్ మేనేజ్‌మెంట్‌తో విభేదాలు, జట్టు సన్నద్ధతతో నిరాశ కారణంగా [[2022 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2022 ICC పురుషుల T20 ప్రపంచ కప్]] ముగిసిన తర్వాత అతను కెప్టెన్సీ నుండి వైదొలిగాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohammad Nabi steps down as Afghanistan captain, citing disagreements with team management|url=https://www.skysports.com/cricket/news/18626/12738258/mohammad-nabi-steps-down-as-afghanistan-captain-citing-disagreements-with-team-management|access-date=2022-11-05|website=Sky Sports|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని పేలవమైన ప్రదర్శన కారణంగా UAEతో జరిగిన వారి సిరీస్ కోసం ఆఫ్ఘనిస్తాన్ T20I జట్టు నుండి కూడా అతన్ని తొలగించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Afghanistan drop Mohammad Nabi for UAE T20I series, Rashid Khan to lead 18-member squad|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/afghanistan-drop-mohammad-nabi-for-uae-t20i-series-rashid-khan-to-lead-18-member-squad-2335257-2023-02-15|access-date=2023-03-25|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt; అయితే, 2023 మార్చిలో, అతను పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన సిరీస్ కోసం T20I జట్టులోకి తిరిగి వచ్చాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohammad Nabi Makes Comeback as Afghanistan Announces Squad for T20I Series Against Pakistan|url=https://www.sabasports.in/category/news/news20230322070941638.html?t=1679547600025|access-date=2023-03-25|website=Saba Sports|language=en}}&lt;/ref&gt; 2023 మార్చి 24న, మొదటి T20Iలో, అతను 38 బంతుల్లో 38 పరుగులు చేసి, 12 పరుగులకు 2 వికెట్లు తీశాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=AFP|first=Sharjah|date=2023-03-25|title=Nabi stars as Afghanistan stun Pakistan in T20 series opener|url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/nabi-stars-afghanistan-stun-pakistan-t20-series-opener-3280001|access-date=2023-03-25|website=The Daily Star|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని ఆల్ రౌండ్ ప్రదర్శన ఆఫ్ఘనిస్తాన్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో ఏ ఫార్మాట్‌లోనైనా మొదటిసారిగా పాకిస్తాన్‌పై విజయం సాధించడంలో సహాయపడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Afghanistan's bowlers script their first-ever win over Pakistan|url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-pakistan-2022-23-1362810/afghanistan-vs-pakistan-1st-t20i-1362815/match-report|access-date=2023-03-25|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;

== దేశీయ, T20 ఫ్రాంచైజీ కెరీర్ ==
నబీ బంగ్లాదేశ్ ప్రీమియర్ లీగ్, పాకిస్థాన్ సూపర్ లీగ్, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]], కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్, బిగ్ బాష్ లీగ్, వైటాలిటీ బ్లాస్టు, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లతో సహా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక [[ట్వంటీ20]] ఫ్రాంచైజీ టోర్నమెంట్‌లలో ఆడాడు. ఐపీఎల్‌ వేలంలో అఫ్ఘానిస్థాన్‌ నుంచి కొనుగోలు చేసిన తొలి ఆటగాడతను.

== రికార్డులు ==

* ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్స్ (టీ20ఐలు)లో ఆఫ్ఘన్ క్రికెటర్ చేసిన అత్యంత వేగవంతమైన ఫిఫ్టీ రికార్డు నబీ పేరిట ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mustafi|first=Suvajit|date=14 March 2017|title=Mohammad Nabi's record onslaught, story of 6 overs and other statistical highlights from Afghanistan-Ireland 3rd T20I at Greater Noida|url=https://www.cricketcountry.com/articles/mohammad-nabis-record-onslaught-story-of-6-overs-and-other-statistical-highlights-from-afghanistan-ireland-3rd-t20i-at-greater-noida-585112|access-date=18 October 2018|website=cricketcountry.com}}&lt;/ref&gt;
* 2018 మార్చి 15న, [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్‌తో]] జరిగిన 2018 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్ మ్యాచ్‌లో, అతను ఆఫ్ఘనిస్తాన్ తరపున [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్]] లో 100 వికెట్లు తీసిన మొదటి బౌలర్ అయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;Nabi100wkts&quot;&gt;{{Cite web|title=ICC World Cup Qualifiers 2018, Super Sixes: Mohammad Nabi becomes 1st Afghan to take 100 wickets|url=http://www.cricketcountry.com/news/icc-world-cup-qualifiers-2018-super-sixes-mohammad-nabi-becomes-1st-afghan-to-take-100-wickets-692875|access-date=15 March 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315200055/http://www.cricketcountry.com/news/icc-world-cup-qualifiers-2018-super-sixes-mohammad-nabi-becomes-1st-afghan-to-take-100-wickets-692875|archive-date=15 మార్చి 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2018 ఆగష్టులో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఐర్లాండ్ పర్యటనలో, అతను 100 వన్‌డే మ్యాచ్‌లు ఆడిన మొదటి ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెటరయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;Afg100&quot;&gt;{{Cite web|title=100 ODIs: Mohammad Nabi and Afghanistan's ascension into the cricketing elite|url=https://www.icc-cricket.com/news/834591|access-date=29 August 2018|website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; ఆఫ్ఘనిస్థాన్ క్రికెట్ జట్టు ఆడిన 100వ వన్డే కూడా ఇది. &lt;ref name=&quot;Afg100&quot; /&gt;

ఐర్లాండ్‌తో ఆడుతున్నప్పుడు అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మ్యాచ్‌లలో ఐసిసి ప్రవర్తనా నియమావళిని నబీ ఉల్లంఘించినందుకు రెండుసార్లు దోషిగా తేలాడు.

మొదటి సంఘటన 2016 జూలైలో ఐర్లాండ్‌తో జరిగిన వన్డేలో జరిగింది. ఐర్లాండ్ బ్యాటింగ్ ఇన్నింగ్స్‌లో, ఐరిష్ బ్యాట్స్‌మెన్ ఎడ్ జాయిస్ రనౌటైనప్పుడు, బంతిని బౌండరీ లోపలే ఆపినట్లు నబీ చెప్పాడు. నబీ మాటపైనే అంపైర్లు బ్యాటరు ఔటైనట్లు ప్రకటించారు. అయితే తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ ఆధారాల్లో, నబీ బంతిని తాకినపుడూ బౌండరీ వెలుపల ఉన్నట్లు తేలింది. అందువల్ల జాయిస్‌కు అది నాలుగు పరుగులు ఇవ్వాలి. అతను నాటౌటవుతాడు. నబీ &quot;ఆట స్ఫూర్తికి విరుద్ధమైన ప్రవర్తన&quot;లో దోషిగా తేలడంతో అతన్ని మందలించారు. ఈ మ్యాచ్‌లో ఆఫ్ఘనిస్థాన్ 79 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 July 2016|title=Nabi reprimanded for breaching ICC Code of Conduct|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/17104733/mohammad-nabi-reprimanded-breaching-icc-code-conduct|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

రెండో సంఘటన 2017 మార్చిలో ఐర్లాండ్‌తో జరిగిన ఫస్ట్‌క్లాస్ మ్యాచ్‌లో జరిగింది. బంతి స్పష్టంగా నేలను తాకినప్పటికీ నబీ క్యాచ్ తీసుకున్నందుకు వేడుక చేసుకున్నాడు. అంపైర్‌కు అప్పీల్ చేశాడు. మళ్లీ, అతను ఆట స్ఫూర్తికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించినందుకు దోషిగా నిర్ధారించబడి, అతనికి ఒక డీమెరిట్ పాయింట్ ఇచ్చారు. ఆ మ్యాచ్‌ లోనే అతని సహచరుడు దవ్లత్ జద్రాన్‌ను కూడా వేరే సంఘటనకు హెచ్చరించారు. ఈ మ్యాచ్‌లో ఆఫ్ఘనిస్థాన్, ఇన్నింగ్స్ 172 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 April 2017|title=Nabi, Dawlat warned for conduct breach|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/19059617/mohammad-nabi-dawlat-zadran-warned-conduct-breach|access-date=18 October 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== గమనికలు ==
&lt;references group=&quot;upper-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1985 జననాలు]]
[[వర్గం:ఆఫ్ఘనిస్తాన్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>gr7vajaj1r3hlv44jg13ravsjy2ca10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యానిక్ కరియా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>386272</id>
    <revision>
      <id>4978131</id>
      <parentid>4810921</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37500" sha1="dtdyugml2d5w2vczhivcby24e3xe5lt" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = యానిక్ కరియా
|               image = 
|            fullname = 
|          birth_date = {{Birth date and age|1992|6|22|df=yes}}
|         birth_place = [[ట్రినిడాడ్]]
|            nickname = 
|             heightm = 
|             batting = ఎడమచేతి వాటం
|             bowling = కుడి చేయి [[లెగ్ స్పిన్]]
|        family = 
|             country = వెస్ట్ ఇండీస్
|       international = true

|        odidebutdate = ఆగస్టు 17
|        odidebutyear = 2022
|     odidebutagainst = న్యూజిలాండ్
|              odicap = 214
|         lastodidate = జూన్ 6
|         lastodiyear = 2023
|      lastodiagainst = యు ఎ ఇ

|       T20Idebutdate = 5 అక్టోబర్
|       T20Idebutyear = 2022
|    T20Idebutagainst = ఆస్ట్రేలియా
|             T20Icap = 92
|        lastT20Idate = 7 అక్టోబర్
|        lastT20Iyear = 2022
|     lastT20Iagainst = ఆస్ట్రేలియా

|               club1 = [[ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగో జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ట్రినిడాడ్, టొబాగో]]
|               year1 = 2011–ప్రస్తుతం
|               club2 = [[ట్రిన్‌బాగో నైట్ రైడర్స్]] 
|               year2 = 2013
|             columns = 4
|             column3 = [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]]
|            matches3 = 71
|               runs3 = 2,923
|            bat avg3 = 28.37
|           100s/50s3 = 5/11
|          top score3 = 196
|         deliveries3 = 3,163
|            wickets3 = 57
|           bowl avg3 = 32.87
|            fivefor3 = 2
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 5/46
|  catches/stumpings3 = 32/–
|             column4 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిఎ]]
|            matches4 = 22
|               runs4 = 255
|            bat avg4 = 28.34
|           100s/50s4 = 0/2
|          top score4 = 73
|         deliveries4 = 675
|            wickets4 = 26
|           bowl avg4 = 22.38
|            fivefor4 = 1
|             tenfor4 = 0
|       best bowling4 = 5/44
|  catches/stumpings4 = 1/–
|             column2 = [[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]]
|            matches2 = 2
|               runs2 = 3
|            bat avg2 = –
|           100s/50s2 = 0/0
|          top score2 = 2[[not out|*]]
|         deliveries2 = 36
|            wickets2 = 1
|           bowl avg2 = 43.00
|            fivefor2 = 0
|             tenfor2 = 0
|       best bowling2 = 1/15
|  catches/stumpings2 = 0/–
|             column1 =[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]
|            matches1 = 6
|               runs1 = 59
|            bat avg1 = 53.00
|           100s/50s1 = 0/1
|          top score1 = 52
|         deliveries1 = 150
|            wickets1 = 3
|           bowl avg1 = 50.66
|            fivefor1 = 0
|             tenfor1 = 0
|       best bowling1 = 2/77
|  catches/stumpings1 = 0/–
|                date = జూన్ 6
|                year = 2023
|              source = https://cricketarchive.com/Players/902/902548/902548.html CricketArchive
}}
'''యానిక్ కరియా''' (జననం 22 జూన్ 1992) వెస్ట్ ఇండియన్ దేశీయ క్రికెట్‌లో ట్రినిడాడ్, టొబాగో కోసం ఆడిన ట్రినిడాడ్ క్రికెటర్, అలాగే కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (CPL)లో ట్రినిడాడ్, టొబాగో రెడ్ స్టీల్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాడు. అతను 2022 నుండి [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టుకు]] ఆడాడు. 

== జీవిత చరిత్ర ==
అతను కోల్‌మైన్, సాంగ్రే గ్రాండే గ్రామీణ గ్రామానికి చెందినవాడు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Nicholas|first=Stephon|date=2022-09-16|title=Yannic Cariah: I'm an all-formats player|url=https://newsday.co.tt/2022/09/16/yannic-cariah-im-an-all-formats-player/|access-date=2022-10-10|website=Trinidad and Tobago Newsday|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010050804/https://newsday.co.tt/2022/09/16/yannic-cariah-im-an-all-formats-player/|archive-date=2022-10-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అతను మాజీ ట్రినిడాడియన్ లెగ్ స్పిన్నర్ శామ్యూల్ బద్రీచే మార్గదర్శకత్వం పొందాడు, అనుభవజ్ఞుడైన లెగ్గీ [[షేన్ వార్న్]]  వీడియోలను చూడటం ద్వారా లెగ్ స్పిన్  క్రాఫ్ట్ నైపుణ్యాన్ని మెరుగుపరిచాడు. అతను వెటరన్ బ్యాట్స్‌మెన్ [[బ్రియాన్ లారా]]  వీడియోలను చూడటం ద్వారా తన బ్యాటింగ్ నైపుణ్యాలపై పనిచేశాడు. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Cariah's journey from videos of Warne and Lara to the World Cup: 'I always believe that I can make it to the top'|url=https://www.espncricinfo.com/story/yannic-cariah-s-journey-from-videos-of-warne-and-lara-to-the-world-cup-i-always-believe-that-i-can-make-it-to-the-top-1338437|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== దేశీయ వృత్తి ==
న్యూజిలాండ్‌లో జరిగిన 2010 అండర్-19 ప్రపంచకప్‌లో వెస్టిండీస్ అండర్-19కి కారియా ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అతని టోర్నమెంట్‌లో మూడో ప్లేస్ ప్లే-ఆఫ్‌లో శ్రీలంకపై 110 పరుగులతో నాటౌట్‌గా ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cariah ton gives Windies third spot|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-under-19-world-cup-2009-10-418157/sri-lanka-under-19s-vs-west-indies-under-19s-47th-match-3rd-place-play-off-432040/match-report|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of S'Lanka U19 vs W Indies U19 47th Match, 3rd Place Play-off 2009/10 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-under-19-world-cup-2009-10-418157/sri-lanka-under-19s-vs-west-indies-under-19s-47th-match-3rd-place-play-off-432040/full-scorecard|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2010 U-19 ప్రపంచకప్‌లో వెస్టిండీస్‌కు అతను మాత్రమే సెంచరీ చేశాడు. అతను 2010 ICC U-19 ప్రపంచ కప్‌లో వెస్టిండీస్ U-19 జట్టు తరపున అత్యధిక వికెట్లు తీసిన రెండవ బౌలర్‌గా జాసన్ హోల్డర్  12 స్కాల్ప్‌ల వెనుక ఉన్నాడు 20 సగటు, వెస్టిండీస్ U-19 జట్టులో కీలక సభ్యుడు, ఇది ఆ టోర్నమెంట్ సమయంలో సెమీ-ఫైనల్‌కు చేరుకుంది. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Iyer|first=Vaishnavi|date=2022-09-22|title=Who is Yannic Cariah, the West Indies player who earned his maiden World Cup call-up?|url=https://www.crictracker.com/cricket-facts/who-is-yannic-cariah/|access-date=2022-10-10|website=CricTracker|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ICC Under-19 World Cup, 2009/10 - West Indies Under-19s Cricket Team Records &amp; Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=5324&amp;team=3863&amp;type=tournament|access-date=2022-10-10|website=Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

ఎడమచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్, రైట్ ఆర్మ్ లెగ్ స్పిన్ బౌలర్, కారియా అక్టోబరు 2009లో తన [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] అరంగేట్రం చేసాడు, 2009-10 WICB ప్రెసిడెంట్స్ కప్‌లో వెస్టిండీస్ అండర్-19 కోసం ఆడాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Players/902/902548/List_A_Matches.html List A matches played by Yannic Cariah] – CricketArchive. Retrieved 20 January 2016.&lt;/ref&gt; ట్రినిడాడ్, టొబాగో కోసం అతని [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం ఫిబ్రవరి 2011లో విండ్‌వర్డ్ ఐలాండ్స్‌తో 2010–11 ప్రాంతీయ నాలుగు రోజుల పోటీలో జరిగింది. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Players/902/902548/First-Class_Matches.html First-class matches played by Yannic Cariah] – CricketArchive. Retrieved 20 January 2016.&lt;/ref&gt; తన నాల్గవ మ్యాచ్‌లో, గయానాపై 5/46తో కరియా తొలి ఫస్ట్‌క్లాస్ ఐదు వికెట్ల పతకాన్ని సాధించాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/327/327554.html Guyana v Trinidad and Tobago], Regional Four Day Competition 2010/11 – CricketArchive. Retrieved 20 January 2016.&lt;/ref&gt; అతను 2012–13 ప్రాంతీయ సూపర్50 (పరిమిత ఓవర్ల టోర్నమెంట్) ప్రారంభ మ్యాచ్‌లో విండ్‌వర్డ్ ఐలాండ్స్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో 5/44తో ఐదు వికెట్ల పతనాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/480/480397.html Windward Islands v Trinidad and Tobago], Regional Super50 2012/13 – CricketArchive. Retrieved 20 January 2016.&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ, చాలా మంది ఫస్ట్-ఛాయిస్ స్పిన్నర్లు అందుబాటులో ఉన్నందున అతను దేశీయ సర్క్యూట్‌లో లెగ్‌స్పిన్నర్‌గా తన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి చాలా కష్టపడ్డాడు, అతను తన బ్యాటింగ్‌పై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

2013 లో కరీబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ ప్రారంభ ఎడిషన్ కోసం అతన్ని ట్రినిడాడ్, టొబాగో రెడ్ స్టీల్ కొనుగోలు చేసింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caribbean Premier League, 2013 / Squads|url=http://www.espncricinfo.com/caribbean-premier-league-2013/content/squad/index.html?object=604578|access-date=10 October 2022|publisher=ESNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను తరువాత 2013 CPL ఎడిషన్‌లో గయానా అమెజాన్ వారియర్స్‌తో జరిగిన మ్యాచ్‌లో తన టి20 అరంగేట్రం చేసాడు, అయితే అతను తన CPL అరంగేట్రంలో బ్యాటింగ్ లేదా బాల్ చేయలేదు, ఎందుకంటే రెడ్ స్టీల్ కెవిన్ ఓ' నుండి బ్యాటింగ్ మాస్టర్‌క్లాస్ అయినప్పటికీ థ్రిల్లింగ్ మూడు పరుగుల విజయాన్ని సాధించింది. రెడ్ స్టీల్ తరఫున బ్రియాన్ 70 పరుగులతో టాప్ స్కోర్ చేశాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of Red Steel vs Amazon 2013 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/caribbean-premier-league-2013-604578/trinidad-tobago-red-steel-vs-guyana-amazon-warriors-635225/full-scorecard|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=O'Brien, bowlers set up T&amp;T's first win|url=https://www.espncricinfo.com/series/caribbean-premier-league-2013-604578/trinidad-tobago-red-steel-vs-guyana-amazon-warriors-635225/match-report|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

అతను 2016–17 ప్రాంతీయ నాలుగు రోజుల పోటీలో అత్యధిక పరుగుల స్కోరర్‌గా నిలిచాడు, పది మ్యాచ్‌లలో సెంచరీలతో సహా 691 పరుగులతో పాటు కెరీర్ బెస్ట్ నాక్ 196. &lt;ref name=&quot;runs&quot;&gt;{{Cite web|title=WICB Professional Cricket League Regional 4 Day Tournament, 2016/17: Most runs|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=11594;type=tournament|access-date=24 April 2017|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; అక్టోబర్ 2019లో, అతను 2019–20 ప్రాంతీయ సూపర్50 టోర్నమెంట్‌కు వెస్టిండీస్ ఎమర్జింగ్ టీమ్‌కి కెప్టెన్‌గా ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Strong squad named for WI Emerging Players in Super50 Cup|url=https://www.windiescricket.com/news/strong-west-indies-emerging-players-squad-named-and-led-cariah-super50-cup/|access-date=31 October 2019|website=Cricket West Indies}}&lt;/ref&gt; సీనియర్ రాజనీతిజ్ఞుడిగా, అతను లీవార్డ్‌తో జరిగిన 2019-20 సూపర్50 కప్ ఫైనల్‌లో ఫైనల్‌లో 3/8 తీసుకొని 54 బంతుల్లో 32 పరుగులతో తన ఆల్ రౌండ్ ప్రదర్శనతో వెస్టిండీస్ ఎమర్జింగ్ టీమ్‌ను వారి మొట్టమొదటి సూపర్50 కప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. దీవులు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of WI Emerging vs Leeward Is Final 2019/20 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/super50-cup-2019-20-1203617/west-indies-emerging-team-vs-leeward-islands-final-1203664/full-scorecard|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; లీవార్డ్ ఐలాండ్స్‌ను కేవలం &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies Emerging Team clinch maiden Super 50 Cup title with 205-run win|url=https://www.espncricinfo.com/series/super50-cup-2019-20-1203617/west-indies-emerging-team-vs-leeward-islands-final-1203664/match-report|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; పరుగులకే ఆలౌట్ చేసిన వెస్టిండీస్ ఎమర్జింగ్ టీమ్‌తో ఫైనల్‌లో 205 పరుగుల భారీ విజయాన్ని సాధించి ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఫైనల్ అవార్డును అందుకున్నాడు.

మే 2022లో, అతను క్వీన్స్ పార్క్ క్రికెట్ క్లబ్ కోసం హ్యాట్రిక్ సాధించాడు, ట్రినిడాడ్, టొబాగో క్రికెట్ బోర్డ్ టి20 ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకోవడంలో క్వీన్స్ పార్క్ క్రికెట్ క్లబ్‌కు సహాయం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|last=Nicholas|first=Stephon|date=2022-09-16|title=Yannic Cariah: I'm an all-formats player|url=https://newsday.co.tt/2022/09/16/yannic-cariah-im-an-all-formats-player/|access-date=2022-10-10|website=Trinidad and Tobago Newsday|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010050804/https://newsday.co.tt/2022/09/16/yannic-cariah-im-an-all-formats-player/|archive-date=2022-10-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జూన్ 2022లో, అతను బంగ్లాదేశ్‌తో జరిగిన అనధికారిక పర్యటన మ్యాచ్‌లో వెస్టిండీస్ ప్రెసిడెంట్స్ XIకి కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of Bangladesh vs WICB XI Tour Match 2022 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-tour-of-west-indies-2022-1317143/west-indies-president-s-xi-vs-bangladesh-tour-match-1320094/full-scorecard|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 71 ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లలో ఐదు సెంచరీలు సాధించాడు, ఇది వైట్ బాల్ క్రికెట్‌లో చెదురుమదురుగా కనిపించినప్పటికీ జాతీయ ఎంపిక కోసం అతన్ని అగ్ర పోటీదారుగా చేసింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=‘ONE BAD GAME’|url=https://trinidadexpress.com/sports/local/one-bad-game/article_6515f008-d965-11ec-9741-ef7f23d7918d.html|access-date=2022-10-10|website=Trinidad Express Newspapers|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010050753/https://trinidadexpress.com/sports/local/one-bad-game/article_6515f008-d965-11ec-9741-ef7f23d7918d.html|archive-date=2022-10-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అతను 27 లిస్ట్ A గేమ్‌లు ఆడాడు కానీ ఏప్రిల్ 2013, అక్టోబరు 2018 మధ్య కాల వ్యవధిలో వాటిలో ఏవీ రాలేదు. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-09-15|title=Who Is Yannic Cariah, West Indies' 30-Year-Old 'Wildcard' Pick For The T20 World Cup?|url=https://wisden.com/series-stories/t20-world-cup-2022-series-stories/who-is-yannic-cariah-west-indies-wildcard-pick-for-the-t20-world-cup|access-date=2022-10-10|website=Wisden|language=en-GB|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010050754/https://wisden.com/series-stories/t20-world-cup-2022-series-stories/who-is-yannic-cariah-west-indies-wildcard-pick-for-the-t20-world-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఆగస్ట్ 2022లో న్యూజిలాండ్‌లో జరిగే మూడు మ్యాచ్‌ల ODI సిరీస్‌కు ఆశ్చర్యకరమైన కాల్-అప్‌కు ముందు, కరియా పర్యాటక బంగ్లాదేశ్ A జట్టుతో వెస్టిండీస్ A తరపున ఆడుతున్న రెండు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లలో ఆడాడు. &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-09-15|title=Who Is Yannic Cariah, West Indies' 30-Year-Old 'Wildcard' Pick For The T20 World Cup?|url=https://wisden.com/series-stories/t20-world-cup-2022-series-stories/who-is-yannic-cariah-west-indies-wildcard-pick-for-the-t20-world-cup|access-date=2022-10-10|website=Wisden|language=en-GB|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010050754/https://wisden.com/series-stories/t20-world-cup-2022-series-stories/who-is-yannic-cariah-west-indies-wildcard-pick-for-the-t20-world-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==
దేశీయ స్థాయిలో అతని ప్రశంసనీయమైన ప్రదర్శనలు ఉన్నప్పటికీ, ఆగష్టు 2022 వరకు అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌కు అతన్ని ఎన్నడూ పిలవకపోవడంతో అతని ప్రదర్శనలు పెద్దగా గుర్తించబడలేదు &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|title=Cariah's journey from videos of Warne and Lara to the World Cup: 'I always believe that I can make it to the top'|url=https://www.espncricinfo.com/story/yannic-cariah-s-journey-from-videos-of-warne-and-lara-to-the-world-cup-i-always-believe-that-i-can-make-it-to-the-top-1338437|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఆగష్టు 2022లో, అతను న్యూజిలాండ్‌తో జరిగే సిరీస్ కోసం [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్]] ODI జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies name squad for CG United ODI series vs New Zealand|url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-name-squad-for-cg-united-odi-series-vs-new-zealand/|access-date=11 August 2022|website=Cricket West Indies}}&lt;/ref&gt; గూడకేశ్ మోటీ స్థానంలో న్యూజిలాండ్‌తో జరిగిన ద్వైపాక్షిక ODI సిరీస్‌లో అతను తన తొలి అంతర్జాతీయ కాల్-అప్‌ను అందుకున్నప్పుడు, అతను 30 ఏళ్ల వయస్సులో సీనియర్ జట్టుకు తన తొలి అంతర్జాతీయ కాల్-అప్‌ను స్వీకరించడం ద్వారా అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆలస్యంగా వికసించాడు . వేలు ఫ్రాక్చర్‌కు నర్సింగ్ చేస్తున్నాడు. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Yannic Cariah, who played his last T20 in 2016, makes West Indies' T20 World Cup squad for 2022|url=https://www.espncricinfo.com/story/wi-t20-world-cup-2022-yannic-cariah-played-his-last-t20-in-2016-makes-west-indies-t20-world-cup-squad-for-2022-1334781|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

అతను 17 ఆగస్టు 2022న [[న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్‌పై]] వెస్టిండీస్ తరపున తన ODI అరంగేట్రం చేసాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=1st ODI (D/N), Bridgetown, August 17, 2022, New Zealand tour of West Indies|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317911.html|access-date=17 August 2022|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; తన ODI అరంగేట్రంలో, అతను తన తొమ్మిది ఓవర్లలో 1/49తో తిరిగి వచ్చాడు, ఇందులో కీలకమైన మైఖేల్ బ్రేస్‌వెల్ వికెట్ తీయడంతో వెస్టిండీస్ 191 పరుగుల లక్ష్యాన్ని ఛేదించే క్రమంలో ఐదు వికెట్ల తేడాతో సునాయాసంగా విజయం సాధించింది. అతని ODI అరంగేట్రం ముందు, అతను డిసెంబర్ 2019 నుండి ఒక్క లిస్ట్ A 50 ఓవర్ మ్యాచ్‌లో కూడా కనిపించలేదు. &lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-09-15|title=Who Is Yannic Cariah, West Indies' 30-Year-Old 'Wildcard' Pick For The T20 World Cup?|url=https://wisden.com/series-stories/t20-world-cup-2022-series-stories/who-is-yannic-cariah-west-indies-wildcard-pick-for-the-t20-world-cup|access-date=2022-10-10|website=Wisden|language=en-GB|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010050754/https://wisden.com/series-stories/t20-world-cup-2022-series-stories/who-is-yannic-cariah-west-indies-wildcard-pick-for-the-t20-world-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

తన రెండవ ODI ప్రదర్శనలో మాత్రమే, అతను తన తొలి ODI అర్ధ సెంచరీని సాధించడం ద్వారా తన బ్యాటింగ్ ఆధారాలను ప్రదర్శించాడు, ఇది న్యూజిలాండ్, వెస్టిండీస్ మధ్య జరిగిన మూడు మ్యాచ్‌ల ODI సిరీస్‌లో రెండవ మ్యాచ్‌లో వచ్చిన అతని తొలి అంతర్జాతీయ ఇన్నింగ్స్. 213 పరుగుల ఛేదనలో వెస్టిండీస్ 27/6 వద్ద అనిశ్చిత స్థితిలో ఉన్న సమయంలో అతను బ్యాటింగ్‌కు వచ్చాడు, అతను బ్యాటింగ్ ఆర్డర్ నంబర్ 8 వద్ద ఉంచబడ్డాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Scorecard of New Zealand vs West Indies 2nd ODI 2022 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-west-indies-2022-1317888/west-indies-vs-new-zealand-2nd-odi-1317912/full-scorecard|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను, [[అల్జారీ జోసెఫ్]] 85 పరుగుల విలువైన కీలక భాగస్వామ్యాన్ని కుట్టారు, ఇది వెస్టిండీస్‌కు ఆశాజనకంగా ఉంది, అయితే తరువాతి రెండు ఓవర్లలోనే జోసెఫ్, కారియా ఇద్దరూ కీలకమైన అవుట్‌లు చివరికి వర్షంలో జట్టుకు 51 పరుగుల ఓటమిని అందించారు. -వెస్టిండీస్ కేవలం 161 పరుగులకే ఆలౌట్ కావడంతో మ్యాచ్ ప్రభావితమైంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Finn Allen, Tim Southee, Trent Boult dismantle West Indies to level series|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-west-indies-2022-1317888/west-indies-vs-new-zealand-2nd-odi-1317912/match-report|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 84 బంతుల్లో రెండు బౌండరీలు, ఒక సిక్సర్‌తో 52 పరుగులు చేసిన తర్వాత కారియా చివరి బ్యాట్స్‌మెన్‌గా అవుటయ్యాడు. కరియా, జోసెఫ్‌ల మధ్య 85 పరుగుల స్కోరు ODI క్రికెట్‌లో వారి అత్యధిక ఎనిమిదో వికెట్ భాగస్వామ్యాన్ని నమోదు చేసినందుకు కొత్త వెస్టిండీస్ రికార్డును నెలకొల్పింది, ఇది గతంలో [[ఇయాన్ బ్రాడ్‌షా]], [[రాంనరేష్ శర్వాన్|రామ్‌నరేష్ సర్వాన్]] పేరిట ఉన్న 77 పరుగుల రికార్డును అధిగమించింది, ఇది 2006లో న్యూజిలాండ్‌పై కూడా సాధించింది &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies/Records/ODI matches/Highest partnerships by wicket|url=http://stats.espncricinfo.com/West_Indies/engine/records/fow/highest_partnerships_by_wicket.html?class=2;id=4;type=team|access-date=10 October 2022|website=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను మూడు మ్యాచ్‌ల సిరీస్‌ను మూడు వికెట్లు, అర్ధ సెంచరీతో ముగించాడు, అయితే సెలెక్టర్ల దృష్టిని ఆకర్షించిన బంతితో అతని తప్పుపట్టలేని నియంత్రణతో గుర్తించబడ్డాడు.

సెప్టెంబరు 2022లో, అతను న్యూజిలాండ్‌పై అద్భుతమైన ఆటతీరుతో [[2022 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2022 ICC పురుషుల టి20 ప్రపంచ కప్]], ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన సిరీస్ కోసం వెస్టిండీస్  టి20ఐ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies named squad for ICC Men's T20 World Cup|url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-name-squad-for-icc-mens-t20-world-cup/|access-date=2 October 2022|website=Cricket West Indies}}&lt;/ref&gt; ICC పురుషుల టి20 ప్రపంచ కప్  2022 ఎడిషన్ కోసం వెస్టిండీస్ స్క్వాడ్‌లో వైల్డ్ కార్డ్ ఎంట్రీగా కారియాను ఆశ్చర్యపరిచిన ఎంపిక, అతను 2016 ఎడిషన్ నుండి ఏ కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ మ్యాచ్‌లలో పాల్గొననందున కొన్ని కనుబొమ్మలను పెంచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sportstar|first=Team|date=2022-10-05|title=Yannic Cariah, the surprise pick in West Indies T20I squad for World Cup 2022, impresses on debut - All you need to know about the all-rounder|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/yannic-cariah-the-surprise-pick-in-west-indies-t20i-squad-for-world-cup-2022-impresses-on-debut-against-australia-all-you-need-to-know/article65972103.ece|access-date=2022-10-10|website=sportstar.thehindu.com|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|last=Iyer|first=Vaishnavi|date=2022-09-22|title=Who is Yannic Cariah, the West Indies player who earned his maiden World Cup call-up?|url=https://www.crictracker.com/cricket-facts/who-is-yannic-cariah/|access-date=2022-10-10|website=CricTracker|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని ఎంపిక టి20 ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో అత్యంత లెఫ్ట్ ఫీల్డ్ ఎంపికలలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది, ఎందుకంటే అతను ఆస్ట్రేలియాలో టి20 ప్రపంచ కప్ షోపీస్ కోసం వెస్టిండీస్ జట్టుకు పిలవడానికి ముందు సుమారు నాలుగు టి20 ఆటలలో మాత్రమే పాల్గొన్నాడు, ఆడలేదు. 2016 నుండి ఒకే టి20 మ్యాచ్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Unknown, unwavering: Cariah takes unlikely World Cup path|url=https://www.cricket.com.au/news/yannic-cariah-t20-international-debut-west-indies-australia-under-radar-leg-spinner-world-cup/2022-10-06|access-date=2022-10-10|website=cricket.com.au|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-10-04|title=Adaptation key for surprise pick Cariah|url=https://www.jamaicaobserver.com/sports/adaptation-key-for-surprise-pick-cariah/|access-date=2022-10-10|website=Jamaica Observer|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:42&quot;&gt;{{Cite web|title=Yannic Cariah, who played his last T20 in 2016, makes West Indies' T20 World Cup squad for 2022|url=https://www.espncricinfo.com/story/wi-t20-world-cup-2022-yannic-cariah-played-his-last-t20-in-2016-makes-west-indies-t20-world-cup-squad-for-2022-1334781|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతని ప్రతిభను వెస్టిండీస్ మాజీ ఓపెనర్, జాతీయ చీఫ్ సెలెక్టర్ [[డెస్మండ్ హేన్స్]] గుర్తించాడు, అతను వెస్టిండీస్ టి20 ప్రపంచ కప్ జట్టులో భాగం కావడానికి కారియాకు మద్దతు ఇవ్వడంలో ముందంజలో ఉన్నాడు, ఎందుకంటే వెస్టిండీస్ సెలెక్టర్లు సునీల్ నరైన్‌ను ఎంపిక నుండి మినహాయించడం, అరిష్ట రూపం. కరియాను తిరిగి మిక్స్‌లోకి తీసుకురావడంలో [[హేడెన్ వాల్ష్ జూనియర్]] కూడా పాత్ర పోషిస్తున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Indies selectors 'move on' from Russell for T20 World Cup|url=https://www.espncricinfo.com/story/west-indies-selectors-move-on-from-andre-russell-for-t20-world-cup-says-desmond-haynes-1334754|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

అతను 3 అక్టోబర్ 2022న [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాపై]] తన టి20ఐ అరంగేట్రం చేసాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=1st T20I (N), Carrara, October 05, 2022, West Indies tour of Australia|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317482.html|access-date=3 October 2022|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన అతని టి20ఐ అరంగేట్రం కూడా చివరికి ఆరేళ్ల సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత టి20 ఫార్మాట్‌కు తిరిగి రావడాన్ని గుర్తించింది, అయితే అతను తన టి20ఐ అరంగేట్రంలో తన ఓపెనింగ్ ఓవర్‌లో [[గ్లెన్ మాక్స్ వెల్|గ్లెన్ మాక్స్‌వెల్]]  ధరతో కూడిన నెత్తిని అందుకోవడం ద్వారా ఆకట్టుకున్నాడు, 1/ ఆర్థిక గణాంకాలతో ముగించాడు. నాలుగు ఓవర్లలో పదమూడు డాట్ బాల్స్‌తో సహా 15. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Unknown leggie Cariah troubles Aussies in super debut|url=https://www.cricket.com.au/video/yannic-cariah-debut-highlights-glenn-maxwell-wicket-australia-west-indies-first-t20-gold-coast/2022-10-06|access-date=2022-10-10|website=cricket.com.au|language=en}}&lt;/ref&gt; అతని పొదుపు బౌలింగ్ ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ, వెస్టిండీస్ మొదటి టి20ఐ మ్యాచ్‌లో ఓడిపోయింది, ఇది 146 పరుగుల తక్కువ స్కోరింగ్ పరుగుల ఛేజింగ్‌లో కేవలం ఒక బంతి మిగిలి ఉండగానే ఆస్ట్రేలియా విజయాన్ని అందుకోవడంతో అది నెయిల్- &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wade and Finch secure untidy narrow win for Australia|url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-in-australia-2022-23-1317465/australia-vs-west-indies-1st-t20i-1317482/match-report|access-date=2022-10-10|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; మారింది.

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== బాహ్య లింకులు ==
{{ESPNcricinfo|id=431902}}
[[వర్గం:1992 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:వెస్టిండీస్ వన్డే అంతర్జాతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:వెస్టిండీస్ ట్వంటీ 20 అంతర్జాతీయ క్రికెటర్లు]]
[[వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో క్రికెటర్లు]]</text>
      <sha1>dtdyugml2d5w2vczhivcby24e3xe5lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మెహిదీ హసన్ మిరాజ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>387267</id>
    <revision>
      <id>4978003</id>
      <parentid>4377421</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24268" sha1="ff2meb8f45kedtepjz39q5baelo00td" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=మెహిదీ హసన్ మిరాజ్|image=মেহেদী হাসান মিরাজ (cropped).jpg|caption=2018 లో మెహిదీ హసన్|full_name=మెహిదీ హసన్ మిరాజ్|birth_date={{Birth date and age|1997|10|25|df=yes}}|birth_place=ఖుల్నా, బంగ్లాదేశ్|nickname=|height=1.65m&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/mahedi-hasan-833087|title=Mahedi Hasan profile and biography, stats, records, averages, photos and videos|website=[[ESPNcricinfo]]|publisher=[[ESPN Inc.]]|access-date=6 December 2022}}&lt;/ref&gt;|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling= కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]]|role=[[ఆల్ రౌండరు]]|heightinch=|country=బంగ్లాదేశ్|international=true|internationalspan=2016–present|testcap=80|testdebutagainst=ఇంగ్లాండ్|testdebutdate=అక్టోబరు 20|testdebutyear=2016|lasttestdate=జూన్ 14|lasttestyear=2023|lasttestagainst=Afghanistan|odidebutdate=మార్చి 25|odidebutyear=2017|odidebutagainst=శ్రీలంక|odicap=123|lastodidate=సెప్టెంబరు 6|lastodiyear=2023|lastodiagainst=పాకిస్తాన్|odishirt=53|T20Icap=57|T20Idebutagainst=శ్రీలంక|T20Idebutdate=ఏప్రిల్ 6|T20Idebutyear=2017|lastT20Iagainst=ఐర్లాండ్|lastT20Idate=మార్చి 29|lastT20Iyear=2023|T20Ishirt=53|club1=[[Kalabagan Cricket Academy|Kalabagan]]|year1=2014–2016|year2=2015–present|club2=ఖుల్నా డివిజను|year3=2016–2018/19|club3=[[Rajshahi Kings]]|year4=2019/20|club4=[[Khulna Tigers]]|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|column3=[[ట్వంటీ20]]|column4=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches1=39|matches2=82|matches3=20|matches4=45|runs1=1,114|runs2=1,044|runs3=244|runs4=1,677|bat avg1=20.91|bat avg2=23.92|bat avg3=12.44|bat avg4=25.85|100s/50s1=1/3|100s/50s2=2/2|100s/50s3=0/0|100s/50s4=1/9|top score1=103|top score2=112*|top score3=38*|top score4=103|deliveries1=6,924|deliveries2=3,777|deliveries3=216|deliveries4=10,966|wickets1=150|wickets2=89|wickets3=12|wickets4=184|bowl avg1=33.84|bowl avg2=33.35|bowl avg3=80.01|bowl avg4=29.50|fivefor1=8|fivefor2=0|fivefor3=0|fivefor4=14|tenfor1=2|tenfor2=0|tenfor3=0|tenfor4=4|best bowling1=7/58|best bowling2=4/25|best bowling3=2/31|best bowling4=7/24|catches/stumpings1=21/–|catches/stumpings2=33/–|catches/stumpings3=8/–|catches/stumpings4=34/–|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/629063.html ESPNcricinfo|date=13 March 2023}}

'''మెహిదీ హసన్ మిరాజ్''' (జననం: 1997 అక్టోబరు 25) బంగ్లాదేశ్ అంతర్జాతీయ [[క్రికెట్]] ఆటగాడు. [[బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ జట్టు|బంగ్లాదేశ్ జాతీయ జట్టు]] కోసం [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]], [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్]] (వన్‌డేలు) ఆడతాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mehedi Hasan|url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh/content/player/629063.html|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mehedi Hasan|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1048/1048520/1048520.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501090844/https://cricketarchive.com/Archive/Players/1048/1048520/1048520.html|archive-date=1 May 2019|access-date=9 July 2015|publisher=[[CricketArchive]]}}&lt;/ref&gt; బౌలింగ్ [[ఆల్ రౌండర్|-ఆల్ రౌండరు]], కుడిచేతి వాటం [[బ్యాటింగ్ (క్రికెట్)|బ్యాటరు]], కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్|ఆఫ్ బ్రేక్]] బౌలరు. 2018 నవంబరులో, [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్‌కు]] వ్యతిరేకంగా, అతను ఒక టెస్టు మ్యాచ్‌లో బంగ్లాదేశ్ బౌలర్లలో అత్యుత్తమ మ్యాచ్ గణాంకాలు సాధించాడు. 2021 ఫిబ్రవరిలో, అతను వెస్టిండీస్‌పై టెస్టుల్లో తన తొలి సెంచరీ సాధించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/sport/cricket/2021/02/04/shakib-half-century-puts-helps-hosts-progress-in-second-morning|title=Miraz ton guides Bangladesh to 430, WI 75/2 at stumps|date=4 February 2021|work=[[Dhaka Tribune]]|access-date=6 December 2022}}&lt;/ref&gt; అదే సిరీస్‌లో, అతను బంగ్లాదేశ్ తరపున, మ్యాచ్‌ల పరంగా, టెస్టు క్రికెట్‌లో 100 వికెట్లు తీసిన అత్యంత వేగవంతమైన బౌలరయ్యాడు. అతను తన 24వ మ్యాచ్‌లో అది సాధించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Isam|first=Mohammad|date=13 February 2021|title=Mehidy Hasan Miraz becomes fastest Bangladesh bowler to 100 Test wickets|url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-wi-2020-21-2nd-test-mehidy-hasan-miraz-becomes-the-fastest-bangladesh-bowler-to-100-wickets-1251438|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; 2021 మే నాటికి, అతను [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|ఐసిసి ర్యాంకింగ్స్‌లో]] నం. 2 వన్‌డే బౌలరు. ఆ స్థానాన్ని ఆక్రమించిన మూడవ బంగ్లాదేశ్ బౌలరు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Men's ODI Bowling Rankings|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/player-rankings/odi/bowling|access-date=6 December 2022|publisher=[[International Cricket Council]]}}&lt;/ref&gt;

== తొలినాళ్ళ జీవితం ==
మిరాజ్ [[ఖుల్నా]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mehidy Hasan Profile - ICC Ranking, Age, Career Info &amp; Stats|url=https://www.cricbuzz.com/profiles/11081/mehidy-hasan|access-date=6 December 2022|website=[[Cricbuzz]]}}&lt;/ref&gt; ఖుల్నా నగరంలోని ఖలీష్‌పూర్‌లో పెరిగాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/arcprint/details/180487/PM-orders-building-of-house-for-Miraz/2016-11-03|title=PM orders building of house for Miraz|date=3 November 2016|work=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]]|access-date=6 December 2022|archive-date=6 డిసెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206050840/https://www.daily-sun.com/arcprint/details/180487/PM-orders-building-of-house-for-Miraz/2016-11-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 8 సంవత్సరాల వయస్సులో క్రికెట్ ఆడటం ప్రారంభించాడు &lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/bengali/news-37819987|date=31 October 2019|access-date=6 December 2022|department=BBC Bangla|language=bn|script-title=bn:নতুন ক্রিকেট তারকা: কে এই মেহেদী হাসান মিরাজ?}}&lt;/ref&gt; కాశీపూర్ క్రికెట్ అకాడమీలో శిక్షణ పొంది, అక్కడ నుండి అండర్-14 జాతీయ క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌కు ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt;

2019 మార్చి 15న, బంగ్లాదేశ్ టెస్టు టీమ్‌లోని పలువురు సభ్యులతో పాటు, మిరాజ్ న్యూజిలాండ్‌లోని క్రైస్ట్‌చర్చ్‌లోని అల్ నూర్ మసీదులోకి ప్రవేశించిన కొద్ది క్షణాల్లో [[2019 న్యూజీలాండ్ మసీదు కాల్పులు|ఉగ్రవాద దాడి]] ప్రారంభమైంది. జట్టులోని సభ్యులందరూ &quot;లోతుగా ప్రభావితమయ్యారు&quot;. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 March 2019|title=Cricketers escape NZ mosque shooting|url=https://www.cricket.com.au/news/bangladesh-cricket-team-escape-scare-in-christchurch-new-zealand-test-series/2019-03-15|access-date=6 December 2022|publisher=[[Cricket Australia]]}}&lt;/ref&gt; న్యూజిలాండ్‌లో జరిగిన ఆ ఉగ్రదాడి &quot;షాక్&quot; ను అధిగమించడానికి మిరాజ్ 2019 మార్చి 21న రబేయా అఖ్తర్ ప్రీతిని వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/bangla-cricketer-mehidy-hasan-ties-the-knot-after-surviving-new-zealand-terror-attacks-119032200600_1.html|title=Bangla cricketer Mehidy Hasan ties the knot after surviving New Zealand terror attacks|date=4 June 2019|work=[[Business Standard]]|access-date=6 December 2022|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/sports/article/1585421/|work=Prothom Alo|access-date=6 December 2022|language=bn|script-title=bn:মিরাজের প্রেম-বিয়ে...এ যেন সিনেমা!}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-cricketer-marries-after-surviving-new-zealand-mosque-horror/story-W5WqmApZ2jj6GOxFlXmC7I.html|title=Bangladesh cricketer marries after surviving New Zealand mosque horror|date=22 March 2019|work=[[Hindustan Times]]|access-date=6 December 2022}}&lt;/ref&gt;

== 2016 అండర్-19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ ==
2015 డిసెంబరులో, మిరాజ్ 2016 అండర్-19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కోసం బంగ్లాదేశ్ జట్టుకు కెప్టెన్‌గా ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Isam|first=Mohammad|date=23 December 2015|title=Mehedi Hasan to lead Bangladesh at U19 WC|url=https://www.espncricinfo.com/story/mehedi-hasan-to-lead-bangladesh-at-u19-wc-954637|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; అండర్-19, అండర్-17, ఇతర దేశవాళీ టోర్నమెంట్‌లలో అతని పదవీకాలంలో ఎక్కువ భాగం ఓపెనర్‌గా ఆడినప్పటికీ, మిరాజ్ ప్రధానంగా టోర్నమెంట్‌లో దిగువ-మధ్య వరుసలో బ్యాటింగు, బౌలింగ్ ఆల్-రౌండర్‌గా ఆడాడు. మిరాజ్ తన జట్టును సెమీ-ఫైనల్‌లోకి తీసుకెళ్లగలిగాడు కానీ వెస్టిండీస్ చేతిలో ఓడిపోయింది. మూడో ప్లేస్‌లో బంగ్లాదేశ్‌ మూడు వికెట్ల తేడాతో శ్రీలంకను ఓడించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 February 2016|title=Bangladesh ace tense chase to secure third place|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-under-19-world-cup-2015-16-949357/bangladesh-under-19s-vs-sri-lanka-under-19s-3rd-place-play-off-949795/match-report|access-date=6 December 2022|website=[[ESPNcricinfo]]|publisher=[[ESPN Inc.]]}}&lt;/ref&gt; ఆల్ రౌండ్ ప్రదర్శనతో మిరాజ్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ద టోర్నీగా ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 February 2016|title=ICC Under-19 World Cup, Final: India Under-19s v West Indies Under-19s at Dhaka, Feb 14, 2016|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-under-19-world-cup-2015-16-949357/india-under-19s-vs-west-indies-under-19s-final-949797/full-scorecard|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; అతను ఆడిన మొత్తం 6 మ్యాచ్‌లలో 242 పరుగులు చేసి,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Most runs|url=http://stats.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=10799;type=tournament|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208012230/http://stats.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=10799%3Btype%3Dtournament|archive-date=8 February 2016|access-date=14 February 2016|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; 12 వికెట్లు  తీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Most wickets|url=http://stats.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=10799;type=tournament|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211044047/http://stats.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=10799%3Btype%3Dtournament|archive-date=11 February 2016|access-date=14 February 2016|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==

=== టెస్టు క్రికెట్ ===


2016 అక్టోబరు 20న, మిరాజ్ ఇంగ్లండ్‌పై [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టుల్లో]] రంగప్రవేశం చేశాడు. అతను ఆఫ్ బ్రేక్ బౌలర్ అయినప్పటికీ, అతను తన తొలి టెస్టు ఇన్నింగ్స్‌లో బౌలింగ్‌ దాడిని ప్రారంభించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-bdesh-2016-17-1029813/bangladesh-vs-england-1st-test-1029825/full-scorecard|title=England tour of Bangladesh, 1st Test: Bangladesh v England at Chittagong, Oct 20 ,2016|work=ESPNcricinfo|access-date=6 December 2022|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; అదే టెస్టు మ్యాచ్‌లో మరో అరంగేట్ర ఆటగాడు బెన్ డకెట్ అతని మొదటి టెస్టు వికెట్. అదే మ్యాచ్‌లో, అతను టెస్టులో రంగప్రవేశంలోనే ఐదు వికెట్లు తీసిన ఏడవ, అతి పిన్న వయస్కుడైన బంగ్లాదేశ్ ఆటగాడిగా కూడా నిలిచాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Seervi|first=Bharath|date=20 October 2016|title=Mehedi continues a debut trend, Bairstow's record year|url=https://www.espncricinfo.com/story/mehedi-hasan-continues-debut-five-fors-habit-of-bangladesh-bowlers-1062421|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; తన 2వ టెస్టు మ్యాచ్‌లో, అతను తన మొదటి రెండు టెస్టుల్లో మూడు సార్లు ఐదు వికెట్లు తీసి, టెస్టు సిరీస్‌లో 19 వికెట్లు తీసిన మొదటి బంగ్లాదేశీ బౌలర్‌గా, మొత్తంగా 9వ ఆటగాడిగా నిలిచాడు. తొలి టెస్టు సిరీస్ లోనే ప్లేయర్ ఆఫ్ ది సిరీస్ అవార్డును గెలుచుకున్న మొదటి బంగ్లాదేశ్  ఆటగాడిగా నిలిచాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sundararaman|first=Gaurav|date=30 October 2016|title=England's collapse and Mehedi's record series debut|url=https://www.espncricinfo.com/story/b-desh-v-eng-2nd-test-3rd-day-stats-england-s-collapse-mehedi-s-record-series-debut-1063982|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 October 2016|title=Best in first|url=https://www.espncricinfo.com/story/best-in-first-bangladesh-s-mehedi-hasan-joins-exclusive-club-1064032|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 February 2017|title=Mehedi Hasan, Shakib script historic Bangladesh win|url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/83649/mehedi-hasan-shakib-al-hasan-script-historic-bangladesh-win-bangladesh-v-england-2nd-test|access-date=6 December 2022|website=[[Cricbuzz]]}}&lt;/ref&gt; ఇంగ్లండ్‌తో అతని సంచలనాత్మక తొలి సిరీస్‌కు గాను, బంగ్లాదేశ్ ప్రధాని అతనికి కొత్త ఇల్లు బహుమతిగా ఇచ్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2016|title=A new home for Mehedi|url=https://www.espncricinfo.com/story/a-new-home-for-mehedi-hasan-1064801|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt;


2018 జూలైలో, సబీనా పార్క్‌లో వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన టెస్టు క్రికెట్‌లో మిరాజ్ విదేశాల్లో తన తొలి ఐదు వికెట్ల పతకాన్ని అందుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jamaicaobserver.com/latestnews/Mehidy_leads_Bangladesh_fightback_against_Windies|title=Mehidy leads Bangladesh fightback against Windies|date=13 July 2018|work=Jamaica Observer|access-date=13 July 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225058/https://www.jamaicaobserver.com/latestnews/Mehidy_leads_Bangladesh_fightback_against_Windies|archive-date=8 January 2022}}&lt;/ref&gt;

2018 నవంబరులో, వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన రెండవ టెస్టులో 12–117 తో మిరాజ్, టెస్టుల్లో బంగ్లాదేశ్ బౌలర్ ద్వారా అత్యుత్తమ మ్యాచ్ గణాంకాలు సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 December 2018|title=3rd Test: Mehidy Hasan's record 12 spin Bangladesh to biggest win over West Indies|url=https://www.cricketcountry.com/news/bangladesh-vs-west-indies-3rd-test-mehidy-hasans-record-12-spin-bangladesh-to-biggest-win-over-west-indies-772498|access-date=6 December 2022|publisher=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202155115/https://www.cricketcountry.com/news/bangladesh-vs-west-indies-3rd-test-mehidy-hasans-record-12-spin-bangladesh-to-biggest-win-over-west-indies-772498|archive-date=2 డిసెంబరు 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2021 ఫిబ్రవరి 4న, వెస్టిండీస్‌తో జరిగిన మొదటి టెస్టు మ్యాచ్‌లో, మిరాజ్ టెస్టు క్రికెట్‌లో తన తొలి సెంచరీ సాధించాడు. అతను 103 పరుగులు చేసి రహ్కీమ్ కార్న్‌వాల్ బౌలింగ్‌లో క్యాచ్ అవుట్ అయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://archive.dhakatribune.com/sport/cricket/2021/02/04/shakib-half-century-puts-helps-hosts-progress-in-second-morning|title=Miraz ton guides Bangladesh to 430|last=Ahmed|first=Syed Faiz|date=4 February 2021|work=Dhaka Tribune|access-date=6 December 2022}}&lt;/ref&gt;

2022లో అన్ని ఫార్మాట్లలో బంగ్లాదేశ్ తరపున మిరాజ్ అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|date=|title=২০২২ সালে বাংলাদেশ দলের সর্বোচ্চ উইকেট শিকারি মিরাজ|url=https://www.sharebazarnews.com/archives/206612|access-date=2022-12-31|website=Sharebazarnews|language=en-US|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231083323/https://www.sharebazarnews.com/archives/206612|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jubair|first=Muhammad|title='There is a lot more left for me to achieve'|url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/55p7m4q0ch|access-date=2022-12-31|website=Prothomalo|language=en}}&lt;/ref&gt; 2022 డిసెంబరులో అతను, 2022 సంవత్సరానికి విస్డెన్ పురుషుల వన్‌డే టీమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌లో ఎంపికయ్యాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff Correspondent|title=Miraz named in Wisden ODI team of the year|url=https://en.prothomalo.com/sports/cricket/ff47rtr2gi|access-date=2022-12-31|website=Prothomalo|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gardner|first=Ben|date=2022-12-30|title=2022 In Review: Wisden's Men's ODI Team Of The Year|url=https://wisden.com/stories/2022-in-review/2022-in-review-wisden-mens-odi-team-of-the-year|access-date=2022-12-31|website=Wisden|language=en-GB|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230185642/https://wisden.com/stories/2022-in-review/2022-in-review-wisden-mens-odi-team-of-the-year|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్ ===
2017 ఏప్రిల్‌లో, శ్రీలంకతో జరిగిన సిరీస్ కోసం బంగ్లాదేశ్ ట్వంటీ 20 ఇంటర్నేషనల్ (T20I) జట్టులో మిరాజ్‌ని చేర్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=1 April 2017|title=Uncapped Mohammad Saifuddin in Bangladesh T20I squad|url=https://www.espncricinfo.com/story/uncapped-mohammad-saifuddin-in-bangladesh-t20i-squad-1089555|access-date=6 December 2022|website=[[ESPNcricinfo]]|publisher=[[ESPN Inc.]]}}&lt;/ref&gt; అతను 2017 ఏప్రిల్ 6 న శ్రీలంకపై బంగ్లాదేశ్ తరపున T20I రంగప్రవేశం చేసాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 April 2017|title=Bangladesh tour of Sri Lanka, 2nd T20I: Sri Lanka v Bangladesh at Colombo (RPS), Apr 6, 2017|url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-v-bdesh-2016-17-1083436/sri-lanka-vs-bangladesh-2nd-t20i-1083450/full-scorecard|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt;

2018 ఏప్రిల్‌లో, 2018 సీజన్‌కు ముందు బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ బోర్డ్ (BCB) ద్వారా సెంట్రల్ కాంట్రాక్ట్ పొందిన పది మంది క్రికెటర్లలో మిరాజ్ ఒకడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Isam|first=Mohammad|date=18 April 2018|title=BCB cuts contracts list for 2018 to ten|url=https://www.espncricinfo.com/story/bcb-cuts-contracts-list-for-2018-to-ten-1143673|access-date=6 December 2022|website=ESPNcricinfo|publisher=ESPN Inc.}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1997 జననాలు]]</text>
      <sha1>ff2meb8f45kedtepjz39q5baelo00td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మార్క్ క్రెయిగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>392192</id>
    <revision>
      <id>4977944</id>
      <parentid>4031336</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="q5ck9dfyxevim3qz5pebx9pk4uu7feb" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=మార్క్ క్రెయిగ్|image=|caption=|country=న్యూజీలాండ్|full_name=మార్క్ డొనాల్డ్ క్రెయిగ్|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1987|3|23}}|birth_place=[[ఆక్లాండ్]], న్యూజీలాండ్|batting=ఎడమచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి [[ఆఫ్ బ్రేక్]]|role=[[బౌలర్ (క్రికెట్)|బౌలర్]]|international=true|internationalspan=2014–2016|testdebutdate=8 June|testdebutyear=2014|testdebutagainst=West Indies|testcap=265|lasttestdate=22 September|lasttestyear=2016|lasttestagainst=India|club1=[[Otago cricket team|Otago]]|year1={{nowrap|2008/09–2018/19}}|club2=[[Gloucestershire County Cricket Club|Gloucestershire]]|year2=2014|columns=4|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=15|runs1=589|bat avg1=36.81|100s/50s1=0/3|top score1=67|deliveries1=3,669|wickets1=50|bowl avg1=46.52|fivefor1=1|tenfor1=1|best bowling1=7/94|catches/stumpings1=14/–|column2=[[First-class cricket|FC]]|matches2=60|runs2=1,902|bat avg2=25.36|100s/50s2=1/8|top score2=104|deliveries2=11,129|wickets2=151|bowl avg2=42.11|fivefor2=5|tenfor2=1|best bowling2=7/94|catches/stumpings2=53/–|column3=[[List A cricket|LA]]|matches3=25|runs3=336|bat avg3=21.00|100s/50s3=0/0|top score3=46|deliveries3=1,102|wickets3=21|bowl avg3=44.33|fivefor3=0|tenfor3=0|best bowling3=3/6|catches/stumpings3=16/–|column4=[[Twenty20 cricket|T20]]|matches4=19|runs4=41|bat avg4=10.25|100s/50s4=0/0|top score4=19|deliveries4=282|wickets4=7|bowl avg4=57.85|fivefor4=0|tenfor4=0|best bowling4=3/29|catches/stumpings4=11/–|date=17 June|year=2023|source=http://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/497543.html Cricinfo}}

'''మార్క్ డొనాల్డ్ క్రెయిగ్''' (జననం 1987, మార్చి 23) [[న్యూజీలాండ్]] మాజీ టెస్ట్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. ఒటాగో తరపున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] ఆడాడు. స్పిన్ బౌలర్ గా కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్]] బౌలింగ్ లో, ఎడమ చేతితో బ్యాటింగ్ లో రాణించాడు. ప్రధానంగా రెండవ స్లిప్ వద్ద ఫీల్డింగ్ కూడా చేశాడు.

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==
2014 జూన్ లో వెస్టిండీస్‌పై [[న్యూజిలాండ్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజీలాండ్]] తరపున తన [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ క్రికెట్‌లోకి]] అరంగేట్రం చేసాడు. 188 పరుగులకు 8 వికెట్లతో మ్యాచ్ బౌలింగ్ చేసినందుకు మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. తన జట్టు కోసం క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో బ్యాటింగ్ చేయగల సామర్థ్యాన్ని కూడా చూపించాడు, [[బిజె వాట్లింగ్|బిజె వాట్లింగ్‌తో]] 4 గంటల స్టాండ్‌లో 67 పరుగుల అత్యధిక స్కోరు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=New Zealand tour of West Indies, 1st Test: West Indies v New Zealand at Kingston, Jun 8–12, 2014|url=http://www.espncricinfo.com/west-indies-v-new-zealand-2014/engine/match/730277.html|access-date=8 June 2014|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

టెస్టు క్రికెట్‌లో తాను ఎదుర్కొన్న తొలి బంతినే సిక్స్‌ బాదిన తొలి బ్యాట్స్‌మెన్‌ గా క్రెయిగ్‌ నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;cricketcounty&quot;&gt;{{Cite web|date=12 June 2014|title=Mark Craig and other batsmen who smashed six off first ball faced in an innings|url=http://www.cricketcountry.com/articles/mark-craig-and-other-batsmen-who-smashed-six-off-first-ball-faced-in-an-innings-146133|access-date=13 June 2014|website=Cricket County|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410064917/https://www.cricketcountry.com/articles/mark-craig-and-other-batsmen-who-smashed-six-off-first-ball-faced-in-an-innings-146133|archive-date=10 ఏప్రిల్ 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; టెస్ట్ క్రికెట్‌లో సిక్సర్ సాధించడం ద్వారా మార్క్ ఆఫ్ చేసిన నాల్గవ బ్యాట్స్‌మన్ గా, ఈ మైలురాయిని సాధించిన మొదటి న్యూజీలాండ్ ఆటగాడిగా రికార్డు సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/mark-craig-and-other-batsmen-who-smashed-six-off-first-ball-faced-in-an-innings-146133|title=Mark Craig and other batsmen who smashed six off first ball faced in an innings|last=Unwalla|first=Shiamak|date=12 June 2014|work=Cricket Country|access-date=29 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410064917/https://www.cricketcountry.com/articles/mark-craig-and-other-batsmen-who-smashed-six-off-first-ball-faced-in-an-innings-146133|archive-date=10 ఏప్రిల్ 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.couriermail.com.au/sport/cricket/sri-lanka-v-australia-debutant-dhananjaya-de-silva-joins-exclusive-club/news-story/00ea3342ca7ccccb0618b37962e25839|title=Six and in: Debutant's rare feat against Aussies|access-date=29 March 2017}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{ESPNcricinfo|id=497543}}

[[వర్గం:న్యూజీలాండ్ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1987 జననాలు]]</text>
      <sha1>q5ck9dfyxevim3qz5pebx9pk4uu7feb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భావనా రెడ్డి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>397438</id>
    <revision>
      <id>4977898</id>
      <parentid>4562422</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20717" sha1="mvrj14xtrxn46295dblznnyp68dpjz7" xml:space="preserve">
 {{Infobox musical artist|name=భావనా ​​రెడ్డి|image=Bhavana Reddy Kuchipudi.jpg|image_upright=1.3|caption=రెడ్డి ప్రదర్శన [[కూచిపూడి]]|genre=[[భారత శాస్త్రీయ నృత్యం]]|occupations=కూచిపూడి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యకారులు, గాయకురాలు-పాటల రచయిత|field=|years_active=1994–present|website=https://www.bhavanareddy.com/}}

'''భావనా రెడ్డి''' భారతీయ శాస్త్రీయ కూచిపూడి నృత్యకారిణి, గాయని, పాటల రచయిత, గురువు /ఉపాధ్యాయురాలు. ఈమె ప్రముఖ నృత్య దంపతులు రాజా రాధా రెడ్డి, కౌసల్య రెడ్డిల చిన్న కుమార్తె, శిష్యురాలు. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|last=Kirpal|first=Neha|date=2019-05-28|title=Preserving Familial Heritage: Yamini and Bhavana Reddy|url=https://indiacurrents.com/dancing-sisters-yamini-and-bhavana-reddy/|access-date=2020-09-10|website=Best Indian American Magazine {{!}} San Jose CA {{!}} India Currents|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== జీవితం తొలి దశలో ==
భావనా రెడ్డి భారతదేశంలోని [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] పుట్టి పెరిగారు. &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; కూచిపూడికి అంకితమైన ప్రపంచంలోనే మొదటి, ఏకైక కుటుంబంగా ఆమె కుటుంబం [[లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్|లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్‌లో]] ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raja Radha Reddy|url=http://www.rajaradhareddy.com/family.html|access-date=2020-09-10|website=www.rajaradhareddy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701155749/http://www.rajaradhareddy.com/family.html|archive-date=2020-07-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; భావన పద్మభూషణ్ డాక్టర్ల చిన్న కూతురు. రాజా రాధా రెడ్డి,  కౌశల్య రెడ్డి, యామిని రెడ్డి చెల్లెలు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=9 August 2019|title=The Remarkable Life of Dancer Sisters Yamini and Bhavana Reddy|url=https://www.cnbctv18.com/buzz/the-remarkable-life-of-dancer-sisters-yamini-and-bhavana-reddy-4148861.htm|access-date=2020-09-10|website=cnbctv18.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

న్యూఢిల్లీలో చిన్నతనంలో రఘుబీర్ సింగ్ జూనియర్ మోడర్న్ స్కూల్లో జూనియర్ స్కూల్లో చదువుకున్న భావన ఆ తర్వాత బారాఖంబాలోని మోడ్రన్ స్కూల్లో చదువుకుంది. [[లేడీ శ్రీరామ్ కళాశాల|లేడీ శ్రీరామ్ కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్]] నుంచి బీకాం ఆనర్స్ డిగ్రీ పొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-04-07|title=Dancing her way to fame|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/dancing-her-way-to-fame/story-4ZWbqFbn5xNuB0PeoPHBWK.html|access-date=2020-09-10|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; భావన తన తల్లిదండ్రుల మార్గదర్శకత్వంలో నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో కూచిపూడి నృత్యంలో అధికారిక శిక్షణ ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== నృత్యం ==
భావన రెండు దశాబ్దాలకు పైగా కూచిపూడిలో నాట్యం, సిద్ధాంతం రెండింటినీ నేర్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|title=Meet Bhavana Reddy|url=http://voyagela.com/interview/meet-bhavana-reddy-bhavana-reddy-burbank/|access-date=2020-09-10|publisher=Voyage LA Magazine {{!}} LA City Guide|language=en-US|archive-date=2019-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121113411/http://voyagela.com/interview/meet-bhavana-reddy-bhavana-reddy-burbank/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆమె తన ఐదవ ఏటనే తన కుటుంబంతో కలిసి ప్రపంచ పర్యటనలకు ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;auto13&quot;&gt;{{Cite web|title=Meet Bhavana Reddy|url=http://voyagela.com/interview/meet-bhavana-reddy-bhavana-reddy-burbank/|access-date=2020-09-10|publisher=Voyage LA Magazine {{!}} LA City Guide|language=en-US|archive-date=2019-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121113411/http://voyagela.com/interview/meet-bhavana-reddy-bhavana-reddy-burbank/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; భావన యొక్క ప్రధాన ప్రదర్శన యొక్క మొదటి రికార్డు ఢిల్లీలోని ఆజాద్ భవన్ లోని ఐసిసిఆర్ ఆడిటోరియంలో ఉంది, దీని కోసం ఆమె హెచ్ టి నగర వార్తాపత్రికలో రైజింగ్ స్టార్ గా కూడా గుర్తించబడింది. ఇతర రికార్డులు ఆమె చండీగఢ్ లోని భాస్కర్ రావు సంగీత సమ్మేళన్ చరిత్రలో అతి పిన్న వయస్కురాలిగా చూపిస్తుంది, ఇక్కడ ఆమె తన ఏడేళ్ల వయస్సులో తన తల్లిదండ్రులతో వేదికను పంచుకుంది,  వారి కుటుంబ నిర్మాణాలలో సోలో పెర్ఫార్మర్ గా ఉంది.&lt;ref&gt;https://www.bhavanareddy.com/about&lt;/ref&gt;

భావన చిన్నప్పటి నుంచి నిర్మాణరంగంలో లీడ్ రోల్స్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy Indian Classical Kuchipudi Dancer|url=https://www.bhavanareddy.com/about|access-date=2020-09-10|website=Bhavana Reddy|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరేళ్ళ వయస్సు ఉన్నప్పుడు కృష్ణ లీలా తరంగిణి వంటి నిర్మాణాలలో కృష్ణ (మఖన్ చోరి, కళింగ నర్తానా సోలో, చీర్ హరన్,  రాస్ లీలా) పాత్రను పోషించింది. ఏడేళ్ల వయసులోనే భావన ప్రహ్లాద చరిత్ర చిత్రంలో ప్రహ్లాద పాత్రను పోషించింది. 2016లో భగవదజ్జుక్యం సినిమాలో శాండిల్య పాత్రను పోషించింది భావన. 2011 లో, భావన ఒక ఐకానిక్,  సాంప్రదాయ కూచిపూడి కళారూపంలో [[సత్యభామ]] ప్రధాన పాత్రను పోషించింది. భావనా అనేక ఇతర సోలో ప్రదర్శనలతో పాటు రెడ్డి కుటుంబంతో కలిసి చేసిన నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy Indian Classical Kuchipudi Dancer|url=http://www.bhavanareddy.com/about/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|last=Lowen|first=Sharon|date=2020-02-10|title=Bhavana Reddy shines in signature item of father|url=https://www.asianage.com/india/all-india/100220/bhavana-reddy-shines-in-signature-item-of-father.html|access-date=2020-09-10|website=The Asian Age}}&lt;/ref&gt;

వృత్తిపరంగా, భావన ఐరోపా, యుఎస్ఎ, కెనడా, ఆగ్నేయాసియా, మధ్యప్రాచ్యం,  భారతదేశంలో పర్యటించింది - ఆమె 16 సంవత్సరాల వయస్సుకు ముందు అనేకసార్లు పర్యటించింది, ఇందులో ప్రముఖులకు ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం,  ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ప్రతిష్ఠాత్మక వేదికలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. ఈమె గురు [[పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం|పద్మ సుబ్రహ్మణ్యం]] వద్ద నాట్య శాస్త్ర కరణ విద్యలో సర్టిఫికేట్ పొందింది. &lt;ref&gt;https://www.bhavanareddy.com/gurus&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-12-15|title=Classical dancer Bhavana Reddy on interpreting global music the Kuchipudi way|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/classical-dancer-bhavana-reddy-on-interpreting-global-music-the-kuchipudi-way/story-9JYnjHmnCyYmSFKCr1yhGJ.html|access-date=2020-09-10|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

భావన 2020 ఏప్రిల్లో నాట్య తరంగిణి కూచిపూడి నాట్య సంస్థ అంతర్జాతీయ శాఖను స్థాపించారు. ఈ పాఠశాల మొదటి వార్షికోత్సవం 16 ఏప్రిల్ 2021 న జరిగింది. అదనంగా, నాట్య తరంగిణి యొక్క ఢిల్లీ శాఖ డైరెక్టర్ గా, ఆమె కార్యక్రమాల నిర్వహణ,  బోధనలో చురుకుగా పాల్గొంటుంది. డాక్టర్ రాజా రాధా రెడ్డికి ప్రిన్సిపల్ సోలోయిస్ట్, అసిస్టెంట్ కొరియోగ్రాఫర్ గా ఉన్న ఈమె సొంతంగా సోలో డాన్స్ కంపెనీని కూడా నడుపుతున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Our Faculty {{!}} Natya Tarangini|url=https://natyatarangini.in/our-faculty/|access-date=2020-09-10|language=en-US|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809040350/http://natyatarangini.in/our-faculty/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
భావన కాలిఫోర్నియాలోని హాలీవుడ్ లోని మ్యూజిషియన్స్ ఇనిస్టిట్యూట్ నుండి గాత్ర ప్రదర్శనలో అసోసియేట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీతో పట్టభద్రురాలైంది. ఇండిపెండెంట్ ఆర్టిస్ట్రీ కార్యక్రమంలో ఔట్ స్టాండింగ్ ఆర్టిస్ట్ అవార్డు అందుకున్నారు. &lt;ref name=&quot;February 28&quot;&gt;{{Cite web|date=28 February 2014|title=Bubbling under: Inspiring young Indians|url=https://www.indiatoday.in/india/story/inspiring-young-indians-183193-2014-02-28|access-date=2020-09-10|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆమె నాలుగు సంవత్సరాల వయస్సులో గురు కన్నకుమార్ వద్ద దక్షిణ భారత శాస్త్రీయ [[కర్ణాటక]] గాత్రాన్ని నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది, తరువాత దుర్గా ప్రసాద్ నుండి ఆమె తన టీనేజ్ చివరి వరకు కర్ణాటక వయోలిన్ కూడా నేర్చుకుంది. కళాశాలలో ఉన్నప్పుడు, భావన ఆల్ ఇండియా రేడియో డైరెక్టర్ శ్రీ కె.వగీష్ వద్ద నేర్చుకుంది, ఆయన వద్ద ఆమె ఇప్పటికీ గాత్రం నేర్చుకుంటుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=26 April 2016|title=Bhavana Reddy: India to Hollywood|url=https://womennow.in/bhavna-reddy-india-hollywood/|access-date=3 ఫిబ్రవరి 2024|archive-date=18 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518022804/https://womennow.in/bhavna-reddy-india-hollywood/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

అంతర్జాతీయ కళాకారిణిగా, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy // Press - Ammo Photography // Los Angeles / New York|url=https://www.ammophotography.com/Bhavana-Reddy-Press|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929200514/https://ammophotography.com/Bhavana-Reddy-Press|archive-date=2019-09-29|access-date=2020-09-10}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఒక సోలో EP ''టాంగ్ల్డ్ ఇన్ ఎమోషన్స్'' &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ebeling|first=Amy|title=Bhavana Reddy: Tangled In Emotions {{!}} The Aquarian|url=https://www.theaquarian.com/2014/01/22/bhavana-reddy-tangled-in-emotions/|access-date=2020-09-10|website=www.theaquarian.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ని విడుదల చేసింది,  హాలీవుడ్ ప్రొడక్షన్ జాయ్ రైడ్ 3: రోడ్‌కిల్ పై టైటిల్ ట్రాక్ (&quot;ది ఎండ్&quot;) పాడింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/pain-is-real/article6799244.ece|title=Pain is real|last=Murthy|first=Neeraja|date=2015-01-18|work=The Hindu|access-date=2020-09-10|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; పార్టీ ఆఫ్టర్ గ్రామీ అవార్డ్స్‌లో భావన ప్రదర్శన ఇచ్చింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy performs at the Grammy after party - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Bhavana-Reddy-performs-at-the-Grammy-after-party/articleshow/18498197.cms|access-date=2020-09-10|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==
ఆమె అవార్డులలో కొన్ని:

* భారత ప్రభుత్వ [[కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ|సంగీత నాటక అకాడమీ]] యొక్క బిస్మిల్లా ఖాన్ యువ పురస్కారం 2017 &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-04-15|title=Indian embassy launches online Kuchipudi dance course|url=https://www.americanbazaaronline.com/2020/04/15/indian-embassy-launches-online-kuchipudi-dance-course-440799/|access-date=2020-09-10|website=The American Bazaar|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* తెలుగు కల్చరల్ అసోసియేషన్, హ్యూస్టన్ టెక్సాస్ ద్వారా కూచిపూడి నాట్యానికి చేసిన కృషికి జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy Austin Hindi Movie Reviews, News, Articles at Indian Network in Austin|url=https://www.austinindian.com/desi/bollywood-movie-detail.asp?id=9492}}&lt;/ref&gt;
* FICCI యంగ్ ఉమెన్ అచీవర్స్ అవార్డ్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 April 2015|title=Young Women Inspirators Award|url=https://www.oneworldnews.com/young-women-inspirators-award/|access-date=3 ఫిబ్రవరి 2024|archive-date=7 జూలై 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707090554/https://www.oneworldnews.com/young-women-inspirators-award/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ఫెమినా నార్త్ పవర్‌లిస్ట్ అవార్డు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Saluting women achievers at Femina Power List North 2017|url=https://www.femina.in/achievers/femina-salutes-women-achievers-from-the-north-40813.html}}&lt;/ref&gt;

== గుర్తించదగిన రచనలు ==
ఆమె ప్రసిద్ధ రచనలలో కొన్ని:

* భారత డాన్స్ ఫెస్టివల్ కోర్జో నెదర్లాండ్స్‌లో కూడా ప్రదర్శించబడిన సాంప్రదాయ కూచిపూడి నృత్య నాటకం భామాకలాపం యొక్క ఆధునిక ప్రదర్శన  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy on discipline in kuchipudi|url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/bhavana-reddy-on-keeping-kuchipudi-traditional.html|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]}}&lt;/ref&gt;
* ఓం శివం, ఉస్కే రాహ్ మే (సూఫీ కూచిపూడి నిర్మాణం) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Paying homage to the Lord of Dance|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/paying-homage-to-the-lord-of-dance-1637667-2020-01-17}}&lt;/ref&gt;
* ముఖాలు -- సంప్రదాయ కూచిపూడి నృత్యంతో ఆమె పాశ్చాత్య సంగీత కంపోజిషన్‌లను మిళితం చేసిన నిర్మాణం. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exclusive Coverage: Bhavana Reddy Kuchipudi Dance Performance|url=https://www.ragalahari.com/localevents/28903/bhavana-reddy-kuchipudi-dance-performance.aspx}}&lt;/ref&gt;
* లాస్ ఏంజిల్స్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రా కోసం లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని వాల్ట్ డిస్నీ కాన్సర్ట్ హాల్‌లో రెడ్డి సహకారంతో స్ట్రావిన్స్కీ యొక్క రైట్ ఆఫ్ స్ప్రింగ్‌కు కూచిపూడి నృత్యం ప్రదర్శించబడింది &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stravinsky: The Rite of Spring &amp;#124; LA Phil &amp;#124; Walt Disney Concert Hall|url=https://www.laphil.com/events/performances/667/2019-12-07/toyota-symphonies-for-youth-the-rite-of-spring}}&lt;/ref&gt;
* &quot;టాంగ్ల్డ్ ఇన్ ఎమోషన్స్&quot; అనే పేరుతో ఒక సోలో డెబ్యూ మ్యూజిక్ ఆల్బమ్ - భావన స్వయంగా రాసి, కంపోజ్ చేసి, ఏర్పాటు చేసి నిర్మించింది, జాన్ వుల్డ్ ( ఫియోనా యాపిల్ చే ఐడిల్ వీల్‌కి గ్రామీ నామినేట్ చేయబడింది), రూబెన్ కోహెన్ చేత ఇంజనీరింగ్‌తో సహా లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని ప్రముఖ పరిశ్రమ నిపుణుల ప్రమేయం ఉంది. ( [[గేమ్ ఆఫ్ థ్రోన్స్]], స్నూప్ డాగ్ ) మొదలైనవి. ఆమె ఈ ఆల్బమ్‌కు పూర్తిగా ఇండిగోగో క్రౌడ్ ఫండింగ్ ద్వారా నిధులు సమకూర్చింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bhavana Reddy: Tangled in Emotions &amp;#124; the Aquarian|url=https://www.theaquarian.com/2014/01/22/bhavana-reddy-tangled-in-emotions/}}&lt;/ref&gt;
* కెన్నెడీ సెంటర్ (వాషింగ్టన్) వద్ద కూచిపూడి రిసైటల్ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/bhavana-reddy-performs-at-kennedy-center/article24705078.ece|title=Bhavana Reddy performs at Kennedy Center|last=Rangarajan|first=S.|date=16 August 2018|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>mvrj14xtrxn46295dblznnyp68dpjz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398142</id>
    <revision>
      <id>4977887</id>
      <parentid>4892761</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161004" sha1="e1e6ggtnv46g936ys4vinmcc3alx1y9" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = 2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు
| country = భారతదేశం
| type = శాసన సభ
| ongoing = no
| previous_election = 2009 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు
| opinion_polls = #Surveys and polls
| previous_year = 2009
| election_date = 2014 అక్టోబరు 15
| next_election = 2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు
| next_year = 2019
| seats_for_election = మహారాష్ట్ర శాసనసభ లోని మొత్తం 288 సీట్లన్నింటికీ
| majority_seats = 145
| turnout = 63.38% ({{increase}}3.70%)
&lt;!-- BJP --&gt;| image1 = 
| leader1 = [[దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్]]&lt;ref name=&quot;Indian Express&quot;&gt;{{cite news |url= http://www.mid-day.com/articles/race-for-maharashtra-cm-is-still-on-devendra-fadnavis/15540167 |title= Race for CM post, says Devendra Fadnavis |date= September 20, 2014  |newspaper= [[Indian Express]] |access-date= August 19, 2014}}&lt;/ref&gt;
| party1 = భారతీయ జనతా పార్టీ
| last_election1 = 46 సీట్లు
| alliance1 = 
| leaders_seat1 = [[నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్]]&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/South-West-all-set-to-elect-prospective-CM/articleshow/44830467.cms | title=South West all set to elect prospective CM | newspaper=[[Times of India]] | date=16 October 2014 | access-date=16 October 2014 | author=Ganjapure, Vaibhav}}&lt;/ref&gt;
| seats1 = 122
| seat_change1 = {{increase}}76
| popular_vote1 = 14,709,276
| percentage1 = 27.81%
| swing1 = {{increase}}13.79
| image2 = [[File:The Chief Minister of Maharashtra, Shri Uddhav Thackeray calling on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on February 21, 2020 (Uddhav Thackeray) (cropped).jpg|75px]]
| leader2 = [[ఉద్ధవ్ ఠాకరే]]
| party2 = శివసేన
| last_election2 = 44 స్థానాలు
| leaders_seat2 = పోటీ చేయలేదు
| seats2 = 63
| seat_change2 = {{increase}}19
| popular_vote2 = 10,235,970
| percentage2 = 19.35%
| swing2 = {{increase}}3.09
| image3 = [[File:Prithviraj Chavan - India Economic Summit 2011.jpg|75px]]
| leader3 = [[పృథ్వీరాజ్ చవాన్]]&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/india/report-maharshtra-polls-prithviraj-chavan-does-a-narendra-modi-projects-himself-as-perfect-chief-minister-2016272 |title= Maharshtra polls: Prithviraj Chavan does a Narendra Modi, projects himself as perfect chief minister |date= September 5, 2014 |newspaper= [[Daily News and Analysis]] |access-date= September 22, 2014}}&lt;/ref&gt;
| party3 = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| last_election3 = 82 స్థానాలు
| alliance3 = 
| leaders_seat3 = [[కరద్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరద్ సౌత్]]&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/CM-Prithviraj-Chavan-picks-South-Karad-to-contest-Maharashtra-election/articleshow/38389839.cms | title=CM Prithviraj Chavan picks South Karad to contest Maharashtra election | newspaper=[[Times of India]] | date=15 July 2014 | access-date=16 October 2014}}&lt;/ref&gt;
| seats3 = 42
| seat_change3 = {{decrease}}40
| popular_vote3 = 9,496,095
| percentage3 = 17.95%
| swing3 = {{decrease}}3.06
| image4 = [[File:Ajit Pawar.jpg|75px]]
| leader4 = [[అజిత్ పవార్]]&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://indianexpress.com/article/india/politics/in-race-for-cm-post-says-ajit-pawar/ |title= In race for CM post, says Ajit Pawar |date= September 20, 2014 |newspaper= [[Indian Express]] |access-date= September 22, 2014}}&lt;/ref&gt;
| party4 = నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ
| last_election4 = 62 స్థానాలు
| leaders_seat4 = [[బారామతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బారామతి]]&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/india/maharashtra/ajit-pawar-confident-of-a-victory-with-huge-margin-from-baramati/ | title=Ajit Pawar confident of a victory with huge margin from Baramati | newspaper=[[Indian Express]] | date=16 October 2014 | access-date=16 October 2014 | author=Atikh Rashid}}&lt;/ref&gt;
| seats4 = 41
| seat_change4 = {{decrease}}21
| alliance4 = 
| popular_vote4 = 9,122,285
| percentage4 = 17.24%
| swing4 = {{increase}}0.87
| title = [[ముఖ్యమంత్రి]]
| before_election = [[పృథ్వీరాజ్ చవాన్]]
| before_party = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| after_election = [[దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్]]&lt;ref name=&quot;Indian Express&quot;/&gt;
| after_party = భారతీయ జనతా పార్టీ
| map_caption = 2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల ఫలితాలు
| map = {{Switcher
| [[File:2014 Maharashtra Assembly.png|400px]]
| All Party Results
| [[File:Seats Won by the BJP in 2014 Maharashtra Legislative Assembly Elections.png|400px]]
| Seats Won by the Bharatiya Janata Party
| [[File:Seats Won by the Shiv Sena in 2014 Maharashtra Legislative Assembly Elections.png|400px]]
|Seats won by the Shiv Sena
| [[File:Seats Won by the INC in 2014 Maharashtra Legislative Assembly Elections.png|400px]]
|Seats won by the INC
| [[File:Seats Won by the NCP in 2014 Maharashtra Legislative Assembly Elections.png|400px]]
|Seats won by the NCP}}
}}
[[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రం రెండు సభలను కలిగి ఉన్న ద్విసభ శాసనసభను కలిగి ఉంది. శాసనసభ అనే దిగువ సభకు సభ్యులను ప్రజలే నేరుగా ఎన్నుకుంటారు. &quot;విధాన మండలి అనే ఎగువ సభకు సభ్యులను ప్రత్యేక అర్హతలున్న ఓటర్లు పరోక్షంగా ఎన్నుకుంటారు. 13 వ శాసనసభ సభ్యులను అన్నుకునేందుకు ఎన్నికలు 2014 అక్టోబరు 15 జరిగాయి.

శాసనసభ పదవీకాలం ఐదేళ్ళు ఉంటుంది. ప్రభుత్వం మెజారిటీ కోల్పోయినపుడు దాన్ని గడువుకు ముందే రద్దు చేయవచ్చు. మహారాష్ట్ర శాసనసభలో 288 స్థానాలున్నాయి.

== నేపథ్యం ==
[[2014 భారత సాధారణ ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] [[నరేంద్ర మోదీ]] నాయకత్వంలో బీజేపీ ఘనవిజయం సాధించిన తర్వాత, బీజేపీ రాష్ట్రంలో మెజారిటీ సీట్లు గెలుచుకుంది. అక్కడ మహాకూటమిని పునరుద్ధరించడం ద్వారా శివసేనతో కలిసి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. యుపిఎ ప్రభుత్వానికి తగ్గుతున్న ప్రజాదరణ. భారీ అవినీతి కారణంగా కాంగ్రెస్-ఎన్‌సిపి కూటమి మెజారిటీ సాధించలేకపోయింది. అయితే ప్రభుత్వ ఏర్పాటు చేయడంలో బిజెపికి [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] బయటి నుండి మద్దతు ఇస్తామని ప్రకటించింది గానీ, భాజపా దాన్ని తిరస్కరించింది.

== పొత్తులు ==
[[2014 భారత సాధారణ ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] నేషనలిస్టు కాంగ్రెసు పార్టీ (NCP) - కాంగ్రెసుల కూటమి పనితీరును అనుసరించి ఎన్‌సిపి, 144 సీట్లు కావాలనీ ముఖ్యమంత్రి పదవీ కాలాన్ని ఇరు పార్టీలూ పంచుకోవాలనీ డిమాండ్ చేసింది. ఇరువర్గాల మధ్య చర్చలు జరిగినా ఫలితం లేకపోయింది. సెప్టెంబరు 25 న కాంగ్రెసు, ఎన్‌సిపిని సంప్రదించకుండానే 118 స్థానాలకు అభ్యర్థుల జాబితాను ప్రకటించింది. దాంతో ఎన్‌సిపి, ఐఎన్‌సితో ఉన్న 15 ఏళ్ల పొత్తును ఏకపక్షంగా తెంచుకుంది. ఆ తరువాత కాంగ్రెసు [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్‌వాదీ పార్టీ]] (SP)ని చేర్చుకుని కూటమిని ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/news/maharashtra/after-split-with-ncp-congress-may-join-hands-with-sp-in-maharashtra_1476175.html|title=After split with NCP, Congress may join hands with SP in Maharashtra|last=Srivastava|first=Ritesh K|date=September 26, 2014|publisher=Zee News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toid&quot;&gt;{{Cite web|date=26 September 2014|title=BJP demands President's rule in Maharashtra, rules out post-poll alliance with NCP - TOI Mobile|url=http://m.timesofindia.com/india/BJP-demands-Presidents-rule-in-Maharashtra-rules-out-post-poll-alliance-with-NCP/articleshow/43517208.cms|access-date=26 September 2014|website=The Times of India Mobile Site}}&lt;/ref&gt;

శివసేన, భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి) 25 సంవత్సరాల పాటు కూటమి భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి. రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే), స్వాభిమాని షెత్కారీ సంఘత్నా, రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష వంటి అనేక చిన్న పార్టీలు కూడా ఈ కూటమిలో భాగం. సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత [[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]], ఎక్కువ సీట్లు కావాలని కోరింది; మొదట్లో అది 144 సీట్లు అడిగింది గానీ, ఆ తర్వాత ఆ డిమాండ్‌ను 130 సీట్లకు తగ్గించింది. శివసేన మాత్రం, బిజెపికి 119 సీట్లు, నాలుగు ఇతర మిత్రపక్షాలకు 18 సీట్లూ ఇచ్చి, తనకు 151 సీట్లు ఉంచుకుంది. పలు దఫాలుగా చర్చలు జరిగినా సీట్ల పంపకం ఓ కొలిక్కి రాలేదు, పొత్తు కుదరలేదు. దాంతో శివసేన-బిజెపి కూటమి 25 సంవత్సరాల తర్వాత సెప్టెంబరు 25 న ముగిసింది.&lt;ref name=&quot;toid&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://us.india.com/news/india/maharashtra-assembly-election-2014-shiv-sena-bharatiya-janata-party-alliance-ends-158061/|title=Maharashtra Assembly Election 2014: Shiv Sena-Bharatiya Janata Party alliance ends|last=Ikram Zaki Iqbal|first=Aadil|date=25 September 2014|publisher=India.com|access-date=8 ఫిబ్రవరి 2024|archive-date=28 సెప్టెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140928001412/http://us.india.com/news/india/maharashtra-assembly-election-2014-shiv-sena-bharatiya-janata-party-alliance-ends-158061/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== పార్టీలు ===

* [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
** [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
** [[రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే)]]
** [[స్వాభిమాని పక్ష]]
** [[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష|రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష]]
** శివ సంగ్రామ్
* [[శివసేన]]
* [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
* [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
* [[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన]]
* పెసెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
* [[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి]]
* [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]]
* [[బహుజన్ ముక్తి పార్టీ]]
* [[భారీపా బహుజన్ మహాసంఘ్]]
* [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]]
* [[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్]]
* [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
* [[Jan Surajya Shakti|జన్ సురాజ్య శక్తి]] (JSSP)
* రిపబ్లికన్ సేన

== వోటింగు ==
మొత్తం 3255 మంది అభ్యర్థులు ఎన్నికల్లో పోటీ చేశారు. ఓటింగు శాతం 64%.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-assembly-polls-voting-to-begin-in-maharashtra-and-haryana-2026195|title=Assembly election: Maharashtra registers 64% turnout, Haryana creates history with 76% polling|date=15 October 2014|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=16 October 2014|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; EVMలతో పాటు ఓటర్-వెరిఫైడ్ పేపర్ ఆడిట్ ట్రయల్ (VVPAT) లను 13 నియోజకవర్గాల్లో ఉపయోగించారు. అవి:&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|date=October 15, 2014|title=Contacted 90% voters… have done our bit for maximum turnout: Nitin Gadre|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/contacted-90-voters-have-done-our-bit-for-maximum-turnout-nitin-gadre/}}&lt;/ref&gt; వార్ధా, అమరావతి (2 పాకెట్స్),&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 September 2014|title=Instructions on the use of EVMs with Voter Verifiable Paper Audit Trail system (VVPAT) ECI|url=http://eci.nic.in/eci_main1/current/VVPAT_Inst_24092014.pdf|website=eci.nic.in/eci_main1|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt; యవత్మాల్, చంద్రపూర్, నాసిక్ (3 పాకెట్స్), ఔరంగాబాద్ (3 పాకెట్స్), అహ్మద్‌నగర్ ( 2 పాకెట్స్).&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 29, 2014|title=VVPATs to debut in 13 Assembly pockets|url=https://indianexpress.com/article/india/politics/vvpats-to-debut-in-13-assembly-pockets/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/vvpat-to-be-used-first-time-in-maharashtra/article6407495.ece|title=VVPAT to be used first time in Maharashtra|date=September 13, 2014|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 1, 2014|title=Not possible for ECI to put VVPAT system in place for Assembly elections this time: HC|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/not-possible-for-eci-to-put-vvpat-system-in-place-for-assembly-elections-this-time-hc/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ansari|first=Shahab|date=30 September 2014|title=Funds released for VVPAT, but machines not procured {{!}} The Asian Age|url=http://www.asianage.com/mumbai/funds-released-vvpat-machines-not-procured-250|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022105708/http://www.asianage.com/mumbai/funds-released-vvpat-machines-not-procured-250|archive-date=2014-10-22|website=asianage.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/voters-enthusiastic-about-new-system/articleshow/44831306.cms|title=Voters enthusiastic about new system &amp;#124; Aurangabad News|date=16 October 2014|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/assembly-elections-2014/maharashtra-news/admin-runs-out-of-time-to-air-awareness-clip/articleshow/44729819.cms|title=Admin runs out of time to air awareness clip|date=9 October 2014|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/specials/coverage/assembly-elections-2014/assemblyelections2014-topstory/live-maharashtra-haryana-go-to-polls-today-all-eyes-on-bjp/sp-article10-1275451.aspx|title=Nearly 64% vote in Maharashtra, highest-ever 76% turnout in Haryana|date=15 October 2014|work=[[Hindustan Times]]|access-date=16 October 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015030418/http://www.hindustantimes.com/specials/coverage/assembly-elections-2014/assemblyelections2014-topstory/live-maharashtra-haryana-go-to-polls-today-all-eyes-on-bjp/sp-article10-1275451.aspx|archive-date=October 15, 2014|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt;

'''2014 మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో పాల్గొన్న రాజకీయ పార్టీల జాబితా'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!సంక్షిప్త
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |జాతీయ పార్టీలు
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
|-
| {{Full party name with color|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]
|-
| {{Full party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPM]]
|-
| {{Full party name with color|Communist Party of India}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]]
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|BSP]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |రాష్ట్ర పార్టీలు
|-
| {{Full party name with color|Shiv Sena}}
|[[శివసేన|SHS]]
|-
| {{Full party name with color|Maharashtra Navnirman Sena}}
|MNS
|-
| {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|IUML]]
|-
| {{Full party name with color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|AIMIM]]
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (United)}}
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|JD(U)]]
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (Secular)}}
|జనతాదళ్ (సెక్యులర్)
|JD(S)
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Lok Dal}}
|RLD
|
|-
| {{Full party name with color|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]]
|-
| {{Full party name with color|All India Forward Bloc}}
|[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్|AIFB]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |నమోదైన (గుర్తింపు పొందని) పార్టీలు
|-
| {{Full party name with color|Akhil Bharatiya Hindu Mahasabha}}
|HMS
|-
| {{party color cell|Bharatiya Jana Sangh}}
|అఖిల భారతీయ జనసంఘ్
|[[భారతీయ జనసంఘ్|ABJS]]
|-
| {{Full party name with color|Swatantra Bharat Paksha}}
|STBP
|-
| {{Full party name with color|Akhil Bharatiya Sena}}
|ABHS
|-
| {{Full party name with color|Hindustan Janata Party}}
|HJP
|-
| {{Full party name with color|Rashtravadi Janata Party}}
|RVNP
|-
| {{Full party name with color|Swabhimani Paksha}}
|SWP
|-
| {{party color cell|Socialist Party (India)}}
|సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా)
|SP(I)
|-
| {{party color cell|Socialist Unity Centre of India (Communist)}}
|సోషలిస్ట్ యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ ఇండియా (కమ్యూనిస్ట్)
|SUCI(C)
|-
| {{party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|రైతులు, కార్మికుల పార్టీ
|PWP
|-
| {{Full party name with color|Bolshevik Party of India}}
|BPI
|-
| {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist-Leninist) Liberation}}
|CPI(ML)(L)
|-
| {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist-Leninist) Red Star}}
|CPI(ML)(RS)
|-
| {{Full party name with color|Republican Party of India}}
|[[భారతీయ రిపబ్లికన్ పార్టీ|RPI]]
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (Khobragade)}}
|రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఖోబ్రగడే)
|RPI(K)
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (Athawale)}}
|[[రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే)]]
|RPI(A)
|-
| {{party color cell|Republican Party of India}}
|రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (కాంబ్లే)
|RPI(KM)
|-
| {{party color cell|Republican Party of India}}
|రిపబ్లికన్ సెనేట్
|RPSN
|-
| {{Full party name with color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}
|BBM
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Republican Ekta Manch}}
|BREM
|-
| {{Full party name with color|Ambedkarite Party of India}}
|APoI
|-
| {{party color cell|Bahujan Samaj Party (Ambedkar)}}
|బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (అంబేద్కర్)
|BSP(A)
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Mukti Party}}
|BMUP
|-
| {{party color cell|Rashtriya Bahujan Congress Party}}
|రాష్ట్రీయ బహుజన్ కాంగ్రెస్ పార్టీ
|RBCP
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Aam Party}}
|[[రాఖీ సావంత్|RAaP]]
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Vikas Aaghadi}}
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి]]
|-
| {{Party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|జన్ సురాజ్య శక్తి
|JSS
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Samaj Paksha}}
|RSPS
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Minorities Suraksha Mahasangh}}
|BMSM
|-
| {{Full party name with color|Democratic Secular Party}}
|DESEP
|-
| {{Party color cell|Peace Party of India}}
|శాంతి పార్టీ
|PECP
|-
| {{Full party name with color|Welfare Party of India}}
|WPOI
|-
| {{Full party name with color|Majlis Bachao Tahreek}}
|MBT
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Ulama Council}}
|RUC
|-
| {{Full party name with color|National Loktantrik Party}}
|NLP
|-
| {{Full party name with color|Gondwana Ganatantra Party}}
|GGP
|-
| {{Full party name with color|Hindusthan Nirman Dal}}
|HND
|-
| {{Full party name with color|Awami Vikas Party}}
|AwVP
|-
| {{Full party name with color|Kranti Kari Jai Hind Sena}}
|KKJHS
|-
| {{Full party name with color|All India Krantikari Congress}}
|AIKC
|-
| {{Full party name with color|Prabuddha Republican Party}}
|PRCP
|-
| {{Full party name with color|Ambedkar National Congress}}
|ANC
|-
| {{Party color cell|Proutist Bloc India}}
|ప్రౌటిస్ట్ బ్లాక్ ఇండియా
|PBI
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Krantikari Samajwadi Party}}
|RKSP
|-
| {{Full party name with color|Akhil Bhartiya Manavata Paksha}}
|ABMP
|-
| {{Full party name with color|Lok Bharati}}
|LB
|-
| {{Full party name with color|Minorities Democratic Party}}
|MNDP
|-
| {{Party color cell|Republican Paksha (Khoripa)}}
|రిపబ్లికన్ పక్ష (ఖోరిపా)
|RP(K)
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (Ektawadi)}}
|రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఏక్తావాడి)
|RPI(E)
|-
| {{Full party name with color|Sardar Vallabhbhai Patel Party}}
|SVPP
|-
| {{Full party name with color|Akhila Bharatiya Rytha Party}}
|AKBRP
|-
| {{Full party name with color|Ambedkarist Republican Party}}
|ARP
|-
| {{Full party name with color|Bhartiya Dalit Congress}}
|BDC
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Congress Paksha}}
|BhCP
|-
| {{party color cell|Bhartiya Navjawan Sena (Paksha)}}
|భారతీయ నవజవాన్ సేన (పార్టీ)
|BNS
|-
| {{Full party name with color|Chhattisgarh Swabhiman Manch}}
|CSM
|-
| {{Full party name with color|Gareeb Aadmi Party}}
|GaAP
|-
| {{Full party name with color|Hindu Ekta Andolan Party}}
|HEAP
|-
| {{Full party name with color|Hindusthan Praja Paksha}}
|HiPPa
|-
| {{Full party name with color|Jai Janseva Party}}
|JJP
|-
| {{Full party name with color|Lokshasan Andolan Party}}
|LAP
|-
| {{Full party name with color|The Lok Party of India}}
|LPI
|-
| {{Full party name with color|Manav Adhikar Raksha Party}}
|MARP
|-
| {{Full party name with color|Maharashtra Vikas Aghadi}}
|MVA
|-
| {{Full party name with color|National Black Panther Party}}
|NBPP
|-
| {{Full party name with color|Navbahujan Samajparivartan Party}}
|NSamP
|-
| {{Full party name with color|Panthers Republican Party}}
|PREP
|-
| {{Full party name with color|Republican Bahujan Sena}}
|RBS
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Balmiki Sena Paksha}}
|RBSP
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Kisan Congress Party}}
|RKCGP
|-
| {{party color cell|Rashtriya Samajwadi Party (Secular)}}
|రాష్ట్రీయ సమాజ్‌వాదీ పార్టీ (సెక్యులర్)
|RSP(S)
|-
| {{Full party name with color|Secular Alliance of India}}
|SAOI
|-
| {{Full party name with color|Sanman Rajkiya Paksha}}
|SaRaPa
|-
| {{Full party name with color|Swarajya Nirman Sena}}
|SNS
|-
| {{Full party name with color|Sanatan Sanskriti Raksha Dal}}
|SSRD
|-
|}

== సర్వేలు ==

=== ఎగ్జిట్ పోల్స్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:80%;line-height:20px;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100px;&quot; |ప్రచురణ తేదీ
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:10px;&quot; | మూలం
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:180px;&quot; | పోలింగ్ సంస్థ
|
|-
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90px;&quot; | BJP+
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90px;&quot; | శివసేన
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70px;&quot; | INC
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70px;&quot; | NCP
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70px;&quot; | [[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
! class=&quot;praveen.174&quot; style=&quot;width:70px;&quot; | ఇతరులు
|- class=&quot;hintergrundfarbe2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | 2014 అక్టోబరు 15
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 October 2014|title=Maharashtra State Assembly Elections 2014 - Exit Poll|url=http://www.todayschanakya.com/maharashtra-assembly-elections-2014.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017210006/http://www.todayschanakya.com/maharashtra-assembly-elections-2014.html|archive-date=17 October 2014|access-date=19 October 2014}}&lt;/ref&gt;
| వార్తలు 24 – చాణక్య
| '''151 ± 9'''
| 71 ± 9
| 27 ± 5
| 28 ± 5
| colspan=&quot;2&quot; | 11 ± 5
|-
| &lt;ref name=&quot;Exitpoll&quot;&gt;{{Cite web|date=15 October 2014|title=Exit polls predict BJP surge, party set to form government in Haryana, Maharashtra|url=http://ibnlive.in.com/news/exit-polls-predict-bjp-surge-party-set-to-form-government-in-haryana-maharashtra/506381-37-64.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016022454/http://ibnlive.in.com/news/exit-polls-predict-bjp-surge-party-set-to-form-government-in-haryana-maharashtra/506381-37-64.html|archive-date=16 October 2014|access-date=19 October 2014|publisher=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
| టైమ్స్ నౌ
| '''129'''
| 56
| 43
| 36
| 12
| 12
|-
| &lt;ref name=&quot;Exitpoll&quot; /&gt;
| ABP వార్తలు – నీల్సన్
| '''127'''
| 77
| 40
| 34
| 5
| 5
|-
| &lt;ref name=&quot;Exitpoll&quot; /&gt;
| ఇండియా TV – CVoter
| '''124-134'''
| 51-61
| 38-48
| 31-41
| 9-15
| 9-15
|}

== ఫలితాలు ==
{| style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}; width:42%;&quot; |'''122'''
| style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}}; width:22%;&quot; | '''63'''
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}; width:15%;&quot; | '''42'''
| style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}}; width:14%;&quot; | '''41'''
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; width:10%:&quot; | '''7'''
|-
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Bharatiya Janata Party}};&quot;&gt;'''బీజేపీ'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Shiv Sena}};&quot;&gt;'''SHS'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Indian National Congress}};&quot;&gt;'''INC'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Nationalist Congress Party}};&quot;&gt;'''NCP'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Independent}};&quot;&gt;'''OTH'''&lt;/span&gt;
|}
[[దస్త్రం:Alliance-wise_results_of_Maharashtra_Vidhan_Sabha_Election_2014.png|border|409x409px]]

=== ఫలితాల వివరాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
! colspan=&quot;10&quot; |[[దస్త్రం:India_Maharashtra_Legislative_Assembly_2014.svg]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Party
! rowspan=&quot;2&quot; |Leader
! colspan=&quot;4&quot; |MLAs
! colspan=&quot;3&quot; |Votes
|-
! colspan=&quot;2&quot; |
!Of total
! class=&quot;unsortable&quot; |
!
!Of total
! class=&quot;unsortable&quot; |
|-
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్|&lt;small&gt;Devendra Fadnavis&lt;/small&gt;]]
|122
|{{Increase}}76
|260
|{{Composition bar|122|288|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|14,709,276
|27.81%
|{{Percentage bar|width=100|27.81|}}
|-
|[[శివసేన|Shiv Sena]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
|[[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే|&lt;small&gt;Uddhav Thackeray&lt;/small&gt;]]
|63
|{{Increase}}19
|282
|{{Composition bar|63|288|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|10,235,970
|19.35%
|{{Percentage bar|width=100|19.35|}}
|-
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[పృథ్వీరాజ్ చవాన్|&lt;small&gt;Prithviraj Chavan&lt;/small&gt;]]
|42
|{{Decrease}}40
|287
|{{Composition bar|42|288|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|9,496,095
|17.95%
|{{Percentage bar|width=100|17.95|}}
|-
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|Nationalist Congress Party]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
|[[అజిత్ పవార్|&lt;small&gt;Ajit Pawar&lt;/small&gt;]]
|41
|{{Decrease}}21
|278
|{{Composition bar|41|288|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|9,122,285
|17.24%
|{{Percentage bar|width=100|17.24|}}
|-
|Peasants and Workers Party of India
| style=&quot;background-color: {{party color|Peasants and Workers Party of India}}&quot; |
|Ganpatrao Deshmukh
|3
|{{Decrease}}1
|51
|{{Composition bar|3|288|{{party color|Peasants and Workers Party of India}}|Background color=|Width=}}
|533,309
|1.01%
|{{Percentage bar|width=100|1.01|}}
|-
|Bahujan Vikas Aaghadi
| style=&quot;background-color: {{party color|Bahujan Vikas Aghadi}}&quot; |
|Hitendra Thakur
|2
|{{Increase}}1
|36
|{{Composition bar|3|288|{{party color|Bahujan Vikas Aghadi}}|Background color=|Width=}}
|329,457
|0.62%
|{{Percentage bar|width=100|0.62|}}
|-
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen]] (AIMIM)
| bgcolor=&quot;{{party color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}&quot; |
|Imtiyaz Jaleel
|2
|{{Increase}}2
|24
|{{Composition bar|2|288|{{party color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}|Background color=|Width=}}
|489,614
|0.93%
|{{Percentage bar|width=100|0.93|}}
|-
|Maharashtra Navnirman Sena
| style=&quot;background-color: {{party color|Maharashtra Navnirman Sena}}&quot; |
|[[రాజ్ థాకరే|&lt;small&gt;Raj Thackeray&lt;/small&gt;]]
|1
|{{Decrease}}12
|219
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Maharashtra Navnirman Sena}}|Background color=|Width=}}
|1,665,033
|3.15%
|{{Percentage bar|width=100|3.15|}}
|-
|Bharipa Bahujan Mahasangh
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}&quot; |
|[[ప్రకాష్ యశ్వంత్ అంబేద్కర్|&lt;small&gt;Prakash Ambedkar&lt;/small&gt;]]
|1
|{{Steady}}
|70
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}|Background color=|Width=}}
|472,925
|0.89%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
|Rashtriya Samaj Paksha
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}&quot; |
|Mahadev Jankar
|1
|{{Steady}}
|6
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}|Background color=|Width=}}
|256,662
|0.49%
|{{Percentage bar|width=100|0.46|}}
|-
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|Rajaram Ozare
|1
|{{Steady}}
|20
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}|Background color=|Width=}}
|207,933
|0.39%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|Samajwadi Party]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot; |
|Abu Azmi
|1
|{{Decrease}}3
|22
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Samajwadi Party}}|Background color=|Width=}}
|92,304
|0.17%
|{{Percentage bar|width=100|0.74|}}
|-
!Independents
!
!-
|7
|
|1699
|{{Composition bar|7|288|{{party color|Independent}}|Background color=|Width=}}
|2,493,152
|4.71%
|{{Percentage bar|width=100|4.71|}}
|-
!
!
!
!288
!
!
!
!52,901,326
!'''63.08%'''
!
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
![[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
! [[శివసేన]]
! [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
! [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]
|-
| 
|[[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|center]]
|[[దస్త్రం:INC_Logo.png|center|108x108px]]
|[[దస్త్రం:NCP-flag.svg|center|123x123px]]
|-
| 
|[[దస్త్రం:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|216x216px]]
|[[దస్త్రం:Prithviraj_Chavan_-_India_Economic_Summit_2011.jpg|center|199x199px]]
|[[దస్త్రం:Ajit_Pawar.jpg|center|213x213px]]
|-
! [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్]]
! [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే]]
! [[పృథ్వీరాజ్ చవాన్]]
! [[అజిత్ పవార్]]
|-
| '''27.81%'''
| 19.35%
| 17.95%
| 17.24%
|-
| '''122(27.81%)'''
| 63(19.35%)
| 42(17.95%)
| 41(17.24%)
|-
|{{Composition bar|122|288}}{{Increase}} '''76'''
|{{Composition bar|63|288}}{{Increase}} 18
|{{Composition bar|42|288}}{{Decrease}} 40
|{{Composition bar|41|288}}{{Decrease}} 21
|}

=== ప్రాంతాల వారీగా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రాంతం
! rowspan=&quot;3&quot; | మొత్తం సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | 
! colspan=&quot;2&quot; |[[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|88x88px]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[దస్త్రం:INC_Logo.png|70x70px]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[దస్త్రం:Flag_of_Nationalist_Congress_Party.svg|95x95px]]
! rowspan=&quot;3&quot; | ఇతరులు
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[శివసేన]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
| 70
| '''24'''
|{{Increase}} 13
| 13
|{{Increase}} 04
| 10
|{{Decrease}} 04
| 19
|{{Decrease}} 06
| 4
|-
| విదర్భ
| 62
| '''44'''
|{{Increase}} 26
| 4
|{{Decrease}} 04
| 10
|{{Decrease}} 14
| 1
|{{Decrease}} 04
| 3
|-
| మరాఠ్వాడా
| 46
| '''15'''
|{{Increase}} 13
| 11
|{{Increase}} 06
| 9
|{{Decrease}} 09
| 8
|{{Decrease}} 04
| 3
|-
| థానే+కొంకణ్
| 39
| 10
|{{Increase}} 04
| '''14'''
|{{Increase}} 06
| 1
|{{Decrease}} 01
| 8
|{{Steady}}
| 6
|-
| ముంబై
| 36
| '''15'''
|{{Increase}} 10
| 14
|{{Increase}} 06
| 5
|{{Decrease}} 12
| 0
|{{Decrease}} 03
| 2
|-
| ఉత్తర మహారాష్ట్ర
| 35
| '''14'''
|{{Increase}} 10
| 7
|{{Steady}}
| 7
|{{Steady}}
| 5
|{{Decrease}} 04
| 2
|-
! '''మొత్తం''' &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1141020/jsp/nation/story_18944791.jsp|title=Spoils of five-point duel|last=Nandgaonkar|first=Satish|date=20 October 2014|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=26 September 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141201042347/https://www.telegraphindia.com/1141020/jsp/nation/story_18944791.jsp|archive-date=2014-12-01|last2=Hardikar|first2=Jaideep|last3=Goswami|first3=Samyabrata Ray}}&lt;/ref&gt;
! '''288'''
! '''122'''
!''{{Increase}}'' ''76''
! '''''63'''''
!{{Increase}} 18
! '''42'''
!{{Decrease}} 40
! '''41'''
!{{Decrease}} 21
! '''''20'''''
|}

=== గెలిచిన అభ్యర్థులు పోల్ చేసిన ఓట్లు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రాంతం
! colspan=&quot;2&quot; | 
! colspan=&quot;2&quot; |[[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|88x88px]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[దస్త్రం:INC_Logo.png|70x70px]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[దస్త్రం:Flag_of_Nationalist_Congress_Party.svg|95x95px]]
! rowspan=&quot;2&quot; | ఇతరులు
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[శివసేన]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ఓటు భాగస్వామ్యం %
! colspan=&quot;2&quot; | ఓటు భాగస్వామ్యం %
! colspan=&quot;2&quot; | ఓటు భాగస్వామ్యం %
! colspan=&quot;2&quot; | ఓటు భాగస్వామ్యం %
! ఓటు భాగస్వామ్యం %
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
| '''34.8%'''
|{{Increase}} 19.8%
| 17.6%
|{{Increase}} 0.9%
| 10.6%
|{{Decrease}} 13.3
| ''31.9%''
|{{Decrease}} 12.4
| 4.93%
|-
| విదర్భ
| '''72.5%'''
|{{Increase}} 38.2%
| 7.1%
|{{Decrease}} 7.6%
| ''14.9%''
|{{Decrease}}28.6
| 2.1%
|{{Decrease}} 5.7
| 3.3%
|-
| మరాఠ్వాడా
| '''41.1%'''
|{{Increase}} 32.1%
| 20.4%
|{{Increase}} 9.7%
| ''20.6%''
|{{Decrease}} 26.4
| 11.7%
|{{Decrease}} 21.4
| 6.02%
|-
| థానే+కొంకణ్
| 27.4%
|{{Increase}} 14.5%
| '''32.5%'''
|{{Increase}} 3.9%
| 2.91%
|{{Decrease}} 9.71
| 19.7%
|{{Decrease}} 18.1
| 17.6%
|-
| ముంబై
| '''51.3%'''
|{{Increase}} 34.8%
| ''33.6%''
|{{Increase}} 20.1%
| 11.8%
|{{Decrease}} 48.8
| 00.00%
|{{Decrease}} 9.2
| 3.1%
|-
| ఉత్తర మహారాష్ట్ర
| '''42.7%'''
|{{Increase}} 20.8%
| ''19.6%''
|{{Increase}} 5.9%
| 19.1%
|{{Decrease}} 1.7
| 13.6%
|{{Decrease}} 29.8
| 4.9%
|-
! సగటు ఓటు భాగస్వామ్యం &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
! 44.97%
!{{Increase}} 26.7%
! 21.80%
!{{Increase}} 4.18%
! 13.32%
!{{Decrease}} 21.36
! '''13.17%'''
!{{Decrease}} 16.10
! '''39.85%'''
|}

=== నగరాల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నగరం
!స్థానాలు
! colspan=&quot;2&quot; |భాజపా
! colspan=&quot;2&quot; |[[శివసేన]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెసు]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
! colspan=&quot;2&quot; |ఇత
|-
|[[ముంబై]]
|35
|'''15'''
|{{Increase}} 10
|14
|{{Increase}} 10
|5
|{{Decrease}} 12
|0
|{{Decrease}} 3
|1
|{{Decrease}} 6
|-
|[[పూణే]]
|8
|'''8'''
|{{Increase}} 6
|0
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 02
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Steady}}
|-
|[[నాగపూర్]]
|6
|'''6'''
|{{Increase}} 2
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 02
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|-
|[[థానే]]
|5
|2
|{{Increase}} 2
|2
|{{Increase}} 1
|00
|{{Steady}}
|1
|{{Decrease}} 01
|0
|{{Steady}}
|-
|పింప్రి-చించ్వాడ్
|6
|2
|{{Increase}} 01
|2
|{{Increase}} 01
|01
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 01
|1
|{{Decrease}} 1
|-
|[[నాసిక్]]
|8
|3
|{{Increase}} 3
|3
|{{Steady}}
|01
|{{Decrease}} 01
|1
|{{Increase}} 01
|0
|{{Steady}}
|-
|కళ్యాణ్-డోంబివిలి
|6
|'''3'''
|{{Increase}} 01
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|1
|{{Steady}}
|1
|{{Decrease}} 1
|-
|వసాయి-విరార్ సిటీ MC
|2
|00
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|2
|{{Steady}}
|-
|[[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]]
|3
|01
|{{Increase}} 01
|1
|{{Decrease}} 1
|00
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|1
|{{Increase}} 1
|-
|నవీ ముంబై
|2
|1
|{{Increase}} 1
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|01
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|-
|[[షోలాపూర్]]
|3
|2
|{{Increase}} 1
|0
|{{Steady}}
|02
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|-
|మీరా-భయందర్
|1
|1
|{{Increase}} 1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Steady}}
|-
|భివాండి-నిజాంపూర్ MC
|3
|1
|{{Increase}} 1
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|01
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 2
|-
|జల్గావ్ సిటీ
|5
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|1
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Steady}}
|01
|{{Steady}}
|1
|{{Steady}}
|-
|[[అమరావతి]]
|1
|'''1'''
|{{Increase}} 1
|00
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[నాందేడ్]]
|3
|0
|{{Steady}}
|01
|{{Increase}} 01
|'''2'''
|{{Decrease}} 1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[కొల్హాపూర్]]
|6
|00
|{{Steady}}
|'''3'''
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Steady}}
|1
|{{Increase}} 01
|-
|ఉల్హాస్నగర్
|1
|00
|{{Decrease}} 01
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|1
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|-
|సాంగ్లీ-మిరాజ్-కుప్వాడ్
|2
|'''2'''
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|మాలెగావ్
|2
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Steady}}
|1
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[అకోలా]]
|2
|'''2'''
|{{Increase}} 01
|0
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[లాతూర్]]
|1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|'''1'''
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[ధూలే]]
|01
|'''1'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[అహ్మద్‌నగర్]]
|1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|'''01'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|-
|[[చంద్రపూర్]]
|3
|'''03'''
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|పర్భాని
|3
|00
|{{Steady}}
|1
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|1
|{{Increase}} 1
|01
|{{Steady}}
|-
|ఇచల్కరంజి
|4
|01
|{{Steady}}
|'''2'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 01
|-
|[[జల్నా]]
|03
|01
|{{Increase}} 01
|1
|{{Increase}} 1
|00
|{{Decrease}} 01
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 01
|-
|అంబరనాథ్
|02
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|భుసావల్
|02
|'''2'''
|{{Increase}} 2
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 1
|00
|{{Decrease}} 01
|-
|పన్వెల్
|02
|1
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 01
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|బీడ్
|05
|'''4'''
|{{Increase}} 03
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Decrease}} 4
|00
|{{Steady}}
|-
|[[గోండియా]]
|02
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[సతారా]]
|07
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Increase}} 01
|02
|{{Increase}} 01
|'''04'''
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[షోలాపూర్]]
|03
|'''02'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|బర్షి
|1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|'''01'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Decrease}} 01
|-
|యావత్మాల్
|3
|'''2'''
|{{Increase}} 02
|01
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 02
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|[[అఖల్పూర్]]
|1
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|'''01'''
|{{Steady}}
|-
|[[ఉస్మానాబాద్]]
|3
|00
|{{Steady}}
|01
|{{Decrease}} 01
|01
|{{Steady}}
|01
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|-
|[[నందుర్బార్]]
|4
|2
|{{Increase}} 02
|00
|{{Steady}}
|02
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Decrease}} 01
|-
|[[వార్ధా]]
|1
|'''1'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Decrease}} 01
|-
|ఉద్గిర్
|1
|'''01'''
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
|హింగన్‌‌ఘాట్
|1
|'''01'''
|{{Increase}} 01
|00
|{{Decrease}} 01
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|00
|{{Steady}}
|-
!Total
!109
!50
!{{Increase}} 31
!30
!{{Increase}} 9
!12
!{{Decrease}} 28
!9
!{{Decrease}} 5
!8
!{{Decrease}} 7
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!టైప్ చేయండి
! సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[శివసేన|SHS]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
! colspan=&quot;2&quot; | OTH
|-
| GEN
| 235
| '''97'''
|{{Increase}} 61
| 51
|{{Increase}} 18
| 35
|{{Decrease}} 29
| 34
|{{Decrease}} 18
| 18
|
|-
| ఎస్సీ
| 28
| '''14'''
|{{Increase}} 8
| 9
|{{Steady}}
| 2
|{{Decrease}} 4
| 03
|{{Decrease}} 03
| 03
|
|-
| ST
| 25
| '''11'''
|{{Increase}} 7
| 3
|{{Increase}} 1
| 05
|{{Decrease}} 07
| 04
|{{Steady}}
| 02
|
|-
! మొత్తం
! 288
! 122
!{{Increase}} 76
! 63
!{{Increase}} 19
! 42
!{{Decrease}} 40
! 41
!{{Decrease}} 21
! 23
!
|}

=== ప్రాంతాల వారీగా పార్టీల విజయాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! కూటమి
! colspan=&quot;3&quot; | పార్టీ
! colspan=&quot;2&quot; | పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
! colspan=&quot;2&quot; | విదర్భ
! colspan=&quot;2&quot; | మరాఠ్వాడా
! colspan=&quot;2&quot; | థానే+కొంకణ్
! colspan=&quot;2&quot; | ముంబై
! colspan=&quot;2&quot; | ఉత్తర మహారాష్ట్ర
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
! 
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] 
|{{Composition bar|24|70|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 15
|{{Composition bar|44|62|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 23
|{{Composition bar|15|46|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 9
|{{Composition bar|10|39|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 6
|{{Composition bar|15|36|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 10
|{{Composition bar|14|35|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 13
|-
![[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|88x88px]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
| [[శివసేన]] 
|{{Composition bar|13|70|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 3
|{{Composition bar|4|62|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Steady}} 
|{{Composition bar|11|46|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 8 
|{{Composition bar|14|39|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 01 
|{{Composition bar|14|36|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 3 
|{{Composition bar|7|35|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 5
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]
![[దస్త్రం:INC_Logo.png|70x70px]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
|{{Composition bar|10|70|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 5 
|{{Composition bar|10|62|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 02 
|{{Composition bar|9|46|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 08 
|{{Composition bar|1|39|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 04 
|{{Composition bar|5|36|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 01 
|{{Composition bar|7|35|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 20
|-
![[దస్త్రం:Flag_of_Nationalist_Congress_Party.svg|95x95px]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] 
|{{Composition bar|19|70|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 6 
|{{Composition bar|1|62|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 11 
|{{Composition bar|8|46|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 5 
|{{Composition bar|8|39|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 2 
|{{Composition bar|0|36|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 03 
|{{Composition bar|5|35|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 1
|-
| ఇతరులు 
!
| style=&quot;background-color: {{party color|Others}}&quot; |
| ఇతరులు 
|{{Composition bar|4|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 7 
|{{Composition bar|3|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 11 
|{{Composition bar|3|46|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 4 
|{{Composition bar|6|39|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 3 
|{{Composition bar|2|36|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 9 
|{{Composition bar|2|35|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 1
|}

=== ప్రాంతాల వారీగా కూటమిల విజయాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+కూటమి వారీగా ఫలితాలు
! ప్రాంతం
! మొత్తం సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]
! colspan=&quot;2&quot; | ఇతరులు
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
| 70
|{{Increase}} 17
|{{Composition bar|37|70|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 10
|{{Composition bar|29|70|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 7
|{{Composition bar|4|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
| విదర్భ
| 62
|{{Increase}} 22
|{{Composition bar|48|62|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 18
|{{Composition bar|11|62|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 11
|{{Composition bar|3|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
| మరాఠ్వాడా
| 46
|{{Increase}} 19
|{{Composition bar|26|46|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 13
|{{Composition bar|17|46|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 4
|{{Composition bar|3|46|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
| థానే +కొంకణ్
| 39
|{{Increase}} 10
|{{Composition bar|24|39|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 01 
|{{Composition bar|9|39|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 3 
|{{Composition bar|6|39|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
|ముంబై
| 36
|{{Increase}} 16 
|{{Composition bar|29|36|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 15 
|{{Composition bar|5|36|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 9 
|{{Composition bar|2|36|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
|ఉత్తర మహారాష్ట్ర
| 35
|{{Increase}} 10 
|{{Composition bar|21|35|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 04 
|{{Composition bar|12|35|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 1 
|{{Composition bar|2|35|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; | మొత్తం
!{{Increase}} 94 
!{{Composition bar|185|288|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
!{{Decrease}} 61 
!{{Composition bar|83|288|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
!{{Decrease}} 13 
!{{Composition bar|20|288|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|}

=== డివిజన్ల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! డివిజన్ పేరు
! సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[శివసేన|SHS]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
! ఇతరులు
|-
| అమరావతి డివిజన్
| 30
| '''18'''
|{{Increase}} 13
| 03
|{{Decrease}} 2
| 5
|{{Decrease}} 07
| 01
|{{Decrease}} 02
| 3
|-
| ఔరంగాబాద్ డివిజన్
| 46
| '''15'''
|{{Increase}} 13
| 11
|{{Increase}} 4
| 9
|{{Decrease}} 9
| 08
|{{Decrease}} 3
| 03
|-
| కొంకణ్ డివిజన్
| 75
| 25
|{{Increase}} 16
| '''28'''
|{{Increase}} 15
| 6
|{{Decrease}} 13
| 08
|{{Decrease}} 3
| 08
|-
| నాగ్‌పూర్ డివిజన్
| 32
| '''26'''
|{{Increase}} 13
| 1
|{{Decrease}} 2
| 5
|{{Decrease}} 7
| 00
|{{Decrease}} 02
| 00
|-
| నాసిక్ డివిజన్
| 47
| '''19'''
|{{Increase}} 14
| 8
|{{Steady}}
| 10
|{{Decrease}} 3
| 08
|{{Decrease}} 05
| 02
|-
| పూణే డివిజన్
| 58
| '''19'''
|{{Increase}} 10
| 12
|{{Increase}} 6
| 07
|{{Decrease}} 04
| 16
|{{Decrease}} 05
| 04
|-
! మొత్తం సీట్లు
! 288
! 122
!{{Increase}} 76
! 63
!{{Increase}} 18
! 42
!{{Decrease}} 40
! 41
!{{Decrease}} 21
! 20
|}

=== జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |డివిజను
! rowspan=&quot;2&quot; |జిల్లా
! rowspan=&quot;2&quot; |స్థానాలు
! colspan=&quot;3&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]]
! colspan=&quot;3&quot; |[[శివసేన]]
! colspan=&quot;3&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]
! colspan=&quot;3&quot; |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
!ఇతరులు
|-
!వోట్లు
! colspan=&quot;2&quot; |స్థానాలు
!వోట్లు
! colspan=&quot;2&quot; |స్థానాలు
!వోట్లు
! colspan=&quot;2&quot; |స్థానాలు
!వోట్లు
! colspan=&quot;2&quot; |స్థానాలు
!
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |అమరావతి
|[[అకోలా జిల్లా|అకోలా]]
|5
|'''2,44,924'''
|'''4'''
|{{Increase}} 2
| -
|0
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Steady}}
|1
|-
|[[అమరావతి జిల్లా|అమరావతి]]
|8
|'''2,76,870'''
|'''4'''
|{{Increase}} 4
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|1,29,687
|2
|{{Decrease}} 2
| -
|0
|{{Steady}}
|2
|-
|[[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్దానా]]
|7
|1,35,707
|'''3'''
|{{Increase}} 1
|'''1,44,559'''
|2
|{{Steady}}
|1,08,566
|2
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[యావత్మల్ జిల్లా|యావత్మల్]]
|7
|'''3,76,648'''
|'''5'''
|{{Increase}} 5
|'''1,21,216'''
|1
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Decrease}} 5
|94,152
|1
|{{Steady}}
|0
|-
|[[వాషిమ్ జిల్లా|వాషిమ్]]
|3
|'''92,947'''
|'''2'''
|{{Increase}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
|70,939
|1
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!30
!''11,27,096''
!18
!{{Increase}} 13
!2,65,775
!3
!{{Decrease}} 2
!3,09,192
!5
!{{Decrease}} 7
!94,152
!1
!{{Decrease}} 2
!3
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |ఔరంగాబాద్
|[[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]]
|9
|'''1,93,305'''
|3
|{{Increase}} 3
|190815
|3
|{{Increase}} 1
|96,038
|1
|{{Decrease}} 2
|53,114
|1
|{{Steady}}
|1
|-
|[[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]]
|6
|'''5,73,534'''
|'''5'''
|{{Increase}} 4
| -
|0
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Steady}}
|77,134
|1
|{{Decrease}} 4
|0
|-
|[[జాల్నా జిల్లా|జాల్నా]]
|5
|'''1,90,094'''
|'''3'''
|{{Increase}} 3
|45,078
|1
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|98,030
|1
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ఉస్మానాబాద్]]
|4
| -
|0
|{{Steady}}
|65,178
|1
|{{Decrease}} 1
|70,701
|1
|{{Steady}}
|'''1,67,017'''
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|0
|-
|[[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]]
|9
|1,18,781
|1
|{{Increase}} 1
|'''2,83,643'''
|'''4'''
|{{Increase}} 4
|2,12,157
|3
|{{Decrease}} 3
|60,127
|1
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[లాతూర్ జిల్లా|లాతూర్]]
|6
|1,43,503
|2
|{{Increase}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
|'''2,20,553'''
|'''3'''
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
|1
|-
|[[పర్భణీ జిల్లా|పర్భని]]
|4
| -
|0
|{{Steady}}
|71,584
|1
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Decrease}} 4
|'''1,65,327'''
|2
|{{Increase}} 2
|1
|-
|[[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]]
|3
|97,045
|1
|{{Increase}} 1
|63,851
|1
|{{Increase}} 1
|67,104
|1
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!46
!'''''13,16,262'''''
!15
!{{Increase}} 13
!7,20,149
!11
!{{Increase}} 4
!6,66,553
!9
!{{Decrease}} 9
!6,20,749
!8
!{{Decrease}} 3
!3
|-
! rowspan=&quot;7&quot; |కొంకణ్
|[[ముంబై నగరం జిల్లా|ముంబై నగరం]]
|10
|'''1,91,295'''
|3
|{{Increase}} 2
|1,79,378
|3
|{{Increase}} 3
|1,25,446
|3
|{{Decrease}} 3
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|-
|[[ముంబై శివారు జిల్లా|ముంబై సబర్బన్]]
|26
|'''9,16,127'''
|'''12'''
|{{Increase}} 8
|5,46,689
|11
|{{Increase}} 7
|1,29,715
|2
|{{Decrease}} 9
| -
|0
|{{Decrease}} 2
|1
|-
|[[థానే జిల్లా|థానే]]
|18
|'''4,83,954'''
|'''7'''
|{{Increase}} 3
|3,90,620
|6
|{{Increase}} 1
|0
|0
|{{Decrease}} 1
|2,63,550
|4
|{{Decrease}} 2
|1
|-
|[[రాయిగఢ్ జిల్లా|రాయిగడ్]]
|6
|85,050
|'''2'''
|{{Increase}} 2
|46,142
|1
|{{Increase}} 1
|0
|0
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
|3
|-
|[[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి]]
|7
|1,25,142
|1
|{{Increase}} 1
|'''1,50,539'''
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|0
|0
|{{Decrease}} 1
|1,18,051
|2
|{{Steady}}
|2
|-
|[[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి]]
|5
| -
|0
|{{Steady}}
|'''2,45,837'''
|'''3'''
|{{Steady}}
|0
|0
|{{Decrease}} 1
|1,25,432
|2
|{{Increase}} 2
|0
|-
|[[సింధుదుర్గ్ జిల్లా|సింధుదుర్గ్]]
|3
| -
|0
|{{Steady}}
|'''1,41,484'''
|'''2'''
|{{Increase}} 2
|74,715
|1
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Steady}}
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!75
!18,01,568
!25
!{{Increase}} 16
!''17,00,689''
!28
!{{Increase}} 15
!'''3,29,876'''
!6
!{{Decrease}} 13
!5,07,033
!8
!{{Decrease}} 3
!8
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |నాగపూర్
|[[భండారా జిల్లా|భండారా]]
|3
|'''2,38,262'''
|'''3'''
|{{Increase}} 1
| -
| -
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రపూర్]]
|6
|'''3,38,801'''
|'''4'''
|{{Increase}} 1
|53,877
|1
|{{Increase}} 1
|70,373
|1
|{{Decrease}} 5
| -
|0
|{{Steady}}
|0
|-
|[[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]]
|3
|'''1,87,016'''
|'''3'''
|{{Increase}} 3
| -
| -
|{{Steady}}
| -
|0
|{{Decrease}} 2
| -
|0
|{{Steady}}
|0
|-
|[[గోండియా జిల్లా|గోండియా]]
|4
|'''1,81,151'''
|'''3'''
|{{Increase}} 1
| -
| -
|{{Steady}}
|62,701
|1
|{{Decrease}} 1
| -
|0
|{{Steady}}
|0
|-
|[[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]]
|12
|'''9,70,186'''
|'''11'''
|{{Increase}} 4
| -
| -
|{{Decrease}} 1
|84,630
|1
|{{Decrease}} 2
| -
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]]
|4
|1,36,172
|'''2'''
|{{Increase}} 1
| -
| -
|{{Decrease}} 1
|'''1,38,419'''
|2
|{{Decrease}} 2
| -
|0
|{{Steady}}
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!32
!''20,51,588''
!26
!{{Increase}} 13
!53,877
!1
!{{Decrease}} 2
!3,56,123
!5
!{{Decrease}} 7
!0
!0
!{{Decrease}} 2
!0
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |నాసిక్
|[[ధూలే జిల్లా|ధూలే]]
|5
|1,50,574
|2
|{{Increase}} 1
|'''2,91,968'''
|'''0'''
|{{Decrease}} 1
|0
|3
|{{Increase}} 1
|0
|0
|{{Steady}}
|0
|-
|[[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]]
|11
|'''6,02,017'''
|'''6'''
|{{Increase}} 4
|2,25,716
|3
|{{Increase}} 1
|0
|0
|{{Steady}}
|55,656
|1
|{{Decrease}} 4
|1
|-
|[[నందుర్బార్ జిల్లా|నందుర్బార్]]
|4
|'''1,59,884'''
|'''2'''
|{{Increase}} 2
|0
|0
|{{Steady}}
|1,58,206
|2
|{{Steady}}
|0
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్]]
|15
|2,62,924
|'''''4'''''
|{{Increase}} 3
|3,14,061
|'''''4'''''
|{{Steady}}
|'''1,24,454'''
|2
|{{Decrease}} 1
|'''3,18,768'''
|4
|{{Increase}} 1
|1
|-
|[[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా|అహ్మద్]]‌నగర్
|12
|'''4,94,530'''
|'''5'''
|{{Increase}} 3
|73,263
|1
|{{Increase}} 2
|2,82,141
|3
|{{Steady}}
|2,16,355
|3
|{{Decrease}} 1
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!47
!''16,69,929''
!19
!{{Increase}} 14
!9,05,008
!8
!{{Steady}}
!5,64,801
!10
!{{Decrease}} 3
!5,90,779
!8
!{{Decrease}} 5
!2
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |పూణే
|[[కొల్హాపూర్ జిల్లా|కొల్హాపూర్]]
|10
|1,99,703
|2
|{{Increase}} 1
|'''5,44,817'''
|'''6'''
|{{Increase}} 3
|0
|0
|{{Decrease}} 2
|175,225
|2
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[పూణె జిల్లా|పూణే]]
|21
|'''9,54,022'''
|'''11'''
|{{Increase}} 8
|2,36,642
|3
|{{Steady}}
|78,602
|1
|{{Decrease}} 3
|379,223
|3
|{{Decrease}} 4
|3
|-
|[[సాంగ్లీ జిల్లా|సాంగ్లీ]]
|8
|'''3,32,540'''
|'''4'''
|{{Increase}} 4
|72,849
|1
|{{Increase}} 1
|1,12,523
|1
|{{Decrease}} 1
|221,355
|2
|{{Steady}}
|0
|-
|[[సతారా జిల్లా|సతారా]]
|8
|0
|0
|{{Steady}}
|1,04,419
|1
|{{Increase}} 1
|1,52,539
|2
|{{Increase}} 1
|'''465,629'''
|'''5'''
|{{Steady}}
|0
|-
|[[షోలాపూర్ జిల్లా|షోలాపూర్]]
|11
|1,56,954
|2
|{{Steady}}
|60,674
|1
|{{Increase}} 1
|2,36,103
|3
|{{Increase}} 1
|'''334,757'''
|4
|{{Steady}}
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!58
!''1,643,219''
!19
!{{Increase}} 10
!1,019,401
!12
!{{Increase}} 6
!579,767
!7
!{{Decrease}} 4
!1,576,189
!16
!{{Decrease}} 5
!4
|-
!''288''
!96,08,662
!''122''
!{{Increase}} 76
!46,64,899
!''63''
!{{Increase}} 18
!2,806,312
!''42''
!{{Decrease}} 40
!3,388,902
!''41''
!{{Decrease}} 21
!20
|}

== ఓటు భాగస్వామ్యం ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
! colspan=&quot;2&quot; | ఓట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | శాతం 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| 14,709,276
|{{Increase}} 83,57,129
| 27.81%
|{{Increase}} 13.79%
|-
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
| [[శివసేన]]
| 10,235,970
|{{Increase}} 28,66,940
| 19.35%
|{{Increase}} 3.09%
|-
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
| 9,496,095
|{{Decrease}} 25,608
| 17.95%
|{{Decrease}} 3.06%
|-
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
| [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| 9,122,285
|{{Increase}} 17,02,073
| 17.24%
|{{Increase}} 0.87%
|}

== ప్రభుత్వ ఏర్పాటు ==
[[ప్రఫుల్ పటేల్]] ప్రకారం, బిజెపి బహుళ సంఖ్యను గెలుచుకోవడంతో, ఎన్‌సిపి బిజెపికి బయటి నుండి మద్దతు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 19, 2014|title=Maha twist: Sharad Pawar's NCP offers outside support to BJP, Shiv Sena waiting in the wings|url=https://www.indiatoday.in/assembly-elections-2015/maharashtra/story/maharashtra-elections-results-ncp-sharad-pawar-bjp-government-223810-2014-10-19|website=India Today}}&lt;/ref&gt; దీంతో ప్రభుత్వ ఏర్పాటుపై జరుగుతున్న చర్చలలో బిజెపి శివసేనపై ఒత్తిడి తెచ్చినట్లైంది. ప్రధాని నరేంద్ర మోడీతో సహా పార్టీ పార్లమెంటరీ బోర్డు ఈ ఎంపికలపై చర్చిస్తుందని [[అమిత్ షా]] ప్రకటిస్తూ ఎన్‌సిపి ఆఫర్‌ను తిరస్కరించలేదు. పేరు ఇతర బిజెపి సభ్యులు శివసేన తమకు &quot;సహజంగా భాగస్వామి&quot; అని అన్నారు. శివసేన ఉపముఖ్యమంత్రి పదవితో పాటు జాతీయ ప్రభుత్వంలో ఎక్కువ మంది మంత్రులను కోరే అవకాశం ఉన్నట్లు తాము భావిస్తున్నామని పేరు చెప్పని మరి కొందరు బిజెపి సభ్యులు చెప్పారు. పేరు చెప్పని శివసేన ప్రతినిధులు, ఉద్ధవ్ థాకరే కింగ్‌మేకర్‌గా &quot;మహారాష్ట్ర ప్రయోజనాల మేరకు&quot; నిర్ణయం తీసుకుంటాడని ''NDTV''కి చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BJP's Amit Shah Places Call to Shiv Sena Chief Uddhav Thackeray: Sources|url=https://www.ndtv.com/assembly/bjps-amit-shah-places-call-to-shiv-sena-chief-uddhav-thackeray-sources-681641|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; ఎట్టకేలకు, భాజపా, శివసేనలు కలిసి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసాయి.

== నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ఫలితాలు&lt;ref name=&quot;Results of Maharashtra Assembly polls 20142&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/assembly-elections-2015/story/maharashtra-assembly-poll-results-bjp-shiv-sena-ncp-congress-223847-2014-10-19|title=Results of Maharashtra Assembly polls 2014|last1=India Today|date=19 October 2014|access-date=24 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241124102401/https://www.indiatoday.in/assembly-elections-2015/story/maharashtra-assembly-poll-results-bjp-shiv-sena-ncp-congress-223847-2014-10-19|archive-date=24 November 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |విజేత
! colspan=&quot;3&quot; |రన్నరప్
! rowspan=&quot;2&quot; |మార్జిన్
|-
!#
!పేరు
!అభ్యర్థి
!పార్టీ
!ఓట్లు
!అభ్యర్థి
!పార్టీ
!ఓట్లు
|-
!
! colspan=&quot;8&quot; |నందుర్బార్ జిల్లా
|-
|1
|అక్కల్కువ
|[[కాగ్డా చండియా పద్వి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|64410
|పరదాకే విజయ్‌సింగ్ రూప్సింగ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|48635
|15775
|-
|2
|షహదా
|ఉదేసింగ్ కొచ్చారు పద్వీ
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|58556
|పద్మాకర్ విజయ్‌సింగ్ వాల్వి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|57837
|719
|-
|3
|నందుర్బార్
|[[విజయకుమార్ కృష్ణారావు గవిట్|విజయ్‌కుమార్ గావిట్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|101328
|కునాల్ వాసవే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74210
|27118
|-
|4
|నవపూర్
|సురూప్‌సింగ్ హిర్యా నాయక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|93796
|శరద్ గావిట్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|71979
|21817
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ధులే జిల్లా
|-
|5
|సక్రి
|ధనాజీ అహిరే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74760
|[[మంజుల గావిట్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|71437
|3323
|-
|6
|ధూలే రూరల్
|[[కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|119,094
|మనోహర్ భదానే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73012
|46082
|-
|7
|ధులే సిటీ
|[[అనిల్ అన్నా గోటే|అనిల్ గోటే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|57780
|రాజవర్ధన్ కదంబండే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|44852
|12928
|-
|8
|[[సింధ్‌ఖేడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడా]]
|[[జయకుమార్ రావల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|92794
|సందీప్ బెడ్సే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|50636
|42158
|-
|9
|షిర్పూర్
|[[కాశీరాం వెచన్ పవారా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|98114
|జితేంద్ర ఠాకూర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|72913
|25201
|-
! colspan=&quot;9&quot; |జల్గావ్ జిల్లా
|-
|10
|చోప్డా
|[[చంద్రకాంత్ సోనావానే]]
|[[శివసేన]]
|54176
|మాధురీ పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|42241
|11935
|-
|11
|రావర్
|[[హరిభౌ జావాలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|65962
|[[శిరీష్ మధుకరరావు చౌదరి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|55962
|10000
|-
|12
|భుసావల్
|[[సంజయ్ వామన్ సావాకరే|సంజయ్ సావాకరే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|87818
|రాజేష్ జల్టే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|53181
|34637
|-
|13
|జల్గావ్ సిటీ
|[[సురేష్ దాము భోలే|సురేష్ భోలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|88363
|సురేష్ జైన్
|[[శివసేన]]
|46049
|42314
|-
|14
|జల్గావ్ రూరల్
|గులాబ్రావ్ పాటిల్
|[[శివసేన]]
|84020
|గులాబ్రావ్ దేవకర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|52653
|31367
|-
|15
|అమల్నేర్
|శిరీష్ హీరాలాల్ చౌదరి
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|68149
|అనిల్ పాటిల్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|46910
|21239
|-
|16
|[[ఎరండోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎరాండోల్]]
|సతీష్ పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|55656
|[[చిమన్‌రావ్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|53673
|1983
|-
|17
|చాలీస్‌గావ్
|[[ఉన్మేష్ భయ్యాసాహెబ్ పాటిల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|94754
|రాజీవ్‌దాదా దేశ్‌ముఖ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|72374
|22380
|-
|18
|పచోరా
|[[కిషోర్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|87520
|దిలీప్ వాఘ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|59117
|28403
|-
|19
|జామ్నర్
|[[గిరీష్ మహాజన్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|103498
|దిగంబర్ పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|67730
|35768
|-
|20
|ముక్తైనగర్
|[[ఏక్నాథ్ ఖడ్సే|ఏకనాథ్ ఖడ్సే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85657
|[[చంద్రకాంత్ నింబా పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|75949
|9708
|-
! colspan=&quot;9&quot; |బుల్దానా జిల్లా
|-
|21
|మల్కాపూర్
|[[చైన్‌సుఖ్ మదన్‌లాల్ సంచేతి]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|75965
|అరవింద్ కోల్టే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|49019
|26946
|-
|22
|బుల్దానా
|హర్షవర్ధన్ సప్కల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|46,985
|సంజయ్ గైక్వాడ్
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|35324
|11661
|-
|23
|చిఖిలి
|[[రాహుల్ సిద్ధవినాయక్ బోంద్రే|రాహుల్ బోంద్రే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|61581
|సురేష్ ఖబుతారే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|47520
|14061
|-
|24
|[[సింధ్‌ఖేడ్ రాజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడ్ రాజా]]
|శశికాంత్ ఖేడేకర్
|[[శివసేన]]
|64203
|గణేష్ మంటే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|45349
|18854
|-
|25
|మెహకర్
|[[సంజయ్ రైముల్కర్]]
|[[శివసేన]]
|80356
|లక్ష్మణరావు ఘుమారే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|44421
|35935
|-
|26
|ఖమ్‌గావ్
|[[ఆకాష్ పాండురంగ్ ఫండ్కర్|ఆకాష్ ఫండ్కర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|71819
|దిలీప్‌కుమార్ సనంద
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|64758
|7061
|-
|27
|జలగావ్ (జామోద్)
|[[సంజయ్ కుటే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|63888
|ప్రసేన్‌జిత్ తయాడే
|BBM
|59193
|4695
|-
! colspan=&quot;9&quot; |అకోలా జిల్లా
|-
|28
|అకోట్
|[[ప్రకాష్ గున్వంతరావు భర్సకలే|ప్రకాష్ భర్సకలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70086
|మహేష్ గంగనే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|38675
|31411
|-
|29
|బాలాపూర్
|[[బలిరామ్ సిర్స్కర్]]
|[[భారీపా బహుజన్ మహాసంఘ్]]
|41426
|ఖతీబ్ సయ్యద్ నతికిద్దీన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|34487
|6939
|-
|30
|అకోలా వెస్ట్
|[[గోవర్ధన్ శర్మ]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|66934
|విజయ్ దేశ్‌ముఖ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|26981
|39953
|-
|31
|అకోలా తూర్పు
|[[రణ్‌ధీర్ సావర్కర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|53678
|హరిదాస్ భాదే
|BBM
|51238
|2440
|-
|32
|మూర్తిజాపూర్
|[[హరీష్ మరోటియప్ప పింపుల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54,226
|రాహుల్ దొంగరే
|BBM
|41338
|12888
|-
! colspan=&quot;9&quot; |వాషిమ్ జిల్లా
|-
|33
|రిసోడ్
|[[అమిత్ జానక్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70,939
|విజయ్ జాదవ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54131
|16808
|-
|34
|వాషిమ్
|[[లఖన్ సహదేవ్ మాలిక్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|48,196
|శశికాంత్ పెంధార్కర్
|[[శివసేన]]
|43803
|4393
|-
|35
|కరంజా
|[[రాజేంద్ర పట్నీ]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|44,751
|యూసుఫ్ షఫీ పుంజని
|BBM
|40604
|4147
|-
! colspan=&quot;9&quot; |అమరావతి జిల్లా
|-
|36
|ధమమ్‌గావ్ రైల్వే
|[[వీరేంద్ర జగ్తాప్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70,879
|అరుణ్ అద్సాద్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|69905
|974
|-
|37
|బద్నేరా
|[[రవి రాణా]]
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|46,827
|బ్యాండ్ సంజయ్
|[[శివసేన]]
|39408
|7419
|-
|38
|అమరావతి
|సునీల్ దేశ్‌ముఖ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|84,033
|రావుసాహెబ్ షెకావత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|48961
|35072
|-
|39
|టీయోసా
|యశోమతి ఠాకూర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|58,808
|నివేద చౌదరి
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|38367
|20441
|-
|40
|దర్యాపూర్
|[[రమేష్ బండిలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|64224
|బల్వంత్ వాంఖడే
|RPI
|44642
|19582
|-
|41
|మెల్ఘాట్
|[[ప్రభుదాస్ భిలావేకర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|57002
|[[రాజ్‌కుమార్ దయారామ్ పటేల్|రాజ్ కుమార్ పటేల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|55023
|1979
|-
|42
|అచల్పూర్
|బచ్చు కాడు
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|59234
|అశోక్ బన్సోద్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|49064
|10170
|-
|43
|మోర్షి
|అనిల్ బోండే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|71611
|హర్షవర్ధన్ దేశ్‌ముఖ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|31449
|40162
|-
! colspan=&quot;9&quot; |వార్ధా జిల్లా
|-
|44
|అర్వి
|అమర్ కాలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|75886
|[[దాదారావు కేచే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|72743
|3143
|-
|45
|డియోలీ
|[[రంజిత్ కాంబ్లే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|62533
|సురేష్ వాగ్మారే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|61590
|943
|-
|46
|హింగ్‌ఘాట్
|[[సమీర్ కునావర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|90275
|ప్రళయ్ తెలంగ్
|బీఎస్‌పీ
|25100
|65175
|-
|47
|వార్ధా
|[[పంకజ్ భోయార్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|45897
|శేఖర్ షెండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|37347
|8550
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నాగ్‌పూర్ జిల్లా
|-
|48
|కటోల్
|[[ఆశిష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70344
|[[అనిల్ దేశ్‌ముఖ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|64787
|5557
|-
|49
|సావ్నర్
|[[సునీల్ ఛత్రపాల్ కేదార్|సునీల్ కేదార్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|84630
|వినోద్ జీవతోడ్
|[[శివసేన]]
|75421
|9209
|-
|50
|హింగ్నా
|[[సమీర్ మేఘే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|84139
|రమేష్‌చంద్ర గోపిసన్ బ్యాంగ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|60981
|23158
|-
|51
|ఉమ్రేడ్
|[[సుధీర్ పర్వే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|92399
|రుక్షదాస్ బన్సోద్
|బీఎస్‌పీ
|34077
|58322
|-
|52
|నాగ్‌పూర్ నైరుతి
|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|113918
|ప్రఫుల్ గుడాడే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|54976
|58942
|-
|53
|నాగపూర్ సౌత్
|సుధాకర్ కోహలే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|81224
|సతీష్ చతుర్వేది
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|38010
|43214
|-
|54
|నాగ్పూర్ తూర్పు
|[[కృష్ణ ఖోప్డే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99136
|అభిజిత్ వంజరి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|50522
|48614
|-
|55
|నాగ్పూర్ సెంట్రల్
|[[వికాస్ కుంభారే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|87523
|[[అనీస్ అహ్మద్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|49452
|38071
|-
|56
|నాగ్‌పూర్ వెస్ట్
|[[సుధాకర్ దేశ్‌ముఖ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|86500
|[[వికాస్ ఠాక్రే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|60098
|26402
|-
|57
|నాగ్‌పూర్ నార్త్
|[[మిలింద్ మనే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|68905
|కిషోర్ గజ్భియే
|బీఎస్‌పీ
|55187
|13718
|-
|58
|కమ్తి
|[[చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|126755
|రాజేంద్ర ములక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|86753
|40002
|-
|59
|రామ్‌టెక్
|[[ద్వారం మల్లికార్జున్ రెడ్డి]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|59343
|[[ఆశిష్ జైస్వాల్]]
|[[శివసేన]]
|47262
|12081
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భండారా జిల్లా
|-
|60
|తుమ్సార్
|చరణ్ వాగ్మారే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73952
|మధుకర్ కుక్డే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|45273
|28679
|-
|61
|భండారా
|రామచంద్ర అవసారే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|83408
|దేవాంగన గాథవే
|బీఎస్‌పీ
|46576
|36832
|-
|62
|సకోలి
|రాజేష్ కాశీవార్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|80902
|సేవకభౌ నిర్ధన్ వాఘాయే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|55413
|25489
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గోండియా జిల్లా
|-
|63
|అర్జుని మోర్గావ్
|[[రాజ్‌కుమార్ బడోలె]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|64401
|రాజేష్ ముల్చంద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|34106
|30295
|-
|64
|తిరోరా
|[[విజయ్ భరత్‌లాల్ రహంగ్‌డేల్|విజయ్ రహంగ్‌డేల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54160
|దిలీప్ బన్సోద్
|Ind
|41062
|13098
|-
|65
|గోండియా
|[[గోపాల్‌దాస్ శంకర్‌లాల్ అగర్వాల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|62701
|[[వినోద్ అగర్వాల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|51943
|10758
|-
|66
|అమ్గావ్
|సంజయ్ పురం
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|62590
|రామర్తన్‌బాపు రౌత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|44295
|18295
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గడ్చిరోలి జిల్లా
|-
|67
|ఆర్మోరి
|[[కృష్ణ దామాజీ గజ్బే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|60413
|ఆనందరావు గెడం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47680
|12733
|-
|68
|గడ్చిరోలి
|[[డియోరావ్ మద్గుజీ హోలీ]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70185
|భాగ్యశ్రీ ఆత్రం
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|18280
|51905
|-
|69
|అహేరి
|అంబరీష్రావు సత్యవనరావు ఆత్రం
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|56418
|ధర్మారావుబాబా ఆత్రం
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|36560
|19858
|-
! colspan=&quot;9&quot; |చంద్రపూర్ జిల్లా
|-
|70
|రాజురా
|సంజయ్ ధోటే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|66223
|[[సుభాష్ ధోటే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|63945
|2278
|-
|71
|చంద్రపూర్
|[[నానాజీ శంకులే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|81483
|[[కిషోర్ జార్గేవార్]]
|[[శివసేన]]
|50711
|30772
|-
|72
|బల్లార్పూర్
|సుధీర్ ముంగంటివార్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|103718
|ఘనశ్యామ్ ముల్చందాని
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|60118
|43600
|-
|73
|బ్రహ్మపురి
|విజయ్ వాడెట్టివార్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70373
|అతుల్ దేశ్కర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|56763
|13610
|-
|74
|చిమూర్
|[[బంటి భంగ్డియా]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|87377
|అవినాష్ వార్జుకర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|62222
|25155
|-
|75
|వరోరా
|సురేష్ ధనోర్కర్
|[[శివసేన]]
|53877
|సంజయ్ డియోటాలే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|51873
|2004
|-
! colspan=&quot;9&quot; |యావత్మాల్ జిల్లా
|-
|76
|వాని
|[[సంజీవ్‌రెడ్డి బాపురావ్ బోడ్కుర్వార్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|45178
|విశ్వాస్ నందేకర్
|[[శివసేన]]
|39572
|5606
|-
|77
|రాలేగావ్
|[[అశోక్ ఉయిక్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|100618
|[[వసంత్ పుర్కే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|61868
|38750
|-
|78
|యావత్మాల్
|[[మదన్ యెరావార్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|53671
|సంతోష్ ధావలే
|[[శివసేన]]
|52444
|1227
|-
|79
|డిగ్రాస్
|సంజయ్ రాథోడ్
|[[శివసేన]]
|121216
|వసంత్ ఘుఖేద్కర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|41352
|79864
|-
|80
|అర్ని
|[[రాజు నారాయణ్ తోడ్సం]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|86991
|శివాజీరావు మోఘే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|66270
|20721
|-
|81
|[[పుసాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుసాద్]]
|[[మనోహర్ నాయక్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|94152
|ప్రకాష్ దేవసర్కార్
|[[శివసేన]]
|28793
|65359
|-
|82
|[[ఉమర్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్‌ఖేడ్]]
|[[రాజేంద్ర నాజర్‌ధానే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|90190
|[[విజయరావు యాదవ్‌రావు ఖడ్సే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|41614
|48576
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నాందేడ్ జిల్లా
|-
|83
|కిన్వాట్
|[[ప్రదీప్ హేంసింగ్ జాదవ్|ప్రదీప్ జాదవ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|60127
|[[భీమ్‌రావ్ కేరామ్]]
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|55152
|4975
|-
|84
|హడ్గావ్
|నగేష్ పాటిల్
|[[శివసేన]]
|78,520
|[[జవల్‌గావ్‌కర్ మాధవ్‌రావు నివృత్తిరావు పాటిల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|65079
|13441
|-
|85
|భోకర్
|[[అమిత చవాన్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|100,781
|మాధవరావు కిన్హాల్కర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|53224
|47557
|-
|86
|నాందేడ్ నార్త్
|[[డి.పి. సావంత్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|40356
|సుధాకర్ పండరే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|32754
|7602
|-
|87
|నాందేడ్ సౌత్
|హేమంత్ పాటిల్
|[[శివసేన]]
|45,836
|దీలీప్ కండ్‌కుర్తే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|42629
|3207
|-
|88
|లోహా
|ప్రతాప్రావు చిఖాలీకర్
|[[శివసేన]]
|92435
|ముక్తేశ్వర్ ధొంగే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|46949
|45486
|-
|89
|నాయిగావ్
|వసంతరావు చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|71020
|రాజేష్ పవార్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|60595
|10425
|-
|90
|డెగ్లూర్
|[[సుభాష్ పిరాజీ సబ్నే]]
|[[శివసేన]]
|66852
|[[రావుసాహెబ్ అంతపుర్కర్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|58204
|8648
|-
|91
|ముఖేద్
|గోవింద్ రాథోడ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|118781
|హన్మంతరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|45490
|73291
|-
! colspan=&quot;9&quot; |హింగోలి జిల్లా
|-
|92
|బాస్మత్
|జైప్రకాష్ ముండాడ
|[[శివసేన]]
|63851
|జయప్రకాష్ దండేగావ్కర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|58295
|5556
|-
|93
|కలమ్నూరి
|సంతోష్ తర్ఫే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|67104
|గజన ఘుగే
|[[శివసేన]]
|55568
|10536
|-
|94
|హింగోలి
|[[తానాజీ సఖారామ్‌జీ ముత్కులే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|97045
|భౌరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|40599
|56446
|-
! colspan=&quot;9&quot; |పర్భాని జిల్లా
|-
|95
|జింటూర్
|విజయ్ భామలే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|106912
|రాంప్రసాద్ కదం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|79554
|27358
|-
|96
|పర్భాని
|[[రాహుల్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|71584
|సయ్యద్ ఖలీద్ సయ్యద్ సాహెబ్ జాన్‌
|AIMIM
|45058
|26526
|-
|97
|గంగాఖేడ్
|[[మధుసూదన్ మాణిక్‌రావు కేంద్రే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|58415
|[[రత్నాకర్ గుట్టే]]
|RSP
|56126
|2289
|-
|98
|పత్రి
|మోహన్ ఫాద్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|69081
|సురేష్ వార్పుడ్కర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|55632
|13449
|-
! colspan=&quot;9&quot; |జల్నా జిల్లా
|-
|99
|పార్టూర్
|[[బాబాన్‌రావ్ లోనికర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|46937
|సురేష్‌కుమార్ జెథాలియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|42577
|4360
|-
|100
|ఘనసవాంగి
|[[రాజేష్ తోపే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|98030
|విలాస్‌రావ్ ఖరత్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54554
|43476
|-
|101
|జల్నా
|[[అర్జున్ ఖోట్కర్]]
|[[శివసేన]]
|45,078
|కైలాస్ గోరంత్యాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|44782
|296
|-
|102
|బద్నాపూర్
|[[నారాయణ్ తిలక్‌చంద్ కుచే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73560
|రూప్‌కుమార్ బబ్లూ నెహ్రూలాల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|50065
|23495
|-
|103
|భోకర్దాన్
|[[సంతోష్ దాన్వే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|69597
|చంద్రకాంత్ దాన్వే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|62847
|6750
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ఔరంగాబాద్ జిల్లా
|-
|104
|సిల్లోడ్
|అబ్దుల్ సత్తార్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|96038
|సురేష్ బంకర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|82117
|13921
|-
|105
|కన్నడుడు
|హర్షవర్ధన్ జాదవ్
|[[శివసేన]]
|62542
|ఉదయ్‌సింగ్ రాజ్‌పుత్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|60981
|1561
|-
|106
|ఫూలంబ్రి
|హరిభావు బగాడే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73294
|కళ్యాణ్ కాలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|69683
|3611
|-
|107
|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్
|ఇంతియాజ్ జలీల్
|AIMIM
|61843
|ప్రదీప్ జైస్వాల్
|[[శివసేన]]
|41861
|19982
|-
|108
|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్
|[[సంజయ్ శిర్సత్]]
|[[శివసేన]]
|61282
|మధుకర్ సావంత్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54355
|6927
|-
|109
|ఔరంగాబాద్ తూర్పు
|అతుల్ సేవ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|64528
|అబ్దుల్ గఫార్ క్వాద్రీ
|AIMIM
|60268
|4260
|-
|110
|పైథాన్
|సందీపన్రావ్ బుమ్రే
|[[శివసేన]]
|66991
|సంజయ్ వాఘచౌరే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|41952
|25039
|-
|111
|గంగాపూర్
|[[ప్రశాంత్ బాంబ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|55483
|అంబదాస్ దాన్వే
|[[శివసేన]]
|38205
|17278
|-
|112
|వైజాపూర్
|భౌసాహెబ్ పాటిల్ చికత్‌గావ్కర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|53114
|రంగనాథ్ వాణి
|[[శివసేన]]
|48405
|4709
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నాసిక్ జిల్లా
|-
|113
|నందగావ్
|పంకజ్ భుజబల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|69263
|సుహాస్ కాండే
|[[శివసేన]]
|50827
|18436
|-
|114
|మాలెగావ్ సెంట్రల్
|షేక్ ఆసిఫ్ షేక్ రషీద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|75326
|మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖలిక్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|59175
|16151
|-
|115
|మాలెగావ్ ఔటర్
|దాదాజీ భూసే
|[[శివసేన]]
|82,093
|పవన్ యశ్వంత్ ఠాక్రే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|44672
|37421
|-
|116
|బాగ్లాన్
|[[దీపికా సంజయ్ చవాన్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|68434
|[[దిలీప్ మంగ్లూ బోర్సే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|64253
|4181
|-
|117
|కాల్వన్
|జీవా గావిట్
|సీపీఐ(ఎం)
|67795
|అర్జున్ పవార్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|63009
|4786
|-
|118
|చాంద్వాడ్
|[[రాహుల్ అహెర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54946
|శిరీష్‌కుమార్ కొత్వాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|43785
|11161
|-
|119
|యెవ్లా
|ఛగన్ భుజబల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|112787
|శంభాజీ పవార్
|[[శివసేన]]
|66345
|46442
|-
|120
|సిన్నార్
|రాజభౌ వాజే
|[[శివసేన]]
|104031
|మాణిక్రావు కొకాటే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|83477
|20554
|-
|121
|నిఫాద్
|[[అనిల్ కదమ్]]
|[[శివసేన]]
|78186
|[[దిలీప్‌రావు శంకర్‌రావు బంకర్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|74265
|3921
|-
|122
|దిండోరి
|[[నరహరి జిర్వాల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|68284
|ధనరాజ్ మహాలే
|[[శివసేన]]
|55651
|12633
|-
|123
|నాసిక్ తూర్పు
|[[బాలాసాహెబ్ సనప్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|78941
|చంద్రకాంత్ లవ్టే
|[[శివసేన]]
|32567
|46374
|-
|124
|నాసిక్ సెంట్రల్
|[[దేవయాని ఫరాండే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|61548
|వసంతరావు గీతే
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|33276
|28272
|-
|125
|నాసిక్ వెస్ట్
|[[సీమా హిరాయ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|67489
|సుధాకర్ భికా
|[[శివసేన]]
|37819
|29670
|-
|126
|దేవ్లాలీ
|యోగేష్ ఘోలప్
|[[శివసేన]]
|49751
|రాందాస్ సదాఫూలే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|21580
|28171
|-
|127
|ఇగత్‌పురి
|నిర్మలా గావిట్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|49128
|శివరామ్ జోలె
|[[శివసేన]]
|38751
|10377
|-
! colspan=&quot;9&quot; |పాల్ఘర్ జిల్లా
|-
|128
|దహను
|[[ధనరే పాస్కల్ జన్యా]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|44849
|మంగత్ బార్క్య వంశ
|సీపీఐ(ఎం)
|28149
|16700
|-
|129
|విక్రమ్‌గడ్
|విష్ణు సవర
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|40201
|ప్రకాష్ నికమ్
|[[శివసేన]]
|36356
|3845
|-
|130
|పాల్ఘర్
|కృష్ణ ఘోడా
|[[శివసేన]]
|46,142
|రాజేంద్ర గవిట్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|45627
|515
|-
|131
|బోయిసర్
|[[విలాస్ తారే]]
|బహుజన్ వికాస్ ఆఘాది 
|64550
|కమలాకర్ అన్య దళవి
|[[శివసేన]]
|51677
|12873
|-
|132
|నలసోపర
|[[క్షితిజ్ ఠాకూర్]]
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి]] 
|113566
|[[రాజన్ నాయక్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|59067
|54499
|-
|133
|వసాయ్
|హితేంద్ర ఠాకూర్
|బహుజన్ వికాస్ ఆఘాది 
|97291
|వివేక్ పండిట్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|65395
|31896
|-
! colspan=&quot;9&quot; |థానే జిల్లా
|-
|134
|భివాండి రూరల్
|[[శాంతారామ్ మోర్]]
|[[శివసేన]]
|57082
|శాంతారామ్ దుండారం పాటిల్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|47922
|9160
|-
|135
|షాహాపూర్
|పాండురంగ్ బరోరా
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|56813
|[[దౌలత్ దరోదా]]
|[[శివసేన]]
|51269
|5544
|-
|136
|భివాండి వెస్ట్
|[[మహేష్ ప్రభాకర్ చౌఘులే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|42483
|షోయబ్ అష్ఫాక్ ఖాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|39157
|3326
|-
|137
|భివాండి తూర్పు
|[[రూపేష్ మ్హత్రే]]
|[[శివసేన]]
|33541
|సంతోష్ శెట్టి
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|30148
|3393
|-
|138
|కళ్యాణ్ వెస్ట్
|నరేంద్ర పవార్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54388
|విజయ్ సాల్వి
|[[శివసేన]]
|52169
|2219
|-
|139
|ముర్బాద్
|[[కిసాన్ కథోర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85543
|గోతిరామ్ పవార్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|59313
|26230
|-
|140
|అంబర్‌నాథ్
|[[బాలాజీ కినికర్]]
|[[శివసేన]]
|47000
|రాజేష్ వాంఖడే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|44959
|2041
|-
|141
|ఉల్హాస్‌నగర్
|జ్యోతి కాలని
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|43760
|[[కుమార్ ఐలానీ]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|41897
|1863
|-
|142
|కళ్యాణ్ ఈస్ట్
|[[గణపత్ గైక్వాడ్]]
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|36357
|గోపాల్ లాంగే
|[[శివసేన]]
|35612
|745
|-
|143
|డోంబివాలి
|రవీంద్ర చవాన్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|83872
|దీపేష్ మ్హత్రే
|[[శివసేన]]
|37647
|46225
|-
|144
|కళ్యాణ్ రూరల్
|సుభాష్ భోయిర్
|[[శివసేన]]
|84,110
|రమేష్ పాటిల్
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|39898
|44212
|-
|145
|మీరా భయందర్
|[[నరేంద్ర మెహతా]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|91468
|[[గిల్బర్ట్ మెండోంకా]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|59176
|32292
|-
|146
|ఓవాలా-మజివాడ
|[[ప్రతాప్ సర్నాయక్]]
|[[శివసేన]]
|68571
|సంజయ్ పాండే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|57665
|10906
|-
|147
|కోప్రి-పచ్పఖాడి
|ఏకనాథ్ షిండే
|[[శివసేన]]
|100316
|సందీప్ లేలే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|48447
|51869
|-
|148
|థానే
|[[సంజయ్ కేల్కర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70884
|రవీంద్ర ఫాటక్
|[[శివసేన]]
|58296
|12588
|-
|149
|ముంబ్రా-కాల్వా
|జితేంద్ర అవద్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|86533
|దశరథ్ పాటిల్
|[[శివసేన]]
|38850
|47683
|-
|150
|ఐరోలి
|సందీప్ నాయక్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|76444
|విజయ్ చౌగులే
|[[శివసేన]]
|67719
|8725
|-
|151
|బేలాపూర్
|[[మందా మ్హత్రే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|55316
|గణేష్ నాయక్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|53825
|1491
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ముంబై సబర్బన్
|-
|152
|బోరివాలి
|వినోద్ తావ్డే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|108278
|ఉత్తమ్‌ప్రకాష్ అగర్వాల్
|[[శివసేన]]
|29011
|79267
|-
|153
|దహిసర్
|[[మనీషా అశోక్ చౌదరి|మనీషా చౌదరి]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|77238
|[[వినోద్ ఘోసల్కర్]]
|[[శివసేన]]
|38660
|38578
|-
|154
|మగథానే
|[[ప్రకాష్ సర్వే]]
|[[శివసేన]]
|65016
|హేమేంద్ర మెహతా
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|44631
|20385
|-
|155
|ములుండ్
|తారా సింగ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|93850
|చరణ్ సింగ్ సప్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|28543
|65307
|-
|156
|విక్రోలి
|[[సునీల్ రౌత్]]
|[[శివసేన]]
|50302
|[[మంగేష్ సాంగ్లే]]
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|24963
|25339
|-
|157
|భాండప్ వెస్ట్
|[[అశోక్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|48151
|మనోజ్ కోటక్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|43379
|4772
|-
|158
|జోగేశ్వరి తూర్పు
|రవీంద్ర వైకర్
|[[శివసేన]]
|72767
|ఉజ్వల మోదక్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|43805
|28962
|-
|159
|దిందోషి
|[[సునీల్ ప్రభు]]
|[[శివసేన]]
|56577
|[[రాజహన్స్ సింగ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|36749
|19828
|-
|160
|కండివాలి తూర్పు
|[[అతుల్ భత్ఖల్కర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|72427
|[[రమేష్ సింగ్ ఠాకూర్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|31239
|41188
|-
|161
|చార్కోప్
|[[యోగేష్ సాగర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|96097
|శుభదా గుడేకర్
|[[శివసేన]]
|31730
|64367
|-
|162
|మలాడ్ వెస్ట్
|అస్లాం షేక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|56574
|రామ్ బరోట్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54271
|2303
|-
|163
|గోరెగావ్
|[[విద్యా ఠాకూర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|63629
|[[సుభాష్ దేశాయ్]]
|[[శివసేన]]
|58873
|4756
|-
|164
|వెర్సోవా
|[[భారతీ లవేకర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|49182
|బల్దేవ్ ఖోసా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|22784
|26398
|-
|165
|అంధేరి వెస్ట్
|[[అమీత్ సతమ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|59022
|[[అశోక్ జాదవ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|34982
|24040
|-
|166
|అంధేరి తూర్పు
|రమేష్ లత్కే
|[[శివసేన]]
|52817
|సునీల్ యాదవ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|47338
|5479
|-
|167
|విలే పార్లే
|[[పరాగ్ అలవాని]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|74270
|శశికాంత్ పాట్కర్
|[[శివసేన]]
|41835
|32435
|-
|168
|చండీవాలి
|నసీమ్ ఖాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|73141
|సంతోష్ సింగ్
|[[శివసేన]]
|43672
|29469
|-
|169
|ఘాట్‌కోపర్ వెస్ట్
|[[రామ్ కదమ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|80343
|సుధీర్ మోర్
|[[శివసేన]]
|38427
|41916
|-
|170
|ఘట్కోపర్ తూర్పు
|[[ప్రకాష్ మెహతా]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|67012
|జగదీష్ చౌదరి
|[[శివసేన]]
|26885
|40127
|-
|171
|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్
|[[అబూ అజ్మీ]]
|ఎస్‌పీ
|41719
|సురేష్ పాటిల్
|[[శివసేన]]
|31782
|9937
|-
|172
|అణుశక్తి నగర్
|[[తుకారాం రామకృష్ణ కేట్]]
|[[శివసేన]]
|39966
|[[నవాబ్ మాలిక్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|38959
|1007
|-
|173
|చెంబూర్
|[[ప్రకాష్ ఫాటర్‌పేకర్]]
|[[శివసేన]]
|47410
|చంద్రకాంత్ హందోరే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|37383
|10027
|-
|174
|కుర్లా
|[[మంగేష్ కుడాల్కర్]]
|[[శివసేన]]
|41580
|విజయ్ కాంబ్లే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|28901
|12679
|-
|175
|కాలినా
|[[సంజయ్ పొట్నీస్]]
|[[శివసేన]]
|30715
|అమర్జిత్ సింగ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|29418
|1297
|-
|176
|వాండ్రే ఈస్ట్
|బాలా సావంత్
|[[శివసేన]]
|41388
|కృష్ణ పార్కర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|25791
|15597
|-
|177
|వాండ్రే వెస్ట్
|[[ఆశిష్ షెలార్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|74779
|[[బాబా సిద్దిఖీ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47868
|26911
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ముంబై సిటీ జిల్లా
|-
|178
|ధారవి
|వర్షా గైక్వాడ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47718
|బాబూరావు మానె
|[[శివసేన]]
|32390
|15328
|-
|179
|సియోన్ కోలివాడ
|[[ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|40869
|మంగేష్ సతంకర్
|[[శివసేన]]
|37131
|3738
|-
|180
|వడాలా
|[[కాళిదాస్ కొలంబ్కర్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|38540
|మిహిర్ కోటేచా
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|37740
|800
|-
|181
|మహిమ్
|[[సదా సర్వాంకర్]]
|[[శివసేన]]
|46291
|నితిన్ సర్దేశాయ్
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|40350
|5941
|-
|182
|వర్లి
|సునీల్ షిండే
|[[శివసేన]]
|60,625
|సచిన్ అహిర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|37,613
|23012
|-
|183
|శివాది
|[[అజయ్ చౌదరి]]
|[[శివసేన]]
|72462
|బాలా నందగావ్కర్
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|30553
|41909
|-
|184
|బైకుల్లా
|[[వారిస్ పఠాన్]]
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|25314
|మధు చవాన్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|23957
|1357
|-
|185
|మలబార్ హిల్
|మంగళ్ లోధా
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|97818
|అరవింద్ దుద్వాడ్కర్
|[[శివసేన]]
|29132
|68686
|-
|186
|ముంబాదేవి
|[[అమీన్ పటేల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|39188
|అతుల్ షా
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|30675
|8513
|-
|187
|కొలాబా
|[[రాజ్ కె. పురోహిత్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|52608
|పాండురంగ్ సక్పాల్
|[[శివసేన]]
|28821
|23787
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రాయగడ జిల్లా
|-
|188
|పన్వెల్
|[[ప్రశాంత్ ఠాకూర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|125142
|బలరాం పాటిల్
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]] 
|111927
|13215
|-
|189
|కర్జాత్
|[[సురేష్ నారాయణ్ లాడ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|57013
|[[మహేంద్ర థోర్వ్]]
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|55113
|1900
|-
|190
|యురాన్
|[[మనోహర్ భోయిర్]]
|[[శివసేన]]
|56131
|వివేక్ పాటిల్
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|55320
|811
|-
|191
|పెన్
|[[ధైర్యశిల్ పాటిల్]]
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|64616
|[[రవిశేత్ పాటిల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|60496
|4120
|-
|192
|అలీబాగ్
|పండిట్‌షేట్ పాటిల్
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|76959
|మహేంద్ర దాల్వీ
|[[శివసేన]]
|60865
|16094
|-
|193
|శ్రీవర్ధన్
|అవధూత్ తత్కరే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|61038
|రవి ముండే
|[[శివసేన]]
|60961
|77
|-
|194
|మహద్
|[[భరత్‌షేట్ గోగావాలే]]
|[[శివసేన]]
|94408
|[[మాణిక్ జగ్తాప్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|73152
|21256
|-
! colspan=&quot;9&quot; |పూణే జిల్లా
|-
|195
|జున్నార్
|[[శరద్ సోనావనే]]
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|60305
|ఆశా బుచ్కే
|[[శివసేన]]
|43382
|16923
|-
|196
|అంబేగావ్
|దిలీప్ వాల్సే-పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|120235
|అరుణ్ గిరే
|[[శివసేన]]
|62081
|58154
|-
|197
|ఖేడ్ అలంది
|[[సురేష్ గోర్]]
|[[శివసేన]]
|103207
|[[దిలీప్ మోహితే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|70489
|32718
|-
|198
|షిరూర్
|[[బాబూరావు పచర్నే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|92579
|[[అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|81638
|10941
|-
|199
|దౌండ్
|[[రాహుల్ కుల్]]
|RSP
|87649
|[[రమేష్ థోరట్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|76304
|11345
|-
|200
|ఇందాపూర్
|దత్తాత్రయ్ భర్నే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|108400
|హర్షవర్ధన్ పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|94227
|14173
|-
|201
|బారామతి
|అజిత్ పవార్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|150588
|ప్రభాకర్ గవాడే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|60797
|89791
|-
|202
|పురందర్
|[[విజయ్ శివ్‌తారే]]
|[[శివసేన]]
|82339
|[[సంజయ్ జగ్తాప్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|73749
|8590
|-
|203
|భోర్
|[[సంగ్రామ్ తోపటే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|78602
|కులదీప్ కొండే
|[[శివసేన]]
|59651
|18951
|-
|204
|మావల్
|[[బాలా భేగాడే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|95319
|జ్ఞానోబ మౌలి దభదే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|67318
|28001
|-
|205
|చించ్వాడ్
|లక్ష్మణ్ జగ్తాప్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|123786
|రాహుల్ కలాటే
|[[శివసేన]]
|63489
|60297
|-
|206
|పింప్రి
|[[గౌతమ్ చబుక్స్వర్]]
|[[శివసేన]]
|51096
|[[అన్నా బన్సోడే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|48761
|2335
|-
|207
|భోసారి
|[[మహేష్ లాంగే]]
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|60173
|సులభ ఉబలే
|[[శివసేన]]
|44857
|15316
|-
|208
|వడ్గావ్ షెరీ
|[[జగదీష్ ములిక్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|66908
|[[సునీల్ టింగ్రే]]
|[[శివసేన]]
|61583
|5325
|-
|209
|శివాజీనగర్
|[[విజయ్ కాలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|56460
|[[వినాయక్ నిమ్హాన్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|34413
|22047
|-
|210
|కోత్రుడ్
|మేధా కులకర్ణి
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|100941
|చంద్రకాంత్ మోకాటే
|[[శివసేన]]
|36279
|64662
|-
|211
|ఖడక్వాస్లా
|[[భీమ్‌రావ్ తాప్‌కీర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|111531
|దిలీప్ బరాటే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|48505
|63026
|-
|212
|పార్వతి
|[[మాధురి మిసల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|95583
|తవారే సచిన్ షామ్
|[[శివసేన]]
|26493
|69090
|-
|213
|హడప్సర్
|[[యోగేష్ తిలేకర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|82629
|[[మహదేవ్ బాబర్]]
|[[శివసేన]]
|52381
|30248
|-
|214
|పూణే కంటోన్మెంట్
|[[దిలీప్ కాంబ్లే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54692
|రమేష్ బాగ్వే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|39737
|14955
|-
|215
|కస్బా పేత్
|గిరీష్ బాపట్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73594
|రోహిత్ తిలక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|31322
|42272
|-
! colspan=&quot;9&quot; |అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా
|-
|216
|[[అకోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోల్]]
|[[వైభవ్ మధుకర్ పిచాడ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|67,696
|మధుకర్ తల్పాడే
|[[శివసేన]]
|47634
|20062
|-
|217
|సంగమ్నేర్
|బాలాసాహెబ్ థోరట్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|103,564
|జనార్దన్ అహెర్
|[[శివసేన]]
|44759
|58805
|-
|218
|షిరిడీ
|రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|121,459
|అభయ్ షెల్కే పాటిల్
|[[శివసేన]]
|46797
|74662
|-
|219
|కోపర్‌గావ్
|[[స్నేహలతా కోల్హే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,763
|[[అశుతోష్ అశోక్‌రావ్ కాలే]]
|[[శివసేన]]
|70493
|29270
|-
|220
|శ్రీరాంపూర్
|[[భౌసాహెబ్ మల్హరీ కాంబ్లే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|57118
|భౌసాహెబ్ వాక్చౌరే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|45634
|11484
|-
|221
|నెవాసా
|బాలాసాహెబ్ ముర్కుటే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|84,570
|శంకర్రావు గడఖ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|79911
|4659
|-
|222
|షెవ్‌గావ్
|[[మోనికా రాజీవ్ రాజలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|134,685
|చంద్రశేఖర్ ఘూలే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|81500
|53185
|-
|223
|రాహురి
|[[శివాజీ భానుదాస్ కర్దిలే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|91,454
|ఉషా తాన్పురే
|[[శివసేన]]
|65778
|25676
|-
|224
|పార్నర్
|[[విజయరావు భాస్కరరావు ఆటి]]
|[[శివసేన]]
|73,263
|సుజిత్ జవారే పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|45841
|27422
|-
|225
|[[అహ్మద్‌నగర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ]]
|[[సంగ్రామ్ జగ్తాప్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|49,378
|అనిల్ రాథోడ్
|[[శివసేన]]
|46061
|3317
|-
|226
|శ్రీగొండ
|రాహుల్ జగ్తాప్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|99,281
|బాబాన్‌రావ్ పచ్చపుటే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85644
|13637
|-
|227
|కర్జత్ జమ్‌ఖేడ్
|[[రామ్ షిండే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|84058
|రమేష్ ఖాడే
|[[శివసేన]]
|46242
|37816
|-
! colspan=&quot;9&quot; |బీడ్ జిల్లా
|-
|228
|[[జియోరాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జియోరాయ్]]
|[[లక్ష్మణ్ పవార్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|136,384
|[[బాదమ్‌రావ్ పండిట్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|76383
|60001
|-
|229
| [[మజల్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజల్‌గావ్]]
|[[ఆర్.టి. దేశ్‌ముఖ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|112,497
|[[ప్రకాష్‌దాదా సోలంకే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|75252
|37245
|-
|230
|[[బీడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీడ్]]
|[[జయదత్తాజీ క్షీరసాగర్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|77,134
|వినాయక్ మేటే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|71002
|6132
|-
|231
|అష్టి
|భీమ్రావ్ ధోండే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|120915
|[[సురేష్ దాస్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|114933
|5982
|-
|232
|కైజ్
|[[సంగీత థోంబ్రే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|106834
|[[నమితా ముండాడ]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|64113
|42721
|-
|233
|పర్లీ
|[[పంకజా ముండే]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|96904
|ధనంజయ్ ముండే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|71009
|25895
|-
! colspan=&quot;9&quot; |లాతూర్ జిల్లా
|-
|234
|లాతూర్ రూరల్
|త్రయంబక్రావ్ భిసే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|100897
|[[రమేష్ కరాద్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|90387
|10510
|-
|235
|లాతూర్ సిటీ
|[[అమిత్ దేశముఖ్|అమిత్ దేశ్‌ముఖ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|119656
|శైలేష్ లాహోటి
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70191
|49465
|-
|236
|[[అహ్మద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌పూర్]]
|[[వినాయక్‌రావు కిషన్‌రావ్ జాదవ్ పాటిల్]]	
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|61957
|[[బాబాసాహెబ్ మోహన్‌రావ్ పాటిల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|57951
|4006
|-
|237
|[[ఉద్గీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉద్గీర్]]
|[[సుధాకర్ భలేరావు]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|66686
|[[సంజయ్ బన్సోడ్‌]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|41792
|24894
|-
|238
|[[నీలంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలంగా]] 
|[[సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|76817
|అశోక్ పాటిల్ నీలంగేకర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|49306
|27511
|-
|239
|ఔసా
|[[బసవరాజ్ పాటిల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|64237
|[[దినకర్ బాబురావు మనే]]
|[[శివసేన]]
|55379
|8858
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ఉస్మానాబాద్ జిల్లా
|-
|240
|ఉమార్గ
|[[జ్ఞానరాజ్ చౌగులే]]
|[[శివసేన]]
|65178
|కిసాన్ కాంబ్లే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|44736
|20442
|-
|241
|తుల్జాపూర్
|మధుకరరావు చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70701
|జీవన్‌రావ్ గోర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|41091
|29610
|-
|242
|ఉస్మానాబాద్
|[[రాణా జగ్జిత్‌సింగ్ పాటిల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|88469
|ఓంప్రకాష్ రాజేనింబాల్కర్
|[[శివసేన]]
|77663
|10806
|-
|243
|పరండా
|[[రాహుల్ మోతే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|78548
|[[జ్ఞానేశ్వర్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|66159
|12389
|-
! colspan=&quot;9&quot; |షోలాపూర్ జిల్లా
|-
|244
|కర్మల
|[[నారాయణ్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|60674
|రష్మీ బగల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|60417
|257
|-
|245
|మాధా
|[[బాబాన్‌రావ్ విఠల్‌రావ్ షిండే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|97803
|కళ్యాణ్ కాలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|62025
|35778
|-
|246
|బర్షి
|[[దిలీప్ సోపాల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|97655
|రాజేంద్ర రౌత్
|[[శివసేన]]
|92544
|5111
|-
|247
|మోహోల్
|[[రమేష్ కదమ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|62120
|సంజయ్ క్షీరసాగర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|53753
|8367
|-
|248
|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్
|[[విజయ్ దేశ్‌ముఖ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|86877
|మహేష్ గడేకర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|17999
|68878
|-
|249
|షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్
|ప్రణితి షిండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|46907
|షేక్ తౌఫిక్ ఈజ్ మెయిల్
|AIMIM
|37138
|9769
|-
|250
|అక్కల్కోట్
|[[సిద్ధరామ్ మ్హెత్రే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|97333
|సిద్రామప్ప పాటిల్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|79689
|17644
|-
|251
|షోలాపూర్ సౌత్
|[[సుభాష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70077
|[[దిలీప్ మానే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|42954
|27123
|-
|252
|పంఢరపూర్
|భరత్ భాల్కే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|91863
|ప్రశాంత్ పరిచారక్
|SWA
|82950
|8913
|-
|253
|[[సంగోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగోలా]]
|[[గణపతిరావు దేశ్‌ముఖ్]]
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|94374
|షాహాజీబాపు పాటిల్
|[[శివసేన]]
|69150
|25224
|-
|254
|మల్సిరాస్
|హనుమంత్ డోలాస్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|77179
|అనంత్ ఖండగాలే
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|70934
|6245
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సతారా జిల్లా
|-
|255
|ఫల్తాన్ 
|[[దీపక్ ప్రహ్లాద్ చవాన్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|92910
|దిగంబర్ ఆగవానే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|59342
|33568
|-
|256
|వాయ్
|[[మకరంద్ జాదవ్|మకరంద్ లక్ష్మణరావు జాదవ్ పాటిల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|101218
|మదన్ భోసాలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|62516
|38702
|-
|257
|కోరేగావ్
|[[శశికాంత్ షిండే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|95213
|విజయరావు కనసే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47966
|47247
|-
|258
|[[మాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్]]
|[[జయకుమార్ గోర్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|75708
|శేఖర్ గోర్
|RSP
|52357
|23351
|-
|259
|కరాడ్ నార్త్
|శామ్రావ్ పాండురంగ్ పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|78324
|ధైర్యశిల్ కదం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|57817
|20507
|-
|260
|కరాడ్ సౌత్
|పృథ్వీరాజ్ చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|76831
|విలాస్‌రావు పాటిల్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|60413
|16418
|-
|261
|పటాన్
|శంభురాజ్ దేశాయ్
|[[శివసేన]]
|104419
|సత్యజిత్ పాటంకర్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|85595
|18824
|-
|262
|సతారా
|[[శివేంద్ర రాజే భోసలే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|97964
|దీపక్ పవార్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|50151
|47813
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రత్నగిరి జిల్లా
|-
|263
|దాపోలి
|సంజయ్ కదమ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|52907
|సూర్యకాంత్ దాల్వీ
|[[శివసేన]]
|49123
|3784
|-
|264
|గుహగర్
|భాస్కర్ జాదవ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|72525
|వినయ్ నటు
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|39761
|32764
|-
|265
|చిప్లున్
|[[సదానంద్ చవాన్]]
|[[శివసేన]]
|75695
|[[శేఖర్ గోవిందరావు నికమ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|69627
|6068
|-
|266
|రత్నగిరి
|[[ఉదయ్ సమంత్]]
|[[శివసేన]]
|93876
|బాల్ మనే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54449
|39427
|-
|267
|రాజాపూర్
|రాజన్ సాల్వి
|[[శివసేన]]
|76266
|రాజేంద్ర దేశాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|37204
|39062
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సింధుదుర్గ్ జిల్లా
|-
|268
|కంకవ్లి
|[[నితేష్ రాణే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74715
|ప్రమోద్ జాతర్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|48736
|25979
|-
|269
|కుడల్
|[[వైభవ్ నాయక్]]
|[[శివసేన]]
|70582
|[[నారాయణ్ రాణే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|60206
|10376
|-
|270
|సావంత్‌వాడి
|[[దీపక్ కేసర్కర్]]
|[[శివసేన]]
|70902
|రాజన్ తెలి
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|29710
|41192
|-
! colspan=&quot;9&quot; |కొల్హాపూర్ జిల్లా
|-
|271
|చంద్‌గడ్
|సంధ్యాదేవి దేశాయ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|51,599
|నర్సింగరావు పాటిల్
|[[శివసేన]]
|43400
|8199
|-
|272
|రాధానగరి
|[[ప్రకాష్ అబిత్కర్]]
|[[శివసేన]]
|132,485
|[[కృష్ణారావు పాటిల్|కె.పి. పాటిల్‌]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|93077
|39408
|-
|273
|కాగల్
|హసన్ ముష్రిఫ్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|123,626
|సంజయ్ ఘటగే
|[[శివసేన]]
|117692
|5934
|-
|274
|[[కొల్హాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ సౌత్]]
|[[అమల్ మహాదిక్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|105,489
|సతేజ్ పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|96961
|8528
|-
|275
|కార్వీర్
|[[చంద్రదీప్ నరకే|చంద్రదీప్ నార్కే]]
|[[శివసేన]]
|107,998
|పిఎన్ పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|107288
|710
|-
|276
|కొల్హాపూర్ నార్త్
|[[రాజేష్ క్షీరసాగర్]]
|[[శివసేన]]
|69,736
|సత్యజిత్ కదమ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47,315
|22,421
|-
|277
|షాహువాడి
|[[సత్యజిత్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|74,702
|[[వినయ్ కోర్]]
|JSS
|74314
|388
|-
|278
|హత్కనంగాలే
|[[సుజిత్ మించెకర్]]
|[[శివసేన]]
|89,087
|జయవంతరావు అవలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|59717
|29370
|-
|279
|ఇచల్‌కరంజి
|[[సురేష్ హల్వంకర్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|94,214
|[[ప్రకాష్ అవడే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|78989
|15225
|-
|280
|శిరోల్
|[[ఉల్లాస్ పాటిల్]]
|[[శివసేన]]
|70,809
|రాజేంద్ర పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|50776
|20033
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సాంగ్లీ జిల్లా
|-
|281
|మిరాజ్
|సురేష్ ఖాడే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|93,795
|శిధేశ్వర్ జాదవ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|29728
|64067
|-
|282
|సాంగ్లీ
|[[సుధీర్ గాడ్గిల్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|80,497
|[[మదన్ పాటిల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|66040
|14457
|-
|283
|ఇస్లాంపూర్
|జయంత్ పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|113,045
|అభిజిత్ పాటిల్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|37859
|75186
|-
|284
|శిరాల
|[[శివాజీరావు నాయక్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85,363
|[[మాన్‌సింగ్ ఫత్తేసింగ్రావ్ నాయక్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|81695
|3668
|-
|285
|పలుస్-కడేగావ్
|[[పతంగ్ రావు కదమ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|112,523
|పృథ్వీరాజ్ దేశ్‌ముఖ్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|88489
|24034
|-
|286
|ఖానాపూర్
|[[అనిల్ బాబర్]]
|[[శివసేన]]
|72,849
|సదాశివరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|53052
|19797
|-
|287
|తాస్గావ్-కవతే మహంకల్
|[[ఆర్. ఆర్. పాటిల్|ఆర్ ఆర్ పాటిల్]] \ [[సుమన్ పాటిల్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|108,310
|అజిత్రావ్ ఘోర్పడే
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85900
|22410
|-
|288
|జాట్
|విలాస్‌రావ్ జగ్తాప్
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|72,885
|[[విక్రమ్‌సిన్హ్ బాలాసాహెబ్ సావంత్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|55187
|17698
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}{{మహారాష్ట్ర ఎన్నికలు}}

[[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]</text>
      <sha1>e1e6ggtnv46g936ys4vinmcc3alx1y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2009 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398174</id>
    <revision>
      <id>4977886</id>
      <parentid>4794454</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108563" sha1="t2yikqyy4hjrtb078a6g263bk08jdd4" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = 2009 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు
| country = భారతదేశం
| type = శాసనసభ
| ongoing = yes
| party_colour = 
| previous_election = 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు
| previous_year = 2004 Madras state
| next_election = 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు
| next_year = 2014 (India)
| election_date = 2009 ఏప్రిల్ 16 - 23
| seats_for_election = మొత్తం 288 శాసనసభ స్థానాలన్నింటికీ
| turnout = 59.68% ({{increase}}3.94%)
&lt;!-- Congress --&gt;| image1 = [[File:Ashok Chavan With Coat.jpeg|100px]]
| leader1 = [[అశోక్ చవాన్]]
| leader_since1 = 2008
| party1 = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| alliance1 = మహా అగాడీ
| leaders_seat1 = [[భోకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్]]
| running_mate1 = 
| last_election1 = 
| seats_before1 = 69
| seats_needed1 = 
| seats1 = 82
| seat_change1 = {{increase}} 13
| popular_vote1 = 
| percentage1 = 21.01%
| swing1 = &lt;!-- NCP --&gt;
| image2 = [[File:R. R. Patil.jpg|70px]]
| leader2 = ఆర్.ఆర్. పాటిల్
| leader_since2 = 2004
| party2 = నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ
| alliance2 = మహా అగాడీ
| leaders_seat2 = [[తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్]]
| last_election2 = 
| seats_before2 = 71
| seats_needed2 = 
| seats2 = 62
| seat_change2 = {{decrease}} 9
| popular_vote2 = 
| percentage2 = 16.37%
| swing2 = &lt;!-- BJP --&gt;
| image3 = [[File:Gopinath Munde.jpg|70px]]
| leader3 = [[గోపీనాథ్ ముండే]]
| leader_since3 = 1995
| party3 = భారతీయ జనతా పార్టీ
| alliance3 = మహా యుతి
| leaders_seat3 = ''పోటీ చెయ్యలేదు''
| last_election3 = 
| seats_before3 = 54
| seats_needed3 = 
| seats3 = 46
| seat_change3 = {{decrease}} 8
| popular_vote3 = 
| percentage3 = 14.02%
| swing3 = &lt;!-- Shiv Sena --&gt;
| image4 = [[File:Bal_Thackeray_at_70th_Master_Dinanath_Mangeshkar_Awards_(1)_(cropped).jpg|70px]]
| leader4 = [[బాలాసాహెబ్ థాకరే]]
| leader_since4 = 1990
| party4 = శివసేన
| alliance4 = మహా యుతి
| leaders_seat4 = ''పోటీ చెయ్యలేదు''
| last_election4 = 
| seats_before4 = 62
| seats_needed4 = 
| seats4 = 44
| seat_change4 = {{decrease}} 18
| popular_vote4 = 
| percentage4 = 16.26%
| swing4 = 
| image5 = [[File:Raj Thackeray2.jpg|70x70px]]
| leader5 = [[రాజ్ థాకరే]]
| leader_since5 = 2006
| party5 = మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన
| leaders_seat5 = 
| last_election5 = 
| seats_before5 = (కొత్త పార్టీ)
| seats_needed5 = 
| seats5 = 13
| seat_change5 = {{increase}} 13
&lt;!-- Chief Minister --&gt;| title = ముఖ్యమంత్రి
| before_election = అశోక్ చవాన్
| before_party = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| posttitle = ముఖ్యమంత్రి
| after_election = అశోక్ చవాన్
| after_party = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| majority_seats = 145
| map = [[File:Maharashtra 2009 Vidhan Sabha Election Results.png|240px]]
| map_size = 240px
| percentage5 = 5.71%
}}

[[మహారాష్ట్ర]] 13 వ '''శాసనసభకు ఎన్నికలు''' 2009 అక్టోబరు 13 న జరిగాయి. ఎన్నికల్లో అధికార [[డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ (ఇండియా)|డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్]] ([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]], [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] (ఎన్‌సిపి) [[శివసేన]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీల]] (భాజపా) కూటమి, '''రిడాలోస్''' అనే పేరున్న రిపబ్లికన్ లెఫ్ట్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్‌గా అనే [[థర్డ్ ఫ్రంట్ (ఇండియా)|థర్డ్ ఫ్రంట్]]లు ఈ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసాయి.

2008 లో జరిగిన డీలిమిటేషన్ తర్వాత కొత్తగా ఏర్పాటైన అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలలో మహారాష్ట్ర శాసనసభలోని 288 మంది సభ్యులను ఓటర్లు ఎన్నుకున్నారు. ఫలితాలు 2009 అక్టోబరు 22 న ప్రకటించారు.

కాంగ్రెస్, ఎన్‌సిపి ల మహా అగాడీ ఎన్నికల్లో మెజారిటీ స్థానాలు గెలుచుకుని ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అశోక్ చవాన్ ముఖ్యమంత్రిగా ఎంపికయ్యాడు.

== ఎన్నికల రోజు ==

=== పోలింగ్ ===
మహారాష్ట్రలో దాదాపు 60% పోలింగ్ నమోదైంది. ద్వీప నగరం [[ముంబై|ముంబైలో]], మొత్తం నమోదిత ఓటర్లలో దాదాపు 48% మంది తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు. సబర్బన్ ముంబయిలో 52% పోలింగ్ శాతంతో మెరుగ్గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Turnout-State-betters-LS-show/articleshow/5122019.cms|title=Turnout: State betters LS show|date=14 October 2009|work=timesofindia-economictimes}}&lt;/ref&gt; నాసిక్‌లో కాంగ్రెస్-ఎంఎన్ఎస్ కార్యకర్తల మధ్య ఘర్షణలు జరిగాయి. గుంపును చెదరగొట్టడానికి పోలీసులు గాలిలో కాల్పులు జరపవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=rediff.com: Live: 60 pc polling in Maha, says CEC|url=http://news.rediff.com/news/assembly-election-update-2009-commtry.html|website=rediff.com}}&lt;/ref&gt;

=== గడ్చిరోలిలో నక్సల్స్ కలకలం ===
[[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి జిల్లాలోని]] రెండు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు, అహేరి, ఆర్మోరిలలో కనీసం 11 పోలింగ్ కేంద్రంలలో ఓటింగ్ ఆలస్యమై మధ్యాహ్నం 2 గంటలకు మొదలైంది. ఎన్నికల రోజు ప్రారంభంలో నక్సల్స్ కాల్పులు జరిపారు. తూర్పు మహారాష్ట్రలోని విదర్భ ప్రాంతంలోని మావోయిస్టు ప్రభావిత జిల్లాల్లో కట్టుదిట్టమైన భద్రత ఉన్నప్పటికీ, 9:30 గంటల ప్రాంతంలో నక్సల్స్ జిల్లాలోని బొంధై గ్రామంలో కాల్పులు జరిపారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Naxal scare in Gadchiroli|url=http://ibnlive.in.com/news/naxal-scare-in-gadchiroli/103204-37.html?from=tn|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004102802/http://ibnlive.in.com/news/naxal-scare-in-gadchiroli/103204-37.html?from=tn|archive-date=2012-10-04|website=IBNLive}}&lt;/ref&gt;

== అంచనాలు ==

వివిధ వార్తా సంస్థలు, ఎగ్జిట్ పోల్స్ ఎన్నికల భవిష్యత్తు ఫలితాలను అంచనా వేసాయి.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto;&quot;
!మూలం
! భవిష్య వాణి
|-
| CNN-IBN &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maharashtra votes, without hope of change|url=http://ibnlive.in.com/news/maharashtra-votes-without-hope-of-change/103234-37.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091015013710/http://ibnlive.in.com/news/maharashtra-votes-without-hope-of-change/103234-37.html|archive-date=2009-10-15|website=ibnlive.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Advantage Congress, NCP in Maharashtra|url=http://ibnlive.in.com/news/advantage-congress-ncp-in-maharashtra/103210-37.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091014140358/http://ibnlive.in.com/news/advantage-congress-ncp-in-maharashtra/103210-37.html|archive-date=2009-10-14|website=IBNLive}}&lt;/ref&gt;
| కాంగ్రెస్-ఎన్‌సీపీ (135-145)&lt;br /&gt;శివసేన-భాజపా (105 నుండి 115)&lt;br /&gt;ఎమ్‌ఎన్‌ఎస్ (8-12)&lt;br /&gt;ఇతరులు (25 - 35)
|-
| మహారాష్ట్ర టైమ్స్
| శివసేన-భాజపా (160) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=- Maharashtra Times|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5079041.cms|access-date=2024-02-09|archive-date=2012-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223065630/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/5079041.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| స్టార్ న్యూస్-నీల్సన్ ఎగ్జిట్ పోల్
| కాంగ్రెస్ (89)&lt;br /&gt;ఎన్‌సిపి (48)&lt;br /&gt;శివసేన (62)&lt;br /&gt;బీజేపీ (51)&lt;br /&gt;ఎమ్‌ఎన్‌ఎస్ (12)&lt;br /&gt; [[థర్డ్ ఫ్రంట్ (ఇండియా)|థర్డ్ ఫ్రంట్]], ఇతరులు (26) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Poll turnout at 60% and above; stray clashes occur|url=http://www.livemint.com/2009/10/13191903/Poll-turnout-at-60-and-above.html|website=livemint.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ఎన్నికల గణాంకాలు ==

* ఓటింగ్ శాతం: 60%
* నియోజకవర్గాల సంఖ్య: 288
* అభ్యర్థుల సంఖ్య: 211 మంది మహిళలతో సహా మొత్తం 3,559
* ఓటర్లు: పురుషులు 3,97,34,776, స్త్రీలు 3,60,76,469, మొత్తం 7,58,11,245
* పోలింగ్ కేంద్రంలు: 84,136
* అత్యధిక అభ్యర్థులు ఉన్న నియోజకవర్గం: ఔరంగాబాద్ తూర్పు - 28
* కనిష్ఠ సంఖ్యలో అభ్యర్థులు ఉన్న నియోజకవర్గం: దహను (ఎస్.టి), ఇస్లాంపూర్ - ఒక్కొక్కరు 4 మంది
* ఓటర్ల వారీగా అతిపెద్ద నియోజకవర్గం: చించ్వాడ్ (391,644 మంది ఓటర్లు)
* ఓటర్ల వారీగా అతి చిన్న నియోజకవర్గం: కుడాల్ (186,185 మంది ఓటర్లు)

పార్టీల వారీగా అభ్యర్థుల సంఖ్య:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!కూటమి
! colspan=&quot;3&quot; | పార్టీ
! పోటీ చేసిన సీట్లు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|'''యు.పి.ఎ''']]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[దస్త్రం:INC_Logo.png|center|58x58px]]
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
| 171 
|-
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
|[[దస్త్రం:NCP-flag.svg|center|50x50px]]
| [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| 112
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|'''ఎన్‌డిఎ''']]
| style=&quot;background-color:{{party color|Shiv Sena}}&quot; |
|[[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|center|50x50px]]
| [[శివసేన]]
| 160 
|-
| style=&quot;background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| 
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| 119
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''ఇతరులు'''
|
|
| రిపబ్లికన్ లెఫ్ట్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్
| 200
|-
|
|
| [[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన]]
| 145
|-
|
|
| [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]]
| 281
|-
|
|
| [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
| 21
|-
|
|
| [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
| 19
|}
[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]] 171, [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] 112, [[శివసేన]] 160, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] 119, రిపబ్లికన్ లెఫ్ట్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ '''RIDALOS''' 200, ఎమ్‌ఎన్‌ఎస్ 145, BSP 281, [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] 21, [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 19, RJD-1, స్వతంత్రులు + ఇతరులు 2,675

'''2009 మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో పాల్గొన్న రాజకీయ పార్టీల జాబితా.'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Party
!Abbreviation
|-
! colspan=&quot;4&quot; |National Parties
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
|-
| {{Full party name with color|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
|-
| {{Full party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Janata Dal}}
|[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|RJD]]
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPM]]
|-
| {{Full party name with color|Communist Party of India}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]]
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|BSP]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |State Parties
|-
| {{Full party name with color|Shiv Sena}}
|[[శివసేన|SHS]]
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (United)}}
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|JD (U)]]
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (Secular)}}
|జనతాదళ్ (సెక్యులర్)
|JD (S)
|-
| {{Full party name with color|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]]
|-
| {{Full party name with color|All India Forward Bloc}}
|[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్|AIFB]]
|-
| {{Full party name with color|Lok Janshakti Party}}
|LJP
|-
| {{Full party name with color|Jharkhand Mukti Morcha}}
|[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|JMM]]
|-
| {{Full party name with color|Assam United Democratic Front}}
|AUDF
|-
| {{Full party name with color|All India United Democratic Front}}
|AIUDF
|-
| {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}
|[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|AIADMK]]
|-
! colspan=&quot;4&quot; |Registered (Unrecognised) Parties
|-
| {{Full party name with color|Maharashtra Navnirman Sena}}
|ఎమ్‌ఎన్‌ఎస్
|-
| {{Full party name with color|Akhil Bharatiya Hindu Mahasabha}}
|HMS
|-
| {{party color cell|Bharatiya Jana Sangh}}
|[[భారతీయ జనసంఘ్|Akhil Bharatiya Jana Sangh]]
|[[భారతీయ జనసంఘ్|ABJS]]
|-
| {{Full party name with color|Indian Union Muslim League}}
|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|IUML]]
|-
| {{Full party name with color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|AIMIM]]
|-
| {{Full party name with color|Swatantra Bharat Paksha}}
|STBP
|-
| {{Full party name with color|Akhil Bharatiya Sena}}
|ABHS
|-
| {{Full party name with color|Lok Satta Party}}
|[[లోక్ సత్తా పార్టీ|LSP]]
|-
| {{Full party name with color|Hindustan Janata Party}}
|HJP
|-
| {{Full party name with color|Rashtravadi Janata Party}}
|RVNP
|-
| {{Full party name with color|Samajwadi Jan Parishad}}
|SWJP
|-
| {{Full party name with color|Samata Party}}
|SAP
|-
| {{Full party name with color|Swabhimani Paksha}}
|SWP
|-
| {{party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|Peasants and Workers Party
|PWP
|-
| {{Full party name with color|Republican Party of India}}
|[[భారతీయ రిపబ్లికన్ పార్టీ|RPI]]
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (Khobragade)}}
|Republican Party of India (Khobragade)
|RPI (K)
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (Athawale)}}
|Republican Party of India (Athawale)
|RPI (A)
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India}}
|Republican Party of India (Democratic)
|RPI (D)
|-
| {{Full party name with color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}
|BBM
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Republican Ekta Manch}}
|BREM
|-
| {{Full party name with color|Bahujan Vikas Aaghadi}}
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి]]
|-
| {{Party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|Jan Surajya Shakti
|JSS
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Samaj Paksha}}
|RSPS
|-
| {{Full party name with color|Apna Dal}}
|AD
|-
| {{Full party name with color|Suheldev Bhartiya Samaj Party}}
|SBSP
|-
| {{Full party name with color|Indian Justice Party}}
|IJP
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Minorities Suraksha Mahasangh}}
|BMSM
|-
| {{Full party name with color|All India Minorities Front}}
|AIMF
|-
| {{Full party name with color|Democratic Secular Party}}
|DESEP
|-
| {{Party color cell|Peace Party of India}}
|Peace Party
|PECP
|-
| {{Full party name with color|Gondwana Ganatantra Party}}
|GGP
|-
| {{Full party name with color|Professionals Party of India}}
|PRPI
|-
| {{Full party name with color|Shivrajya Party}}
|SVRP
|-
| {{Full party name with color|Kranti Kari Jai Hind Sena}}
|KKJHS
|-
| {{Full party name with color|All India Krantikari Congress}}
|AIKC
|-
| {{Full party name with color|Prabuddha Republican Party}}
|PRCP
|-
| {{Full party name with color|Ambedkar National Congress}}
|ANC
|-
| {{Full party name with color|Navbharat Nirman Party}}
|NBNP
|-
| {{Full party name with color|National Lokhind Party}}
|NLHP
|-
| {{Party color cell|Proutist Sarva Samaj Samiti}}
|Proutist Sarva Samaj Party
|PTSS
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Krantikari Samajwadi Party}}
|RKSP
|-
| {{Full party name with color|Rashtrawadi Sena}}
|RWS
|-
| {{Full party name with color|Akhil Bhartiya Manavata Paksha}}
|ABMP
|-
| {{Full party name with color|Aihra National Party}}
|AHNP
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Jawala Shakti Paksha}}
|BJSP
|-
| {{Full party name with color|Bharatiya Parivartan Party}}
|BPP
|-
| {{Full party name with color|Gondwana Mukti Sena}}
|GMS
|-
| {{Full party name with color|Hindustani Swaraj Party}}
|HISWP
|-
| {{Full party name with color|Lok Bharati}}
|LB
|-
| {{Full party name with color|Loksangram}}
|LKSGM
|-
| {{Full party name with color|Minorities Democratic Party}}
|MNDP
|-
| {{Party color cell|Nelopa (United)}}
|Nelopa (United)
|NEL (U)
|-
| {{Party color cell|Peoples Party of India (Secular)}}
|Peoples Party of India (Secular)
|PPI (S)
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Aman Sena}}
|RAS
|-
| {{Party color cell|Republican Paksha (Khoripa)}}
|Republican Paksha (Khoripa)
|RP (K)
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (Ektawadi)}}
|Republican Party of India (Ektawadi)
|RPI (E)
|-
| {{Full party name with color|Rashtriya Sant Sandesh Party}}
|RSSDP
|-
| {{Full party name with color|Shoshit Samaj Dal}}
|SSD
|-
| {{Full party name with color|Sardar Vallabhbhai Patel Party}}
|SVPP
|-
| {{Full party name with color|United Secular Congress Party of India}}
|USCPI
|-
|}

== ఫలితాలు ==

=== తుది ఫలితాల చార్ట్ ===
{| style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}; width:37%;&quot; |'''82'''
| style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}}; width:27%;&quot; | '''62'''
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}; width:15%;&quot; | '''46'''
| style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}}; width:14%;&quot; | '''45'''
| style=&quot;background:{{party color|Independent}}; width:7&quot; | '''50'''
|-
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Indian National Congress}};&quot;&gt;'''INC'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Nationalist Congress Party}};&quot;&gt;'''NCP'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Bharatiya Janata Party}};&quot;&gt;'''బీజేపీ'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Shiv Sena}};&quot;&gt;'''SHS'''&lt;/span&gt;
| &lt;span style=&quot;color:{{party color|Others}};&quot;&gt;'''OTH'''&lt;/span&gt;
|}
[[దస్త్రం:Alliance-wise_Result_of_2009_Maharashtra_Legislative_Assembly_Election.png|399x399px]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |[[దస్త్రం:India_Maharashtra_Legislative_Assembly_2009.svg]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |నాయకుడు
! colspan=&quot;3&quot; |MLAs
! colspan=&quot;3&quot; |Votes
|-
!గెలుపు
!Of total
! class=&quot;unsortable&quot; |
!వోట్ల సంఖ్య
!శాతం
! class=&quot;unsortable&quot; |
|-
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|[[అశోక్ చవాన్|&lt;small&gt;Ashok Chavan&lt;/small&gt;]]
|'''82'''
|170
|{{Composition bar|82|288|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|9,521,703
|21.01%
|{{Percentage bar|width=100|21.01|}}
|-
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|R. R. Patil
|62
|113
|{{Composition bar|62|288|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|7,420,212
|16.37%
|{{Percentage bar|width=100|16.37|}}
|-
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[గోపీనాథ్ ముండే|&lt;small&gt;Gopinath Munde&lt;/small&gt;]]
|46
|119
|{{Composition bar|46|288|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|6,352,147
|14.02%
|{{Percentage bar|width=100|14.02|}}
|-
|[[శివసేన]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
|[[బాల్ ఠాక్రే|&lt;small&gt;Balasaheb Thackeray&lt;/small&gt;]]
|45
|160
|{{Composition bar|44|288|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|7,369,030
|16.26%
|{{Percentage bar|width=100|16.26|}}
|-
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Maharashtra Navnirman Sena}}&quot; |
|[[రాజ్ థాకరే|&lt;small&gt;Raj Thackeray&lt;/small&gt;]]
|13
|143
|{{Composition bar|13|288|{{party color|Maharashtra Navnirman Sena}}|Background color=|Width=}}
|2,585,597
|5.71%
|{{Percentage bar|width=100|5.71|}}
|-
|పెసెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ
| style=&quot;background-color: {{party color|Peasants and Workers Party of India}}&quot; |
|Jayant Prabhakar Patil
|04
|17
|{{Composition bar|4|288|{{party color|Peasants and Workers Party of India}}|Background color=|Width=}}
|503,895
|1.11%
|{{Percentage bar|width=100|1.11|}}
|-
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|Samajwadi Party]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Samajwadi Party}}&quot; |
|Abu Azmi
|04
|31
|{{Composition bar|4|288|{{party color|Samajwadi Party}}|Background color=|Width=}}
|337,378
|0.74%
|{{Percentage bar|width=100|0.74|}}
|-
|[[Jan Surajya Shakti]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Jan Surajya Shakti}}&quot; |
|Vinay Kore
|02
|37
|{{Composition bar|2|288|{{party color|Jan Surajya Shakti}}|Background color=|Width=}}
|575,224
|1.27%
|{{Percentage bar|width=100|1.27|}}
|-
|Bahujan Vikas Aaghadi
| style=&quot;background-color: {{party color|Bahujan Vikas Aghadi}}&quot; |
|Hitendra Thakur
|02
|04
|{{Composition bar|2|288|{{party color|Bahujan Vikas Aghadi}}|Background color=|Width=}}
|208,321
|0.46%
|{{Percentage bar|width=100|0.46|}}
|-
|Bharipa Bahujan Mahasangh
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}&quot; |
|[[ప్రకాష్ యశ్వంత్ అంబేద్కర్|&lt;small&gt;Prakash Ambedkar&lt;/small&gt;]]
|01
|103
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}|Background color=|Width=}}
|376,645
|0.83%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|Rajaram Ozare
|01
|20
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}|Background color=|Width=}}
|270,052
|0.60%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
|Rashtriya Samaj Paksha
| style=&quot;background-color: {{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}&quot; |
|&lt;small&gt;Babasaheb Patil&lt;/small&gt;
|01
|26
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}|Background color=|Width=}}
|187,126
|0.41%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
|Swabhimani Paksha
| style=&quot;background-color: {{party color|Swabhimani Paksha}}&quot; |
|Raju Shetti
|01
|14
|{{Composition bar|1|288|{{party color|Swabhimani Paksha}}|Background color=|Width=}}
|352,101
|0.78%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
|[[Lok Sangram]]
|
|Anil Anna Gote
|01
|02
|{{Composition bar|1|288|#00BBBF|Background color=|Width=}}
|60,924
|0.13%
|{{Percentage bar|width=100|0.83|}}
|-
![[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
| style=&quot;background-color:{{party color|Independents}}&quot; |
| -
|24
|1820
|{{Composition bar|24|288|{{party color|Independent}}|Background color=|Width=}}
|7,023,817
|15.50
|{{Percentage bar|width=100|15.50|}}
|-
!
!
!
!288
!
!
!45,314,855
!59.68%
!
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |చెల్లుబాటైన ఓట్లు
| 45,314,850
| 99.95%
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | చెల్లని ఓట్లు
| 23,095
| 0.05%
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | '''వేసిన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం'''
| '''45,337,945'''
| '''59.68%'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | నిరాకరణలు
| 30,630,367
| 40.32%
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | '''నమోదైన ఓటర్లు'''
| '''75,968,312'''
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;5&quot; |పార్టీ
! [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
! [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
! [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
! [[శివసేన]] 
|-
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]] 
|-
!
!
!
!
|-
|[[దస్త్రం:INC_Logo.png|center|133x133px]]
|[[దస్త్రం:Clock_symbol_of_NCP.png|center|123x123px]]
| 
|[[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|center]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | నాయకుడు 
|
|
|
|
|-
! [[అశోక్ చవాన్]]
! ఆర్ ఆర్ పాటిల్
! [[గోపీనాథ్ ముండే]]
! [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే]]
|-
! ఓట్లు
| '''21.01%'''
| 16.37%
| 14.02%
| 16.26%
|-
! సీట్లు 
|{{Composition bar|82|288}}{{Increase}} 13
|{{Composition bar|62|288}}{{Decrease}} 09
|{{Composition bar|46|288}}{{Decrease}} 08
|{{Composition bar|45|288}}{{Decrease}} 17
|}

=== నగరాల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!City Name
!Seats
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[శివసేన|SHS]]
! colspan=&quot;2&quot; |Oth
|-
|[[ముంబై]]
|35
|'''17'''
|
|03
|
|05
|
|04
|
|06
|
|-
|[[పూణే]]
|08
|02
|
|01
|
|02
|
|02
|
|00
|
|-
|[[నాగపూర్]]
|06
|02
|
|00
|
|'''04'''
|
|00
|
|00
|
|-
|[[థానే]]
|05
|00
|
|02
|
|00
|
|'''03'''
|
|00
|
|-
|పింప్రి-చించ్వాడ్
|06
|01
|
|01
|
|01
|
|01
|
|'''02'''
|
|-
|[[నాసిక్]]
|08
|02
|
|00
|
|00
|
|'''03'''
|
|00
|
|-
|కళ్యాణ్-డోంబివిలి
|06
|00
|
|01
|
|02
|
|01
|
|'''02'''
|
|-
|వసాయి-విరార్ సిటీ MC
|02
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|02
|
|-
|[[ఔరంగాబాద్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]]
|03
|01
|
|00
|
|00
|
|'''02'''
|
|00
|
|-
|నవీ ముంబై
|02
|00
|
|'''02'''
|
|00
|
|00
|
|00
|
|-
|[[షోలాపూర్]]
|03
|'''02'''
|
|00
|
|01
|
|00
|
|00
|
|-
|మీరా-భయందర్
|01
|00
|
|01
|
|00
|
|00
|
|00
|
|-
|భివాండి-నిజాంపూర్ MC
|03
|00
|
|00
|
|00
|
|01
|
|02
|
|-
|జల్గావ్ సిటీ
|05
|00
|
|01
|
|01
|
|'''02'''
|
|01
|
|-
|[[అమరావతి]]
|01
|01
|
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|-
|[[నాందేడ్]]
|03
|'''03'''
|
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|-
|[[కొల్హాపూర్]]
|06
|01
|
|02
|
|00
|
|02
|
|00
|
|-
|ఉల్హాస్నగర్
|01
|00
|
|00
|
|'''01'''
|
|00
|
|00
|
|-
|సాంగ్లీ-మిరాజ్-కుప్వాడ్
|02
|00
|
|00
|
|'''02'''
|
|00
|
|00
|
|-
|మాలెగావ్
|02
|00
|
|00
|
|00
|
|01
|
|00
|
|-
|[[అకోలా]]
|02
|00
|
|00
|
|01
|
|00
|
|01
|
|-
|[[లాతూర్]]
|01
|'''01'''
|
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|-
|[[ధూలే]]
|01
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|01
|
|-
|[[అహ్మద్‌నగర్]]
|01
|00
|
|00
|
|00
|
|01
|
|00
|
|-
|[[చంద్రపూర్]]
|03
|00
|
|00
|
|'''03'''
|
|00
|
|00
|
|-
|పర్భాని
|03
|00
|
|00
|
|00
|
|'''02'''
|
|01
|
|-
|ఇచల్కరంజి
|04
|01
|
|00
|
|01
|
|01
|
|01
|
|-
|[[జల్నా]]
|03
|01
|
|01
|
|00
|
|00
|
|01
|
|-
|అంబరనాథ్
|02
|00
|
|01
|
|00
|
|01
|
|00
|
|-
|భుసావల్
|02
|00
|
|01
|
|00
|
|00
|
|01
|
|-
|పన్వెల్
|02
|01
|
|01
|
|00
|
|00
|
|00
|
|-
|బీడ్
|05
|00
|
|'''04'''
|
|01
|
|00
|
|00
|
|-
|[[గోండియా]]
|02
|01
|
|00
|
|01
|
|00
|
|00
|
|-
|[[సతారా]]
|07
|01
|
|'''04'''
|
|00
|
|00
|
|02
|
|-
|[[షోలాపూర్]]
|03
|'''02'''
|
|00
|
|01
|
|00
|
|00
|
|-
|బర్షి
|01
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|'''01'''
|
|-
|యావత్మాల్
|03
|'''02'''
|
|00
|
|00
|
|01
|
|00
|
|-
|[[అఖల్పూర్]]
|01
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|'''01'''
|
|-
|[[ఉస్మానాబాద్]]
|03
|01
|
|00
|
|00
|
|'''02'''
|
|00
|
|-
|[[నందుర్బార్]]
|04
|'''02'''
|
|01
|
|00
|
|00
|
|01
|
|-
|[[వార్ధా]]
|01
|00
|
|00
|
|00
|
|00
|
|'''01'''
|
|-
|ఉద్గిర్
|01
|00
|
|00
|
|'''01'''
|
|00
|
|00
|
|-
|హింగన్‌‌ఘాట్
|01
|00
|
|00
|
|00
|
|'''01'''
|
|00
|
|-
!Total
!109
!40
!
!14
!
!19
!
!21
!
!15
!
|}

=== రకం వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! టైప్ చేయండి
! సీట్లు
! [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
! [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
! [[శివసేన|SHS]]
! OTH
|-
| GEN
| 235
| '''64'''
| 52
| 36
| 33
| 50
|-
| ఎస్సీ
| 28
| 06
| 06
| 06
| '''09'''
| 01
|-
| ST
| 25
| '''12'''
| 04
| 04
| 02
| 03
|-
! మొత్తం
! 288
! 82
! 62
! 46
! 45
! 53
|}

=== డివిజన్ల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!డివిజన్ పేరు
! సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[శివసేన|SHS]]
! ఇతరులు
|-
| అమరావతి డివిజన్
| 30
| '''12'''
|{{Increase}} 02
| 03
|{{Decrease}} 06
| 05
|{{Increase}} 01
| 05
|{{Decrease}} 01
| 05
|-
| ఔరంగాబాద్ డివిజన్
| 46
| '''18'''
|{{Increase}} 03
| 12
|{{Decrease}} 06
| 02
|{{Decrease}} 05
| 07
|{{Decrease}} 01
| 07
|-
| కొంకణ్ డివిజన్
| 75
| '''19'''
|{{Increase}} 07
| 11
|{{Increase}} 03
| 09
|{{Increase}} 06
| 13
|{{Decrease}} 14
| 17
|-
| నాగ్‌పూర్ డివిజన్
| 32
| 12
|{{Decrease}} 04
| 02
|{{Decrease}} 04
| '''13'''
|{{Decrease}} 07
| 03
|{{Decrease}} 02
| 02
|-
| నాసిక్ డివిజన్
| 47
| 10
|{{Increase}} 02
| '''13'''
|{{Increase}} 01
| 05
|{{Decrease}} 06
| 11
|{{Increase}} 03
| 08
|-
| పూణే డివిజన్
| 58
| 11
|{{Increase}} 03
| '''21'''
|{{Increase}} 03
| 09
|{{Steady}}
| 06
|{{Decrease}} 02
| 12
|-
! మొత్తం సీట్లు
! 288
! 82
!{{Increase}} 13
! 62
!{{Decrease}} 09
! 46
!{{Decrease}} 08
! 45
!{{Decrease}} 17
! 53
|}

=== జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!డివిజను
!జిల్లా
!స్థానాలు
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[శివసేన]]
!ఇతరులు
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |అమరావతి
|[[అకోలా జిల్లా|అకోలా]]
|5
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Increase}} 1
|1
|{{Decrease}} 1
|2
|-
|[[అమరావతి జిల్లా|అమరావతి]]
|8
|'''4'''
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 2
|1
|{{Steady}}
|3
|-
|[[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్దానా]]
|7
|2
|{{Steady}}
|1
|{{Steady}}
|2
|{{Increase}} 1
|2
|{{Increase}} 1
|0
|-
|[[యావత్మల్ జిల్లా|యావత్మల్]]
|7
|'''5'''
|{{Increase}} 3
|1
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Steady}}
|1
|{{Steady}}
|0
|-
|[[వాషిమ్ జిల్లా|వాషిమ్]]
|3
|1
|{{Decrease}} 2
|1
|{{Decrease}} 1
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!30
!12
!{{Increase}} 2
!3
!{{Decrease}} 6
!5
!{{Increase}} 1
!5
!{{Decrease}} 1
!5
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |ఔరంగాబాద్
|[[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]]
|9
|'''3'''
|{{Steady}}
|1
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Increase}} 1
|3
|-
|[[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]]
|6
|0
|{{Decrease}} 2
|5
|{{Increase}} 2
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 2
|0
|-
|[[జాల్నా జిల్లా|జాల్నా]]
|5
|1
|{{Increase}} 1
|2
|{{Decrease}} 3
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|{{Increase}} 1
|1
|-
|[[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ఉస్మానాబాద్]]
|4
|1
|{{Steady}}
|1
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Increase}} 1
|0
|-
|[[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]]
|9
|'''6'''
|{{Increase}} 1
|2
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Decrease}} 2
|1
|-
|[[లాతూర్ జిల్లా|లాతూర్]]
|6
|'''4'''
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|-
|[[పర్భణీ జిల్లా|పర్భని]]
|4
|1
|{{Increase}} 1
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|1
|-
|[[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]]
|3
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|1
|{{Increase}} 1
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!46
!''18''
!{{Increase}} 3
!12
!{{Decrease}} 6
!2
!{{Decrease}} 5
!7
!{{Decrease}} 1
!7
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |[[కొంకణ్ జిల్లా|కొంకణ్]]
|[[ముంబై నగరం జిల్లా|ముంబై నగరం]]
|9
|'''6'''
|{{Increase}} 3
|1
|{{Steady}}
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 5
|1
|-
|[[ముంబై శివారు జిల్లా|ముంబై సబర్బన్]]
|26
|'''11'''
|{{Increase}} 3
|2
|{{Steady}}
|4
|{{Increase}} 2
|4
|{{Decrease}} 10
|5
|-
|[[థానే జిల్లా|థానే]]
|24
|1
|{{Increase}} 1
|'''6'''
|{{Increase}} 4
|4
|{{Increase}} 4
|'''5'''
|{{Increase}} 1
|8
|-
|[[రాయిగఢ్ జిల్లా|రాయిగడ్]]
|7
|1
|{{Steady}}
|'''2'''
|{{Steady}}
|0
|{{Steady}}
|1
|{{Decrease}} 1
|3
|-
|[[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి]]
|3
|0
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Steady}}
|'''3'''
|{{Increase}} 1
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!69
!''19''
!{{Increase}} 7
!11
!{{Increase}} 3
!9
!{{Increase}} 6
!13
!{{Decrease}} 14
!17
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |[[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]]
|[[భండారా జిల్లా|భండారా]]
|3
|1
|{{Decrease}} 2
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 3
|1
|{{Steady}}
|0
|-
|[[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రపూర్]]
|6
|3
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 1
|3
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]]
|3
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Decrease}} 3
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|-
|[[గోండియా జిల్లా|గోండియా]]
|4
|2
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|-
|[[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]]
|12
|3
|{{Decrease}} 3
|1
|{{Steady}}
|'''7'''
|{{Increase}} 3
|1
|{{Steady}}
|0
|-
|[[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]]
|4
|1
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|{{Decrease}} 3
|1
|{{Increase}} 1
|1
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!32
!12
!{{Decrease}} 4
!2
!{{Decrease}} 4
!13
!{{Decrease}} 7
!3
!{{Decrease}} 2
!2
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |[[నాశిక్ జిల్లా|నాశిక్]]
|[[ధూలే జిల్లా|ధూలే]]
|5
|2
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|1
|{{Steady}}
|1
|{{Steady}}
|1
|-
|[[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]]
|11
|0
|{{Decrease}} 2
|'''5'''
|{{Increase}} 1
|2
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Steady}}
|2
|-
|[[నందుర్బార్ జిల్లా|నందుర్బార్]]
|4
|'''2'''
|{{Increase}} 1
|1
|{{Steady}}
|0
|{{Decrease}} 1
|0
|{{Increase}} 1
|1
|-
|[[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్]]
|15
|3
|{{Increase}} 1
|3
|{{Decrease}} 2
|1
|{{Decrease}} 1
|4
|{{Increase}} 1
|4
|-
|[[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా|అహ్మద్]]‌నగర్
|12
|3
|{{Increase}} 2
|'''4'''
|{{Increase}} 3
|2
|{{Decrease}} 2
|3
|{{Increase}} 2
|0
|-
! colspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!47
!10
!{{Increase}} 2
!''13''
!{{Increase}} 1
!5
!{{Decrease}} 6
!11
!{{Increase}} 3
!8
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |[[పూణే జిల్లా|పూణే]]
|[[కొల్హాపూర్ జిల్లా|కొల్హాపూర్]]
|10
|2
|{{Increase}} 1
|'''3'''
|{{Decrease}} 2
|1
|{{Decrease}} 1
|'''''3'''''
|{{Increase}} 1
|1
|-
|[[పూణె జిల్లా|పూణే]]
|21
|4
|{{Increase}} 1
|'''7'''
|{{Steady}}
|3
|{{Decrease}} 1
|3
|{{Increase}} 2
|4
|-
|[[సాంగ్లీ జిల్లా|సాంగ్లీ]]
|8
|2
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Decrease}} 1
|3
|{{Increase}} 2
|0
|{{Decrease}} 2
|1
|-
|[[సతారా జిల్లా|సతారా]]
|8
|1
|{{Increase}} 1
|'''5'''
|{{Increase}} 3
|0
|{{Decrease}} 2
|0
|{{Decrease}} 2
|2
|-
|[[షోలాపూర్ జిల్లా|షోలాపూర్]]
|11
|2
|{{Steady}}
|'''4'''
|{{Decrease}} 1
|2
|{{Increase}} 1
|0
|{{Decrease}} 3
|3
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |మొత్తం స్థానాలు
!58
!11
!{{Increase}} 3
!21
!{{Increase}} 3
!9
!{{Steady}}
!6
!{{Decrease}} 2
!12
|-
!''288''
!82
!{{Increase}} 13
!62
!{{Decrease}} 9
!46
!{{Decrease}} 8
!45
!{{Decrease}} 17
!53
|}

=== ప్రాంతాల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రాంతం
! rowspan=&quot;3&quot; | మొత్తం సీట్లు
! colspan=&quot;3&quot; |[[దస్త్రం:INC_Logo.png|70x70px]]
! colspan=&quot;3&quot; |[[దస్త్రం:Flag_of_Nationalist_Congress_Party.svg|95x95px]]
! colspan=&quot;3&quot; | 
! colspan=&quot;3&quot; |[[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|88x88px]]
! rowspan=&quot;3&quot; | ఇతరులు
|-
! colspan=&quot;3&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
! colspan=&quot;3&quot; | [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
! colspan=&quot;3&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
! colspan=&quot;3&quot; | [[శివసేన]]
|-
! ఓట్లు సాధించారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
! ఓట్లు సాధించారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
! ఓట్లు సాధించారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
! ఓట్లు సాధించారు
! colspan=&quot;2&quot; | సీట్లు గెలుచుకున్నారు
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
| 70
| 23.9%
| 14
|{{Decrease}} 03
| 44.3%
| '''25'''
|{{Decrease}} 01
| 15%
| 11
|{{Increase}} 03
| 16.7%
| 09
|{{Decrease}} 01
| 12
|-
| విదర్భ
| 62
| 43.06%
| '''24'''
|{{Increase}} 05
| 7.8%
| 05
|{{Decrease}} 04
| 34.3%
| 18
|{{Decrease}} 01
| 14.7%
| 08
|{{Increase}} 04
| 07
|-
| మరాఠ్వాడా
| 46
| 47%
| '''18'''
|{{Increase}} 11
| 33.1%
| 12
|{{Increase}} 02
| 9%
| 02
|{{Decrease}} 10
| 10.7%
| 05
|{{Decrease}} 09
| 07
|-
| థానే+కొంకణ్
| 39
| 12.7%
| 02
|{{Steady}}
| 37.8%
| '''08'''
|{{Decrease}} 03
| 12.9%
| 06
|{{Increase}} 02
| 36.4%
| 08
|{{Decrease}} 04
| 07
|-
| ముంబై
| 36
| 60.6%
| '''17'''
|{{Increase}} 02
| 9.2%
| 03
|{{Steady}}
| 16.5%
| 05
|{{Steady}}
| 13.5%
| 08
|{{Decrease}} 01
| 06
|-
| ఉత్తర మహారాష్ట్ర
| 35
| 20.8%
| 07
|{{Decrease}} 03
| 43.4%
| '''09'''
|{{Decrease}} 03
| 21.9%
| 04
|{{Decrease}} 02
| 13.7%
| 07
|{{Decrease}} 06
| 08
|-
! '''మొత్తం''' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1141020/jsp/nation/story_18944791.jsp|title=Spoils of five-point duel|access-date=26 September 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020001027/http://www.telegraphindia.com/1141020/jsp/nation/story_18944791.jsp|archive-date=October 20, 2014}}&lt;/ref&gt;
! '''288'''
! 34.68%
! '''''82'''''
!{{Increase}} 13
! 29.27%
! '''''62'''''
!{{Decrease}} 09
! 18.27%
! '''''46'''''
!{{Decrease}} 08
! 17.62%
! '''''45'''''
!{{Decrease}} 17
! 53
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రాంతం
![[దస్త్రం:INC_Logo.png|70x70px]]
![[దస్త్రం:Flag_of_Nationalist_Congress_Party.svg|95x95px]]
! 
![[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|88x88px]]
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
! [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
! [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
! [[శివసేన]]
|-
! ఓటు భాగస్వామ్యం %
! ఓటు భాగస్వామ్యం %
! ఓటు భాగస్వామ్యం %
! ఓటు భాగస్వామ్యం %
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
| 23.9%
| 44.3%
| 15%
| 16.7%
|-
| విదర్భ
| 43.06%
| 7.8%
| 34.3%
| 14.7%
|-
| మరాఠ్వాడా
| 47%
| 33.1%
| 9%
| 10.7%
|-
| థానే+కొంకణ్
| 12.7%
| 37.8%
| 12.9%
| 36.4%
|-
| ముంబై
| 60.6%
| 9.2%
| 16.5%
| 13.5%
|-
| ఉత్తర మహారాష్ట్ర
| 20.8%
| 43.4%
| 21.9%
| 13.7%
|-
! సగటు ఓటు భాగస్వామ్యం &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1141020/jsp/nation/story_18944791.jsp|title=Spoils of five-point duel|last=Nandgaonkar|first=Satish|date=20 October 2014|work=[[The Telegraph (India)]]|access-date=26 September 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141201042347/https://www.telegraphindia.com/1141020/jsp/nation/story_18944791.jsp|archive-date=2014-12-01|last2=Hardikar|first2=Jaideep|last3=Goswami|first3=Samyabrata Ray}}&lt;/ref&gt;
! 34.68%
! 29.27%
! 18.27%
! 17.62%
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!కూటమి
! colspan=&quot;3&quot; | పార్టీ
! పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
! విదర్భ
! మరాఠ్వాడా
! థానే+కొంకణ్
! ముంబై
! ఉత్తర మహారాష్ట్ర
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]'''
![[దస్త్రం:INC_Logo.png|87x87px]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
|{{Composition bar|14|70|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|24|62|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|18|46|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|02|39|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|17|36|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|07|35|{{party color|Indian National Congress}}|Background color=|Width=}}
|-
![[దస్త్రం:Flag_of_Nationalist_Congress_Party.svg|85x85px]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Nationalist Congress Party}}&quot; |
| [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] 
|{{Composition bar|25|70|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|11|62|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|13|46|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|6|39|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|3|36|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|4|35|{{party color|Nationalist Congress Party}}|Background color=|Width=}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]'''
! 
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] 
|{{Composition bar|9|70|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|21|62|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|6|46|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|4|39|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|5|36|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|1|35|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|Background color=|Width=}}
|-
![[దస్త్రం:Logo_of_Shiv_Sena.svg|88x88px]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Shiv Sena}}&quot; |
|[[శివసేన]] 
|{{Composition bar|10|70|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|4|62|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|3|46|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|15|39|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|11|36|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|2|35|{{party color|Shiv Sena}}|Background color=|Width=}}
|-
|ఇతరులు 
!
| style=&quot;background-color: {{party color|Others}}&quot; |
| ఇతరులు 
|{{Composition bar|11|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|14|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|7|46|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|2|39|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|6|36|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|{{Composition bar|0|35|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ప్రాంతం
! మొత్తం సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
! colspan=&quot;2&quot; | ఇతరులు
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
| 70
|{{Decrease}} 5
|{{Composition bar|40|70|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 2
|{{Composition bar|19|70|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 3
|{{Composition bar|11|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
| విదర్భ
| 62
|{{Steady}} 
|{{Composition bar|23|62|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 7
|{{Composition bar|25|62|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 7
|{{Composition bar|14|70|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
| మరాఠ్వాడా
| 46
|{{Increase}} 4
|{{Composition bar|30|46|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 9
|{{Composition bar|9|46|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 5
|{{Composition bar|7|46|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
| థానే +కొంకణ్
| 39
|{{Increase}} 4
|{{Composition bar|11|39|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 10
|{{Composition bar|19|39|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 1 
|{{Composition bar|2|39|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
|ముంబై
| 36
|{{Steady}} 
|{{Composition bar|9|36|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 1 
|{{Composition bar|16|36|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 1 
|{{Composition bar|11|36|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
|ఉత్తర మహారాష్ట్ర
| 35
|{{Increase}} 1 
|{{Composition bar|31|35|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Decrease}} 2 
|{{Composition bar|3|35|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
|{{Increase}} 1 
|{{Composition bar|1|35|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; | మొత్తం
!{{Increase}} 4 
!{{Composition bar|144|288|{{party color|United Progressive Alliance}}|Background color=|Width=}}
!{{Decrease}} 15 
!{{Composition bar|91|288|{{party color|National Democratic Alliance}}|Background color=|Width=}}
!{{Increase}} 1 
!{{Composition bar|33|288|{{party color|Others}}|Background color=|Width=}}
|}

=== నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ఫలితాలు
! colspan=&quot;2&quot; |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |విజేత
! colspan=&quot;3&quot; |రన్నరప్
! rowspan=&quot;2&quot; |మెజారిటీ
|-
!#
!పేరు
!అభ్యర్థి
!పార్టీ
!ఓట్లు
!అభ్యర్థి
!పార్టీ
!ఓట్లు
|-
! colspan=&quot;8&quot; |నందుర్బార్ జిల్లా
!
|-
|1
|అక్కల్కువ
|కె.సి.పదవి
|INC
|52273
|పరదాకే విజయ్‌సింగ్ రూప్సింగ్
|Ind
|49714
|2559
|-
|2
|షహదా
|పద్మాకర్ విజయ్‌సింగ్ వాల్వి
|INC
|51222
|ఉదేసింగ్ కొచ్చారు పద్వీ
|SHS
|38635
|12587
|-
|3
|నందుర్బార్
|విజయ్‌కుమార్ గావిట్
|NCP
|99323
|సుహాసిని నటవాడ్కర్
|బీజేపీ
|75465
|23858
|-
|4
|నవపూర్
|శరద్ గావిట్
|SP
|75719
|సురూప్‌సింగ్ హిర్యా నాయక్
|INC
|74024
|1695
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ధులే జిల్లా
|-
|5
|సక్రి
|యోగేంద్ర భోయే
|INC
|57542
|మంజుల గావిట్
|బీజేపీ
|38598
|18944
|-
|6
|ధూలే రూరల్
|శార్డ్ పాటిల్
|SHS
|100562
|రోహిదాస్ పాటిల్
|INC
|81580
|18982
|-
|7
|ధులే సిటీ
|[[అనిల్ అన్నా గోటే|అనిల్ గోటే]]
|LSP 
|59576
|రాజవర్ధన్ కదంబండే
|NCP
|30835
|28741
|-
|8
|సింధ్ఖేడ
|జయకుమార్ రావల్
|బీజేపీ
|85656
|శంకాంత్ సనేర్
|INC
|34957
|50699
|-
|9
|షిర్పూర్
|కాశీరాం పవారా
|INC
|92088
|రంజిత్‌సింగ్ పవారా
|బీజేపీ
|52275
|39813
|-
! colspan=&quot;9&quot; |జల్గావ్ జిల్లా
|-
|10
|చోప్డా
|జగదీశ్చంద్ర వాల్వి
|NCP
|69636
|DP సాలుంకే
|SHS
|54798
|14838
|-
|11
|రావర్
|శిరీష్ చౌదరి
|Ind
|54115
|శోభా పాటిల్
|బీజేపీ
|32579
|21536
|-
|12
|భుసావల్
|సంజయ్ సావాకరే
|NCP
|61875
|రాజేష్ ధనాజీ జల్టే
|SHS
|57972
|3903
|-
|13
|జల్గావ్ సిటీ
|సురేష్ జైన్
|SHS
|64706
|మనోజ్ దయారామ్ చౌదరి
|NCP
|33301
|31405
|-
|14
|జల్గావ్ రూరల్
|గులాబ్రావ్ దేవకర్
|NCP
|71556
|గులాబ్రావ్ పాటిల్
|SHS
|66994
|4562
|-
|15
|అమల్నేర్
|కృషిభూషణ్ పాటిల్
|Ind
|55084
|అనిల్ భైదాస్ పాటిల్
|బీజేపీ
|44621
|10463
|-
|16
|ఎరాండోల్
|చిమన్‌రావ్ పాటిల్
|SHS
|70708
|సతీష్ పాటిల్
|NCP
|67410
|3298
|-
|17
|చాలీస్‌గావ్
|రాజీవ్ దేశ్‌ముఖ్
|NCP
|86505
|వాడిలాల్ రాథోడ్
|బీజేపీ
|78105
|8400
|-
|18
|పచోరా
|దిలీప్ వాఘ్
|NCP
|79715
|తాత్యాసాహెబ్ RO పాటిల్
|SHS
|73501
|6214
|-
|19
|జామ్నర్
|గిరీష్ మహాజన్
|బీజేపీ
|89040
|సంజయ్ గరుడ్
|INC
|81523
|7517
|-
|20
|ముక్తైనగర్
|ఏకనాథ్ ఖడ్సే
|బీజేపీ
|85708
|రవీంద్ర పాటిల్
|NCP
|67319
|18389
|-
! colspan=&quot;9&quot; |బుల్దానా జిల్లా
|-
|21
|మల్కాపూర్
|చైన్సుఖ్ సంచేతి
|బీజేపీ
|61177
|శివచంద్ర తయాడే
|INC
|49190
|11987
|-
|22
|బుల్దానా
|విజయరాజ్ షిండే
|SHS
|66524
|ధృపదరావు సవాలే
|INC
|58068
|8456
|-
|23
|చిఖిలి
|రాహుల్ బోంద్రే
|INC
|76465
|ప్రకాష్ జవాంజల్
|బీజేపీ
|48549
|27916
|-
|24
|సింధ్‌ఖేడ్ రాజా
|రాజేంద్ర షింగనే
|NCP
|81808
|శశికాంత్ ఖేడేకర్
|SHS
|57658
|24150
|-
|25
|మెహకర్
|[[సంజయ్ రైముల్కర్]]
|SHS
|91475
|సాహెబ్రావ్ సర్దార్
|NCP
|58380
|33095
|-
|26
|ఖమ్‌గావ్
|దిలీప్‌కుమార్ సనంద
|INC
|64051
|ధోండిరామ్ ఖండారే
|బీజేపీ
|56131
|7920
|-
|27
|జలగావ్ (జామోద్)
|సంజయ్ కుటే
|బీజేపీ
|49224
|ప్రసేన్‌జిత్ తయాడే
|BBM
|45177
|4047
|-
! colspan=&quot;9&quot; |అకోలా జిల్లా
|-
|28
|అకోట్
|సంజయ్ గవాండే
|SHS
|37834
|సుధాకర్ గంగనే
|INC
|36869
|965
|-
|29
|బాలాపూర్
|బలిరామ్ సిర్స్కర్
|Ind
|39581
|రాజయ్య ఖతీబ్
|INC
|37991
|1590
|-
|30
|అకోలా వెస్ట్
|గోవర్ధన్ శర్మ
|బీజేపీ
|44156
|రమాకాంత్ ఖేతన్
|INC
|32246
|11910
|-
|31
|అకోలా తూర్పు
|హరిదాస్ భాదే
|BBM
|48438
|గులాబ్రావ్ గవాండే
|SHS
|34194
|14244
|-
|32
|మూర్తిజాపూర్
|హరీష్ మొటిమ
|బీజేపీ
|50333
|బల్దేవ్ పాలస్పాగర్
|BBM
|34975
|15358
|-
! colspan=&quot;9&quot; |వాషిమ్ జిల్లా
|-
|33
|రిసోడ్
|సుభాష్ జానక్
|INC
|51234
|అనంతరావ్ దేశ్‌ముఖ్
|Ind
|48194
|3040
|-
|34
|వాషిమ్
|లఖన్ మాలిక్
|బీజేపీ
|65174
|అల్కా మకసరే
|INC
|40945
|24229
|-
|35
|కరంజా
|ప్రకాష్ దహకే
|NCP
|62658
|రాజేంద్ర పత్నీ
|SHS
|32283
|30375
|-
! colspan=&quot;9&quot; |అమరావతి జిల్లా
|-
|36
|ధమమ్‌గావ్ రైల్వే
|వీరేంద్ర జగ్తాప్
|INC
|72755
|అరుణ్ అద్సాద్
|బీజేపీ
|59307
|13448
|-
|37
|బద్నేరా
|రవి రాణా
|Ind
|73031
|సుల్భా ఖోడ్కే
|NCP
|54260
|18771
|-
|38
|అమరావతి
|రావుసాహెబ్ షెకావత్
|INC
|61331
|సునీల్ దేశ్‌ముఖ్
|Ind
|55717
|5614
|-
|39
|టీయోసా
|యశోమతి ఠాకూర్
|INC
|73054
|బ్యాండ్ సంజయ్
|SHS
|46924
|26130
|-
|40
|దర్యాపూర్
|అభిజిత్ అడ్సుల్
|SHS
|40606
|బల్వంత్ వాంఖడే
|Ind
|25948
|14658
|-
|41
|మెల్ఘాట్
|కేవల్రామ్ కాలే
|INC
|63619
|రాజ్‌కుమార్ దయారామ్ పటేల్
|బీజేపీ
|62909
|710
|-
|42
|అచల్పూర్
|బచ్చు కదూ
|Ind
|60627
|వసుధా దేశ్‌ముఖ్
|INC
|54884
|5743
|-
|43
|మోర్షి
|అనిల్ బోండే
|Ind
|43905
|నరేష్‌చంద్ర ఠాక్రే
|Ind
|37870
|6035
|-
! colspan=&quot;9&quot; |వార్ధా జిల్లా
|-
|44
|అర్వి
|దాదారావు కేచే
|బీజేపీ
|71694
|అమర్ కాలే
|INC
|68564
|3130
|-
|45
|డియోలీ
|రంజిత్ కాంబ్లే
|INC
|58575
|రాందాస్ తదాస్
|బీజేపీ
|54829
|3746
|-
|46
|హింగ్‌ఘాట్
|అశోక్ షిండే
|SHS
|51285
|సమీర్ కునావర్
|Ind
|49864
|1421
|-
|47
|వార్ధా
|సురేష్ దేశ్‌ముఖ్
|Ind
|52085
|శేఖర్ షెండే
|INC
|40420
|11665
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నాగ్‌పూర్ జిల్లా
|-
|48
|కటోల్
|అనిల్ దేశ్‌ముఖ్
|NCP
|68143
|చరణ్సింగ్ ఠాకూర్
|RPI (A)
|35940
|32203
|-
|49
|సావ్నర్
|సునీల్ కేదార్
|INC
|82452
|ఆశిష్ దేశ్‌ముఖ్
|బీజేపీ
|78980
|3472
|-
|50
|హింగ్నా
|విజయబాబు ఘోడమారే
|బీజేపీ
|65039
|రమేష్చంద్ర బ్యాంగ్
|NCP
|64339
|700
|-
|51
|ఉమ్రేడ్
|సుధీర్ పర్వే
|బీజేపీ
|85416
|శిరీష్ మేష్రామ్
|INC
|40720
|44696
|-
|52
|నాగ్‌పూర్ నైరుతి
|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్
|బీజేపీ
|89258
|వికాస్ ఠాక్రే
|INC
|61483
|27775
|-
|53
|నాగపూర్ సౌత్
|దీనానాథ్ పడోలె
|INC
|69711
|కిషోర్ కుమేరియా
|SHS
|39316
|30395
|-
|54
|నాగ్పూర్ తూర్పు
|కృష్ణ ఖోప్డే
|బీజేపీ
|88814
|సతీష్ చతుర్వేది
|INC
|53598
|35216
|-
|55
|నాగ్పూర్ సెంట్రల్
|వికాస్ కుంభారే
|బీజేపీ
|56312
|రామచంద్ర డియోఘరే
|INC
|45521
|10791
|-
|56
|నాగ్‌పూర్ వెస్ట్
|సుధాకర్ దేశ్‌ముఖ్
|బీజేపీ
|59955
|అనీస్ అహ్మద్
|INC
|57976
|1979
|-
|57
|నాగ్‌పూర్ నార్త్
|నితిన్ రౌత్
|INC
|57929
|రాజేష్ తాంబే
|బీజేపీ
|40067
|17862
|-
|58
|కమ్తి
|చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే
|బీజేపీ
|95080
|రమేష్ గవాండే
|INC
|63987
|31093
|-
|59
|రామ్‌టెక్
|[[ఆశిష్ జైస్వాల్]]
|SHS
|49937
|సుబోధ్ మోహితే
|INC
|46576
|3361
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భండారా జిల్లా
|-
|60
|తుమ్సార్
|అనిల్ బావంకర్
|INC
|66557
|మధుకర్ కుక్డే
|బీజేపీ
|59940
|6617
|-
|61
|భండారా
|[[నరేంద్ర భోండేకర్]]
|SHS
|103880
|మహేంద్ర గడ్కరీ
|NCP
|52326
|51554
|-
|62
|సకోలి
|నానా పటోలే
|బీజేపీ
|122168
|సేవక్ వాఘాయే
|INC
|59253
|62915
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గోండియా జిల్లా
|-
|63
|అర్జుని-మోర్గావ్
|[[రాజ్‌కుమార్ బడోలె]]
|బీజేపీ
|69856
|రాంలాల్ రౌత్
|INC
|53549
|16307
|-
|64
|తిరోరా
|ఖుషాల్ బోప్చే
|బీజేపీ
|56450
|సుశీల్‌కుమార్ రహంగ్‌డేల్
|NCP
|55827
|623
|-
|65
|గోండియా
|గోపాల్‌దాస్ అగర్వాల్
|INC
|75921
|రమేష్‌కుమార్ కుతే
|SHS
|65950
|9971
|-
|66
|అమ్గావ్
|రామర్తన్‌బాపు రౌత్
|INC
|64975
|రమేష్ తరం
|బీజేపీ
|58158
|6817
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గడ్చిరోలి జిల్లా
|-
|67
|ఆర్మోరి
|ఆనందరావు గెడం
|INC
|41257
|సురేంద్రసింగ్ చందేల్
|Ind
|35702
|5555
|-
|68
|గడ్చిరోలి
|నామ్‌డియో ఉసెండి
|INC
|67542
|అశోక్ నేతే
|బీజేపీ
|66582
|960
|-
|69
|అహేరి
|దీపక్ అత్రం
|Ind
|61894
|ధర్మారావుబాబా ఆత్రం
|NCP
|36697
|25197
|-
! colspan=&quot;9&quot; |చంద్రపూర్ జిల్లా
|-
|70
|రాజురా
|[[సుభాష్ ధోటే]]
|INC
|61476
|సంజయ్ ధోటే
|SBP
|45389
|16087
|-
|71
|చంద్రపూర్
|[[నానాజీ శంకులే]]
|బీజేపీ
|67255
|బితా రామ్టేకే
|INC
|51845
|15410
|-
|72
|బల్లార్పూర్
|[[సుధీర్ ముంగంటివార్]]
|బీజేపీ
|86196
|రాహుల్ పుగ్లియా
|INC
|61460
|24736
|-
|73
|బ్రహ్మపురి
|అతుల్ దేశ్కర్
|బీజేపీ
|50340
|సందీప్ గడ్డంవార్
|Ind
|44,845
|5495
|-
|74
|చిమూర్
|విజయ్ వాడెట్టివార్
|INC
|89341
|వసంత్ వార్జుర్కర్
|బీజేపీ
|58725
|30616
|-
|75
|వరోరా
|సంజయ్ డియోటాలే
|INC
|51904
|సురేష్ ధనోర్కర్
|SHS
|48164
|3740
|-
! colspan=&quot;9&quot; |యావత్మాల్ జిల్లా
|-
|76
|వాని
|వామన్‌రావ్ కాసవార్
|INC
|55666
|విశ్వాస్ నందేకర్
|SHS
|45226
|10440
|-
|77
|రాలేగావ్
|[[వసంత్ పుర్కే]]
|INC
|74622
|అశోక్ యూకే
|Ind
|34204
|40418
|-
|78
|యావత్మాల్
|నీలేష్ దేశ్‌ముఖ్ పర్వేకర్
|INC
|56370
|మదన్ యెరావార్
|బీజేపీ
|36495
|19875
|-
|79
|డిగ్రాస్
|సంజయ్ రాథోడ్
|SHS
|104134
|సంజయ్ దేశ్‌ముఖ్
|INC
|49989
|54145
|-
|80
|అర్ని
|శివాజీరావు మోఘే
|INC
|90882
|ఉత్తమ్ ఇంగలే
|బీజేపీ
|53301
|37581
|-
|81
|[[పుసాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుసాద్]]
|[[మనోహర్ నాయక్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|77136
|ఆర్తి ఫుపటే
|SHS
|46296
|30840
|-
|82
|[[ఉమర్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్‌ఖేడ్]]
|[[విజయరావు యాదవ్‌రావు ఖడ్సే]]
|INC
|66882
|రాజేంద్ర నజర్ధనే
|బీజేపీ
|59507
|7375
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నాందేడ్ జిల్లా
|-
|83
|కిన్వాట్
|[[ప్రదీప్ హేంసింగ్ జాదవ్|ప్రదీప్ జాదవ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|69645
|భీమ్రావ్ కేరం
|బీజేపీ
|51483
|18162
|-
|84
|హడ్గావ్
|[[జవల్‌గావ్‌కర్ మాధవ్‌రావు నివృత్తిరావు పాటిల్|మాధవరావు పాటిల్]]
|INC
|96584
|[[బాబూరావు కదమ్|బాబూరావు కదమ్ కోహలికర్]]
|SHS
|51803
|44781
|-
|85
|భోకర్
|అశోక్ చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|120849
|మాధవరావు కిన్హాల్కర్
|Ind
|13346
|107503
|-
|86
|నాందేడ్ నార్త్
|[[డి.పి. సావంత్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|67052
|అనుసయ ఖేద్కర్
|SHS
|22970
|44082
|-
|87
|నాందేడ్ సౌత్
|ఓంప్రకాష్ పోకర్ణ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|71367
|హేమంత్ పాటిల్
|SHS
|53904
|17463
|-
|88
|లోహా
|శంకర్ ధోంగే
|NCP
|81539
|ప్రతాప్రావు చిఖాలీకర్
|LB 
|72175
|9364
|-
|89
|నాయిగావ్
|వసంతరావు బల్వంతరావ్ చవాన్
|Ind
|63534
|బాపూసాహెబ్ గోర్తేకర్ దేశ్‌ముఖ్
|NCP
|52414
|11120
|-
|90
|డెగ్లూర్
|[[రావుసాహెబ్ అంతపుర్కర్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|64409
|[[సుభాష్ పిరాజీ సబ్నే]]
|SHS
|58398
|6011
|-
|91
|ముఖేద్
|హన్మంతరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|66013
|గోవింద్ రాథోడ్
|Ind
|64797
|1216
|-
! colspan=&quot;9&quot; |హింగోలి జిల్లా
|-
|92
|బాస్మత్
|జయప్రకాష్ రావుసాహెబ్ దండేగావ్కర్
|NCP
|81357
|జైప్రకాష్ ముండాడ
|SHS
|78513
|2844
|-
|93
|కలమ్నూరి
|రాజీవ్ సతావ్
|INC
|67804
|గజానన్ ఘుగే
|SHS
|59577
|8227
|-
|94
|హింగోలి
|భౌరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|58755
|తానాజీ ముట్కులే
|బీజేపీ
|54810
|3945
|-
! colspan=&quot;9&quot; |పర్భాని జిల్లా
|-
|95
|జింటూర్
|[[రాంప్రసాద్ కదమ్ బోర్డికర్]]
|INC
|76427
|విజయ్ భామలే
|Ind
|75202
|1225
|-
|96
|పర్భాని
|సంజయ్ జాదవ్
|SHS
|66021
|వికర్ అహ్మద్
|Ind
|45498
|20523
|-
|97
|గంగాఖేడ్
|సీతారాం ఘండత్
|Ind
|80404
|మధుసూదన్ కేంద్రే
|బీజేపీ
|61524
|18880
|-
|98
|పత్రి
|మీరా రెంగే
|SHS
|89056
|బాబాజానీ దురానీ
|NCP
|78031
|11025
|-
! colspan=&quot;9&quot; |జల్నా జిల్లా
|-
|99
|పార్టూర్
|సురేష్‌కుమార్ జెథాలియా
|Ind
|42702
|బాబాన్‌రావ్ లోనికర్
|బీజేపీ
|31200
|11502
|-
|100
|ఘనసవాంగి
|రాజేష్ తోపే
|NCP
|104206
|అర్జున్ ఖోట్కర్
|SHS
|80899
|23307
|-
|101
|జల్నా
|కైలాస్ గోరంత్యాల్
|INC
|74400
|భాస్కర్ అంబేకర్
|SHS
|53629
|20771
|-
|102
|బద్నాపూర్
|సంతోష్ సాంబ్రే
|SHS
|56242
|సుదాంరావు సందు
|NCP
|37334
|18908
|-
|103
|భోకర్దాన్
|చంద్రకాంత్ దాన్వే
|NCP
|67480
|నిర్మలా దాన్వే
|బీజేపీ
|65841
|1639
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ఔరంగాబాద్ జిల్లా
|-
|104
|సిల్లోడ్
|అబ్దుల్ సత్తార్
|INC
|98131
|సురేష్ బంకర్
|బీజేపీ
|71378
|26753
|-
|105
|కన్నడుడు
|హర్షవర్ధన్ జాదవ్
|MNS
|46106
|ఉదయ్‌సింగ్ రాజ్‌పుత్
|Ind
|41999
|4107
|-
|106
|ఫూలంబ్రి
|కళ్యాణ్ కాలే
|INC
|63236
|హరిభావు బగాడే
|బీజేపీ
|60649
|2587
|-
|107
|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్
|ప్రదీప్ జైస్వాల్
|Ind
|49965
|అబ్దుల్ కదీర్
|NCP
|41581
|8384
|-
|108
|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్
|[[సంజయ్ శిర్సత్]]
|	[[శివసేన]]
|58008
|చంద్రభాన్ పర్కే
|INC
|43797
|14211
|-
|109
|ఔరంగాబాద్ తూర్పు
|రాజేంద్ర దర్దా
|INC
|48190
|భగవత్ కరద్
|బీజేపీ
|32965
|15225
|-
|110
|పైథాన్
|సంజయ్ వాఘచౌరే
|NCP
|64179
|సందీపన్రావ్ బుమ్రే
|SHS
|50517
|13662
|-
|111
|గంగాపూర్
|[[ప్రశాంత్ బాంబ్]]
|Ind
|53067
|అన్నాసాహెబ్ మానే పాటిల్
|SHS
|29568
|23499
|-
|112
|వైజాపూర్
|RM వాణి
|SHS
|51379
|భౌసాహెబ్ పాటిల్ చికత్‌గావ్కర్
|Ind
|50154
|1225
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నాసిక్ జిల్లా
|-
|113
|నందగావ్
|పంకజ్ భుజబల్
|NCP
|96292
|సంజయ్ పవార్
|SHS
|74923
|21369
|-
|114
|మాలెగావ్ సెంట్రల్
|[[మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖలిక్]]
|JSS 
|71157
|షేక్ రషీద్ హాజీ షేక్ షఫీ
|INC
|53238
|17919
|-
|115
|మాలెగావ్ ఔటర్
|దాదాజీ భూసే
|SHS
|95137
|ప్రశాంత్ హిరాయ్
|NCP
|65073
|30064
|-
|116
|బాగ్లాన్
|ఉమాజీ బోర్స్
|బీజేపీ
|55022
|సంజయ్ చవాన్
|Ind
|52460
|2562
|-
|117
|కాల్వన్
|అర్జున్ పవార్
|NCP
|74388
|జీవ పాండు గావిట్
|సీపీఐ (ఎం)
|58135
|16253
|-
|118
|చాంద్వాడ్
|శిరీష్‌కుమార్ కొత్వాల్
|Ind
|57655
|ఉత్తమ్ భలేరావు
|NCP
|39345
|18310
|-
|119
|యెవ్లా
|ఛగన్ భుజబల్
|NCP
|106416
|మాణిక్రావ్ షిండే పాటిల్
|SHS
|56236
|50180
|-
|120
|సిన్నార్
|[[మాణిక్‌రావు కోకాటే]]
|INC
|75630
|ప్రకాష్ వాజే
|SHS
|72800
|2830
|-
|121
|నిఫాద్
|[[అనిల్ కదమ్]]
|SHS
|90065
|[[దిలీప్‌రావు శంకర్‌రావు బంకర్]]
|NCP
|56920
|33145
|-
|122
|దిండోరి
|ధనరాజ్ మహాలే
|SHS
|68569
|నరహరి జిర్వాల్
|NCP
|68420
|149
|-
|123
|నాసిక్ తూర్పు
|ఉత్తమ్రావ్ ధికాలే
|MNS
|47924
|[[బాలాసాహెబ్ సనప్|బాలాసాహెబ్ మహాదు సనప్]]
|బీజేపీ
|29189
|18735
|-
|124
|నాసిక్ సెంట్రల్
|వసంతరావు గీతే
|MNS
|62167
|శోభా బచ్చావ్
|INC
|30998
|31169
|-
|125
|నాసిక్ వెస్ట్
|నితిన్ భోసాలే
|MNS
|52855
|నానా మహాలే
|NCP
|28117
|24738
|-
|126
|దేవ్లాలీ
|బాబన్ ఘోలప్
|SHS
|45761
|నానాసాహెబ్ సోనావానే
|NCP
|35641
|10120
|-
|127
|ఇగత్‌పురి
|నిర్మలా గావిట్
|INC
|29155
|కాశీనాథ్ మెంగల్
|MNS
|25433
|3722
|-
! colspan=&quot;9&quot; |థానే + పాల్ఘర్ జిల్లా
|-
|128
|దహను
|రాజారామ్ ఓజారే
|సీపీఐ (ఎం)
|62530
|కృష్ణ ఘోడా
|NCP
|46350
|16180
|-
|129
|విక్రమ్‌గడ్
|చింతామన్ వనగ
|బీజేపీ
|47371
|చంద్రకాంత్ భూసార
|NCP
|42339
|5032
|-
|130
|పాల్ఘర్
|రాజేంద్ర గవిట్
|INC
|55665
|మనీషా నిమ్కర్
|SHS
|34694
|20971
|-
|131
|బోయిసర్
|[[విలాస్ తారే]]
|BVA
|53727
|సునీల్ ధనవ
|SHS
|40649
|13078
|-
|132
|నలసోపర
|[[క్షితిజ్ ఠాకూర్]]
|BVA
|89284
|శ్రీష్ చవాన్
|SHS
|48502
|40782
|-
|133
|వసాయ్
|వివేక్ పండిట్
|Ind
|81358
|నారాయణ్ మాన్కర్
|BVA
|64560
|16798
|-
|134
|భివాండి రూరల్
|విష్ణు సవర
|బీజేపీ
|47095
|శాంతారామ్ దుండారం పాటిల్
|NCP
|44804
|2291
|-
|135
|షాహాపూర్
|దౌలత్ దరోదా
|SHS
|58334
|పాండురంగ్ బరోరా
|NCP
|46065
|12269
|-
|136
|భివాండి వెస్ట్
|రషీద్ తాహిర్ మోమిన్
|SP
|30825
|సాయినాథ్ పవార్
|Ind
|29134
|1691
|-
|137
|భివాండి తూర్పు
|[[అబూ అజ్మీ]]
|SP
|37584
|యోగేష్ పాటిల్
|SHS
|24599
|12985
|-
|138
|కళ్యాణ్ వెస్ట్
|ప్రకాష్ భోయిర్
|MNS
|41111
|రాజేంద్ర డియోలేకర్
|SHS
|35562
|5549
|-
|139
|ముర్బాద్
|[[కిసాన్ కథోర్]]
|NCP
|55830
|గోతిరామ్ పాడు పవార్
|Ind
|49288
|6542
|-
|140
|అంబర్‌నాథ్
|[[బాలాజీ కినికర్]]
|SHS
|50470
|మహేష్ తపసే
|NCP
|30491
|19979
|-
|141
|ఉల్హాస్నగర్
|[[కుమార్ ఐలానీ]]
|బీజేపీ
|45257
|సురేష్ కలానీ
|Ind
|37719
|7538
|-
|142
|కళ్యాణ్ ఈస్ట్
|[[గణపత్ గైక్వాడ్]]
|Ind
|60592
|పుండ్లిక్ మ్హత్రే
|SHS
|36106
|24486
|-
|143
|డోంబివాలి
|రవీంద్ర చవాన్
|బీజేపీ
|61104
|రాజేష్ కదమ్
|MNS
|48777
|12327
|-
|144
|కళ్యాణ్ రూరల్
|రమేష్ రతన్ పాటిల్
|MNS
|51149
|రమేష్ మ్హత్రే
|SHS
|41642
|9507
|-
|145
|మీరా భయందర్
|[[గిల్బర్ట్ మెండోంకా]]
|NCP
|62013
|[[నరేంద్ర మెహతా]]
|బీజేపీ
|51409
|10604
|-
|146
|ఓవాలా-మజివాడ
|[[ప్రతాప్ సర్నాయక్]]
|SHS
|52373
|సుధాకర్ చవాన్
|MNS
|43332
|9041
|-
|147
|కోప్రి-పచ్పఖాడి
|ఏకనాథ్ షిండే
|SHS
|73502
|మనోజ్ షిండే
|INC
|40726
|32776
|-
|148
|థానే
|రాజన్ విచారే
|SHS
|51010
|రాజన్ రాజే
|MNS
|48569
|2441
|-
|149
|ముంబ్రా-కాల్వా
|జితేంద్ర అవద్
|NCP
|61510
|రాజన్ కైన్
|SHS
|38850
|15689
|-
|150
|ఐరోలి
|సందీప్ నాయక్
|NCP
|79075
|విజయ్ చౌగులే
|SHS
|67118
|11957
|-
|151
|బేలాపూర్
|గణేష్ నాయక్
|NCP
|59685
|సురేష్ హవారె
|బీజేపీ
|46812
|12873
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ముంబై సబర్బన్ జిల్లా
|-
|152
|బోరివాలి
|గోపాల్ శెట్టి
|బీజేపీ
|68926
|నయన్ కదమ్
|MNS
|38699
|30227
|-
|153
|దహిసర్
|[[వినోద్ ఘోసల్కర్]]
|SHS
|60069
|యోగేష్ దూబే
|INC
|43913
|16156
|-
|154
|మగథానే
|ప్రవీణ్ దారేకర్
|MNS
|58310
|[[ప్రకాష్ సర్వే]]
|NCP
|45325
|12985
|-
|155
|ములుండ్
|సర్దార్ తారా సింగ్
|బీజేపీ
|65748
|సత్యవాన్ దాల్వి
|MNS
|37772
|27976
|-
|156
|విక్రోలి
|[[మంగేష్ సాంగ్లే]]
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|53125
|పల్లవి పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|32713
|20412
|-
|157
|భాండప్ వెస్ట్
|[[శిశిర్ షిండే]]
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|68302
|శివాజీరావు నలవాడే
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|37359
|30943
|-
|158
|జోగేశ్వరి తూర్పు
|[[రవీంద్ర వైకర్]]
|SHS
|64318
|భాయ్ జగ్తాప్
|INC
|50543
|13775
|-
|159
|దిందోషి
|[[రాజహన్స్ సింగ్]]
|INC
|46278
|[[సునీల్ ప్రభు]]
|SHS
|40413
|5865
|-
|160
|కండివాలి తూర్పు
|[[రమేష్ సింగ్ ఠాకూర్]]
|INC
|50138
|జైప్రకాష్ ఠాకూర్
|బీజేపీ
|38832
|11306
|-
|161
|చార్కోప్
|[[యోగేష్ సాగర్]]
|బీజేపీ
|58687
|భరత్ పరేఖ్
|INC
|42324
|16363
|-
|162
|మలాడ్ వెస్ట్
|అస్లాం షేక్
|INC
|51635
|RU సింగ్
|బీజేపీ
|23940
|27695
|-
|163
|గోరెగావ్
|సుభాష్ దేశాయ్
|SHS
|69117
|శరద్ రావు
|NCP
|44302
|24815
|-
|164
|వెర్సోవా
|బల్దేవ్ ఖోసా
|INC
|44814
|యశోధర్ ఫాన్సే
|SHS
|32784
|12030
|-
|165
|అంధేరి వెస్ట్
|[[అశోక్ జాదవ్]]
|INC
|59899
|విష్ణు వి కోర్గాంకర్
|SHS
|27741
|32158
|-
|166
|అంధేరి తూర్పు
|సురేష్ శెట్టి
|INC
|55990
|రమేష్ లత్కే
|SHS
|50837
|5153
|-
|167
|విలే పార్లే
|కృష్ణ హెగ్డే
|INC
|44338
|వినాయక్ రౌత్
|SHS
|42634
|1704
|-
|168
|చండీవాలి
|మహ్మద్ ఆరిఫ్ (నసీమ్) ఖాన్
|INC
|82616
|దిలీప్ లాండే
|MNS
|48901
|33715
|-
|169
|ఘాట్‌కోపర్ వెస్ట్
|[[రామ్ కదమ్]]
|MNS
|60343
|పూనమ్ మహాజన్
|బీజేపీ
|34115
|26228
|-
|170
|ఘట్కోపర్ తూర్పు
|[[ప్రకాష్ మెహతా]]
|బీజేపీ
|43600
|వీరేంద్ర బక్షి
|INC
|33185
|10415
|-
|171
|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్
|అబూ అజ్మీ
|SP
|38435
|సయ్యద్ అహ్మద్
|INC
|24318
|14117
|-
|172
|అణుశక్తి నగర్
|[[నవాబ్ మాలిక్]]
|NCP
|38928
|[[తుకారాం రామకృష్ణ కేట్]]
|SHS
|32103
|6825
|-
|173
|చెంబూర్
|చంద్రకాంత్ హందోరే
|INC
|47431
|అనిల్ చౌహాన్
|MNS
|29465
|17966
|-
|174
|కుర్లా
|మిలింద్ కాంబ్లే
|NCP
|41891
|[[మంగేష్ కుడాల్కర్]]
|SHS
|34920
|6971
|-
|175
|కాలినా
|కృపాశంకర్ సింగ్
|INC
|51205
|చంద్రకాంత్ మోర్
|MNS
|38284
|12921
|-
|176
|వాండ్రే ఈస్ట్
|బాల సావంత్
|SHS
|45659
|జనార్దన్ చందూర్కర్
|INC
|38239
|7420
|-
|177
|వాండ్రే వెస్ట్
|[[బాబా సిద్దిఖీ]]
|INC
|59659
|[[ఆశిష్ షెలార్]]
|బీజేపీ
|57968
|1691
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ముంబై సిటీ జిల్లా
|-
|178
|ధారవి
|వర్షా గైక్వాడ్
|INC
|52492
|రాయబాగే మనోహర్ కేదారి
|SHS
|42782
|9710
|-
|179
|సియోన్ కోలివాడ
|జగన్నాథ్ శెట్టి
|INC
|45638
|మనీషా కయాండే
|బీజేపీ
|27615
|18023
|-
|180
|వడాలా
|[[కాళిదాస్ కొలంబ్కర్]]
|INC
|55795
|దిగంబర్ కందార్కర్
|SHS
|25765
|30030
|-
|181
|మహిమ్
|నితిన్ సర్దేశాయ్
|MNS
|48734
|సదా సర్వాంకర్
|INC
|39808
|8926
|-
|182
|వర్లి
|సచిన్ అహిర్
|NCP
|52398
|ఆశిష్ చెంబుర్కర్
|SHS
|47104
|5294
|-
|183
|శివాది
|బాలా నందగావ్కర్
|MNS
|64375
|దగదు సక్పాల్
|SHS
|57912
|6463
|-
|184
|బైకుల్లా
|మధుకర్ చవాన్
|INC
|36302
|సంజయ్ నాయక్
|MNS
|27198
|9104
|-
|185
|మలబార్ హిల్
|మంగళ్ లోధా
|బీజేపీ
|58530
|రాజ్‌కుమార్ బఫ్నా
|INC
|33971
|24559
|-
|186
|ముంబాదేవి
|[[అమీన్ పటేల్]]
|INC
|45285
|అనిల్ పడ్వాల్
|SHS
|28646
|16639
|-
|187
|కొలాబా
|అన్నీ శేఖర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|39779
|[[రాజ్ కె. పురోహిత్]]
|బీజేపీ
|31722
|8057
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రాయగడ జిల్లా
|-
|188
|పన్వెల్
|[[ప్రశాంత్ ఠాకూర్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|80671
|బలరాం పాటిల్
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]] 
|67710
|12961
|-
|189
|కర్జాత్
|[[సురేష్ నారాయణ్ లాడ్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|41727
|దేవేంద్ర సతం
|SHS
|25917
|15810
|-
|190
|యురాన్
|వివేక్ పాటిల్
|PWPI
|82017
|శ్యామ్ మ్హత్రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|61992
|20025
|-
|191
|పెన్
|[[ధైర్యశిల్ పాటిల్]]
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|60757
|[[రవిశేత్ పాటిల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|53141
|7616
|-
|192
|అలీబాగ్
|[[మీనాక్షి పాటిల్]]
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|93173
|ఠాకూర్ మధుకర్
|SHS
|69025
|24148
|-
|193
|శ్రీవర్ధన్
|సునీల్ తట్కరే
|NCP
|66141
|తుకారాం సర్వే
|SHS
|55270
|10871
|-
|194
|మహద్
|భరత్‌షేట్ గోగావాలే
|SHS
|85650
|మాణిక్ జగ్తాప్
|NCP
|71600
|14050
|-
! colspan=&quot;9&quot; |పూణే జిల్లా
|-
|195
|జున్నార్
|[[వల్లభ్ బెంకే]]
|NCP
|79360
|ఆశా బుచాకే
|SHS
|72902
|6458
|-
|196
|అంబేగావ్
|దిలీప్ వాల్సే-పాటిల్
|NCP
|99851
|కల్పనా అధల్‌రావు పాటిల్
|SHS
|62502
|37349
|-
|197
|ఖేడ్ అలంది
|[[దిలీప్ మోహితే]]
|NCP
|64726
|అశోక్ ఖండేభరద్
|SHS
|43934
|20792
|-
|198
|షిరూర్
|[[అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|53936
|[[బాబూరావు పచర్నే]]
|Ind
|46369
|7567
|-
|199
|దౌండ్
|[[రమేష్ థోరట్]]
|Ind
|85764
|[[రాహుల్ కుల్]]
|NCP
|68322
|17442
|-
|200
|ఇందాపూర్
|[[హర్షవర్ధన్ పాటిల్]]
|INC
|92729
|[[దత్తాత్రేయ విత్తోబా భరిణె|దత్తాత్రయ్ భర్నే]]
|Ind
|84769
|7960
|-
|201
|బారామతి
|అజిత్ పవార్
|NCP
|128544
|రంజన్‌కుమార్ తవారే
|Ind
|25747
|102797
|-
|202
|పురందర్
|[[విజయ్ శివ్‌తారే]]
|SHS
|67998
|దిగంబర్ దుర్గాడే
|NCP
|44529
|23469
|-
|203
|భోర్
|[[సంగ్రామ్ తోపటే]]
|INC
|59041
|శరద్ ధామలే
|SHS
|40461
|18580
|-
|204
|మావల్
|[[బాలా భేగాడే]]
|బీజేపీ
|83158
|బాపు భేగ్డే
|NCP
|68840
|14318
|-
|205
|చించ్వాడ్
|లక్ష్మణ్ జగ్తాప్
|Ind
|78741
|శ్రీరంగ్ బర్నే
|SHS
|72166
|6575
|-
|206
|పింప్రి
|[[అన్నా బన్సోడే]]
|NCP
|61061
|అమర్ శంకర్ సాబల్
|బీజేపీ
|51534
|9527
|-
|207
|భోసారి
|[[విలాస్ లాండే]]
|Ind
|50472
|సులభ ఉబలే
|SHS
|49200
|1272
|-
|208
|వడ్గావ్ షెరీ
|[[బాపూసాహెబ్ పఠారే]]
|NCP
|72034
|అజయ్ భోసలే
|SHS
|38918
|33116
|-
|209
|శివాజీనగర్
|[[వినాయక్ నిమ్హాన్]]
|INC
|50918
|వికాస్ మత్కారీ
|బీజేపీ
|30388
|20530
|-
|210
|కోత్రుడ్
|చంద్రకాంత్ మోకాటే
|SHS
|52055
|కిషోర్ షిండే
|MNS
|44843
|7212
|-
|211
|ఖడక్వాసల
|రమేష్ వాంజలే
|MNS
|79006
|వికాస్ దంగత్
|NCP
|56488
|22518
|-
|212
|పార్వతి
|[[మాధురి మిసల్]]
|బీజేపీ
|64959
|సచిన్ తవారే
|NCP
|46743
|18216
|-
|213
|హడప్సర్
|[[మహదేవ్ బాబర్]]
|SHS
|65517
|చంద్రకాంత్ శివార్కర్
|INC
|55208
|10309
|-
|214
|పూణే కంటోన్మెంట్
|రమేష్ బాగ్వే
|INC
|65638
|సదానంద్ శెట్టి
|SHS
|28313
|37325
|-
|215
|కస్బా పేత్
|గిరీష్ బాపట్
|బీజేపీ
|54982
|రవీంద్ర ధంగేకర్
|MNS
|46820
|8162
|-
! colspan=&quot;9&quot; |అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా
|-
|216
|అకోలే
|మధుకర్ పిచాడ్
|NCP
|60043
|మధుకర్ తల్పాడే
|SHS
|50964
|9079
|-
|217
|సంగమ్నేర్
|బాలాసాహెబ్ థోరట్
|INC
|96686
|బాబాసాహెబ్ కుటే ధోండిబా
|SHS
|41310
|55376
|-
|218
|షిరిడీ
|రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్
|INC
|80301
|రాజేంద్ర పిపాడ
|SHS
|66992
|13309
|-
|219
|కోపర్‌గావ్
|అశోక్ కాలే
|SHS
|84680
|బిపిన్ కోల్హే
|NCP
|77989
|6691
|-
|220
|శ్రీరాంపూర్
|[[భౌసాహెబ్ మల్హరీ కాంబ్లే]]
|INC
|59819
|భౌసాహెబ్ డోలాస్
|SHS
|38922
|20897
|-
|221
|నెవాసా
|శంకర్రావు గడఖ్
|NCP
|91429
|విఠల్ లాంఘే
|బీజేపీ
|69943
|21486
|-
|222
|షెవ్‌గావ్
|చంద్రశేఖర్ ఘూలే
|NCP
|81890
|ప్రతాప్ ధాకనే
|బీజేపీ
|61746
|20144
|-
|223
|రాహురి
|[[శివాజీ భానుదాస్ కర్దిలే]]
|బీజేపీ
|57380
|ప్రసాద్ తాన్పురే
|NCP
|49047
|8333
|-
|224
|పార్నర్
|[[విజయరావు భాస్కరరావు ఆటి]]
|SHS
|75538
|సుజిత్ జవారే పాటిల్
|NCP
|48515
|27023
|-
|225
|[[అహ్మద్‌నగర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ]]
|[[అనిల్ రాథోడ్]]
|SHS
|65271
|సువాలాల్ గుండెచ
|INC
|25726
|39545
|-
|226
|శ్రీగొండ
|[[బాబాన్‌రావ్ పచ్చపుటే]]
|NCP
|80418
|రాజేంద్ర నగవాడే
|బీజేపీ
|52973
|27445
|-
|227
|కర్జత్ జమ్‌ఖేడ్
|రామ్ షిండే
|బీజేపీ
|42845
|కేశవరావు దేశ్‌ముఖ్
|INC
|32673
|10172
|-
! colspan=&quot;9&quot; |బీడ్ జిల్లా
|-
|228
|జియోరై
|[[బాదమ్‌రావ్ పండిట్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|100816
|అమరసింహా పండిట్
|బీజేపీ
|98469
|2347
|-
|229
|[[మజల్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజల్‌గావ్]]
|[[ప్రకాష్‌దాదా సోలంకే]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|86943
|RT దేశ్‌ముఖ్
|బీజేపీ
|79034
|7909
|-
|230
|[[బీడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీడ్]]
|[[జయదత్తాజీ క్షీరసాగర్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|109163
|సునీల్ దండే
|SHS
|33246
|75917
|-
|231
|అష్టి
|[[సురేష్ దాస్]]
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|118847
|[[బాలాసాహెబ్ అజబే]]	
|బీజేపీ
|84157
|34690
|-
|232
|కైజ్
|విమల్ ముండాడ
|NCP
|110452
|వెంకట్రావు నెట్కే
|బీజేపీ
|66188
|44264
|-
|233
|పర్లీ
|పంకజా ముండే
|బీజేపీ
|96222
|త్రయంబక్ ముండే
|INC
|60160
|36062
|-
! colspan=&quot;9&quot; |లాతూర్ జిల్లా
|-
|234
|లాతూర్ రూరల్
|వైజనాథ్ షిండే
|INC
|86136
|[[రమేష్ కరాద్]]
|బీజేపీ
|62553
|23583
|-
|235
|లాతూర్ సిటీ
|అమిత్ దేశ్‌ముఖ్
|INC
|113006
|కయ్యూంఖాన్ పఠాన్
|BSP
|23526
|89480
|-
|236
|అహ్మద్పూర్
|[[బాబాసాహెబ్ మోహన్‌రావ్ పాటిల్]]
|RSP
|69460
|[[వినాయక్‌రావు కిషన్‌రావ్ జాదవ్ పాటిల్]]	
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|67208
|2252
|-
|237
|[[ఉద్గీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉద్గీర్]]
|[[సుధాకర్ భలేరావు]]
|బీజేపీ
|73840
|మచింద్ర కామంత్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|56563
|17277
|-
|238
|[[నీలంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలంగా]]
|[[శివాజీరావ్ పాటిల్ నీలంగేకర్]]
|INC
|78267
|[[సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్]]
|బీజేపీ
|70763
|7504
|-
|239
|ఔసా
|[[బసవరాజ్ పాటిల్]]
|INC
|84526
|దినకర్ బాబురావు మానె
|SHS
|69731
|14795
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ఉస్మానాబాద్ జిల్లా
|-
|240
|ఉమార్గ
|[[జ్ఞానరాజ్ చౌగులే]]
|SHS
|70806
|బాబూరావు గైక్వాడ్
|INC
|60474
|10332
|-
|241
|తుల్జాపూర్
|[[మధుకర్‌రావు చవాన్]]
|INC
|65802
|సుభాష్ దేశ్‌ముఖ్
|బీజేపీ
|49469
|16333
|-
|242
|ఉస్మానాబాద్
|ఓంప్రకాష్ రాజేనింబాల్కర్
|SHS
|100709
|రాణా జగ్జిత్ సిన్హా పాటిల్
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|83735
|16974
|-
|243
|పరండా
|[[రాహుల్ మోతే]]
|NCP
|83425
|శంకర్ బోర్కర్
|SHS
|77423
|6002
|-
! colspan=&quot;9&quot; |షోలాపూర్ జిల్లా
|-
|244
|కర్మల
|దిగంబర్ బగల్
|NCP
|70943
|నారాయణ్ పాటిల్
|JSS 
|43126
|27817
|-
|245
|మాధా
|[[బాబాన్‌రావ్ విఠల్‌రావ్ షిండే]]
|NCP
|110224
|శివాజీ సావంత్
|Ind
|47055
|63169
|-
|246
|బర్షి
|[[దిలీప్ సోపాల్]]
|Ind
|90523
|రాజేంద్ర రౌత్
|INC
|80314
|10209
|-
|247
|మోహోల్
|[[ధోబాలే లక్ష్మణ్ కొండిబా]]
|NCP
|81631
|నాగనాథ్ క్షీరసాగర్
|Ind
|52452
|29179
|-
|248
|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్
|[[విజయ్ దేశ్‌ముఖ్]]
|బీజేపీ
|62363
|మహేష్ కోతే
|INC
|52273
|10090
|-
|249
|షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్
|ప్రణితి షిండే
|INC
|68028
|నరసయ్య ఆదాం
|సీపీఐ (ఎం)
|34664
|33364
|-
|250
|అక్కల్‌కోట్
|[[సిద్రామప్ప పాటిల్]]
|బీజేపీ
|92496
|[[సిద్ధరామ్ మ్హెత్రే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|91111
|1385
|-
|251
|షోలాపూర్ సౌత్
|[[దిలీప్ మానే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|72068
|రతీకాంత్ పాటిల్
|SHS
|54406
|17662
|-
|252
|పంఢరపూర్
|భరత్ భాల్కే
|SWP
|106141
|విజయ్‌సింగ్ మోహితే-పాటిల్
|NCP
|68778
|37363
|-
|253
|[[సంగోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగోలా]]
|[[గణపతిరావు దేశ్‌ముఖ్]]
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]]
|86548
|షాహాజీబాపు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|76744
|9804
|-
|254
|మల్షిరాస్
|హనుమంత్ డోలాస్
|NCP
|82360
|ఉత్తమ్రావ్ జంకర్
|Ind
|66134
|16226
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సతారా జిల్లా
|-
|255
|ఫల్తాన్ 
|[[దీపక్ ప్రహ్లాద్ చవాన్]]
|NCP
|71506
|బాబూరావు మానె
|SHS
|31592
|39914
|-
|256
|వాయ్
|[[మకరంద్ జాదవ్|మకరంద్ జాదవ్ - పాటిల్]]
|Ind
|80887
|మదన్ భోసాలే
|INC
|59062
|21825
|-
|257
|కోరేగావ్
|[[శశికాంత్ షిండే]]
|NCP
|80373
|షాలినీ పాటిల్
|Ind
|48620
|31753
|-
|258
|[[మాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్]]
|[[జయకుమార్ గోర్]]
|Ind
|60703
|సదాశివ్ పోల్
|NCP
|56605
|4098
|-
|259
|కరాడ్ నార్త్
|శామ్రావ్ పాండురంగ్ పాటిల్
|Ind
|101658
|అతుల్బాబా సురేష్ భోసలే
|NCP
|60571
|41087
|-
|260
|కరాడ్ సౌత్
|విలాస్‌రావు పాటిల్
|INC
|82857
|విలాస్‌రావు జి పటేల్
|Ind
|67944
|14913
|-
|261
|పటాన్
|విక్రమసింహ పాటంకర్
|NCP
|87917
|శంభురాజ్ దేశాయ్
|SHS
|87337
|580
|-
|262
|సతారా
|[[శివేంద్ర రాజే భోసలే]]
|NCP
|127143
|నరేంద్ర పాటిల్
|బీజేపీ
|21365
|105778
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రత్నగిరి జిల్లా
|-
|263
|దాపోలి
|సూర్యకాంత్ దాల్వీ
|SHS
|74973
|విజయ్ భోంస్లే
|INC
|28169
|46804
|-
|264
|గుహగర్
|భాస్కర్ జాదవ్
|NCP
|53108
|రాందాస్ కదమ్
|SHS
|40032
|13076
|-
|265
|చిప్లున్
|సదానంద్ చవాన్
|SHS
|76015
|రమేష్ కదమ్
|NCP
|57531
|18484
|-
|266
|రత్నగిరి
|ఉదయ్ సమంత్
|NCP
|74245
|బాల్ మనే
|బీజేపీ
|65969
|8276
|-
|267
|రాజాపూర్
|రాజన్ సాల్వి
|SHS
|72574
|గణపత్ కదమ్
|INC
|48433
|24141
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సింధుదుర్గ్ జిల్లా
|-
|268
|కంకవ్లి
|ప్రమోద్ జాతర్
|బీజేపీ
|57651
|రవీంద్ర ఫాటక్
|INC
|57617
|34
|-
|269
|కుడల్
|నారాయణ్ రాణే
|INC
|71921
|వైభవ్ నాయక్
|SHS
|47666
|24255
|-
|270
|సావంత్‌వాడి
|దీపక్ కేసర్కర్
|NCP
|63430
|గోపాల్ దాల్వి
|SHS
|45012
|18418
|-
! colspan=&quot;9&quot; |కొల్హాపూర్ జిల్లా
|-
|271
|చంద్‌గడ్
|బాబాసాహెబ్ కుపేకర్
|NCP
|64194
|గోపాలరావు పాటిల్
|JSS 
|58862
|5332
|-
|272
|రాధానగరి
|కేపీ పాటిల్
|NCP
|86843
|బజరంగ్ దేశాయ్
|Ind
|45121
|41722
|-
|273
|కాగల్
|హసన్ ముష్రిఫ్
|NCP
|104241
|సంజయ్ మాండ్లిక్
|Ind
|57829
|46412
|-
|274
|కొల్హాపూర్ సౌత్
|సతేజ్ పాటిల్
|INC
|86949
|ధనంజయ్ మహాదిక్
|Ind
|81182
|5767
|-
|275
|కార్వీర్
|చంద్రదీప్ నార్కే
|SHS
|96232
|పిఎన్ పాటిల్
|INC
|90608
|5624
|-
|276
|కొల్హాపూర్ నార్త్
|రాజేష్ క్షీరసాగర్
|SHS
|70129
|మాలోజీరాజే ఛత్రపతి
|INC
|66442
|3687
|-
|277
|షాహువాడి
|వినయ్ కోర్
|JSS 
|73912
|సత్యజిత్ పాటిల్
|SHS
|65601
|8311
|-
|278
|హత్కనంగాలే
|[[సుజిత్ మించెకర్]]
|SHS
|55583
|జయవంతరావు అవలే
|INC
|53579
|2004
|-
|279
|[[ఇచల్‌కరంజి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇచల్‌కరంజి]]
|[[సురేష్ హల్వంకర్]]
|బీజేపీ
|90104
|[[ప్రకాష్ అవడే]]
|INC
|66867
|23237
|-
|280
|శిరోల్
|[[సత్గొండ రేవగొండ పాటిల్]]
|INC
|85941
|[[ఉల్లాస్ పాటిల్]]
|SWP
|69495
|16446
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సాంగ్లీ జిల్లా
|-
|281
|మిరాజ్
|[[సురేష్ ఖాడే]]
|బీజేపీ
|96482
|బాలాసో హోన్మోర్
|INC
|42026
|54456
|-
|282
|సాంగ్లీ
|[[శంభాజీ పవార్]]
|బీజేపీ
|77404
|మదన్ విశ్వనాథ్ పాటిల్
|INC
|66240
|11164
|-
|283
|ఇస్లాంపూర్
|[[జయంత్ పాటిల్]]
|NCP
|110673
|వైభవ్ నాయికావాడి
|Ind
|56165
|54508
|-
|284
|శిరాల
|[[మాన్‌సింగ్ ఫత్తేసింగ్రావ్ నాయక్]]
|Ind
|104303
|[[శివాజీరావు నాయక్]]
|INC
|78385
|25918
|-
|285
|పాలస్-కడేగావ్
|[[పతంగ్ రావు కదమ్]]
|INC
|106211
|పృథ్వీరాజ్ దేశ్‌ముఖ్
|Ind
|70626
|35585
|-
|286
|ఖానాపూర్
|సదాశివరావు పాటిల్
|INC
|77965
|[[అనిల్ బాబర్]]
|Ind
|74976
|2989
|-
|287
|తాస్గావ్-కవతే మహంకల్
|ఆర్ ఆర్ పాటిల్
|NCP
|99109
|దినకర్ పాటిల్
|SHS
|33936
|65173
|-
|288
|జాట్
|ప్రకాష్ షెంగే
|బీజేపీ
|58320
|విలాస్‌రావు జగ్తాప్
|NCP
|53653
|4667
|}

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}{{మహారాష్ట్ర ఎన్నికలు}}

[[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]
[[వర్గం:2009 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]]</text>
      <sha1>t2yikqyy4hjrtb078a6g263bk08jdd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398207</id>
    <revision>
      <id>4977888</id>
      <parentid>4972902</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362412" sha1="hz9xi3m0q5j3nlcemdho79mld2gly1x" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = 2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు
| country = [[భారతదేశం]]
| type = [[శాసనసభ]]
| ongoing = no
| previous_year = 2019
| previous_election = 2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు
| election_date = 2024 నవంబరు 20
| next_year = 2029
| next_election = &lt;!--2029 Maharashtra Legislative Assembly election--&gt;
| seats_for_election = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] లోని మొత్తం 288 మంది సభ్యులుకు
| turnout = 66.05% ({{increase}} 4.61 [[శాతం పాయింట్|pp]])
| opinion_polls = 2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు#ఎగ్జిట్ పోల్స్
| outgoing_members = మహారాష్ట్ర 14వ శాసనసభ#శాసనసభ సభ్యులు
| elected_members = [[మహారాష్ట్ర 15వ శాసనసభ]]
| image_size = 120px
| last_update = 2024&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenNov2024/partywiseresult-S13.htm | title=Election | work=results.eci.gov.in}}&lt;/ref&gt;
| time_zone = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]]
| reporting = &lt;!--PARTIES ARE ARRANGED IN ACCORDANCE WITH CURRENT SEATS, PLEASE Don't CHANGE IT--&gt;
&lt;!--BJP--&gt;| image1 = {{CSS image crop|Image=Eknath Shinde and Devendra Fadnavis with PM Narendra Modi Cropped(2).jpg|bSize=150|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=28|oTop=15}}
| leader1 = [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]
| party1 = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
| alliance1 = [[మహా యుతి]]
| leaders_seat1 = [[నాగ్‌పూర్ నైరుతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్ నైరుతి]]&lt;br/&gt; ''(గెలుపు)''
| last_election1 = 25.75%, 105 సీట్లు
| seats_before1 = 102
| seats1 = '''132'''
| seat_change1 = {{gain}} 27
| swing1 = {{gain}} 1.02%
| popular_vote1 = '''1,72,93,650'''
| percentage1 = '''26.77%'''
&lt;!--SHS--&gt;| image2 = {{CSS image crop|Image=Eknath Shinde with PM Narendra Modi Cropped.jpg|bSize=100|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=0|oTop=5}}
| leader2 = [[ఏకనాథ్ షిండే]]
| party2 = [[శివసేన]] &lt;br&gt;(2022–ప్రస్తుతం)
| alliance2 = [[మహా యుతి]]
| leaders_seat2 = [[కొప్రి-పచ్‌పఖాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోప్రి-పచ్‌పఖాడి]]&lt;br/&gt; ''(గెలుపు)''
| last_election2 = ''గత ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ చీలిపోయింది'
| seats_before2 = 38
| seats2 = 57
| seat_change2 = {{gain}} 19{{efn|2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం ఏక్‌నాథ్ షిండేకు మద్దతు ఇచ్చిన ఎమ్మెల్యేల నుండి సీటు మార్పు.}}
| popular_vote2 = 79,96,930
| percentage2 = 12.38%
| swing2 = ''New''{{efn|2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభంలో చీలిక తర్వాత ఓటు భాగస్వామ్యం.}}
&lt;!--NCP--&gt;| image3 = {{CSS image crop|Image=Ajit_Anantrao_Pawar.jpg|bSize=175|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=40|oTop=10}}
| leader3 = [[అజిత్ పవార్]]
| party3 = [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
| alliance3 = [[మహా యుతి]]
| leaders_seat3 = [[బారామతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బారామతి]] &lt;br/&gt;''(గెలుపు)''
| color3 = FFC0CB
| last_election3 = ''గత ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ చీలిపోయింది''
| seats_before3 = 40
| seats3 = 41
| seat_change3 = {{increase}}1{{efn|2023 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభంలో అజిత్ పవార్‌కు మద్దతిచ్చిన ఎమ్మెల్యేల నుండి సీటు మార్పు.}}
| popular_vote3 = 58,16,566
| percentage3 = 9.01%
| swing3 = ''New''{{efn|2023 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం చీలిక తర్వాత ఓటు భాగస్వామ్యం.}}
&lt;!--SS (UBT)--&gt;| image4 = {{CSS image crop|Image=Uddhav Thackeray, President of Shiv Sena-UBT.jpg|bSize=100|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=3|oTop=10}}
| leader4 = [[ఉద్ధవ్ థాకరే]]
| party4 = [[శివసేన (యుబిటి)]]
| alliance4 = [[మహా వికాస్ అఘాడి]]
| leaders_seat4 = [[శాసనమండలి|MLC]]
| last_election4 = ''గత ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ చీలిపోయింది''
| seats_before4 = 16
| seats4 = 20
| seat_change4 = {{increase}}4{{efn|2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం}}లో ఉద్ధవ్ థాకరేకు మద్దతు ఇచ్చిన ఎమ్మెల్యేల నుండి సీటు మార్పు
| popular_vote4 = 64,33,013
| percentage4 = 9.96%
| swing4 = ''కొత్త''
&lt;!--INC--&gt;| image5 = {{CSS image crop|Image=Hand INC.svg|bSize=150|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=20|oTop=0}}
| party5 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
| leader5 = [[నానా పటోలే]]
| alliance5 = [[మహా వికాస్ అఘాడి]]
| leaders_seat5 = [[సకోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సకోలి]]&lt;br/&gt; ''(గెలుపొందింది)''
| last_election5 = 15.87%, 44 సీట్లు
| seats_before5 = 37
| seats5 = 16
| popular_vote5 = 80,20,921
| seat_change5 = {{loss}} 28
| percentage5 = 12.42%
| swing5 = {{loss}} 3.45%
&lt;!--NCP (SP)--&gt;| image6 = {{CSS image crop|Image=|bSize=150|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=20|oTop=5}}
| leader6 = [[జయంత్ పాటిల్]]
| party6 = [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
| alliance6 = [[మహా వికాస్ అఘాడి]]
| leaders_seat6 = [[ఇస్లాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇస్లాంపూర్]]&lt;br/&gt; ''(గెలుపు)''
| last_election6 = ''గత ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ చీలిపోయింది''
| seats_before6 = 12
| seats6 = 10
| seat_change6 = {{decrease}}2{{efn|2023 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభంలో శరద్ పవార్‌కు మద్దతు ఇచ్చిన ఎమ్మెల్యేల నుండి సీటు మార్పు}}
| popular_vote6 = 72,87,797
| percentage6 = 11.28%
| swing6 = ''కొత్త'''{{efn|2023 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం చీలిక తర్వాత ఓటు భాగస్వామ్యం.}}
&lt;!--Map--&gt;| map_image = {{Switcher|[[File:2024 Maharashtra Legislative Assembly Election Result Map.svg|250px]]|Partywise results by constituency|[[File:2024 Maharashtra Legislative Assembly Alliance Wise Election Result Map.svg|250px]]|Alliance wise results by constituency}}
| map2 = {{Switcher|[[File:India Maharashtra Legislative Assembly Election 2024.svg|250px]]|Partywise structure|[[File:India Maharashtra Legislative Assembly Election Alliance Wise 2024.svg|250px]]|Alliance wise structure}}
| title = [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
| before_election = [[ఏక్‌నాథ్ షిండే]]
| before_party = [[శివసేన]]&lt;br&gt; (2022–ప్రస్తుతం)
| posttitle = [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] ఎన్నికల తర్వాత
| after_election = [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]
| after_party = [[మహా యుతి]]
| leader_since1 = 2013
| leader_since4 = 2024
| leader_since5 = 2023
| leader_since2 = 2019
| leader_since3 = 2022
| leader_since6 = 2024
| majority_seats = 145
}}

[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ|మహారాష్ట్ర శాసనసభలోని]] మొత్తం 288 మంది సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి '''2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు''' న‌వంబ‌రు 20న ఎన్నికలు జరిగాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| date=2021-12-09 | title=MVA will win State elections in 2024, Uddhav Thackeray to be CM again': Awhad quotes Sharad Pawar as saying | url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/mva-will-win-state-elections-in-2024-uddhav-thackeray-to-be-cm-again-awhad-quotes-sharad-pawar-as-saying-101639064076706.html | access-date=2022-03-05 | work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| date=2 September 2021 | title=No chance of alliance with Shiv Sena for 2024 Assembly polls: Maharashtra BJP chief | url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-bj-shiv-sena-alliance-2024-assembly-election-chandrakant-patil-7483827/ | access-date=2022-03-05 | work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ఎన్నికలలో 66.05% పోలింగ్ నమోదైంది. ఇది 1995 తర్వాత అత్యధికం. అధికార మహా యుతి 235 సీట్లు గెలుచుకుని ఘనవిజయం సాధించింది. [[మహా వికాస్ అఘాడి|మహా వికాస్ అఘాడిలోని]] ఏ పార్టీకీ ప్రతిపక్ష నాయకుడి స్థానాన్ని పొందేందుకు తగిన సీట్లు పొందలేదు. మొదటిసారి ఆరు దశాబ్దాలలో 65.1 శాతం పోలింగ్ న‌మోదైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| date=24 November 2024 | title=In a first in six decades, no Leader of Opposition in Maharashtra Assembly | url=https://www.thehindu.com/elections/maharashtra-assembly/in-a-first-in-six-decades-no-leader-of-opposition-in-maharashtra-assembly/article68904861.ece | work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

నవంబరులో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో 'మహాయుతి' కూటమి మొత్తం 288 అసెంబ్లీ స్థానాలకు గానూ 233 స్థానాల్లో విజయం సాధించింది. ప్రతిపక్ష మహావికాస్ అఘాడీ కూటమి 51 చోట్ల గెలుపొందింది. భాజపా 132 స్థానాలను గెలుచుకొని అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. శివసేన (శిండే) 57, ఎన్సీపీ (అజిత్ పవార్) 41 స్థానాల్లో గెలిచాయి. శివసేన (ఉద్దవ్) పార్టీ 20 చోట్ల విజయం సాధించగా,  కాంగ్రెస్ 16, ఎన్సీపీ (ఎస్పీ) 10 స్థానాలు గెలుచుకున్నాయి. స‌మాజ్‌వాదీ పార్టీ 2, జన్ సురాజ్య శక్తి 2, రాష్ట్రీయ స్వాభిమాన్ పార్టీ, రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష, ఏఐఎంఐఎం, సీపీఎం, పీడబ్ల్యూపీఐ, ఆర్పీఏ చెరో ఒక స్థానం చొప్పున గెలుపొందగా, స్వతంత్ర అభ్యర్థులు రెండు స్థానాల్లో విజయం సాధించారు.

== నేపథ్యం ==
[[2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|గత శాసనసభ ఎన్నికలు 2019 అక్టోబరులో]] జరిగాయి. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నేతృత్వంలోని కూటమి, [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]],&lt;ref&gt;{{Cite web| title=NDA: What is left of NDA after Akali Dal, Shiv Sena exit: Saamana - The Economic Times | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/what-is-left-of-nda-after-akali-dal-shiv-sena-exit-saamana/articleshow/78360008.cms?from=mdr | access-date=2021-04-29 | work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి స్పష్టమైన మెజారిటీని పొందింది, అయితే అంతర్గత విభేదాల కారణంగా, శివసేన కూటమి (NDA) ను విడిచిపెట్టి, [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (NCP)]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్‌తో]] కొత్త కూటమిని ఏర్పాటు చేసి, ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| date=25 November 2020 | title=Ahmed Patel played a significant role in formation of MVA govt: Uddhav Thackeray | url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/ahmed-patel-played-a-significant-role-in-formation-of-maharashtra-vikas-aghadi-govt-uddhav-thackeray/story-ttiy6yag70rikqbanyze7L.html | access-date=2021-04-29 | work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;[[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే|ఉద్ధవ్ థాకరే]] ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు. [[2022 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం]] తర్వాత, [[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏకనాథ్ షిండే]] 40 మంది ఎమ్మెల్యేలతో బీజేపీతో కలిసి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. [[ఏక్‌నాథ్ షిండే]] కొత్త ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. [[2023 మహారాష్ట్ర రాజకీయ సంక్షోభం]] తర్వాత, అజిత్ పవార్ నేతృత్వంలోని [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సిపి]] కూడా ప్రభుత్వంలో చేరింది.

== షెడ్యూలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!పోల్ ఈవెంట్
! షెడ్యూలు&lt;ref name=&quot;నవంబరు 20న ‘మహా’ ఎన్నికలు!&quot;&gt;{{Cite news| last1=Andhrajyothy | title=నవంబరు 20న ‘మహా’ ఎన్నికలు! | url=https://www.andhrajyothy.com/2024/national/great-elections-on-november-20-1322399.html | accessdate=16 October 2024 | date=16 October 2024 | language=te}}&lt;/ref&gt;
|-
| నోటిఫికేషన్ తేదీ
| '''2024 అక్టోబరు 22''' 
|-
| నామినేషన్ దాఖలుకు చివరి తేదీ
| అక్టోబరు 29
|-
| నామినేషన్ పరిశీలన
| అక్టోబరు 30
|-
| నామినేషన్ ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ
| నవంబరు 04
|-
| పోల్ తేదీ
| నవంబరు 20
|-
| ఓట్ల లెక్కింపు తేదీ
| నవంబరు 23
|}

== పార్టీలు, పొత్తులు ==

=== మహా యుతి ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!జెండా
!చిహ్నాలు
!నాయకుడు
!సీట్లలో పోటీ 
|-
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| 
|[[File:Lotos_flower_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lotos_flower_symbol.svg|50x50px]]
|[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్]]
|145+4&lt;ref name=&quot;BJP announces 99 candidates in first list for Maharashtra poll; Fadnavis to contest from Nagpur2&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.thehindu.com/elections/maharashtra-assembly/maharashtra-assembly-elections-bjp-names-first-list-of-candidates-for-99-seats/article68775538.ece | title=BJP announces 99 candidates in first list for Maharashtra poll; Fadnavis to contest from Nagpur | last1=The Hindu | first1= | date=20 October 2024 | access-date=21 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BJP announces 99 candidates in first list for Maharashtra assembly polls | Full details2&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-announces-99-candidates-in-first-list-for-maharashtra-assembly-polls-full-details-101729419086993.html | title=BJP announces 99 candidates in first list for Maharashtra assembly polls | last1=Hindustantimes | date=20 October 2024 | access-date=21 October 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|[[File:Shiv_Sena_flag.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shiv_Sena_flag.jpg|50x50px]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.svg|50x50px]]
|[[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏకనాథ్ షిండే]]
|75+6 
|-
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[File:NCP-flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NCP-flag.svg|50x50px]]
|[[File:Nationalist_Congress_Party_Election_Symbol.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nationalist_Congress_Party_Election_Symbol.png|50x50px]]
|[[అజిత్ పవార్]]
|50+9 
|-
|{{party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|జన్ సురాజ్య శక్తి
|[[File:No_image_available.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image_available.svg|50x50px]]
| -
|[[వినయ్ కోర్]]
|2+1 
|-
|bgcolor=#1A34FF|
|రాష్ట్రీయ యువ స్వాభిమాన్ పార్టీ
|[[File:No_image_available.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image_available.svg|50x50px]]
| -
|[[రవి రాణా]]
| colspan=&quot;2&quot; |1+1 
|-
|bgcolor=Salmon|
|రాజర్షి షాహు వికాస్ అఘడి
|[[File:No_image_available.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image_available.svg|50x50px]]
|[[File:Indian Election Symbol Whistle.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian Election Symbol Whistle.png|60x60px]]
|రాజేంద్ర పాటిల్ యాదవ్కర్
|1
|-
| colspan=&quot;5&quot; |అభ్యర్థులు లేరు
|3 
|}

===  మహా వికాస్ అఘడి ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!జెండా
!చిహ్నం
!నాయకుడు
!సీట్లలో పోటీ 
|-
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|[[File:Indian_National_Congress_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_National_Congress_Flag.svg|50x50px]]
|[[File:INC_Hand.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:INC_Hand.svg|67x67px]]
|[[బాలాసాహెబ్ థోరాట్|బాలాసాహెబ్ థోరట్]]
|100+2 
|-
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే)]]
|[[File:SS(UBT)_flag.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SS(UBT)_flag.png|50x50px]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Flaming_Torch.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Flaming_Torch.png|74x74px]]
|[[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే]]
|90+2 
|-
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} 
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్చంద్ర పవార్)]]
|[[File:राष्ट्रवादी काँग्रेस - शरदचंद्र पवार Logo.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%80_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%81%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8_-_%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%AA%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0_Logo.png|50x50px]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Man_Blowing_Turha.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Man_Blowing_Turha.png|50x50px]]
|[[శరద్ పవార్]]
|85+1 
|-
|{{party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]]
|[[File:Samajwadi_Party.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Samajwadi_Party.png|51x51px]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Cycle.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Cycle.png|50x50px]]
|[[అబూ అజ్మీ]]
|2+7 
|-
|{{party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
| -
|[[File:Indian Election Symbol Whistle.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian Election Symbol Whistle.png|60x60px]]
|జయంత్ ప్రభాకర్ పాటిల్
|3+2 
|-
|{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మావోయిస్ట్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|[[File:CPI-M-flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI-M-flag.svg|50x50px]]
|[[File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|50x50px]]
|అశోక్ ధావలే
|2+1 
|-
|{{party color cell|Communist Party of India}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|[[File:CPI-banner.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI-banner.svg|50x50px]]
|[[File:CPI_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI_symbol.svg|50x50px]]
|బుద్ధ మాల పవార్
|1
|}

=== పరివర్తన్ మహాశక్తి ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!జెండా
!చిహ్నం
!నాయకుడు
!సీట్లలో పోటీ 
|-
| {{party color cell|Prahar Janshakti Party}}
|[[ప్రహార్ జనశక్తి పార్టీ]]
| -
|[[File:Indian_Election_Symbol_Bat.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Bat.png|53x53px]]
|[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]]
|38
|-
|{{party color cell|Swabhimani Paksha}}
|[[స్వాభిమాని పక్ష]]
| -
| -
|[[రాజు శెట్టి]]
| -
|-
|{{party color cell|Maharashtra Swarajya  Party}}
|[[మహారాష్ట్ర స్వరాజ్ పార్టీ|మహారాష్ట్ర స్వరాజ్య పార్టీ]]
| -
| -
|శంభాజీ రాజే ఛత్రపతి
| -
|-
|{{party color cell|Maharashtra Navnirman Sena}}
|మహారాష్ట్ర రాజ్య సమితి
| -
| -
|శంకర్ అన్నా దోండేగే
| -
|-
|{{party color cell|Swatantra Bharat Paksh}}
|[[స్వతంత్ర భారత్ పక్ష్]]
| -
| -
|వామన్‌రావ్ చతప్
| -
|}

=== ఇతరులు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!జెండా
!చిహ్నం
!నాయకుడు
!సీట్లలో పోటీ 
|-
|{{party color cell|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]]
|[[File:Elephant_Bahujan_Samaj_Party.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elephant_Bahujan_Samaj_Party.svg|50x50px]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Elephant.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Elephant.png|50x50px]]
|సునీల్ డోంగ్రే
|237&lt;ref name=&quot;మహారాష్ట్రలో మెజార్టీ మార్క్ దాటిన ఆ కూటమి.. సీఎం ఎవరంటే2&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.andhrajyothy.com/2024/national/maharashtra-and-jharkhand-assembly-election-results-live-updates-here-sdr-2910.html | title=మహారాష్ట్రలో మెజార్టీ మార్క్ దాటిన ఆ కూటమి.. సీఎం ఎవరంటే | last1=Andhrajyothy | date=23 November 2024 | work= | accessdate=23 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241123040333/https://www.andhrajyothy.com/2024/national/maharashtra-and-jharkhand-assembly-election-results-live-updates-here-sdr-2910.html | archive-date=23 November 2024 | language=te}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{party color cell|Vanchit Bahujan Aaghadi}}
|వాంచిత్ బహుజన్ ఆఘడి
|[[File:VBA_party.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:VBA_party.jpg|50x50px]]
|[[File:Gas_Cylinder.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gas_Cylinder.jpg|53x53px]]
|ప్రకాష్ అంబేద్కర్ 
|200 
|-
|{{party color cell|Maharashtra Navnirman Sena}}
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన]]
|[[File:Maharashtra_Navnirman_Sena_Official_Flag.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maharashtra_Navnirman_Sena_Official_Flag.jpg|50x50px]]
|[[File:Mns-symbol-railway-engine.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mns-symbol-railway-engine.png|50x50px]]
|[[రాజ్ థాకరే]]
|135
|-
|{{party color cell|Rashtriya Samaj Paksha}}
|[[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష|రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష]]
|
|
|మహదేవ్ జంకర్
|93 
|-
|{{party color cell|Azad Samaj Party (Kanshi Ram)}}
|[[ఆజాద్ సమాజ్ పార్టీ (కాన్షి రామ్)|ఆజాద్ సమాజ్ పార్టీ (కాన్షీరామ్)]]
| 
| 
|[[చంద్రశేఖర్ ఆజాద్ రావణ్|చంద్రశేఖర్ ఆజాద్]]
|40
|-
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్]]
|[[File:All_India_Majlis-e-Ittehadul_Muslimeen_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_India_Majlis-e-Ittehadul_Muslimeen_logo.svg|50x50px]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Kite.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Kite.svg|50x50px]]
|[[ఇంతియాజ్ జలీల్]]
|17
|-
|{{party color cell|Bahujan Vikas Aaghadi}}
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి]]
|[[File:No_image_available.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:No_image_available.svg|50x50px]]
|[[File:Pea_Whistle.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pea_Whistle.jpg|50x50px]]
|హితేంద్ర ఠాకూర్
|''6''
|}

=== కూటమి వారీగా పోటీ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |పార్టీలు
|
|
|
|
|-
![[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
![[బాలాసాహెబంచి శివసేన|SHS]]
![[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
!ఇతరులు
|-
|{{party color cell|Indian National Congress}}
![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74
|13
|7
|7
|-
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
![[శివసేన (యుబిటి)|ఎస్.ఎస్ (యుబిటి)]]
|33
|51
|5
|7
|-
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
![[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (ఎస్.పి)]]
|36
|8
|37
|5
|-
|{{party color cell|Others}}
!ఇతరులు
|2
|3
|9
|
|}

== అభ్యర్థులు ==

=== అభ్యర్థుల జాబితా&lt;ref name=&quot;అత్యధిక, అత్యల్ప మెజార్టీలు ఇవే.. మహా ఓటరు తీర్పులో ఎన్నో ట్విస్టులు..&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.andhrajyothy.com/2024/national/higest-majority-and-lowest-majority-in-maharashtra-assembly-elections-amar-1338854.html | title=అత్యధిక, అత్యల్ప మెజార్టీలు ఇవే.. మహా ఓటరు తీర్పులో ఎన్నో ట్విస్టులు.. | last1=Andhrajyothy | date=24 November 2024 | access-date=24 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241124143218/https://www.andhrajyothy.com/2024/national/higest-majority-and-lowest-majority-in-maharashtra-assembly-elections-amar-1338854.html | archive-date=24 November 2024 | language=te}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | జిల్లా
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | శాసనసభ నియోజకవర్గం
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}&quot;|
|colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}&quot;|
|-
! colspan=&quot;3&quot; |మహా యుతి
! colspan=&quot;3&quot; |మహా వికాస్ అఘడి
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[నందుర్బార్ జిల్లా|నందుర్బార్]]
!1
|[[అక్కల్కువ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్కువ]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[అంశ్య పద్వీ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[కాగ్డా చండియా పద్వి]]
|-
!2
|[[షహదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షహదా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాజేష్ పద్వీ]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాజేంద్ర కుమార్ గావిట్
|-
!3
|[[నందుర్బార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందుర్బార్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|విజయ్ కుమార్ గావిట్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|కిరణ్ తాడ్వి
|-
!4
|[[నవపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవపూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|భరత్ గావిట్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[శిరీష్‌కుమార్ సురూప్‌సింగ్ నాయక్]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[ధూలే జిల్లా|ధూలే]]
!5
|[[సక్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సక్రి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[మంజుల గావిట్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ప్రవీణ్ బాపు చౌరే
|-
!6
|[[ధూలే రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూలే రూరల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాఘవేంద్ర - రాందాదా మనోహర్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్]]
|-
!7
|[[ధులే సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూలే సిటీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[అనూప్ అగర్వాల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[అనిల్ అన్నా గోటే|అనిల్ గోటే]]
|-
!8
|[[సింధ్‌ఖేడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[జయకుమార్ రావల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సందీప్ బెడ్సే
|-
!9
|[[శిర్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిర్పూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|కాశీరాం పవారా
|{{Party name with color|Communist Party of India}}
|బుధ మల్ పవర్
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |[[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]]
!10
|[[చోప్డా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చోప్డా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|చంద్రకాంత్ సోనావానే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ప్రభాకరప్ప సోనావానే
|-
!11
|[[రావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రావర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అమోల్ జవాలే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ధనంజయ్ శిరీష్ చౌదరి
|-
!12
|[[భుసావల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భుసావల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సంజయ్ వామన్ సావాకరే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాజేష్ తుకారాం మాన్వత్కర్
|-
!13
|[[జలగావ్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలగావ్ సిటీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సురేష్ భోలే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|జయశ్రీ మహాజన్
|-
!14
|[[జలగావ్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలగావ్ రూరల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|గులాబ్రావ్ పాటిల్
| {{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|గులాబ్రావ్ దేవకర్
|-
!15
|[[అమల్నేర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమల్నేర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|అనిల్ భైదాస్ పాటిల్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అనిల్ షిండే
|-
!16
|[[ఎరండోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎరండోల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|అమోల్ పాటిల్
| {{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సతీష్ అన్నా పాటిల్
|-
!17
|[[చాలీస్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చాలీస్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|మంగేష్ చవాన్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ఉన్మేష్ భయ్యాసాహెబ్ పాటిల్
|-
!18
|[[పచోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పచోరా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|కిషోర్ పాటిల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|వైశాలి సూర్యవంశీ
|-
!19
|[[జామ్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జామ్నర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|గిరీష్ మహాజన్
| {{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|దిలీప్ ఖోడ్పే
|-
!20
|[[ముక్తైనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముక్తైనగర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|చంద్రకాంత్ నింబా పాటిల్
| {{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రోహిణి ఖడ్సే-ఖేవాల్కర్
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్దానా]]
!21
|[[మల్కాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్కాపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|చైన్‌సుఖ్ మదన్‌లాల్ సంచేతి
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాజేష్ ఎకాడే
|-
!22
|[[బుల్దానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుల్ఢానా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|సంజయ్ గైక్వాడ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|జయశ్రీ చౌదరి
|-
!23
|[[చిఖాలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిఖాలీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|శ్వేతా మహాలే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాహుల్ బోంద్రే
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |24
| rowspan=&quot;2&quot; |[[సింధ్‌ఖేడ్ రాజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడ్ రాజా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|శశికాంత్ ఖేడేకర్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |రాజేంద్ర షింగనే
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|కయానంద్ దేవానంద్
|-
!25
|[[మెహకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహకర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సంజయ్ రైముల్కర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సిద్ధార్థ్ ఖరత్
|-
!26
|[[ఖమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖమ్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ఆకాష్ ఫండ్కర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రానా దిలీప్‌కుమార్ గోకుల్‌చంద్ సనద
|-
!27
|[[జల్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (జామోద్)|జల్గావ్ (జామోద్)]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సంజయ్ కుటే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|స్వాతి సందీప్ వాకేకర్
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[అకోలా జిల్లా|అకోలా]]
!28
|[[అకోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ప్రకాష్ భర్సకలే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|మహేష్ గంగనే
|-
!29
|[[బాలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాలాపూర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|బలిరామ్ సిర్స్కర్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|నితిన్ దేశ్‌ముఖ్
|-
!30
|[[అకోలా వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోలా వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|విజయ్ అగర్వాల్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సాజిద్ ఖాన్ మన్నన్ ఖాన్
|-
!31
|[[అకోలా ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోలా ఈస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రణధీర్ సావర్కర్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|గోపాల్ దాతార్కర్
|-
!32
|[[మూర్తిజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మూర్తిజాపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|హరీష్ మరోటియప్ప పింపిల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సామ్రాట్ దొంగదీవ్
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[వాషిమ్ జిల్లా|వాషిమ్]]
!33
|[[రిసోద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రిసోద్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|భావన గావాలి
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అమిత్ జానక్
|-
!34
|[[వాషిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాషిమ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|శ్యామ్ ఖోడే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సిద్ధార్థ్ డియోల్
|-
!35
|[[కరంజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరంజా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సాయి ప్రకాష్ దహకే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|గయాక్ పట్నీ
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[అమరావతి (మహారాష్ట్ర)|అమరావతి]]
!36
|[[ధమన్‌గావ్ రైల్వే శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధమన్‌గావ్ రైల్వే]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ప్రతాప్ అద్సాద్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|వీరేంద్ర జగ్తాప్
|-
!37
|[[బద్నేరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్నేరా]]
|bgcolor=Blue|
|RYSP
|రవి రాణా
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సునీల్ ఖరాటే
|-
!38
|[[అమరావతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమరావతి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|సుల్భా ఖోడ్కే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సునీల్ దేశ్‌ముఖ్
|-
!39
|[[టియోసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|టియోసా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రాజేష్ శ్రీరామ్ వాంఖడే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|యశోమతి ఠాకూర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |40
| rowspan=&quot;2&quot; |[[దర్యాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్యాపూర్]] (ఎస్.సి)
|bgcolor=Blue|
|RYSP
|రమేష్ బండిలే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |గజానన్ లావాటే
|-
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|అభిజిత్ అడ్సుల్
|-
!41
|[[మెల్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెల్‌ఘాట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|మరో కేవల్రామ్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|హేమంత్ నంద చిమోటే
|-
!42
|[[అచల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అచల్‌పూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ప్రవీణ్ తైదే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అనిరుద్ధ దేశ్‌ముఖ్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |43
| rowspan=&quot;2&quot; |[[మోర్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోర్షి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ఉమేష్ యావల్కర్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |గిరీష్ కరాలే
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|దేవేంద్ర భుయార్
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]]
!44
|[[ఆర్వీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్వీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సుమిత్ కిషోర్ వాంఖడే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|మయూర కాలే
|-
!45
|[[డియోలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|డియోలీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రాజేష్ బకనే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రంజిత్ కాంబ్లే
|-
!46
|[[హింగన్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగన్‌ఘాట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సమీర్ కునావర్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|వాండిల్ యొక్క ట్రంప్ కార్డ్
|-
!47
|[[వార్థా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వార్థా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|పంకజ్ భోయార్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|శేఖర్ ప్రమోద్బాబు షెండే
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |[[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]]
!48
|[[కటోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కటోల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[చరణ్‌సింగ్ ఠాకూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సలీల్ దేశ్‌ముఖ్
|-
!49
|[[సావనెర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సావనెర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[ఆశిష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అనూజ కేదార్
|-
!50
|[[హింగ్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగ్నా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సమీర్ మేఘే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రమేష్చంద్ర బ్యాంగ్
|-
!51
|[[ఉమ్రేద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమ్రేద్]] (ఎస్.సి)
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సుధీర్ పర్వే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[సంజయ్ మేష్రామ్]]
|-
!52
|[[నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ప్రఫుల్ల గుదధే-పాటిల్
|-
!53
|[[నాగపూర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ దక్షిణ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|మోహన్ మేట్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|గిరీష్ కృష్ణరావు పాండవ్
|-
!54
|[[నాగపూర్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ ఈస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|కృష్ణ ఖోప్డే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|దునేశ్వర్ పేటే
|-
!55
|[[నాగపూర్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ సెంట్రల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ప్రవీణ్ దాట్కే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|బంటీ షెల్కే
|-
!56
|[[నాగపూర్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సుధాకర్ కోహలే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|వికాస్ ఠాక్రే
|-
!57
|[[నాగపూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ నార్త్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మిలింద్ మనే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[నితిన్ రౌత్]]
|-
!58
|[[కాంథి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంథి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సురేష్ యాదవ్‌రావు భోయార్
|-
!59
|[[రాంటెక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంటెక్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|ఆశిష్ జైస్వాల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|విశాల్ బర్బేట్
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[భండారా జిల్లా|భండారా]]
!60
|[[తుమ్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమ్సర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|రాజు కరేమోర్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|చరణ్ వాగ్మారే
|-
!61
|[[భండారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భండారా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|నరేంద్ర భోండేకర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|పూజా గణేష్ థావ్కర్
|-
!62
|[[సకోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సకోలి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అవినాష్ ఆనందరావు బ్రహ్మంకర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|నానా పటోలే
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[గోండియా జిల్లా|గోండియా]]
!63
|[[అర్జుని మోర్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్జుని మోర్గావ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|రాజ్‌కుమార్ బడోలె
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|దిలీప్ వామన్ బన్సోద్
|-
!64
|[[తిరోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరోరా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|విజయ్ రహంగ్‌డేల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రవికాంత్ బోప్చే
|-
!65
|[[గోండియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోండియా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|వినోద్ అగర్వాల్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|గోపాల్‌దాస్ అగర్వాల్
|-
!66
|[[అమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమ్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సంజయ్ పురం
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాజ్‌కుమార్ లోటుజీ పురం
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]]
!67
|[[ఆర్మోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్మోరి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|కృష్ణ గజ్బే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాందాస్ మాస్రం
|-
!68
|[[గడ్చిరోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గడ్చిరోలి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|మిలింద్ రామ్‌జీ నరోటే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|మనోహర్ తులషీరామ్ పోరేటి
|-
!69
|[[అహేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహేరి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|ధరమ్రావ్ బాబా ఆత్రం
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|భాగ్యశ్రీ ఆత్రం
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రపూర్]]
!70
|[[రాజురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజురా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|దేవరావ్ విఠోబా భోంగ్లే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సుభాష్ ధోటే
|-
!71
|[[చంద్రపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|చంద్రపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[కిషోర్ జార్గేవార్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ప్రవీణ్ నానాజీ పడ్వేకర్
|-
!72
|[[బల్లార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లార్‌పూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సుధీర్ ముంగంటివార్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సంతోష్‌సింగ్ రావత్
|-
!73
|[[బ్రహ్మపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బ్రహ్మపురి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|కృష్ణలాల్ బాజీరావు సహారా
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|విజయ్ వాడెట్టివార్
|-
!74
|[[చిమూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిమూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[బంటి భంగ్డియా]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సతీష్ వార్జుర్కర్
|-
!75
|[[వరోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరోరా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|కరణ్ డియోటలే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ప్రవీణ్ సురేష్ కాకడే
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |[[యావత్మల్ జిల్లా|యావత్మాల్]]
!76
|[[వాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాని]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సంజీవ్రెడ్డి బోడ్కుర్వార్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సంజయ్ డెర్కర్
|-
!77
|[[రాలేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాలేగావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[అశోక్ ఉయిక్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ప్రొఫెసర్ వసంతరావు పుర్కే
|-
!78
|[[యావత్మాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|యావత్మాల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మదన్ యెరావార్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
| [[బాలాసాహెబ్ మంగూల్కర్]]
|-
!79
|[[డిగ్రాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డిగ్రాస్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|సంజయ్ రాథోడ్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|మాణిక్రావ్ ఠాకరే
|-
!80
|[[ఆర్ని శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్ని]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాజు నారాయణ్ తోడ్సం]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|జితేంద్ర శివాజీరావు మోఘే
|-
!81
|[[పుసాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుసాద్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[ఇంద్రనీల్ నాయక్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|శరద్ అప్పారావు మెయిన్
|-
!82
|[[ఉమర్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్‌ఖేడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|కిషన్ మారుతి వాంఖడే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సాహెబ్రావ్ దత్తరావు కాంబ్లే
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]]
!83
|[[కిన్వాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిన్వాట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[భీమ్‌రావ్ కేరామ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[ప్రదీప్ హేంసింగ్ జాదవ్]]
|-
!84
|[[హడ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడ్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[బాబూరావు కదమ్|బాబూరావు కదమ్ కోహలికర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[జవల్‌గావ్‌కర్ మాధవ్‌రావు నివృత్తిరావు పాటిల్]]
|-
!85
|[[భోకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[శ్రీజయ చవాన్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|తిరుపతి కదమ్ కొండేకర్
|-
!86
|[[నాందేడ్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్ నార్త్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[బాలాజీ కళ్యాణ్కర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అబ్దుల్ సత్తార్ అబ్దుల్ గఫూర్
|-
!87
|[[నాందేడ్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్ సౌత్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ఆనంద్ టిడ్కే|ఆనంద్ శంకర్ టిడ్కే పాటిల్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[మోహన్‌రావ్ మరోత్రావ్ హంబర్డే]]
|-
!88
|[[లోహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|లోహా]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[ప్రతాప్ గోవిందరావు చిఖాలీకర్ పాటిల్|ప్రతాప్‌రావు గోవింద్‌రావు చిఖాలీకర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ఏకనాథ్ పవార్
|-
!89
|[[నాయిగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాయిగావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాజేష్ శంభాజీ పవార్|రాజేష్ పవార్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|మినల్ నిరంజన్ పాటిల్
|-
!90
|[[డెగ్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డెగ్లూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[జితేష్ అంతపుర్కర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|నివ్రతిరావు కొండిబా కాంబ్లే
|-
!91
|[[ముఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముఖేడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[తుషార్ రాథోడ్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|హన్మంతరావు బేత్మొగరేకర్
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]]
! rowspan=&quot;2&quot; |92
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బాస్మత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాస్మత్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[చంద్రకాంత్ నౌఘరే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |జయప్రకాష్ దండేగావ్కర్
|-
|{{Party name with color|Jan Surajya Shakti}}
|గురుపాదేశ్వర శివాచార్య
|-
!93
|[[కలమ్నూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలమ్నూరి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సంతోష్ బంగర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సంతోష్ తర్ఫే
|-
!94
|[[హింగోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగోలి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[తానాజీ సఖారామ్‌జీ ముత్కులే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రూపాలీ పాటిల్
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణీ]]
!95
|[[జింటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జింటూరు]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మేఘనా బోర్డికర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|విజయ్ భాంబ్లే
|-
!96
|[[పర్భని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్భణీ]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|ఆనంద్ భరోస్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[రాహుల్ పాటిల్]]
|-
!97
|[[గంగాఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాఖేడ్]]
|{{Party name with color|Rashtriya Samaj Paksha}}
|[[రత్నాకర్ గుట్టే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|విశాల్ కదమ్
|-
!98
|[[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[రాజేష్ విటేకర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సురేష్ వార్పుడ్కర్
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[జాల్నా జిల్లా|జల్నా]]
!99
|[[పార్టూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్టూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[బాబాన్‌రావ్ లోనికర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ఆశారాం బోరడే
|-
!100
|[[ఘనసవాంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘనసవాంగి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[హిక్మత్ ఉధాన్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రాజేష్ తోపే
|-
!101
|[[జల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జల్నా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[అర్జున్ ఖోట్కర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|కైలాస్ గోరంత్యాల్
|-
!102
|[[బద్నాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్నాపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[నారాయణ్ తిలక్‌చంద్ కుచే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రూపకుమార్ &quot;బబ్లూ&quot; చౌదరి
|-
!103
|[[భోకర్దాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్దాన్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సంతోష్ దాన్వే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|చంద్రకాంత్ దాన్వే
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]]
!104
|[[సిల్లోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిల్లోడ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|అబ్దుల్ సత్తార్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సురేష్ బ్యాంకర్
|-
!105
|[[కన్నాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కన్నాడ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సంజనా జాదవ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ఉదయ్‌సింగ్ రాజ్‌పుత్
|-
!106
|[[ఫులంబ్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫులంబ్రి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అరుణధాతై అతుల్ చవాన్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ఆటడే విల్లాస్
|-
!107
|[[ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ప్రదీప్ జైస్వాల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|బాలాసాహెబ్ థోరట్
|-
!108
|[[ఔరంగాబాద్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సంజయ్ శిర్సత్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రాజు షిండే
|-
!109
|[[ఔరంగాబాద్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ ఈస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అతుల్ సేవ్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|లాహు హన్మంతరావు శేవాలే
|-
!110
|[[పైథాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పైథాన్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|బుమ్రే విల్లాస్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|దత్తాత్రే రాధాకృష్ణన్ గోర్డే
|-
!111
|[[గంగాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|గంగాపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[ప్రశాంత్ బాంబ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సతీష్ చవాన్
|-
!112
|[[వైజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వైజాపూర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[రమేష్ బోర్నారే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|దినేష్ పరదేశి
|-
| rowspan=&quot;16&quot; |[[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్]]
!113
|[[నందగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందగావ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సుహాస్ కాండే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|గణేష్ ధాత్రక్
|-
!114
|[[మాలెగావ్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలెగావ్ సెంట్రల్]]
! colspan=&quot;3&quot; |{{efn|No Candidate.}}
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ఎజాజ్ బేగ్ ఎజాజ్ బేగ్
|-
!115
|[[మాలెగావ్ ఔటర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలెగావ్ ఔటర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|దాదాజీ భూసే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|అద్వయ్ హిరాయ్
|-
!116
|[[బగ్లాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బగ్లాన్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[దిలీప్ మంగ్లూ బోర్సే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[దీపికా సంజయ్ చవాన్]]
|-
!117
|[[కల్వాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్వాన్]] (ఎస్.టి)
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[నితిన్ అర్జున్ పవార్]]
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[జీవా పాండు గావిట్‌]]
|-
!118
|[[చందవాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చందవాడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాహుల్ అహెర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|శిరీష్ కుమార్ కొత్వాల్
|-
!119
|[[యెవ్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెవ్లా]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[ఛగన్ భుజబల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|మాణిక్‌రావు షిండే 
|-
!120
|[[సిన్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిన్నార్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[మాణిక్‌రావు కోకాటే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ఉదయ్ స్ట్రాప్
|-
!121
|[[నిఫాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిఫాద్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[దిలీప్‌రావు శంకర్‌రావు బంకర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[అనిల్ కదమ్]]
|-
!122
|[[దిండోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|దిండోరి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[నరహరి జిర్వాల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సునీతా చరోస్కర్
|-
!123
|[[నాసిక్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ తూర్పు]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాహుల్ ధికాలే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|గణేష్ గీతే
|-
!124
|[[నాసిక్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ సెంట్రల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[దేవయాని ఫరాండే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|వసంతరావు గీతే
|-
!125
|[[నాసిక్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ పశ్చిమ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సీమా హిరాయ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సుధాకర్ బుడ్గుజర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |126
| rowspan=&quot;2&quot; |[[డియోలాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డియోలాలి]] (ఎస్.సి)
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[సరోజ్ అహిరే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |యోగేష్ ఘోలప్
|-
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|రాజర్షి హరిశ్చంద్ర అహిరరావు
|-
!127
|[[ఇగత్‌పురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇగత్‌పురి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[హిరామన్ ఖోస్కర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|లక్కీ జాదవ్
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[పాల్ఘర్ జిల్లా|పాల్ఘర్]]
!128
|[[దహను శాసనసభ నియోజకవర్గం|దహను]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|వినోద్ సురేష్ మేధా
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[వినోద్ భివా నికోల్]]
|-
!129
|[[విక్రమ్‌గడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రమ్‌గడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|హరిశ్చంద్ర భోయే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సునీల్ చంద్రకాంత్ భూసార
|-
!130
|[[పాల్ఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాల్ఘర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[రాజేంద్ర గావిట్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|జయేంద్ర డబుల్
|-
!131
|[[బోయిసర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోయిసర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|విలాస్ తారే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|విశ్వాస్ వాల్వి
|-
!132
|[[నలసోపరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నలసోపరా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాజన్ నాయక్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సందీప్ పాండే
|-
!133
|[[వసాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వసాయ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[స్నేహ పండిట్|స్నేహ ప్రేమనాథ్ దూబే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|విజయ్ గోవింద్ పాటిల్
|-
| rowspan=&quot;18&quot; |[[థానే జిల్లా|థానే]] 
!134
|[[భివాండి రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి రూరల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[శాంతారామ్ మోర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|మహదేవ్ ఘటల్
|-
!135
|[[షాహాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాహాపూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[దౌలత్ దరోదా]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|పాండురంగ్ బరోరా
|-
!136
|[[భివాండి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి పశ్చిమ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మహేష్ ప్రభాకర్ చౌఘులే|మహేష్ చౌఘులే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|దయానంద్ మోతీరామ్ చోరాఘే
|-
!137
|[[భివాండి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి తూర్పు]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|సంతోష్ శెట్టి
|{{Party name with color|Samajwadi Party}}
|రైస్ షేక్
|-
!138
|[[కళ్యాణ్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ పశ్చిమ]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[విశ్వనాథ్ భోయిర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సచిన్ బస్రే
|-
!139
|[[ముర్బాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముర్బాద్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రైతు కథోర్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సుభాష్ పవార్
|-
!140
|[[అంబర్‌నాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబర్‌నాథ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[బాలాజీ కినికర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రాజేష్ వాంఖడే
|-
!141
|[[ఉల్లాస్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉల్లాస్‌నగర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[కుమార్ ఐలానీ]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ఓమీ కాలని
|-
!142
|[[కళ్యాణ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ ఈస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సులభ గణపత్ గైక్వాడ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ధనంజయ్ బోదరే
|-
!143
|[[డోంబివిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోంబివిలి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రవీంద్ర చవాన్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|దీపేష్ మహాత్రే
|-
!144
|[[కళ్యాణ్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ రూరల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[రాజేష్ మోర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సుభాష్ భోయిర్
|-
!145
|[[మీరా భయందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మీరా భయందర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[నరేంద్ర మెహతా]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|సయ్యద్ ముజఫర్ హుస్సేన్
|-
!146
|[[ఓవాలా-మజివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓవాలా-మజివాడ]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ప్రతాప్ సర్నాయక్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|నరేష్ మనేరా
|-
!147
|[[కోప్రి-పచ్పఖాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోప్రి-పచ్పఖాడి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏకనాథ్ షిండే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|కేదార్ దిఘే
|-
!148
|[[థానే శాసనసభ నియోజకవర్గం|థానే]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సంజయ్ కేల్కర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రాజన్ విచారే
|-
!149
|[[ముంబ్రా-కాల్వా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంబ్రా-కాల్వా]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|నజీబ్ ముల్లా
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|జితేంద్ర అవద్
|-
!150
|[[ఐరోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఐరోలి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|గణేష్ నాయక్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|మనోహర్ మాధవి
|-
!151
|[[బేలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బేలాపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మందా మ్హత్రే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సందీప్ నాయక్
|-
| rowspan=&quot;27&quot; |[[ముంబై శివారు జిల్లా|ముంబై సబర్బన్]]
!152
|[[బోరివలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోరివలి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సంజయ్ ఉపాధ్యాయ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సంజయ్ వామన్ భోసలే
|-
!153
|[[దహిసర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దహిసర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మనీషా అశోక్ చౌదరి|మనీషా చౌదరి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[వినోద్ ఘోసల్కర్]]
|-
!154
|[[మగథానే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగథానే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ప్రకాష్ సర్వే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ఉదేశ్ పటేకర్
|-
!155
|[[ములుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ములుండ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మిహిర్ కోటేచా]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాకేష్ శెట్టి
|-
!156
|[[విక్రోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రోలి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|సువర్ణ కరంజే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[సునీల్ రౌత్]]
|-
!157
|[[భాందుప్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాందుప్ వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[అశోక్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రమేష్ కోర్గాంకర్
|-
!158
|[[జోగేశ్వరి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోగేశ్వరి తూర్పు]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|మనీషా వైకర్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[అనంత్ నార్]]
|-
!159
|[[దిండోషి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిండోషి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|సంజయ్ నిరుపమ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[సునీల్ ప్రభు]]
|-
!160
|[[కండివలి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కండివలి తూర్పు]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అతుల్ భత్ఖల్కర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|కాలు బధేలియా
|-
!161
|[[చార్కోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చార్కోప్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[యోగేష్ సాగర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|యశ్వంత్ జయప్రకాష్ సింగ్
|-
!162
|[[మలాడ్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలాడ్ వెస్ఠ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|వినోద్ షెలార్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అస్లాం షేక్
|-
!163
|[[గోరెగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోరెగావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[విద్యా ఠాకూర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సమీర్ దేశాయ్
|-
!164
|[[వెర్సోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వెర్సోవా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీ లవేకర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|హరూన్ రషీద్ ఖాన్
|-
!165
|[[అంధేరి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంధేరి వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[అమీత్ సతమ్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[అశోక్ జాదవ్]]
|-
!166
|[[అంధేరి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంధేరి ఈస్ఠ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ముర్జీ పటేల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[రుతుజా లట్కే]]
|-
!167
|[[విలే పార్లే శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలే పార్లే]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[పరాగ్ అలవాని]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సందీప్ నాయక్
|-
!168
|[[చండీవలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చండీవలి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[దిలీప్ లాండే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[నసీమ్ ఖాన్]]
|-
!169
|[[ఘట్కోపర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘట్కోపర్ పశ్చిమ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రామ్ కదమ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సంజయ్ భలేరావు
|-
!170
|[[ఘట్కోపర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘట్కోపర్ తూర్పు]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|పరాగ్ షా
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రాఖీ జాదవ్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |171
| rowspan=&quot;2&quot; |[[మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|నవాబ్ మాలిక్
|{{Party name with color|Samajwadi Party|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |అబూ అసిమ్ అజ్మీ
|-
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|సురేష్ పటేల్
|-
!172
|[[అనుశక్తి నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనుశక్తి నగర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|సనా మాలిక్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ఫహద్ అహ్మద్
|-
!173
|[[చెంబూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంబూరు]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|తుకారాం కేట్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ప్రకాష్ ఫాటర్‌ఫేకర్
|-
!174
|[[కుర్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుర్లా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|మంగేష్ కుడాల్కర్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ప్రవీణా మొరాజ్కర్
|-
!175
|[[కలినా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలినా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అమర్జీత్ సింగ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[సంజయ్ పొట్నీస్]]
|-
!176
|[[వాండ్రే తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాండ్రే తూర్పు]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|జీషన్ సిద్ధిక్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|వరుణ్ సర్దేశాయ్
|-
!177
|[[వాండ్రే వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాండ్రే వెస్ట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ఆశిష్ షెలార్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ఆసిఫ్ జకారియా
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[ముంబై నగర జిల్లా|ముంబై నగర]]
!178
|[[ధారవి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధారవి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|రాజేష్ ఖండారే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|జ్యోతి గైక్వాడ్
|-
!179
|[[సియోన్ కోలివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సియోన్ కోలివాడ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|గణేష్ కుమార్ యాదవ్
|-
!180
|[[వాడలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాడలా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[కాళిదాస్ కొలంబ్కర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|శ్రద్ధా జాదవ్
|-
!181
|[[మహిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహిమ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సదా సర్వాంకర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[మహేష్ సావంత్]]
|-
!182
|[[వర్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వర్లి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|మిలింద్ దేవరా
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ఆదిత్య థాకరే
|-
!183
|[[శివాది శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివాది]]
! colspan=&quot;3&quot; |{{efn|[[Maha Yuti]] extend its Support to [[Bala Nandgaonkar]] of MNS in Shivadi constituency.}}
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[అజయ్ చౌదరి]]
|-
!184
|[[బైకుల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైకుల్లా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|యామినీ జాదవ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|చేతులు జమ్సుత్కర్
|-
!185
|[[మలబార్ హిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలబార్ హిల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|మంగళ్ లోధా
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|భీరులాల్ జైన్
|-
!186
|[[ముంబాదేవి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంబాదేవి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|షైనా ఎన్.సి
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[అమీన్ పటేల్]]
|-
!187
|[[కొలాబా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలాబా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రాహుల్ నార్వేకర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|హీరా దేవసి
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |[[రాయిగఢ్ జిల్లా|రాయిగఢ్]]
! rowspan=&quot;2&quot; |188
| rowspan=&quot;2&quot; |[[పన్వేల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్వేల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ప్రశాంత్ ఠాకూర్]]
|{{party name with color|Peasants and Workers Party of India}}
|బలరాం దత్తాత్రే పాటిల్
|-
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|లీనా గరడ్
|-
!189
|[[కర్జాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్జాత్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[మహేంద్ర థోర్వ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|నితిన్ సావంత్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |190
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ఉరాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరాన్]]
| {{Party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[మహేష్ బల్ది]]
|{{party name with color|Peasants and Workers Party of India}}
|ప్రీతమ్ జె.ఎం మ్హత్రే
|-
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|మనోహర్ భోయిర్
|-
!191
|[[పెన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెన్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రవిశేత్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ప్రసాద్ బోయిర్
|-
!192
|[[అలీబాగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలీబాగ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|మహేంద్ర దాల్వీ
|{{party name with color| Peasants and Workers Party of India}}
|చిత్రలేఖ పాటిల్ (చియుతై)
|-
!193
|[[శ్రీవర్ధన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవర్ధన్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|అదితి తత్కరే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అనిల్ దత్తారామ్ నవగణే
|-
!194
|[[మహద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహద్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[భరత్‌షేట్ గోగావాలే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|స్నేహల్ జగ్తాప్
|-
| rowspan=&quot;22&quot; |[[పూణె జిల్లా|పూణే]]
!195
|[[జున్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జున్నార్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|అతుల్ వల్లభ్ బెంకే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సత్యశీల్ షెర్కర్
|-
!196
|[[అంబేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబేగావ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|దిలీప్ వాల్సే పాటిల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|దేవదత్ నిక్కం
|-
!197
|[[ఖేడ్ అలండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేడ్ అలండి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|దిలీప్ మోహితే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|బాబాజీ కాలే
|-
!198
|[[షిరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[జ్ఞానేశ్వర్ కట్కే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్]]
|-
!199
|[[దౌండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దౌండ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాహుల్ కుల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[రమేష్ థోరట్]]
|-
!200
|[[ఇందాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందాపూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|దత్తాత్రయ్ విఠోబా భర్నే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|హర్షవర్ధన్ పాటిల్
|-
!201
|[[బారామతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బారామతి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|అజిత్ పవార్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|యుగేంద్ర పవార్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |202
| rowspan=&quot;2&quot; |[[పురందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పురందర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[విజయ్ శివ్‌తారే]]

|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[సంజయ్ జగ్తాప్]]
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|శంభాజీ జెండే
|-
!203
|[[భోర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[శంకర్ మండేకర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[సంగ్రామ్ తోపటే]]
|-
!204
|[[మావల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|మావల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[సునీల్ షెల్కే]]
|{{Party name with color|Independent politician}}
|బాపు భేగాడే
|-
!205
|[[చించ్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చించ్వాడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[శంకర్ జగ్తాప్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రాహుల్ కలాటే
|-
!206
|[[పింప్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పింప్రి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[అన్నా బన్సోడే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సులక్షణ శిల్వంత్
|-
!207
|[[భోసారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోసారి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మహేష్ లాంగే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అజిత్ గవానే
|-
!208
|[[వడ్గావ్ శేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వడ్గావ్ శేరి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|సునీల్ టింగ్రే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|బాపూసాహెబ్ పఠారే
|-
!209
|[[శివాజీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివాజీనగర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సిద్ధార్థ్ శిరోల్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|దత్తాత్రే బహిరత్
|-
!210
|[[కోత్రుడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోత్రుడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|చంద్రకాంత్ పాటిల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|చంద్రకాంత్ మోకాటే
|-
!211
|[[ఖడక్వాస్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖడక్వాస్లా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|భీమ్‌రావ్ తప్కీర్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సచిన్ డోడ్కే
|-
!212
|[[పార్వతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్వతి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మాధురి మిసల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అశ్విని నితిన్ కదమ్
|-
!213
|[[హడప్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడప్సర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[చేతన్ తుపే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ప్రశాంత్ జగ్తాప్
|-
!214
|[[పూణే కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూణే కంటోన్మెంట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సునీల్ కాంబ్లే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రమేష్ బాగ్వే
|-
!215
|[[కస్బా పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కస్బా పేట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[హేమంత్ రసానే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రవీంద్ర ధంగేకర్
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా|అహ్మద్‌నగర్]]
!216
|[[అకోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|కిరణ్ లహమాటే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అమిత్ భాంగ్రే
|-
!217
|[[సంగమ్నేర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగమ్నేర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|ప్రమాదంలో
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|బాలాసాహెబ్ థోరట్
|-
!218
|[[షిర్డీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ప్రభావతి ఘోగరే
|-
!219
|[[కోపర్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోపర్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[అశుతోష్ అశోక్‌రావ్ కాలే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సందీప్ వార్పే
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |220
| rowspan=&quot;2&quot; |[[శ్రీరాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|శ్రీరాంపూర్]] (ఎస్.సి)
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|భౌసాహెబ్ కాంబ్లే
|{{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |హేమంత్ ఒగలే
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|లాహు కెనడా
|-
!221
|[[నెవాసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెవాసా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|విఠల్‌రావు లంఘేపాటిల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|శంకర్రావు గడఖ్
|-
!222
|[[షెవ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షెవ్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|మోనికా రాజాకి
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ప్రతాప్ ధాకనే
|-
!223
|[[రాహురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాహురి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|శివాజీ కార్డిల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ప్రజక్త్ తాన్పురే
|-
!224
|[[పార్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్నర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|కాశీనాథ్ తేదీ
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ప్రారంభ లంక
|-
!225
|[[అహ్మద్‌నగర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[సంగ్రామ్ జగ్తాప్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అభిషేక్ కలంకర్
|-
!226
|[[శ్రీగొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీగొండ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[విక్రమ్ బాబాన్‌రావ్ పచ్‌పుటే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|అనురాధ నాగవాడే
|-
!227
|[[కర్జాత్ జమ్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్జాత్ జమ్‌ఖేడ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రామ్ షిండే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[రోహిత్ పవార్|రోహిత్ రాజేంద్ర పవార్]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా]]
!228
|[[జియోరాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జియోరాయ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[విజయసింహ పండిట్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[బాదమ్‌రావ్ పండిట్]]
|-
!229
|[[మజల్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజల్‌గావ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|ప్రకాష్దాదా సోలంకే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|మోహన్ బాజీరావ్ జగ్తాప్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |230
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బీడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీడ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party |rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |యోగేష్ క్షీరసాగర్
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[సందీప్ క్షీరసాగర్]]
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |231
| rowspan=&quot;2&quot; |[[అష్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అష్టి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సురేష్ దాస్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |మెహబూబ్ షేక్
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|బాలాసాహెబ్ అజబే
|-
!232
|[[కైజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కైజ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[నమితా ముండాడ]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|పృథ్వీరాజ్ సాఠే
|-
!233
|[[పర్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్లి]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|ధనంజయ్ ముండే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రాజాసాహెబ్ దేశ్‌ముఖ్
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]]
!234
|[[లాతూర్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్ రూరల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రమేష్ కరాద్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|ధీరజ్ దేశ్‌ముఖ్
|-
!235
|[[లాతూర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్ సిటీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అర్చన పాటిల్ చకుర్కర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అమిత్ దేశ్‌ముఖ్
|-
!236
|[[అహ్మద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌పూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[బాబాసాహెబ్ మోహన్‌రావ్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[వినాయక్‌రావు కిషన్‌రావ్ జాదవ్ పాటిల్]]
|-
!237
|[[ఉద్గీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉద్గీర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|సంజయ్ బన్సోడే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సుధాకర్ భలేరావు
|-
!238
|[[నీలంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలంగా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|అభయ్ సతీష్ సాలుంఖే
|-
!239
|[[ఔసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔసా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[అభిమన్యు పవార్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|దినకర్ బాబురావు మానె
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ఉస్మానాబాద్]]
!240
|[[ఉమర్గా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్గా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[జ్ఞానరాజ్ చౌగులే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|ప్రవీణ్ స్వామి
|-
!241
|[[తుల్జాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుల్జాపూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాణా జగ్జిత్‌సింగ్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|కుల్దీప్ ధీరజ్ పాటిల్
|-
!242
|[[ఉస్మానాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉస్మానాబాద్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|అజిత్ పింగిల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[కైలాస్ పాటిల్]]
|-
!243
|[[పరండా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరండా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[తానాజీ సావంత్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[రాహుల్ మోతే]]
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |[[సోలాపూర్ జిల్లా|షోలాపూర్]]
!244
|[[కర్మలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్మలా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|దిగ్విజయ్ బాగల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|నారాయణ్ పాటిల్
|-
!245
|[[మాధా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మధా]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|మీనాల్ సాఠే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అభిజిత్ పాటిల్
|-
!246
|[[బార్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బార్షి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|రాజేంద్ర రౌత్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[దిలీప్ సోపాల్]]
|-
!247
|[[మోహోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోహోల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[యశ్వంత్ మానె]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[రాజు ఖరే]]
|-
!248
|[[షోలాపూర్ సిటీ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[విజయ్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|మహేష్ కోతే
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |249
| rowspan=&quot;2&quot; |[[షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |దేవేంద్ర రాజేష్ కోతే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|చేతన్ నరోటే
|-
|{{Party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|నర్సయ్య ఆదాం
|-
!250
|[[అక్కల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్‌కోట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సచిన్ కళ్యాణ్‌శెట్టి]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[సిద్ధరామ్ మ్హెత్రే]]
|-
!251
|[[షోలాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సౌత్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సుభాష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|అమర్ పాటిల్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |252
| rowspan=&quot;2&quot; |[[పండర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పండర్‌పూర్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాధాన్ ఆటోడే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|భగీరథ్ భైకే
|-
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అనిల్ సావంత్
|-
!253
|[[సంగోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగోలా]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|షాహాజీబాపు పాటిల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|దీపక్ సాలుంఖే
|-
!254
|[[మల్షిరాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్షిరాస్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|రామ్ సత్పుటే
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ఉత్తమ్ జంకర్
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[సతారా జిల్లా|సతారా]]
!255
|[[ఫల్తాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫల్తాన్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[సచిన్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[దీపక్ ప్రహ్లాద్ చవాన్]]
|-
!256
|[[వాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాయ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|[[మకరంద్ జాదవ్|మకరంద్ జాదవ్-పాటిల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|అరుణాదేవి రాశారు
|-
!257
|[[కోరేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోరేగావ్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[మహేష్ షిండే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[శశికాంత్ షిండే]]
|-
!258
|[[మాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[జయకుమార్ గోర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ప్రభాకర్ ఘర్గే
|-
!259
|[[కరద్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరద్ నార్త్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[మనోజ్ ఘోర్పడే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|బాలాసాహెబ్ పాటిల్
|-
!260
|[[కరద్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరద్ సౌత్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|అతుల్ సురేష్ భోసాలే
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|పృథ్వీరాజ్ చవాన్
|-
!261
|[[పటాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|పటాన్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|శంభురాజ్ దేశాయ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|హర్షద్ కదమ్
|-
!262
|[[సతారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సతారా]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[శివేంద్ర రాజే భోసలే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|అమిత్ కదమ్
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి]]
!263
|[[దాపోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాపోలి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|యోగేష్ కదమ్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సంజయ్ కదమ్
|-
!264
|[[గుహగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుహగర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|రాజేష్ బెండాల్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[భాస్కర్ జాదవ్]]
|-
!265
|[[చిప్లూన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిప్లూన్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|శేఖర్ నికమ్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|ప్రశాంత్ యాదవ్
|-
!266
|[[రత్నగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రత్నగిరి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|ఉదయ్ సమంత్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సురేంద్రనాథ్ మనే
|-
!267
|[[రాజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజాపూర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|కిరణ్ సమంత్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రాజన్ సాల్వి
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[సింధుదుర్గ్ జిల్లా|సింధుదుర్గ్]]
!268
|[[కంకవ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంకవ్లి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|నితీష్ రాణే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|సందేశ్ పార్కర్
|-
!269
|[[కుడాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడాల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|నీలేష్ రాణే
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|వైభవ్ నాయక్
|-
!270
|[[సావంత్‌వాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సావంత్‌వాడి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|దీపక్ వసంత్ కేసర్కర్
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|రాజన్ తెలి
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[కొల్హాపూర్ జిల్లా|కొల్హాపూర్]]
!271
|[[చంద్‌గడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్‌గడ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|రాజేష్ పాటిల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|నందినితై భబుల్కర్ కుపేకర్
|-
!272
|[[రాధానగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాధానగరి]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[ప్రకాష్ అబిత్కర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[కృష్ణారావు పాటిల్|కె.పి. పాటిల్‌]]
|-
!273
|[[కాగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాగల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|హసన్ ముష్రిఫ్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|సమర్జీత్‌సింగ్ ఘాట్గే
|-
!274
|[[కొల్హాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ సౌత్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[అమల్ మహాదిక్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[రుతురాజ్ పాటిల్]]
|-
!275
|[[కార్వీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కార్వీర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[చంద్రదీప్ నరకే|చంద్రదీప్ నార్కే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|రాహుల్ పాటిల్
|-
!276
|[[కొల్హాపూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ నార్త్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[రాజేష్ క్షీరసాగర్]]
|{{Party name with color|Independent politician}}
|రాజేష్ లట్కర్
|-
!277
|[[షాహువాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాహువాడీ]]
|{{Party name with color|Jan Surajya Shakti}}
|[[వినయ్ కోర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[సత్యజిత్ పాటిల్]]
|-
!278
|[[హత్కనంగలే శాసనసభ నియోజకవర్గం|హత్కనాంగ్లే]]
|{{Party name with color|Jan Surajya Shakti}}
|[[అశోక్‌రావ్ మానే]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[రాజు అవలే]]
|-
!279
|[[ఇచల్‌కరంజి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇచల్‌కరంజి]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[రాహుల్ అవడే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|మదన్ కరండే
|-
!280
|[[షిరోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరోల్]]
|bgcolor=Salmon|
|RSVA
|[[రాజేంద్ర పాటిల్|రాజేంద్ర పాటిల్ యాదవ్కర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|గణపతిరావు అప్పాసాహెబ్ పాటిల్
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[సాంగ్లీ జిల్లా|సాంగ్లీ]]
!281
|[[మిరాజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మిరాజ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సురేష్ ఖాడే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|తానాజీ సత్పుటే
|-
!282
|[[సాంగ్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాంగ్లీ]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సుధీర్ గాడ్గిల్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|పృథ్వీరాజ్ గులాబ్రావ్ పాటిల్
|-
!283
|[[ఇస్లాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|ఇస్లాంపూర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|నిషికాంత్ భోసలే పాటిల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|జయంత్ పాటిల్
|-
!284
|[[షిరాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరాల]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[సత్యజిత్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[మాన్‌సింగ్ ఫత్తేసింగ్రావ్ నాయక్]]
|-
!285
|[[పలుస్-కడేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలుస్-కడేగావ్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|సంగ్రామ్ సంపత్రావ్ దేశ్‌ముఖ్
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|[[విశ్వజీత్ కదమ్]]
|-
!286
|[[ఖానాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|ఖానాపూర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|[[సుహాస్ బాబర్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|వైభవ్ సదాశివ్ పాటిల్
|-
!287
|[[తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|సంజయ్‌కాక పాటిల్
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|రోహిత్ పాటిల్
|-
!288
|[[జాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జాట్]]
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|[[గోపీచంద్ పదాల్కర్]]
|{{Party name with color|Indian National Congress}}
|విక్రమ్‌సిన్హ్ బాలాసాహెబ్ సావంత్
|}
== ప్రధాన సమస్యలు ==

=== ఆర్థిక సమస్యలు ===
ముఖ్యంగా పట్టణ ప్రాంతాల్లో పెరుగుతున్న ద్రవ్యోల్బణం, నిరుద్యోగం ఓటర్లలో అసంతృప్తికి కారణమయ్యాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, పంటల ధరలు సరిపోకపోవడం, వ్యవసాయ సంక్షోభం వంటి సమస్యలు ప్రముఖంగా ఉన్నాయి. 2024 ఏప్రిల్-జూన్ కాలానికి పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) డేటా ప్రకారం, పట్టణ ప్రాంతాల్లో 15 నుండి 29 సంవత్సరాల వయస్సు గల యువతలో నిరుద్యోగ రేటు 16.8%గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Mukherjee | first=Mitali | date=2024-11-23 | title=Maharashtra Assembly Elections 2024: How the BJP-led NDA Won Despite Economic Challenges | url=https://frontline.thehindu.com/columns/maharashtra-assembly-election-narendra-modi-bjp-vote-share-shiv-sena-amit-shah-eknath-shinde/article68902000.ece | access-date=2024-12-02 | work=Frontline | language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Jadhav | first=Rajendra | title=Modi's inflation-blowing farm pivot may not be enough to win key Indian state | work=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/world/india/modis-inflation-blowing-farm-pivot-may-not-be-enough-win-key-indian-state-2024-11-19/}}&lt;/ref&gt;

=== మహిళా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు ===
జెపి నేతృత్వంలోని [[మహా యుతి|మహా యుతి ']]&lt;nowiki/&gt;లడ్కీ బహిన్' పథకం మహిళలకు ₹1,500 ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీని ప్రతిపాదించింది, తరువాత కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని [[మహా వికాస్ అఘాడి]], ప్రతి మహిళకు ₹3,000 హామీ ఇచ్చినందుకు ప్రతిస్పందనగా దీనిని ₹2,100కి పెంచారు. రెండు కూటములు యువత, సీనియర్ సిటిజన్లు రైతులకు కూడా ఇలాంటి ప్రయోజనాలను ప్రకటించాయి. ఈ వాగ్దానాలు ముఖ్యంగా ఆర్థిక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్న గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఓటర్ల ప్రాధాన్యతలను గణనీయంగా ప్రభావితం చేస్తాయని భావించారు. అదనంగా, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి ప్రతిపాదనలు, ఏ కూటమి మహారాష్ట్రకు పారిశ్రామిక పెట్టుబడులను బాగా ఆకర్షించగలదనే భావన కీలక ఎన్నికల సమస్యలుగా ఉద్భవించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| date=2024-11-20 | title=As Maharashtra voted, 7 big factors that could swing the election decisively | url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/maharashtra-assembly-election-voting-big-factors-deciders-explained-outcome-result-obc-maratha-bjp-congress-2635802-2024-11-20?utm_source=chatgpt.com | access-date=2024-12-02 | work=India Today | language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Deshpande | first=Rajeshwari | date=2024-11-24 | title=Maharashtra Assembly elections 2024 {{!}} CSDS-Lokniti Survey: Women sided with Mahayuti for Ladki Bahin Yojana's monthly dole | url=https://www.thehindu.com/elections/maharashtra-assembly/csds-lokniti-survey-women-sided-with-mahayuti-for-ladki-bahin-yojanas-monthly-dole/article68905679.ece | access-date=2024-12-02 | work=The Hindu | language=en-IN | issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

=== రాజకీయ స్థిరత్వం ===
2019 - 2024 మధ్య, మహారాష్ట్ర రాజకీయ దృశ్యం గణనీయమైన అస్థిరతతో గుర్తించబడింది, బహుళ నాయకత్వ మార్పులు, మారుతున్న పొత్తుల లక్షణాలతో ఉంటుంది. 2019లో, అధికార పంపిణీలో విభేదాల కారణంగా బిజెపి, శివసేన మధ్య ఎన్నికలకు ముందు ఏర్పడిన కూటమి రద్దు కావడంతో శివసేన, నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (ఎన్‌సిపి), [[ఉద్ధవ్ ఠాక్రే|ఉద్ధవ్ థాకరే]] ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్‌తో కూడిన [[మహా వికాస్ అఘాడి]] (ఎంవిఎ) ఏర్పడింది. 2022 జూన్‌లో శివసేన సీనియర్ నాయకుడు [[ఏక్‌నాథ్ షిండే]] తిరుగుబాటు చేయడంతో సహా ఎంవిఎ ప్రభుత్వం అంతర్గత సవాళ్లను ఎదుర్కొంది, దీని ఫలితంగా ఎంవిఎ కూలిపోయింది బిజెపి మద్దతుతో షిండే ముఖ్యమంత్రి పాత్రను చేపట్టారు. 2023 జూలైలో ఎన్‌సిపి నాయకుడు [[అజిత్ పవార్]] ఎమ్మెల్యేల వర్గం షిండే నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వంలో చేరడంతో మరింత అస్థిరత ఏర్పడింది, దీని ఫలితంగా ఎన్‌సిపిలో చీలిక ఏర్పడింది. ఈ వరుస తిరుగుబాట్లు ఐదు సంవత్సరాలలోపు మూడు వేర్వేరు పరిపాలనలకు దారితీశాయి, ఇది రాజకీయ అనిశ్చితి వాతావరణాన్ని సృష్టించింది..&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Modi's BJP, allies to win election rebound in India's richest state, Maharashtra | work=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/world/india/modis-bjp-allies-win-election-rebound-indias-richest-state-maharashtra-2024-11-23/?utm_source=chatgpt.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| date=2024-11-23 | title=Modi's party heads for victory in Maharashtra state election while opposition wins Jharkhand | url=https://apnews.com/article/india-state-election-modi-party-congress-6cc84c72d4b00e0a49160123efdd48e7 | access-date=2024-12-05 | work=AP News | language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| date=2024-11-20 | title=Elections in 2 Indian states are seen as a test of Prime Minister Modi's popularity | url=https://apnews.com/article/india-elections-two-states-maharashtra-jharkhand-modi-6a402af3a97e7e265a5435c52409ce90 | access-date=2024-12-05 | work=AP News | language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఓటింగ్==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ ఓటర్ల ఓటింగ్ శాతం
|-
!మహారాష్ట్ర జిల్లాల వారీగా మ్యాప్||సంఖ్య || జిల్లాలు ||ఓటర్ల శాతం %
|-
| rowspan =&quot;36&quot;| [[File:Maharashtra Divisions Eng.svg|500px]]
| 1 || [[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా|అహ్మద్‌నగర్]]
|72.47
|-
| 2||[[అకోలా జిల్లా|అకోలా]]||64.76
|-
| 3||[[అమరావతి జిల్లా|అమరావతి]]||66.40
|-
| 4||[[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]]&lt;ref name=&quot;ECI&quot;&gt;{{Cite web| title=Election Commission of India | url=https://www.eci.gov.in/election-details/2024/S13/3 | access-date=12 November 2024 | work=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;||69.64
|-
| 5||[[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]]||68.88
|-
| 6||[[భండారా జిల్లా|భండారా]]||70.87
|-
| 7||[[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్ధానా]]||70.60
|-
| 8||[[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రపూర్]]||71.33
|-
| 9||[[ధూలే జిల్లా|ధూలే]]||65.47
|-
| 10||[[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]]||75.26
|-
| 11||[[గోండియా జిల్లా|గోండియా]] ||69.74
|-
| 12||[[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]]||72.24
|-
| 13||[[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]]||65.80
|-
| 14||[[జాల్నా జిల్లా|జాల్నా]]||72.67
|-
| 15||[[కొల్హాపూర్ జిల్లా|కొల్హాపూర్]]||76.63
|-
| 16||[[లాతూర్ జిల్లా|లాతూర్]]||67.03
|-
| 17||[[ముంబై నగర జిల్లా|ముంబై నగర]]||52.65
|-
| 18||[[ముంబై సబర్బన్ జిల్లా|ముంబై సబర్బన్]] ||56.39
|-
| 19|| [[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]]||61.60
|-
| 20|| [[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]]||69.45
|-
| 21|| [[నందుర్బార్ జిల్లా|నందుర్బార్]]||71.88
|-
| 22|| [[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్]]||69.12
|-
| 23|| [[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ఉస్మానాబాద్]] || 65.62&lt;ref name=&quot;ECI&quot;/&gt;
|- 
| 24 || [[పాల్ఘర్ జిల్లా | పాల్ఘర్]] || 66.63 
|- 
| 25 || [[పర్భణీ జిల్లా | పర్భణీ]] || 71.45 
|- 
| 26 || [[పూణె జిల్లా | పూణే]] || 61.62 
|- 
| 27 || [[రాయ్‌గఢ్ జిల్లా | రాయగఢ్]] || 69.15 
|- 
| 28 || [[రత్నగిరి జిల్లా | రత్నగిరి]] || 65.23 
|- 
| 29 || [[సాంగ్లీ జిల్లా | సాంగ్లీ]] || 72.12 
|- 
| 30 || [[సతారా జిల్లా | సతారా]] || 71.95 
|- 
| 31 || [[సింధుదుర్గ్ జిల్లా | సింధుదుర్గ్]] || 71.14 
|- 
| 32 || [[సోలాపూర్ జిల్లా | షోలాపూర్]] || 67.72 
|- 
| 33 || [[థానే జిల్లా | థానే]] || 56.93 
|- 
| 34 || [[వార్ధా జిల్లా | వార్ధా]] || 69.29 
|- 
| 35 || [[వాషిమ్ జిల్లా | వాషిమ్]] || 67.09 
|- 
| 36 || [[యావత్మల్ జిల్లా | యావత్మల్]] || 70.86
|-
! colspan =&quot;3&quot; | మహారాష్ట్ర || 66.05 
|}


== ఎగ్జిట్ పోల్స్ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:95%;line-height:20px&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150px&quot; |ప్రచురించిన తేదీ
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;250px&quot; |పోలింగ్ ఏజెన్సీ
! style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}&quot; |
! style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}&quot; |
! style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Others}}&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;75px&quot; |లీడ్
|-
! style=&quot;width:75px;&quot;|[[మహా యుతి]]
! style=&quot;width:75px;&quot;|[[మహా వికాస్ అఘాడి]]
! style=&quot;width:75px;&quot;|ఇతరులు
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | 2024 నవంబరు 20
|పి-మార్క్
| style=&quot;background:#FFD580;&quot; |147-157
|106-146
|2-8
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |2-12
|-
|పీపుల్స్ పల్స్
| style=&quot;background:#FFD580;&quot; |175-195	
|85-112	
|7-12
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |30-50
|-
|మెట్రిజ్	
| style=&quot;background:#FFD580;&quot; |150-170	
|110-130	
|8-10
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |5-25
|-
|లోక్‌షాహి-మరాఠీ రుద్ర	
| style=&quot;background:#FFD580;&quot; |148-162	
|105-120	
|18-23
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |3-17
|-
|జెవిసి	
| style=&quot;background:#FFD580;&quot;|150-167	
|107-125	
|13-14
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |5-22
|-
|టుడే చాణక్య&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 November 2024 |title=Analysis On Maharashtra |url=https://www.todayschanakya.com/maharashtra-assembly-election-analysis-2024.html |access-date=21 November 2024 |website=Today's Chanakya |archive-date=17 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417061551/https://www.todayschanakya.com/maharashtra-assembly-election-analysis-2024.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:#FFD580;&quot;|164-186	
|89-111	
|8-18
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |19-41
|-
|దైనిక్ భాస్కర్	
|125-140	
|135-150	
|20-25
| style=&quot;background:gray; color:white;&quot; |''Hung''
|-
|కేకే సర్వే, వ్యూహాలు
| style=&quot;background:#FFD580;&quot; |225	
|56
|07
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |150
|-

|ఎలెక్షన్ ఎడ్జి 
|145	
| style=&quot;background:#ADD8E6;&quot;|150	
|20
| style=&quot;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}; color:black&quot; |5
|-
|పోల్ డైరీ	
|122-186	
|69-121	
|10-27
| style=&quot;background:gray; color:white;&quot; |''Hung''
|-
|పీపుల్స్ ఇన్ సైట్
| style=&quot;background:#FFD580;&quot;|213
|60
|15
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |120-138
|-
|యాక్సిస్ మై ఇండియా&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 November 2024 |title=2024 Maharashtra Legislation Assembly Election Exit Poll - Axis My India |url=https://www.axismyindia.org/assets/MH%20-%20OVERALL%20REPORT%20-%20EXIT%20POLL%20-%20AE%202024%20-%2021-11-24.pdf |access-date=21 November 2024 |website=Axis My India }}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:#FFD580;&quot;|178-200	
|82-102	
|6-12
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |33-55
|-
|సిఎన్ఎక్స్ నిష్క్రమణ పోల్ &lt;ref&gt;{{Cite web
 |date         = 20 November 2024
 |title        = Maharashtra Election CNX Exit Poll Results 2024
 |url          = https://www.mumbaitak.in/maharashtra-assembly-election-2024/story/maharashtra-assembly-election-2024-cnx-exit-poll-results-victory-of-mahayuti-in-the-survey-is-a-big-blow-to-mahavikas-aghadi-3146177-2024-11-20
 |access-date  = 26 November 2024
 |website      = MumbaiTak
 |archive-date = 20 November 2024
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20241120141616/https://www.mumbaitak.in/maharashtra-assembly-election-2024/story/maharashtra-assembly-election-2024-cnx-exit-poll-results-victory-of-mahayuti-in-the-survey-is-a-big-blow-to-mahavikas-aghadi-3146177-2024-11-20
 |url-status   = live
}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background:#FFD580;&quot;|160-179
|100-119
|6-12
|style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:black&quot; |15-34
|}లోక్‌నీతి పోస్ట్-పోల్ సర్వే ప్రకారం, తాజా ఎన్నికల్లో, మహాయుతి 30% మరాఠా (కున్బితో సహా) ఓట్లను, 40% ఒబిసి ఓట్లను సంపాదించి బలమైన సంకీర్ణాన్ని సృష్టించింది. ఆదివాసీ ఓటర్లలో దాదాపు 25%, షెడ్యూల్డ్ కుల ఓటర్లలో 20% మంది మహాయుతికి మద్దతు ఇచ్చారు. ఈ కూటమి సామాజిక సమూహాలలో తన స్థావరాన్ని విస్తరించింది, అయితే [[మహా వికాస్ అఘాడి]] మద్దతు తగ్గింది. షెడ్యూల్డ్ కుల ఓటర్లు విభిన్న ఓటింగ్ సరళిని ప్రదర్శించారు, అనేక మంది బౌద్ధులు, మాజీ మహర్లు రెండు కూటముల వెలుపల పార్టీలకు మద్దతు ఇచ్చారు. షెడ్యూల్డ్ కుల, ఆదివాసీల, ముస్లింలలో మరింత విచ్ఛిన్నమైన ఓటింగ్ ధోరణులు గమనించబడ్డాయి, ఎందుకంటే వారు [[మహా వికాస్ అఘాడి|ఎంవిఎతో]] బలంగా పొత్తు పెట్టుకోలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.thehindu.com/elections/maharashtra-assembly/maharashtra-assembly-elections-2024-csds-lokniti-survey/article68907257.ece | title=Maharashtra Assembly Elections 2024: CSDS-Lokniti Survey | newspaper=The Hindu | date=24 November 2024 | accessdate=2024-12-10}}&lt;/ref&gt;

==ఫలితాలు==

=== కూటమి లేదా పార్టీ వారీగా ఫలితాలు ===
{| style=&quot;width:88%; text-align:center;&quot;
|- style=&quot;color:white;&quot;
| style=&quot;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; width:81.59%;&quot; | '''235'''
| style=&quot;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}};color:white;17.3%;&quot; | '''50'''
| style=&quot;background:{{Party color|Independent (politician)}};color:black;0.13%;&quot; | '''3'''
|-
| {{color|{{party color|National Democratic Alliance}}|''[[మహా యుతి|'MY]]'''}}
| {{color|{{party color|Maha Vikas Aghadi}}|'''[[మహా వికాస్ అఘాడి|MVA]]'''}}
| {{color|{{party color|Independent (politician)}}|'''[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|ఇతరులు]]'''}}
|}
{{wide image|2024 Maharashtra Legislative Assembly Election Result Map.svg|800x800px|పార్టీలు గెలిచిన నియోజకవర్గాలను ప్రదర్శించే మ్యాప్}}{{Pie chart|thumb=right|caption=సీట్ల వాటా (కూటమి వారీగా)|label1=[[మహా యుతి]]|value1=81.60|color1={{Party color|National Democratic Alliance}}|label2=[[మహా వికాస్ అఘాడి]]|value2=17.36|color2={{Party color|Maha Vikas Aghadi}}|label3=ఇతరులు|value3=1.04|color3={{Party color|Independent (politician)}}}}{{Pie chart|thumb=right|caption=ఓటు వాటా (కూటమి వారీగా)|label1=[[మహా యుతి]]|value1=49.30|color1={{Party color|National Democratic Alliance}}|label2=[[మహా వికాస్ అఘాడి]]|value2=35.16|color2={{Party color|Maha Vikas Aghadi}}|label3=ఇతరులు|value3=15.54|color3={{Party color|Independent (politician)}}}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot;|కూటమి/పార్టీ
!colspan=&quot;3&quot;|జనాదరణ పొందిన ఓట్లు
! colspan=&quot;3&quot; |స్థానాలు
|-
!ఓట్లు
!%
!±[[శాతం పాయింట్|pp]]
!పోటీ చేసినవి 
!గెలిచినవి
!'''+/−'''
|-
|rowspan=&quot;8&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance}}
!rowspan=&quot;8&quot;|[[మహా యుతి|మహా &lt;br /&gt; యుతి]]
|{{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
|17,293,650
|26.77
|{{Increase}}1.02
|149
|132
|{{Increase}}27
|-
|{{Party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన|SHS]]
|7,996,920
|12.38
|
|81
|57
|{{Increase}}19
|-
|{{Party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
|5,816,566
|9.01
|
|59
|41
|{{Increase}}1
|-
|{{party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|[[జనాధిపత్య సంరక్షణ సమితి|JSS]]
|270,255
|0.41
|{{Increase}}0.05
|3
|2
|{{Increase}}1
|-
|{{party color cell|Rashtriya Samaj Paksha}}
|[[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష|RSP]]
|141,544
|0.22{{efn|Vote share of only of [[Gangakhed Assembly constituency]] which was contested under the [[Maha Yuti]] alliance.}}
|
|1{{efn|Includes only the [[Gangakhed Assembly constituency]] which was contested under the [[Maha Yuti]] alliance.}}
|1
|మార్పులేదు
|-
|bgcolor=#1A34FF|
|[[రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా)|RYSP]]
|195,840
|0.30
|
|2
|1
|{{Nochange}}
|-
|bgcolor=#F4826F|
|RSVA
|134,630
|0.21
|
|1
|1
|{{Increase}}1
|-
|colspan=&quot;2&quot;style=&quot;background:#fef3e8&quot;|మొత్తం
|style=&quot;color:black;background:#fef3e8&quot;|'''31,849,405'''
|style=&quot;color:black;background:#fef3e8&quot;|'''49.30'''
|style=&quot;color:black;background:#fef3e8&quot;|
|style=&quot;color:black;background:#fef3e8&quot;|'''286'''
|style=&quot;color:black;background:#fef3e8&quot;|'''235'''
|style=&quot;color:black;background:#fef3e8&quot;|{{Increase}}74
|-
|rowspan=&quot;8&quot; {{Party color cell|Maha Vikas Aghadi}}
!rowspan=&quot;8&quot;|[[మహా వికాస్ అఘాడి|మహా &lt;br/&gt; వికాస్ &lt;br/&gt; అఘాడి]]
|{{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
|8,020,921
|12.42
|
|101
|16
|{{Decrease}}28
|-
|{{Party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]]
|6,433,013
|9.96
|
|95
|20
|{{Increase}}4
|-
|{{Party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|NCP (SP)]]
|7,287,797
|11.28
|
|86
|10
|{{Decrease}}2
|-
|{{Party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]]
|247,350
|0.38
|
|9
|2
|{{Nochange}}
|-
|{{Party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|PWPI]]
|488,735
|0.76
|
|5
|1
|{{Nochange}}
|-
|{{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPI (M)]]
|219,493
|0.34
|
|3
|1
|{{Nochange}}
|-
|{{Party color cell|Communist Party of India}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]]
|12,911
|0.02
|
|1
|0
|{{Nochange}}
|-
|colspan=&quot;2&quot;style=&quot;background:#e8f3f7&quot;|మొత్తం
|style=&quot;color:black;background:#e8f3f7&quot;|22,710,220
|style=&quot;color:black;background:#e8f3f7&quot;|35.16
|style=&quot;color:black;background:#e8f3f7&quot;|
|style=&quot;color:black;background:#e8f3f7&quot;|'''288'''
|style=&quot;color:black;background:#e8f3f7&quot;|'''50'''
|style=&quot;color:black;background:#e8f3f7&quot;|{{decrease}}26
|-
|{{Party color cell|Independent (politician)}}
|colspan=&quot;3&quot;|ఇతర పార్టీలు
|
|
|
|
|1
|{{Decrease}}10
|-
|{{Party color cell|Independent (politician)}}
|colspan=&quot;3&quot;|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]]
|
|
|
|
|2
|{{Decrease}}11
|-
|style=&quot;background:Black; color:White&quot;|
|colspan=&quot;3&quot;|[[నోటా]] 
|461,886
|0.72
|
! style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot; |
!
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|మొత్తం
!
!100%
! — 
!
!
! —
|-
|}

=== ప్రాంతాల వారీగా విభజన ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |ప్రాంతం
! rowspan=&quot;3&quot; |మొత్తం సీట్లు
! rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! [[శివసేన|SHS]]
! [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! [[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]]
! [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|NCP (SP)]]
! ఇతరులు

|-
! colspan=&quot;2&quot; |గెలిచిన సీట్లు
!గెలిచిన సీట్లు
!గెలిచిన సీట్లు
! colspan=&quot;2&quot; |గెలిచిన సీట్లు
!గెలిచిన సీట్లు
!గెలిచిన సీట్లు
!గెలిచిన సీట్లు
|-
| పశ్చిమ మహారాష్ట్ర
|70
|'''28'''
|{{Increase}}8
|9
|15
|2
|{{Decrease}}10
|2
|8
|6
|-
| [[విదర్భ]]
|62
|'''38'''
|{{Increase}}9
|4
|6
|9
|{{Decrease}}6
|4
|0
|1
|-
| [[మరాఠ్వాడా]]
|46
|'''19'''
|{{Increase}}3
|13
|8
|1
|{{Decrease}}7
|3
|1
|1
|-
| [[థానే]]+[[కొంకణ్]]
|39
|'''16'''
|{{Increase}}5
|16
|3
|0
|{{Decrease}}2
|1
|1
|2
|-
| [[ముంబై]]
|36
|'''15'''
|{{Decrease}}1
|6
|1
|3
|{{Increase}}1
|10
|0
|1
|-
| నార్త్ మహారాష్ట్ర
|35
|'''16'''
|{{Increase}}3
|9
|8
|1
|{{Decrease}}4
|0
|0
|0
|-
! మొత్తం
! 288
!132
!{{Increase}}27
!57
!41
!16
!{{Decrease}}28
!20
!10
!12
|}

=== స్ట్రైక్-రేట్ ===
ఒక పార్టీ పోటీ చేసిన సీట్ల సంఖ్యను బట్టి ఆ పార్టీ గెలిచిన సీట్ల సంఖ్యను లెక్కించడం ద్వారా స్ట్రైక్ రేట్ నిర్ణయించబడుతుంది.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |కూటమి/పార్టీ
!పోటీ చేసిన సీట్లు
!గెలిచిన సీట్లు
!స్ట్రైక్ రేట్
|-
|rowspan=&quot;8&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#fef3e8&quot; |[[National Democratic Alliance|NDA]]
|{{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
|149
|132
|88.59%
|-
|{{Party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన|SHS]]
|81
|57
|70.37%
|-
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
|59
|41
|69.49%
|-
|{{Party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|[[జనాధిపత్య సంరక్షణ సమితి|JSS]]
|3
|2
|66.67%
|-
|{{Party color cell|Rashtriya Samaj Paksha}}
|[[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష|RSP]]
|1{{efn|Includes only the [[Gangakhed Assembly constituency]] which the [[Maha Yuti]] is supporting.}}
|1
|100%{{efn|Strike rate of only the [[Gangakhed Assembly constituency]] which the [[Maha Yuti]] is supporting.}}
|-
| bgcolor=#1A34FF|
|[[రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా)|RYSP]]
|2
|1
|50%
|-
| bgcolor=#F58E7D|
|RSVA
|1
|1
|100%
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#fef3e8&quot; |మొత్తం
|286
|235
|82.17%
|-
|rowspan=&quot;8&quot; {{Party color cell|Indian National Developmental Inclusive Alliance}}
! rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#E5F8FF&quot; |[[Indian National Developmental Inclusive Alliance|INDIA]]
|{{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
|102
|16
|15.68%
|-
|{{Party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]]
|92
|20
|21.73%
|-
|{{Party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|NCP (SP)]]
|86
|10
|11.62%
|-
|{{Party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]]
|9
|2
|22.22%
|-
|{{Party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|PWPI]]
|5
|1
|20%
|-
|{{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPI (M)]]
|3
|1
|33.33%
|-
|{{Party color cell|Communist Party of India}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]]
|1
|0
|0%
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#E5F8FF&quot; |మొత్తం
|288
|50
|17.36%
|}

=== డివిజన్ వారీ ఫలితాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!rowspan=&quot;4&quot;|డివిజన్ పేరు
!rowspan=&quot;4&quot;|స్థానాలు
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}&quot;|
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}&quot;|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Others}}&quot;|
|-
!colspan=&quot;6&quot;| [[మహా యుతి|MY]]
!colspan=&quot;6&quot;| [[మహా వికాస్ అఘాడి|MVA]]
!colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;3&quot;| ఇతరులు
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Bharatiya Janta Party}}&quot;|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Shiv Sena (2022–present)}}&quot;|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:#FFC0CB&quot;|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}&quot;|
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}&quot;|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[శివసేన|SHS]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]]
! colspan=&quot;2&quot; |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|NCP (SP)]]
|-
!అమరావతి డివిజన్
!30
|17
|{{increase}} 2
|2
|{{decrease}} 1
|3
|{{increase}} 1
|3
|{{decrease}} 2
|4
|{{increase}} 3
|0
|మార్పులేదు 0
|1
|{{decrease}}3
|-
!ఔరంగాబాద్ డివిజన్
!46
|19
|{{increase}}3
|13
|{{increase}}4
|8
|{{increase}}3
|1
|{{decrease}}7
|3
|మార్పులేదు 0
|1
|{{decrease}} 2
|1
|{{decrease}}1
|-
!కొంకణ్ డివిజన్
!75
|31
|{{increase}}4
|22
|{{increase}}4
|4
|మార్పులేదు 0
|3
|{{decrease}}1
|11
|మార్పులేదు 0
|1
|{{decrease}} 1
|3
|{{decrease}}6
|-
!నాగ్‌పూర్ డివిజన్
!32
|21
|{{increase}}7
|2
|{{increase}}2
|3
|మార్పులేదు 0
|6
|{{decrease}}4
|0
|మార్పులేదు 0
|0
|{{decrease}} 1
|0
|{{decrease}}4
|-
!నాసిక్ డివిజన్
!47
|20
|{{increase}}4
|11
|{{increase}}5
|12
|{{increase}}1
|2
|{{decrease}}5
|0
|మార్పులేదు 0
|1
|{{decrease}} 1
|1
|{{decrease}}4
|-
!పూణే డివిజన్
!58
|24
|{{increase}}7
|7
|{{increase}}2
|11
|{{decrease}}6
|1
|{{decrease}}10
|2
|{{increase}} 2
|7
|{{increase}} 4
|6
|{{decrease}}1
|-
!మొత్తం సీట్లు
!288
!132
!{{increase}}27
!57
!{{increase}}16
!41
!{{decrease}}1
!16
!{{decrease}}29
!20
!{{increase}} 5
!10
!{{decrease}} 1
!12
!{{decrease}}17
|}

=== జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot;|జిల్లాలు
! rowspan=&quot;2&quot;|సీట్ల
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}&quot; |
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}&quot; |
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Others}}&quot;|
|-
![[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|MY]]
![[మహా వికాస్ అఘాడి|MVA]]
!ఇతరులు
|-
![[నందుర్బార్ జిల్లా|నందుర్బార్]]
!4
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |3
|1
|0
|-
![[ధూలే జిల్లా|ధూలే]]
!5
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |5
|0
|0
|-
![[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]]
!11
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |11
|0
|0
|-
![[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్దానా]]
!7
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |6
|1
|0
|-
![[అకోలా జిల్లా|అకోలా]]
!5
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |3
|2
|0
|-
![[వాషిమ్ జిల్లా|వాషిమ్]]
!3
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |2
|1
|0
|-
![[అమరావతి జిల్లా|అమరావతి]]
!8
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |7
|1
|0
|-
![[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]]
!4
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |4
|0
|0
|-
![[నాగపూర్ జిల్లా|నాగ్‌పూర్]]
!12
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |9
|3
|0
|-
![[భండారా జిల్లా|భండారా]]
!3
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |2
|1
|0
|-
![[గోండియా జిల్లా|గోండియా]]
!4
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |4
|0
|0
|-
![[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]]
!3
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |2
|1
|0
|-
![[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రపూర్]]
!6
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |5
|1
|0
|-
![[యావత్మల్ జిల్లా|యావత్మాల్]]
!7
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |5
|2
|0
|-
![[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]]
!9
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |9
|0
|0
|-
![[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]]
!3
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |3
|0
|0
|-
![[పర్భణీ జిల్లా]] 
!4
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |3
|1
|0
|-
![[జాల్నా జిల్లా|జాల్నా]]
!5
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}; color:white&quot; |5
|0
|0
|-
![[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి శంభాజీనగర్]]&lt;ref name=&quot;ECI&quot;/&gt;
!8 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 8 
| 0 
| 0 
|-
![[నాసిక్ జిల్లా | నాసిక్]]
!15 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 14 
| 0 
| 1 
|-
![[పాల్ఘర్ జిల్లా | పాల్ఘర్]]
!6 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 5 
| 1 
| 0 
|-
![[థానే జిల్లా | థానే]]
!18 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 16 
| 2 
| 0 
|-
![[ముంబై సబర్బన్ జిల్లా | ముంబై సబర్బన్]]
!26 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 18 
| 8 
| 0 
|-
![[ముంబై నగర జిల్లా | ముంబై నగర]]
!10
|4
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}; color:white&quot; |6
|0
|-
![[రాయిగఢ్ జిల్లా | రాయిగడ్]]
!7 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 7 
| 0 
| 0 
|-
![[పూణె జిల్లా | పూణే]]
!21 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 18 
| 2 
| 1 
|-
![[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా | అహ్మద్‌నగర్]]
!12 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 10 
| 2 
| 0 
|-
![[బీడ్ జిల్లా | బీడు]]
!6 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 5 
| 1 
| 0 
|-
![[లాతూర్ జిల్లా | లాతూర్]]
!6 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 5 
| 1 
| 0 
|-
![[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ధరాశివ్]]&lt;ref name=&quot;ECI&quot; /&gt;
!4
|2
|2
|0
|-
![[సోలాపూర్ జిల్లా|సోలాపూర్]]
!11
|5
|style=&quot;color:inherit;background:{{party color|Maha Vikas Aghadi}}; color:white&quot; |6
|0
|-
![[సతారా జిల్లా | సతారా]]
!8 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 8 
| 0 
| 0 
|-
![[రత్నగిరి జిల్లా | రత్నగిరి]]
!5 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 4 
| 1 
| 0 
|-
![[సింధుదుర్గ్ జిల్లా | సింధుదుర్గ్]]
!3 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 3 
| 0 
| 0 
|-
![[కొల్హాపూర్ జిల్లా | కొల్హాపూర్]]
!10 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 9 
| 0 
| 1 
|-
![[సాంగ్లీ జిల్లా | సాంగ్లీ]]
!8 
| style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 5 
| 3 
| 0 
|-
!మొత్తం
!288
!style=&quot;color:inherit;background:{{party color | National Democratic Alliance}}; color:white&quot; | 235
!50
!3 
|}

== నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు ==
మహారాష్ట్ర శాసనసభలో 288 మంది సభ్యుల ఉండగా, మంది మొదటిసారి శాసనసభ్యులుగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యారు. వీరిలో బీజేపీకి చెందిన 33 మంది, శివసేనకు చెందిన 14 మంది, ఎన్సీపీకి చెందిన 8 మంది ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Maharashtra assembly to have 78 first-time MLAs&quot;&gt;{{Cite news| last1=The Hindu | title=Maharashtra assembly to have 78 first-time MLAs | url=https://www.thehindu.com/elections/maharashtra-assembly/maharashtra-assembly-to-have-78-first-time-mlas/article68926011.ece | accessdate=29 November 2024 | date=29 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241129133813/https://www.thehindu.com/elections/maharashtra-assembly/maharashtra-assembly-to-have-78-first-time-mlas/article68926011.ece | archive-date=29 November 2024}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;5&quot; |విజేత&lt;ref name=&quot;Maharashtra Assembly Election Results 2024: Full list of winners (Constituency Wise) in Maharashtra&quot;&gt;{{Cite news| url=https://indianexpress.com/article/india/maharashtra-assembly-election-results-2024-full-list-of-winners-constituency-wise-in-maharashtra-9681077/ | title=Maharashtra Assembly Election Results 2024: Full list of winners (Constituency Wise) in Maharashtra | last1=The Indian Express | date=23 November 2024 | access-date=26 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241126050645/https://indianexpress.com/article/india/maharashtra-assembly-election-results-2024-full-list-of-winners-constituency-wise-in-maharashtra-9681077/ | archive-date=26 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maharashtra election results 2024: Constituency-wise full winners list and key highlights&quot;&gt;{{Cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/maharashtra-election-results-2024-constituency-wise-full-winners-list-and-key-highlights/articleshow/115585144.cms | title=Maharashtra election results 2024: Constituency-wise full winners list and key highlights | last1=The Times of India | date=23 November 2024 | access-date=24 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241124050244/https://timesofindia.indiatimes.com/india/maharashtra-election-results-2024-constituency-wise-full-winners-list-and-key-highlights/articleshow/115585144.cms | archive-date=24 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maharashtra Election Result 2024: Full List Of Winners And Their Constituencies&quot;&gt;{{Cite news| url=https://zeenews.india.com/india/maharashtra-assembly-election-results-2024-full-list-of-winners-and-loser-candidate-their-constituencies-eci-total-votes-margin-bjp-congress-shiv-sena-ncp-sena-ubt-vidhan-sabha-seats-2823583.html | title=Maharashtra Election Result 2024: Full List Of Winners And Their Constituencies | last1=Zee News | date=24 November 2024 | access-date=24 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241124050606/https://zeenews.india.com/india/maharashtra-assembly-election-results-2024-full-list-of-winners-and-loser-candidate-their-constituencies-eci-total-votes-margin-bjp-congress-shiv-sena-ncp-sena-ubt-vidhan-sabha-seats-2823583.html | archive-date=24 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maharashtra Election 2024: Full list of winners&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.cnbctv18.com/india/politics/maharashtra-elections-result-full-list-of-winners-mahayuti-mva-19513238.htm | title=Maharashtra Election 2024: Full list of winners | last1=CNBCTV18 | date=23 November 2024 | accessdate=24 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241124065507/https://www.cnbctv18.com/india/politics/maharashtra-elections-result-full-list-of-winners-mahayuti-mva-19513238.htm | archive-date=24 November 2024}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;5&quot; |రన్నరప్
! rowspan=&quot;2&quot; |మెజారిటీ
|-
!నం.
!పేరు
!అభ్యర్థి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!ఓట్లు
!%
!అభ్యర్థి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!ఓట్లు
!%
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[నందుర్బార్ జిల్లా]]
|-
!1
|[[అక్కల్కువ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్కువ]] (ఎస్.టి)
|[[అంశ్య పద్వీ]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|72,629
|31.55
|[[కాగ్డా చండియా పద్వి]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|69,725
|30.29
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |2,904
|-
!2
|[[షహదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షహదా]] (ఎస్.టి)
|[[రాజేష్ పద్వీ]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,46,839
|59.86
|రాజేంద్రకుమార్ కృష్ణారావు గావిట్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|93,635
|38.17
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |53,204
|-
!3
|[[నందుర్బార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందుర్బార్]] (ఎస్.టి)
|[[విజయకుమార్ కృష్ణారావు గవిట్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,55,190
|64.62
|కిరణ్ దామోదర్ తడవి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|78,943
|32.87
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |76,247
|-
!4
|[[నవపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవపూర్]] (ఎస్.టి)
|[[శిరీష్‌కుమార్ సురూప్‌సింగ్ నాయక్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|87,166
|36.14
|శరద్ గావిట్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|86,045
|35.67
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} |1,121
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[ధూలే జిల్లా|ధూలే]]
|-
!5
|[[సక్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సక్రి]] (ఎస్.టి)
|[[మంజుల గావిట్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,04,649
|43.20
|ప్రవీణ్ బాపు చౌరే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|99,065
|40.89
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |5,584
|-
!6
|[[ధూలే రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూలే రూరల్]]
|[[రాఘవేంద్ర - రాందాదా మనోహర్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,70,398
|58.87
|[[కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,04,078
|35.96
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |66,320
|-
!7
|[[ధులే సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూలే సిటీ]]
|[[అనూప్ అగర్వాల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,16,538
|52.88
|షా ఫరూక్ అన్వర్
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|70,788
|32.12
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |45,750
|-
!8
|[[సింధ్‌ఖేడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడా]]
|[[జయకుమార్ రావల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,51,492
|66.98
|సందీప్ బెడ్సే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|55,608
|24.59
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |95,884
|-
!9
|[[శిర్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిర్పూర్]] (ఎస్.టి)
|[[కాశీరాం వెచన్ పవారా]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,78,073
|76.70
|జితేంద్ర యువరాజ్ ఠాకూర్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|32,129
|13.84
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,45,944
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[జలగావ్ జిల్లా|జలగావ్]]
|-
!10
|[[చోప్డా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చోప్డా]] (ఎస్.టి)
|[[చంద్రకాంత్ సోనావానే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,22,826
|55.18
|ప్రభాకరప్ప సోనావానే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|90,513
|40.66
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |32,313
|-
!11
|[[రావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రావర్]]
|[[అమోల్ జవాలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,13,676
|49.30
|ధనంజయ్ శిరీష్ చౌదరి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70,114
|30.41
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |43,562
|-
!12
|[[భుసావల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భుసావల్]] (ఎస్.సి)
|[[సంజయ్ వామన్ సావాకరే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,07,259
|58.20
|రాజేష్ తుకారాం మన్వత్కర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|59,771
|32.43
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |47,488
|-
!13
|[[జలగావ్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలగావ్ సిటీ]]
|[[సురేష్ దాము భోలే|సురేష్ భోలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,51,536
|62.82
|జయశ్రీ మహాజన్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|64,033
|26.54
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |87,503
|-
!14
|[[జలగావ్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలగావ్ రూరల్]]
|[[గులాబ్ రఘునాథ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,43,408
|60.90
|గులాబ్రావ్ దేవకర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|84,176
|35.75
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |59,232
|-
!15
|[[అమల్నేర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమల్నేర్]]
|[[అనిల్ భైదాస్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,09,445
|53.50
|శిరీష్ హీరాలాల్ చౌదరి
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|76,010
|37.16
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |33,435
|-
!16
|[[ఎరండోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎరండోల్]]
|[[అమోల్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,01,088
|49.63
|సతీష్ అన్నా పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|44,756
|21.97
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |56,332
|-
!17
|[[చాలీస్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చాలీస్‌గావ్]]
|[[మంగేష్ చవాన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,57,101
|67.08
|[[ఉన్మేష్ భయ్యాసాహెబ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|71,448
|30.51
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |85,653
|-
!18
|[[పచోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పచోరా]]
|[[కిషోర్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|97,366
|41.98
|వైశాలి సూర్యవంశీ
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|58,677
|25.3
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |38,689
|-
!19
|[[జామ్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జామ్నర్]]
|[[గిరీష్ మహాజన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,28,667
|53.84
|దిలీప్ బలిరామ్ ఖోపడే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,01,782
|42.59
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |26,885
|-
!20
|[[ముక్తైనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముక్తైనగర్]]
|[[చంద్రకాంత్ నింబా పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,12,318
|51.86
|రోహిణి ఖడ్సే-ఖేవాల్కర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|88,414
|40.82
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |26,885
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[బుల్ఢానా జిల్లా|బుల్దానా]]
|-
!21
|[[మల్కాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్కాపూర్]]
|[[చైన్‌సుఖ్ మదన్‌లాల్ సంచేతి]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,09,921
|52.98
|[[రాజేష్ పండిట్ రావు ఏకాడే|రాజేష్ ఎకాడే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|83,524
|40.25
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |26,397
|-
!22
|[[బుల్దానా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుల్ఢానా]]
|[[సంజయ్ గైక్వాడ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|91,660
|47.06
|జయశ్రీ సునీల్ షెల్కే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|90,819
|46.63
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |841
|-
!23
|[[చిఖాలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిఖాలీ]]
|[[శ్వేతా మహాలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,09,212
|48.88
|[[రాహుల్ సిద్ధవినాయక్ బోంద్రే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,06,011
|47.45
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |3,201
|-
!24
|[[సింధ్‌ఖేడ్ రాజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింధ్‌ఖేడ్ రాజా]]
|[[మనోజ్ కయాండే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|73,413
|31.85
|[[రాజేంద్ర శింగనే|డాక్టర్ రాజేంద్ర భాస్కరరావు శింగనే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|68,763
|29.84
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |4,650
|-
!25
|[[మెహకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెహకర్]]
|[[సిద్ధార్థ్ ఖరత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,04,242
|48.68
|[[సంజయ్ రైముల్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|99,423
|46.43
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |4,819
|-
!26
|[[ఖమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖమ్‌గావ్]]
|[[ఆకాష్ పాండురంగ్ ఫండ్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,10,599
|48.40
|రాణా దిలీప్‌కుమార్ గోకుల్‌చంద్ సనంద
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|85,122
|37.25
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |25,477
|-
!27
|[[జల్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (జామోద్)|జల్గావ్ (జామోద్)]]
|[[సంజయ్ కుటే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,07,318
|47.19
|స్వాతి సందీప్ వాకేకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|88,547
|38.94
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |18,771
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[అకోలా జిల్లా|అకోలా]]
|-
!28
|[[అకోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోట్]]
|[[ప్రకాష్ గున్వంతరావు భర్సకలే|ప్రకాష్ భర్సకలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|93,338
|43.51
|గంగనే మహేష్ సుధాకరరావు
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74,487
|34.72
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |18,851
|-
!29
|[[బాలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాలాపూర్]]
|[[నితిన్ టేల్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|82,088
|37.04
|SN ఖతీబ్
|{{Party name with color|Vanchit Bahujan Aghadi}}
|70,349
|31.74
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |11,739
|-
!30
|[[అకోలా వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోలా వెస్ట్]]
|[[సాజిద్ ఖాన్ పఠాన్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|88,718
|43.21
|విజయ్ అగర్వాల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|87,435
|42.59
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |1,283
|-
!31
|[[అకోలా ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోలా ఈస్ట్]]
|[[రణ్‌ధీర్ సావర్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,08,619
|48.96
|గోపాల్ దత్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|58,006
|26.14
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |50,613
|-
!32
|[[మూర్తిజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మూర్తిజాపూర్]] (ఎస్.సి)
|[[హరీష్ మరోటియప్ప పింపుల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|91,820
|43.98
|సామ్రాట్ దొంగదీవ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|55,956
|26.8
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |35,864
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[వాషిమ్ జిల్లా|వాషిమ్]]
|-
!33
|[[రిసోద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రిసోద్]]
|[[అమిత్ జానక్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|76,809
|33.25
|అనంతరావు విఠల్‌రావు దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|70,673
|26.28
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |6,136
|-
!34
|[[వాషిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాషిమ్]] (ఎస్.సి)
|[[శ్యామ్ ఖోడే|శ్యామ్ రామ్‌చరణ్ ఖోడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,22,914
|50.1
|సిద్ధార్థ్ అకారంజీ డియోల్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,03,040
|42.01
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |19,874
|-
!35
|[[కరంజా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరంజా]]
|[[సాయి దహకే|సాయి ప్రకాష్ దహకే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85,005
|40.64
|రాజేంద్ర సుఖానంద్ భార్య
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|49,932
|23.87
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |35,073
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[అమరావతి జిల్లా]]
|-
!36
|[[ధమన్‌గావ్ రైల్వే శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధమన్‌గావ్ రైల్వే]]
|[[ప్రతాప్ అద్సాద్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,10,641
|49.54
|[[వీరేంద్ర జగ్తాప్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|94,413
|42.27
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |16,228
|-
!37
|[[బద్నేరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్నేరా]]
|[[రవి రాణా]]
| bgcolor=#1A34FF|
|రాష్ట్రీయ యువ స్వాభిమాన్ పార్టీ
|1,27,800
|60.14
|బ్యాండ్ ప్రీతి సంజయ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|60,826
|28.62
|style=&quot;background:#1A3AFF ; color:white;&quot; |66,974
|-
!38
|[[అమరావతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమరావతి]]
|[[సుల్భా ఖోడ్కే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|58,804
|27.91
|సునీల్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|53,093
|25.4
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |5,413
|-
!39
|[[టియోసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|టియోసా]]
|[[రాజేష్ వాంఖడే|రాజేష్ శ్రీరామ్‌జీ వాంఖడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,664
|49.1
|[[యశోమతి చంద్రకాంత్ ఠాకూర్|యశోమతి ఠాకూర్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|92,047
|45.35
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |7,617
|-
!40
|[[దర్యాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్యాపూర్]] (ఎస్.సి)
|[[గజానన్ లావాటే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|87,749
|42.08
|[[రమేష్ బండిలే]]
| bgcolor=#1A34FF|
|రాష్ట్రీయ యువ స్వాభిమాన్ పార్టీ
|68040
|32.63
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |19,709
|-
!41
|[[మెల్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెల్‌ఘాట్]] (ఎస్.టి)
|[[కేవల్‌రామ్ తులసీరామ్ కాలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,45,978
|65.72
|హేమంత్ నంద చిమోటే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|39,119
|17.61
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,06,859
|-
!42
|[[అచల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అచల్‌పూర్]]
|[[ప్రవీణ్ వసంతరావు తయాడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|78201
|36.77
|[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]]
|{{party name with color|Prahar Janshakti Party}}
|66070
|31.07
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |12,131
|-
!43
|[[మోర్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోర్షి]]
|[[చందు ఆత్మారామ్‌జీ యావల్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,683
|47.45
|[[దేవేంద్ర మహదేవ్‌రావు భూయార్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|34,695
|16.52
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |64,988
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]]
|-
!44
|[[ఆర్వీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్వీ]]
|[[సుమిత్ వాంఖడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,01,397
|52.64
|మయూర అమర్ కాలే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|61,823
|32.11
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |39,574
|-
!45
|[[డియోలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|డియోలీ]]
|[[రాజేష్ భౌరావు బకనే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|90,319
|47.31
|[[రంజిత్ కాంబ్లే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|81,011
|42.43
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |9,308
|-
!46
|[[హింగన్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగన్‌ఘాట్]]
|[[సమీర్ కునావర్|సమీర్ త్రయంబక్రావ్ కునావర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,14,578
|53.74
|అతుల్ నామ్‌దేవ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|84,484
|39.62
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |30,094
|-
!47
|[[వార్థా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వార్థా]]
|[[పంకజ్ భోయార్|డా. పంకజ్ రాజేష్ భోయార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|92,067
|46.65
|శేఖర్ ప్రమోద్ షెండే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|84,597
|42.86
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |7,470
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[నాగపూర్ జిల్లా|నాగపూర్]]
|-
!48
|[[కటోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కటోల్]]
|[[చరణ్‌సింగ్ ఠాకూర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,04,338
|52.44
|దేశ్‌ముఖ్ సలీల్ అనిల్‌బాబు
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|65,522
|32.93
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |38,816
|-
!49
|[[సావనెర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సావనెర్]]
|[[ఆశిష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,19725
|53.6
|అనూజ సునీల్ కేదార్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|93,324
|41.78 
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |26,401
|-
!50
|[[హింగ్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగ్నా]]
|[[సమీర్ మేఘే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,60,206
|59.00
|రమేష్‌చంద్ర గోపిసన్ బ్యాంగ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|81,275
|29.93
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |78,931
|-
!51
|[[ఉమ్రేద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమ్రేద్]] (ఎస్.సి)
|[[సంజయ్ మేష్రామ్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|85,372
|39.54
|[[సుధీర్ పర్వే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|72,547
|33.6
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |12,825
|-
!52
|[[నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ సౌత్ వెస్ట్]]
|[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,29,401
|56.88
|ప్రఫుల్ల వినోదరావు గూడాధే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|89,691
|39.43
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |39,710
|-
!53
|[[నాగపూర్ దక్షిణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ దక్షిణ]]
|[[మోహన్ మేట్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,17,526
|51.48
|గిరీష్ కృష్ణారావు పాండవ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,01,868
|44.63
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |15,658
|-
!54
|[[నాగపూర్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ ఈస్ట్]]
|[[కృష్ణ ఖోప్డే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,63,390
|65.23
|దునేశ్వర్ సూర్యభాన్ పేటే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|48,102
|19.2
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,15,288
|-
!55
|[[నాగపూర్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ సెంట్రల్]]
|[[ప్రవీణ్ దాట్కే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|90,560
|46.16
|బంటీ బాబా షెల్కే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|78,928
|40.23
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |11,632
|-
!56
|[[నాగపూర్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ వెస్ట్]]
|[[వికాస్ ఠాక్రే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,04,144
|47.45
|[[సుధాకర్ కోహలే|సుధాకర్ విఠల్రావు కోహలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|98,320
|44.8
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |5,824
|-
!57
|[[నాగపూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగపూర్ నార్త్]]
|[[నితిన్ రౌత్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,27,877
|51.02
|మిలింద్ మనే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,410
|39.66
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |28,467
|-
!58
|[[కాంథి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంథి]]
|[[చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,74,979
|54.23
|సురేష్ యాదవ్‌రావు భోయార్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,34,033
|41.54
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |40,946
|-
!59
|[[రాంటెక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంటెక్]]
|[[ఆశిష్ జైస్వాల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,07,967
|52.04
|రాజేంద్ర భౌరావు ములక్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|81,412
|39.24
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |26,555
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[భండారా జిల్లా|భండారా]]
|-
!60
|[[తుమ్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుమ్సర్]]
|[[రాజు మాణిక్‌రావు కరేమోర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,35,813
|58.61
|చరణ్ సోవింద వాగ్మారే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|71,508
|30.86
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |64,305
|-
!61
|[[భండారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భండారా]]
|[[నరేంద్ర భోండేకర్|భోండేకర్ నరేంద్ర భోజరాజ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,27,884
|48.82
|పూజా గణేష్ థావకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|89,517
|34.17
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |38,367
|-
!62
|[[సకోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సకోలి]]
|[[నానా పటోల్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|96,795
|41.08
|అవినాష్ ఆనందరావు బ్రహ్మంకర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|96,587
|41.01
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |208
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[గోండియా జిల్లా|గోండియా]]
|-
!63
|[[అర్జుని మోర్గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అర్జుని మోర్గావ్]]
|[[రాజ్‌కుమార్ బడోలె]] 
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|82,506
|45.04
|బన్సోద్ దిలీప్ వామన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|66,091
|36.08
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |16,415
|-
!64
|[[తిరోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరోరా]]
|[[విజయ్ భరత్‌లాల్ రహంగ్‌డేల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,02,984
|57.78
|రవికాంత్ ఖుషాల్ బోప్చే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|60,298
|33.83
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |42,686
|-
!65
|[[గోండియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోండియా]]
|[[వినోద్ అగర్వాల్]] 
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,43,012
|61.21
|[[గోపాల్‌దాస్ శంకర్‌లాల్ అగర్వాల్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|81,404
|34.84
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |61,608
|-
!66
|[[అమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమ్‌గావ్]]
|[[సంజయ్ పురం]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,10,123
|55.83
|రాజ్‌కుమార్ లోటుజీ పురం
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|77,402
|39.24
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |32,721
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[గడ్చిరోలి జిల్లా|గడ్చిరోలి]]
|-
!67
|[[ఆర్మోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్మోరి]]
|[[రాందాస్ మాలూజీ మస్రం]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|98,509
|48.46
|కృష్ణ దామాజీ గజ్బే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|92,299
|45.4
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |6,210
|-
!68
|[[గడ్చిరోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గడ్చిరోలి]]
|[[మిలింద్ రామ్‌జీ నరోటే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,16,540
|50.16
|మనోహర్ తులషీరామ్ పోరేటి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,01,035
|43.49
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |15,505
|-
!69
|[[అహేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహేరి]]
|[[ఆత్రం ధరమ్‌రావుబాబా భగవంతరావు|ఆత్రం ధరమ్రావుబాబా భగవంతరావు]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|54,206
|29.16
|సత్యవనరావు ఆత్రం రాజే 
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|37,392
|20.12
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |16,814
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[చంద్రపూర్ జిల్లా|చంద్రపూర్]]
|-
!70
|[[రాజురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజురా]]
|[[దేవరావ్ విఠోబా భోంగ్లే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|72,882
|30.53
|[[సుభాష్ ధోటే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|69,828
|29.25
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |3,054
|-
!71
|[[చంద్రపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|చంద్రపూర్]]
|[[కిషోర్ జార్గేవార్|జార్గేవార్ కిషోర్ గజానన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,06,841
|48.67
|ప్రవీణ్ నానాజీ పడ్వేకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|84,037
|38.28
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |22,804
|-
!72
|[[బల్లార్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లార్‌పూర్]]
|[[సుధీర్ ముంగంటివార్|ముంగంటివార్ సుధీర్ సచ్చిదానంద్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,05,969
|48.23
|సంతోష్ రావత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|79,984
|36.41
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |25,985
|-
!73
|[[బ్రహ్మపురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బ్రహ్మపురి]]
|[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్|విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావు వాడెట్టివార్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,14,196
|50.93
|కృష్ణలాల్ బాజీరావు సహారా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,00,225
|44.7
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |13,971
|-
!74
|[[చిమూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిమూర్]]
|[[బంటి భంగ్డియా]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,16,495
|50.25
|సతీష్ మనోహర్ వార్జుకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,06,642
|46.0
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |9,853
|-
!75
|[[వరోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వరోరా]]
|[[కరణ్ సంజయ్ డియోటాలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|65,170
|32.86
|ముఖేష్ మనోజ్ జివ్‌టోడ్‌
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]&lt;ref name=&quot;Maharashtra polls: Independents finish second in 19 constituencies&quot;&gt;{{Cite news| title=Maharashtra polls: Independents finish second in 19 constituencies | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/maharashtra-polls-independents-finish-second-in-19-constituencies-101732458514383.html | accessdate=17 December 2024 | publisher=Hindustantimes | date=24 November 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241217100525/https://www.hindustantimes.com/india-news/maharashtra-polls-independents-finish-second-in-19-constituencies-101732458514383.html | archive-date=17 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|49,720
|25.07
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |15,450
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[యావత్మల్ జిల్లా|యావత్మాల్]]
|-
!76
|[[వాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాని]]
|[[సంజయ్ డెర్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|94,618
|42.91
|[[సంజీవ్‌రెడ్డి బాపురావ్ బోడ్కుర్వార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|79,058
|35.85
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |15,560
|-
!77
|[[రాలేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాలేగావ్]]
|[[అశోక్ ఉయిక్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,01,398
|47.33
|[[వసంత్ పుర్కే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|98,586
|46.02
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |2,812
|-
!78
|[[యావత్మాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|యావత్మాల్]]
|[[బాలాసాహెబ్ మంగూల్కర్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,17,504
|49.15
|[[మదన్ యెరావార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,06,123
|44.39
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |11,381
|-
!79
|[[డిగ్రాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డిగ్రాస్]]
|[[సంజయ్ రాథోడ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,43,115
|54.24
|ఠాకరే మాణిక్రావు గోవిందరావు
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,14,340
|43.33
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |28,775
|-
!80
|[[ఆర్ని శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆర్ని]]
|[[రాజు నారాయణ్ తోడ్సం]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,27,203
|54.01
|జితేంద్ర శివాజీ మోఘే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|90,769
|41.57
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |29,313
|-
!81
|[[పుసాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుసాద్]]
|[[ఇంద్రనీల్ నాయక్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,27,964
|59.58
|శరద్ అప్పారావు మైంద్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|37,195
|17.39
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |90,769
|-
!82
|[[ఉమర్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్‌ఖేడ్]]
|[[కిసాన్ వాంఖడే|కిసాన్ మరోటి వాంఖడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,08,682
|49.42
|సాహెబ్రావ్ దత్తారావు కాంబ్లే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|92,053
|41.86
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |16,629
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[నాందేడ్ జిల్లా|నాందేడ్]]
|-
!83
|[[కిన్వాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కిన్వాట్]]
|[[భీమ్‌రావ్ కేరామ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|92,856
|45.89
|ప్రదీప్ నాయక్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|87,220
|43.1
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |5,636
|-
!84
|[[హడ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హడ్‌గావ్]]
|[[బాబూరావు కదమ్|కోహ్లికర్ బాబూరావు కదమ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|11,3245
|52.34
|[[జవల్‌గావ్‌కర్ మాధవ్‌రావు నివృత్తిరావు పాటిల్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|83,178
|38.45
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |30,067
|-
!85
|[[భోకర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్]]
|[[శ్రీజయ చవాన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,33,187
|57.08
|కదమ్ కొండేకర్ తిరుపతి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|82,636
|35.41
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |50,551
|-
!86
|[[నాందేడ్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్ నార్త్]]
|[[బాలాజీ కళ్యాణ్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|83,184
|
|అబ్దుల్ సత్తార్ ఎ గఫూర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|79,682
|36.1
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |3,502
|-
!87
|[[నాందేడ్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్ సౌత్]]
|[[ఆనంద్ టిడ్కే|ఆనంద్ శంకర్ టిడ్కే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|60,445
|
|[[మోహన్‌రావ్ మరోత్రావ్ హంబర్డే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|58,313
|28.55
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |2,132
|-
!88
|[[లోహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|లోహా]]
|[[ప్రతాప్ గోవిందరావు చిఖాలీకర్ పాటిల్|ప్రతాప్‌రావు గోవింద్‌రావు చిఖాలీకర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|72,750
|
|ఏకనాథదా పవార్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|61,777
|26.87
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |10,973
|-
!89
|[[నాయిగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాయిగావ్]]
|[[రాజేష్ శంభాజీ పవార్|రాజేష్ శంభాజీరావు పవార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,29,192
|
|మీనాల్ పాటిల్ ఖట్గాంకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|81,563
|35.12
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |47,629
|-
!90
|[[డెగ్లూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డెగ్లూర్]]
|[[జితేష్ అంతపుర్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,07,841
|
|నివృత్తి కొండిబా కాంబ్లే సాంగ్వికర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|64,842
|32.37
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |42,999
|-
!91
|[[ముఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముఖేడ్]]
|[[తుషార్ రాథోడ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|98,213
|
|పాటిల్ హన్మంతరావు వెంకట్రావు
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|60,429
|27.64
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |37,784
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]]
|-
!92
|[[బాస్మత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాస్మత్]]
|[[చంద్రకాంత్ నౌఘరే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,07,655
|
|దండేగావ్కర్ జయప్రకాష్ రావుసాహెబ్ సాలుంకే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|78,067
|32.2
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |29,588
|-
!93
|[[కలమ్నూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలమ్నూరి]]
|[[సంతోష్ బంగర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,22,016
|
|[[సంతోష్ కౌటిక తర్ఫే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|90,933
|37.01
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |31,083
|-
!94
|[[హింగోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగోలి]]
|[[తానాజీ సఖారామ్‌జీ ముత్కులే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|74,584
|32.45
|రూపాలితై రాజేష్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|63,658
|27.70
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |10,926
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[పర్భణీ జిల్లా|పర్భణీ]] 
|-
!95
|[[జింటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జింటూరు]]
|[[మేఘనా బోర్డికర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,13,432
|38.52
|విజయ్ భాంబ్లే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,08,916
|36.99
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |4,516
|-
!96
|[[పర్భని శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్భణీ]]
|[[రాహుల్ పాటిల్|రాహుల్ వేదప్రకాష్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,26,803
|54.24
|ఆనంద్ శేషారావు భరోస్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|92,587
|39.6
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |34,216
|-
!97
|[[గంగాఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాఖేడ్]]
|[[రత్నాకర్ గుట్టే]]
|{{party color cell|Rashtriya Samaj Paksha}}
|[[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష]]
|141,544
|45.47
| కదమ్ విశాల్ విజయ్‌కుమార్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,15,252
|37.02
|style=&quot;background:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}} ; color:white;&quot; |26,292
|-
!98
|[[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి]]
|[[రాజేష్ విటేకర్|రాజేష్ ఉత్తమ్రావ్ విటేకర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|83,767
|29.67
|వార్పుడ్కర్ సురేష్ అంబదాస్రావు
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70,523
|25.06
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |13,244
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[జాల్నా జిల్లా|జాల్నా]]
|-
!99
|[[పార్టూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్టూర్]]
|[[బాబాన్‌రావ్ లోనికర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70,659
|30.89
|ఆశారాం జీజాభౌ బోరడే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|65,919
|28.82
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |4,740
|-
!100
|[[ఘనసవాంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘనసవాంగి]]
|[[హిక్మత్ ఉధాన్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|98,496
|
|రాజేష్‌భయ్య తోపే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|96,187
|37.53
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |2,309
|-
!101
|[[జల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జల్నా]]
|[[అర్జున్ ఖోట్కర్|అర్జున్ పండిత్రావ్ ఖోట్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,04,665
|
|కైలాస్ కిసన్‌రావ్ గోరంత్యాల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|73,014
|32.6
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |31,651
|-
!102
|[[బద్నాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్నాపూర్]]
|[[నారాయణ్ తిలక్‌చంద్ కుచే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,38,489
|
|బబ్లూ ఛౌదరి
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|92,958
|37.26
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |45,531
|-
!103
|[[భోకర్దాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోకర్దాన్]]
|[[రావుసాహెబ్ దన్వే|రావుసాహెబ్ దాన్వే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,28,480
|
|చంద్రకాంత్ దాన్వే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,05,301
|41.95
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |23,179
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఛత్రపతి శంభాజీనగర్]]
|-
!104
|[[సిల్లోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిల్లోడ్]]
|[[అబ్దుల్ సత్తార్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,37,960
|47.69
|బ్యాంకర్ సురేష్ పాండురంగ్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,35,540
|46.85
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |2,420
|-
!105
|[[కన్నాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కన్నాడ్]]
|[[సంజనా జాదవ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|84,492
|
|జాదవ్ హర్షవర్ధన్ రైభన్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|66,291
|28.54
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |18,201
|-
!106
|[[ఫులంబ్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫులంబ్రి]]
|[[అనురాధ చవాన్|అనురాధ అతుల్ చవాన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,35,046
|
|ఔతాడే విలాస్ కేశవరావు
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,02,545
|38.03
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |32,501
|-
!107
|[[ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్]]
|[[ప్రదీప్ జైస్వాల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|85,459
|
|నాసెరుద్దీన్ తకియుద్దీన్ సిద్ధిఖీ
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|77,340
|34.90
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |8,119
|-
!108
|[[ఔరంగాబాద్ వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్]]
|[[సంజయ్ శిర్సత్|సంజయ్ పాండురంగ్ శిర్సత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,22,498
|
|రాజు రాంరావ్ షిండే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,06,147
|42.70
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |16,351
|-
!109
|[[ఔరంగాబాద్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్ ఈస్ట్]]
|[[అతుల్ సావే|అతుల్ మోరేశ్వర్ సేవ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|93,274
|
|ఇంతియాజ్ జలీల్ సయ్యద్
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|91,113
|42.07
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |2,161
|-
!110
|[[పైథాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పైథాన్]]
|[[బుమ్రే విలాస్|బుమ్రే విలాస్ సందీపన్‌రావ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,32,474
|
|దత్తాత్రయ్ రాధాకిసన్ గోర్డే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,03,282
|40.55
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |29,192
|-
!111
|[[గంగాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|గంగాపూర్]]
|[[ప్రశాంత్ బాంబ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,25,555
|
|చవాన్ సతీష్ భానుదాస్రావు
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,20,540
|44.71
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |5,015
|-
!112
|[[వైజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వైజాపూర్]]
|[[రమేష్ బోర్నారే|బోర్నారే రమేష్ నానాసాహెబ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,33,627
|
|దినేష్ పరదేశి
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|91,969
|37.55
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |41,658
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[నాసిక్ జిల్లా|నాసిక్]]
|-
!113
|[[నందగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందగావ్]]
|[[సుహాస్ కాండే|సుహాస్ ద్వారకానాథ్ కాండే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,38,068
|
|భుజబల్ సమీర్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|48,194
|19.72
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |89,874
|-
!114
|[[మాలెగావ్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలెగావ్ సెంట్రల్]]
|[[మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖలిక్]]
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|1,09,653
|45.66
|షేక్ ఆసిఫ్ షేక్ రషీద్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|1,09,491
|45.59
| style=&quot;background:{{party color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}} ; color:dark green;&quot; | 162
|-
!115
|[[మాలెగావ్ ఔటర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలెగావ్ ఔటర్]]
|[[దాదాజీ భూసే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,58,284
|
|ప్రమోద్ బందుకాక పురుషోత్తం బచావ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|51,678
|19.96
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |1,06,606
|-
!116
|[[బగ్లాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బగ్లాన్]]
|[[దిలీప్ మంగ్లూ బోర్సే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,59,681
|77.71
|[[దీపికా సంజయ్ చవాన్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|30,384
|14.79
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,29,297
|-
!117
|[[కల్వాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్వాన్]]
|[[నితిన్ అర్జున్ పవార్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,19,191
|
|[[జీవా పాండు గావిట్‌]]
|{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]]
|1,10,759
|46.41
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |8,432
|-
!118
|[[చందవాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చందవాడ్]]
|[[రాహుల్ అహెర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,04,826
|
|గణేష్ రమేష్ నింబాల్కర్
|{{party name with color|Prahar Janshakti Party}}
|55,865
|23.33
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |48,961
|-
!119
|[[యెవ్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|యెవ్లా]]
|[[ఛగన్ భుజబల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,35,023
|
|మాణిక్‌రావు మాధవరావు షిండే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,08,623
|43.32
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |26,400
|-
!120
|[[సిన్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిన్నార్]]
|[[మాణిక్‌రావు కోకాటే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,38,565
|
|ఉదయ్ పంజాజీ సంగలే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|97,681
|40.13
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |40,884
|-
!121
|[[నిఫాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిఫాద్]]
|[[దిలీప్‌రావు శంకర్‌రావు బంకర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,20,253
|
|[[అనిల్ కదమ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|91,014
|41.31
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |29,239
|-
!122
|[[దిండోరి శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|దిండోరి]]
|[[నరహరి జిర్వాల్|నరహరి సీతారాం జిర్వాల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,38,622
|
|చరోస్కర్ సునీతా రాందాస్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|94,219
|36.45
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |44,403
|-
!123
|[[నాసిక్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ తూర్పు]]
|[[రాహుల్ ధికాలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,56,246
|
|గణేష్ బాబా గీతే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|68,429
|28.15
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |87,817
|-
!124
|[[నాసిక్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ సెంట్రల్]]
|[[దేవయాని ఫరాండే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,05,689
|52.67
|వసంతరావు గీతే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|87,833
|43.77
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |17,856
|-
!125
|[[నాసిక్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాసిక్ పశ్చిమ]]
|[[సీమా హిరాయ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,41,725
|
|బద్గుజర్ సుధాకర్ భిక్ష
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|73,548
|26.61
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |68,177
|-
!126
|[[డియోలాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డియోలాలి]] (ఎస్.సి)
|[[సరోజ్ అహిరే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|81,683
|
|అహిర్రావు రాజశ్రీ తహశీల్దార్తై
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|41,004
|22.33
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |40,679
|-
!127
|[[ఇగత్‌పురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇగత్‌పురి]] (ఎస్.టి)
|[[హిరామన్ ఖోస్కర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,17,575
|
|లక్కీభౌ బికా జాదవ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|30,994
|14.41
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |86,581
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[పాల్ఘర్ జిల్లా|పాల్ఘర్]]
|-
!128
|[[దహను శాసనసభ నియోజకవర్గం|దహను]]
|[[వినోద్ భివా నికోల్]]
|{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]]
|104,702
|
|మేధా వినోద్ సురేష్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,569
|44.90
|style=&quot;background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}} ; color:white;&quot; |5,133
|-
!129
|[[విక్రమ్‌గడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రమ్‌గడ్]]
|[[భోయే హరిశ్చంద్ర సఖారం]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,14,514
|46.02
|[[సునీల్ చంద్రకాంత్ భూసార]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|73,106
|29.38
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |41,408
|-
!130
|[[పాల్ఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాల్ఘర్]]
|[[రాజేంద్ర గావిట్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,12,894
|
|జయేంద్ర కిసాన్ దుబ్లా
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|72,557
|33.81
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |40,337
|-
!131
|[[బోయిసర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోయిసర్]]
|[[విలాస్ తారే|విలాస్ సుకుర్ తారే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,26,117
|
|[[రాజేష్ రఘునాథ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Bahujan Vikas Aghadi}}
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బివిఎ]]
|81,662
|29.36
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |44,455
|-
!132
|[[నలసోపరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నలసోపరా]]
|[[రాజన్ నాయక్|రాజన్ బాలకృష్ణ నాయక్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,65,113
|
|[[క్షితిజ్ ఠాకూర్|క్షితిజ్ హితేంద్ర ఠాకూర్]]
|{{party color cell|Bahujan Vikas Aghadi}}
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బివిఎ]]
|1,28,238
|36.62
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |36,875
|-
!133
|[[వసాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వసాయ్]]
|[[స్నేహ పండిట్|స్నేహ ప్రేమనాథ్ దూబే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|77,553
|35.38
|హితేంద్ర ఠాకూర్
|{{party color cell|Bahujan Vikas Aghadi}}
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బివిఎ]]
|74,400
|33.94
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |3,153
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[థానే జిల్లా|థానే]]
|-
!134
|[[భివాండి రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి రూరల్]]
|[[శాంతారామ్ మోర్|శాంతారామ్ తుకారాం మోర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,27,205
|
|ఘటల్ మహాదేవ్ అంబో
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|69,243
|28.68
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |57,962
|-
!135
|[[షాహాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాహాపూర్]]
|[[దౌలత్ దరోదా|దౌలత్ భిక్ష దరోదా]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|73081
|
|బరోర పాండురంగ్ మహదు
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|71409
|34.54
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |1,672
|-
!136
|[[భివాండి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి పశ్చిమ]]
|[[మహేష్ ప్రభాకర్ చౌఘులే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|70,172
|38.65
|రియాజ్ ముఖీముద్దీన్ అజ్మీ
|{{party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]]
|38,879
|21.41
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |31,293
|-
!137
|[[భివాండి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|భివాండి తూర్పు]]
|[[రయీస్ షేక్]]
|{{party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]]
|1,19,687
|
|సంతోష్ మంజయ్య శెట్టి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|67,672
|35.30
|style=&quot;background:{{party color|Samajwadi Party}} ; color:white;&quot; |52,015
|-
!138
|[[కళ్యాణ్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ పశ్చిమ]]
|[[విశ్వనాథ్ భోయిర్|విశ్వనాథ్ ఆత్మారామ్ భోయిర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,26,020
|
|బసరే సచిన్ దిలీప్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|83,566
|34.03
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |42,454
|-
!139
|[[ముర్బాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముర్బాద్]]
| [[కిసాన్ కథోర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,75,509
|
|సుభాష్ గోతిరామ్ పవార్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,23,117
|38.61
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |52,392
|-
!140
|[[అంబర్‌నాథ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబర్‌నాథ్]]
|[[బాలాజీ కినికర్|బాలాజీ ప్రహ్లాద్ కినికర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,11,368
|
|రాజేష్ దేవేంద్ర వాంఖడే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|59,993
|32.52
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |51,375
|-
!141
|[[ఉల్లాస్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉల్లాస్‌నగర్]]
|[[కుమార్ ఐలానీ]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|82,231
|52.98
|పప్పు కలాని
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|51,477
|33.17
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |30,754
|-
!142
|[[కళ్యాణ్ ఈస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ ఈస్ట్]]
|[[సుల్భా గైక్వాడ్|సుల్భా గణపత్ గైక్వాడ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|81,516
|42.15
|మహేశ్ దశరథ్ గైక్వాడ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|55,108
|28.50
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |26,408
|-
!143
|[[డోంబివిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోంబివిలి]]
|[[రవీంద్ర చవాన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,23,815
|
|దీపేష్ పుండ్లిక్ మ్హత్రే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|46,709
|26.46
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |77,106
|-
!144
|[[కళ్యాణ్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్ రూరల్]]
|[[రాజేష్ మోర్|రాజేష్ గోవర్ధన్ మోర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,41,164
|
|[[ప్రమోద్ రతన్ పాటిల్]]
|{{Party name with color|Maharashtra Navnirman Sena}}
|74,768
|25.26
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |66,396
|-
!145
|[[మీరా భయందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మీరా భయందర్]]
|[[నరేంద్ర మెహతా]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,44,376
|
|ముజఫర్ హుస్సేన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|8,394
|31.90
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |60,433
|-
!146
|[[ఓవాలా-మజివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓవాలా-మజివాడ]]
|[[ప్రతాప్ సర్నాయక్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,84,178
|
|నరేష్ మనేరా
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|76,020
|26.62
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |1,08,158
|-
!147
|[[కోప్రి-పచ్పఖాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోప్రి-పచ్పఖాడి]]
|[[ఏక్‌నాథ్ షిండే|ఏక్‌నాథ్ శంభాజీ షిండే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,59,060
|
|కేదార్ ప్రకాష్ దిఘే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|38,343
|18.87
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |1,20,717
|-
!148
|[[థానే శాసనసభ నియోజకవర్గం|థానే]]
|[[సంజయ్ కేల్కర్|సంజయ్ ముకుంద్ కేల్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,20,373
|
|[[రాజన్ విచారే|రాజన్ బాబురావు విచారే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|62,120
|26.76
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |58,253
|-
!149
|[[ముంబ్రా-కాల్వా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంబ్రా-కాల్వా]]
|[[జితేంద్ర అవ్హాడ్|జితేంద్ర సతీష్ అవద్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,57,141
|
|నజీబ్ ముల్లా
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|60,913
|24.00
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |96,228
|-
!150
|[[ఐరోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఐరోలి]]
|[[గణేష్ నాయక్|గణేష్ రామచంద్ర నాయక్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,44,261
|
|చౌగులే విజయ్ లక్ష్మణ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|52,381
|19.76
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |91,880
|-
!151
|[[బేలాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బేలాపూర్]]
|[[మందా మ్హత్రే|మందా విజయ్ మ్హత్రే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|91,852
|
|సందీప్ గణేష్ నాయక్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|91,475
|38.88
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |377
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[ముంబై శివారు జిల్లా|ముంబై సబర్సన్ జిల్లా]]
|-
!152
|[[బోరివలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోరివలి]]
|[[సంజయ్ ఉపాధ్యాయ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|139947
|68.57
|సంజయ్ వామన్ భోసలే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|39690
|19.45
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,00,257
|-
!153
|[[దహిసర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దహిసర్]]
|[[మనీషా అశోక్ చౌదరి|మనీషా చౌదరి]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|98,587
|60.64
|[[వినోద్ ఘోసల్కర్|వినోద్ రామచంద్ర ఘోసల్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|54,258
|33.37
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |44,329
|-
!154
|[[మగథానే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగథానే]]
|[[ప్రకాష్ సర్వే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|105527
|58.15
|ఉదేశ్ పటేకర్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|47363
|26.1
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |58,164
|-
!155
|[[ములుండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ములుండ్]]
|[[మిహిర్ కోటేచా]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,31,549
|71.78
|రాకేష్ శెట్టి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|41,517
|22.65
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |90,032
|-
!156
|[[విక్రోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|విక్రోలి]]
|[[సునీల్ రౌత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|66,093
|46.86
|సువర్ణ కరంజే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|50,567
|35.85
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |15,526
|-
!157
|[[భాందుప్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాందుప్ వెస్ట్]]
|[[అశోక్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|77,754
|42.74
|[[రమేష్ కోర్గాంకర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|70,990
|39.02
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |6,764
|-
!158
|[[జోగేశ్వరి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోగేశ్వరి తూర్పు]]
|[[అనంత్ నార్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|77044
|43.32
|మనీషా రవీంద్ర వైకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|75,503
|42.53
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |1,541
|-
!159
|[[దిండోషి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిండోషి]]
|[[సునీల్ ప్రభు]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|76,437
|43.03
|సంజయ్ నిరుపమ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|70,255
|39.55
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |6,182
|-
!160
|[[కండివలి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కండివలి తూర్పు]]
|[[అతుల్ భత్ఖల్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,14,203
|72.39
|కాలు బుధేలియా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|30,610
|19.40
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |83,593
|-
!161
|[[చార్కోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చార్కోప్]]
|[[యోగేష్ సాగర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,27,355
|69.44
|యశ్వంత్ జయప్రకాష్ సింగ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|36,201
|19.74
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |91,154
|-
!162
|[[మలాడ్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలాడ్ వెస్ఠ్]]
|[[అస్లాం షేక్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|98,202
|49.81
|వినోద్ షెలార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|91,975
|46.65
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |6,227
|-
!163
|[[గోరెగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోరెగావ్]]
|[[విద్యా ఠాకూర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|96,364
|52.39
|సమీర్ దేశాయ్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|72,764
|39.56
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |23,600
|-
!164
|[[వెర్సోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వెర్సోవా]]
|[[హరూన్ ఖాన్|హరూన్ రషీద్ ఖాన్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|65,396
|44.21
|[[భారతీ లవేకర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|63,796
|43.13
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |1,600
|-
!165
|[[అంధేరి పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంధేరి వెస్ట్]]
|[[అమీత్ సతమ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|84,981
|54.75
|[[అశోక్ జాదవ్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|65,382
|42.12
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |19,599
|-
!166
|[[అంధేరి తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంధేరి ఈస్ఠ్]]
|[[ముర్జీ పటేల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|94,010
|55.66
|[[రుతుజా లట్కే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|68,524
|40.57
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |25,486
|-
!167
|[[విలే పార్లే శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలే పార్లే]]
|[[పరాగ్ అలవాని]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|97,259
|61.70
|సందీప్ రాజు నాయక్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|42,324
|26.85
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |54,935
|-
!168
|[[చండీవలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చండీవలి]]
|[[దిలీప్ లాండే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|124641
|51.90
|[[నసీమ్ ఖాన్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|104016
|43.31
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |20,625
|-
!169
|[[ఘట్కోపర్ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘట్కోపర్ పశ్చిమ]]
|[[రామ్ కదమ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73171
|43.75
|సంజయ్ భలేరావు
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|60200
|35.99
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |12,971
|-
!170
|[[ఘట్కోపర్ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘట్కోపర్ తూర్పు]]
|[[పరాగ్ షా]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|85,388
|57.12
|రాఖీ హరిశ్చంద్ర జాదవ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|50,389
|33.71
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |34,999
|-
!171
|[[మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్]]
|[[అబూ అజ్మీ]]
|{{party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]]
|54780
|31.38
|అతీక్యూ అహ్మద్ ఖాన్
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|42027
|24.07
|style=&quot;background:{{party color|Samajwadi Party}} ; color:white;&quot; |12,753
|-
!172
|[[అనుశక్తి నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనుశక్తి నగర్]]
|[[సనా మాలిక్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|49341
|33.78
|ఫహద్ అహ్మద్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|45963
|31.47
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |3,378
|-
!173
|[[చెంబూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చెంబూరు]]
|[[తుకారాం రామకృష్ణ కేట్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|63194
|44.18
|[[ప్రకాష్ ఫాటర్‌పేకర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|52483
|36.69
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |10,711
|-
!174
|[[కుర్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుర్లా]]
|[[మంగేష్ కుడాల్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|72763
|46.56
|ప్రవీణా మొరాజ్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|68576
|43.88
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |4,187
|-
!175
|[[కలినా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలినా]]
|[[సంజయ్ పొట్నీస్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|59820
|46.79
|అమర్జీత్ సింగ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|54812
|42.87
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |5,008
|-
!176
|[[వాండ్రే తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాండ్రే తూర్పు]]
|[[వరుణ్ సర్దేశాయ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|57708
|42.26
|[[జీషన్ సిద్ధిఖీ]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party }}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|46343
|33.94
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |11,365
|-
!177
|[[వాండ్రే వెస్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాండ్రే వెస్ట్]]
|[[ఆశిష్ షెలార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|82780
|55.51
|ఆసిఫ్ జకారియా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|62849
|42.14
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |19,931
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[ముంబై నగర జిల్లా|ముంబై నగర]]
|-
!178
|[[ధారవి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధారవి]]
|[[జ్యోతి గైక్వాడ్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70727
|53.87
|రాజేష్ ఖండారే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|47268
|36.00
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |23,459
|-
!179
|[[సియోన్ కోలివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సియోన్ కోలివాడ]]
|[[ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|73429
|48.25
|గణేష్ కుమార్ యాదవ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|65534
|43.07
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |7,895
|-
!180
|[[వాడలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాడలా]]
|[[కాళిదాస్ కొలంబ్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|66,800
|55.78
|శ్రద్ధా జాదవ్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|41,827
|34.93
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |24,973
|-
!181
|[[మహిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహిమ్]]
|[[మహేష్ సావంత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|50213
|37.31
|[[సదా సర్వాంకర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|48897
|36.33
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |1,316
|-
!182
|[[వర్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వర్లి]]
|[[ఆదిత్య ఠాక్రే|ఆదిత్య థాకరే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|63324
|44.19
|మిలింద్ దేవరా
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|54523
|38.05
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |8,801
|-
!183
|[[శివాది శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివాది]]
|[[అజయ్ చౌదరి]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|74890
|48.72
|బాలా నందగావ్కర్
|{{Party name with color|Maharashtra Navnirman Sena}}
|67750
|44.08
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |7,140
|-
!184
|[[బైకుల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైకుల్లా]]
|[[మనోజ్ జమ్సుత్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|80133
|58.09
|[[యామిని జాదవ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|48772
|35.36
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |31,361
|-
!185
|[[మలబార్ హిల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మలబార్ హిల్]]
|[[మంగళ్ ప్రభాత్ లోధా]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|101197
|73.38
|భేరులాల్ చౌదరి
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|33178
|24.06
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |68,019
|-
!186
|[[ముంబాదేవి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముంబాదేవి]]
|[[అమీన్ పటేల్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74990
|63.34
|షైనా ఎన్.సి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|40146
|33.91
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |34,844
|-
!187
|[[కొలాబా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొలాబా]]
|[[రాహుల్ నార్వేకర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|81,085
|68.49
|హీరా నవాజీ దేవాసి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|32,504
|27.46
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |48,581
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[రాయిగఢ్ జిల్లా|రాయిగఢ్]]
|-
!188
|[[పన్వేల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్వేల్]]
|[[ప్రశాంత్ ఠాకూర్|ప్రశాంత్ రామ్‌షేత్ ఠాకూర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,83,931
|
|బలరాం దత్తాత్రే పాటిల్
|{{party color cell|Peasants and Workers Party of India}} 
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|పిడబ్ల్యూపి]] 
|1,32,840
|34.60
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |51,091
|-
!189
|[[కర్జాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్జాత్]]
|[[మహేంద్ర థోర్వ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|94,871
|39.53
|సుధాకర్ పరశురామ్ ఘరే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|89,177
|37.16
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |5,694
|-
!190
|[[ఉరాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరాన్]]
|[[మహేష్ బల్ది]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|95,390
|
|ప్రీతమ్ జెఎం మ్హత్రే
|{{party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|[[రైతులు, వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|PWU]]
|88,878
|33.72
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |6,512
|-
!191
|[[పెన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెన్]]
|[[రవిశేత్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,24,631
|55.02
|ప్రసాద్ దాదా భోయిర్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|63,821
|28.17
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |60,810
|-
!192
|[[అలీబాగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలీబాగ్]]
|[[మహేంద్ర దాల్వీ|మహేంద్ర హరి దాల్వీ]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,13,599
|
|చిత్రలేఖ నృపాల్ పాటిల్ అలియాస్ చియుతాయ్
|{{party color cell|Peasants and Workers Party of India}}
|[[రైతులు, వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|PWU]]
|84,034
|35.31
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |29,565
|-
!193
|[[శ్రీవర్ధన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీవర్ధన్]]
|[[అదితి సునీల్ తట్కరే|అదితి తత్కరే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,16,050
|70.79
|అనిల్ దత్తారం నవఘనే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|33,252
|20.28
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |82,798
|-
!194
|[[మహద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహద్]]
|[[భరత్‌షేట్ గోగావాలే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,17,442
|
|స్నేహల్ మాణిక్ జగ్తాప్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|91,232
|42.77
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |26,210
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[పూణె జిల్లా|పూణే]]
|-
!195
|[[జున్నార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జున్నార్]]
|[[శరద్ సోనావనే]]
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|73,355
|32.43
|సత్యశీల్ షెర్కర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|66,691
|29.48
| style=&quot;background:{{party color|Independent politician}} ; color:white;&quot; |6,664
|-
!196
|[[అంబేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అంబేగావ్]]
|[[దిలీప్ వాల్సే పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|106,888
|48.04
|దేవదత్ నిక్కం
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|105,365
|47.35
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |1,523
|-
!197
|[[ఖేడ్ అలండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేడ్ అలండి]]
|[[బాబాజీ కాలే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|150,152
|57.88
|[[దిలీప్ మోహితే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|98,409
|37.94
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |51,743
|-
!198
|[[షిరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరూర్]]
|[[జ్ఞానేశ్వర్ కట్కే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|192,281
|59.88
|[[అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|117,731
|36.67
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |74,550
|-
!199
|[[దౌండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దౌండ్]]
|[[రాహుల్ కుల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|120,721
|51.00
|[[రమేష్ థోరట్|రమేశప్ప కిషన్‌రావు థోరట్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|106,832
|45.14
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |13,889
|-
!200
|[[ఇందాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందాపూర్]]
|[[దత్తాత్రేయ విత్తోబా భరిణె]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|117,236
|44.24
|[[హర్షవర్ధన్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|97,826
|36.92
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |19,410
|-
!201
|[[బారామతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బారామతి]]
|[[అజిత్ పవార్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|181,132
|66.13
|యుగేంద్ర పవార్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|80,233
|29.29
| style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |100,899
|-
!202
|[[పురందర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పురందర్]]
|[[విజయ్ శివ్‌తారే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|125,819
|44.20
|[[సంజయ్ జగ్తాప్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|101,631
|35.71
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |24,188
|-
!203
|[[భోర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోర్]]
|[[శంకర్ మండేకర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|126,455
|43.23
|[[సంగ్రామ్ తోపటే|సంగ్రామ్ అనంతరావు తోపాటే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|106,817
|36.51
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |19,638
|-
!204
|[[మావల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|మావల్]]
|[[సునీల్ షెల్కే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|191,255
|68.53
|బాపు భేగాడే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|82,690
|29.63
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party }} ; color:white;&quot; |1,08,565
|-
!205
|[[చించ్వాడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చించ్వాడ్]]
|[[శంకర్ జగ్తాప్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|235,323
|60.51
|రాహుల్ తానాజీ కలాటే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|131,458
|33.80
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,03,865
|-
!206
|[[పింప్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పింప్రి]]
|[[అన్నా బన్సోడే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|109,239
|53.71
|సులక్షణ శిల్వంత్ ధర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|72,575
|35.68
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |36,664
|-
!207
|[[భోసారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భోసారి]]
|[[మహేష్ లాంగే|మహేష్ కిసాన్ లాంగే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|213,624
|56.91
|అజిత్ దామోదర్ గవాహనే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|149,859
|39.92
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |63,765
|-
!208
|[[వడ్గావ్ శేరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వడ్గావ్ శేరి]]
|[[బాపూసాహెబ్ పఠారే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|133,689
|47.07
|[[సునీల్ టింగ్రే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|128,979
|45.41
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |4,710
|-
!209
|[[శివాజీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శివాజీనగర్]]
|[[సిద్ధార్థ్ శిరోల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|84,695
|55.24
|బహిరత్ దత్తా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47,993
|31.30
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |36,702
|-
!210
|[[కోత్రుడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోత్రుడ్]]
|[[చంద్రకాంత్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|159,234
|68.4
|చంద్రకాంత్ మోకాటే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|47,193
|20.27
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,12,041
|-
!211
|[[ఖడక్వాస్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖడక్వాస్లా]]
|[[భీమ్‌రావ్ తాప్‌కీర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|163,131
|49.94
|సచిన్ శివాజీరావు డొడ్కే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|110,809
|33.92
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |52,322
|-
!212
|[[పార్వతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్వతి]]
|[[మాధురి మిసల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|118,193
|58.15
|అశ్విని నితిన్ కదమ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|63,533
|31.26
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |54,660
|-
!213
|[[హడప్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హదప్సర్]]
|[[చేతన్ తుపే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|1,34,810
|42.46
|ప్రశాంత్ జగ్తాప్
|{{party name with color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|1,27,688
|40.22
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |7,122
|-
!214
|[[పూణే కంటోన్మెంట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూణే కంటోన్మెంట్]]
|[[సునీల్ కాంబ్లే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|76,032
|48.44
|రమేష్ ఆనందరావు బాగ్వే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|65,712
|41.86
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |10,320
|-
!215
|[[కస్బా పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కస్బా పేట్]]
|[[హేమంత్ రసానే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|90,046
|53.41
|[[రవీంద్ర ధంగేకర్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|70,623
|41.89
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |19,423
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా|అహ్మద్‌నగర్]]
|-
!216
|[[అకోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అకోల్]]
|[[కిరణ్ లహమాటే|కిరణ్ యమాజీ లహమాటే]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|73,958
|37.85
|అమిత్ అశోక్ భంగారే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|68,402
|35.00
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |5,556
|-
!217
|[[సంగమ్నేర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగమ్నేర్]]
|[[అమోల్ ఖతల్|అమోల్ ధోండిబా ఖతల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|112,386
|50.95
|[[బాలాసాహెబ్ థోరాట్|బాలాసాహెబ్ భౌసాహెబ్ థోరట్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|101,826
|46.16
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |10,560
|-
!218
|[[షిర్డీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]]
|[[రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,44,778
|64.79
|ప్రభావతి జనార్దన్ ఘోగరే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|74,496
|33.34
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |70,282
|-
!219
|[[కోపర్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోపర్‌గావ్]]
|[[అశుతోష్ అశోక్‌రావ్ కాలే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|161,147
|77.46
|వర్పే సందీప్ గోరక్షనాథ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|36,523
|17.55
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |1,24,624
|-
!220
|[[శ్రీరాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|శ్రీరాంపూర్]] (ఎస్.సి)
|[[హేమంత్ ఒగలే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|66,099
|30.22
|[[భౌసాహెబ్ మల్హరీ కాంబ్లే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|52,726
|24.1
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |13,373
|-
!221
|[[నెవాసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెవాసా]]
|[[విఠల్ లాంఘే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|95,444
|41.91
|[[శంకర్ రావు గదఖ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|91,423
|40.15
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |4,021
|-
!222
|[[షెవ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షెవ్‌గావ్]]
|[[మోనికా రాజీవ్ రాజలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,775
|37.92
|ధక్నే ప్రతాప్రావ్ బాబాన్‌రావ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|80,732
|30.68
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |19,043
|-
!223
|[[రాహురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాహురి]]
|[[శివాజీ భానుదాస్ కర్దిలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|135,859
|55.73
|[[ప్రజక్త్ తాన్‌పురే|ప్రజాక్త్ ప్రసాదరావు తాన్‌పురే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|101,372
|41.58
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |34,487
|-
!224
|[[పార్నర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పార్నర్]]
|[[కాశీనాథ్ మహదు డేట్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|113,630
|45.65
|రాణి నీలేష్ లంకే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|112,104
|45.03
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |1,526
|-
!225
|[[అహ్మద్‌నగర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ]]
|[[సంగ్రామ్ జగ్తాప్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|118,636
|58.12
|అభిషేక్ బాలాసాహెబ్ కలంకర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|79,018
|38.71
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |39,618
|-
!226
|[[శ్రీగొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీగొండ]]
|[[విక్రమ్ బాబాన్‌రావ్ పచ్‌పుటే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|99,820
|39.41
|జగ్తాప్ రాహుల్ కుండ్లిక్రావ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|62,664
|24.74
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |37,156
|-
!227
|[[కర్జాత్ జమ్‌ఖేడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్జాత్ జమ్‌ఖేడ్]]
|[[రోహిత్ పవార్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|127,676
|48.54
|[[రామ్ షిండే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|126,433
|48.06
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |1,243
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[బీడ్ జిల్లా|బీడ్]]
|-
!228
|[[జియోరాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జియోరాయ్]]
|[[విజయసింహ పండిట్|విజయసింహ శివాజీరావు పండిట్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,16,141
|41.74
|[[బాదమ్‌రావ్ పండిట్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|73,751
|26.50
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |42,390
|-
!229
|[[మజల్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మజల్‌గావ్]]
|[[ప్రకాష్‌దాదా సోలంకే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|66,009
|27.62
|మోహన్ బాజీరావ్ జగ్తాప్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|60,110
|25.15
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |5,899
|-
!230
|[[బీడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీడ్]]
|[[సందీప్ క్షీరసాగర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,01,874
|41.97
|క్షీరసాగర్ యోగేష్ భరతభూషణ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|96,550
|39.78
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |5,324
|-
!231
|[[అష్టి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అష్టి]]
|[[సురేష్ దాస్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,40,507
|48.99
|భీంరావు ఆనందరావు ధోండే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|62,532
|21.79
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |77,975
|-
!232
|[[కైజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కైజ్]]
|[[నమితా ముండాడ]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,17,081
|47.08
|పృథ్వీరాజ్ శివాజీ సాఠే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,14,394
|46.00
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |2,687
|-
!233
|[[పర్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్లి]]
|[[ధనంజయ్ ముండే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,94,889
|75.97
|రాజేసాహెబ్ శ్రీకిషన్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|54,665
|21.31
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |1,40,224
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[లాతూర్ జిల్లా|లాతూర్]]
|-
!234
|[[లాతూర్ రూరల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్ రూరల్]]
|[[రమేష్ కరాద్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,12,051
|47.59
|[[ధీరజ్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,05,456
|44.79
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot;|6,595
|-
!235
|[[లాతూర్ సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్ సిటీ]]
|[[అమిత్ దేశముఖ్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,14,110
|45.08
|అర్చన పాటిల్ చకుర్కర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,06,712
|42.16
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot;|7,398
|-
!236
|[[అహ్మద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్‌పూర్]]
|[[బాబాసాహెబ్ మోహన్‌రావ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|96,905
|40.09
|[[వినాయక్‌రావు కిషన్‌రావ్ జాదవ్ పాటిల్]]	
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|65,236
|26.99
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |31,669
|-
!237
|[[ఉద్గీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉద్గీర్]]
|[[సంజయ్ బన్సోడ్‌|సంజయ్ బన్సోడే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,52,038
|68.97
|[[సుధాకర్ భలేరావు|సుధాకర్ సంగ్రామ్ భలేరావు]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|58,824
|26.69
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |93,214
|-
!238
|[[నీలంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నీలంగా]]
|[[సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,12,368
|50.85
|అభయ్ సతీష్ సాలుంకే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|98,628
|44.63
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |13,740
|-
!239
|[[ఔసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఔసా]]
|[[అభిమన్యు పవార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,15,590
|54.70
|[[దినకర్ బాబురావు మనే]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|82,128
|38.87
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |33,462
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[ఉస్మానాబాద్ జిల్లా|ఉస్మానాబాద్]]
|-
!240
|[[ఉమర్గా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉమర్గా]]
|[[ప్రవీణ్ వీరభద్రయ్య స్వామి]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|96,206
|48.64
|[[జ్ఞానరాజ్ చౌగులే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|92,241
|46.64
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |3,965
|-
!241
|[[తుల్జాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుల్జాపూర్]]
|[[రాణా జగ్జిత్‌సింగ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,31,863
|50.82
|కులదీప్ ధీరజ్ అప్పాసాహెబ్ కదమ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|94,984
|36.6
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |36,879
|-
!242
|[[ఉస్మానాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉస్మానాబాద్]]
|[[కైలాస్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|1,30,573
|53.73
|అజిత్ బప్పాసాహెబ్ పింగిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|94,007
|38.69
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |36,566
|-
!243
|[[పరండా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరండా]]
|[[తానాజీ సావంత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,03,254
|44.18
|[[రాహుల్ మోతే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,01,745
|43.53
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |1,509
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[సోలాపూర్ జిల్లా|షోలాపూర్]]
|-
!244
|[[కర్మలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్మలా]]
|[[నారాయణ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|96,091
|41.54
|[[సంజయ్‌మామ విఠల్‌రావు షిండే]]
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|80,006
|34.59
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |16,085
|-
!245
|[[మాధా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మధా]]
|[[అభిజీత్ ధనంజయ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|136,559
|50.73
|రంజిత్ బాబారావ్ షిండే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|105,938
|39.35
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |30,621
|-
!246
|[[బార్షి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బార్షి]]
|[[దిలీప్ సోపాల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|122,694
|49.07
|[[రాజేంద్ర రౌత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|116,222
|46.48
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |6,472
|-
!247
|[[మోహోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోహోల్]]
| [[రాజు ఖరే|రాజు ద్యాను ఖరే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|125,838
|54.06
|[[యశ్వంత్ మానె]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|95,636
|41.08
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |30,202
|-
!248
|[[షోలాపూర్ సిటీ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్]]
|[[విజయ్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|117,215
|60.89
|కోతే మహేష్ విష్ణుపంత్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|62,632
|32.54
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |54,583
|-
!249
|[[షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్]]
|[[దేవేంద్ర రాజేష్ కోతే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|110,278
|54.71
|ఫరూక్ మక్బూల్ శబ్ది
|{{party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]]
|61,428
|30.48
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |48,850
|-
!250
|[[అక్కల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్‌కోట్]]
|[[సచిన్ కళ్యాణ్‌శెట్టి]] 
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|148,105
|57.63
|[[సిద్ధరామ్ మ్హెత్రే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|98,533
|38.34
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |49,572
|-
!251
|[[షోలాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్ సౌత్]]
|[[సుభాష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|116,932
|51.75
|అమర్ రతీకాంత్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|39,805
|17.62
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |77,127
|-
!252
|[[పండర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పండర్‌పూర్]]
|[[సమాధాన్ ఔతాడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|125,163
|47.71
|భలకే భగీరథదా భారత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|116,733
|44.49
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |8,430
|-
!253
|[[సంగోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంగోలా]]
|[[బాబాసాహెబ్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party name with color|Peasants and Workers Party of India}}
|116,256
|44.09
|షాహాజీబాపు రాజారాం పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|90,870
|34.46
|style=&quot;background:{{party color|Peasants and Workers Party of India}} ; color:white;&quot; |25,386
|-
!254
|[[మల్షిరాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్షిరాస్]]
|[[ఉత్తమ్‌రావ్ జంకర్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|121,713
|50.12
|[[రామ్ సత్పుటే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|108,566
|44.70
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |13,147
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[సతారా జిల్లా|సతారా]]
|-
!255
|[[ఫల్తాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫల్తాన్]]
|[[సచిన్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,19,287
|48.77
|[[దీపక్ ప్రహ్లాద్ చవాన్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,02,241
|41.8
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |17,046
|-
!256
|[[వాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|వాయ్]]
|[[మకరంద్ జాదవ్|మకరంద్ లక్ష్మణరావు జాదవ్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,40,971
|59.52
|అరుణాదేవి శశికాంత్ పిసల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|79,579
|33.6
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |61,392
|-
!257
|[[కోరేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోరేగావ్]]
|[[మహేష్ షిండే|మహేష్ శంభాజీరాజే షిండే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,46,166
|57.94
|[[శశికాంత్ షిండే|శశికాంత్ జయవంత్ షిండే]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,01,103
|40.08
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |45,063
|-
!258
|[[మాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాన్]]
|[[జయకుమార్ గోర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,50,021
|57.01
|ప్రభాకర్ దేవ్‌బా ఘర్గే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,00,346
|38.13
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |49,675
|-
!259
|[[కరద్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరద్ నార్త్]]
|[[మనోజ్ ఘోర్పడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,34,626
|58.21
|[[శ్యాంరావ్ పాండురంగ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|90,935
|39.32
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |43,691
|-
!260
|[[కరద్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరద్ సౌత్]]
|[[అతుల్‌బాబా సురేష్ భోసలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,39,505
|57.39
|పృథ్వీరాజ్ చవాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,00,150
|41.20
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |39,355
|-
!261
|[[పటాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|పటాన్]]
|[[శంభురాజ్ దేశాయ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,25,759
|54.33
|సత్యజిత్ విక్రమసింహ పాటంకర్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|90,935
|39.28
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |34,824
|-
!262
|[[సతారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సతారా]]
|[[శివేంద్ర రాజే భోసలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,76,849
|80.36
|అమిత్ గెనుజీ కదమ్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|34,725
|15.78
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |1,42,124
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి]]
|-
!263
|[[దాపోలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాపోలి]]
|[[యోగేష్ కదమ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,05,007
|53.32
|కదం సంజయ్ వసంత్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|80,914
|41.09
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |24,093
|-
!264
|[[గుహగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుహగర్]]
|[[భాస్కర్ జాదవ్]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|71,241
|47.03
|బెండాల్ రాజేష్ రామచంద్ర
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|68,411
|45.16
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}} ; color:white;&quot; |2,830
|-
!265
|[[చిప్లూన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిప్లూన్]]
|[[శేఖర్ గోవిందరావు నికమ్]]
|{{Party name with color|Nationalist Congress Party}}
|96,555
|50.15
|ప్రశాంత్ బాబాన్ యాదవ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|89,688
|46.58
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |6,867
|-
!266
|[[రత్నగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రత్నగిరి]]
|[[ఉదయ్ సమంత్|ఉదయ్ రవీంద్ర సామంత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,11,335
|59.35
|బాల్ మనే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|69,745
|37.18
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |41,590
|-
!267
|[[రాజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజాపూర్]]
|[[కిరణ్ సమంత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|80,256
|51.91
|[[రాజన్ ప్రభాకర్ సాల్వి]]
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|60,579
|39.18
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |19,677
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[సింధుదుర్గ్ జిల్లా|సింధుదుర్గ్]]
|-
!268
|[[కంకవ్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కంకవ్లి]]
|[[నితేష్ రాణే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,08,369
|66.43
|సందేశ్ భాస్కర్ పార్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|50,362
|30.87
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |58,007
|-
!269
|[[కుడాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుడాల్]]
|[[నీలేష్ రాణే|నీలేష్ నారాయణ్ రాణే]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|81,659
|51.41
|[[వైభవ్ నాయక్]] 
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|73,483
|46.26
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |8,176
|-
!270
|[[సావంత్‌వాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సావంత్‌వాడి]]
|[[దీపక్ కేసర్కర్]]
|{{Party name with color|Shiv Sena}}
|81,008 
|48.77
|రాజన్ కృష్ణ తెలి
|{{Party name with color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|41,109 
|24.75
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |39,899
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[కొల్హాపూర్ జిల్లా|కొల్హాపూర్]]
|-
!271
|[[చంద్‌గడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్‌గడ్]]
|[[శివాజీ పాటిల్]]
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|84,254
|33.96
|[[రాజేష్ నరసింగరావు పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|60,120
|24.24
|style=&quot;background:{{party color|Independent politician}} ; color:white;&quot; |24,134
|-
!272
|[[రాధానగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాధానగరి]]
|[[ప్రకాష్ అబిత్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|144,359
|52.87
|కృష్ణారావు పర్శరం
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|106,100
|38.86
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |38,259
|-
!273
|[[కాగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాగల్]]
|[[హసన్ ముష్రిఫ్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|145,269
|50.65
|ఘట్గే సమర్జీత్‌సింహ విక్రమసింహ
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|133,688
|46.61
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party}} ; color:white;&quot; |11,581
|-
!274
|[[కొల్హాపూర్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ సౌత్]]
|[[చంద్రదీప్ నరకే|చంద్రదీప్ నార్కే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,48,892
|52.37
|రుతురాజ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,31,262
|46.17
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |17,630
|-
!275
|[[కార్వీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కార్వీర్]]
|[[చంద్రదీప్ నరకే|చంద్రదీప్ నార్కే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,34,528
|48.25
|రాహుల్ పిఎన్ పాటిల్ (సడోలికర్)
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|132,552
|47.54
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |1,976
|-
!276
|[[కొల్హాపూర్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్ నార్త్]]
|[[రాజేష్ క్షీరసాగర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|111,085
|55.8
|రాజేష్ లట్కర్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|81,522
|40.95
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |29,563
|-
!277
|[[షాహువాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాహువాడీ]]
|[[వినయ్ కోర్]]
|{{party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|జన్ సురాజ్య శక్తి
|136,064
|55.68
|సత్యజిత్ బాబాసాహెబ్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|100,011
|40.93
|style=&quot;background:{{party color|Jan Surajya Shakti}} ; color:white;&quot; |36,053
|-
!278
|[[హత్కనంగలే శాసనసభ నియోజకవర్గం|హత్కనాంగ్లే]]
|[[అశోక్‌రావ్ మానే]]
|{{party color cell|Jan Surajya Shakti}}
|జన్ సురాజ్య శక్తి
|134,191
|51.08
|రాజు జయవంతరావు అవలే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|87,942
|33.47
|style=&quot;background:{{party color|Jan Surajya Shakti}} ; color:white;&quot; |46,249
|-
!279
|[[ఇచల్‌కరంజి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇచల్‌కరంజి]]
|[[రాహుల్ అవడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,31,919
|60.27
|మదన్ సీతారాం కరండే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|75,108
|34.31
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |56,811
|-
!280
|[[షిరోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరోల్]]
|[[రాజేంద్ర పాటిల్|రాజేంద్ర పాటిల్ యాదవ్కర్]]
|bgcolor=salmon|
|రాజర్షి షాహు
వికాస్ అఘడి
|134,630
|51.95
|గణపతిరావు అప్పాసాహెబ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|93,814
|36.20
|style=&quot;background:salmon ; color:white;&quot; |40,816
|-
! colspan=&quot;13&quot; |[[సాంగ్లీ జిల్లా|సాంగ్లీ]]
|-
!281
|[[మిరాజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మిరాజ్]]
|[[సురేష్ ఖాడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,29,766
|56.7
|తానాజీ సత్పుటే
|{{party color cell|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}
|[[శివసేన (యుబిటి)]]
|84,571
|36.95
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |45,195
|-
!282
|[[సాంగ్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాంగ్లీ]]
|[[సురేష్ ఖాడే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,12,498
|49.76
|పృథ్వీరాజ్ గులాబ్రావ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|76,363
|33.78
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |36,135
|-
!283
|[[ఇస్లాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|ఇస్లాంపూర్]]
|[[జయంత్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,30,738
|51.72
|నిషికాంత్ భోసలే పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,08,049
|45.59
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |13,027
|-
!284
|[[షిరాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|షిరాల]]
|[[సత్యజిత్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,30,738
|53.61
|[[మాన్‌సింగ్ ఫత్తేసింగ్రావ్ నాయక్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,08,049
|44.31
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |22,689
|-
!285
|[[పలుస్-కడేగావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలుస్-కడేగావ్]]
|[[విశ్వజీత్ కదమ్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|1,30,769
|55.88
|సంగ్రామ్ సంపత్రావ్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,00,705
|43.03
|style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}} ; color:white;&quot; |30,064
|-
!286
|[[ఖానాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)|ఖానాపూర్]]
|[[సుహాస్ బాబర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|1,53,892
|61.14
|వైభవ్ సదాశివ్ పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|75,711
|30.08
|style=&quot;background:{{party color|Shiv Sena}} ; color:white;&quot; |78,181
|-
!287
|[[తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాస్గావ్-కవాతే మహంకల్]]
|[[రోహిత్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|ఎన్‌సీపీ - ఎస్‌పీ]]
|1,28,403
|54.09
|[[సంజయ్‌కాక పాటిల్]]
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|1,00,759
|42.45
|style=&quot;background:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}} ; color:white;&quot; |27,644
|-
!288
|[[జాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జాట్]]
|[[గోపీచంద్ పదాల్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|1,13,737
|53.39
|[[విక్రమ్‌సిన్హ్ బాలాసాహెబ్ సావంత్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|75,497
|35.44
|style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;&quot; |38,240
|}

=== సీట్ల మార్పులు, నిలుపుదలలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Maharashtra 2019 Election: 2019 Maharashtra constituency details along with electoral map | url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/maharashtra/constituency-map | access-date=4 April 2023 | work=timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;
!నిలుపుకున్న సీట్లు
!కోల్పోయిన సీట్లు
!పొందిన సీట్లు
!తుది గణన
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]]
|98
|7
|34
|132
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Shiv Sena (2022–present)}}&quot; |
|[[శివసేన|SHS]]
|35
|6
|22
|57
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:#FFC0CB&quot; |
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]]
|34
|8
|7
|41
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]]
|13
|32
|3
|16
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}&quot; |
|[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]]
|9
|6
|11
|20
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Nationalist Congress Party (Sharadchandra Pawar)}}&quot; |
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)|NCP (SP)]]
|5
|6
|5
|10
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|CPI (M)]]
|1
|0
|0
|1
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Jan Surajya Shakti}}&quot; |
|[[జన సురాజ్య శక్తి|JSS]]
|1
|0
|1
|2
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Samajwadi Party}}&quot; |
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|SP]]
|2
|0
|0
|2
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}&quot; |
|[[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష|RSP]]
|1
|0
|0
|1
|-
| bgcolor=&quot;#1A34FF&quot; |
|RVSP
|1
|0
|0
|1
|-
| bgcolor=&quot;#F58E7D&quot; |
|RSVA
|0
|0
|1
|1
|-
| style=&quot;color:inherit;background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}&quot; |
|[[ది పీజెంట్స్ అండ్ వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా|PWPI]]
|0
|1
|1
|1
|-
|}

== ప్రతిచర్యలు ==
నవంబరు 23న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ బిజెపి నేతృత్వంలోని మహాయుతి అఖండ మహారాష్ట్ర ఎన్నికల విజయంపై స్పందిస్తూ, అభివృద్ధి, సుపరిపాలన ఐక్యతను నొక్కి చెప్పారు. చారిత్రాత్మక తీర్పు ఇచ్చినందుకు మహారాష్ట్ర ప్రజలకు ప్రధాని కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. పార్టీ కార్యకర్తల కృషిని ప్రశంసించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| date=2024-11-23 | title='Development wins! Good governance wins': PM Modi on Mahayuti's landslide victory in Maharashtra | url=https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-mahayuti-victory-maharashtra-9686372/ | access-date=2024-12-10 | work=The Indian Express | language=en}}&lt;/ref&gt; 230 సీట్లకు పైగా విజయం సాధించిన తర్వాత బిజెపి [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌ను]] మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది. ఎన్నికల విజయానికి మోడీ కారణమని చెబుతూ ఫడ్నవీస్ పార్టీ నాయకులు, మిత్రులు, ఓటర్లకు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.hindustantimes.com/india-news/devendra-fadnavis-first-reaction-after-maharashtra-cm-election-modi-hai-to-mumkin-hai-101733299032059.html | title=Devendra Fadnavis' first reaction after Maharashtra CM election: ‘Modi hai to mumkin hai’ | date=4 డిసెంబరు 2024}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[మహారాష్ట్రలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|మహారాష్ట్రలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికులు]]
*[[మహారాష్ట్రలో ఎన్నికలు]]

== గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

{{మహారాష్ట్ర ఎన్నికలు}}

[[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]
[[వర్గం:2024 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]]</text>
      <sha1>hz9xi3m0q5j3nlcemdho79mld2gly1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఢిల్లీ శాసనసభ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>399141</id>
    <revision>
      <id>4977847</id>
      <parentid>4621376</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54481-17</username>
        <id>155228</id>
      </contributor>
      <origin>4977847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23063" sha1="e7bpdzy8plk49y4e2vovmgfmdo38tw6" xml:space="preserve">{{Infobox legislature |  name              = ఢిల్లీ శాసనసభ
 |  legislature       =  8వ ఢిల్లీ శాసనసభ
 |  coa_pic           =  
 |  house_type        = 	ఏకసభ్య శాసనసభ
 |  foundation        = {{start date and years ago|1952|03|07|df=y|p=y}}
 |  preceded_by       = 	[[ఢిల్లీ 7వ శాసనసభ]]
 |  term_limits       = 	5 సంవత్సరాలు
 |  new_session       = 
 |  leader1_type      = [[ఢిల్లీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ల జాబితా | ఢిల్లీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు]]
 |  leader1           = [[వినయ్ కుమార్ సక్సేనా]]
 |  party1            =
 |  election1         = 2014 మే 26
 |  leader2_type      = [[ఢిల్లీ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా | స్పీకరు]]
 |  leader2           = [[విజేందర్ గుప్తా]]
 |  party2            = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
 |  election2         = 2016 ఫిబ్రవరి 24
 |  leader3_type      = [[ఢిల్లీ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా | డిప్యూటీ స్పీకరు]] 
 |  leader3           = [[మోహన్ సింగ్ బిష్ట్]]
 |  party3            = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
 |  election3         = 2019 ఫిబ్రవరి 26
 |  leader4_type      = [[ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా | ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రి]]
 |  leader4           = [[రేఖా గుప్తా]]
 |  party4            = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
 |  election4         =  2024 ఫిబ్రవరి 20  
 |  leader5_type      = ఉప ముఖ్యమంత్రి&lt;br&gt;(ఉప సభా నాయకుడు)	
 |  leader5           = [[పర్వేశ్ వర్మ]]
 |  party5            = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
 |  election5         =  2024 ఫిబ్రవరి 20  
 |  leader6_type      = [[ఢిల్లీ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా | ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
 |  leader6           =  [[అతిషి మార్లెనా సింగ్]]
 |  party6            = [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ | ఆప్]]
 |  election6         = 2024 ఫిబ్రవరి 23
 |  leader7_type      =  [[ఢిల్లీ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా | ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు]]	
 |  leader7           = [[అనిల్ ఝా వాట్స్]]
 |  party7            = [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ | ఆప్]]
 |  election7         =  2025 ఫిబ్రవరి 23 
 |  leader8_type      = చీఫ్ విప్
  |  leader8           = [[అభయ్ వర్మ (రాజకీయ నాయకుడు) | అభయ్ వర్మ]]
 |  party8            = 
 |  election8         = 
 |  structure1        =  Delhi Legislative Assembly 2023.svg 
 |  structure1_res    = 250px
 |  members           = 70
 |  political_groups1 = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''[[ఢిల్లీ  | ఢిల్లీ ప్రభుత్వం]]  (48)'''
:*{{Color box|{{Party color|Bharatiya Janata Party}}}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]] (48)&lt;br/&gt;
[[అధికారిక ప్రతిపక్షం (భారతదేశం) | అధికారిక ప్రతిపక్షం]] (22)
:*{{Color box|{{Party color|Aam Aadmi Party}}}} [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ|ఆప్]] (22)
:*{{Color box|{{Party color|Indian National Congress}}}} [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (0)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
 |  voting_system1    = ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్
 |  last_election1    = 	[[2025 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు | 2025 ఫిబ్రవరి 05]]
 |  next_election1    = 2030 పిబ్రవరి
 |  meeting_place     =  పాత సెక్రటేరియట్, ఢిల్లీ, భారతదేశం 
 |  session_room      = Delhi Vidhan Sabha.jpg
 |  session_res       =
 |  website           = {{URL|https://delhiassembly.nic.in/index.asp|Legislative Assembly of Delhi}}
}}

ఢిల్లీ శాసనసభను ఢిల్లీ విధానసభ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది భారతదేశంలోని ఢిల్లీ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏకసభ్య శాసనసభ. ఢిల్లీ లెజిస్లేటివ్  శాసనసభ  అనేది ఢిల్లీ ప్రభుత్వ శాసన విభాగం. ప్రస్తుతం 70 నియోజకవర్గాల నుండి నేరుగా ఎన్నికైన 70 మంది శాసనసభ్యులను కలిగి ఉంది.

== చరిత్ర ==
ఢిల్లీ శాసనసభను మొదట 1952 మార్చి 7న పార్ట్ సి రాష్ట్రాల ప్రభుత్వ చట్టం, 1951 ప్రకారం ఏర్పాటు చేశారు; దీనిని అప్పటి హోంమంత్రి [[కైలాష్ నాథ్ కట్జూ|కె.ఎన్. కట్జూ]] ప్రారంభించారు. అప్పటి అసెంబ్లీలో 48 మంది సభ్యులు, ఢిల్లీ చీఫ్ కమిషనర్‌కు సలహాదారుగా మంత్రుల మండలి ఉంది, అయితే దీనికి చట్టాలు చేసే అధికారాలు కూడా ఉన్నాయి. మొదటి మంత్రి మండలికి [[బ్రహ్మ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ ప్రకాష్]] నాయకత్వం వహించారు. అతను ఢిల్లీకి మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;hist&quot;&gt;{{cite web | title=History of Delhi Legislative Assembly | url=http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20170922052645/http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | archive-date=22 September 2017 | access-date=2 November 2014 | publisher=Legislative Assembly of Delhi website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | date=27 September 2013 | title=Brahm Prakash: Delhi's first CM, ace parliamentarian | url=http://www.hindustantimes.com/specials/coverage/myindia-myvote/chunk-ht-ui-myindiamyvote-delhi/brahm-prakash-delhi-s-first-cm-ace-parliamentarian/sp-article10-1127703.aspx | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301071356/http://www.hindustantimes.com/specials/coverage/myindia-myvote/chunk-ht-ui-myindiamyvote-delhi/brahm-prakash-delhi-s-first-cm-ace-parliamentarian/sp-article10-1127703.aspx | archive-date=1 March 2014 | access-date=22 January 2014 | work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

అయితే, 1953లో ఏర్పాటు చేయబడిన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ద్వారా రాజ్యాంగ సవరణకు దారితీసింది. ఇది 1956 నవంబరు 1న అమల్లోకి వచ్చింది. అప్పటి నుండి ఇది పార్ట్-సి రాష్ట్రం నుండి, భారత రాష్ట్రపతి ప్రత్యక్ష పరిపాలనలోని కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంగా మారింది. అలాగే ఢిల్లీ శాసనసభ, మంత్రుల మండలి ఒకేసారి రద్దు చేయబడ్డాయి. తదనంతరం, ఢిల్లీ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం, 1957 అమలులోకి వచ్చింది, ఇది మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఏర్పాటుకు దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;hist2&quot;&gt;{{cite web | title=History of Delhi Legislative Assembly | url=http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20170922052645/http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | archive-date=22 September 2017 | access-date=2 November 2014 | publisher=Legislative Assembly of Delhi website}}&lt;/ref&gt;

1966 సెప్టెంబరులో, &quot;ది ఢిల్లీ అడ్మినిస్ట్రేషన్ యాక్ట్, 1966&quot;తో, అసెంబ్లీని ఢిల్లీ మెట్రోపాలిటన్ కౌన్సిల్ భర్తీ చేసింది, ఇందులో 56 మంది ఎన్నికైన, ఐదుగురు నామినేట్ చేయబడిన సభ్యులుతో ఏర్పడింది. దీనికి లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు అధిపతిగా ఉన్నారు. అయితే, కౌన్సిల్‌కు శాసనసభ అధికారాలు లేవు, ఢిల్లీ పాలనలో సలహా పాత్ర మాత్రమే ఉంది. ఈ ఏర్పాటు 1990 వరకు పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;hist3&quot;&gt;{{cite web | title=History of Delhi Legislative Assembly | url=http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20170922052645/http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | archive-date=22 September 2017 | access-date=2 November 2014 | publisher=Legislative Assembly of Delhi website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Delhi Metropolitan Council(1966–1990) | url=http://delhiassembly.nic.in/metropoliton.htm | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140825213515/http://delhiassembly.nic.in/metropoliton.htm | archive-date=25 August 2014 | access-date=22 January 2014 | publisher=Delhi Legislative Assembly}}&lt;/ref&gt;

ఈ కౌన్సిల్ చివరకు రాజ్యాంగం (అరవై తొమ్మిదవ సవరణ) చట్టం, 1991 ద్వారా ఢిల్లీ శాసనసభచే భర్తీ చేయబడింది. తరువాత 1991లో జాతీయ రాజధాని ప్రాంత ప్రభుత్వ చట్టం, భారత రాజ్యాంగానికి అరవై తొమ్మిదవ సవరణ ద్వారా ఢిల్లీ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాన్ని అధికారికంగా ఢిల్లీ జాతీయ రాజధాని ప్రాంతంగా ప్రకటించబడింది. శాసనసభ, మంత్రుల మండలికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధనలను కూడా భర్తీ చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web | title=THE CONSTITUTION (Sixty-ninth Amendment) Act, 1991 | url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend69.htm | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20160821020032/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend69.htm | archive-date=21 August 2016 | access-date=2 November 2014}}&lt;/ref&gt; శాసనసభ ఐదు సంవత్సరాల కాలానికి ఎంపిక చేయబడుతుంది. ప్రస్తుత శాసనసభ ఇది 2025 శాసనసభ ఎన్నికల ద్వారా ఎంపిక చేయబడిన [[ఢిల్లీ 8వ శాసనసభ]]. 

== అసెంబ్లీ భవనం ==
ఈ భవనం మొదట 1912లో నిర్మించబడింది. దీనిని ఇ. మాంటేగ్ థామస్ ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్, తరువాత సెంట్రల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ (1919 తర్వాత) నిర్వహించడానికి రూపొందించారు, న్యూఢిల్లీలో కొత్తగా నిర్మించిన [[సంసద్ భవన్|భారత పార్లమెంట్ హౌస్]] (సంసద్ భవన్) 1927 జనవరి 18న ప్రారంభించబడే వరకు దీనిని రూపొందించారు.&lt;ref name=&quot;hist4&quot;&gt;{{cite web | title=History of Delhi Legislative Assembly | url=http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20170922052645/http://delhiassembly.nic.in/history_assembly.htm | archive-date=22 September 2017 | access-date=2 November 2014 | publisher=Legislative Assembly of Delhi website}}&lt;/ref&gt;

ఈ భవనం భారత ప్రభుత్వ సచివాలయాన్ని కూడా కలిగి ఉంది. భారత రాజధాని కలకత్తా నుండి ఢిల్లీకి మారిన తర్వాత నిర్మించబడింది. తాత్కాలిక సచివాలయ భవనం 1912లో కొన్ని నెలల వ్యవధిలో నిర్మించబడింది. కార్యాలయాలు రైసినా హిల్‌లోని ప్రస్తుత సచివాలయ భవనానికి మారే ముందు, ఇది మరో దశాబ్దం పాటు సచివాలయంగా పనిచేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Architectural-marvels-for-the-new-capital/Article1-723169.aspx | title=Architectural marvels for the new capital | date=20 July 2011 | work=Hindustan Times | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141102085932/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Architectural-marvels-for-the-new-capital/Article1-723169.aspx | archive-date=2 November 2014}}&lt;/ref&gt;

== కార్యాలయ ముఖ్య నిర్వాహకులు ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!కార్యాలయం
!హోల్డర్
!నుండి
|-
|[[ఢిల్లీ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
|[[విజేందర్ గుప్తా]]
|20 ఫిబ్రవరి 2025
|-
|డిప్యూటీ స్పీకర్
|[[మోహన్ సింగ్ బిష్త్]]
|20 ఫిబ్రవరి 2025
|-
|సభా నాయకుడు&lt;br/&gt;&lt;small&gt;[[ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|(ముఖ్యమంత్రి)]]&lt;/small&gt;
|[[రేఖా గుప్తా]]
|20 ఫిబ్రవరి 2025
|-
|ప్రతిపక్ష నాయకుడు
|[[అతిషి మార్లెనా సింగ్|అతిషి మార్లేనా సింగ్]]
|20 ఫిబ్రవరి 2025
|-
|ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు
|[[అనిల్ ఝా వాట్స్]]
|20 ఫిబ్రవరి 2025
|}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+
! శాసనసభ
! ఎన్నికల సంవత్సరం
! స్పీకరు
! ముఖ్యమంత్రి
! colspan=2|పార్టీ
! ప్రతిపక్ష నాయకుడు
! colspan=2|పార్టీ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |తాత్కాలిక శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1957 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]]
| rowspan=&quot;2&quot; |వర్తించదు
|[[బ్రహ్మ ప్రకాష్ (రాజకీయ నాయకుడు)|బ్రహ్మ ప్రకాష్]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor={{Party color | Indian National Congress}}|
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |వర్తించదు
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor={{Party color | Bharatiya Jana Sangh}}|
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారతీయ జన సంఘ్]]
|-
|గురుముఖ్ నిహాల్ సింగ్
|-
! colspan=&quot;9&quot; | రాష్ట్ర పునర్వ్యవస్థీకరణ
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[ఢిల్లీ 1వ శాసనసభ|1వ శాసనసభ]] 
|rowspan=&quot;3&quot;| [[1994 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[చార్తి లాల్ గోయెల్|చార్తీ లాల్ గోయల్]]
| [[మదన్ లాల్ ఖురానా]]
| width=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Bharatiya Janata Party}}&quot; rowspan=&quot;3&quot; |
|rowspan=&quot;3&quot;| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|rowspan=&quot;3&quot;| దీప్ చంద్ బంధు
| width=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Indian National Congress}}&quot; rowspan=&quot;3&quot; |
|rowspan=&quot;3&quot;| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[సాహిబ్ సింగ్ వర్మ]]
|-
| [[సుష్మా స్వరాజ్]]
|-
| [[ఢిల్లీ 2వ శాసనసభ|2వ శాసనసభ]] 
| [[1999 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|1999]]
| [[సి.హెచ్. ప్రేమ్ సింగ్|చౌదరి ప్రేమ్ సింగ్]]
|rowspan=&quot;4&quot;| [[షీలా దీక్షిత్]]
| width=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Indian National Congress}}&quot; rowspan=&quot;4&quot; |
|rowspan=&quot;4&quot;| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
| [[మదన్ లాల్ ఖురానా]]
| width=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Bharatiya Janata Party}}&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
|rowspan=&quot;5&quot;| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
| rowspan=2| [[ఢిల్లీ 3వ శాసనసభ|3వ శాసనసభ]] 
| rowspan=2|[[2004 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]
| [[అజెయ్ మాకెన్|అజయ్ మాకెన్]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[విజయ్‌కుమార్ మల్హోత్రా|విజయ్ కుమార్ మల్హోత్రా]]
|-
|[[సి.హెచ్. ప్రేమ్ సింగ్|చౌదరి ప్రేమ్ సింగ్]]
|-
| [[ఢిల్లీ 4వ శాసనసభ|4వ శాసనసభ]] 
| [[2009 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]
| [[యోగానంద్ శాస్త్రి]]
|-
| [[ఢిల్లీ 5వ శాసనసభ|5వ శాసనసభ]] 
| [[2014 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]
| [[మణీందర్ సింగ్ ధీర్]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[అరవింద్ కేజ్రివాల్|అరవింద్ కేజ్రీవాల్]]
| rowspan=&quot;4&quot; width=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Aam Aadmi Party}}&quot; |
|rowspan=&quot;4&quot;| [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]]
|[[హర్షవర్థన్ (రాజకీయ నాయకుడు)|హర్ష్ వర్ధన్]]
|-
| [[ఢిల్లీ 6వ శాసనసభ|6వ శాసనసభ]] 
| [[2016 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016]]
|rowspan=&quot;3&quot;| [[రామ్ నివాస్ గోయల్]]
|colspan=&quot;3&quot;| ''ఖాళీ''&lt;br&gt;''(కనీసం 10% సీట్లతో ప్రతిపక్షం లేదు)''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |[[7వ ఢిల్లీ అసెంబ్లీ|7వ  శాసనసభ]] 
|rowspan=&quot;2&quot; |[[2019 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]
|[[రామ్‌వీర్ సింగ్ బిధూరి]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|rowspan=2|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|[[అతిషి మార్లెనా సింగ్|అతిషి మర్లెనా సింగ్]]
|[[విజేందర్ గుప్తా]]
|-
|[[ఢిల్లీ 8వ శాసనసభ|8వ శాసనసభ]] 
|[[2024 ఢిల్లీ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]
|[[విజేందర్ గుప్తా]]
|[[రేఖా గుప్తా]]
| rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color | Bharatiya Janata Party}}&quot;|
| rowspan=&quot;4&quot;| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| [[అతిషి మార్లెనా సింగ్|అతిషి మార్లేనా సింగ్]]
| style=&quot;background-color: {{party color | Aam Aadmi Party}}&quot; |
| [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]]
|}

== శాసనసభ సభ్యులు ==
{{transcluded section | source=ఢిల్లీ 8వ శాసనసభ}}
{{trim | {{#Section-h:ఢిల్లీ 8వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
* [[ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
* [[ఢిల్లీ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
* [[ఢిల్లీ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ శాసన వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ శాసనసభ]]</text>
      <sha1>e7bpdzy8plk49y4e2vovmgfmdo38tw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405893</id>
    <revision>
      <id>4977852</id>
      <parentid>4339933</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54481-17</username>
        <id>155228</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4977852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89929" sha1="iuj02dx7m4n1ghxoyvwfkux6ar0lhh6" xml:space="preserve">{{Infobox election
| country = India
| type = parliamentary
| previous_election = 1999 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు
| previous_year = 1999
| next_election = 2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు
| next_year = 2009
| election_date = {{nowrap|ఏప్రిల్ 20, ఏప్రిల్ 26, మే 5, మే10}}
| outgoing_members = List of members of the 13th Lok Sabha
| elected_members = List of members of the 14th Lok Sabha
| seats_for_election = 545 లో 543 స్థానాలకు
| majority_seats = 272
| registered = 67,14,87,930
| turnout = 58.07% ({{decrease}}1.92[[Percentage point|pp]])
| 1blank = కూటమి&amp;nbsp;స్థానాలు
| image_size = 80x80px
| image1 = {{CSS image crop|Image=Sonia Gandhi 2014 (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=80|cHeight=96|oLeft=10|oTop=7}}
| leader1 = [[సోనియా గాంధీ]]
| party1 = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| alliance1 = యుపిఎ
| last_election1 = 28.30%, 114 స్థానాలు
| seats1 = '''145'''
| seat_change1 = {{increase}} 31
| popular_vote1 = '''10,34,08,949'''
| percentage1 = '''26.53%'''
| swing1 = {{decrease}} 1.77[[Percentage point|pp]]
| image2 = {{CSS image crop|Image=A.Nageswara Rao.jpg|bSize=120|cWidth=80|cHeight=96|oLeft=10|oTop=0}}
| leader2 = [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]]
| party2 = భాజపా
| alliance2 = ఎన్‌డిఎ
| last_election2 = 23.75%, 182 స్థానాలు
| seats2 = 138
| seat_change2 = {{decrease}} 44
| popular_vote2 = 8,63,71,561
| percentage2 = 22.16%
| swing2 = {{decrease}} 1.59[[Percentage point|pp]]
| image3 = {{CSS image crop|Image=Surjith-6.JPG|bSize=250|cWidth=80|cHeight=96|oLeft=60|oTop=60}}
| leader3 = [[హరికిషన్ సింగ్ సూర్జిత్]]
| party3 = కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)
| alliance3 = లెఫ్ట్ ఫ్రంట్
| last_election3 = 5.40%, 33 స్థానాలు
| seats3 = 43
| seat_change3 = {{increase}} 10
| popular_vote3 = 2,20,70,614
| percentage3 = 5.66%
| swing3 = {{increase}} 0.26[[Percentage point|pp]]
| map_image = Wahlergebnisse Indien 2004.svg
| map_caption = నియోజకవర్గం వారీగా ఫలితాలు
| title = ప్రధాన మంత్రి
| posttitle = ఎన్నికల తరువాత ప్రధాన మంత్రి
| before_election = [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]]
| before_party = భాజపా
| after_election = [[మన్మోహన్ సింగ్]]
| after_party = కాంగ్రెస్
| leader_since2 = 1980
| leader_since1 = 1983
}}

[[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] 2004 '''సార్వత్రిక ఎన్నికలు''' ఏప్రిల్ 20, మే 10 మధ్య నాలుగు దశల్లో జరిగాయి. [[14వ లోక్‌సభ|14వ లోక్‌సభలో]] 543 మంది సభ్యులను ఎన్నుకునే ఈ ఎన్నికల్లో 67 కోట్ల మంది వోటర్లున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=General Elections 2004: Facts and figures|url=https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723081609/https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12|archive-date=23 July 2023|access-date=2023-07-23|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt; ఏడు రాష్ట్రాల శాసనసభలకు కూడా ఎన్నికలు జరిగాయి. ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలతో పూర్తిస్థాయిలో నిర్వహించిన తొలి ఎన్నికలు ఇవి.

మే 13 న [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] ప్రధాన పార్టీ అయిన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బిజెపి) ఓటమిని అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/05/13/international/asia/in-huge-upset-gandhis-party-wins-election-in-india.html|title=In Huge Upset, Gandhi's Party Wins Election in India (Published 2004)|last=Waldman|first=Amy|date=2004-05-13|work=The New York Times|access-date=2023-08-22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818214424/https://www.nytimes.com/2004/05/13/international/asia/in-huge-upset-gandhis-party-wins-election-in-india.html|archive-date=18 August 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; స్వాతంత్ర్యం నుండి 1996 వరకు ఐదేళ్ళు తప్ప మిగతా కాలమంతా భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], రికార్డు స్థాయిలో ఎనిమిది సంవత్సరాల తర్వాత తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది. దాని మిత్రపక్షాల సహాయంతో 543 సభ్యులలో 335 కంటే ఎక్కువ మంది సభ్యులతో స్పష్టమైన మెజారిటీని సమకూర్చుకోగలిగింది. 335 మంది సభ్యులలో కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] ప్రభుత్వానికి [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] (బిఎస్‌పి), [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] (ఎస్‌పి), కేరళ కాంగ్రెస్ (కెసి), లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ లు బయటి నుండి మద్దతు ఇచ్చాయి.

తన సొంత పార్టీ నుండి, దేశం నుండి విమర్శలను ఎదుర్కొన్న తరువాత, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుల జాబితా|కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలు]] [[సోనియా గాంధీ]] 22వ [[భారత ఆర్థిక మంత్రి|ఆర్థిక మంత్రి]], ఆర్థికవేత్త అయిన [[మన్మోహన్ సింగ్|మన్మోహన్ సింగ్‌ను]] కొత్త ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహించాలని కోరింది. సింగ్ గతంలో 1990ల ప్రారంభంలో ప్రధానమంత్రి [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పివి నరసింహారావు]] నేతృత్వం లోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వంలో ఆర్థిక మంత్రిగా పనిచేశాడు. అతను [[భారతదేశంలో ఆర్థిక సరళీకరణ|భారతదేశపు మొదటి ఆర్థిక సరళీకరణ]] ప్రణాళిక రూపశిల్పిలలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు. సింగ్ ఎన్నడూ లోక్‌సభ సీటు గెలవనప్పటికీ, అతని గణనీయమైన చిత్తశుద్ధి, సోనియా గాంధీ నామినేషన్ లతో అతనికి యుపిఎ మిత్రపక్షాలు, లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ ల మద్దతు లభించింది. [[మన్మోహన్ సింగ్]] భారతదేశానికి మొదటి సిక్కు, హిందూయేతర ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు.

== నేపథ్యం ==
అంతకు ముందు నాలుగు రాష్ట్రాలలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో భాజపాకు మంచి ఫలితాలు రావడంతో ముందస్తు ఎన్నికలకు మార్గం సుగమం చేసేందుకు [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధాని]] [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి|అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]] [[13వ లోక్‌సభ|13వ లోక్‌సభను]] ముందస్తుగా రద్దు చేయాలని సిఫార్సు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2004-02-26|title=The dissolution debate|url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30221286.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004113657/https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30221286.ece|archive-date=4 October 2023|access-date=2023-01-06|website=frontline.thehindu.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040207/main1.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004233705/https://www.tribuneindia.com/2004/20040207/main1.htm|archive-date=4 October 2023|access-date=2023-01-06|website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రస్థానం ==
[[దస్త్రం:2004_Indian_general_election_schedule.jpg|thumb|పోలింగ్ తేదీలు]]
పార్లమెంటు ఎన్నికలకు ఎన్నికల తేదీలు:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=General Election, 2004 (Vol I, II, III)|url=https://eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515060517/https://www.eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/|archive-date=15 May 2019|access-date=8 June 2021|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;

* ఏప్రిల్ 20 - 141 నియోజకవర్గాలు
* 26 ఏప్రిల్ - 137 నియోజకవర్గాలు
* మే 5 - 83 నియోజకవర్గాలు
* మే 10 - 182 నియోజకవర్గాలు

మే 13న ఏకకాలంలో కౌంటింగ్ ప్రారంభమైంది. 67.5 కోట్ల వోటర్లలో 37 కోట్లకు పైగా ఓటు వేశారు. ఎన్నికల హింసలో 48 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 1999 ఎన్నికల సమయంలో మరణించిన వారి సంఖ్యలో ఇది సగం కంటే తక్కువ. శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసం ఎన్నికలు దశలవారీగా జరిగాయి. కొన్ని రాష్ట్రాల్లోని సున్నిత ప్రాంతాలలో సాయుధ బలగాలను మోహరించారు. ఒక్కో నియోజకవర్గంలో సగటున 12 లక్షల వోటర్లుండగా, అతిపెద్ద నియోజకవర్గంలో 31 లక్షల వోటర్లున్నారు

రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం తేదీలను నిర్ణయించడం, ఎన్నికలను నిర్వహించడం [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] బాధ్యత. ఎన్నికల సంఘం ఈ ఎన్నికల కోసం లక్షకు పైగా ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలను ఉపయోగించింది.

''[[ఇండియా టుడే]]'' ప్రకారం, [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా|అన్ని రాజకీయ పార్టీలు]] కలిపి ఎన్నికల ప్రచారానికి 11,562 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేసినట్లు అంచనా. ఇందులో అధిక శాతం ఎన్నికల్లో పాల్గొన్న వారిపైననే ఖర్చు చేశారు. [[భారత ఎన్నికల కమిషను|ఎన్నికల సంఘం]] ఒక్కో నియోజక వర్గానికి ఎన్నికల ఖర్చులను రూ. 2.5 లక్షలుగా పరిమితి విధించింది. వాస్తవ వ్యయం ఈ పరిమితి కంటే దాదాపు పది రెట్లు ఉంటుందని అంచనా. 1,50,000 వాహనాలను సమీకరించడానికి సుమారు 6500 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేసినట్లు అంచనా. హెలికాప్టర్లు, విమానాల కోసం సుమారు 100 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేసినట్లు అంచనా.
== ముందస్తు ఎన్నికల పొత్తులు ==
1990లలో జరిగిన అన్ని లోక్‌సభ ఎన్నికలతో పోల్చితే, ఈ ఎన్నికలలో తృతీయ ఫ్రంట్ ప్రత్యామ్నాయం ఆచరణీయం కాదనే కోణంలో పోరు హోరాహోరీగా సాగింది. ఒకవైపు బీజేపీ, దాని మిత్రపక్షాల మధ్య, మరోవైపు కాంగ్రెస్‌, దాని మిత్రపక్షాల మధ్యే ఎక్కువ పోటీ నెలకొంది.

[[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని]] [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] (తెదేపా), [[తమిళనాడు|తమిళనాడులోని]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ]] [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|మున్నేట్ర కజగం]] వంటి ఎన్‌డిఎ వెలుపల ఉన్న బలమైన ప్రాంతీయ పార్టీలతో కొన్ని సీట్ల భాగస్వామ్య ఒప్పందాలు చేసుకున్నప్పటికీ, బిజెపి [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] (ఎన్‌డిఎ) లో భాగంగా ఎన్నికలను ఎదుర్కొంది.

ఎన్నికలకు ముందు కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలో జాతీయ స్థాయి ఉమ్మడి ప్రతిపక్ష ఫ్రంట్ ఏర్పాటుకు ప్రయత్నాలు జరిగాయి. చివరికి, ఒక అంగీకారం కుదరలేదు, కానీ అనేక రాష్ట్రాల్లో కాంగ్రెస్, ప్రాంతీయ పార్టీల మధ్య ప్రాంతీయ స్థాయి పొత్తులు కుదిరాయి. పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ ఆ తరహా పొత్తులతో పోటీ చేయడం ఇదే తొలిసారి.

వామపక్ష పార్టీలు, ముఖ్యంగా [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]], [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]], తమ బలమైన స్థానాలైన [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[త్రిపుర]], [[కేరళ|కేరళల్లో]] కాంగ్రెస్, ఎన్‌డిఎ శక్తులను ఎదుర్కొంటూ సొంతంగా పోటీ చేశాయి. [[పంజాబ్]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] వంటి అనేక ఇతర రాష్ట్రాల్లో, వారు కాంగ్రెస్‌తో సీట్ల పంపకాలు చేసుకున్నారు. [[తమిళనాడు|తమిళనాడులో]] వారు [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] (DMK) నేతృత్వంలోని డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్‌లో భాగంగా ఉన్నారు.

[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]], [[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్ వాదీ పార్టీలు]] రెండూ కాంగ్రెస్ బీజేపీ రెండింటితో కలిసి వెళ్లేందుకు నిరాకరించాయి. ఈ రెండూ భారతదేశంలోని అతిపెద్ద రాష్ట్రమైన [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తరప్రదేశ్‌లో]]&lt;nowiki/&gt;ఉన్నాయి. వారితో పొత్తు పెట్టుకునేందుకు కాంగ్రెస్ ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేసినా ఫలించలేదు. ఈ రెండూ పార్టీలూ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ను విజయాన్ని అడ్డుకుంటాయని చాలా మంది భావించారు. ఫలితంగా యుపిలో చతుర్ముఖ పోటీ ఏర్పడింది. ఇది నిజంగా కాంగ్రెస్ లేదా బిజెపికి పెద్దగా నష్టం కలిగించలేదు, ప్రయోజనమూ కలిగించలేదు.
=== అభిప్రాయ సేకరణ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:80%;line-height:20px;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100px;&quot; |నిర్వహించిన నెల 
| bgcolor=&quot;{{party color|National Democratic Alliance (India)}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|United Progressive Alliance}}&quot; |
| style=&quot;background:gray;&quot; |
|-
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90px;&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90px;&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యు.పి.ఎ]]
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70px;&quot; | [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా|ఇతర]]
|- class=&quot;hintergrundfarbe2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! 2002 ఆగస్టు
| '''250'''
| 195
| 100
|- class=&quot;hintergrundfarbe2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! 2003 ఫిబ్రవరి
| '''315'''
| 115
| 115
|- class=&quot;hintergrundfarbe2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! 2003 ఆగస్టు
| '''247'''
| 180
| 115
|- class=&quot;hintergrundfarbe2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! 2004 జనవరి
| '''335'''
| 110
| 100
|}

=== ఎగ్జిట్ పోల్స్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:80%;line-height:20px;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:180px;&quot; |పోలింగ్ సంస్థ 
| bgcolor=&quot;{{party color|National Democratic Alliance (India)}}&quot; |
| bgcolor=&quot;{{party color|United Progressive Alliance}}&quot; |
| style=&quot;background:gray;&quot; |
|-
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90px;&quot; | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90px;&quot; | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యు.పి.ఎ]]
! class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70px;&quot; | [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా|ఇతర]]
|-
| [[ఎన్డీటీవీ|NDTV]] -AC నీల్సన్
| 230-250
| 190-205
| 100-120
|-
| స్టార్ న్యూస్ -సి ఓటర్
| 263-275
| 174-184
| 86-98
|-
| ఆజ్ తక్ -మార్గ్
| 248
| 190
| 105
|-
| సహారా DRS
| 278
| 181
| 102
|-
| జీ న్యూస్ -తలీమ్
| 249
| 176
| 117
|-
! వాస్తవ ఫలితం
! 181
! 218
! 143
|-
! colspan=&quot;4&quot; | మూలాలు:- &lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 May 2019|title=2004 exit polls: when surveys got it horribly wrong|url=https://www.oneindia.com/india/2004-exit-polls-when-surveys-got-it-horribly-wrong-2892987.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004135936/https://www.oneindia.com/india/2004-exit-polls-when-surveys-got-it-horribly-wrong-2892987.html|archive-date=4 October 2023|access-date=May 20, 2019|website=oneindia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 May 2019|title=Can 2019 exit polls turn out to be wrong like 2004?|url=https://www.moneycontrol.com/news/india/lok-sabha-election-exit-polls-will-2019-turn-out-to-be-like-2004-3993761.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240121084547/https://www.moneycontrol.com/news/india/lok-sabha-election-exit-polls-will-2019-turn-out-to-be-like-2004-3993761.html|archive-date=21 January 2024|access-date=2022-12-14|website=Moneycontrol|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2019|title=Exit polls: How accurate are they? A look back at 2004, 2009, 2014 predictions|url=https://www.financialexpress.com/india-news/exit-polls-opinion-polls-bjp-congress-nda-upa-predictions-results-in-2004-2009-2014/1582662/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004140650/https://www.financialexpress.com/india-news/exit-polls-opinion-polls-bjp-congress-nda-upa-predictions-results-in-2004-2009-2014/1582662/|archive-date=4 October 2023|access-date=2022-12-14|website=Financialexpress|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== రాష్ట్ర/యూటీ వారీగా ఓటింగ్ వివరాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |రాష్ట్రం/యుటి
! rowspan=&quot;2&quot; |సీట్లు
!మొత్తం ఓటర్లు
! colspan=&quot;3&quot; |పోలింగులో పాల్గొన్న ఓటర్లు
! colspan=&quot;3&quot; |వోటింగు శాతం
|-
!మొత్తం
!పురుషులు.
!మహిళలు
!మొత్తం
!పురుషులు.
!మహిళలు
!మొత్తం
|-
|ఆంధ్రప్రదేశ్
|42
|&lt;small&gt;5,11,46,342&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,83,20,019&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,73,84,444&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,57,76,275&lt;/small&gt;
|72.25
|67.4
|69.95%
|-
|అరుణాచల్ ప్రదేశ్
|2
|&lt;small&gt;6,84,034&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,99,413&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,83,909 &lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,85,446&lt;/small&gt;
|56.72
|55.31
|56.35%
|-
|అస్సాం
|14
|&lt;small&gt;1,50,14,874&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;56,71,454&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;47,01,710&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,03,77,354&lt;/small&gt;
|72.51
|65.36
|69.11%
|-
|బీహార్
|40
|&lt;small&gt;5,05,59,672&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,71,95,139&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,21,34,913&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,93,32,306&lt;/small&gt;
|63.56
|51.62
|58.02%
|-
|ఛత్తీస్గఢ్
|11
|&lt;small&gt;1,37,19,442&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;40,39,747&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;31,00,827&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;71,46,189&lt;/small&gt;
|58.51
|45.50
|52.09%
|-
|గోవా
|2
|&lt;small&gt;9,41,167&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,86,156&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,64,934&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5,53,105&lt;/small&gt;
|60.14
|56.94
|58.77%
|-
|గుజరాత్
|26
|&lt;small&gt;3,36,75,062&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;86,64,929&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;65,43,424&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,52,13,501&lt;/small&gt;
|49.97
|40.06
|45.18%
|-
|హర్యానా
|10
|&lt;small&gt;1,23,20,557&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;45,36,234&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;35,54,361&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;80,97,064&lt;/small&gt;
|68.11
|62.80
|65.72%
|-
|హిమాచల్ ప్రదేశ్
|4
|&lt;small&gt;41,81,995&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;12,69,539&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;12,11,994&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;24,97,149&lt;/small&gt;
|59.84
|59.03
|59.71%
|-
|జమ్మూ &amp; కాశ్మీర్
|6
|&lt;small&gt;63,68,115&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;13,91,263&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;8,41,489&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;22,41,729&lt;/small&gt;
|40.11
|29.02
|35.20%
|-
|జార్ఖండ్
|14
|&lt;small&gt;1,68,12,339&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;55,61,056&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;38,01,786&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;93,63,363&lt;/small&gt;
|62.38
|48.13
|55.69%
|-
|కర్ణాటక
|28
|&lt;small&gt;3,85,92,095&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,31,19,442&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,19,62,519&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,51,39,122&lt;/small&gt;
|66.92
|63.00
|65.14%
|-
|కేరళ
|20
|&lt;small&gt;2,11,25,473&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;74,80,351&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;75,67,329&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,50,93,960&lt;/small&gt;
|73.56
|69.06
|71.45%
|-
|మధ్యప్రదేశ్
|29
|&lt;small&gt;3,83,90,101&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,13,22,391&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;71,24,280&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,84,63,451&lt;/small&gt;
|56.53
|38.80
|48.09%
|-
|మహారాష్ట్ర
|48
|&lt;small&gt;6,30,12,208 &lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,89,57,642&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,52,63,748&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,42,63,317&lt;/small&gt;
|57.82
|50.50
|54.38%
|-
|మణిపూర్
|2
|&lt;small&gt;15,36,510&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5,22,526&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5,12,834&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;10,35,696&lt;/small&gt;
|70.03
|64.88
|67.41%
|-
|మేఘాలయ
|2
|&lt;small&gt;12,89,374&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,02,113&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,77,125&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;6,79,321&lt;/small&gt;
|46.58
|58.86
|52.69%
|-
|మిజోరం
|1
|&lt;small&gt;5,49,959&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,75,372&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,70,000&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,49,799&lt;/small&gt;
|64.13
|61.48
|63.60%
|-
|నాగాలాండ్
|1
|&lt;small&gt;10,41,433&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5,05,682&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;4,46,002&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;9,55,690&lt;/small&gt;
|92.43
|90.23
|91.77%
|-
|ఒరిస్సా
|21
|&lt;small&gt;2,56,51,989&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;90,10,592&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;79,29,405&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,69,45,092&lt;/small&gt;
|68.30
|63.64
|66.06%
|-
|పంజాబ్
|13
|&lt;small&gt;1,66,15,399&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;54,37,861&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;47,94,658&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,02,33,165&lt;/small&gt;
|62.85
|60.21
|61.59%
|-
|రాజస్థాన్
|25
|&lt;small&gt;3,47,12,385&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,00,09,085&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;72,90,569&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,73,46,549&lt;/small&gt;
|55.15
|44.02
|49.97% 
|-
|సిక్కిం
|1
|&lt;small&gt;2,81,937&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,12,404&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,02,890&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,19,769&lt;/small&gt;
|77.13
|75.54
|77.95%
|-
|తమిళనాడు
|39
|&lt;small&gt;4,72,52,271&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,50,06,523&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,36,42,797&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,87,32,954&lt;/small&gt;
|64.49
|56.89
|60.81%
|-
|త్రిపుర
|2
|&lt;small&gt;19,78,222&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;7,14,491&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;6,04,452&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;13,27,000&lt;/small&gt;
|69.82
|63.30
|67.08%
|-
|ఉత్తర ప్రదేశ్
|80
|&lt;small&gt;11,06,34,490&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,25,52,479&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,07,20,447&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5,32,78,071&lt;/small&gt;
|53.96
|41.20
|48.16%
|-
|ఉత్తరాఖండ్
|5
|&lt;small&gt;55,62,637&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;14,70,496&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;11,97,917 &lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;26,73,832&lt;/small&gt;
|51.81
|43.97
|48.16%
|-
|పశ్చిమ బెంగాల్
|42
|&lt;small&gt;4,74,37,431&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,98,04,552&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,70,66,370&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3,70,21,478&lt;/small&gt;
|79.86
|75.38
|78.04%
|-
|అండమాన్ 
నికోబార్ దీవులు (UT) 
|1
|&lt;small&gt;2,41,645&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;83,520&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;70,284&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,53,841&lt;/small&gt;
|63.51
|63.81
|63.66%
|-
|చండీగఢ్ (యు. టి.
|1
|&lt;small&gt;5,27,684&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,51,932&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1,17,886&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,69,849&lt;/small&gt;
|51.95
|50.11
|51.14%
|-
|దాద్రా &amp; నగర్ హవేలీ (యు. టి.
|1
|&lt;small&gt;1,22,681&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;43,795&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;40,904&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;84,703&lt;/small&gt;
|67.32
|70.99
|69.04%
|-
|డామన్ &amp; [[దియు]] (యు. టి. యు.) 
|1
|&lt;small&gt;79,232&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;29,751&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;55,591&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;25,839&lt;/small&gt;
|65.26
|75.06
|70.16%
|-
|లక్షద్వీప్ (యు. టి.
|1
|&lt;small&gt;39,033&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15,698&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16,122&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;31,820&lt;/small&gt;
|78.96
|84.17
|81.52%
|-
|ఢిల్లీ ఎన్సిటి
|7
|&lt;small&gt;87,63,475&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;24,28,289&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16,97,944&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;41,26,443&lt;/small&gt;
|49.02
|44.57
|47.09%
|-
|పుదుచ్చేరి (యు. టి.
|1
|&lt;small&gt;6,36,667&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,40,114&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2,44,202&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;4,84,336&lt;/small&gt;
|77.29
|74.91
|76.07%
|-
|'''మొత్తం'''
|'''543'''
|'''&lt;small&gt;67,14,87,930&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;21,72,34,104&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;17,27,14,226&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;38,99,48,330&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;62.16&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;53.64&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;58.07%&lt;/small&gt;'''
|-
| colspan=&quot;8&quot; |మూలం-ఇసిఐ [https://eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/]
|}

== ఫలితాలు ==
{{Election results|image=[[File:Lok Sabha Zusammensetzung 2004.svg|350px]]|party1=[[Indian National Congress]]|votes1=103408949|seats1=145|sc1=|party2=[[Bharatiya Janata Party]]|votes2=86371561|seats2=138|sc2=|party3=[[Communist Party of India (Marxist)]]|votes3=22070614|seats3=43|sc3=|party4=[[Bahujan Samaj Party]]|votes4=20765229|seats4=19|sc4=|party5=[[Samajwadi Party]]|votes5=16824072|seats5=36|sc5=|party6=[[Telugu Desam Party]]|votes6=11844811|seats6=5|sc6=|party7=[[Rashtriya Janata Dal]]|votes7=9384147|seats7=24|sc7=|party8=[[Janata Dal (United)]]|votes8=9144963|seats8=8|sc8=|party9=[[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam]]|votes9=8547014|seats9=0|sc9=|party10=[[All India Trinamool Congress]]|votes10=8071867|seats10=2|sc10=|party11=[[Dravida Munnetra Kazhagam]]|votes11=7064393|seats11=16|sc11=|party12=[[Shiv Sena]]|votes12=7056255|seats12=12|sc12=|party13=[[Nationalist Congress Party]]|votes13=7023175|seats13=9|sc13=|party14=[[Janata Dal (Secular)]]|votes14=5732296|seats14=3|sc14=|party15=[[Communist Party of India]]|votes15=5484111|seats15=10|sc15=|party16=[[Biju Janata Dal]]|votes16=5082849|seats16=11|sc16=|party17=[[Shiromani Akali Dal]]|votes17=3506681|seats17=8|sc17=|party18=[[Lok Janshakti Party]]|votes18=2771427|seats18=4|sc18=|party19=[[Rashtriya Lok Dal]]|votes19=2463607|seats19=3|sc19=|party20=[[Bharat Rashtra Samithi|Telangana Rashtra Samithi]]|votes20=2441405|seats20=5|sc20=|party21=[[Pattali Makkal Katchi]]|votes21=2169020|seats21=6|sc21=|party22=[[Asom Gana Parishad]]|votes22=2069600|seats22=2|sc22=|party23=[[Indian National Lok Dal]]|votes23=1936703|seats23=0|sc23=|party24=[[Jharkhand Mukti Morcha]]|votes24=1846843|seats24=5|sc24=|party25=[[Revolutionary Socialist Party (India)|Revolutionary Socialist Party]]|votes25=1689794|seats25=3|sc25=|party26=[[Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam]]|votes26=1679870|seats26=4|sc26=|party27=[[All India Forward Bloc]]|votes27=1365055|seats27=3|sc27=|party28=[[Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation]]|votes28=1281688|seats28=0|sc28=|party29=[[Apna Dal]]|votes29=844053|seats29=0|sc29=|party30=[[Indian Union Muslim League]]|votes30=770098|seats30=1|sc30=|party31=[[Gondwana Ganatantra Party]]|votes31=720189|seats31=0|sc31=|party32=[[Naga People's Front]]|votes32=715366|seats32=1|sc32=|party33=[[Janata Party]]|votes33=517683|seats33=0|sc33=|party34=[[Haryana Vikas Party]]|votes34=506122|seats34=0|sc34=|party35=[[Jammu &amp; Kashmir National Conference]]|votes35=493067|seats35=2|sc35=|party36=[[Bharipa Bahujan Mahasangh]]|votes36=428566|seats36=0|sc36=|party37=[[All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen]]|votes37=417248|seats37=1|sc37=|party38=[[Shiromani Akali Dal (Amritsar)|Shiromani Akali Dal (Simranjit Singh Mann)]]|votes38=387682|seats38=0|sc38=|party39=[[Republican Party of India (Athawale)]]|votes39=367510|seats39=1|sc39=|party40=[[National Loktantrik Party]]|votes40=367049|seats40=1|sc40=|party41=[[Kerala Congress]]|votes41=353905|seats41=1|sc41=|party42=[[Kannada Nadu Party]]|votes42=349183|seats42=0|sc42=|party43=[[Samajwadi Janata Party (Rashtriya)]]|votes43=337386|seats43=1|sc43=|party44=[[Peasants and Workers Party of India]]|votes44=319572|seats44=0|sc44=|party45=[[Republican Party of India]]|votes45=295545|seats45=0|sc45=|party46=[[Suheldev Bharatiya Samaj Party]]|votes46=275267|seats46=0|sc46=|party47=[[Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party]]|votes47=267457|seats47=1|sc47=|party48=[[Peoples Republican Party]]|votes48=261219|seats48=0|sc48=|party49=[[ఇండియన్ ఫెడరల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ]]|votes49=256411|seats49=1|sc49=|party50=[[Kerala Congress (M)]]|votes50=209880|seats50=0|sc50=|party51=[[రాష్ట్రీయ సమానతా దళ్]]|votes51=209694|seats51=0|sc51=|party52=[[Samta Party]]|votes52=201276|seats52=0|sc52=|party53=[[Lok Bhalai Party]]|votes53=187787|seats53=0|sc53=|party54=[[Mizo National Front]]|votes54=182864|seats54=1|sc54=|party55=[[Bharatiya Navshakti Party]]|votes55=171080|seats55=1|sc55=|party56=[[ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్]]|votes56=157930|seats56=0|sc56=|party57=[[Sikkim Democratic Front]]|votes57=153409|seats57=1|sc57=|party58=[[Marxist Co-ordination Committee]]|votes58=147470|seats58=0|sc58=|party59=[[Rashtriya Samaj Paksha]]|votes59=146571|seats59=0|sc59=|party60=[[Rashtriya Parivartan Dal]]|votes60=139145|seats60=0|sc60=|party61=[[Jharkhand Disom Party]]|votes61=135685|seats61=0|sc61=|party62=Pyramid Party of India|votes62=130362|seats62=0|sc62=|party63=[[Ekta Shakti]]|votes63=126924|seats63=0|sc63=|party64=[[Autonomous State Demand Committee]]|votes64=101808|seats64=0|sc64=|party65=[[Akhil Bharatiya Sena]]|votes65=92210|seats65=0|sc65=|party66=[[Hindu Mahasabha]]|votes66=88214|seats66=0|sc66=|party67=[[Federal Party of Manipur]]|votes67=88179|seats67=0|sc67=|party68=[[Bihar People's Party]]|votes68=86418|seats68=0|sc68=|party69=[[Party of Democratic Socialism (India)|Party of Democratic Socialism]]|votes69=81999|seats69=0|sc69=|party70=[[Samata Samaj Party]]|votes70=78791|seats70=0|sc70=|party71=Mahabharat People's Party|votes71=77055|seats71=0|sc71=|party72=[[Arunachal Congress]]|votes72=76527|seats72=0|sc72=|party73=[[Jharkhand Party]]|votes73=74364|seats73=0|sc73=|party74=[[Jammu and Kashmir National Panthers Party]]|votes74=70078|seats74=0|sc74=|party75=[[Indian Justice Party]]|votes75=67914|seats75=0|sc75=|party76=Jharkhand Party (Naren)|votes76=67782|seats76=0|sc76=|party77=[[United Minorities Front, Assam]]|votes77=64657|seats77=0|sc77=|party78=Labour Party (Secular)|votes78=63989|seats78=0|sc78=|party79=[[Rashtriya Swabhimaan Party]]|votes79=58296|seats79=0|sc79=|party80=[[Pragatisheel Manav Samaj Party]]|votes80=54746|seats80=0|sc80=|party81=[[Lok Rajya Party]]|votes81=54097|seats81=0|sc81=|party82=Bahujan Kisan Dal|votes82=52669|seats82=0|sc82=|party83=[[Majlis Bachao Tahreek]]|votes83=47560|seats83=0|sc83=|party84=[[పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ (ఇండియా)|పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ]]|votes84=45720|seats84=0|sc84=|party85=[[Uttarakhand Kranti Dal]]|votes85=43899|seats85=0|sc85=|party86=[[Marxist Communist Party of India (S.S. Srivastava)]]|votes86=38766|seats86=0|sc86=|party87=[[Amra Bangali]]|votes87=38107|seats87=0|sc87=|party88=Vidharbha Rajya Party|votes88=36974|seats88=0|sc88=|party89=[[Urs Samyuktha Paksha]]|votes89=33128|seats89=0|sc89=|party90=Ambedkarist Republican Party|votes90=31467|seats90=0|sc90=|party91=Prabuddha Republican Party|votes91=29792|seats91=0|sc91=|party92=[[Rashtravadi Communist Party]]|votes92=28757|seats92=0|sc92=|party93=Rashtriya Samajik Nayak Paksha|votes93=27594|seats93=0|sc93=|party94=[[సంపూర్ణ వికాస్ దళ్]]|votes94=27135|seats94=0|sc94=|party95=Tamil Desiyak Katchi|votes95=25348|seats95=0|sc95=|party96=Kosi Vikas Party|votes96=25258|seats96=0|sc96=|party97=Chhattisgarhi Samaj Party|votes97=24696|seats97=0|sc97=|party98=[[Bharatiya Manavata Vikas Party]]|votes98=24176|seats98=0|sc98=|party99=[[Loktantrik Samajwadi Party]]|votes99=22811|seats99=0|sc99=|party100=Savarn Samaj Party|votes100=21246|seats100=0|sc100=|party101=[[Ambedkar Samaj Party]]|votes101=20767|seats101=0|sc101=|party102=[[Indian National League]]|votes102=20159|seats102=0|sc102=|party103=Bharatiya Gaon Taj Dal|votes103=19909|seats103=0|sc103=|party104=Akhil Bharatiya Congress Dal (Ambedkar)|votes104=19548|seats104=0|sc104=|party105=Socialist Party (Lohia)|votes105=18628|seats105=0|sc105=|party106=Shivrajya Party|votes106=18374|seats106=0|sc106=|party107=[[Samajwadi Jan Parishad]]|votes107=17717|seats107=0|sc107=|party108=[[Hindustan Janata Party]]|votes108=17410|seats108=0|sc108=|party109=[[Revolutionary Communist Party of India|Revolutionary Communist Party of India (Rasik Bhatt)]]|votes109=16691|seats109=0|sc109=|party110=Bharatiya Republican Paksha|votes110=16546|seats110=0|sc110=|party111=Rashtriya Vikas Party|votes111=15159|seats111=0|sc111=|party112=[[Trinamool Gana Parishad]]|votes112=14933|seats112=0|sc112=|party113=Manuvadi Party|votes113=14233|seats113=0|sc113=|party114=Bharat Kranti Rakshak Party|votes114=12547|seats114=0|sc114=|party115=Rashtriya Hamara Dal|votes115=12346|seats115=0|sc115=|party116=Parivartan Samaj Party|votes116=12273|seats116=0|sc116=|party117=Bharatiya Eklavya Party|votes117=12197|seats117=0|sc117=|party119=Proutist Sarva Samaj Party|votes119=11561|seats119=0|sc119=|party120=[[Bharatiya Rashtravadi Paksha]]|votes120=11459|seats120=0|sc120=|party121=Pachim Banga Rajya Muslim League|votes121=10446|seats121=0|sc121=|party122=Rajasthan Vikash Party|votes122=10032|seats122=0|sc122=|party123=Lokpriya Samaj Party|votes123=9913|seats123=0|sc123=|party124=[[Bharatiya Jana Sangh]]|votes124=9707|seats124=0|sc124=|party125=Rashtriya Krantikari Samajwadi Party|votes125=9145|seats125=0|sc125=|party126=[[Vidarbha Janata Congress]]|votes126=9097|seats126=0|sc126=|party127=Shoshit Samaj Dal|votes127=8862|seats127=0|sc127=|party128=Jai Hind Party|votes128=8645|seats128=0|sc128=|party129=[[Bharatiya Minorities Suraksha Mahasangh]]|votes129=8200|seats129=0|sc129=|party130=Akhil Bharatiya Desh Bhakt Morcha|votes130=7696|seats130=0|sc130=|party131=[[Maharashtrawadi Gomantak Party]]|votes131=7584|seats131=0|sc131=|party132=Rashtriya Sawarn Dal|votes132=7374|seats132=0|sc132=|party133=Navbharat Nirman Party|votes133=7169|seats133=0|sc133=|party134=[[Krantikari Samyavadi Party]]|votes134=6948|seats134=0|sc134=|party135=[[Democratic Bharatiya Samaj Party]]|votes135=6717|seats135=0|sc135=|party136=Youth and Students Party|votes136=6580|seats136=0|sc136=|party137=[[Ephraim Union]]|votes137=6512|seats137=0|sc137=|party138=Akhil Bharatiya Lok Tantrik Alp-Sankhyak Jan Morcha|votes138=6003|seats138=0|sc138=|party139=[[United Goans Democratic Party]]|votes139=5881|seats139=0|sc139=|party140=Pichhra Samaj Party|votes140=5672|seats140=0|sc140=|party141=[[All India Momin Conference]]|votes141=5113|seats141=0|sc141=|party142=Labour Party of India (V.V. Prasad)|votes142=4977|seats142=0|sc142=|party143=[[All India Minorities Front]]|votes143=4874|seats143=0|sc143=|party144=[[రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఖోబ్రాగడె)]]|votes144=4790|seats144=0|sc144=|party145=Naari Shakti Party|votes145=4649|seats145=0|sc145=|party146=Bahujan Vikas Party|votes146=4533|seats146=0|sc146=|party147=Bharatiya Ekta Dal|votes147=4312|seats147=0|sc147=|party148=Shikshit Berozgar Sena|votes148=4303|seats148=0|sc148=|party149=Yuva Gantantra Party|votes149=4140|seats149=0|sc149=|party150=[[Rashtravadi Janata Party]]|votes150=3737|seats150=0|sc150=|party151=Kranti Kari Jai Hind Sena|votes151=3393|seats151=0|sc151=|party152=Mudiraj Rashtriya Samithi|votes152=3345|seats152=0|sc152=|party153=[[Sikkim Sangram Parishad]]|votes153=3216|seats153=0|sc153=|party154=Janata Vikas Party|votes154=3173|seats154=0|sc154=|party155=National Students Party|votes155=3069|seats155=0|sc155=|party156=Secular Party of India|votes156=3041|seats156=0|sc156=|party157=Vikas Party|votes157=2998|seats157=0|sc157=|party158=Social Action Party|votes158=2987|seats158=0|sc158=|party159=Akhil Bharatiya Rashtriya Azad Hind Party|votes159=2801|seats159=0|sc159=|party160=Loktantrik Chetna Party|votes160=2776|seats160=0|sc160=|party161=[[Sikkim Himali Rajya Parishad]]|votes161=2765|seats161=0|sc161=|party162=Janmangal Paksh|votes162=2684|seats162=0|sc162=|party163=Sanatan Samaj Party|votes163=2679|seats163=0|sc163=|party164=Lok Sewa Dal|votes164=2646|seats164=0|sc164=|party165=[[Jana Unnayan Mancha]]|votes165=2592|seats165=0|sc165=|party166=Rashtriya Lok Seva Morcha|votes166=2476|seats166=0|sc166=|party167=[[Republican Party of India (Democratic)]]|votes167=2370|seats167=0|sc167=|party168=Bhartiya Lok Kalyan Dal|votes168=2242|seats168=0|sc168=|party169=Panchayat Raj Party|votes169=2165|seats169=0|sc169=|party170=Bharatiya Backward Party|votes170=2162|seats170=0|sc170=|party171=[[All Kerala M.G.R. Dravida Munnetra Party]]|votes171=2158|seats171=0|sc171=|party172=Akhil Bhartiya Rajarya Sabha|votes172=2080|seats172=0|sc172=|party173=Bharat Ki Lok Jimmedar Party|votes173=2055|seats173=0|sc173=|party174=Rashtriya Garima Party|votes174=2043|seats174=0|sc174=|party175=Rashtriya Garib Dal|votes175=1977|seats175=0|sc175=|party176=Ekta Krandi Dal U.P.|votes176=1939|seats176=0|sc176=|party177=Bharatiya Labour Party|votes177=1758|seats177=0|sc177=|party178=Phule Bharti Lok Party|votes178=1690|seats178=0|sc178=|party179=Bharatiya Prajatantrik Shudh Gandhiwadi Krishak Dal|votes179=1689|seats179=0|sc179=|party180=Mool Bharati (S) Party|votes180=1675|seats180=0|sc180=|party181=Bharatiya Nagrik Party|votes181=1580|seats181=0|sc181=|party182=[[Jammu and Kashmir Awami League]]|votes182=1519|seats182=0|sc182=|party183=Hind Morcha|votes183=1459|seats183=0|sc183=|party184=[[Jharkhand People's Party]]|votes184=1449|seats184=0|sc184=|party185=Maharashtra Rajiv Congress|votes185=1399|seats185=0|sc185=|party186=[[Janhit Samaj Party]]|votes186=1310|seats186=0|sc186=|party187=Vijeta Party|votes187=1304|seats187=0|sc187=|party188=Socialistic Democratic Party|votes188=1265|seats188=0|sc188=|party189=Jansatta Party|votes189=1189|seats189=0|sc189=|party190=Federal Congress of India|votes190=1037|seats190=0|sc190=|party191=Nidaya Malik (N) Party|votes191=1030|seats191=0|sc191=|party192=Indian Bahujan Samajwadi Party|votes192=972|seats192=0|sc192=|party193=Desh Bhakt Party|votes193=912|seats193=0|sc193=|party194=Ambedkar National Congress|votes194=825|seats194=0|sc194=|party195=[[NTR Telugu Desam Party (Lakshmi Parvathi)]]|votes195=759|seats195=0|sc195=|party196=Akhil Bhartiya Loktantra Party|votes196=754|seats196=0|sc196=|party197=[[Jebamani Janata]]|votes197=734|seats197=0|sc197=|party198=Niswarth Sewa Party|votes198=730|seats198=0|sc198=|party199=Jan Chetna Party|votes199=671|seats199=0|sc199=|party200=Hindu Ekta Andolan Party|votes200=620|seats200=0|sc200=|party201=[[Krantikari Manuwadi Morcha]]|votes201=597|seats201=0|sc201=|party202=Bharatiya Prajatantra Party|votes202=573|seats202=0|sc202=|party203=Bharatiya Muhabbat Party (All India)|votes203=566|seats203=0|sc203=|party204=Manav Jagriti Manch|votes204=552|seats204=0|sc204=|party205=Bharatiya Janvadi Party|votes205=543|seats205=0|sc205=|party206=Bharatiya Surajya Manch|votes206=515|seats206=0|sc206=|party207=Rashtriya Janadhikar Party|votes207=487|seats207=0|sc207=|party208=Praja Party|votes208=485|seats208=0|sc208=|party209=Bharti Sarvadarshi Parishad|votes209=427|seats209=0|sc209=|party210=Shoshit Samaj Party|votes210=395|seats210=0|sc210=|party211=Rashtriya Sakar Party|votes211=379|seats211=0|sc211=|party212=Bharatiya Sarvkalyan Krantidal|votes212=365|seats212=0|sc212=|party213=Awami Party|votes213=327|seats213=0|sc213=|party214=Swaraj Dal|votes214=298|seats214=0|sc214=|party215=Akhand Bharti|votes215=138|seats215=0|sc215=|party216=Parmarth Party|votes216=126|seats216=0|sc216=|party217=Independents|votes217=16549900|seats217=5|sc217=|row218=Nominated [[Anglo-Indians]]|seats218=2|invalid=168546|electorate=671487930|source=[https://eci.gov.in/files/file/4126-general-election-2004-vol-i-ii-iii/ ECI]}}

=== ప్రాంతాల వారీగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!ప్రాంతం
!మొత్తం స్థానాలు
! colspan=&quot;2&quot; |కాంగ్రెస్
! colspan=&quot;2&quot; |భాజపా
! colspan=&quot;2&quot; |ఇతరులు
|-
| align=&quot;left&quot; |దక్షిణ భారతదేశం
|131
|48
|{{Increase}} 14
|18
|{{Decrease}} 1
|'''65'''
|{{Decrease}} 13
|-
| align=&quot;left&quot; |పశ్చిమ భారతదేశం
|78
|27
|{{Increase}} 10
|'''28'''
|{{Decrease}} 7
|23
|{{Decrease}} 3
|-
| align=&quot;left&quot; |హిందీ భూభాగం
|225
|46
|{{Increase}} 12
|78
|{{Decrease}} 34
|'''101'''
|{{Increase}} 22
|-
| align=&quot;left&quot; |ఈశాన్య భారతదేశం
|25
|11
|{{Decrease}} 3
|4
|{{Increase}} 2
|'''13'''
|{{Increase}} 4
|-
| align=&quot;left&quot; |తూర్పు భారతదేశం
|63
|8
|{{Increase}} 3
|7
|{{Decrease}} 4
|'''48'''
|{{Increase}} 1
|-
| align=&quot;left&quot; |కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు
|22
|5
|{{Decrease}} 5
|3
|{{Steady}}
|'''14'''
|{{Increase}} 5
|-
| align=&quot;left&quot; |'''మొత్తం'''
|'''543'''
|'''145'''
|''+31''
|'''138'''
|''-44''
|'''264'''
|''+17''
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;left&quot; |మూలం: Times of India&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lok Sabha Results Constituency Map: Lok Sabha Election Result with constituencies details along electoral map|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/constituency-map|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804170258/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/constituency-map|archive-date=4 August 2021|access-date=2021-07-20|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|}

=== రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల వారీగా ===

==== రాష్ట్రాలు ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;text-align:left; background:#ccf; vertical-align:middle;&quot;|రాష్ట్రం &lt;br /&gt; (స్థానాలు)
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot; text-align:center; background:#ccf; vertical-align:middle;&quot;|కూటమి/పార్టీ
! style=&quot;background:#ccf; text-align:right;&quot; |పోటీ చేసిన స్థానాలు
! style=&quot;background:#ccf; text-align:right;&quot; |గెలిచిన స్థానాలు
! style=&quot;background:#ccf; text-align:center;&quot; |వోట్ల శాతం
|-
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; |[[ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|ఆంధ్రప్రదేశ్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (42)'''
|rowspan=&quot;4&quot; {{party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''34'''
|'''29'''
|'''41.56'''
|-
| {{Party color cell|Telangana Rashtra Samithi}}
|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|Telangana Rashtra Samithi]] (TRS)
|6
|5
|6.83
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|1
|1
|1.04
|-
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|1
|0
|0.9
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Telugu Desam Party}}
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ|Telugu Desam Party]]
|33
|5
|33.12
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|9
|0
|8.4
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|Communist Party Of India]] (CPI)
|1
|1
|1.34
|-
| -
| -
| {{Party color cell|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}
|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen]]
|2
|1
|1.2
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (2)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''2'''
|'''2'''
|'''53.85'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Arunachal Congress}}
|Arunachal Congress
|1
|0
|19.88
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|1
|0
|9.96
|-
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[అస్సాంలో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|అస్సాం]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (14)'''
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''14'''
|'''9'''
|'''35.07'''
|-
|rowspan=&quot;3&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|12
|2
|22.94
|-
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|1
|1
|6.6
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (United)}}
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|Janata Dal (United)]]
|1
|0
|1.3
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Asom Gana Parishad}}
|[[అసోం గణ పరిషత్|Asom Gana Parishad]]
|12
|2
|19.95
|-
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[బీహార్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|బీహార్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (40)'''
|rowspan=&quot;5&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Rashtriya Janata Dal}}
|[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|Rashtriya Janata Dal]]
|'''26'''
|'''22'''
|'''30.67'''
|-
| {{Party color cell|Lok Janshakti Party}}
|Lok Janshakti Party
|8
|4
|8.19
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|4
|3
|4.49
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|1
|0
|0.8
|-
| {{Party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|Nationalist Congress Party]]
|1
|0
|1
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Janata Dal (United)}}
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|Janata Dal (United)]]
|24
|6
|22.36
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|16
|5
|14.57
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|ఛత్తీస్‌గఢ్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (11)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''11'''
|'''10'''
|'''47.78'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|11
|1
|40.16
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|Bahujan Samaj Party]]
|11
|0
|4.54
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[గోవాలో ఎన్నికలు|Goa]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (2)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''2'''
|'''1'''
|'''46.83'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|1
|1
|29.76
|-
| {{Party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|Nationalist Congress Party]]
|1
|0
|16.04
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[గుజరాత్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|గుజరాత్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (26)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''26'''
|'''14'''
|'''47.37'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|26
|12
|43.86
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[హర్యానాలో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|హర్యానా]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (10)'''
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''10'''
|'''9'''
|'''42.13'''
|-
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|10
|1
|17.21
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Indian National Lok Dal}}
|[[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్‌దళ్‌|Indian National Lok Dal]]
|10
|0
|22.43
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Haryana Vikas Party}}
|Haryana Vikas Party
|9
|0
|6.25
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|హిమాచల్ ప్రదేశ్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (4)'''
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''4'''
|'''3'''
|'''51.81'''
|-
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|4
|1
|44.25
|-
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|జమ్మూకాశ్మీరు]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (6)'''
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''3'''
|'''2'''
|'''27.83'''
|-
| {{Party color cell|Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party}}
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ|Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party]]
|2
|1
|11.94
|-
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|6
|0
|23.04
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Jammu &amp; Kashmir National Conference}}
|[[జమ్మూ &amp; కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్|Jammu &amp; Kashmir National Conference]]
|6
|2
|22.02
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|37
|1
|15.17
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[జార్ఖండ్‌లో ఎన్నికలు|Jharkhand]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (14)'''
|rowspan=&quot;4&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''6'''
|'''6'''
|'''21.44'''
|-
| {{Party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}}
|[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|Jharkhand Mukti Morcha]]
|5
|4
|16.28
|-
| {{Party color cell|Rashtriya Janata Dal}}
|[[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|Rashtriya Janata Dal]]
|2
|2
|3.51
|-
| {{Party color cell|Lok Janshakti Party}}
|Lok Janshakti Party
|1
|0
|0.4
|-
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|14
|1
|33.01
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Communist Party of India}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|Communist Party of India]] (CPI)
|1
|1
|3.8
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[కర్ణాటకలో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|కర్ణాటక]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (28)'''
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''24'''
|'''18'''
|'''34.77'''
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (United)}}
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|Janata Dal (United)]]
|4
|0
|1.9
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|28
|8
|36.82
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Janata Dal (Secular)}}
|[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|Janata Dal (Secular)]]
|28
|2
|20.45
|-
| rowspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[కేరళలో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|కేరళ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (20)'''
| bgcolor=&quot;{{Party color|Third Front}}&quot; rowspan=&quot;5&quot; |
! rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#ffe8e8&quot; |Third Front
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|'''13'''
|'''12'''
|'''31.52'''
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|Communist Party Of India]] (CPI)
|4
|3
|7.89
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (Secular)}}
|[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|Janata Dal (Secular)]]
|1
|1
|2.3
|-
| {{Party color cell|Kerala Congress}}
|Kerala Congress
|1
|1
|2.3
|-
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|1
|1
|2.1
|-
|rowspan=&quot;3&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Muslim League Kerala State Committee}}
|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్|Muslim League Kerala State Committee]]
|2
|1
|4.86
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|17
|0
|32.13
|-
| {{Party color cell|Kerala Congress(M)}}
|Kerala Congress (M)
|1
|0
|1.4
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|19
|0
|10.4
|-
| {{Party color cell|Indian Federal Democratic Party}}
|[[ఇండియన్ ఫెడరల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ]]
|1
|1
|1.7
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[మధ్య ప్రదేశ్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|మధ్య ప్రదేశ్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (29)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''29'''
|'''25'''
|'''48.13'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|29
|4
|34.07
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|Bahujan Samaj Party]]
|28
|0
|4.75
|-
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[మహారాష్ట్రలో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|మహారాష్ట్ర]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (48)'''
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|26
|13
|22.61
|-
| {{Party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన|Shiv Sena]]
|22
|12
|20.11
|-
|rowspan=&quot;6&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|26
|13
|23.77
|-
| {{Party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|Nationalist Congress Party]]
|18
|9
|18.31
|-
| {{Party color cell|Republican Party of India (A)}}
|Republican Party of India (A)
|1
|1
|1
|-
| {{Party color cell|Republican Party Of India}}
|[[భారతీయ రిపబ్లికన్ పార్టీ|Republican Party of India]]
|1
|0
|0.4
|-
| {{Party color cell|Peoples Republican Party}}
| Peoples Republican Party
|1
|0
|0.7
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (Secular)}}
|[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)|Janata Dal (Secular)]]
|1
|0
|0.6
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[మణిపూర్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|మణిపూర్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (2)'''
| -
| -
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|'''3'''
|'''1'''
|'''22.46'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|1
|1
|14.88
|-
| {{Party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|Nationalist Congress Party]]
|1
|0
|10.37
|-
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|2
|0
|20.65
|-
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[మేఘాలయలో ఎన్నికలు|Meghalaya]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (2)'''
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|'''2'''
|'''1'''
|'''45.55'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Nationalist Trinamool Congress}}
|[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|All India Trinamool Congress]] (AITC)
|1
|1
|28.27
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|1
|0
|8.63
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[మిజోరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|Mizoram]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (1)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Mizo National Front}}
|[[మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్|Mizo National Front]]
|'''1'''
|'''1'''
|'''52.46'''
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|1
|0
|45.67
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[నాగాలాండ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|Nagaland]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (1)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Naga People's Front}}
|Naga People's Front
|'''1'''
|'''1'''
|'''73.12'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|1
|0
|25.78
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |Orissa&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (21)'''
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Biju Janata Dal}}
|[[బిజూ జనతా దళ్|Biju Janata Dal]]
|'''12'''
|'''11'''
|'''30.02'''
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|9
|7
|19.30
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|21
|2
|40.43
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}}
|[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|Jharkhand Mukti Morcha]]
|1
|1
|1.6
|-
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[పంజాబ్‌లో ఎన్నికలు|Punjab]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (13)'''
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Shiromani Akali Dal}}
|[[శిరోమణి అకాలీ దళ్|Shiromani Akali Dal]]
|'''10'''
|'''8'''
|'''34.28'''
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|3
|3
|10.48
|-
|rowspan=&quot;3&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|11
|2
|34.17
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|1
|0
|1.8
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|Communist Party Of India]] (CPI)
|1
|0
|2.5
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|Bahujan Samaj Party]]
|13
|0
|7.67
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[రాజస్థాన్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|రాజస్థాన్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (25)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''25'''
|'''21'''
|'''49.01'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|25
|4
|41.42
|-
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[సిక్కిం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|Sikkim]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (1)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Sikkim Democratic Front}}
|[[సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్|Sikkim Democratic Front]]
|'''1'''
|'''1'''
|'''69.84'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|1
|0
|27.43
|-
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[తమిళనాడులో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|తమిళనాడు]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (39)'''
|rowspan=&quot;6&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}}
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|Dravida Munnetra Kazhagam]]
|'''16'''
|'''16'''
|'''24.60'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|10
|10
|14.40
|-
| {{Party color cell|Pattali Makkal Katchi}}
|Pattali Makkal Katchi
|5
|5
|6.71
|-
| {{Party color cell|[[Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam]]}}
|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam
|4
|4
|5.85
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|Communist Party Of India]] (CPI)
|2
|2
|2.97
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|2
|2
|2.87
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}
|[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam]]
|33
|0
|29.77
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|6
|0
|12.83
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[త్రిపురలో ఎన్నికలు|Tripura]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (2)'''
| bgcolor=&quot;{{Party color|Third Front}}&quot; rowspan=&quot;1&quot; |
! rowspan=&quot;1&quot; style=&quot;background:#ffe8e8&quot; |Third Front
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|'''2'''
|'''2'''
|'''68.80'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|2
|0
|14.28
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|1
|0
|7.82
|-
| {{Party color cell|Nationalist Trinamool Congress}}
|[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|All India Trinamool Congress]] (AITC)
|1
|0
|5.09
|-
| rowspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |Uttar Pradesh&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (80)'''
| -
| -
| {{Party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|Samajwadi Party]]
|'''68'''
|'''35'''
|'''26.74'''
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|Bahujan Samaj Party]]
|80
|19
|24.67
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|77
|10
|22.17
|-
| {{Party color cell|Janata Dal (United)}}
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|Janata Dal (United)]]
|3
|1
|0.8
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|73
|9
|12.04
|-
| {{Party color cell|Lok Jan Shakti Party}}
|Lok Jan Shakti Party
|3
|0
|0.3
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Rashtriya Lok Dal}}
|[[రాష్ట్రీయ లోక్‌దళ్‌|Rashtriya Lok Dal]]
|10
|3
|4.5
|-
| -
| -
| {{Party color cell|National Loktantrik Party}}
|National Loktantrik Party
|7
|1
|0.6
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|481
|1
|3.8
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}
|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)
|2
|1
|0.5
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[ఉత్తరాఖండ్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|ఉత్తరాఖండ్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (5)'''
| {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|'''5'''
|'''3'''
|'''40.98'''
|-
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
! style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|5
|1
|38.31
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Samajwadi Party}}
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|Samajwadi Party]]
|5
|1
|7.93
|-
| -
| -
| {{Party color cell|Bahujan Samaj Party}}
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|Bahujan Samaj Party]]
|3
|0
|6.77
|-
| rowspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align:center; vertical-align:middle;&quot; valign=&quot;top&quot; |[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|పశ్చిమ బెంగాల్]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''' (42)'''
| bgcolor=&quot;{{Party color|Third Front}}&quot; rowspan=&quot;4&quot; |
! rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#ffe8e8&quot; |Third Front
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|Communist Party of India (Marxist)]] (CPM)
|'''32'''
|'''26'''
|'''38.57'''
|-
| {{Party color cell|Communist Party of India (Marxist)}}
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|Communist Party Of India]] (CPI)
|3
|3
|4.01
|-
| {{Party color cell|All India Forward Bloc}}
|[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్|All India Forward Bloc]] (AIFB)
|3
|3
|3.66
|-
| {{Party color cell|Revolutionary Socialist Party (India)}}
|Revolutionary Socialist Party (RSP)
|4
|3
|4.48
|-
|rowspan=&quot;4&quot; {{Party color cell|Indian National Congress}}
! rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]]
| {{Party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|Indian National Congress]]
|37
|6
|14.56
|-
| {{Party color cell|Jharkhand Mukti Morcha}}
|[[జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా|Jharkhand Mukti Morcha]]
|1
|0
|0.1
|-
| {{Party color cell|Independent (politician)|Independent}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|Independent]]
|1
|0
|0.2
|-
| {{Party color cell|Party of Democratic Socialism (India)}}
|Party of Democratic Socialism
|2
|0
|0.2
|-
|rowspan=&quot;2&quot; {{Party color cell|National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#FEF3E8&quot; |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]]
| {{Party color cell|Nationalist Trinamool Congress}}
|[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|All India Trinamool Congress]] (AITC)
|29
|1
|21.04
|-
| {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|Bharatiya Janata Party]] (BJP)
|13
|0
|8.06
|}

==== కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! align=&quot;left&quot; style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot; valign=&quot;top&quot; |కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం
! align=&quot;left&quot; style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot; valign=&quot;top&quot; |పార్టీ
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot; |గెలిచిన సీట్లు
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot; |ఓట్ల శాతం
! align=&quot;right&quot; style=&quot;background-color:#E9E9E9&quot; |కూటమి
|-
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ &amp; నికోబార్ దీవులు]]
| align=&quot;left&quot; |'''[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]'''
|'''1'''
|'''55.77'''
|'''[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|0
|35.95
|[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|0
|2.71
|లెఫ్ట్ ఫ్రంట్
|-
| align=&quot;left&quot; |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|0
|1.72
|ఏమీ లేదు.
|-
| align=&quot;left&quot; |ఇతరులు
|0
|3.85
|ఏమీ లేదు.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |[[చండీగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చండీగఢ్]]
| align=&quot;left&quot; |'''[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]'''
|'''1'''
|'''52.06'''
|'''[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|0
|35.22
|[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్‌దళ్‌|ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్]]
|0
|6.61
|ఏమీ లేదు.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|0
|3.42
|ఏమీ లేదు.
|-
| align=&quot;left&quot; |ఇతరులు
|0
|2.69
|ఏమీ లేదు.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |[[ఢిల్లీలో 2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం ఢిల్లీ]]
| align=&quot;left&quot; |'''[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]'''
|'''6'''
|'''54.81'''
|'''[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|1
|40.67
|[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]]
|0
|2.48
|ఏమీ లేదు.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|0
|1.27
|ఏమీ లేదు.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |[[లక్షద్వీప్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లక్షద్వీప్]]
| align=&quot;left&quot; |'''[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జనతా దళ్ (యునైటెడ్)]]'''
|'''1'''
|'''49.02'''
|'''[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]]'''
|-
| align=&quot;left&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|0
|48.79
|[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[జనతా పార్టీ]]
|0
|1.47
|ఏమీ లేదు.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|సమాజ్వాదీ పార్టీ]]
|0
|0.72
|ఏమీ లేదు.
|}

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* 14వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా
* భారతదేశంలో 2004 ఎన్నికలు
* [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004]]
[[వర్గం:2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు| ]]</text>
      <sha1>iuj02dx7m4n1ghxoyvwfkux6ar0lhh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మౌళి గంగూలీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>416905</id>
    <revision>
      <id>4978084</id>
      <parentid>4743415</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15502" sha1="jedfm7d8wy9zc7dbruzisjapiek3r4w" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = మౌళి గంగూలీ
| image              = Mouli ganguly1.jpg
| imagesize          = 
| caption            = మే 2012లో మౌళి గంగూలీ
| birth_place        = [[కోల్‌కతా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]]
| nationality        = భారతీయురాలు
| occupation         = {{hlist|నటి|హోస్ట్|మోడల్}}
| known_for          = [[:en:Kaahin Kissii Roz|కాహిన్ కిస్సీ రోజ్]]
| spouse             = {{marriage|[[:en:Mazher Sayed|మజర్ సయ్యద్]]|2010}}
}}
'''మౌళి గంగూలీ''' ఒక భారతీయ నటి, ఆమె [[హిందీ సినిమా|హిందీ]], [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]] సినిమాలలో పనిచేసింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Mouli-Ganguly-returns-to-TV/Article1-808860.aspx|title=Mouli Ganguly returns to TV|date=9 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213011734/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Mouli-Ganguly-returns-to-TV/Article1-808860.aspx|archive-date=13 February 2012|publisher=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; స్టార్ ప్లస్‌లో 2001 నుండి 2004 వరకు ప్రసారమైన [[ఏక్తా కపూర్]] పాపులర్ హిట్ థ్రిల్లర్ సిరీస్ ''కాహిన్ కిస్సీ రోజ్‌లో'' ఆమె షైన పాత్రలో కీర్తిని పొందింది. ఆమె ''సాక్షి'' (2004)లో టైటిల్ రోల్ పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pillai|first=Sreedhar|date=31 May 2005|title=Saaksshi's success|url=http://www.hindu.com/mp/2004/05/31/stories/2004053102720200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001092913/http://www.hindu.com/mp/2004/05/31/stories/2004053102720200.htm|archive-date=1 October 2004|website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ఆమె [[జీ టీవీ]]&lt;nowiki/&gt;లో ''జమై రాజా'' సీజన్ 3లో కూడా ఆకర్షణీయమైన పాయల్ వాలియాగా కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abplive.in/television/mouli-ganguly-excited-about-glamourous-entry-in-jamai-raja-383959|title=Mouli Ganguly excited about {{sic|glamo|urous |nolink=y}} entry in 'Jamai Raja'|date=20 July 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160721124722/http://www.abplive.in/television/mouli-ganguly-excited-about-glamourous-entry-in-jamai-raja-383959|archive-date=21 July 2016|publisher=ABP News}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2002 ఇండియన్ టెలీ అవార్డ్స్‌లో ఉత్తమ నటి - మహిళా విభాగంలో నామినేట్ చేయబడింది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
గంగూలీ [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని]] [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలో]] జన్మించింది, [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి సైన్స్‌లో పట్టభద్రురాలయ్యింది. &lt;ref name=&quot;hindu2006&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/08/10/stories/2006081001090200.htm|title=Comedy please!|date=10 August 2006|work=[[The Hindu]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130125110505/http://www.hindu.com/mp/2006/08/10/stories/2006081001090200.htm|archive-date=25 January 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 May 2003|title=Interview with actor Mouli Ganguly|url=http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k3/actor/mouliganguly.htm|publisher=indiantelevision.com}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఆమె మోడలింగ్ ప్రారంభించింది, అనేక టీవీ, ప్రింట్ ప్రకటనలలో నటించింది.&lt;ref name=&quot;hindu2006&quot; /&gt; ఆమె పియర్స్, రిన్, పాండ్స్ ఫేస్ వాష్, హార్లిక్స్, రాస్నా, ఏరియల్, క్లోజ్-అప్, పెప్సోడెంట్, [[ఏషియన్ పెయింట్స్]], బ్రిటానియా, మాగీ, సఫోలా, [[బాంబే డైయింగ్]] వంటి ఉత్పత్తులకు మోడల్ గా పనిచేసింది.

ఆమె నటనా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ముందు సహాయ దర్శకురాలిగా కూడా పనిచేసింది.

ఏప్రిల్ 2001లో గంగూలీ '''కహిన్ కిసి రోజ్'' &quot;లో షైనా పాత్రను పోషించింది. అత్యధిక రేటింగ్ పొందిన ఈ ప్రదర్శన ఆమెకు చాలా సానుకూల సమీక్షలను అందించింది. ఈ ప్రదర్శన సెప్టెంబరు 2004 వరకు కొనసాగింది. ఆ తర్వాత ఆమె ''కుటుంబ్'', కుసుమ్ చిత్రాలలో నటించింది.&lt;ref name=&quot;hindu2006&quot; /&gt; 2004లో, [[సమీర్ సోని|సమీర్ సోనీ]], అమిత్ సాధ్ సరసన ''సాక్షి'' అనే ప్రముఖ సోనీ టీవీ సీరియల్లో ఆమె ప్రధాన పాత్రలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1040823/asp/calcutta/story_3660413.asp|title=TUBE TALK — Woman Power: Saakshi|date=23 August 2004|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120911205604/http://www.telegraphindia.com/1040823/asp/calcutta/story_3660413.asp|archive-date=11 September 2012|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]}}&lt;/ref&gt;

ఆమె టెలివిజన్ విజయం రితుపోర్ నో ఘోష్ విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన జాతీయ అవార్డు గెలుచుకున్న చిత్రం ''[[రెయిన్ కోట్]]'' (2004) లో [[ఐశ్వర్య రాయ్]], [[అజయ్ దేవ్‌గణ్|అజయ్ దేవగన్]] లతో కలిసి కనిపించడానికి దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;hindu2006&quot; /&gt; ఆ తరువాత ఆమె విరామం తీసుకొని ''ఆత్వాన్ వచన్'' (2008)తో తిరిగి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=27 August 2008|title='I can't take the stress of reality shows'|url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/aug/27mouli.htm|publisher=[[Rediff.com]] Movies}}&lt;/ref&gt;

2009లో, ఆమె తన అప్పటి ప్రియుడు, సహనటుడు మజర్ సయ్యద్ తో కలిసి రియాలిటీ డ్యాన్స్ షో ''నాచ్ బలియే'' లో కనిపించింది.

2012లో సోనీ టీవీలో ప్రసారమైన ''క్యా హువా తేరా వాదా'' అనే ధారావాహికలో ఆమె ప్రతినాయిక పాత్రను పోషించింది, ఇందులో ఆమె వివాహిత పురుషుడితో ప్రేమను తిరిగి పుంజుకునే తెలివైన వ్యాపారవేత్తగా నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-06/tv/31124597_1_characters-small-screen-baddies|title=Meanies next door|date=6 March 2012|work=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215110322/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-06/tv/31124597_1_characters-small-screen-baddies|archive-date=15 December 2013}}&lt;/ref&gt; 2016లో, ఆమె ప్రతినాయికగా తిరిగి వచ్చింది, [[జీ టీవీ]] ప్రజాదరణ పొందిన ''జమాయి రాజా'' 3వ సీజన్ లో మంచి పేరు తెచ్చుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 August 2016|title=Jamai Raja's season 3 to have Mouli Ganguly as the new glamorous and evil mother-in-law!|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/jamai-rajas-season-3-to-have-mouli-ganguly-as-the-new-glamorous-and-evil-mother-in-law/|website=bollywoodlife.com|access-date=5 జూలై 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225172814/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/jamai-rajas-season-3-to-have-mouli-ganguly-as-the-new-glamorous-and-evil-mother-in-law/|archive-date=25 ఫిబ్రవరి 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
మౌలి తన దీర్ఘకాల ప్రియుడు కహిన్ కిసీ రోజ్ సహనటుడు మజెర్ సయ్యద్ ను 2010లో సన్నిహితులు, కుటుంబ సభ్యులు హాజరైన ఒక ప్రైవేట్ వేడుకలో వివాహం చేసుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/I-am-a-private-person-Mouli-Ganguly/articleshow/12056342.cms|title=I am a private person: Mouli Ganguly|date=29 February 2012|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-05/tv/28288200_1_mouli-ganguly-cameo-mystery-woman|title=Mouli wants to marry Mazhar|date=5 August 2010|work=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120710175505/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-05/tv/28288200_1_mouli-ganguly-cameo-mystery-woman|archive-date=10 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mouli-ganguly-and-mazhar-sayyed-have-a-private-wedding-1453800|title=Mouli Ganguly and Mazhar Sayyed have a private wedding!|date=29 February 2012|publisher=DNA India}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!పాత్ర
!దర్శకుడు
!గమనిక
|-
|2000
|''భలోబసర్ చోన్''
|
|సుభాష్ సేన్
|బెంగాలీ సినిమా
|-
|2004
|''రెయిన్ కోట్''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Sunday Tribune - Spectrum|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20041219/spectrum/tv.htm|website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;
|షైనా
|[[ఋతుపర్ణ ఘోష్|రితుపర్ణో ఘోష్]]
|
|-
|2007
|''68 పేజెస్''
|మాన్సీ
|శ్రీధర్ రంగయాన్
|
|-
|2010
|''ఇట్స్ ఎ మ్యాన్స్ వరల్డ్''
|
|సిద్ధార్థ్ సేన్ గుప్తా
|
|-
|2011
|''చలో పల్టాయ్''
|మాలిని
|హరనాథ్ చక్రవర్తి
|బెంగాలీ సినిమా
|-
|2019
|''కిసెబాజ్''
|లేడీ ఇన్స్పెక్టర్
|అన్నంత్ జైత్పాల్
|&lt;ref&gt;{{Cite tweet|user=taran_adarsh|author=Taran Adarsh|date=29 May 2019|number=1133616325308215296|title=PVR Pictures to release #Kissebaaz on 14 June 2019... Stars Pankaj Tripathi, Rahul Bagga, Anupriya Goenka, Evelyn Sharma, Zakir Hussain, Rajesh Sharma and Mouli Ganguly... Directed by debutant Annant Jaaitpaal... Here’s the first look poster: https://t.co/xiRopZJt5L}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|-
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!షో
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|1996
|''బక్షో రహశ్య''
|హోటల్ రిసెప్షనిస్ట్
|
|-
|2000
|''థ్రిల్లర్ ఎట్ 10'' 
|షమ్మి నారంగ్
|ఎపిసోడ్ 56-60
|-
|2000
|''మిలన్''
|
|
|-
|2001
|''కరమ్''
|మానసి
|
|-
|2001
|''కుద్రత్''
|గాయత్రి చౌదరి/గాయత్రి అజయనారాయణ సేథ్
|
|-
|2001–2004
|''కహిన్ కిసి రోజ్''
|షైనా సికంద్/దేవికా
|
|-
|2002
|''సి. ఐ. డి.''
|డాక్టర్ అమృత
|ఎపిసోడ్లు &quot;ది కేస్ ఆఫ్ ది ఇన్విజిబుల్ బుల్లెట్ పార్ట్ I, II&quot;
|-
|2002
|''కృష్ణ అర్జున్''
|స్మృతి/మాలిని
|భాగాలు 16-17
|-
|2003
|''కుటుంబ్''
|శ్వేతా ఛటోపాధ్యాయ
|
|-
|2004
|''సాక్షి''
|సాక్షి సింగ్
|
|-
|2004
|''సాహిబ్ బీవీ గులాం''
|జాబా
|
|-
|2005
|''కుసుం''
|విధి చోప్రా/విధి త్రిశూల్ కపూర్
|
|-
|2005–2006
|''సర్కార్ః రిష్టన్ కి అనకహీ కహానీ''
|కృతికా
|
|-
|2006
|''రేషమ్ డంఖ్''
|దివ్య
|
|-
|2008–2009
|''ఆత్వాన్ వచన''
|మనాలి
|
|-
|2008-2009
|''నాచ్ బలియే 4''
|పోటీదారు
|
|-
|2010
|''లాగి తుజ్సే లగాన్''
|సుబలక్ష్మి
|
|-
|2010
|''మనో యా నా మనో 2''
|కామిని
|ఎపిసోడ్ 10
|-
|2012
|''ఆస్మాన్ సే ఆగే''
|రోష్ని
|
|-
|2012
|''అదాలత్''
|మౌలి
|
|-
|2012–2013
|''క్యా హువా తేరా వాదా''
|అనుష్కా సర్కార్/అమృత శౌర్య మిత్రా/అనుష్కా బల్బీర్ భల్లా
|
|-
|2013
|''ఏక్ థీ నాయకా''
|తనుశ్రీ ధీరజ్ దాస్గుప్తా
|
|-
|2015
|''సూర్యపుత్ర కర్ణ''
|రాధ
|
|-
|2016–2017
|''జమాయి రాజా''
|పాయల్ వాలియా
|
|-
|2019
|''శక్తి-అస్తిత్వ కే ఎహ్సాస్ కీ''
|శ్రుతి నిశాంత్ భల్లా
|
|-
|2021–2022
|''బాల్ శివ్-మహాదేవ్ కి అన్దేఖి గాథ''
|దేవి [[అనసూయ|అనుసూయా]]
|
|-
|2024-ప్రస్తుతం
|''జనని-ఏ ఐ కి కహానీ''
|ఇరా శర్మ
|
|-
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1982 జననాలు]]</text>
      <sha1>jedfm7d8wy9zc7dbruzisjapiek3r4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425100</id>
    <redirect title="భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ" />
    <revision>
      <id>4977942</id>
      <parentid>4435853</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ]] to [[భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</comment>
      <origin>4977942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="6zcg5paz2naxlxwn2rd63iraajw23ny" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</text>
      <sha1>6zcg5paz2naxlxwn2rd63iraajw23ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి</title>
    <ns>1</ns>
    <id>425101</id>
    <redirect title="చర్చ:భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ" />
    <revision>
      <id>4977940</id>
      <parentid>4435881</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[చర్చ:భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ]] to [[చర్చ:భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</comment>
      <origin>4977940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="5x5f3yc1iimycaic7bhmhwtjjavpkcw" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</text>
      <sha1>5x5f3yc1iimycaic7bhmhwtjjavpkcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425215</id>
    <revision>
      <id>4977885</id>
      <parentid>4956579</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64589" sha1="m7mu5b8ikvjxm2whvtyk5d6nrylq9k3" xml:space="preserve">{{Infobox legislative term
|name= మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ
|chamber2_leader6_type=[[మహారాష్ట్ర శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
|chamber2_leader2_type= [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకర్]]
|chamber2_leader2='''విజయరావు భాస్కరరావు ఆటి'''(శివసేన)
|chamber2_leader3_type= [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
|chamber2_leader3='''[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]'''
|chamber2_leader5_type= [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నాయకుల జాబితా|సభ నాయకుడు]]
|chamber2_leader5='''[[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]]'''
|chamber2_leader6='''[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]]'''([[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]])
|chamber2_leader1_type= [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్]]
|chamber1=సార్వభౌమాధికారం
|chamber1_image=|chamber1_image_size=
|chamber1_alt=
|membership1=
|control1=
|chamber1_leader1_type=[[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నర్]]
|chamber2_leader1='''[[హరిభౌ బగాడే]]'''([[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]])
|control2='''[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]]'''
|government='''	[[మొదటి ఫడ్నవీస్ మంత్రివర్గం]]'''
|before= [[మహారాష్ట్ర 12వ శాసనసభ]]
|after= [[మహారాష్ట్ర 14వ శాసనసభ]]
|image=Vidhan Bhavan aerial view.jpg
|image_size=250px|caption='''మహారాష్ట్ర విధానసభ ముంబై'''
|body='''[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]]'''|election='''[[2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]'''
|opposition=|membership2=288|term_start=15 అక్టోబర్ 2014
|term_end=|website=&lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
|chamber2= 
|హౌస్ ఆఫ్ ది పీపుల్
|chamber2_image=2014 Maharashtra Vidhan Sabha.svg
|chamber2_image_size=350px|chamber2_alt=
|chamber1_leader1=*'''[[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు|సి.విద్యాసాగర్ రావు]]'''
*'''[[భగత్ సింగ్ కొష్యారి]]'''
}}
మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ సభ్యులు 2014 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల సమయంలో ఎన్నికయ్యారు, ఫలితాలు 2014 అక్టోబరు 19న ప్రకటించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Iqbal|first=Aadil Ikram Zaki|title=Maharashtra Assembly Election Results 2014: With 122 seats won, BJP looks to restore alliance with Shiv Sena {{!}} India.com|url=https://www.india.com/news/india/maharashtra-assembly-election-results-2014-with-122-seats-won-bjp-looks-to-restore-alliance-with-shiv-sena-176393/|access-date=2022-03-18|website=www.india.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఈ ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ 288 సీట్లలో 122 సీట్లతో అతిపెద్ద పార్టీగా ఎన్నికైంది, శివసేన 63 సీట్లతో రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా ఎన్నికైంది. దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్ మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా మొదట్లో నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి బయటి మద్దతుతో &amp; 1 నెల తర్వాత శివసేన ప్రత్యక్ష మద్దతుతో ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-assembly-polls-2014-shiv-sena-may-announce-support-to-bjp-to-form-government/articleshow/44912920.cms?from=mdr|title=Maharashtra Assembly Polls 2014: Shiv Sena may announce support to BJP to form government|last=Chandavarkar|first=Rohit|work=The Economic Times|access-date=2022-03-18}}&lt;/ref&gt;

==ఎన్నికైన శాసనసభ్యులు==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ఎమ్మెల్యే జాబితా
!#
!అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం
!సభ్యుడు
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
!
! colspan=&quot;4&quot; |నందుర్బార్ జిల్లా
|-
|1
|[[అక్కల్కువ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్కువ]] 
|[[కాగ్డా చండియా పద్వి]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|2
|[[షహదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షహదా]]
|ఉదేసింగ్ కొచ్చారు పద్వీ
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|3
|నందుర్బార్
|[[విజయకుమార్ కృష్ణారావు గవిట్|విజయ్‌కుమార్ గావిట్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|4
|నవపూర్
|సురూప్‌సింగ్ హిర్యా నాయక్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ధూలే జిల్లా
|-
|5
|సక్రి
|ధనాజీ అహిరే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|6
|ధూలే రూరల్
|[[కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|7
|ధులే సిటీ
|[[అనిల్ అన్నా గోటే|అనిల్ గోటే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|8
|సింధ్ఖేడ
|[[జయకుమార్ రావల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|9
|షిర్పూర్
|[[కాశీరాం వెచన్ పవారా]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |జల్గావ్ జిల్లా
|-
|10
|చోప్డా
|[[చంద్రకాంత్ సోనావానే]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|11
|రావర్
|[[హరిభౌ జావాలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|12
|భుసావల్
|[[సంజయ్ వామన్ సావాకరే|సంజయ్ సావాకరే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|13
|జల్గావ్ సిటీ
|[[సురేష్ దాము భోలే|సురేష్ భోలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|14
|జల్గావ్ రూరల్
|గులాబ్రావ్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|15
|అమల్నేర్
|శిరీష్ హీరాలాల్ చౌదరి
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|16
|ఎరాండోల్
|సతీష్ పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|17
|చాలీస్‌గావ్
|[[ఉన్మేష్ భయ్యాసాహెబ్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|18
|పచోరా
|[[కిషోర్ పాటిల్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|19
|జామర్
|[[గిరీష్ మహాజన్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|20
|ముక్తాయ్ నగర్
|[[ఏక్నాథ్ ఖడ్సే|ఏకనాథ్ ఖడ్సే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|21
|మల్కాపూర్
|[[చైన్‌సుఖ్ మదన్‌లాల్ సంచేతి]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |బుల్దానా జిల్లా
|-
|22
|బుల్దానా
|హర్షవర్ధన్ సప్కల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|23
|చిఖిలి
|[[రాహుల్ సిద్ధవినాయక్ బోంద్రే|రాహుల్ బోంద్రే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|24
|సింధ్‌ఖేడ్ రాజా
|శశికాంత్ ఖేడేకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|25
|మెహకర్
|[[సంజయ్ రైముల్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|26
|ఖమ్‌గావ్
|[[ఆకాష్ పాండురంగ్ ఫండ్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|27
|జలగావ్ (జామోద్)
|[[సంజయ్ కుటే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |అకోలా జిల్లా
|-
|28
|నేను
|[[ప్రకాష్ గున్వంతరావు భర్సకలే|ప్రకాష్ భర్సకలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|29
|బాలాపూర్
|[[బలిరామ్ సిర్స్కర్]]
|
|BBM
|-
|30
|అకోలా వెస్ట్
|[[గోవర్ధన్ శర్మ]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|31
|అకోలా తూర్పు
|[[రణ్‌ధీర్ సావర్కర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|32
|మూర్తిజాపూర్
|[[హరీష్ మరోటియప్ప పింపుల్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |వాషిమ్ జిల్లా
|-
|33
|రిసోడ్
|[[అమిత్ జానక్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|34
|వాషిమ్
|[[లఖన్ సహదేవ్ మాలిక్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|35
|కరంజా
|[[రాజేంద్ర పట్నీ]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |అమరావతి జిల్లా
|-
|36
|ధమమ్‌గావ్ రైల్వే
|[[వీరేంద్ర జగ్తాప్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|37
|బద్నేరా
|[[రవి రాణా]]
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|38
|అమరావతి
|సునీల్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|39
|పని
|యశోమతి ఠాకూర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|40
|దర్యాపూర్
|[[రమేష్ బండిలే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|41
|మెల్ఘాట్
|[[ప్రభుదాస్ భిలావేకర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|42
|అచల్పూర్
|బచ్చు కాడు
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|43
|మోర్షి
|అనిల్ బోండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |వార్ధా జిల్లా
|-
|44
|లెక్కించు
|అమర్ కాలే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|45
|డియోలీ
|[[రంజిత్ కాంబ్లే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|46
|హింగ్‌ఘాట్
|[[సమీర్ కునావర్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|47
|వార్ధా
|[[పంకజ్ భోయార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నాగ్‌పూర్ జిల్లా
|-
|48
|దురద
|[[ఆశిష్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|49
|తప్పిపోయింది
|[[సునీల్ ఛత్రపాల్ కేదార్|సునీల్ కేదార్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|50
|హింగ్నా
|[[సమీర్ మేఘే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|51
|ఉమ్రేడ్
|[[సుధీర్ పర్వే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|52
|నాగ్‌పూర్ నైరుతి
|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|53
|నాగపూర్ సౌత్
|సుధాకర్ కోహలే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|54
|నాగ్పూర్ తూర్పు
|[[కృష్ణ ఖోప్డే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|55
|నాగ్పూర్ సెంట్రల్
|[[వికాస్ కుంభారే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|56
|నాగ్‌పూర్ వెస్ట్
|[[సుధాకర్ దేశ్‌ముఖ్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|57
|నాగ్‌పూర్ నార్త్
|[[మిలింద్ మనే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|58
|కమ్తి
|[[చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|59
|రామ్‌టెక్
|ద్వారం మల్లికార్జున్ రెడ్డి
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |భండారా జిల్లా
|-
|60
|తుమ్సార్
|చరణ్ వాగ్మారే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} 
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|61
|భండారా
|రామచంద్ర పునాజీ అవకాశాలు
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|62
|బోధకుడు
|రాజేష్ లహను కాశీవార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} 
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |గోండియా జిల్లా
|-
|63
|అర్జుని మోర్గావ్
|రాజ్‌కుమార్ బడోలె
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|64
|తిరోరా
|విజయ్ భరత్‌లాల్ రహంగ్‌డేల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|65
|గోండియా
|గోపాల్‌దాస్ శంకర్‌లాల్ అగర్వాల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|66
|అమ్గావ్
|సంజయ్ హన్మంతరావు పురం
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |గడ్చిరోలి జిల్లా
|-
|67
|కవచం
|కృష్ణ దామాజీ గజ్బే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|68
|గడ్చిరోలి
|దేవరావ్ మద్గుజీ హోలీ
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|69
|వీడ్కోలు
|అంబరీష్రావు సత్యవనరావు ఆత్రం
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |చంద్రపూర్ జిల్లా
|-
|70
|రాజురా
|సంజయ్ యాదవరావు ధోతే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|71
|చంద్రపూర్
|నానాజీ సీతారాం శంకులే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|72
|బల్లార్పూర్
|సుధీర్ ముంగంటివార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|73
|బ్రహ్మపురి
|[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|74
|చిమూర్
|బంటి భంగ్డియా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|75
|వారారా
|[[సురేష్ ధనోర్కర్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |యావత్మాల్ జిల్లా
|-
|76
|ఎవరైనా
|సంజీవ్రెడ్డి పేపర్స్ బోడ్కుర్వార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|77
|రాలేగావ్
|అశోక్ యూకే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|78
|యావత్మాల్
|మదన్ మధుకరరావు యరవార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|79
|డిగ్రాస్
|సంజయ్ రాథోడ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|80
|ఆమె మీద
|రాజు నారాయణ్ తోడ్సం
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|81
|బూట్లు
|మనోహర్ నాయక్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|82
|గుర్తు లేదు
|రాజేంద్ర వామన్ నజర్ధనే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నాందేడ్ జిల్లా
|-
|83
|కిన్వాట్
|ప్రదీప్ జాదవ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|84
|హడ్గావ్
|నగేష్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|85
|భోకర్
|అమీతా చవాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|86
|నాందేడ్ నార్త్
|డిపి సావంత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|87
|నాందేడ్ సౌత్
|హేమంత్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|88
|తల
|ప్రతాప్రావు చిఖాలీకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|89
|నాయిగావ్
|వసంతరావు బల్వంతరావ్ చవాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|90
|డెగ్లూర్
|సుభాష్ పిరాజీ సబ్నే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|91
|ముఖేద్
|గోవింద్ ముక్కాజీ రాథోడ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |హింగోలి జిల్లా
|-
|92
|బాస్మత్
|జైప్రకాష్ ముండాడ
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|93
|కలమ్నూరి
|[[సంతోష్ కౌటిక తర్ఫే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|94
|హింగోలి
|తానాజీ సఖారామ్‌జీ ముట్కులే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పర్భాని జిల్లా
|-
|95
|జింటూర్
|విజయ్ మాణిక్‌రావు భంబలే 
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|96
|పర్భాని
|రాహుల్ వేదప్రకాష్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|97
|గంగాఖేడ్
|మధుసూదన్ కేంద్రే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|98
|పత్రి
|మోహన్ ఫాద్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |జల్నా జిల్లా
|-
|99
|భాగం
|బాబాన్‌రావ్ లోనికర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|100
|ఘనసవాంగి
|రాజేష్ తోపే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|101
|జల్నా
|అర్జున్ ఖోట్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|102
|బద్నాపూర్
|నారాయణ్ తిలకచంద్ కుచే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|103
|భోకర్దాన్
|సంతోష్ దాన్వే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఔరంగాబాద్ జిల్లా
|-
|104
|సిల్లోడ్
|అబ్దుల్ సత్తార్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|105
|ముఖ్య విషయంగా
|హర్షవర్ధన్ జాదవ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|106
|ఫూలంబ్రి
|హరిభావు బగాడే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|107
|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్
|ఇంతియాజ్ జలీల్
|
|AIMIM
|-
|108
|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్
|[[సంజయ్ శిర్సత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|109
|ఔరంగాబాద్ తూర్పు
|అతుల్ మోరేశ్వర్ సేవ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|110
|పైథాన్
|సందీపన్రావ్ బుమ్రే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|111
|గంగాపూర్
|ప్రశాంత్ బాంబ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|112
|వైజాపూర్
|భౌసాహెబ్ పాటిల్ చికత్‌గావ్కర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నాసిక్ జిల్లా
|-
|113
|అక్కడికి వెళ్లారు
|పంకజ్ భుజబల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|114
|మాలెగావ్ సెంట్రల్
|షేక్ ఆసిఫ్ షేక్ రషీద్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|115
|మాలెగావ్ ఔటర్
|దాదాజీ భూసే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|116
|బాగ్లాన్
|దీపికా సంజయ్ చవాన్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|117
|యురేనస్
|జీవా పాండు సంతోషించాడు
|
|సీపీఐ (ఎం)
|-
|118
|చంద్రవద్
|రాహుల్ అహెర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|119
|యెవ్లా
|ఛగన్ భుజబల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|120
|పాపాత్ముడు
|రాజభౌ వాజే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|121
|నిఫాద్
|అనిల్ కదమ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|122
|దిండోరి
|జిర్వాల్ నరహరి సీతారాం
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|123
|నాసిక్ తూర్పు
|బాలాసాహెబ్ మహాదు సనప్
|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|124
|నాసిక్ సెంట్రల్
|దేవయాని ఫరాండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|125
|నాసిక్ వెస్ట్
|సీమా మహేష్ హిరాయ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|126
|దేవ్లాలీ
|యోగేష్ ఘోలప్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|127
|ఇగత్‌పురి
|నిర్మలా గావిట్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పాల్ఘర్ జిల్లా
|-
|128
|దహను
|ధనరే పాస్కల్ జన్యా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|129
|విక్రమ్‌గడ్
|విష్ణు సవర
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|130
|పాల్ఘర్
|కృష్ణ ఘోడా
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|131
|బోయిసర్
|విలాస్ తారే
|
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బీవిఏ]]
|-
|132
|నలసోపర
|క్షితిజ్ ఠాకూర్
|
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బీవిఏ]]
|-
|133
|వసాయ్
|హితేంద్ర ఠాకూర్
|
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బీవిఏ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |థానే జిల్లా
|-
|134
|భివాండి రూరల్
|శాంతారామ్ మోర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|135
|షాహాపూర్
|పాండురంగ్ బరోరా
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|136
|భివాండి వెస్ట్
|మహేష్ ప్రభాకర్ చౌఘులే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|137
|భివాండి తూర్పు
|రూపేష్ మ్హత్రే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|138
|కళ్యాణ్ వెస్ట్
|నరేంద్ర పవార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|139
|ముర్బాద్
|రైతు శంకర్ కాథోర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|140
|అంబర్‌నాథ్
|బాలాజీ కినికర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|141
|ఉల్హాస్నగర్
|జ్యోతి కాలని
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|142
|కళ్యాణ్ ఈస్ట్
|గణపత్ కాలు గైక్వాడ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|143
|డోంబివాలి
|రవీంద్ర చవాన్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|144
|కళ్యాణ్ రూరల్
|సుభాష్ భోయిర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|145
|మీరా భయందర్
|నరేంద్ర మెహతా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|146
|ఓవాలా-మజివాడ
|ప్రతాప్ సర్నాయక్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|147
|కోప్రి-పచ్పఖాడి
|ఏకనాథ్ షిండే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|148
|థానే
|సంజయ్ కేల్కర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|149
|ముంబ్రా-కాల్వా
|జితేంద్ర అవద్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|150
|ఐరోలి
|సందీప్ నాయక్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|151
|బేలాపూర్
|మందా మ్హత్రే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ముంబై సబర్బన్
|-
|152
|బోరివాలి
|వినోద్ తావ్డే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|153
|దహిసర్
|మనీషా చౌదరి
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|154
|మగథానే
|ప్రకాష్ ఒత్తిడి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|155
|ములుండ్
|సర్దార్ తారా సింగ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|156
|విక్రోలి
|సునీల్ రౌత్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|157
|భాండప్ వెస్ట్
|అశోక్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|158
|జోగేశ్వరి తూర్పు
|రవీంద్ర వైకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|159
|దిందోషి
|సునీల్ ప్రభు
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|160
|కండివాలి తూర్పు
|అతుల్ భత్ఖల్కర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|161
|చార్కోప్
|యోగేష్ సాగర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|162
|మలాడ్ వెస్ట్
|అస్లాం షేక్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|163
|గోరెగావ్
|విద్యా ఠాకూర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|164
|వెర్సోవా
|భారతి హేమంత్ లవేకర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|165
|అంధేరి వెస్ట్
|అమీత్ భాస్కర్ సతం
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|166
|అంధేరి తూర్పు
|రమేష్ లట్కే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|167
|విల్ స్పీక్స్
|పరాగ్ అలవాని
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|168
|చండీవాలి
|నసీమ్ ఖాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|169
|ఘాట్‌కోపర్ వెస్ట్
|రామ్ కదమ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|170
|ఘట్కోపర్ తూర్పు
|ప్రకాష్ మెహతా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|171
|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్
|అబూ అజ్మీ
|
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]]
|-
|172
|అణుశక్తి నగర్
|తుకారాం రామకృష్ణ కేట్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|173
|చెంబూర్
|ప్రకాష్ ఫాటర్‌పేకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|174
|కుర్లా
|మంగేష్ కుడాల్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|175
|కాలినా
|సంజయ్ పొట్నీస్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|176
|తూర్పు తిరుగు
|బాలా సావంత్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|177
|వెస్ట్ వాండర్
|ఆశిష్ షెలార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ముంబై సిటీ జిల్లా
|-
|178
|ధారవి
|వర్షా గైక్వాడ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|179
|సియోన్ కోలివాడ
|కెప్టెన్ ఆర్. తమిళ్ సెల్వన్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|180
|అతను సృష్టించాడు
|కాళిదాస్ కొలంబ్కర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|181
|మహిమ్
|సదా సర్వాంకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|182
|వర్లి
|సునీల్ షిండే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|183
|శివాది 
|అజయ్ చౌదరి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|184
|బైకుల్లా
|పఠాన్ వారసుడు
|
|ఎంఐఎం
|-
|185
|మలబార్ హిల్
|మంగళ్ లోధా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|186
|ముంబాదేవి
|అమీన్ పటేల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|187
|కొలాబా
|[[రాజ్ కె. పురోహిత్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |రాయగడ జిల్లా
|-
|188
|పన్వెల్
|ప్రశాంత్ ఠాకూర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|189
|కర్జాత్
|సురేష్ నారాయణ్ లాడ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|190
|ఉరాన్
|మనోహర్ భోయిర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|191
|పెన్
|ధైర్యశీల్ పాటిల్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్ 
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|192
|అలీబాగ్
|పండిట్‌షేట్ పాటిల్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్ 
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|193
|శ్రీవర్ధన్
|అవధూత్ తత్కరే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|194
|మహాద్
|భరత్‌షేట్ గోగావాలే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పూణే జిల్లా
|-
|195
|జున్నార్
|అతుల్ వల్లభ్ బెంకే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|196
|ఊపిరి పీల్చుకోండి
|దిలీప్ వాల్సే-పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|197
|ఖేడ్ అలంది
|దిలీప్ దత్తాత్రే మోహితే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|198
|షిరూర్
|అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|199
|దౌండ్
|[[రాహుల్ కుల్]]
|
|RSP
|-
|200
|ఇండియాపూర్
|దత్తాత్రయ్ భర్నే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|201
|బారామతి
|అజిత్ పవార్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|202
|పురందర్
|సంజయ్ చందుకాక జగ్తాప్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|203
|భోర్
|సంగ్రామ్ తోపటే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|204
|మావల్
|సునీల్ శంకర్రావు షెల్కే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|205
|చించ్వాడ్
|లక్ష్మణ్ పాండురంగ్ జగ్తాప్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|206
|పింప్రి
|అన్నా దాదు బన్సోడే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|207
|భోసారి
|మహేష్ లాంగే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|208
|వడ్గావ్ షెరీ
|సునీల్ అన్న టింగ్రే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|209
|శివాజీనగర్
|సిద్ధార్థ్ అనిల్ శిరోలె
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|210
|కోత్రుడ్
|చంద్రకాంత్ (దాదా) బచ్చు పాటిల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|211
|ఖడక్వాస్లా
|భీమ్రావ్ తప్కీర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|212
|పార్వతి
|మాధురి మిసల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|213
|హడప్సర్
|చేతన్ విఠల్ మనీ
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|214
|పూణే కంటోన్మెంట్
|కాంబ్లే సునీల్ జ్ఞానదేవ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|215
|కస్బా థింగ్
|ముక్తా శైలేష్ తిలక్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా
|-
|216
|అకోలే 
|వైభవ్ పిచాడ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|217
|సంగమ్నేర్
|బాలాసాహెబ్ థోరట్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|218
|షిరిడీ
|[[రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్]]
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|219
|కోపర్‌గావ్
|స్నేహలతా కోల్హే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|220
|శ్రీరాంపూర్
|భౌసాహెబ్ కాంబ్లే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|221
|నెవాసా 
|బాలాసాహెబ్ ముర్కుటే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|222
|షెవ్‌గావ్
|రాజీవ్ రాజాకి మోనికా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|223
|రాహురి
|శివాజీ కార్డిల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|224
|పార్నర్
|విజయరావు ఆటి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|225
|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ
|సంగ్రామ్ జగ్తాప్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|226
|శ్రీగొండ
|రాహుల్ జగ్తాప్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|227
|కర్జత్ జమ్‌ఖేడ్
|రామ్ షిండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |బీడ్ జిల్లా
|-
|228
|జియోరై
|లక్ష్మణ్ పవార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|229
|మజల్గావ్
|RT దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|230
|బీడ్
|జైదత్త క్షీరసాగర్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|231
|అష్టి 
|భీమ్రావ్ ధోండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|232
|కై
|సంగీత థాంబరే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|233
|పర్లి
|పంకజా ముండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |లాతూర్ జిల్లా
|-
|234
|లాతూర్ రూరల్
|త్రయంబక్రావ్ భిసే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|235
|లాతూర్ సిటీ
|అమిత్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|236
|అహ్మద్‌పూర్
|వినాయకరావు జాదవ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|237
|ఉద్గీర్
|సుధాకర్ భలేరావు
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|238
|నీల
|సంభాజీ పాటిల్ నీలంగేకర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|239
|ఆవిరి
|బసవరాజ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఉస్మానాబాద్ జిల్లా
|-
|240
|ఉమర్గా
|జ్ఞానరాజ్ చౌగులే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|241
|తుల్జాపూర్
|మధుకరరావు చవాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|242
|ఉస్మానాబాద్
|రాణా జగ్జిత్ సిన్హా పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|243
|పరండా
|రాహుల్ మోతే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |షోలాపూర్ జిల్లా
|-
|244
|[[కర్మలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్మల]]
|నారాయణ్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|245
|మాధా
|బాబారావ్ షిండే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|246
|బార్షి
|దిలీప్ సోపాల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|247
|మోహోల్
|రమేష్ కదమ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|248
|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్
|విజయ్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|249
|షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్
|[[ప్రణితి షిండే]] 
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|250
|అక్కల్‌కోట్ 
|సిద్ధరామ్ మెహ్త్రే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|251
|షోలాపూర్ సౌత్
|సుభాష్ సురేశ్‌చంద్ర దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|252
|పంఢరపూర్
|భరత్ భాల్కే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|253
|సంగోల
|గణపతిరావు దేశ్‌ముఖ్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్ 
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|254
|మల్సిరాస్
|హనుమంత్ డోలాస్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |సతారా జిల్లా
|-
|255
|ఫాల్టాన్
|దీపక్ చవాన్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|256
|వాయ్
|మకరంద్ లక్ష్మణరావు జాదవ్ పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|257
|కోరేగావ్
|శశికాంత్ షిండే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|258
|మాన్ 
|జయకుమార్ గోర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|259
|కరాడ్ నార్త్
|శామ్రావ్ పాండురంగ్ పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|260
|కరాడ్ సౌత్
|పృథ్వీరాజ్ చవాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|261
|పటాన్
|శంభురాజ్ దేశాయ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|262
|సతారా
|శివేంద్ర రాజే భోసలే
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |రత్నగిరి జిల్లా
|-
|263
|దాపోలి
|సంజయ్ కదమ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|264
|గుహ
|భాస్కర్ జాదవ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|265
|చిప్
|సదానంద చవాన్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|266
|రత్నగిరి
|ఉదయ్ సమంత్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|267
|రాజాపూర్
|రాజన్ సాల్వి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |సింధుదుర్గ్ జిల్లా
|-
|268
|కంకవ్లి
|నితీష్ రాణే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|269
|కుడాల్
|వైభవ్ నాయక్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|270
|సావంత్‌వాడి
|దీపక్ కేసర్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |కొల్హాపూర్ జిల్లా
|-
|271
|చంద్‌గడ్
|సంధ్యాదేవి దేశాయ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|272
|రాధానగరి
|ప్రకాశరావు అబిత్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|273
|కాగల్
|హసన్ ముష్రిఫ్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|274
|కొల్హాపూర్ సౌత్
|అమల్ మహాదిక్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|275
|కార్వీర్
|చంద్రదీప్ నార్కే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|276
|కొల్హాపూర్ నార్త్
|రాజేష్ వినాయకరావు క్షీరసాగర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|277
|షాహువాడి
|సత్యజిత్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|278
|హత్కనంగాకు
|సుజిత్ మించెకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|279
|ఇచల్కరంజి
|సురేష్ గణపతి హల్వంకర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|280
|శిరోల్
|ఉల్లాస్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |సాంగ్లీ జిల్లా
|-
|281
|మిరాజ్
|సురేష్ ఖాడే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|282
|సాంగ్లీ
|సుధీర్ గాడ్గిల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|283
|ఇస్లాంపూర్
|జయంత్ పాటిల్
|
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|284
|శిరాల
|శివాజీరావు నాయక్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|285
|పాలస్-కడేగావ్
|పతంగరావు కదమ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|286
|ఖానాపూర్
|అనిల్ బాబర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|287
|తాస్గావ్-కవతే మహంకల్
|ఆర్ ఆర్ పాటిల్
|{{party color cell|Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|288
|జాట్
|విలాస్‌రావు జగ్తాప్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ]]
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యులు 2019–2024]]
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ]]</text>
      <sha1>m7mu5b8ikvjxm2whvtyk5d6nrylq9k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహారాష్ట్ర 12వ శాసనసభ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425218</id>
    <revision>
      <id>4977884</id>
      <parentid>4586151</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67158" sha1="ggq1h29jb1cmzwr34i3ag92bo1l86jc" xml:space="preserve">{{Infobox legislative term
| name                  = మహారాష్ట్ర 12వ శాసనసభ
| before                = [[మహారాష్ట్ర 11వ శాసనసభ]]
| after                 = [[మహారాష్ట్ర 13వ శాసనసభ]]
| image                 = Vidhan Bhavan aerial view.jpg
| image_size            = 250px
| caption               = '''మహారాష్ట్ర విధానసభ, ముంబై''' 
| body                  = '''[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]]'''
| election              = '''[[2009 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]]'''
| government            = 
*'''[[రెండవ అశోక్ చవాన్ మంత్రివర్గం]]'''
*'''[[పృథ్వీరాజ్ చవాన్ మంత్రివర్గం]]'''
| opposition            = 
| term_start            =13 అక్టోబర్ 2009 
| term_end              = 
| website               = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| chamber2              = హౌస్ ఆఫ్ ది పీపుల్
| chamber2_image        = 2009 Maharashtra Assembly Elections.svg
| chamber2_image_size   = 350px
| chamber2_alt          = 
| membership2           = 288
| control2              = '''	మహా అఘడి''' 
| chamber2_leader1_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్]]
| chamber2_leader1      = '''	[[దిలీప్ వాల్సే పాటిల్]]''' 
| chamber2_leader2_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకర్]]
| chamber2_leader2      = '''	మధుకరరావు చవాన్''' 
| chamber2_leader3_type = [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
| chamber2_leader3      = 
*'''[[అశోక్ చవాన్]]'''
*'''[[పృథ్వీరాజ్ చవాన్]]''' 
| chamber2_leader4_type = [[మహారాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉపముఖ్యమంత్రి]]
| chamber2_leader4      = 
*'''[[ఛగన్ భుజబల్]]'''
*'''[[అజిత్ పవార్|అజిత్ అనంతరావ్ పవార్]]''' 
| chamber2_leader5_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నాయకుల జాబితా|సభ నాయకుడు]]
| chamber2_leader5     = 
*'''[[అశోక్ చవాన్]]'''
*'''[[పృథ్వీరాజ్ చవాన్]]'''
| chamber2_leader6_type = [[మహారాష్ట్ర శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
| chamber2_leader6      = '''[[ఏక్నాథ్ ఖడ్సే|ఏకనాథ్ ఖడ్సే]]'''
| chamber1              = సార్వభౌమాధికారం
| chamber1_image        = 
| chamber1_image_size   = 
| chamber1_alt          = 
| membership1           = 
| control1              = 
| chamber1_leader1_type =[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకర్]]
| chamber1_leader1      = 
*'''[[ఎస్.సి. జమీర్]]'''
*'''[[కె. శంకరనారాయణన్]]'''
*'''[[ఓం ప్రకాష్ కోహ్లీ]] (అదనపు బాధ్యత)''' 
*'''[[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు|సి.విద్యాసాగర్ రావు]]'''
}}
మహారాష్ట్ర 12వ శాసనసభ సభ్యులు 2009 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల సమయంలో ఎన్నికయ్యారు, ఫలితాలు 2009 అక్టోబరు 22న ప్రకటించబడ్డాయి.

అధికార [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] - [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] (డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్) ఎన్నికలలో వరుసగా 82, 62 స్థానాలను గెలుచుకొని, స్వతంత్ర, చిన్న పార్టీల మద్దతుతో కూటమిగా 175 స్థానాలను గెలుచుకుంది. విపక్షమైన శివసేన - భారతీయ జనతా పార్టీ వరుసగా 45, 46 స్థానాలు లాభపడి 91 స్థానాల్లో పొత్తుతో ఓడిపోయాయి. అశోక్ చవాన్ ముఖ్యమంత్రిగా [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]కి చెందిన అజిత్ పవార్ డిప్యూటీగా మళ్లీ ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ashok Chavan takes oath as Maharashtra CM {{!}} News - Times of India VideosTweets by TimesLitFestDelTweets by timeslitfestkol ►|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/ashok-chavan-takes-oath-as-maharashtra-cm/videoshow/5207227.cms|access-date=2022-03-19|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

అశోక్ చవాన్‌పై స్కామ్ ఆరోపణల కారణంగా, కాంగ్రెస్ అతని స్థానంలో సీనియర్ కాంగ్రెస్ నాయకుడు పృథ్వీరాజ్ చవాన్ ను మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 November 2010|title=Prithviraj Chavan sworn in as Maharashtra CM, Ajit Pawar as Dy CM|url=https://www.livemint.com/Politics/srIE4rsFZKwgDpsy6ZDrdK/Prithviraj-Chavan-sworn-in-as-Maharashtra-CM-Ajit-Pawar-as.html|website=www.livemint.com}}&lt;/ref&gt;

== ఎన్నికైన శాసనసభ్యులు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ఫలితాలు
!#
!నియోజకవర్గం 
!ఎమ్మెల్యే 
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నందుర్బార్ జిల్లా
|-
|1
|[[అక్కల్కువ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అక్కల్కువ]]
|కెసి పదవి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|2
|[[షహదా శాసనసభ నియోజకవర్గం|షహదా]]
|పద్మాకర్ విజయ్‌సింగ్ వాల్వి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|3
|నందుర్బార్
|విజయ్‌కుమార్ కృష్ణారావు గావిట్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|4
|నవపూర్
|శరద్ గావిట్
|
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ధూలే జిల్లా
|-
|5
|సక్రి
|యోగేంద్ర భోయే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|6
|ధూలే రూరల్
|శార్డ్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|7
|ధులే సిటీ
|[[అనిల్ అన్నా గోటే]]
|
|లోకసంగ్రామం
|-
|8
|సింధ్ఖేడ
|జయకుమార్ జితేంద్రసింగ్ రావల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|9
|షిర్పూర్
|కాశీరాం వెచన్ పవారా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |జల్గావ్ జిల్లా
|-
|10
|చోప్డా
|జగదీశ్చంద్ర వాల్వి
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|11
|రావర్
|శిరీష్ చౌదరి
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|12
|భుసావల్
|సంజయ్ వామన్ సావాకరే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|13
|జల్గావ్ సిటీ
|సురేష్ జైన్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|14
|జల్గావ్ రూరల్
|గులాబ్రావు బాబూరావు దేవకర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|15
|అమల్నేర్
|కృషిభూషణ్ సాహెబ్రావ్ పాటిల్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|16
|ఎరాండోల్
|చిమన్‌రావ్ పాటిల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|17
|చాలీస్‌గావ్
|రాజీవ్ అనిల్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|18
|పచోరా
|దిలీప్ వాఘ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|19
|జామ్నర్
|గిరీష్ మహాజన్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|20
|ముక్తైనగర్
|ఏకనాథ్ ఖడ్సే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|21
|మల్కాపూర్
|చైన్‌సుఖ్ మదన్‌లాల్ సంచేతి
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |బుల్దానా జిల్లా
|-
|22
|బుల్దానా
|విజయరాజ్ షిండే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|23
|చిఖిలి
|రాహుల్ సిద్ధవినాయక్ బోంద్రే
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|24
|సింధ్‌ఖేడ్ రాజా
|రాజేంద్ర షింగనే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|25
|మెహకర్
|సంజయ్ రాయ్ముల్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|26
|ఖమ్‌గావ్
|దిలీప్‌కుమార్ సనంద
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|27
|జలగావ్ (జామోద్)
|సంజయ్ శ్రీరామ్ కుటే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |అకోలా జిల్లా
|-
|28
|అకోట్
|సంజయ్ గవాండే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|29
|బాలాపూర్
|బలిరామ్ సిర్స్కర్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|30
|అకోలా వెస్ట్
|[[గోవర్ధన్ శర్మ|గోవర్ధన్ మంగీలాల్ శర్మ]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|31
|అకోలా తూర్పు
|హరిదాస్ భాదే
|
|భారీపా బహుజన్ మహాసంఘ్
|-
|32
|మూర్తిజాపూర్
|హరీష్ మరోటియప్ప మొటిమ
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |వాషిమ్ జిల్లా
|-
|33
|రిసోడ్
|సుభాష్ జానక్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|34
|వాషిమ్
|లఖన్ సహదేవ్ మాలిక్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|35
|కరంజా
|ప్రకాష్ దహకే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |అమరావతి జిల్లా
|-
|36
|ధమమ్‌గావ్ రైల్వే
|వీరేంద్ర జగ్తాప్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|37
|బద్నేరా
|రవి రాణా
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|38
|అమరావతి
|రావుసాహెబ్ షెకావత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|39
|టీయోసా
|యశోమతి చంద్రకాంత్ ఠాకూర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|40
|దర్యాపూర్
|అభిజిత్ అడ్సుల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|41
|మెల్ఘాట్
|కేవల్రామ్ కాలే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|42
|అచల్పూర్
|ఓంప్రకాష్ బాబారావు కాదు
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|43
|మోర్షి
|అనిల్ బోండే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |వార్ధా జిల్లా
|-
|44
|అర్వి
|దాదారావు కేచే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|45
|డియోలీ
|రంజిత్ ప్రతాపరావు కాంబ్లే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|46
|హింగ్‌ఘాట్
|అశోక్ షిండే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|47
|వార్ధా
|సురేష్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నాగ్‌పూర్ జిల్లా
|-
|48
|కటోల్
|అనిల్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|49
|సావ్నర్
|సునీల్ ఛత్రపాల్ కేదార్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|50
|హింగ్నా
|విజయబాబు ఘోడ్మరే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|51
|ఉమ్రేడ్
|సుధీర్ లక్ష్మణరావు పర్వే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|52
|నాగ్‌పూర్ నైరుతి
|దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|53
|నాగపూర్ సౌత్
|దీనానాథ్ పడోలె
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|54
|నాగ్పూర్ తూర్పు
|కృష్ణ పంచం ఖోప్డే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|55
|నాగ్పూర్ సెంట్రల్
|వికాస్ శంకర్రావు కుంభారే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|56
|నాగ్‌పూర్ వెస్ట్
|సుధాకర్ శ్యాంరావు దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|57
|నాగ్‌పూర్ నార్త్
|నితిన్ రౌత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|58
|కమ్తి
|చంద్రశేఖర్ బవాన్కులే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|59
|రామ్‌టెక్
|ఆశిష్ జైస్వాల్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |భండారా జిల్లా
|-
|60
|తుమ్సార్
|అనిల్ బావంకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|61
|భండారా
|నరేంద్ర భోండేకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|62
|సకోలి
|నానా పటోలే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |గోండియా జిల్లా
|-
|63
|అర్జుని మోర్గావ్
|రాజ్‌కుమార్ బడోలె
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|64
|తిరోరా
|ఖుషాల్ బోప్చే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|65
|గోండియా
|గోపాల్‌దాస్ శంకర్‌లాల్ అగర్వాల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|66
|అమ్గావ్
|రామర్తన్‌బాపు భర్తరాజ్‌బాపు రౌత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |గడ్చిరోలి జిల్లా
|-
|67
|ఆర్మోరి
|ఆనందరావు గెడం
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|68
|గడ్చిరోలి
|నామ్‌డియో ఉసెండి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|69
|అహేరి
|దీపక్ అత్రం
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |చంద్రపూర్ జిల్లా
|-
|70
|రాజురా
|సుభాష్ ధోటే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|71
|చంద్రపూర్
|నానాజీ సీతారాం శంకులే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|72
|బల్లార్పూర్
|[[సుధీర్ ముంగంటివార్]]
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|73
|బ్రహ్మపురి
|అతుల్ దేవిదాస్ దేశ్కర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|74
|చిమూర్
|[[విజయ్ నామ్‌దేవ్‌రావ్ వాడెట్టివార్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|75
|వరోరా
|సంజయ్ డియోటాలే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |యావత్మాల్ జిల్లా
|-
|76
|వాని
|వామన్‌రావ్ కాసవార్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|77
|రాలేగావ్
|వసంత చింధుజీ పురకే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|78
|యావత్మాల్
|నీలేష్ దేశ్‌ముఖ్ పర్వేకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|79
|డిగ్రాస్
|సంజయ్ రాథోడ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|80
|అర్ని
|శివాజీరావు మోఘే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|81
|పూసద్
|మనోహర్ నాయక్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|82
|ఉమర్ఖెడ్
|విజయరావు యాదవ్‌రావు ఖడ్సే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నాందేడ్ జిల్లా
|-
|83
|కిన్వాట్
|ప్రదీప్ జాదవ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|84
|హడ్గావ్
|మాధవరావు పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|85
|భోకర్
|[[అశోక్ చవాన్]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|86
|నాందేడ్ నార్త్
|డిపి సావంత్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|87
|నాందేడ్ సౌత్
|ఓంప్రకాష్ పోకర్ణ
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|88
|లోహా
|శంకర్ ధోంగే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|89
|నాయిగావ్
|వసంతరావు బల్వంతరావ్ చవాన్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|90
|డెగ్లూర్
|రావుసాహెబ్ అంతపుర్కర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|91
|ముఖేద్
|హన్మంతరావు పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |హింగోలి జిల్లా
|-
|92
|బాస్మత్
|జయప్రకాష్ రావుసాహెబ్ దండేగావ్కర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|93
|కలమ్నూరి
|రాజీవ్ సతావ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|94
|హింగోలి
|భౌరావు పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పర్భాని జిల్లా
|-
|95
|జింటూర్
|రాంప్రసాద్ వామన్‌రావు కదం
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|96
|పర్భాని
|సంజయ్ జాదవ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|97
|గంగాఖేడ్
|సీతారాం ఘండత్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|98
|పత్రి
|మీరా రెంగే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |జల్నా జిల్లా
|-
|99
|పార్టూర్
|సురేష్‌కుమార్ జెతలియా
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|100
|ఘనసవాంగి
|రాజేష్ తోపే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|101
|జల్నా
|కైలాస్ కిసన్‌రావ్ గోరంత్యాల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|102
|బద్నాపూర్
|సంతోష్ సాంబ్రే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|103
|భోకర్దాన్
|చంద్రకాంత్ పుండ్లికరావు దాన్వే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఔరంగాబాద్ జిల్లా
|-
|104
|సిల్లోడ్
|అబ్దుల్ సత్తార్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|105
|కన్నద్
|హర్షవర్ధన్ జాదవ్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|106
|ఫూలంబ్రి
|కళ్యాణ్ వైజినాథరావు కాలే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|107
|ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్
|ప్రదీప్ జైస్వాల్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|108
|ఔరంగాబాద్ వెస్ట్
|[[సంజయ్ శిర్సత్]]
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|109
|ఔరంగాబాద్ తూర్పు
|రాజేంద్ర దర్దా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|110
|పైథాన్
|సంజయ్ వాఘచౌరే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|111
|గంగాపూర్
|ప్రశాంత్ బాంబ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|112
|వైజాపూర్
|RM వాణి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |నాసిక్ జిల్లా
|-
|113
|నందగావ్
|పంకజ్ భుజబల్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|114
|మాలెగావ్ సెంట్రల్
|మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ అబ్దుల్ ఖలిక్
|
|జన్ సురాజ్య శక్తి
|-
|115
|మాలెగావ్ ఔటర్
|దాదాజీ భూసే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|116
|బాగ్లాన్
|ఉమాజీ బోర్స్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|117
|కాల్వన్
|అర్జున్ పవార్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|118
|చాంద్వాడ్
|శిరీష్‌కుమార్ కొత్వాల్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|119
|యెవ్లా
|ఛగన్ భుజబల్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|120
|సిన్నార్
|మాణిక్రావు కొకాటే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|121
|నిఫాద్
|అనిల్ కదమ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|122
|దిండోరి
|ధనరాజ్ మహాలే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|123
|నాసిక్ తూర్పు
|ఉత్తమ్రావ్ ధికాలే
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|124
|నాసిక్ సెంట్రల్
|వసంతరావు గీతే
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|125
|నాసిక్ వెస్ట్
|నితిన్ భోసాలే
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|126
|దేవ్లాలీ
|బాబన్ ఘోలప్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|127
|ఇగత్‌పురి
|నిర్మలా గావిట్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పాల్ఘర్ జిల్లా
|-
|128
|దహను
|రాజారామ్ ఓజారే
|
|[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మావోయిస్ట్)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|129
|విక్రమ్‌గడ్
|చింతామన్ వనగ
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|130
|పాల్ఘర్
|రాజేంద్ర గవిట్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|131
|బోయిసర్
|విలాస్ తారే
|
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బహుజన్ వికాస్ ఆఘడి]]
|-
|132
|నలసోపర
|క్షితిజ్ ఠాకూర్
|
|[[బహుజన్ వికాస్ అఘాడి|బహుజన్ వికాస్ ఆఘడి]]
|-
|133
|వసాయ్
|వివేక్ రఘునాథ్ పండిట్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |థానే జిల్లా
|-
|134
|భివాండి రూరల్
|విష్ణు సవర
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|135
|షాహాపూర్
|దౌలత్ దరోదా
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|136
|భివాండి వెస్ట్
|రషీద్ తాహిర్ మోమిన్
|
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]]
|-
|137
|భివాండి తూర్పు
|అబూ అజ్మీ
|
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]]
|-
|138
|కళ్యాణ్ వెస్ట్
|ప్రకాష్ భోయిర్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|139
|ముర్బాద్
|కిసాన్ శంకర్ కాథోర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|140
|అంబర్‌నాథ్
|బాలాజీ కినికర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|141
|ఉల్హాస్‌నగర్
|కుమార్ ఐలానీ
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|142
|కళ్యాణ్ ఈస్ట్
|గణపత్ గైక్వాడ్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|143
|డోంబివాలి
|రవీంద్ర చవాన్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|144
|కళ్యాణ్ రూరల్
|రమేష్ రతన్ పాటిల్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|145
|మీరా భయందర్
|గిల్బర్ట్ మెండోంకా
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|146
|ఓవాలా-మజివాడ
|ప్రతాప్ సర్నాయక్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|147
|కోప్రి-పచ్పఖాడి
|ఏకనాథ్ షిండే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|148
|థానే
|రాజన్ విచారే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|149
|ముంబ్రా-కాల్వా
|జితేంద్ర అవద్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|150
|ఐరోలి
|సందీప్ నాయక్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|151
|బేలాపూర్
|గణేష్ నాయక్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ముంబై సబర్బన్
|-
|152
|బోరివాలి
|గోపాల్ శెట్టి
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|153
|దహిసర్
|వినోద్ ఘోసల్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|154
|మగథానే
|ప్రవీణ్ దారేకర్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|155
|ములుండ్
|సర్దార్ తారా సింగ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|156
|విక్రోలి
|మంగేష్ సాంగ్లే
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|157
|భాండప్ వెస్ట్
|శిశిర్ షిండే
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|158
|జోగేశ్వరి తూర్పు
|రవీంద్ర వైకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|159
|దిందోషి
|రాజహన్స్ సింగ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|160
|కండివాలి తూర్పు
|ఠాకూర్ రమేష్ సింగ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|161
|చార్కోప్
|యోగేష్ సాగర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|162
|మలాడ్ వెస్ట్
|అస్లాం షేక్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|163
|గోరెగావ్
|సుభాష్ దేశాయ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|164
|వెర్సోవా
|బల్దేవ్ ఖోసా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|165
|అంధేరి వెస్ట్
|అశోక్ జాదవ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|166
|అంధేరి తూర్పు
|సురేష్ శెట్టి
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|167
|విలే పార్లే
|కృష్ణ హెగ్డే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|168
|చండీవాలి
|మహ్మద్ ఆరిఫ్ (నసీమ్) ఖాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|169
|ఘాట్‌కోపర్ వెస్ట్
|రామ్ కదమ్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|170
|ఘట్కోపర్ తూర్పు
|ప్రకాష్ మెహతా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|171
|మన్‌ఖుర్డ్ శివాజీ నగర్
|అబూ అజ్మీ
|
|[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]]
|-
|172
|అణుశక్తి నగర్
|నవాబ్ మాలిక్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|173
|చెంబూర్
|చంద్రకాంత్ హందోరే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|174
|కుర్లా
|మిలింద్ అన్నా కాంబ్లే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|175
|కాలినా
|కృపాశంకర్ సింగ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|176
|వాండ్రే ఈస్ట్
|బాల సావంత్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|177
|వాండ్రే వెస్ట్
|బాబా సిద్ధిక్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ముంబై సిటీ జిల్లా
|-
|178
|ధారవి
|వర్షా గైక్వాడ్
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|179
|సియోన్ కోలివాడ
|జగన్నాథ్ శెట్టి
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|180
|వడాలా
|కాళిదాస్ కొలంబ్కర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|181
|మహిమ్
|నితిన్ సర్దేశాయ్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|182
|వర్లి
|సచిన్ అహిర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|183
|శివాది
|బాలా నందగావ్కర్
|
|[[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన|ఎంఎన్ఎస్]]
|-
|184
|బైకుల్లా
|మధుకర్ చవాన్
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|185
|మలబార్ హిల్
|మంగళ్ లోధా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|186
|ముంబాదేవి
|అమీన్ పటేల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|187
|కొలాబా
|అన్నీ శేఖర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |రాయగడ జిల్లా
|-
|188
|పన్వెల్
|ప్రశాంత్ ఠాకూర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|189
|కర్జాత్
|సురేష్ నారాయణ్ లాడ్
|
|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ
|-
|190
|యురాన్
|వివేక్ పాటిల్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|191
|పెన్
|ధైర్యశిల్ పాటిల్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|192
|అలీబాగ్
|మీనాక్షి పాటిల్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|193
|శ్రీవర్ధన్
|సునీల్ తట్కరే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|194
|మహద్
|భరత్‌షేట్ గోగావాలే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |పూణే జిల్లా
|-
|195
|జున్నార్
|వల్లభ్ బెంకే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|196
|అంబేగావ్
|[[దిలీప్ వాల్సే పాటిల్]]
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|197
|ఖేడ్ 
|దిలీప్ మోహితే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|198
|షిరూర్
|అశోక్ రావుసాహెబ్ పవార్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|199
|దౌండ్
|రమేష్ థోరట్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|200
|ఇందాపూర్
|హర్షవర్ధన్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|201
|బారామతి
|అజిత్ పవార్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|202
|పురందర్
|విజయ్ శివతారే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|203
|భోర్
|సంగ్రామ్ అనంతరావు తోపాటే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|204
|మావల్
|సంజయ్ (బాల) విశ్వనాథ్ భేగాడే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|205
|చించ్వాడ్
|లక్ష్మణ్ పాండురంగ్ జగ్తాప్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|206
|పింప్రి
|అన్నా బన్సోడే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|207
|భోసారి
|విలాస్ లాండే
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|208
|వడ్గావ్ షెరీ
|బాపూసాహెబ్ పఠారే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|209
|శివాజీనగర్
|వినాయక్ నిమ్హాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|210
|కోత్రుడ్
|చంద్రకాంత్ మోకాటే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|211
|ఖడక్వాస్లా
|రమేష్ వాంజలే
|
|మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన
|-
|212
|పార్వతి
|మాధురి మిసల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|213
|హడప్సర్
|మహదేవ్ బాబర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|214
|పూణే కంటోన్మెంట్
|రమేష్ బాగ్వే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|215
|కస్బా పేత్
|గిరీష్ బాపట్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా
|-
|216
|అకోలే
|వైభవ్ మధుకర్ పిచాడ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|217
|సంగమ్నేర్
|బాలాసాహెబ్ థోరట్
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|218
|షిరిడీ
|రాధాకృష్ణ విఖే పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|219
|కోపర్‌గావ్
|అశోక్ కాలే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|220
|శ్రీరాంపూర్
|భౌసాహెబ్ మల్హరీ కాంబ్లే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|221
|నెవాసా
|శంకర్రావు గడఖ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|222
|షెవ్‌గావ్
|చంద్రశేఖర్ ఘూలే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|223
|రాహురి
|శివాజీ భానుదాస్ కర్దిలే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|224
|పార్నర్
|విజయరావు భాస్కరరావు ఆటి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|225
|అహ్మద్‌నగర్ సిటీ
|అనిల్ రాథోడ్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|226
|శ్రీగొండ
|బాబాన్‌రావ్ పచ్చపుటే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|227
|కర్జత్ జమ్‌ఖేడ్
|రామ్ షిండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |బీడ్ జిల్లా
|-
|228
|జియోరై
|బాదంరావు పండిట్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|229
|మజల్గావ్
|ప్రకాష్దాదా సోలంకే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|230
|బీడ్
|జైదత్త క్షీరసాగర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|231
|అష్టి
|సురేష్ దాస్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|232
|కై
|విమల్ ముండాడ
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|233
|పర్లి
|పంకజా ముండే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |లాతూర్ జిల్లా
|-
|234
|లాతూర్ రూరల్
|వైజనాథ్ షిండే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|235
|లాతూర్ సిటీ
|అమిత్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|236
|అహ్మద్పూర్
|బాబాసాహెబ్ పాటిల్
|
|[[రాష్ట్రీయ సమాజ్ పక్ష|రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష]]
|-
|237
|ఉద్గీర్
|సుధాకర్ భలేరావు
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|238
|నీలంగా
|శివాజీరావు పాటిల్ నీలంగేకర్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|239
|ఔసా
|బసవరాజ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఉస్మానాబాద్ జిల్లా
|-
|240
|ఉమార్గ
|జ్ఞానరాజ్ చౌగులే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|241
|తుల్జాపూర్
|మధుకరరావు చవాన్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|242
|ఉస్మానాబాద్
|ఓంప్రకాష్ రాజేనింబాల్కర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|243
|పరండా
|రాహుల్ మోతే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |షోలాపూర్ జిల్లా
|-
|244
|కర్మల
|దిగంబర్ బగల్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|245
|మధ
|బాబారావ్ షిండే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|246
|బర్షి
|దిలీప్ సోపాల్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|247
|మోహోల్
|లక్ష్మణ్ ధోబాలే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|248
|షోలాపూర్ సిటీ నార్త్
|విజయ్ దేశ్‌ముఖ్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|249
|షోలాపూర్ సిటీ సెంట్రల్
|ప్రణితి షిండే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|250
|అక్కల్కోట్
|సిద్రామప్ప పాటిల్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|251
|షోలాపూర్ సౌత్
|దిలీప్ మానే
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|252
|పంఢరపూర్
|భరత్ భాల్కే
|
|[[స్వాభిమాని పక్ష]]
|-
|253
|సంగోల
|గణపతిరావు దేశ్‌ముఖ్
|
|ది పీజెంట్స్ అండ్
వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|254
|మల్సిరాస్
|హనుమంత్ డోలాస్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |సతారా జిల్లా
|-
|255
|ఫాల్టాన్
|దీపక్ ప్రహ్లాద్ చవాన్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|256
|వాయ్
|మకరంద్ జాదవ్ పాటిల్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|257
|కోరేగావ్
|శశికాంత్ షిండే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|258
|మాన్
|జయకుమార్ గోర్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|259
|కరాడ్ నార్త్
|శామ్రావ్ పాండురంగ్ పాటిల్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|260
|కరాడ్ సౌత్
|విలాస్‌రావు పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|261
|పటాన్
|సత్యజిత్ పాటంకర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|262
|సతారా
|శివేంద్ర రాజే భోసలే
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |రత్నగిరి జిల్లా
|-
|263
|దాపోలి
|సూర్యకాంత్ దాల్వీ
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|264
|గుహగర్
|భాస్కర్ జాదవ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|265
|చిప్లున్
|సదానంద్ చవాన్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|266
|రత్నగిరి
|ఉదయ్ సమంత్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|267
|రాజాపూర్
|రాజన్ సాల్వి
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |సింధుదుర్గ్ జిల్లా
|-
|268
|కంకవ్లి
|ప్రమోద్ జాతర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|269
|కుడల్
|[[నారాయణ్ రాణే]]
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|270
|సావంత్‌వాడి
|దీపక్ వసంత్ కేసర్కర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |కొల్హాపూర్ జిల్లా
|-
|271
|చంద్‌గడ్
|బాబాసాహెబ్ కుపేకర్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|272
|రాధానగరి
|కేపీ పాటిల్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|273
|కాగల్
|హసన్ ముష్రిఫ్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|274
|కొల్హాపూర్ సౌత్
|సతేజ్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|275
|కార్వీర్
|చంద్రదీప్ నార్కే
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|276
|కొల్హాపూర్ నార్త్
|రాజేష్ వినాయకరావు క్షీరసాగర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|277
|షాహువాడి
|వినయ్ కోర్
|
|జన్ సురాజ్య శక్తి
|-
|278
|హత్కనంగాకు
|సుజిత్ మించెకర్
|{{party color cell|Shiv Sena}}
|[[శివసేన]]
|-
|279
|ఇచల్కరంజి
|సురేష్ గణపతి హల్వంకర్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|280
|శిరోల్
|ఎస్.ఆర్ పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
! colspan=&quot;5&quot; |సాంగ్లీ జిల్లా
|-
|281
|మిరాజ్
|సురేష్ ఖాడే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|282
|సాంగ్లీ
|శంభాజీ పవార్
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-
|283
|ఇస్లాంపూర్
|జయంత్ పాటిల్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|284
|శిరాల
|మాన్సింగ్ నాయక్
|{{party color cell|Independent (politician)}}
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]]
|-
|285
|పాలస్-కడేగావ్
|పతంగరావు కదమ్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|286
|ఖానాపూర్
|సదాశివరావు పాటిల్
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]
|-
|287
|తాస్గావ్-కవతే మహంకల్
|ఆర్ ఆర్ పాటిల్
|{{party color cell| Nationalist Congress Party}}
|[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]]
|-
|288
|జాట్
|ప్రకాష్ షెంగే
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనసభ]]</text>
      <sha1>ggq1h29jb1cmzwr34i3ag92bo1l86jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రమ్య సురేష్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>428254</id>
    <revision>
      <id>4978145</id>
      <parentid>4385315</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14599" sha1="harke745ksuvh6j18q2hfevo8gw0v1t" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=రమ్య సురేష్|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1982|10|12|df=y}}|birth_place=[[కొట్టాయం]], [[కేరళ]], భారతదేశం|alma_mater=కె.జి. కాలేజ్ ఆఫ్ నర్సింగ్|occupation=నటి|yearsactive=2018–ప్రస్తుతం|relatives=|parents={{ubl|పురుషోత్తమన్ నాయర్|రాజలక్ష్మి}}|children=2 (నవనీత్, నివేధ్యలతో సహా)|spouse={{marriage|సురేష్ ఎస్ నాయర్|2004}}}}

'''రమ్య సురేష్''' (ఆంగ్లం: Remya Suresh; జననం 1982 అక్టోబరు 12) [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమ]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన భారతీయ నటి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/1001-nunakal-trailer-promises-an-intriguing-drama-filled-with-emotions/articleshow/102563423.cms|title='1001 Nunakal' trailer promises an intriguing drama filled with emotions|date=August 9, 2023|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2018లో అరంగేట్రం చేసి ''కుట్టన్పిల్లాయుడే శివరాత్రి'' చిత్రంలో తన నటనకు గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 31, 2022|title=പടവെട്ടിലെ പുഷ്പ ആകാൻ വീട്ടിൽ പശുവിനെ മേടിച്ചു, തെങ്ങുകയറ്റം പഠിച്ചു; രമ്യ സുരേഷ് അഭിമുഖം|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/remya-suresh-actress-interview-padavettu-film-nivin-pauly-her-struggle-to-get-in-to-character-1.8005329|website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ആ ക്യാരക്ടർ ചെയ്യണമെന്ന് ആഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു; പൃഥ്വിരാജിന്റെ ഭാര്യയാകണോ എന്ന് പറഞ്ഞ് ട്രോളരുത്; രമ്യ സുരേഷ്|url=https://www.doolnews.com/remya-suresh-talks-about-her-favorite-characters-64-123.html}}&lt;/ref&gt; అప్పటి నుండి రమ్య అనేక మలయాళ చిత్రాలలో ప్రముఖ పాత్రలను పోషించింది, వీటిలో విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన ''నజన్ ప్రకాశన్'' (2018), పాపమ్ చేయతవర్ కల్లెరియట్టే (2020), ''యువమ్'' (2021), [[నిజల్ (2021 సినిమా)|''నిజల్'']] (2021), జాన్ ఈ. మ్యాన్ (2021), అర్చనా 31 నాట్ అవుట్ (2022) మొదలైనవి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 21, 2023|title=ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ച നടിയെന്ന പരാമർശം തന്നെ വേദനിപ്പിച്ചിട്ടില്ല: രമ്യ സുരേഷ്|url=https://ml.b4blaze.com/ramya-suresh-about-her-characters/|access-date=2024-12-27|archive-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425094251/https://ml.b4blaze.com/ramya-suresh-about-her-characters/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 20, 2023|title='ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ച നടി' എന്ന പരാമർശം വേദനിപ്പിച്ചിട്ടില്ല- രമ്യ|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-remya-suresh-about-controversial-comment-about-her-youtube-reviewer-akhil-marar-1.8407876|website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title='പടവെട്ടി'ലെ പുഷ്പ; രമ്യ സുരേഷിന് ഇനിയും വേണം കാമ്പുള്ള വേഷങ്ങൾ|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/remya-suresh-actress-padavettu-interview-rki4rp}}&lt;/ref&gt;

2018 మలయాళ చిత్రం ''కుట్టన్పిల్లాయుడే శివరాత్రి'' లో రాజీ మామి పాత్రతో ఆమె మంచి గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ആ രമ്യ സുരേഷ് ഞാനല്ല, കോസ്റ്റ്യൂമുമായി എനിക്ക് യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല; സിനിമയ്ക്ക് വേണ്ടി നാട്ടില്‍ എത്തിയത് റിസ്ക്കായിരുന്നു - നടി രമ്യ സുരേഷ്|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-remya-suresh-about-her-movies/articleshow/95398863.cms|website=Samayam Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 1, 2023|title=സൈബർ ആക്രമണങ്ങളാണ് എനിക്ക്‌ സിനിമാ മോഹം നൽകിയത്‌ - രമ്യ സുരേഷ്|url=https://www.mathrubhumi.com/videos/interviews/actress-remya-suresh-interview-on-talkies-1.8951029|website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ഒറ്റയടിക്ക് കണ്ടാൽ ഞാൻ ആണെന്നെ പറയൂ; പക്ഷേ സത്യം നിങ്ങൾ അറിയണം; പ്രചരിക്കുന്ന അശ്ലീല വീഡിയോക്ക് പിന്നിലെ യാഥാർഥ്യം; രമ്യ സുരേഷ് പറയുന്നു!|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-remya-suresh-s-live-goes-viral-on-social-media/articleshow/83164545.cms|website=Samayam Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=പെൺകുട്ടികളുടെ വ്യാജ നഗ്നവിഡിയോ വൻ വിലയ്‌ക്ക്; നടി രമ്യ പറയുന്നു: ആ ഗ്രൂപ്പാണ് പിന്നിൽ|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/06/07/actress-remya-suresh-about-fake-video-and-case-detials.html|website=www.manoramaonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ഇവരെ കണ്ടാല്‍ ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ച നടിയെന്ന് തോന്നുന്നുണ്ടോ? വിമർശനത്തിന് അഖിൽ മാരാരുടെ മറുപടി!|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/akhil-marar-supports-actress-remya-suresh-viral-post/articleshow/97816802.cms|website=Samayam Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malayalam actress Remya Suresh's morphed porn video goes viral; here's how the actress reacted; Read details|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/malayalam-actress-remya-suresh-s-morphed-porn-video-goes-viral-here-s-how-the-actress-reacted-read-details-syt-qu7tvi|website=Asianet News Network Pvt Ltd}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malayalam actress Remya Suresh breaks down while talking about morphed video, files complaint with police and cyber cell &amp;#124; Malayalam Movie News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/malayalam-actress-remya-suresh-breaks-down-while-talking-about-morphed-video-files-complaint-with-police-and-cyber-cell/videoshow/83214759.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== విద్యాభ్యాసం ==
రమ్య సురేష్ కె. జి. కాలేజ్ ఆఫ్ నర్సింగ్ నుండి నర్సింగ్ డిగ్రీని పూర్తిచేసింది.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
రమ్య 2004 జనవరి 1న సురేష్ ఎస్. నాయర్ ను వివాహం చేసుకుంది. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారుః ఒక కుమారుడు, నవనీత్, ఒక కుమార్తె, నివేద్యా.
== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం
! scope=&quot;col&quot; |శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; |పాత్ర
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |గమనిక
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |మూలం
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|''కుట్టన్పిల్లాయుడే శివరాత్రి''
|రాజీ మామి
|అరంగేట్రం
|&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|date=3 June 2021|title=Malayalam actress Remya Suresh breaks down, files complaint against morphed content|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/malayalam-actress-remya-suresh-breaks-down-files-complaint-against-morphed-content-1810466-2021-06-03|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|''నజన్ ప్రకాశన్''
|సలిమీ తల్లి
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|2019
|''పాపమ్ చేయతవర్ కల్లేరియట్టే''
|స్టెల్లా
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2021
|''యువమ్''
|రమణి
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''[[నిజల్ (2021 సినిమా)|నిజల్]]''
|భాను
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''జాన్. ఇ. మ్యాన్''
|నాన్సీ
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2022
|''అర్చనా 31 నాటౌట్''
|వనజ
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''మలయంకుంజు''
|హెడ్ నర్స్
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''సబాష్ చంద్రబోస్''
|ప్రమీలా
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''విష్ణుడా మెజో''
|మెజో తల్లి
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''పడవేట్టు''
|పుష్ప
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''సౌదీ వెల్లాక్కా''
|కాలా
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''1001 నునాకల్''
|ఇందూ
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2023
|''క్రిస్టోఫర్''
|అనీ తల్లి
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''అలంకం''
|సీతమ్మ
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''వెల్లారి పట్టణం''
|యశోద
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''పచువుమ్ అథ్బుత విలక్కుమ్''
|సులోచనా
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2024
|''ఆనందపురం డైరీస్''
|మాలిని తల్లి
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''వయసెత్రాయ్యీ? ముప్తీ..!''
|సఖావు వనజ
|
|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
|''కుండాల పురాణం''
|లీలా
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Kunddala Puranam Review: The Right Dose Of Feel-good That Can Be Enjoyed At Every Watch|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/kunddala-puranam-review-the-right-dose-of-feel-good-that-can-be-enjoyed-at-every-watch-review-111337815|access-date=2024-07-09|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[వేట్టయన్]]''
|శరణ్య తల్లి
|తమిళ సినిమా
|
|-
|}

== వివాదాలు ==
సోషల్ మీడియాలో తన డీప్ ఫేక్ అశ్లీల వీడియో లీక్ అయిన తరువాత రమ్య సురేష్ ఫిర్యాదు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=SHOCKING! This actress breaks down over morphed video; files complaint|url=https://admin.tellychakkar.com/movie/movie-news/shocking-actress-breaks-down-over-morphed-video-files-complaint-210604|website=admin.tellychakkar.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malayalam actress Remya Suresh opens up about morphed pornographic video|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2021/06/03/malayalam-actress-remya-suresh-morphed-pornographic-video.html|website=The Week}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=T. N. M.|date=June 5, 2021|title=Malayalam actor Remya Suresh files complaint over fake video|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/malayalam-actor-remya-suresh-files-complaint-over-fake-video-150142|website=The News Minute}}&lt;/ref&gt; భావోద్వేగంతో కూడిన [[ఫేస్‌బుక్]] పోస్ట్లో, అలప్పుజ పోలీసులకు, సైబర్ సెల్ కు ఫిర్యాదు చేసినట్లు పేర్కొంది. అలాగే, &quot;నేను రమ్య సురేష్. ఇంటర్నెట్లో వ్యాప్తి చెందుతున్న వీడియోతో నాకు ఎలాంటి సంబంధం లేదు. అదే వీడియోకు సంబంధించి చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోబడతాయి. దయచేసి దీన్ని వ్యాప్తి చేయవద్దు&quot; అని తెలిపింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 3, 2021|title=Malayalam actor Remya Suresh breaks down over morphed video|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-actor-remya-suresh-breaks-down-over-morphed-video-7342491/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 3, 2021|title=Malayalam actress Remya Suresh breaks down as she opens up about her morphed pornographic video going viral|url=https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/malayalam-actress-remya-suresh-breaks-down-as-she-opens-up-about-her-morphed-pornographic-video-going-viral-1839866/|website=Bollywood Life|access-date=2024-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125141927/https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/malayalam-actress-remya-suresh-breaks-down-as-she-opens-up-about-her-morphed-pornographic-video-going-viral-1839866/|archive-date=2025-01-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vanlalfaki|first=Jessica|title=10 Things To Know About Malayalam Actor Remya Suresh's Morphed Video Controversy|url=https://www.shethepeople.tv/shestars/remya-suresh-viral-video-fake/|website=www.shethepeople.tv}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1982 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ నటీమణులు]]</text>
      <sha1>harke745ksuvh6j18q2hfevo8gw0v1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>షఫీ (దర్శకుడు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>429718</id>
    <revision>
      <id>4978067</id>
      <parentid>4955574</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13174" sha1="b1fc9xpm4z3ne5mwyki9donejqx1qv9" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=షఫీ|image=Director shafi-photo.jpg|caption=2008లో ఒక సినిమా లొకేషన్‌లో షఫీ|birth_name=రషీద్ ఎం. హెచ్.|birth_date={{birth date|1968|2|18|df=y}}|birth_place=[[ఎర్నాకులం]], [[కేరళ]], భారతదేశం|death_date={{death date and age|2025|1|26|1968|2|18|df=y}}|death_place=ఎర్నాకులం, కేరళ, భారతదేశం|occupation={{hlist|సినిమా దర్శకుడు| స్క్రీన్ రైటర్}}|yearsactive=1995–2025|spouse=|partner=|children=|relatives=రఫీ మెకార్టిన్ (సోదరుడు)&lt;br /&gt;[[సిద్ధిక్ (దర్శకుడు)]] (మామ)|parents=|website=}}

రషీద్ ఎమ్. హెచ్. (1968 ఫిబ్రవరి 18 - 2025 జనవరి 26), తన రంగస్థల పేరు '''షఫీ'''తో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన [[మలయాళ సినిమా]] పనిచేసిన భారతీయ చిత్ర దర్శకుడు, హాస్య చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించినందుకు బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malayalam Director Shafi Latest Film {{!}} KeralaBoxOffice.com|url=http://keralaboxoffice.com/tag/malayalam-director-shafi-latest-film|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706171023/http://www.keralaboxoffice.com/tag/malayalam-director-shafi-latest-film|archive-date=6 July 2016|access-date=27 May 2013}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఒక తమిళ చిత్రానికి కూడా దర్శకత్వం వహించాడు. షఫీ 2001లో ''వన్ మ్యాన్ షో'' దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేసాడు. రఫీ మెకార్టిన్ ద్వయం రఫీ అతని అన్నయ్య. దర్శకుడు సిద్దిక్ వారి మామయ్య. 1990ల మధ్యలో దర్శకుడు రాజసేనన్, రఫీ మెకార్టిన్ ద్వయం సహాయకుడిగా షఫీ తన సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు.

== కెరీర్ ==
2001లో విడుదలైన ''వన్ మ్యాన్ షో'' చిత్రంతో షఫీ తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు. ఆయన 10కి పైగా చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. ఆయన నటించిన ముఖ్యమైన చిత్రాలు కళ్యాణరామన్ (2002), ''పులివల్ కళ్యాణం'' (2003), తొమ్మనుం మక్కలం (2005), మాయవి (2007), చట్టంబినడు (2009), టూ కంట్రీస్ (2015). 2018లో, షఫీ దర్శకత్వం వహించిన మెగా స్టేజ్ షో మధురామ్ 18 అమెరికా, కెనడాలో 15 దశల్లో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. 2019లో షఫీ చిల్డ్రన్స్ పార్క్ చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించాడు.

== మరణం ==
అతను 2025 జనవరి 26న ఆస్టర్ మెడిసిటీలో 56 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-01-26|title=Director Shafi: ఇండస్ట్రీలో విషాదం.. ప్రముఖ డైరెక్టర్ షఫీ కన్నుమూత.. - Telugu News {{!}} Malayalam Director Shafi Passed Away {{!}} TV9 Telugu|url=https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/malayalam-director-shafi-passed-away-1455030.html|access-date=2025-01-26|website=web.archive.org|archive-date=2025-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126090756/https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/malayalam-director-shafi-passed-away-1455030.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ఇటీవల ఆయనకు గుండెపోటు వచ్చి ఆసుపత్రిలో చేరాడు. తరువాత, అతను మెదడు శస్త్రచికిత్స తర్వాత వెంటిలేటర్పై ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=26 January 2025|title=Malayalam filmmaker Shafi passes away 26/01/25|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malayalam-filmmaker-shafi-passes-away-9795240/|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 January 2025|title=Filmmaker Shafi in critical condition|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/filmmaker-shafi-in-critical-condition/article69124096.ece|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!స్క్రీన్ రైటర్
!తారాగణం
|'''గమనిక'''
|-
|1995
|''ఆదిత్యా కనమణి''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], [[బిజు మీనన్]]
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్
|-
|1995
|''పుతుక్కోట్టయిల్ పుతుమనావలన్''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]]
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్
|-
|1997
|''సూపర్మ్యాన్''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]]
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్
|-
|1997
|''ది  కార్''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]]
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్
|-
|1999
|''ఫ్రెండ్స్''
|[[సిద్ధిక్ (దర్శకుడు)|సిద్దిఖీ]]
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], ముఖేష్, శ్రీనివాసన్
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్
|-
|2000
|''తెంకసిపట్టణం''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[సురేష్ గోపీ|సురేష్ గోపి]], [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]]
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్
|-
|2001
|''వన్ మ్యాన్ షో''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]], [[సంయుక్త వర్మ]], కళ్వవన్ మణి, మన్యా[[మాన్య|మాన్యా]]
|
|-
|2002
|''కళ్యాణ రామన్''
|బెన్నీ పి. నాయరంబలం
|[[దిలీప్‌|దిలీప్]], [[నవ్య నాయర్]], కుంచక్కో బోబన్, [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]], [[లాలూ అలెక్స్]], ఇన్నోసెంట్[[ఇన్నోసెంట్|అమాయక.]]
|
|-
|2003
|''పులివల్ కళ్యాణం''
|ఉదయకృష్ణ &amp;amp; సిబి కె. థామస్
|జయసూర్యా, [[కావ్య మాధవన్|కావ్యా మాధవన్]], [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]], లాలూ అలెక్స్, [[సలీం కుమార్]], [[కొచ్చిన్ హనీఫా]], హరిశ్రీ అశోకన్, [[జగతి శ్రీకుమార్]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|''తొమ్మనం మక్కలం''
|బెన్నీ పి. నాయరంబలం
|[[మమ్ముట్టి]], [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]], [[రాజన్ పి. దేవ్]], లయ, [[సలీం కుమార్]], జనార్దన్, కళశాల బాబు
|
|-
|మజా (తమిళం) 
|విజి బెన్నీ పి. నాయరంబలం (కథ) &lt;br /&gt;
|[[విక్రమ్]], [[ఆసిన్|అసిన్]], పశుపతి, [[మణివణ్ణన్ (నటుడు)|మణివన్నన్]], [[వడివేలు]], [[బిజు మీనన్]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''మాయావి''
|రఫీ మెకార్టిన్
|[[మమ్ముట్టి]], గోపిక, [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[మనోజ్ కె. జయన్|మనోజ్ కె జయన్]], [[సలీం కుమార్]]
|
|-
|''చాక్లెట్''
|సచీ &amp;amp; సేతు
|[[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]], [[రోమా అస్రానీ]], జయసూర్యా, [[సంవృత సునీల్]], [[సలీం కుమార్]], [[రమ్య నంబీశన్|రమ్య నంబీసన్]]
|
|-
|2008
|''లాలిపాప్''
|బెన్నీ పి. నాయరంబలం
|[[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]], [[కుంచాకో బోబన్]], జయసూర్యా, భావన, [[రోమా అస్రానీ]],
|
|-
|2009
|''చతాంబినాడు''
|బెన్నీ పి. నాయరంబలం
|[[మమ్ముట్టి]], [[లక్ష్మీ రాయ్]], [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్దిఖీ]], [[మనోజ్ కె. జయన్|మనోజ్ K.Jayan]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[సలీం కుమార్]], విను మోహన్
|
|-
|2010
|''మేరిక్కుందోరు కుంజాడు''
|బెన్నీ పి. నాయరంబలం
|[[దిలీప్‌|దిలీప్]], [[బిజు మీనన్]], భావన, విజయరాఘవన్, ఇన్నోసెంట్, [[సలీం కుమార్]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''మేకప్ మ్యాన్''
|సచీ &amp;amp; సేతు
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], [[షీలా కౌర్|షీలా]], [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్దిఖీ]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]]
|
|-
|''వెనిసిల్ వ్యపారి''
|జేమ్స్ ఆల్బర్ట్
|[[మమ్ముట్టి]], [[కావ్య మాధవన్|కావ్యా మాధవన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[పూనమ్ బజ్వా]]
|
|-
|2012
|''101 వెడ్డింగ్స్''
|[[కలవూరు రవికుమార్]]
|కుంచకో బోబన్, జయసూర్యా, [[బిజు మీనన్]], [[సంవృత సునీల్]], [[భామ (నటి)|భామా]]
|
|-
|2015
|''టు కంట్రీస్‌''
|రఫీ
|[[దిలీప్‌|దిలీప్]], [[మమతా మోహన్ దాస్|మమతా మోహన్దాస్]], [[అజు వర్గీస్]], ముఖేష్, జగదీష్
|
|-
|2017
|''షెర్లాక్ టామ్స్''
|స్క్రీన్ ప్లే షఫీ, నజీమ్ కోయా, సచ్చిస్టోరీః నజీమ్ కోయ &amp; సచ్చీ&lt;br /&gt;
|[[బిజు మీనన్]], [[మియా జార్జ్|మియా]], [[సలీం కుమార్]]
|
|-
|2018
|''ఒరు పళయ బాంబు కాధా''
|బింజు జోసెఫ్ &amp; సునీల్ కర్మ
|బిబిన్ జార్జ్, [[ప్రయాగ మార్టిన్]], హరీష్ కనరన్హరీష్ కనారన్
|
|-
|2019
| ''చిల్డ్రన్స్ పార్క్''&lt;ref name=&quot;CE&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/jun/03/parenthood-is-the-central-theme-in-childrens-park-shafi-12018.html|title=Parenthood is the central theme in Children's Park: Shafi|last=Shrijith|first=Sajin|work=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|రఫీ
|విష్ణు ఉన్నికృష్ణన్, షరాఫుద్దీన్, ద్రూవ్, [[గాయత్రి సురేష్]], [[మానస రాధాకృష్ణన్]]
|
|-
|2022
|''ఆనందం పరమానందం''
|ఎం సింధురాజ్
|షరాఫుద్దీన్, [[ఇంద్రన్స్]] [[అజు వర్గీస్]],  [[బైజు సంతోష్]] 
|
|-
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:1968 జననాలు]]</text>
      <sha1>b1fc9xpm4z3ne5mwyki9donejqx1qv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎం.అబ్దుల్ గఫూర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>429741</id>
    <revision>
      <id>4978103</id>
      <parentid>4423063</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="k5800krxubs65ownntfpc4v2g64o8od" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|office=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]|termstart=2004|termend=2009|predecessor=[[టి.జి.వెంకటేష్]]|successor=టి.జి.వెంకటేష్|constituency=[[కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]]|termstart1=1994|termend1=1999|predecessor1=[[వి. రాంభూపాల్ చౌదరి]]|successor1=టి.జి.వెంకటేష్|constituency1=[[కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]]}}

'''ఎం. అబ్దుల్ గఫూర్''', సిఐటియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర కార్యదర్శి, అఖిల భారత సిఐటియు ఉపాధ్యక్షుడు, సిపిఎమ్ కేంద్ర కమిటీ సభ్యుడు. ఆయన [[కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[1994 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1994]], [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో శాసనసభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. కర్నూలులో [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] అభ్యర్థిగా విజయం సాధించాడు. [[1989 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989 ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లలో ఆయన ఈ స్థానానికి పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. 2004 ఎన్నికలలో ఆయన మళ్ళీ ఈ స్థానాన్ని గెలుచుకున్నాడు. [[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009 ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లలో అదే నియోజకవర్గం నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ అభ్యర్థి [[టి.జి.వెంకటేష్]] చేతిలో ఓడిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{Cite web|title=Sitting and previous MLAs from Kurnool Assembly Constituency|url=http://www.elections.in/andhra-pradesh/assembly-constituencies/kurnool.html|access-date=2018-01-04|publisher=Infobase}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:రాయలసీమ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]]</text>
      <sha1>k5800krxubs65ownntfpc4v2g64o8od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మేరీ ఫ్రాన్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430812</id>
    <revision>
      <id>4978014</id>
      <parentid>4515257</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13961" sha1="p4zfhejtju8oz5dbrznv6wku0jm6xel" xml:space="preserve">వృత్తిపరంగా '''మేరీ ఫ్రాన్స్''' గా ప్రసిద్ధి చెందిన '''మేరీ-ఫ్రాన్స్ గార్సియా''' (ఫ్రెంచ్ అల్జీరియాలోని ఒరాన్ లో 1946 ఫిబ్రవరి 9న జన్మించారు) ఫ్రెంచ్ [[గాయకులు|గాయని]], నటి. ఆమె 1970ల నాటి ట్రాన్స్ జెండర్ పారిస్ పాప్ ఐకాన్.

== జీవితచరిత్ర ==
మేరీ-ఫ్రాన్స్ 1969 లో [[లాటిన్]] క్వార్టర్ ఆఫ్ పారిస్ లోని అల్కాజర్ [ఎఫ్ ఆర్] క్యాబరే బార్ ద్వారా నియమించబడింది, అక్కడ ఆమె మార్లిన్ మన్రో పాత్రను పోషించడం ద్వారా గుర్తింపు పొందింది. ఆమె 1987 వరకు ఆ సంగీత మందిర ప్రముఖులలో ఒకరిగా కొనసాగింది. ఆమె గై హోక్వెంగెమ్ తో కలిసి ఫ్రంట్ హోమోసెక్సుయెల్ డి'యాక్షన్ రివల్యూషన్నేర్ (ఎఫ్ హెచ్ ఆర్, 'హోమోసెక్సువల్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ రివల్యూషనరీ యాక్షన్') లో సభ్యురాలు అయింది. ఎఫ్.హెచ్.ఎ.ఆర్ సభ్యురాలిగా, ఆమె రెచెర్చెస్ పత్రికలో ఇంటర్వ్యూ చేయబడింది (ప్రత్యేక సంచిక &quot;ట్రోయిస్ మిలియర్డ్స్ డి పెర్వర్స్&quot; (3 బిలియన్ వికృతులు), 1973). ఆమె హెలెన్ హజేరాతో కలిసి గాజోలిన్స్ అనే చిన్న సమూహంలో సభ్యురాలు. అడోల్ఫో అరిటా (1974) రచించిన లెస్ ఇంట్రస్టింగ్స్ డి సిల్వియా కౌస్కీలో ఈ రెండూ ప్రదర్శించబడ్డాయి.

మేరీ-ఫ్రాన్స్ను తరచుగా లింగమార్పిడి వ్యక్తిగా సూచించేవారు, ఆమె ఇష్టపడని పదం, కొన్ని టెలివిజన్ అతిధేయలు స్వయంచాలకంగా ప్రశ్నించిన పదం.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lalalala.org/letravestiegerie.html|title=Le 'travesti égérie des années Palace', ou comment, en évoquant la chanteuse Marie France, le quotidien Libération révèle les contours réels de sa propre pensée|last=Jérôme Reybaud|date=April 2004}}&lt;/ref&gt; &quot;ఒకరు అవతలి వైపుకు వెళ్ళినప్పుడు, వారు ఈ బిరుదును ఎందుకు ఉంచుతారు?&quot; అని ఆమె విచారం వ్యక్తం చేసింది.

ఆమె 1976 లో ఆండ్రే టెచినే చేత బరోకోలో గాయనిగా కనిపించింది, అక్కడ ఆమె ఫిలిప్ సర్డే రాసిన &quot;ఆన్ సే వోయిట్ సే వోయిర్&quot; అనే పాటను నిర్మించింది. ఆమె నాటకరంగంలో తన నట జీవితాన్ని కొనసాగించింది, ముఖ్యంగా 1979 లో మార్గురైట్ డ్యూరాస్ రాసిన లె నవీర్ నైట్ లో. ఆమె 1980 లో 39 డి ఫివ్రే (39&amp;nbsp;°C ఫీవర్) ఆల్బమ్ ను రికార్డ్ చేసింది, 1960 ల పాప్ (గిలియన్ హిల్స్, జానీ హాలీడే, సిల్వీ వర్టన్, రాకీ వోల్కనో) యొక్క అనేక ప్రదర్శనలను ప్రదర్శించింది. ఆమె 1987 లో టెచిన్ దర్శకత్వం వహించిన లెస్ ఇన్నోసెంట్స్ చిత్రంలో నటించింది. 1993లో, ఆమె మార్క్ ఆల్మండ్ తో కలిసి ఎడిత్ పియాఫ్ చేత ఒక పాటను రికార్డ్ చేసింది. డేనియల్ డార్క్, మిర్వైస్ 1997లో ఆమెతో కలిసి ఆమె పేరుగల ఆల్బమ్ లో పనిచేశారు. 2003లో డేవ్ తన ఆల్బమ్ డౌక్స్ టామ్ లో ఆమెను ఆహ్వానించారు. ఫ్రెడెరిక్ బాటన్ 2005లో ఆమె కోసం అనేక పాటలు రాశారు. 2006 చివరలో, లియోనార్డ్ లాస్రీ [ఎఫ్ఆర్], మేరీ ఫ్రాన్స్ &quot;డు డెసిర్ ఔ బౌట్ డెస్ డోయిగ్స్&quot; అనే పేరుతో ఒక డ్యూయెట్ పాడారు. ఈ పాట మొదటి లియోనార్డ్ లాస్రీ ఆల్బమ్ డెస్ ఇల్యూషన్స్ లో ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 November 2006|title=Léonard Lasry - Des Illusions|url=https://www.discogs.com/de/L%C3%A9onard-Lasry-Des-Illusions/release/1948721|access-date=2021-01-06|website=Discogs|language=}}&lt;/ref&gt;

మేరీ ఫ్రాన్స్ కూడా అక్టోబర్ 2007లో విడుదలైన తన చివరి ఆల్బమ్లో హెలెనా నోగుయెరాతో ఒక యుగళగీతం ప్రచురించింది. 2008లో, మేరీ ఫ్రాన్స్ పూర్తిగా జాక్వెస్ దువాల్ రాసిన, మియామ్ మాన్స్టర్ మియామ్ స్వరపరిచిన రాక్ 'ఎన్' రోల్ గ్యారేజ్ ఆల్బమ్ను రికార్డ్ చేసింది. ఈ ఆల్బమ్కు ఫాంటమ్ ఫీట్ అని పేరు పెట్టారు. ''ఫాంటమ్ ఫీట్. మేరీ ఫ్రాన్స్''.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=''Phantom'' (20)|url=https://www.discogs.com/de/artist/1110141-Phantom-20|access-date=2021-03-16|website=Discogs|language=}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

* 1963: టామీస్ సీక్రెట్''టామీ యొక్క రహస్య''
* 1969: లెస్ కెమిన్స్ డి కాట్మండౌ ఆండ్రే కాయట్టే
* 1972: అడాల్ఫో అరియెటా రచించిన లెస్ ఇంట్రిగ్యూస్ డి సిల్వియా కౌస్కి (కార్మెన్ గా) 
* 1973: ఐ విల్ వాక్ లైక్ ఎ క్రేజీ హార్స్ బై ఫెర్నాండో అరాబల్&lt;ref&gt;{{Citation|title=''J'irai Comme un Cheval Fou'' (1973)|date=29 May 2007|url=https://www.rottentomatoes.com/m/i_will_walk_like_a_crazy_horse|language=en|access-date=2021-06-11}}&lt;/ref&gt;
* 1974: జాక్వెస్ రాబియోల్స్ రచించిన లే జార్డిన్ డెస్ హెస్పెర్రైడ్స్
* 1974: లే సుజేత్ ఓ లె సెక్రెటైర్ ఆక్స్ మిల్లె ఎట్ అన్ టిరోయిర్స్ బై జోక్విన్ నోస్సీ అండ్ జోక్విన్ లెడో
* 1975: చార్లెస్ మాట్టన్ రచించిన స్పెర్ములా
* 1976: ఆండ్రే టెచినే రచించిన బరోక్కో (ది సింగర్గా &lt;ref&gt;{{Citation|title=Barocco (1976)|date=23 March 2004|url=https://www.rottentomatoes.com/m/barocco|language=en|access-date=2021-06-11}}&lt;/ref&gt;
* 1985: గెరార్డ్ మోర్డిల్లాట్ రచించిన బిల్లీ జీ కిక్
* 1985: లవ్ సర్కిల్స్ (ఫ్రెంచ్ః లా రోండే డి ఎల్ అమౌర్) (సుజీ &lt;ref&gt;{{IMDb title|title=Love Circles {{noitalic|(1985)}}}}&lt;/ref&gt;
* 1987: జెరార్డ్ కోరాంట్ రచించిన సినిమాటన్ n ° 949
* 1987: లెస్ ఇన్నోసెంట్స్ బై ఆండ్రే టెచినే (యాస్ ది సింగర్) 
* 1987: లెస్ కెఫ్స్ బై జోసియాన్ బాలాస్కో (ఆస్ ది కోచ్) 
* 1991: హెర్వే పాలుడ్ రచించిన లా గామైన్
* 1994: యునే ఎక్స్పీరియెన్స్ డి హైప్నోస్ టెలివిజువెల్ (చిన్న చిత్రం) 
* 1998: బెల్లె మామన్-గాబ్రియేల్ అఘియోన్ (మేరీ-క్లాడ్ గా, లా పుట్ అని పిలుస్తారు, 'వేశ్య' &lt;ref&gt;{{Citation|title=''Belle Maman'' (1999)|date=10 March 1999|url=https://www.rottentomatoes.com/m/belle_maman_1998|language=en|access-date=2021-06-11}}&lt;/ref&gt;
* 2003: అలైన్ పక్కాడిస్, అన్ హెరోస్ ఇన్ (మీడియం-పొడవు డాక్యుమెంటరీ) గ్రెగోరీ హెర్వెలిన్, వ్లాదిమిర్ టైబిన్ (స్వయంగా) 
* 2003: లే ఫాంటమ్ డి 'హెన్రీ లాంగ్లోయిస్ (డాక్యుమెంటరీ) జాక్వెస్ రిచర్డ్ (ఆమె వలె) &lt;ref&gt;{{Citation|title=''Henri Langlois: The Phantom of the Cinematheque'' (2004)|date=21 May 2004|url=https://www.rottentomatoes.com/m/henri_langlois_the_phantom_of_the_cinematheque|language=en|access-date=2021-06-11}}&lt;/ref&gt;
* 2010: జాక్వెస్ రిచర్డ్ యొక్క భార్య, సోదరులు
* 2011: ''చెర్రీస్-చెర్రీ'' డి ఆంటోనీ హిక్లింగ్ (చిన్న చిత్రంః క్రిస్టీన్ మింగోతో ఆమెగా &lt;ref&gt;{{Cite web|date=26 September 2011|title=Bande annonce officielle|url=https://www.youtube.com/watch?v=kkWYEcYYx1c|website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== డిస్కోగ్రఫీ ==

* &quot;డైసీ/డెరెగ్లీ&quot; (1977) -సింగిల్ (రొమాంటిక్) 
* &quot;లాస్ ఏంజిల్స్/మేరీ ఫ్రాంకోయిస్ సే సూసైడ్&quot; (1978) -సింగిల్ (ఫోనోగ్రామ్) 
* 39 ది ఫైవర్ (1981) -ఆల్బమ్ ( ఆర్‌సిఎ)
* &quot;జె నే మి క్విటెరాయ్ జమైస్/కార్ప్స్ డిప్లొమాటిక్&quot; (1982) -సింగిల్ ( ఆర్‌సిఎ)
* &quot;చాంప్స్ ఎలీసీస్/ఎస్ట్-సి క్యూ వౌస్ అవేజ్ డు ఫ్యూ?&quot; (1983) -సింగిల్ ( ఆర్‌సిఎ)
* మేరీ ఎట్ మార్క్ (1996) -పరిమిత సంచిక చిన్న ఆల్బమ్ (ఫ్రీడమ్ 001) 
* మేరీ ఫ్రాన్స్ (1997) -ఆల్బమ్ (చివరి కాల్) 
* రారెట్స్ (2006) -ఆల్బమ్ (ఎడినా) 
* ''మేరీ ఫ్రాన్స్ నటించిన ఫాంటమ్'' (2008) -ఆల్బమ్ (ఫ్రీక్స్విల్లే రికార్డులు) 
* మేరీ ఫ్రాన్స్ విజిట్ బార్డోట్ (2009) (జెపిబి ప్రొడక్షన్) 
* మేరీ ఫ్రాన్స్ చాంటే జాక్వెస్ దువాల్ (2016) -ఆల్బమ్ (ఫ్రీక్స్విల్లే రికార్డులు)

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== గ్రంథ పట్టిక ==

* గార్సియా, మేరీ-ఫ్రాన్స్, ఎల్లే ఎటైట్ యు ఫోయిస్, ఎడిషన్. డెనోయెల్, 2003 (కాల్. X-Treme.

== బాహ్య లింకులు ==

* (ఫ్రెంచ్ అధికారిక సైట్)  
* (ఫ్రెంచ్లో మరొ [https://web.archive.org/web/20160303180409/http://www.lastcallrecords.com/frenchbiogs/marief.html మరో బయో].
* (ఫ్రెంచ్ లో [http://www.leonardlasry.com లియోనార్డ్ లాస్రీ సైట్].
* (ఫ్రెంచ్ లో) [http://www.cercles.com/review/R12/mfrance7.htm ఆమె ఆత్మకథ యొక్క సమీక్ష] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219135852/http://www.cercles.com/review/R12/mfrance7.htm |date=2024-12-19 }}. (సెర్క్లెస్ నుండి)

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1946 జననాలు]]</text>
      <sha1>p4zfhejtju8oz5dbrznv6wku0jm6xel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మౌలి డేవ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433482</id>
    <revision>
      <id>4978082</id>
      <parentid>4659455</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12605" sha1="9bdyvcfqdn8bk1cx2bef4n71n6bo9mr" xml:space="preserve">'''మౌలి దవే''' (జననం జూన్ 3, 1987) భారతీయ గాయని, నటి, నర్తకి,  టెలివిజన్ హోస్ట్.  ఆమె [[జీ టీవీ]]&lt;nowiki/&gt;లో వచ్చిన స రే గ మా ప ఛాలెంజ్ 2007 లో పోటీదారుగా నిలిచింది .  ఆమె 2004లో సోనీ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ యొక్క చలో అమెరికా బూగీ వూగీలో ఫైనలిస్ట్ కూడా,,  మిస్ టీన్ ఇండియా టెక్సాస్ 2007 కిరీటాన్ని గెలుచుకుంది.  ఆ తర్వాత మౌలి 19 సంవత్సరాల వయసులో సంగీతం,  నటనలో కెరీర్‌ను కొనసాగించడానికి ముంబైకి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది. ఆమె 2008లో జీ నెట్‌వర్క్‌లో &quot;రాక్ ఎన్ రోల్ ఫ్యామిలీ&quot; అనే కుటుంబ నృత్య ప్రదర్శనను నిర్వహించింది, జూమ్ టెలి-ఫిల్మ్ &quot;ఏక్ అన్హోనీ&quot;లో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది, ఫియర్ ఫ్యాక్టర్ ఇండియా: ఖత్రోన్ కే ఖిలాడి సీజన్ 4లో పాల్గొని రన్నరప్‌గా నిలిచింది.  ఆమె గుజరాత్‌కు చెందినది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zee Sa Re Ga Ma Pa challenge|url=http://www.rediff.com/saregamapa/MauliDav.html|access-date=11 October 2016|website=www.rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mauli Dav is back!&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=30 December 2011|title=Mauli Dave is back!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Mauli-Dave-is-back/articleshow/11303134.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307234335/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-30/news-and-interviews/30572506_1_song-waqt-ne-kiya-jaane-kya-tune-kahi|archive-date=7 March 2013|access-date=26 September 2012|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/mumbai-womens-international-film-festival-2013-opens-tonight-schedule-and-masterclass-list/|title=Mumbai Women's International Film Festival 2013 opens tonight: Schedule and masterclass list|access-date=11 October 2016|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602024430/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/mumbai-womens-international-film-festival-2013-opens-tonight-schedule-and-masterclass-list/|archive-date=2 జూన్ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Mauli-D-is-back/articleshow/11303134.cms|title=Mauli Dave is back! – Times of India|work=The Times of India|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/musicindia/singer-mauli-d-to-release-first-single-soon_133646.html|title=Singer Mauli Dave to release first single soon|date=4 May 2013|work=Zee News|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/hitlist/2007/may/157404.htm|title=Neha goes svelte....|last=A hitList Correspondent|date=15 May 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071209212357/https://www.mid-day.com/hitlist/2007/may/157404.htm|archive-date=9 December 2007|publisher=Mid-Day}}&lt;/ref&gt;

ఆమె [[జీ టీవీ]] సీరియల్, ''పరివార్'' యొక్క ఒక ఎపిసోడ్లో కనిపించింది.

== సా రే గా మా పా ఛాలెంజ్ 2007 ==
భారతదేశంలోని ప్రముఖ సంగీత రియాలిటీ షో అయిన సరేగమప, అమెరికా, కెనడా, యుకె, దక్షిణాఫ్రికా, యుఎఇ,  పాకిస్తాన్ వంటి దేశాలలో అంతర్జాతీయంగా ఆడిషన్లను కలిగి ఉన్నట్లు ప్రకటించినప్పుడు; మౌలి యుఎస్ఎకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఆడిషన్ చేయాలని నిర్ణయించుకుంది.  ఆమె యుఎస్‌లో,  తరువాత ముంబైలో ఐదు నుండి ఆరు రౌండ్ల ఆడిషన్‌లకు వెళ్ళింది. &quot;మయ్య మయ్య&quot; పాటను ఆమె ప్రసిద్ధంగా పాడిన తర్వాత ఆమె చివరకు యుఎస్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఎంపికైంది.  మౌలీకి [[బప్పీలహరి|బప్పీ లాహిరి]] మార్గదర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 August 2013|title=Mikey McCleary to jam with Shalmali Kholgade, Mauli Dave – Hindustan Times|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Mikey-McCleary-to-jam-with-Shalmali-Kholgade-Mauli-Dave/Article1-1110816.aspx|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823012301/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Music/Mikey-McCleary-to-jam-with-Shalmali-Kholgade-Mauli-Dave/Article1-1110816.aspx|archive-date=23 August 2013|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt; ఆమె చివరికి టాప్ 10కి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=NAGAR.org – Community news – Omkar and Mauli Dave|url=http://www.nagar.org/community_news/omkar_mauli_dave.html|access-date=11 October 2016|website=www.nagar.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Indian Shakira Mauli Dave on The Best of Sa Re Ga Ma Pa on Zee Muzic|url=http://www.indiantelevision.org.in/release/y2k7/dec/decrel54.php|access-date=11 October 2016|website=www.indiantelevision.org.in|publisher=}}&lt;/ref&gt;

== డిస్కోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా/ఆల్బమ్
!పాట శీర్షిక
!స్వరకర్త
!సహ-గాయకుడు
!అవార్డులు/నామినేషన్లు
|-
|2006
|ప్రభు తారే పగతియే (ఆల్బమ్)
|అన్ని ట్రాక్‌లు
|ఓంకార్ డేవ్
|హేమంత్ దవే,  ఓంకార్ దవే
|ఏదీ లేదు
|-
|2007
|తో క్యా హో (ఆల్బమ్)
|కైసీ యే దీవాంగీ(పునరాలోచన), దిల్ ధడక్నే లగా
|మితుల్,  ముకుల్
|ముకుల్
|ఏదీ లేదు
|-
|2008
|బాల్ గణేష్ (సినిమా)
|గణ గనది
|షామిర్ టాండన్
|సుమేధా కర్మహే , జునైద్ షేక్
|ఏదీ లేదు
|-
|2008
|మిట్టల్ v/s మిట్టల్ (సినిమా)
|ఖుదా హఫీజ్
|షామిర్ టాండన్
|సోలో
|ఏదీ లేదు
|-
|2009
|లవ్ కా తడ్కా (సినిమా)
|టైటిల్ ట్రాక్
|ఆదేశ్ శ్రీవాస్తవ
|ఆదేశ్ శ్రీవాస్తవ
|మ్యూజిక్ మిర్చి అవార్డులకు నామినేషన్ &quot;రాబోయే డెబ్యూటెంట్ ఫిమేల్&quot;
|-
|2010
|ఫాస్ట్‌ట్రాక్ (ఉత్పత్తి ప్రకటన)
|&quot;ఐ లైక్ ఇట్ షాడీ&quot;
|[[మైకీ మెక్‌క్లియరీ]]
|సోలో
|ఏదీ లేదు
|-
|2010
|డెల్మోంటే (ఉత్పత్తి ప్రకటన)
|&quot;నీకు ఇలాంటిది ఏమీ లేదు&quot;
|[[మైకీ మెక్‌క్లియరీ]]
|బాబ్
|ఏదీ లేదు
|-
|2011
|ది బార్టెండర్: క్లాసిక్ బాలీవుడ్ షేకెన్ నాట్ స్టిర్డ్ (ఆల్బమ్)
|చల్తే చల్తే, యే సమా, జానే క్యా తునే కహీ, వక్త్ నే కియా
|[[మైకీ మెక్‌క్లియరీ]]
|సోలో ట్రాక్‌లు
|ఏదీ లేదు
|-
|2011
|ఆటగాళ్ళు (సినిమా)
|టైటిల్ ట్రాక్
|ప్రీతమ్
|నీరజ్ శ్రీధర్
|ఏదీ లేదు
|-
|2013
|ఐ లవ్ న్యూ ఇయర్ (సినిమా)
|అజా మేరీ జాన్
|ప్రీతమ్
|సోలో
|ఏదీ లేదు
|-
|2014
|ఖూబ్‌సూరత్ (సినిమా)
|మా కా ఫోన్
|స్నేహ ఖాన్వాల్కర్
|ప్రియా సారయ్య
|ఏదీ లేదు
|}

== టెలివిజన్ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!షో
!పాత్ర
!ఛానల్
!అదనపు
|-
|2004
|''బూగీ వూగీ-చాలో అమెరికా''
|పోటీదారు
|SET (సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్)
|ఫైనలిస్ట్ (టాప్ 5)
|-
|2007
|''స రే గ మా ప ఛాలెంజ్ 2007''
|పోటీదారు
|జీ నెట్‌వర్క్
|ఫైనలిస్ట్ (టాప్ 7)
|-
|2008
|''రాక్-ఎన్-రోల్ ఫ్యామిలీ''
|హోస్ట్
|జీ నెట్‌వర్క్
|
|-
|2010
|''ఏక్ అన్హోనీ''
|దివ్యని
|జూమ్ చేయండి
|
|-
|2011
|''భయం కారకం: ఖత్రోన్ కే ఖిలాడి 4''
|పోటీదారు
|రంగులు
|ఫైనలిస్ట్ (టాప్ 2)
|-
|2012
|''కహానీ కామెడీ సర్కస్ కి''
|పోటీదారు
|SET (సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్)
|
|-
|2013
|''స్వాగతం - బాజీ మెహమాన్-నవాజీ కి''
|పోటీదారు
|జీవితం సరే
|}

== అవార్డులు,  నామినేషన్లు ==

* మిస్ టీన్ ఇండియా టెక్సాస్ 2007 కిరీటాన్ని అందుకున్నారు
* స్టార్డస్ట్ అవార్డ్స్ 2009-2010: &quot;జై వీరు&quot; చిత్రంలోని &quot;అగ్రె కా ఘాఘరా&quot; పాటకు &quot;రాబోయే తొలి గాయకుడు&quot; కు నామినేట్ చేయబడింది
* మ్యూజిక్ మిర్చి అవార్డ్స్ 2009-2010: &quot;లవ్ కా తడ్కా&quot; టైటిల్ సాంగ్కు &quot;అప్కమింగ్ సింగర్ ఫిమేల్&quot; కు నామినేట్ చేయబడింది.&quot;అని.
* గుజరాతీ గర్వతి అవార్డ్స్ 2010: &quot;రాబోయే గాయకుడు&quot; కోసం అవార్డు గెలుచుకుంది

== మూలాలు ==
{{Reflist|2}}

== బాహ్య లింకులు ==

* [https://www.youtube.com/results?search_query=mauli+dave&amp;oq=mauli+dave&amp;aq=f&amp;aqi=g10&amp;aql=&amp;gs_sm=3&amp;gs_upl=433l651l0l1899l10l2l0l0l0l0l130l130l0.1l1l0 యూట్యూబ్ ప్లేజాబితా]
* [http://hamaraphotos.com/mauli_dave_2768.html రాత్రి ప్రారంభ ఫోటోలు]
* [[ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేసు|IMDb]] లో [https://www.imdb.com/name/nm3923929/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_7_q_mauli%2520dave మౌలి డేవ్]

[[వర్గం:స రే గ మ ప లో పాల్గొన్నవారు]]
[[వర్గం:భారతీయ మహిళా నేపథ్య గాయకులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1987 జననాలు]]</text>
      <sha1>9bdyvcfqdn8bk1cx2bef4n71n6bo9mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చిన్ను చాందిని</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433538</id>
    <revision>
      <id>4978061</id>
      <parentid>4502794</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8932" sha1="qu9nqq0sbx34idojou9rtv2o6ekmbjs" xml:space="preserve">'''చిన్ను చాందిని నాయర్''' [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమ]] పనిచేసే భారతీయ నటి. 2019లో ఆమె తమాషా చిత్రంలో కథానాయికగా అరంగేట్రం చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='തമാശ'യുടെ പുതിയ ട്രെയിലര്‍ പുറത്തിറങ്ങി|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-trailer/thamaasha-movie-official-trailer-out-pt78zl|access-date=21 September 2024}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
2016లో ఖలీద్ రెహమాన్ దర్శకత్వం వహించిన అనురాగ కరిక్కిన్ వెల్లం చిత్రంతో చిన్ను చాందిని నటనా రంగ ప్రవేశం చేసింది . ఆ తర్వాత 2017లో, ఆమె కాపుచినో చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రలో నటించింది. వినయ్ ఫోర్ట్ నటించిన తమాషా చిత్రంలో చిన్ను మహిళా కథానాయికగా అరంగేట్రం చేసింది,  2021 చిత్రం భీమంటే వాళిలో కూడా ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది, ఈ రెండు చిత్రాలకు అష్రఫ్ హంజా దర్శకత్వం వహించారు .&lt;ref&gt;{{Cite web|title=വേദനിപ്പിച്ച തമാശകൾ മുതൽ കണ്ണു നിറച്ച 'തമാശ' വരെ: ചിന്നു ചാന്ദ്നി പറയുന്നു|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/thamasha-actor-chinnu-chandni-interview-270499/|access-date=2024-09-21|website=malayalam.indianexpress.com|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/chinnu-chandni-plays-a-judo-trainer-in-bheemante-vazhi/articleshow/80025128.cms|title=Chinnu Chandni plays a judo trainer in Bheemante Vazhi|date=2020-12-31|work=The Times of India|access-date=2024-09-21|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ఆ తరువాత ఆమె జాక్సన్ బజార్ యూత్ లో జాఫర్ ఇడుక్కి, [[ఇంద్రన్స్]],  లుక్మాన్ అవరన్ లతో కూడిన సమిష్టి తారాగణంలో భాగంగా నటించింది . [[మమ్ముట్టి]] నటించిన [[కథల్: ది కోర్|కాతల్-ది కోర్]] చిత్రంలో చిన్ను ఒక భాగం, ఇందులో ఆమె ప్రతివాది న్యాయవాది అడ్వకేట్ సజితగా నటించింది. ఆమె పాత్రకు చాలా ప్రశంసలు లభించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=EXCLUSIVE: I always wanted to be an actor, says Chinnu Chandni|url=https://thesouthfirst.com/entertainment/malayalam/exclusive-interview-with-kaathal-the-core-actress-chinnu-chandni/|access-date=2023-11-25|website=thesouthfirst.com}}&lt;/ref&gt;

2024 లో చిన్ను సినిమా గోలం , విశేషమ్,  తానారా అనే 3 సినిమాలు విడుదలయ్యాయి . గోలం అనేది ఒక పోలీస్ ప్రొసీజరల్ థ్రిల్లర్ చిత్రం, ఇది విమర్శనాత్మకంగా,  వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది. దర్యాప్తు జరుగుతున్న కంపెనీలో మీరా అనే ఉద్యోగి పాత్రను ఆమె పోషించింది.

ఆ సంవత్సరంలో ఆమె రెండవ చిత్రం 'విశేషం' వాణిజ్యపరంగా,  విమర్శనాత్మకంగా విజయవంతమైంది. ఒక యువ జంట ఎదుర్కొన్న కష్టాలు, వారి తల్లిదండ్రుల జీవిత ప్రయాణాన్ని చిత్రీకరించిన ఈ చిత్రం డిజిటల్‌గా విడుదలైన వెంటనే ప్రేక్షకులకు బాగా నచ్చింది. ఈ జంట మధ్య తెరపై కెమిస్ట్రీని సినిమా చూసిన వారు కూడా ప్రశంసించారు. చిన్ను తన పోలీస్ పాత్ర అయిన టిఆర్ సజిత పాత్రలో వాస్తవికంగా,  చక్కని నటనకు విమర్శకులు,  సినీ ప్రేక్షకులచే విశ్వవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు అందుకుంది. ఆ సినిమాలో ఆమె నటనకు అవార్డులు గెలుచుకుంది.

ఈ సంవత్సరంలో ఆమె నటించిన మూడవ చిత్రం తానారాలో, ఆమె సామాజికవేత్త,  షైన్ టామ్ చాకో ఎమ్మెల్యే ఆదర్శ్ శ్రీవరాహం భార్య అంజలి పాత్రను పోషించింది . ఈ సినిమా అజు వర్గీస్ , విష్ణు ఉన్నికృష్ణన్ , దీప్తి సతి,  స్నేహ బాబు వంటి తారాగణం నటించిన కామెడీ డ్రామా చిత్రం కూడా . ఈ చిత్రం ఆమె హాస్య రంగంలోకి తొలి అడుగుపెట్టింది,  దీనికి హరిదాస్ దర్శకత్వం వహించారు,  రఫీ స్క్రిప్ట్ రాశారు .

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
చిన్ను [[తిరువనంతపురం]] జన్మించి, ఆమె తండ్రి పనిచేసే [[టాంజానియా]] పెరిగారు, తరువాత ఆమె ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుడు భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చింది. ఆమె థియేటర్ ఆర్ట్స్లో ఎంఫిల్ కూడా చేసింది. ప్రస్తుతం [[ముంబై]] నివసిస్తున్నారు &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/chinnu-chandni-speaks-about-her-adorable-namesake-in-thamaasha-who-has-been-breaking-many-a-stereotype/article28098240.ece|title=Chinnu Chandni speaks about her namesake in 'Thamaasha' who has been breaking many a stereotype|last=S|first=Harikumar J.|date=21 June 2019|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!గమనికలు
|-
|2016
|''అనురాగ కరిక్కిన్ వెల్లం ఉచిత Mp3 డౌన్‌లోడ్''
|జాస్లిన్
|తొలి చిత్రం
|-
|2017
|''కాపుచినో''
|
|
|-
|2019
|''తమాషా''
|చిన్ను
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
|''భీమంటే వాళి''
|అంజు చంద్రన్
|
|-
|''షేక్స్పియర్ లేకుండా''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|''జాక్సన్ బజార్ యూత్''
|ప్రొబేషన్ ఎస్ఐ సఫ్నా
|
|-
|''కాతల్ – ది కోర్''
|అడ్వా. సజిత
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|''గోలం''
|మీరా
|
|-
|''విశేషణం''
|సీపీఓ  సజిత
|
|-
|''థానారా''
|అంజలి
|
|-
|&lt;small&gt;టిబిఎ&lt;/small&gt;
|''వాండ్'' &lt;abbr&gt;†&lt;/abbr&gt;
|
|
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{IMDb name|8322549}}

[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]]</text>
      <sha1>qu9nqq0sbx34idojou9rtv2o6ekmbjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మేఘా చక్రబోర్తి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433630</id>
    <revision>
      <id>4978004</id>
      <parentid>4812280</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10688" sha1="79wi6cnigr8d6t25uh7ou8escq7nsjd" xml:space="preserve">'''మేఘా చక్రవర్తి ఒక భారతీయ చలనచిత్ర ,  [[టెలివిజన్]] నటి. ఆమె''' ''కృష్ణ చలి లండన్‌లో'' డాక్టర్ కృష్ణ దుబే పాత్ర , ''కాటేలాల్ &amp; సన్స్‌లో గరిమా రుహైల్ రాజావత్ ,  ఇమ్లీలో'' ఇమ్లీ రాథోడ్ రాణా పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/megha-chakraborty-was-given-a-rs-100-note-that-was-signed-by-santa-claus/|title=When actor Megha Chakraborty was given a Rs 100 note signed by Santa Claus|date=17 October 2016|work=The Indian Express|access-date=30 August 2019|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
చక్రవర్తి [[పశ్చిమ బెంగాల్]] [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] పుట్టి పెరిగారు. ఆమె 2014లో [[ముంబై]] వలస వెళ్లారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/adopt-dont-buy%E2%80%A6-megha-chakraborty-urges-fans-271361|title=Adopt, don't buy… Megha Chakraborty urges fans|last=Service|first=Tribune News|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=10 September 2021|language=en|archive-date=2 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154813/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/adopt-dont-buy%E2%80%A6-megha-chakraborty-urges-fans-271361|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''జనవరి 2025లో, చక్రవర్తి తన కాటేలాల్ &amp; సన్స్'' సహనటుడు సాహిల్ ఫుల్‌తో డేటింగ్ చేస్తున్నట్లు ధృవీకరించింది ,  ఆమె నిశ్చితార్థ వార్తలను పంచుకుంది. ఈ జంట 21 జనవరి 2025న జమ్మూలో సాంప్రదాయ వివాహ వేడుకలో వివాహం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Megha Chakraborty shares her dreamy engagement photos with Sahil Phull in Goa|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/megha-chakraborty-shares-her-dreamy-engagement-photos-with-sahil-phull-in-goa/articleshow/116964854.cms|access-date=2025-01-05|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Imlie actor Megha Chakraborty marries boyfriend Sahil Phull in a dreamy ceremony|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/imlie-actor-megha-chakraborty-sahil-phull-are-officially-married-2668177-2025-01-21|access-date=2025-01-21|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Megha Chakraborty drops FIRST pics from her wedding with Sahil Phull|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/megha-chakraborty-drops-first-pics-wedding-sahil-phull/|access-date=2025-01-23|website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఆమె తన కెరీర్‌ను బెంగాలీ సీరియల్ ''జోతో హషి టాటో రన్నాతో'' ప్రారంభించింది .  హిందీ టెలివిజన్‌లో ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ ''బాడీ దేవ్‌రానీ .  ఆ తర్వాత, ఆమె ఖ్వాబోన్ కి జమీన్ పర్''  ,  ''పేష్వా బాజీరావు''  వంటి టీవీ షోలలో కనిపించింది ,  ''కృష్ణ చలి లండన్‌తో'' ఇంటి పేరుగా మారింది .&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Razzaq|first=Sameena|date=27 November 2016|title=I love partying and going for long drives, says Megha Chakraborty|url=https://www.asianage.com/entertainment/tv/271116/i-love-partying-and-going-for-long-drives-says-megha-chakraborty.html|access-date=30 August 2019|website=The Asian Age}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=28 June 2017|title=Sony TV's Peshwa Bajirao has finally found his Mastani|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/sony-tv-s-peshwa-bajirao-has-finally-found-his-mastani-381475|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830012950/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/sony-tv-s-peshwa-bajirao-has-finally-found-his-mastani-381475|archive-date=30 August 2019|access-date=30 August 2019|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 June 2018|title=Megha Chakraborty: Age doesn't matter to me|url=https://www.mid-day.com/articles/megha-chakraborty-age-doesnt-matter-to-me/19515167|access-date=30 August 2019|website=mid-day|language=en|archive-date=30 ఆగస్టు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830013151/https://www.mid-day.com/articles/megha-chakraborty-age-doesnt-matter-to-me/19515167|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

గ్రామీణ భారతదేశంలో మహిళల వేధింపులను చిత్రీకరించిన డెసర్ట్ టియర్స్ చిత్రంలో ఆమె ప్రధాన పాత్ర పోషించిన గులాల్ పాత్రను కూడా పోషించింది, దీనిని [[రాజస్థాన్]] రాష్ట్రంలో చిత్రీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Desert Tears|url=https://www.thefilmcatalogue.com/films/desert-tears|access-date=30 August 2019|website=The Film Catalogue|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302153240/https://www.thefilmcatalogue.com/films/desert-tears|archive-date=2 మార్చి 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Desert Tears – Adler &amp; Associates Entertainment, Inc.|url=https://adlerandassociatesentertainment.com/film/desert-tears/|access-date=30 August 2019|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

''నవంబర్ 2020లో, ఆమె కాటేలాల్ &amp; సన్స్‌లో'' మొదట అంకిత్ మోహన్ సరసన గరిమా రుహైల్ రాజవత్ అనే ప్రధాన పాత్రను పోషించడం ప్రారంభించింది ,  తరువాత సాహిల్ ఫుల్ తో కలిసి నటించింది. ఆ షో ముగిసిన తర్వాత, ఆమె ,  ఫుల్ తమ సొంత నిర్మాణ సంస్థ మిస్‌మేనేజ్డ్ కంపెనీని ప్రారంభించారు. ఆమె మొదటి నిర్మాణం వెబ్ షో దిల్ ''-ఇ-కౌచ్,'' దీనిలో ఆమె నిమా పాత్రను పోషించింది, ఈ సిరీస్ యూట్యూబ్ ఛానెల్ &quot;మిస్‌మేనేజ్డ్ కంపెనీ&quot;లో ప్రీమియర్ అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mismanaged Company - YouTube|url=https://www.youtube.com/channel/UC59WYC8xlE58uZXD9MHmthQ/|via=YouTube}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబర్ 2022 నుండి సెప్టెంబర్ 2023 వరకు ఆమె స్టార్ ప్లస్ ' ''ఇమ్లీ'లో'' కరణ్ వోహ్రా సరసన ఇమ్లీ అథర్వ్ రాథోడ్ రాణా పాత్రను పోషించింది . జూలై 2024 నుండి నవంబర్ 2024 వరకు ఆమె కలర్స్ టీవీలో ' మిశ్రీ'లో ''శ్రుతి'' భిస్ట్ ,  నమీష్ తనేజాతో కలిసి వాణి త్రిపాఠి పాత్రను పోషించింది .

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!పాత్ర
! class=&quot;unsortable&quot; |గమనికలు
|-
|2014
|''చర్య''
|రిని
|
|-
|2018
|''ఒప్పుకోలు''
|మహిమా
|షార్ట్ ఫిల్మ్
|-
|2021
|''ఎడారి కన్నీళ్లు''
|
|
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!సూచిక నెం.
|-
|2013
|''జోటో హసి టోటో రన్నా''
|
|
|-
|2015
|''బడి దేవ్రాని''
|రీతి పోద్దార్
|
|-
|2016–2017
|''ఖ్వాబోం కి జమీన్ పర్''
|నియాతి బాజ్‌పాయ్
|
|-
|2017
|''పేష్వా బాజీరావు''
|మస్తానీ
|
|-
|2018–2019
|''కృష్ణ చలి లండన్''
|డాక్టర్ కృష్ణ దుబే సహాయ్
|
|-
|2020–2021
|''కాటేలాల్ &amp; సన్స్''
|గరిమ &quot;గున్ను&quot; రుహైల్ రాజవత్
|
|-
|2022–2023
|''ఇమ్లీ''
|ఇమ్లీ రాథోడ్ రాణా
|
|-
|2022
|''స్వరాజ్''
|దేబీ చౌద్రాణి
|
|-
|2024
|''మిశ్రీ''
|వాణి త్రిపాఠి
|
|}

=== వెబ్ సిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!పాత్ర
! class=&quot;unsortable&quot; |గమనికలు
|-
|2021
|''దిల్-ఇ-మంచం''
|నిమా
|సహ నిర్మాత కూడా
|}

=== మ్యూజిక్ వీడియోలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!గాయకుడు (s) 
! class=&quot;unsortable&quot; |గమనికలు
|-
|2021
|''హో తుమ్ కహాన్''
|నిఖిల్ పాల్ జార్జ్
| rowspan=&quot;2&quot; |సహ నిర్మాత కూడా
|-
|2022
|''తేరే బాద్ ఫిర్ కిసి సే''
|అసిట్ త్రిపాఠి, ఫైజ్ అన్వర్ ,  రషీద్ ఖాన్
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{Facebook|megha.chakraborty.73}}
* {{IMDb name|9053266}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]]</text>
      <sha1>79wi6cnigr8d6t25uh7ou8escq7nsjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మరియన్ ఆల్డా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>434372</id>
    <revision>
      <id>4977924</id>
      <parentid>4492326</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T21:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11487" sha1="8na2kc16jwt07f3m5r963dis3zgamh9" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మరియాన్ ఆల్డా|image=Mariann Aalda.jpg|birth_date={{birth date and age|1948|5|7|mf=yes}}&lt;ref name=&quot;b&quot;/&gt;|birth_place=[[చికాగో]], [[ఇల్లినాయిస్]], యు.ఎస్.|occupation=నటి, కమెడియన్|years_active=1978–ప్రస్తుతం}}
[[దస్త్రం:Mariann_Aalda_TEDx.jpg|కుడి|thumb|124x124px|టెడ్ ఎక్స్ చర్చలో వయోవాదాన్ని ఎలా ఎదుర్కోవాలో మరియన్ ఆల్డా చూపిస్తుంది.]]
'''మరియాన్ ఆల్డా'''  (మే 7, 1948) ఒక అమెరికన్ టెలివిజన్, రంగస్థల, చలనచిత్ర [[నటి]], ప్రదర్శన కళాకారిణి, స్టాండప్ కామిక్.

== కెరీర్ ==
మొదటి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ పగటిపూట సోప్ ఒపెరా కథానాయికలలో ఒకరిగా, 1981 నుండి 1984 లో షో రద్దు అయ్యే వరకు ఏబిసి ''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ నైట్'' లో డిడి బన్నిస్టర్-స్టోనర్ పాత్రను పోషించింది.&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.blacknews.com/news/mariann-aalda-black-soap-opera-actress-refuses-retire/|title=71-Year Old Black Actress Who Made Soap Opera History in the 1980's Refuses to Retire|date=January 23, 2020|work=Blacknews.com|access-date=December 30, 2020|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20201230161423/https://www.blacknews.com/news/mariann-aalda-black-soap-opera-actress-refuses-retire/|archive-date=December 30, 2020}}&lt;/ref&gt; దీనికి ముందు చాలా సంవత్సరాలు ఆమె న్యూయార్క్లోని ఆఫ్ సెంటర్ థియేటర్ స్కెచ్ కామెడీ బృందంలో రచయిత్రి-నటిగా ఉన్నారు, ప్రముఖ యానిమేషన్ వాయిస్ నటుడు, దర్శకుడు చార్లీ అడ్లెర్తో పాటు [[బోస్టన్]] ఆధారిత ఇంప్రూవ్ గ్రూప్, ది ప్రొపోజిషన్తో పర్యటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Clodfelter|first=Tim|title=Getting old is tough. Actress uses humor to talk about the ups and downs of aging|url=https://www.journalnow.com/entertainment/getting-old-is-tough-actress-uses-humor-to-talk-about/collection_727806e1-7716-58c4-b39a-a334b6d454e0.html|access-date=2019-09-03|website=Winston-Salem Journal|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903155714/https://www.journalnow.com/entertainment/getting-old-is-tough-actress-uses-humor-to-talk-about/collection_727806e1-7716-58c4-b39a-a334b6d454e0.html|archive-date=2019-09-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; తరువాత, ఆమె సిబిఎస్ షో గైడింగ్ లైట్లో కనిపించింది. ఆమె సీబీఎస్ సిట్కాం ది రాయల్ ఫ్యామిలీలో రెడ్ ఫాక్స్, డెల్లా రీస్ కుమార్తెగా, హెచ్ బి ఓ సిరీస్ 1st &amp; టెన్ లో ఓ.జే సింప్సన్ పాత్రకు భార్యగా కూడా నియమిత పాత్రలు పోషించింది.&lt;ref&gt;[https://www.aarp.org/disrupt-aging/stories/disruptors/info-2017/mariann-aalda-career-reinvention-video.html Age Disruptor]{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

సిబిఎస్ సిట్ కామ్ డిజైనింగ్ ఉమెన్ లో, ఆంథోనీ యప్పీ-ఫ్రమ్-హెల్ గర్ల్ ఫ్రెండ్ లిటా ఫోర్డ్ గా, ఎన్ బిసి సోప్ ఒపెరా సన్ సెట్ బీచ్ లో విషాదంగా వికృతమైన లీనా హార్ట్ గా ఆల్డా అపఖ్యాతిని పొందింది. ఆమె లైఫ్ స్టైల్ షో డిజైన్స్ ఫర్ లివింగ్ ఆన్ ది యుఎస్ఎ నెట్ వర్క్ కు సహ వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించింది, మ్యాగజైన్ షో నౌకు రిపోర్టర్ గా వ్యవహరించింది! న్యూయార్క్ లోని డబ్ల్యుఎన్ బిసిలో. ఆమె చేసిన అనేక అతిథి-స్టార్ పాత్రలు ఎక్కువగా సిట్ కామ్ లుగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;[https://www.ted.com/talks/mariann_aalda_ageism_is_a_bully_stand_up_to_it TEDx Talk]&lt;/ref&gt;

ఆల్డా సినిమాలలో కూడా కనిపించింది, అర్బన్ కల్ట్ ఫిల్మ్ క్లాస్ యాక్ట్లో రాపర్ కిడ్ అజ్ఞాత తల్లిగా, నోబడీ ఈజ్ పర్ఫెక్ట్ లో కోచ్ హారిసన్ గా నటించింది. ఆమె గ్యారీ మార్షల్ దర్శకత్వం వహించిన బీచ్స్ అండ్ ప్రెట్టీ వుమన్, సిడ్నీ ల్యూమెట్ దర్శకత్వం వహించిన ది విజ్ లో ఫీచర్ ప్లేయర్ గా కనిపించింది.

ఆమె సానుకూల వృద్ధాప్య ఉద్యమంలో నాయకురాలు, టెడ్ ఎక్స్ టాక్, ఆర్ప్ గుర్తింపు &quot;ఏజ్ డిస్రప్టర్&quot; గా ఉంది. సిగ్గులేని వృద్ధాప్యం అనే అంశంపై ఆమె ఫలవంతమైన పోడ్కాస్ట్ అతిథిగా పనిచేసారు. ఆమె రెసిడెంట్ ఏజ్ అనార్కిస్ట్ ఫర్ ఉమెన్ ఆఫ్ కలర్ యూనిట్ (డబ్ల్యుఓసియు) వినోద పరిశ్రమలో పైన, క్రింద పనిచేసే రంగు మహిళల కోసం 5000-ప్లస్ సభ్యుల న్యాయవాద సమూహం. ఆమె స్టాండ్-అప్ హాస్యనటిగా వృద్ధాప్యంపై తన సానుకూల  సందేశాన్ని, తన సోలో &quot;ఎక్సిస్టెన్షియల్ కామెడీ&quot; షో, గెట్టింగ్ ఓల్డ్ ఈజ్ ఎ బిచ్... తో అందించింది. ''వృద్ధాప్యం అనేది ఒక బిచ్...కానీ నేను ఆ బిచ్ తో నేలపై పోరాడబోతున్నాను!'' ఇది నార్త్ కరోలినాలోని విన్స్టన్-సేలంలో జరిగిన 2019 నేషనల్ బ్లాక్ థియేటర్ ఫెస్టివల్లో 30 సంవత్సరాల బాక్సాఫీస్ రికార్డును బద్దలు కొట్టింది.

== చలనచిత్ర, టెలివిజన్ క్రెడిట్స్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+సినిమా
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!పాత్ర
! class=&quot;unsortable&quot; |గమనికలు
|-
|1978
|ది విజ్
|గెస్ట్ ఎట్ ఎమ్మా పార్టీ
|
|-
|1988
|బీచెస్
|టికెట్ సెల్లర్
|ప్రత్యామ్నాయ శీర్షిక-''శాశ్వత మిత్రులు''
|-
|1989
|నోబడి ఈజ్ పర్ఫెక్ట్
|కోచ్ హారిసన్
|
|-
|1990
|ప్రెట్టి ఉమన్
|సేల్స్ ఉమెన్
|
|-
|1992
|క్లాస్ ఆక్ట్
|డంకన్ తల్లి
|
|-
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+టెలివిజన్
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!పాత్ర
! class=&quot;unsortable&quot; |గమనికలు
|-
|1981–1984
|''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ నైట్''
|దీదీ బన్నిస్టర్ స్టోనర్
| -
|-
|1985
|వాట్స్ హప్పెనింగ్ నౌ
|థెరిసా
|1 ఎపిసోడ్
|-
|1986
|ది ల్యాస్ట్ ప్రెసింక్ట్ 
|ఏంజెలా బ్యూచాంప్
|1 ఎపిసోడ్
|-
|1986–1987
|''1వ &amp; 10వ''
|ఎల్లెన్
|తెలియని ఎపిసోడ్లు
|-
|1988
|''హూపర్మాన్''
|
|1 ఎపిసోడ్
|-
|1989
|''డిజైనింగ్ ఉమెన్''
|లీటా ఫోర్డ్
|ఎపిసోడ్ః &quot;ది గర్ల్ఫ్రెండ్&quot;
|-
|1990–1991
|గైడింగ్ లైట్
|గ్రేస్ బ్యాటిల్స్ 
|తెలియని ఎపిసోడ్లు
|-
|1991–1992
|''ది రాయల్ ఫ్యామిలీ''
|ఎలిజబెత్ రాయల్ విన్స్టన్
|15 ఎపిసోడ్లు
|-
|1994
|''మోడల్స్ ఇంక్.''
|జానెట్ జాన్సన్
|1 ఎపిసోడ్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|ఫ్యామిలీ మేటర్స్
|లోయిస్
|ఎపిసోడ్ః &quot;మధ్యంతర సంక్షోభం&quot;
|-
|''ది ఓ. జె. సింప్సన్ స్టోరీ''
|యూనిస్ సింప్సన్
|టెలివిజన్ సినిమా
|-
|1996
|''గ్రేస్ అండర్ ఫైర్''
|విద్యార్థి
|1 ఎపిసోడ్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1998
|''ది వేన్స్ బ్రదర్స్.''
|కాస్టింగ్ డైరెక్టర్
|ఎపిసోడ్ః &quot;హెల్ప్ ఏ బ్రదర్ అవుట్&quot;
|-
|''చికాగో హోప్''
|మహిళ.
|ఎపిసోడ్ః &quot;ది అదర్ చీక్&quot;
|-
|1999
|''సన్సెట్ బీచ్''
|లెనా హార్ట్
|13 ఎపిసోడ్లు
|-
|2000
|''వెరోనికా క్లోసెట్''
|బ్రియాన్ తల్లి
|ఎపిసోడ్ః &quot;వెరోనికా చెక్ అవుట్&quot;
|-
|2003
|''ది పార్కెర్స్''
|హన్నా ఫోస్టర్
|ఎపిసోడ్ః &quot;క్లబ్లో చేరండి&quot;
|-
|2006
|ఆల్ ఆఫ్ అజ్ 
|మురియల్
|ఎపిసోడ్ః &quot;హి ఈజ్ గొట్టా హ్యావ్ ఇట్&quot;
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1948 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>8na2kc16jwt07f3m5r963dis3zgamh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435137</id>
    <redirect title="భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ" />
    <revision>
      <id>4977943</id>
      <parentid>4435097</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ]] to [[భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</comment>
      <origin>4977943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="6zcg5paz2naxlxwn2rd63iraajw23ny" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</text>
      <sha1>6zcg5paz2naxlxwn2rd63iraajw23ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి</title>
    <ns>1</ns>
    <id>435138</id>
    <redirect title="చర్చ:భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ" />
    <revision>
      <id>4977941</id>
      <parentid>4435099</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[చర్చ:భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ]] to [[చర్చ:భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</comment>
      <origin>4977941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="5x5f3yc1iimycaic7bhmhwtjjavpkcw" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:భారత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ]]</text>
      <sha1>5x5f3yc1iimycaic7bhmhwtjjavpkcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మితు భౌమిక్ లాంగే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435603</id>
    <revision>
      <id>4977951</id>
      <parentid>4943291</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T02:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11535" sha1="4e1kpqhyml1gila3mwhfn11r2g67adi" xml:space="preserve">'''మితు భౌమిక్ లాంగే''' ఎఎమ్ ఒక భారతీయ-ఆస్ట్రేలియన్ చిత్రనిర్మాత, చలన చిత్ర నిర్మాత, [[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]], ఫిజీలకు స్థానిక కంటెంట్ పంపిణీపై దృష్టి సారించే చలనచిత్ర పంపిణీ సంస్థ మైండ్ బ్లోయింగ్ ఫిల్మ్స్ వ్యవస్థాపక-దర్శకురాలు.&lt;ref name=&quot;VicScreen — Board &amp; Management&quot;&gt;{{Cite web|title=VicScreen — Board &amp; Management|url=https://vicscreen.vic.gov.au/about-us/board-management|access-date=2022-05-01|website=VicScreen|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఇండియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ మెల్బోర్న్ వ్యవస్థాపకురాలు, డైరెక్టర్, విక్టోరియన్ ప్రభుత్వ నిధులతో 2010 లో ప్రారంభమైన వార్షిక చలన చిత్రోత్సవం, 2012 లో విక్టోరియన్ ప్రభుత్వం బోర్డులోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Meet the woman behind Indian Film Festival of Melbourne, Mitu Bhowmick|url=https://www.sbs.com.au/language/english/audio/meet-the-woman-behind-indian-film-festival-of-melbourne-mitu-bhowmick|access-date=2022-03-31|website=SBS Your Language|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె హిందీ చిత్రాలైన సలామ్ నమస్తే (2005), కోయి ఆప్ సా (2005), [[చక్ దే! ఇండియా]] (2007), బచ్నా ఏ హసీనో (2008), మై ఔర్ మిసెస్ ఖన్నా (2009), [[లవ్ ఆజ్ కల్]] (2009) చిత్రాలకు లైన్ ప్రొడక్షన్ సేవలను అందించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2019|title=Mitu Bhowmick Lange|url=https://www.film.vic.gov.au/about-us/board/mitu-bhowmick-lange|website=film.vic.gov.au|access-date=2025-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124173116/https://www.film.vic.gov.au/about-us/board/mitu-bhowmick-lange/|archive-date=2022-01-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; విక్టోరియా చిత్రం నుండి 2017 సంవత్సరానికి గాను లాంగేకు జిల్ రాబ్ స్క్రీన్ లీడర్ షిప్ అవార్డు లభించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://urbanasian.com/entertainment/2017/12/mitu-bhowmick-lange-becomes-first-indian-receive-jill-robb-screen-leadership-award-victorian-government-australia/|title=Mitu Bhowmick Lange Becomes The First Indian To Receive The Jill Robb Screen Leadership Award By The Victorian Government In Australia|author1=Grinellj|date=11 December 2017|publisher=UrbanAsian}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఫిబ్రవరి 2022 లో మితు భౌమిక్ విఐఎఫ్టి [[ఆస్ట్రేలియా]]&lt;nowiki/&gt;లో బోర్డు ఆఫ్ మెంబర్గా నియమించబడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Staff Writer|date=2022-02-16|title=WIFT Australia appoints five new board members, including chair Liz Tomkins|url=https://if.com.au/wift-australia-appoints-new-five-board-members-including-chair-liz-tomkins/|access-date=2022-03-05|website=IF Magazine|language=en-AU}}&lt;/ref&gt; మిటు ఫిల్మ్ విక్ ఆస్ట్రేలియా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=VicScreen — Board &amp; Management|url=https://vicscreen.vic.gov.au/about-us/board-management|access-date=2022-04-02|website=VicScreen|language=en}}&lt;/ref&gt; లో బోర్డు సభ్యురాలు, నటాలీ మిల్లర్ ఫెలోషిప్ (ఎన్ఎమ్ఎఫ్) కోసం కమిటీలో భాగం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Who Are We? {{!}} Natalie Miller Fellowship {{!}} Patrons, Ambassadors, Committee Members|url=https://nataliemillerfellowship.com/who-are-we/|access-date=2022-04-02|website=nataliemillerfellowship.com|archive-date=2022-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706074549/https://nataliemillerfellowship.com/who-are-we/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
! శీర్షిక
! స్థానం
|-
| 2005
| ''సలాం నమస్తే''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2005
| ''కోయి ఆప్ సా''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2007
| ''[[చక్ దే! ఇండియా]]''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2008
| ''తోడా ప్యార్ తోడా మ్యాజిక్''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2008
| ''బచ్నా ఏ హసీనో''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2009
| ''లవ్ ఆజ్ కల్''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2009
| ''[[మై ఔర్ మిసెస్ ఖన్నా|మైన్ ఔర్ శ్రీమతి ఖన్నా]]''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్
|-
| 2013
| ''ది స్పైస్ గర్ల్స్ ఆఫ్ ఇండియా''
| నిర్మాత
|-
| 2016
| ''బార్‌ను పెంచడం''
| నిర్మాత
|-
| 2013
| ''ది స్పైస్ గర్ల్స్ ఆఫ్ ఇండియా''
| దర్శకురాలు
|-
|
| ''వాచ్ విత్ అవుట్ ప్రిజుడిస్''
| దర్శకురాలు
|-
| 2018
| ''ది సెకండ్''
| ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాత
|-
| 2019
| ''అమర్''
| ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాత
|-
|
| ''అండర్‌టో''
| ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాత
|-
| 2020
| ''కహానీ ఘర్ ఘర్ కీ''
| లైన్ ప్రొడ్యూసర్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mitu Bhowmick Lange|url=http://2016.mpavilion.org/collaborator/mitu-bhowmick-lange/|access-date=2022-03-31|website=MPavilion|language=en-US}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 221 తెలుగు
| ''నా మెల్బోర్న్''
| నిర్మాత 
|}

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఆమె [[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[ఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లో పుట్టి పెరిగింది. [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]] మాజీ ప్రధాన మంత్రి డేవిడ్ లాంగే కుమారుడు రాయ్ లాంగేతో వివాహం తరువాత ఆమె 2002లో మెల్బోర్న్కు వెళ్లింది&lt;ref name=&quot;meldmagazine2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.meldmagazine.com.au/2011/02/special-feature-bollywood-and-its-discontents-indian-film-festival-2011/|title=Indian Film Festival 2011: Bollywood and its discontents, special feature|last1=Pohon|first1=Karen|date=23 February 2011|publisher=Meld Magazine|access-date=3 మార్చి 2025|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250426114035/https://www.meldmagazine.com.au/2011/02/special-feature-bollywood-and-its-discontents-indian-film-festival-2011/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indiannewslink.co.nz/it-is-time-to-shut-out-child-shoppers/|title=It is time to shut out child shoppers|date=31 January 2011|publisher=Indiannewslink.co.nz}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==
ధూమ్ 3 (2013), పీకే (2014), దంగల్ (2016), సంజు (2018) చిత్రాలకు గాను 2013 నుంచి 2018 వరకు ఎఐఎంసిలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన విదేశీ చిత్రంగా మితు 4 సార్లు టైటిల్ గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Woman-run Melbourne Company Dominates Australian Independent Film Industry|url=https://www.qubecinema.com/news/woman-run-melbourne-company-dominates-australian-independent-film-industry|access-date=2022-12-02|website=www.qubecinema.com}}&lt;/ref&gt; దంగల్ ఏఏసీటీఏలో ఉత్తమ ఆసియా చిత్రంగా అవార్డును కూడా గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Aamir Khan's 'Dangal' awarded as the 'Best Asian Film' – Newsfolo|url=https://www.newsfolo.com/entertainment/aamir-khans-dangal-awarded-best-asian-film/131692/|access-date=2022-12-02|language=en}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; డిసెంబరు 2017 లో, ఆమె ఆస్ట్రేలియాలోని స్క్రీన్ పరిశ్రమకు ఉత్తమ నాయకత్వం, మార్గదర్శకత్వం, సేవలకు ఫిలిం విక్టోరియా నుండి జిల్ రాబ్ స్క్రీన్ లీడర్షిప్ అవార్డును అందుకుంది.

2018 లో, మితూ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ విక్టోరియాలో నియమితులయ్యారు, [[ఆస్ట్రేలియా]]&lt;nowiki/&gt;లో ఈ ప్రతిష్టాత్మక పాత్రలో ఉన్న మొదటి భారతీయురాలు. 2017 లో ఇండీవుడ్ కార్నివాల్ మోస్ట్ పాపులర్ ఇండియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అబ్రాడ్ అవార్డు కూడా అందుకుంది. 2022 లో ది ఆస్ట్రేలియా టుడే చే ఆస్ట్రేలియాలో మార్పు చెందుతున్న 10 మంది భారత సంతతి మహిళల్లో మితూ ఒకరు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsfolo.com/entertainment/aamir-khans-dangal-awarded-best-asian-film/131692/|title=Aamir Khan's 'Dangal' awarded as the 'Best Asian Film'|last1=Gupta|first1=Shilpi|date=6 December 2017|publisher=Newsfolo.com}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2023 ఆస్ట్రేలియా డే ఆనర్స్ జాబితాలో, ప్రదర్శన కళలకు, ముఖ్యంగా చలనచిత్రం ద్వారా గణనీయమైన సేవ చేసినందుకు మితు భౌమిక్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా జనరల్ డివిజన్లో గౌరవ సభ్యురాలు (ఎఎమ్) గా నియమించబడ్డారు.

== మూలాలు ==

[[వర్గం:హిందీ సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>4e1kpqhyml1gila3mwhfn11r2g67adi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మీనా కొత్వాల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435685</id>
    <revision>
      <id>4977961</id>
      <parentid>4976331</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10596" sha1="1sjlc622t432i9nf3qwipe692hejxs4" xml:space="preserve">'''మీనా కొత్వాల్''' భారతీయ [[పాత్రికేయులు|జర్నలిస్ట్]], దళిత, మైనారిటీ ,  అణగారిన వర్గాల ప్రజలకు సామాజిక న్యాయంపై దృష్టి సారించిన ఆన్‌లైన్ న్యూస్ ఛానల్ ,  వెబ్‌సైట్ ''ది మూక్నాయక్'' వ్యవస్థాపకురాలు.&lt;ref name=&quot;Arab News 2023&quot;&gt;{{Cite web|date=15 Mar 2023|title=Dalit journalist takes aim at changing history with stories of India’s marginalized|url=https://arab.news/var85|access-date=7 Apr 2023|website=Arab News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh Singh 2023&quot;&gt;{{Cite web|last=Singh|first=Stuti Paul|date=23 Feb 2023|title=FII Interviews: Journalist Meena Kotwal On Minority Politics, Journalism Today And The Caste Divide|url=https://feminisminindia.com/2023/02/24/fii-interviews-journalist-meena-kotwal/|access-date=7 Apr 2023|website=Feminism in India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lal 2021&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3149670/india-calls-caste-census-grow-more-seek-benefit-affirmative|title=In India, calls for a caste census grow as more seek to benefit from affirmative action policies|last=Lal|first=Neeta|date=22 September 2021|work=South China Morning Post|access-date=29 July 2022}}&lt;/ref&gt;

== జీవితచరిత్ర ==
మీనా న్యూఢిల్లీలోని ఒక దళిత ప్రాంతంలో పెరిగింది.  ఆమె తల్లిదండ్రులు కార్మికులుగా పని చేయడం ద్వారా చాలా తక్కువ సంపాదించారు.  మీనా ఢిల్లీలోని [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్]] (2013-14 బ్యాచ్)లో చదువుకుంది ,  రేడియో ,  టెలివిజన్ జర్నలిజంను అభ్యసించింది.  ఆమె ఢిల్లీలోని జామియా మిలియా ఇస్లామియా (JMI) ,  బాబాసాహెబ్ భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయంలో కూడా చదువుకుంది.&lt;ref name=&quot;2C 2020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://twocircles.net/2020feb12/434419.html|title=Twocircles.net journalist Meena Kotwal wins IIMCAA Awards|date=12 February 2020|work=TwoCircles.net|access-date=1 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212210307/https://twocircles.net/2020feb12/434419.html|archive-date=12 ఫిబ్రవరి 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

మీనా సెప్టెంబర్ 2017 నుండి జూలై 2019 వరకు భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీలోని బ్రిటిష్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ (బిబిసి) యొక్క [[హిందీ]] భాషా విభాగంలో ప్రసార పాత్రికేయుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-08-13|title=Dalit journalist accuses BBC Hindi of discrimination, says was let go due to caste|url=https://theprint.in/india/dalit-journalist-accuses-bbc-hindi-of-discrimination-says-was-let-go-due-to-caste/276287/|access-date=2022-01-25|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఒక సహోద్యోగి తనను దళితుడిగా బహిష్కరించి, ఆపై వివక్షను అనుభవించిన తరువాత తన బిబిసి ఒప్పందాన్ని పునరుద్ధరించలేదని,  ఆమె అధికారిక ఫిర్యాదును బిబిసి &quot;యోగ్యత లేదా సారాంశం&quot; లేదని ఖండించిందని ఆమె చెప్పింది.&lt;ref name=&quot;Singh NYT 2023&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/03/06/world/asia/india-caste-discrimination-dalit-journalist-mooknayak.html|title=With Stories of Her Oppressed Community, a Journalist Takes Aim at the Walls of Caste|last=Singh|first=Karan Deep|date=March 6, 2023|work=The New York Times|access-date=25 April 2023}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ది వైర్ , ది ప్రింట్ , ది శుద్ర, యూత్ కి ఆవాజ్ ,  ఫెమినిజం ఇన్ ఇండియా కోసం అభిప్రాయాలను కూడా రాసింది .  ప్రముఖ భారతీయ నటి [[కంగనా రనౌత్|కంగనా రనౌత్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు ఆమె రాసిన బహిరంగ లేఖను ది వైర్ ప్రచురించింది,  ,  భారతీయ భాషలలో ,  నేపాలీలో పునఃప్రచురించింది.  ఆమె అణగారిన గుర్తింపుల కథలపై దృష్టి సారించే ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్ అయిన నేషనల్ దస్తక్ కోసం కూడా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;Singh Singh 2023&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Letter to Kangana Ranaut On Caste and Reservation|url=https://thewire.in/caste/kangana-ranaut-caste-dalit-reservation|access-date=2022-03-03|website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

2021 డిసెంబర్ 25న, ఆమె [[మనుస్మృతి]] తగలబెట్టే వీడియోను ఆన్లైన్లో పోస్ట్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;Bose 2022&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thequint.com/news/india/hindutva-supporters-threatening-to-rape-me-for-burning-manusmriti-dalit-journalist-meena-kotwal#read-more|title='Right Wingers Threatening to Rape Me for Burning Manusmriti': Dalit Journalist|last=Bose|first=Meghnad|date=12 January 2022|work=The Quint|access-date=29 July 2022}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత ఆమెకు మరణ బెదిరింపులు ,  అత్యాచార బెదిరింపులు రావడం ప్రారంభించాయి,  ఢిల్లీ పోలీసులు బెదిరింపుల గురించి [[ప్రాథమిక సమాచార నివేదిక|ఎఫ్ఐఆర్]] నమోదు చేశారు.&lt;ref name=&quot;Bose 2022&quot; /&gt; జనవరి 2022లో, ఆమె మనుస్మృతిని తగలబెట్టడానికి తన కారణాన్ని వివరించిందిః &quot;మనుస్మృతిలో చాలా మహిళా వ్యతిరేక ,  దళిత వ్యతిరేక అంశాలు ఉన్నాయి. [[బి.ఆర్. అంబేద్కర్|బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్]] 1927 డిసెంబర్ 25న మనుస్మృతి ని కూడా తగలబెట్టారు. అప్పటి నుండి, అంబేద్కరైట్లు ఈ రోజును మనుస్మృతి దహన్ దివస్ గా పాటిస్తున్నారు&quot;. ఫిబ్రవరి 2022లో, మానవ హక్కుల రక్షకులపై [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] ప్రత్యేక రిపోర్టర్ ,  ఐక్యరాజ్యసమితిలోని ఇతరులు కొత్వాల్ కు బెదిరింపుల గురించి ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తూ భారత ప్రభుత్వానికి లేఖ రాశారు.&lt;ref name=&quot;Bose 2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PT 2022&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2022/04/09/un-writes-to-india-over-inaction-on-death-threats-to-dalit-journalist/|title=UN writes to India over inaction on death threats to Dalit journalist|date=9 April 2022|work=Pakistan Today|access-date=29 July 2022}}&lt;/ref&gt;

ఆమె 2021లో ''ది మూక్నాయక్‌ను స్థాపించింది,''  ,  2023 నాటికి, 10 మంది జర్నలిస్టులను నియమించింది.  ఆమె దీనిని &quot;దళిత-కేంద్రీకృత న్యూస్‌రూమ్&quot;గా అభివర్ణించింది. '' ది మూక్నాయక్‌లో'' ప్రచురించబడిన కథనాలు భారతదేశంలోని [[దళితులు]] ,  ఇతర అణగారిన వర్గాలకు సంబంధించిన సమస్యలను కవర్ చేస్తాయి .  మార్చి 2023 నాటికి, ఆన్‌లైన్ వార్తాపత్రికకు సంబంధించిన [[యూట్యూబ్]] ఛానెల్‌కు 50,000 మంది సబ్‌స్క్రైబర్‌లు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Arab News 2023&quot; /&gt;

== గౌరవాలు, పురస్కారాలు ==

* 2020 ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్ అలుమ్ని అసోసియేషన్ (ఐఐఎంసిఎఎ) అవార్డు ఫర్ డెవలప్మెంటల్ రిపోర్టింగ్ &lt;ref name=&quot;2C 2020&quot; /&gt;
* 2020 ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్ అలుమ్ని అసోసియేషన్ (ఐఐఎంసిఎఎ) అవార్డు ఫర్ ఇన్వెస్టిగేటివ్ రిపోర్టింగ్ &lt;ref name=&quot;2C 2020&quot; /&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
మీనా న్యూఢిల్లీలో నివసిస్తుంది ,  ఆమెకు ఒక కుమార్తె ఉంది. ఆమె రాజా పాండేను వివాహం చేసుకుంది.&lt;ref name=&quot;Singh NYT 2023&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1986 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>1sjlc622t432i9nf3qwipe692hejxs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మనీత్ చౌహాన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435868</id>
    <revision>
      <id>4977919</id>
      <parentid>4831344</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11678" sha1="sbu8p05889y14sizt449scpbsv3h7e1" xml:space="preserve">'''మనీత్ చౌహాన్''' (జననం 27 అక్టోబరు 1976, [[లుధియానా]], పంజాబ్)ఒక భారతీయ అమెరికన్ చెఫ్, టెలివిజన్ వ్యక్తి. గతంలో [[చికాగో]], నాష్విల్లే, [[న్యూయార్క్]] లోని అనేక ప్రముఖ రెస్టారెంట్లకు ఎగ్జిక్యూటివ్ చెఫ్ గా పనిచేసిన ఆమె ఫుడ్ నెట్ వర్క్ లో చాప్డ్&lt;ref&gt;{{cite web|title=Get to know Chopped judge Maneet Chauhan|url=http://www.foodnetwork.com/maneet-chauhan/bio/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209000723/http://www.foodnetwork.com/maneet-chauhan/bio/index.html|archive-date=9 February 2013|access-date=18 February 2013|work=Food Network}}&lt;/ref&gt; లో జడ్జిగా నటించింది. ఆమె ది నెక్ట్స్ ఐరన్ చెఫ్,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Maneet Chauhan (NIC3 Rival)|url=http://www.foodnetwork.com/chefs/maneet-chauhan/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130426233208/http://www.foodnetwork.com/chefs/maneet-chauhan/index.html|archive-date=26 April 2013|access-date=18 February 2013|work=Food Network}}&lt;/ref&gt; ది వ్యూ ఆన్ ఎబిసిలో,&lt;ref&gt;{{cite web|title=The View: Thursday, August 9, 2012|url=http://theview.abc.go.com/recap/friday-june-8-2012|work=The View}}&lt;/ref&gt; ఐరన్ చెఫ్ అమెరికా, ఎన్బిసిలో టుడే షో,&lt;ref&gt;{{cite web|date=10 July 2014|title=Today Show: Thursday, July 10, 2104|url=http://www.today.com/food/chopped-judge-shares-her-own-winning-recipes-1D79911143|work=Today Show}}&lt;/ref&gt;, ఫుడ్ నెట్వర్క్లో వరస్ట్ కుక్స్ ఇన్ అమెరికా ఫినాలేలో జడ్జిగా కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=10 July 2014|title=Today Show: Thursday, July 10, 2104|url=http://www.today.com/food/chopped-judge-shares-her-own-winning-recipes-1D79911143|work=Today Show}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2021, 2024 ఫుడ్ నెట్వర్క్ కాంపిటీషన్ టోర్నమెంట్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్ను కూడా గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian-Origin Chef Maneet Chauhan Has Won The Tournament of Champions|url=https://www.femina.in/trending/in-the-news/indian-origin-chef-maneet-chauhan-has-won-the-tournament-of-champions-193527.html|website=femina.in}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
చౌహాన్ [[పంజాబీలు|పంజాబీ]] [[రాజపుత్రులు|రాజ్ పుత్]] సిక్కు కుటుంబంలో జన్మించాడు.ఆమె భారతదేశంలోని మణిపాల్ లోని మణిపాల్ అకాడమీ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ వెల్ కామ్ గ్రూప్ గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్ ఆఫ్ హోటల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ లో తన పాక వృత్తిని ప్రారంభించింది,&lt;ref name=&quot;Maneet Chauhan3&quot;&gt;{{Cite web|title=Maneet Chauhan|url=http://maneetchauhan.com/about.html|website=Maneet Chauhan's official website|access-date=2025-03-04|archive-date=2025-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250304122940/https://maneetchauhan.com/about.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అక్కడ ఆమె హోటల్ మేనేజ్ మెంట్ లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందింది. తరువాత ఆమె [[న్యూయార్క్]] లోని హైడ్ పార్క్ లోని కలినరీ ఇన్ స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అమెరికా&lt;ref name=&quot;Maneet Chauhan3&quot;/&gt; లో చదువుకుంది. అప్రెంటిస్ చెఫ్ గా ఆమె [[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లో [[ఒబెరాయ్ హోటల్సు, రిసార్ట్సు|ఒబెరాయ్ గ్రూప్]], తాజ్ గ్రూప్, వెల్ కమ్ గ్రూప్, షెరాటన్ గ్రూప్ లతో కలిసి పనిచేశారు.

2000 సంవత్సరంలో [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని చెర్రీ హిల్ లో ఉన్న ఒక స్టార్టప్ రెస్టారెంట్ కు మేనేజ్ మెంట్ గా నియమితులయ్యారు, అక్కడ ఆమె ఒక బృందానికి నాయకత్వం వహించారు, రెస్టారెంట్ సామర్థ్యాన్ని 70 సీట్ల నుండి 140 సీట్లకు విస్తరించారు. 2003 లో, ఆమె 27 సంవత్సరాల వయస్సులో, [[చికాగో]], [[ఇల్లినాయిస్|ఇల్లినాయి]]&lt;nowiki/&gt;స్లో వెర్మిలియన్&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB120783486473304817|title=India's Latin Fusion|work=Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; ప్రారంభ ఎగ్జిక్యూటివ్ చెఫ్ అయ్యారు. 2007లో, ఆమె ఎట్ వెర్మిలియన్ ను ప్రారంభించడానికి NYCకి మారింది. ఆమె శైలి భారతీయ వంటకాల్లో మూలాలతో &quot;గ్లోబల్ ఫ్యూజన్&quot; గా వర్ణించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=11 September 2012|title=Maneet Chauhan - Profile of a culinary powerhouse|url=http://dailyfoodandwine.com/maneet-chauhan/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223119/http://dailyfoodandwine.com/maneet-chauhan/|archive-date=4 October 2013|access-date=18 February 2013|publisher=Daily Food and Wine}}&lt;/ref&gt; చౌహాన్ [[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లోని నిరుపేద పిల్లలకు ప్రయోజనం చేకూర్చడానికి నిధుల సేకరణలో పాల్గొన్నారు, ఫిలిప్పీన్స్లో తుఫాను సహాయక చర్యలలో పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Media Center|url=https://s3.amazonaws.com/TVEyesMediaCenter/UserContent/174091/2593250.183/KVVU_12-03-2013_09.11.07.mp4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vegasnews.com/107030/chef-author-and-chopped-judge-maneet-chauhan-to-host-fundraiser-at-origin-india-dec-4.html|title=Chef, Author and &quot;Chopped&quot; Judge Maneet Chauhan to Host Fundraiser at Origin India Dec. 4|date=23 November 2013|work=Vegas News|access-date=16 May 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227181018/https://www.vegasnews.com/107030/chef-author-and-chopped-judge-maneet-chauhan-to-host-fundraiser-at-origin-india-dec-4.html|archive-date=27 February 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 November 2013|title=CHEF, AUTHOR AND CHOPPED JUDGE MANEET CHAUHAN TO HOST FUNDRAISER AT ORIGIN INDIA|url=https://www.vegas24seven.com/chef-author-and-chopped-judge-maneet-chauhan-to-host-fundraiser-at-origin-india/|website=Vegas24Seven.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Las Vegas News &amp;#124; Breaking News &amp; Headlines|url=https://www.reviewjournal.com/|website=Las Vegas Review-Journal}}&lt;/ref&gt;

=== పుస్తకాలు ===
ఆమె తన మొదటి వంట పుస్తకం, ఫ్లేవర్స్ ఆఫ్ మై వరల్డ్: ఎ కలినరీ టూర్ త్రూ 25 కంట్రీస్ ను రాసింది, దీనిని ఫేవరెట్ రెసిపీస్ ప్రెస్ ప్రచురించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Alt|first=Diane|date=26 December 2013|title=Cookbooks of the Year|url=https://www.laduenews.com/arts-and-culture/dining/cookbooks-of-the-year/article_70cd6629-d918-52b7-83b5-d0db872d1aaa.html|website=Ladue News}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Flavors of My World|last1=Chauhan|first1=Maneet|publisher=Southwestern Publishing|year=2013|isbn=978-0871975799}}&lt;/ref&gt;

కేటీ స్పార్క్స్, అలెక్స్ రైజ్, రీటా సోడి, కాథ్లీన్ స్క్వేర్స్ లతో కలిసి రాసిన ఆమె రెండవ పుస్తకానికి ది జర్నీ అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IACP E-Cookbook Award|url=http://www.altaeditions.com/blog/the-journey-wins-the-2014-iacp-e-cookbook-award|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085927/http://www.altaeditions.com/blog/the-journey-wins-the-2014-iacp-e-cookbook-award|archive-date=19 August 2014|access-date=18 August 2014}}&lt;/ref&gt; జోడీ ఎడ్డీతో కలిసి ఆమె ఇటీవలి కుక్బుక్ చాట్ 2020 అక్టోబరులో విడుదలైంది, వీధి ఆహారం, స్థానిక వంటకాలపై దృష్టి సారించి ఎనభైకి పైగా భారతీయ వంటకాలను కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Chaat|url=https://archive.org/details/chaatrecipesfrom0000jody|last1=Chauhan|first1=Maneet|publisher=Clarkson Potter/Ten Speed|year=2020|isbn=9781984823885}}&lt;/ref&gt;

=== రెస్టారెంట్ ===
చౌహాన్ తన మొదటి రెస్టారెంట్ ను టేనస్సీలోని నాష్ విల్లేలో ప్రారంభించింది. దీనిని &quot;చౌహాన్ ఆలే అండ్ మసాలా హౌస్&quot; అని పిలుస్తారు. 150 మంది కూర్చునే ఈ రెస్టారెంట్ 2014 ఆగస్టులో ప్రారంభమైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=26 April 2013|title=Prominent TV Chef Maneet Chauhan Opening Her First Restaurant: A Gastropub in Nashville|url=https://www.nashvillescene.com/food-drink/article/13048081/prominent-tv-chef-maneet-chauhan-opening-her-first-restaurant-a-gastropub-in-nashville|website=Nashville Scene}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bizjournals.com/nashville/blog/2013/10/celebrity-chef-maneet-chauhan.html|title=Celebrity chef Maneet Chauhan announces name, location of Nashville restaurant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rogers|first=Matt|date=9 May 2014|title=More Details Revealed For Chauhan Ale &amp; Masala House|url=https://nashville.eater.com/2014/5/9/6227133/more-details-revealed-for-chauhan-ale-masala-house|website=Eater Nashville}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rogers|first=Matt|date=17 June 2014|title=Vasisht Ramasubramanian Named Chauhan Ale &amp; Masala House' Chef de Cuisine|url=https://nashville.eater.com/2014/6/17/6206613/vasisht-ramasubramanian-named-chauhan-ale-masala-house-chef-de-cuisine|website=Eater Nashville}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1976 జననాలు]]</text>
      <sha1>sbu8p05889y14sizt449scpbsv3h7e1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మనీషా రాణి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437331</id>
    <revision>
      <id>4977920</id>
      <parentid>4500633</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11253" sha1="ftwb8zymcbqxn83pcbm7e6p2tlup8o6" xml:space="preserve">'''మనీషా రాణి''' (జననం 9 జూన్ 1997) ఒక భారతీయ నర్తకి,  ఇంటర్నెట్ వ్యక్తిత్వం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-03|title=The Million-Hearted Woman: Manisha Rani's Rags To Riches Story {{!}} GlamWorldTalks|url=https://www.glamworldtalks.com/manisha-rani-rags-to-riches-story-maisha-rani-biography/|access-date=2023-09-22|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903154443/https://www.glamworldtalks.com/manisha-rani-rags-to-riches-story-maisha-rani-biography/|archive-date=2023-09-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2023లో రియాలిటీ షో బిగ్ బాస్ ఓటిటి సీజన్ 2లో పాల్గొంది, అక్కడ ఆమె 2వ రన్నరప్గా నిలిచింది. 2024లో.. గతంలో ఆమె డ్యాన్స్-రియాలిటీ షో ''ఝలక్ దిఖ్లా జా 11'' వైల్డ్ కార్డ్ పోటీదారుగా పాల్గొని సీజన్ విజేతగా నిలిచింది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
మనీషా [[బీహార్]] [[ముంగేర్ జిల్లా]] తన తండ్రి మనోజ్ కుమార్ చండీ, తల్లి రాగిణి దేవిలకు మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించింది. ఒక ఇంటర్వ్యూలో, మనీషా రాణి తనకు 8 సంవత్సరాల వయసులో తన తల్లిదండ్రులు విడిపోయారని, తన నలుగురు తోబుట్టువులతో కలిసి తన తండ్రి మాత్రమే పెంచారని వెల్లడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-06-21|title=All about BB OTT 2's Manisha Rani|url=https://www.indiatoday.in/visualstories/entertainment/all-about-bb-ott-2s-manisha-rani-43831-21-06-2023|access-date=2025-02-12|website=www.indiatoday.in|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-06-21|title=Bigg Boss OTT 2 contestant Manisha Rani reveals she ran away from home, worked as a waitress and background dancer in Kolkata to make ends meet|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-2-contestant-manisha-rani-reveals-she-ran-away-from-home-worked-as-a-waitress-background-dancer-in-kolkata-to-make-ends-meet-8676308/|access-date=2025-02-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

మనీషా రాణి తన స్వస్థలమైన ముంగేర్ నుండి తన విద్యను పూర్తి చేసి, ఆపై నృత్యం నేర్చుకోవడానికి బీహార్ నుండి కోల్కతాకు పారిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-2-manisha-rani-worked-as-waitress-in-kolkata-101687327854620.html|title=Bigg Boss OTT 2: Manisha Rani ran away to Kolkata, worked as waitress during her struggling days|date=2023-06-21|work=Hindustan Times|access-date=2025-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629085947/https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/bigg-boss-ott-2-manisha-rani-worked-as-waitress-in-kolkata-101687327854620.html|archive-date=2023-06-29|language=en-us|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]], ఆమె వెయిట్రెస్,  నేపథ్య నర్తకిగా పనిచేయడం వంటి వివిధ ఉద్యోగాలను తీసుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-working-as-a-waitress-to-winning-audience-hearts-in-bigg-boss-ott-2-a-look-at-manisha-ranis-journey/photostory/103533303.cms|title=From working as a waitress to winning audience hearts in Bigg Boss OTT 2: A look at Manisha Rani's journey|work=The Times of India|access-date=2023-09-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-08-08|title=Struggle To Stardom, The Inspiring Journey Of Bigg Boss OTT 2 Contestant Manisha Rani|url=https://www.news18.com/movies/struggle-to-stardom-the-inspiring-journey-of-bigg-boss-ott-2-contestant-manisha-rani-8528188.html|access-date=2023-09-22|website=News18|language=en}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
మనీషా రాణి మొదట భారతీయ టెలివిజన్లో డ్యాన్స్ రియాలిటీ షో ''డాన్స్ ఇండియా డాన్స్'' సీజన్ 5లో కనిపించింది, అక్కడ ఆమె మొదటి రౌండ్లోనే ఎలిమినేట్ అయింది. ఆ తరువాత, ఆమె 2020లో &amp; టీవీ సీరియల్ గుడియా హమారీ సబీ పే భారి లో ఒక చిన్న పాత్ర చేసింది.

2023లో, దాదాపు 9 సంవత్సరాల పోరాటం తరువాత, మనీషా రాణి రియాలిటీ షో బిగ్ బాస్ ఓటిటి సీజన్ 2లో పాల్గొంది, అక్కడ ఆమె 2వ రన్నరప్గా నిలిచింది. 2024లో, ఆమె ''ఝలక్ దిఖ్లా జా 11'' వైల్డ్ కార్డ్ పోటీదారుగా పాల్గొని, ఆ సీజన్ విజేతగా నిలిచిందిఈ వారం ఫ్యామిలీ స్పెషల్ వీక్,  అందరు పోటీదారులు తమ కుటుంబ సభ్యులలో ఒకరితో కలిసి ప్రదర్శన ఇవ్వాల్సి వచ్చింది. నా సోదరుడు నాతో కలిసి ప్రదర్శన ఇచ్చాడు,  అంతా చాలా బాగా జరిగింది. నా తండ్రి ఈ షోకి వచ్చారు,  నా అక్క మొదటిసారి ఈ షోకి వచ్చింది. ఆమె నా ఏ రియాలిటీ షోలోనూ ఎప్పుడూ పాల్గొనలేదు, ఆమెను జాతీయ టెలివిజన్‌లో చూడటం ఇదే మొదటిసారి..&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-jhalak-dikhhla-jaa-11s-manisha-rani-on-dream-come-true-moment-with-shahid-kapoor-elder-sisters-sacrifices-for-her-and-entering-the-top-6/photostory/107797912.cms|title=Exclusive - Jhalak Dikhhla Jaa 11's Manisha Rani on dream come true moment with Shahid Kapoor, elder sister's sacrifices for her and entering the Top 6|last=Tiwari|first=Vijaya|work=The Times of India|access-date=2024-02-19|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!పాత్ర
!గమనికలు
!రిఫరెండెంట్.
|-
|2020
|''గుడియా హమారీ సబీ పే భరీ''
|మనీషా
|అతిథి పాత్ర
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=गुड़िया हमारी सभी पे भारी - Gudiya Humari Sabhi Pe Bhari - Full Ep - 120 -And TV|date=30 June 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=6CTpjHiv_nk|language=en|access-date=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''బిగ్ బాస్ ఓటిటి 2''
|పోటీదారు
|2వ రన్నర్-అప్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bigg Boss OTT Season 2 : Watch Bigg Boss OTT All Seasons, Episodes and Videos Online|url=https://www.jiocinema.com/tv-shows/bigg-boss-ott/3499624|access-date=2023-09-22|website=www.jiocinema.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|''ఝలక్ దిఖ్లా జా 11''
|పోటీదారు
|విజేతగా నిలిచారు.
|&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;
|-
|2024
|''ఇండియాస్ బెస్ట్ డాన్సర్ vs సూపర్ డాన్సర్ః ఛాంపియన్స్ కా టషాన్''
|మనీషా
|అతిథి పాత్ర
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Uorfi और Manisha का जलवा {{!}} IBD Vs SD : Champions Ka Tashan {{!}} Ep 9 {{!}} Full Episode {{!}} 14 Dec 2024|url=https://www.youtube.com/watch?v=1nSCosg5ODw?si=axogTagSuhH6ZNUC|language=en|access-date=2024-12-14}}&lt;/ref&gt;
|}

=== మ్యూజిక్ వీడియోలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!గాయకుడు (s) 
!రిఫరెండెంట్.
|-
|2022
|''సత్.''
|బి పరాస్
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Sath - B Paras Feat.Md Desi Rockstar, Manisha Rani, Priya Sharma {{!}} New Haryanvi Songs Haryanavi 2022|date=10 November 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=6j8WCVxSriI|language=en|access-date=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2023
|''టింకియా''
|[[అక్షర సింగ్|అక్షరా సింగ్]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=#Video {{!}} Tinkiya {{!}} टिंकिया {{!}} #Akshara Singh {{!}} Manisha Rani {{!}} #Bhojpuri Gaana|date=30 January 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=V1tBLJ7Jal0|language=en|access-date=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|''జమ్నా పార్''
|టోనీ కక్కర్, [[నేహా కక్కర్]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=JAMNA PAAR - Tony Kakkar ft. Manisha Rani {{!}} Neha Kakkar {{!}} Tony Jr.{{!}} Adil Shaikh|date=5 September 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=67FHHDeDpGY|language=en|access-date=2023-09-22}}&lt;/ref&gt;
|-
|''నువ్వు లోకమునకు చెందినవాడివి''
|టోనీ కక్కర్
|
|-
|''నజర్ నా లాగే''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/manisha-rani-is-not-open-to-doing-bigg-boss-17-says-ive-gained-immense-name-fame-and-love-from-the-ott-version-and-want-to-enjoy-it-to-the-fullest/articleshow/103942570.cms|title=Manisha Rani is not open to doing Bigg Boss 17; says 'I've gained immense name, fame and love from the OTT version and want to enjoy it to the fullest'|date=2023-09-26|work=The Times of India|access-date=2025-02-12|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|[[పాయల్ దేవ్]]
|
|-
|''బొలెరో''
|ప్రీతీందర్, [[అసీస్ కౌర్]]
|
|-
|''బారిష్ కే ఆనే సే''
|[[శ్రేయ ఘోషాల్|శ్రేయా ఘోషల్]], టోనీ కక్కర్
|
|-
|2024
|''బైరాన్ బేగాని''
|రేణుక పన్వర్, నిట్-సి
|
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:1997 జననాలు]]
[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>ftwb8zymcbqxn83pcbm7e6p2tlup8o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మనాలి దేశాయ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>438159</id>
    <revision>
      <id>4977918</id>
      <parentid>4837464</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10774" sha1="tbxwfkopvnz5fwzefke9cllyosm68j3" xml:space="preserve">'''మనాలి దేశాయ్''' న్యూన్‌హామ్ [[కళాశాల]]&lt;nowiki/&gt;లో సోషియాలజీ రీడర్,  ఫెలో . ఆమె 2020 నుండి 2024 వరకు [[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో సోషియాలజీ విభాగానికి అధిపతిగా పనిచేశారు,  కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక విభాగానికి నాయకత్వం వహించిన మొదటి నల్లజాతి మహిళగా భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Cotton|first=Joe|date=2020-09-21|title=New Head of Department - Dr Manali Desai|url=https://www.sociology.cam.ac.uk/news/dr-manali-desai|access-date=2020-09-21|website=www.sociology.cam.ac.uk|language=en|archive-date=2020-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006192344/https://www.sociology.cam.ac.uk/news/dr-manali-desai|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
దేశాయ్ [[భారతదేశం]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]],  [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో పెరిగారు.  ఆమె యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో జన్మించింది,  తరువాత భారతదేశానికి వెళ్లి ఢిల్లీలో చదువుకుంది.  ఆమె విశ్వవిద్యాలయంలో చేరే ముందు లండన్‌లో తన చివరి రెండు సంవత్సరాల పాఠశాలను పూర్తి చేసింది.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|date=2020-09-22|title=Manali Desai first Indian-origin woman to head a Cambridge dept|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/manali-desai-first-indian-origin-woman-to-head-a-cambridge-dept/story-qXBXkcjBQ99LzlHJKHtujN.html|access-date=2020-09-23|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== విద్య,  పరిశోధన ==
దేశాయ్ మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో [[ఆర్థిక శాస్త్రం|ఆర్థిక శాస్త్రాన్ని]] అభ్యసించారు  ,  [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి సామాజిక శాస్త్రంలో పిహెచ్‌డి పొందారు , అక్కడ ఆమె తులనాత్మక,  చారిత్రక సామాజిక శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసి మారిస్ జైట్లిన్,  రాబర్ట్ బ్రెన్నర్ దర్శకత్వంలో ఒక పరిశోధనను పూర్తి చేశారు .  దేశాయ్ పరిశోధనా ఆసక్తులలో వలసరాజ్యాల అనంతర అధ్యయనాలు, సామాజిక ఉద్యమాలు, రాష్ట్ర నిర్మాణం, రాజకీయ పార్టీలు, అభివృద్ధి,  జాతి హింస ఉన్నాయి.  గతంలో, ఆమె పనికి బ్రిటిష్ అకాడమీ  ,  లెవర్‌హుల్మ్ ట్రస్ట్ నిధులు సమకూర్చాయి .  జోహన్నెస్‌బర్గ్,  ఢిల్లీలో పట్టణ పరివర్తన,  లింగ హింసను పరిశోధించడానికి దేశాయ్ పరిశోధనకు ప్రస్తుతం ఆర్థిక,  సామాజిక పరిశోధన మండలి నిధులు సమకూరుస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Munnelly|first=Ellen|date=2020-03-11|title=What is The GendV Project?|url=https://www.thegendvproject.sociology.cam.ac.uk/what-gendv-project|access-date=2020-09-21|website=www.thegendvproject.sociology.cam.ac.uk|language=en}}&lt;/ref&gt;

''2007లో, దేశాయ్ స్టేట్ ఫార్మేషన్ అండ్ రాడికల్ డెమోక్రసీ ఇన్ ఇండియా, 1860-1990'' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు .  ఆమె వరుసగా 2009,  2015లో ''స్టేట్స్ ఆఫ్ ట్రామా: జెండర్ అండ్ వయోలెన్స్ ఇన్ సౌత్ ఆసియా'',  ''బిల్డింగ్ బ్లాక్స్: హౌ పార్టీస్ ఆర్గనైజ్ సొసైటీ'' అనే రెండు పుస్తకాలను సహ-సంపాదకీయం చేసింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== విద్యాపరమైన పాత్రలు ==
కేంబ్రిడ్జ్‌కు రాకముందు, దేశాయ్ లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్‌లో బోధించారు .  ఆమె 2013లో కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చేరుకుంది  ,  ప్రస్తుతం సోషియాలజీలో రీడర్‌గా ఉంది.  ఆమె కేంబ్రిడ్జ్‌లోని న్యూన్‌హామ్ కళాశాలలో ఫెలో కూడా .  2019లో, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో బోధన పట్ల ఆమెకున్న నిబద్ధత,  ప్రభావాన్ని గుర్తించి, ఆమెకు పిల్కింగ్టన్ టీచింగ్ బహుమతి లభించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;She is truly a teacher who makes education count.&quot; Dr Manali Desai awarded 2019 Pilkington Teaching Prize – Newnham College|url=https://www.newn.cam.ac.uk/newnham-news/she-is-truly-a-teacher-who-makes-education-count-dr-manali-desai-awarded-2019-pilkington-teaching-prize/#:~:text=Prize%20%E2%80%93%20Newnham%20College-,%E2%80%9CShe%20is%20truly%20a%20teacher%20who%20makes%20education%20count.%E2%80%9D,awarded%202019%20Pilkington%20Teaching%20Prize&amp;text=Newnham%20College%20is%20proud%20to,of%20her%20excellence%20in%20teaching.|access-date=2020-09-21|website=www.newn.cam.ac.uk}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-06-28|title=Top Cambridge prize for 2 Indian-origin academics|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/top-cambridge-prize-for-2-indian-origin-academics/story-ZUqlUQ4tvy0XQmrrWTX1eK.html|access-date=2020-09-21|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

2020 లో, దేశాయ్ సోషియాలజీ విభాగానికి అధిపతి అయ్యారు. కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక విభాగానికి నాయకత్వం వహించిన మొదటి వర్ణ మహిళగా ఆమె నమ్మారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Dr Manali Desai becomes the only woman of colour to currently head a Cambridge department|url=https://www.varsity.co.uk/news/19851|access-date=2020-09-21|website=Varsity Online|language=en}}&lt;/ref&gt;

కేంబ్రిడ్జ్ బోధన పట్ల ఆమెకున్న నిబద్ధత, ప్రభావాన్ని గుర్తించి, 2019 పిల్కింగ్టన్ టీచింగ్ ప్రైజ్‌ను దేశాయ్‌కు ప్రదానం చేశారు. న్యూన్‌హామ్ కళాశాలలో ఫెలో అయిన ఆమె, శతాబ్దాలుగా కేంబ్రిడ్జ్‌లో బోధించిన అనేక మంది భారతీయ సంతతికి చెందిన పండితులలో ఒకరు.

కొత్త పాత్రకు నియమించబడిన తర్వాత దేశాయ్ ఇలా అన్నారు: &quot;మనం ఒక ఉద్రిక్త కాలంలో జీవిస్తున్నాము, మన ఉనికి గురించి ప్రాథమిక ప్రశ్నలు ప్రమాదంలో ఉన్న కీలకమైన దశలో ఉన్నాము. వాతావరణ మార్పు, యుద్ధం, పేదరికం, ఖండన సామాజిక అసమానతలు వంటి పెద్ద ప్రశ్నలను సామాజిక శాస్త్రం ఎల్లప్పుడూ పరిష్కరించింది.

== వైవిధ్యం,  సమానత్వం పని ==
విద్యారంగంలో చేరిక, వైవిధ్యం,  సమానత్వంపై ఆమె చేసిన కృషికి ''గార్డియన్‌లో'' దేశాయ్ ప్రस्तుతించబడింది .  కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని సోషియాలజీ విభాగంలో &quot;డీకోలనైజ్ సోషియాలజీ&quot; వర్కింగ్ గ్రూపును స్థాపించడంలో కూడా ఆమె సహాయపడింది.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

యూకె ఈక్వాలిటీ యాక్ట్ 2010కి విరుద్ధంగా రక్షిత లక్షణాలతో వ్యక్తులపై వివక్ష చూపుతున్నారని అలుమ్ని ఫర్ ఫ్రీ స్పీచ్ (ఐడి1) సంస్థ దేశాయ్ పై ఆరోపించింది.[https://web.archive.org/web/20251227005429/https://affs.uk/wp-content/uploads/2022/11/Cambridge-council-letter-17.11.pdf AFFS కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం కౌన్సిల్ లెటర్]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>tbxwfkopvnz5fwzefke9cllyosm68j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్రిటిన్ ఫ్లెమింగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>438895</id>
    <revision>
      <id>4977860</id>
      <parentid>4508101</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T13:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11094" sha1="dyf0ujeuii7pc39m911u9vqw3cliqid" xml:space="preserve">'''బ్రిటిన్ ఫ్లెమింగ్''' (జననం మే 24, 1999) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] మాజీ ప్రొఫెషనల్ ఐస్ [[హాకీ]] వింగర్ . ఆమె మిన్నెసోటా వైట్‌క్యాప్స్ తరపున ప్రీమియర్ హాకీ ఫెడరేషన్ (పిహెచ్ఎఫ్) లో,  పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్ మిన్నెసోటా తరపున ప్రొఫెషనల్ ఉమెన్స్ హాకీ లీగ్ (పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్) లో ఆడింది .

== క్రీడా జీవితం ==
విస్కాన్సిన్‌లోని మాడిసన్‌లో ఉన్న మాడిసన్ కాపిటల్స్ సంస్థతో ఫ్లెమింగ్ యూత్ ఐస్ హాకీ ఆడింది . ఆమె టైర్ 1 ఎలైట్ హాకీ లీగ్ (టి1ఇహెచ్ఎల్) లో క్యాపిటల్స్ అండర్-14 (14యు),  16యు జట్లతో మైనర్ ఐస్ హాకీ ఆడింది, మాడిసన్ క్యాపిటల్స్ 19యు ఎఎఎ (దీనిని 19యు మిడ్జెట్ మేజర్ అని కూడా పిలుస్తారు) జట్టుతో జూనియర్ ఐస్ హాకీ ఆడింది .  2016–17 సీజన్‌లో - ఆమె జూనియర్ల చివరి సీజన్ - ఆమె జట్టును స్కోరింగ్ చేయడంలో ముందుండి, తదుపరి అత్యధిక స్కోరర్ కంటే 31 పాయింట్లు ఎక్కువగా సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Player: Brittyn Fleming – TIER 1 Hockey League|url=http://pointstreak.com/players/playerpage.html?playerid=8136219&amp;seasonid=13263|access-date=2023-12-25|website=Pointstreak Sports Technologies|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;masson20151013&quot;&gt;{{Cite web|last=Masson|first=Jon|date=2015-10-13|title=Prep girls hockey: Oregon's Brittyn Fleming commits to Minnesota State|url=https://madison.com/sports/high-school/hockey/prep-girls-hockey-oregons-brittyn-fleming-commits-to-minnesota-state/article_df7d9723-248b-56d9-915b-4c7d53a9804d.html|url-access=subscription|access-date=2023-12-25|website=Wisconsin State Journal|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225184451/https://madison.com/sports/high-school/hockey/prep-girls-hockey-oregons-brittyn-fleming-commits-to-minnesota-state/article_df7d9723-248b-56d9-915b-4c7d53a9804d.html|archive-date=2023-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ep_madcap16/17&quot;&gt;{{Cite web|title=Madison Capitols 19U AAA 2016-2017 Skater Stats|url=https://www.eliteprospects.com/team/20953/madison-capitols-19u-aaa/2016-2017?tab=stats|access-date=25 December 2023|website=Elite Prospects|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== కళాశాల ===
ఆమె కళాశాల ఐస్ హాకీ కెరీర్ 2017 నుండి 2022 వరకు ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I యొక్క వెస్ట్రన్ కాలేజియేట్ హాకీ అసోసియేషన్ (డబ్ల్యుసిహెచ్ఎ) సమావేశంలో మిన్నెసోటా స్టేట్ మావెరిక్స్ మహిళల ఐస్ హాకీ ప్రోగ్రామ్‌తో ఆడింది. ఆమె మావెరిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌కు కెరీర్ పాయింట్లు,  అసిస్ట్ లీడర్‌గా నిలిచింది, అలాగే పాఠశాల చరిత్రలో అత్యధిక ఆటలను ఆడింది. 2021–22 సీజన్‌లో , ఆమె ఒక సీజన్‌లో పాయింట్లు (45),  అసిస్ట్‌లు (25) కోసం మిన్నెసోటా స్టేట్ రికార్డులను నెలకొల్పింది.&lt;ref name=&quot;mavericks-stats&quot;&gt;{{Cite web|title=Minnesota State University Maverick's Women's Hockey 2021–22 Record Book|url=https://msumavericks.com/documents/2022/4/29/2021_22_WH_Record_Book.pdf|access-date=December 17, 2023|website=Minnesota State University - Mankato Athletics}}&lt;/ref&gt;

=== వృత్తి ===
[[దస్త్రం:Brittyn_Fleming.jpg|thumb|2022లో వైట్క్యాప్లతో ఫ్లెమింగ్]]

==== పిహెచ్ఎఫ్ ====
గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత, ఫ్లెమింగ్ 2022–23 సీజన్‌లో పిహెచ్ఎఫ్ యొక్క మిన్నెసోటా వైట్‌క్యాప్స్‌తో తన రూకీ ప్రొఫెషనల్ ఐస్ హాకీ సీజన్‌ను ఆడింది .  ఆమె మే 2023లో 2023–24 పిహెచ్ఎఫ్ సీజన్ కోసం జట్టుతో తిరిగి సంతకం చేసింది, కానీ లీగ్‌ను కొనుగోలు చేసి జూన్ 2023లో రద్దు చేసినప్పుడు ఆమె ఒప్పందం రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;kennedy202305312&quot;&gt;{{cite news|url=https://thehockeynews.com/womens/pwhl/watch-minnesota-state-grads-hope-to-bring-chemistry-to-the-whitecaps|title=Minnesota State Grads Hope to Bring Chemistry to the Whitecaps|last1=Kennedy|first1=Ian|date=31 May 2023|work=The Hockey News|access-date=25 December 2023|language=en|format=Video}}&lt;/ref&gt;

==== పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్ ====
2023 పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్ డ్రాఫ్ట్‌లో డ్రాఫ్ట్ చేయని తర్వాత, డిసెంబర్ 1, 2023న, ఆమె పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్ యొక్క మిన్నెసోటాతో ఒక సంవత్సరం పాటు ఉచిత ఏజెంట్‌గా ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది .  జూన్ 7, 2024న, ఫ్లెమింగ్ సోషల్ మీడియాలో తన రిటైర్మెంట్ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehockeynews.com/womens/pwhl/minnesotas-brittyn-fleming-announces-retirement-from-hockey-at-25|title=Minnesota's Brittyn Fleming Announces Retirement From Hockey At 25|last=Kennedy|first=Ian|date=June 7, 2024|work=The Hockey News|access-date=June 7, 2024|publisher=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఫ్లెమింగ్ తన స్వస్థలమైన ఒరెగాన్, విస్కాన్సిన్‌లోని ఒరెగాన్ హైస్కూల్‌లో చదువుకుంది,  ఆ పాఠశాల సాకర్ జట్టుకు అత్యుత్తమ క్రీడాకారిణి.&lt;ref name=&quot;masson20151013&quot;/&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;75%&quot;
! colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; | 
! rowspan=&quot;99&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; | 
! colspan=&quot;5&quot; |రెగ్యులర్ సీజన్
! rowspan=&quot;99&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; | 
! colspan=&quot;5&quot; |ప్లేఆఫ్స్
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
!సీజన్
!టీం
!లీగ్
!జీపీ
!జి.
!ఎ.
!పిట్స్
!పిఐఎం
!జీపీ
!జి.
!ఎ.
!పిట్స్
!పిఐఎం
|-
|2017–18
|మిన్నెసోటా రాష్ట్రం
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ
|34
|4
|15
|19
|14
|_
|_
|_
|_
|_
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
|2018–19
|మిన్నెసోటా రాష్ట్రం
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ
|35
|9
|11
|20
|8
|_
|_
|_
|_
|_
|-
|2019–20
|మిన్నెసోటా రాష్ట్రం
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ
|37
|6
|12
|18
|14
|_
|_
|_
|_
|_
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
|2020–21
|మిన్నెసోటా రాష్ట్రం
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ
|20
|5
|7
|12
|4
|_
|_
|_
|_
|_
|-
|2021–22
|మిన్నెసోటా రాష్ట్రం
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ
|35
|20
|25
|45
|14
|_
|_
|_
|_
|_
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
|2022–23
|మిన్నెసోటా వైట్క్యాప్స్
|పిహెచ్ఎఫ్
|24
|3
|6
|9
|2
|3
|2
|0
|2
|2
|-
|2023–24
|పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్ మిన్నెసోటా
|పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్
|23
|1
|1
|2
|8
|9
|0
|1
|1
|2
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |పిహెచ్ఎఫ్ మొత్తాలు
!24
!3
!6
!9
!2
!3
!2
!0
!2
!2
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |పిడబ్ల్యుహెచ్ఎల్ మొత్తాలు
!23
!1
!1
!2
!8
!9
!0
!1
!1
!2
|}

== అవార్డులు, గౌరవాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |అవార్డు
! scope=&quot;col&quot; |కాలం.
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ఎన్‌సిఎఎ
|-
|డబ్ల్యుసిహెచ్ఎ రూకీ ఆఫ్ ది వీక్
|నవంబర్ 14,2017 వారం
|-
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ స్కాలర్-అథ్లెట్
|2018–19
|-
|డబ్ల్యూసీహెచ్ఏ ఆల్-అకాడెమిక్ టీమ్
|2018–19, 2019–20, 2020–21, 2021–22
|-
! colspan=&quot;2&quot;|మిన్నెసోటా స్టేట్ మావెరిక్స్
|-
|మహిళల హాకీ రూకీ ఆఫ్ ది ఇయర్
|2017–18
|-
|మావెరిక్ త్రీ-స్టార్ అవార్డు
|2021–22
|-
|మహిళల హాకీ ఎంవీపీ
|2021–22
|}

== రికార్డులు ==

; మిన్నెసోటా స్టేట్ మావెరిక్స్ మహిళల ఐస్ హాకీ కార్యక్రమం

* కెరీర్ స్కోరింగ్ లీడర్ (44జి, 70ఎ, 114పిట్స్) &lt;ref name=&quot;mavericks-stats&quot;/&gt;
* కెరీర్ అసిస్ట్లు లీడర్ (70ఎ, 2017-2022] &lt;ref name=&quot;mavericks-stats&quot; /&gt;
* ఒక సీజన్లో ఎక్కువ మంది సహాయపడతారు (25,2021-22] &lt;ref name=&quot;mavericks-stats&quot; /&gt;
* ఒక సీజన్లో అత్యధిక పాయింట్లు (45,2021-22] &lt;ref name=&quot;mavericks-stats&quot; /&gt;
* అత్యధిక ఆటలు ఆడినవారు, వృత్తి జీవితం (161,2017-2022] &lt;ref name=&quot;mavericks-stats&quot; /&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1999 జననాలు]]</text>
      <sha1>dyf0ujeuii7pc39m911u9vqw3cliqid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాసై రస్సెల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441642</id>
    <revision>
      <id>4977948</id>
      <parentid>4509387</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T02:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="eavg5sqgpcku8ve87vtudt6j17zm29u" xml:space="preserve">'''మాసై రస్సెల్''' (జననం: జూన్ 17, 2000) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్]] స్ప్రింటర్,  హర్డిలర్.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2025|title=RUSSELL Masai|url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/masai-russell_1960169|access-date=13 January 2025}}&lt;/ref&gt; ఆమె [[2024 వేసవి ఒలింపిక్ క్రీడలు|2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో100 మీటర్ల హర్డిల్స్ఈవెంట్‌లో. రస్సెల్100 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో యుఎస్ ఎన్సిఎఎ రికార్డ్ హోల్డర్.&lt;ref&gt;{{cite web|date=April 1, 2023|title=L'Américaine Masai Russell démarre fort aux Texas Relays|trans-title=American Masai Russell starts strong at Texas Relays|url=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/L-americaine-masai-russell-demarre-fort-aux-texas-relays/1389256|access-date=July 10, 2023|work=L'Équipe|language=fr}}&lt;/ref&gt;

రస్సెల్ 100 మీటర్ల హర్డిల్స్ పై 12.25 సెకన్ల వ్యక్తిగత ఉత్తమ రికార్డును కలిగి ఉన్నది, ఇది అన్ని సమయాలలో ఐదవ-వేగవంతమైనదిగా , 60 మీటర్ల హర్డిల్స్ పై 7.74 సెకన్లుగా , ఇది అన్ని సమయాలలో పదమూడవ-వేగవంతమైనదిగా,  400 మీటర్ల హర్డిల్స్ పై 54.66 సెకన్లుగా సమం చేయబడింది .

== కెరీర్ ==
2021లో, రస్సెల్ ఎస్ఇసి ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో తన హీట్‌లో రెండవ స్థానంలో నిలిచి తన మొదటి సబ్-13ల 100 మీటర్ల హర్డిల్స్‌ను పరిగెత్తింది.&lt;ref name=&quot;WAprofile2&quot;&gt;{{cite web|title=Masai RUSSELL - Athlete Profile|url=https://worldathletics.org/athletes/united-states/masai-russell-14659011|access-date=November 9, 2024|website=World Athletics}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఫైనల్‌లో ఆరవ స్థానంలో నిలిచింది.  ఆ సంవత్సరం తరువాత, రస్సెల్ 12.93 సెకన్లు పరిగెత్తి ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో ఫైనల్‌కు చేరుకుంది , అక్కడ ఆమె ఆరవ స్థానంలో నిలిచింది.

2022 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I అవుట్‌డోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో , రస్సెల్ 100 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో మూడవ స్థానంలో,  400 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది.

2023లో, రస్సెల్ 60 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో కాలేజియేట్ రికార్డును బద్దలు కొట్టి, గ్రేస్ స్టార్క్ 7.78 సెకన్ల సమయాన్ని అధిగమించి 7.75 సెకన్లలో పరిగెత్తింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=January 20, 2023|title=Masai Russell Breaks Collegiate Record in 60-Meter Hurdles|url=https://ukathletics.com/news/2023/01/20/masai-russell-breaks-collegiate-record-in-60-meter-hurdles/|access-date=November 9, 2024|website=Kentucky Athletics}}&lt;/ref&gt;  ఏప్రిల్‌లో, ఆమె టెక్సాస్ రిలేస్‌లో 100 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో 12.36 సెకన్లలో పరుగెత్తిన కాలేజియేట్ రికార్డును సాధించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=April 2, 2023|title=Russell breaks collegiate 100m hurdles record at Texas Relays|url=https://worldathletics.org/news/report/texas-relays-masai-russell|access-date=November 9, 2024|website=World Athletics}}&lt;/ref&gt;  జూన్‌లో, ఆమె 2023 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I అవుట్‌డోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో 100 మీటర్ల హర్డిల్స్,  400 మీటర్ల హర్డిల్స్ రెండింటిలోనూ రెండవ స్థానంలో నిలిచింది .  2023 అమెరికా అవుట్‌డోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో , బుడాపెస్ట్‌లో జరిగిన ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి రస్సెల్ మూడవ అర్హత సాధించాడు .  ఆమె సెమీ-ఫైనల్స్‌కు చేరుకుంది, అక్కడ ఆమె హర్డిల్‌ను కొట్టిన తర్వాత పూర్తి చేయలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Chawla|first=Harshita|date=August 24, 2023|title=US Collegiate Record Holder in 100m Hurdles Faces Upsetting Fate at World Athletics Championship 2023|url=https://www.essentiallysports.com/us-sports-news-olympics-news-track-and-field-news-us-collegiate-record-holder-in-m-hurdles-faces-upsetting-fate-at-world-athletics-championship-2023/|access-date=November 9, 2024|website=Essentially Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250319051027/https://www.essentiallysports.com/us-sports-news-olympics-news-track-and-field-news-us-collegiate-record-holder-in-m-hurdles-faces-upsetting-fate-at-world-athletics-championship-2023/|archive-date=2025-03-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2024 ప్రపంచ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 60 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో రస్సెల్ నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rowbottom|first=Mike|date=March 3, 2024|title=Charlton lowers world 60m hurdles record to 7.65 for global gold in Glasgow|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/world-athletics-indoor-championships-7180312/news/report/glasgow-24-women-60m-hurdles-report|access-date=November 9, 2024|website=World Athletics}}&lt;/ref&gt;  ఆమె 2024 యుఎస్ ఒలింపిక్ ట్రయల్స్‌లో 100 మీటర్ల హర్డిల్స్‌లో వ్యక్తిగత ఉత్తమ సమయం 12.25తో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది , పారిస్‌లో జరిగే 2024 వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు అర్హత సాధించింది.  ఒలింపిక్స్‌లో, రస్సెల్ 12.33 సెకన్ల సమయంతో స్వర్ణం గెలుచుకుంది, సిరెనా సాంబా-మాయెలాను తృటిలో ఓడించింది .  ఆమె తన 2024 సీజన్‌ను ప్రారంభ అథ్లోస్ మీట్‌లో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.

సెప్టెంబర్ 2024లో, ఆమె మైఖేల్ జాన్సన్ స్థాపించిన గ్రాండ్ స్లామ్ ట్రాక్ ప్రారంభ సీజన్‌కు సైన్ అప్ చేసినట్లు ప్రకటించారు .

== విద్య ==
మసాయి రస్సెల్ 2018లో బుల్లిస్ స్కూల్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది.  ఆమె 2023లో కెంటుకీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆరోగ్య శాస్త్రంలో పట్టభద్రురాలైంది.

== వృత్తి ==

=== అంతర్జాతీయ పోటీలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు ఉనైటెడ్ స్టేట్స్
!సంవత్సరం
!పోటీ
!వేదిక
!స్థానం
!ఈవెంట్
!సమయం
!గమనికలు
|-
|2017
|పాన్ అమెరికన్ U20 ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|ట్రుజిల్లో , [[పెరూ]]
|3వ
|400 మీ. హర్డిల్స్
|57.55 
|-
|2023
|ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|బుడాపెస్ట్ , [[హంగరి|హంగేరీ]]
|9వ (గం)
|100 మీ. హర్డిల్స్
|12.60 &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|ప్రపంచ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|గ్లాస్గో , [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|4వ
|60 మీ హర్డిల్స్
|7.81 
|-
|[[ఒలింపిక్ క్రీడలు]]
|పారిస్ , ఫ్రాన్స్
|1వ
|100 మీ. హర్డిల్స్
|12.33
|}

== అవార్డులు ==

* నైట్ ఆఫ్ లెజెండ్స్ అవార్డు 2024: బ్రేక్ త్రూ పెర్ఫార్మర్ వింగ్ అవార్డు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=McLaughlin-Levrone, Hall, and Russell honored with USATF Wing Awards presented by Greater Orlando Sports Commission|url=https://www.usatf.org/news/2024/mclaughlin-levrone-hall-and-russell-honored-with-u|access-date=2024-12-07|website=USATF}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:2000 జననాలు]]</text>
      <sha1>eavg5sqgpcku8ve87vtudt6j17zm29u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహిపాల్ లోమ్రోర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>446721</id>
    <revision>
      <id>4977925</id>
      <parentid>4506607</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T23:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11655" sha1="ijnf3b9uf2kdvbbf4qtfwbs8p4mb65x" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = మహిపాల్ లోమ్రోర్ 
|               image = 
|             country = 
|            fullname = మహిపాల్ క్రిషన్ లోమ్రోర్
|          birth_date = {{birth date and age|1999|11|16|df=yes}}
|         birth_place = నాగౌర్, [[రాజస్థాన్]], [[భారతదేశం]]
|          death_date = 
|         death_place = 
|             batting = ఎడమచేతి 
|             bowling = స్లో లెఫ్ట్-ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్
|                role = ఆల్ రౌండర్

|               club1 = రాజస్థాన్
|               year1 = 2016–ప్రస్తుతం
|               club2 = [[రాజస్తాన్ రాయల్స్|రాజస్థాన్ రాయల్స్]]
|               year2 = 2018–2021
|               club3 = [[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్]]
|               year3 = 2022–2024
|               club4 = [[గుజరాత్ టైటాన్స్]]
|               year4 = 2025

|             columns = 3
|             column1 =	[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఎఫ్‌సి]]
|            matches1 = 54
|               runs1 = 3,311
|            bat avg1 = 43.00
|           100s/50s1 = 8/16
|          top score1 = 300[[not out|*]]
|         deliveries1 = 3,418
|            wickets1 = 56
|           bowl avg1 = 33.01
|            fivefor1 = 1
|             tenfor1 = 0
|       best bowling1 = 5/51
|  catches/stumpings1 = 23/–
|             column2 = [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] 
|            matches2 = 61
|               runs2 = 2,320
|            bat avg2 = 43.77
|           100s/50s2 = 4/17
|          top score2 = 134[[not out|*]]
|         deliveries2 = 734
|            wickets2 = 11
|           bowl avg2 = 60.54
|            fivefor2 = 0
|             tenfor2 = 0
|       best bowling2 = 2/15
|  catches/stumpings2 = 27/–
|             column3 =	టీ20
|            matches3 = 107
|               runs3 = 2,137
|            bat avg3 = 26.38
|           100s/50s3 = 0/12
|          top score3 = 78[[Not out|*]]  
|         deliveries3 = 492
|            wickets3 = 11
|           bowl avg3 = 55.81
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 2/31
|  catches/stumpings3 = 44/–

|                date =  
|              source = [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/853265.html]
}}
'''మహిపాల్ క్రిషన్ లోమ్రోర్''' (జననం 16 నవంబర్ 1999) భారతీయ క్రికెటర్. ఆయన దేశీయ క్రికెట్‌లో రాజస్థాన్ తరపున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తరపున ఆడుతున్నాడు.

==కెరీర్==
మహిపాల్ లోమ్రోర్ 2016 అక్టోబర్ 6న రాజస్థాన్ తరపున 2016–17 రంజీ ట్రోఫీలో తన ఫస్ట్-క్లాస్ అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy, Group B: Rajasthan v Saurashtra at Vizianagaram, Oct 6-9, 2016|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1053465.html|access-date=6 October 2016|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఆయన తన అరంగేట్రానికి ముందు 2016 అండర్-19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కోసం భారత జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;India&quot;&gt;{{cite web|title=Ishan Kishan to lead India at U19 World Cup|url=http://www.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/content/story/954021.html|access-date=22 December 2015|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2017 జనవరి 30న 2016–17 ఇంటర్ స్టేట్ ట్వంటీ-20 టోర్నమెంట్‌లో రాజస్థాన్ తరపున ట్వంటీ20 అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{Cite web|title=Inter State Twenty-20 Tournament, Central Zone: Madhya Pradesh v Rajasthan at Jaipur, Jan 30, 2017|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079286.html|access-date=30 January 2017|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;  ఆయన 2017 ఫిబ్రవరి 25న 2016–17 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో రాజస్థాన్ తరపున లిస్ట్ ఏ అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, Group C: Madhya Pradesh v Rajasthan at Chennai, Feb 25, 2017|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1053721.html|access-date=25 February 2017|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

మహిపాల్ లోమ్రోర్ 2017–18 రంజీ ట్రోఫీలో రాజస్థాన్ తరఫున ఆరు మ్యాచ్‌ల్లో 13 వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;Ranji1718&quot;&gt;{{cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12014;team=2088;type=tournament|title=Ranji Trophy, 2017/18: Rajasthan batting and bowling averages|access-date=3 April 2018|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

మహిపాల్ లోమ్రోర్ జనవరి 2018లో అతన్ని 2018 ఐపీఎల్‌ వేలంలో [[రాజస్తాన్ రాయల్స్|రాజస్థాన్ రాయల్స్]] కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref name=&quot;IPL2018&quot;&gt;{{cite web|title=List of sold and unsold players|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22218394/ipl-2018-player-auction-list-sold-unsold-players|access-date=27 January 2018|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఆగస్టు 2019లో 2019–20 దులీప్ ట్రోఫీ కోసం ఇండియా రెడ్ జట్టు జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27331972/shubman-gill-priyank-panchal-faiz-fazal-lead-duleep-trophy-sides|title=Shubman Gill, Priyank Panchal and Faiz Fazal to lead Duleep Trophy sides|work=ESPNcricinfo|access-date=6 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|title=Duleep Trophy 2019: Shubman Gill, Faiz Fazal and Priyank Panchal to lead as Indian domestic cricket season opens|work=Cricket Country|access-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806083650/https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|archive-date=6 ఆగస్టు 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

మహిపాల్ లోమ్రోర్ ఫిబ్రవరి 2022లో ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ టోర్నమెంట్ కోసం జరిగిన వేలంలో అతన్ని [[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్]] కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|access-date=13 February 2022|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

==ఐపీఎల్==
మహిపాల్ లోమ్రోర్ [[రాజస్తాన్ రాయల్స్|రాజస్థాన్ రాయల్స్]] లైనప్ చివరిలో నమ్మకమైన బ్యాట్స్‌మన్‌గా ఉన్నాడు. దేశీయ సర్క్యూట్‌లో అతని  ప్రదర్శనలు  69, 55, 46, 85 &amp; 101 వంటి స్కోర్‌లు చేశాడు.

మహిపాల్ లోమ్రోర్‌ను [[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్]] రూ. 95 లక్షలకు కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mahipal. Royal Challengers Bangalore|url=https://www.royalchallengers.com/rcb-squad/mahipal-lomror|access-date=2023-02-08|work=www.royalchallengers.com|language=en|archive-date=2023-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208035854/https://royalchallengers.com/rcb-squad/mahipal-lomror|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయనను 2025 ఐపీఎల్ మెగా వేలంలో [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] 1.70 కోట్లకు కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref name=&quot;Mahipal Lomror on IPL 2025 Auction: ‘Prefer playing matches over getting paid more’&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=Mahipal Lomror on IPL 2025 Auction: ‘Prefer playing matches over getting paid more’ |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/mahipal-lomror-ipl-2025-auction-gujarat-titans-team-indian-cricket-news-syed-mushtaq-ali-trophy/article68922679.ece |accessdate=26 March 2025 |publisher=Sportstar |date=28 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250326155130/https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/mahipal-lomror-ipl-2025-auction-gujarat-titans-team-indian-cricket-news-syed-mushtaq-ali-trophy/article68922679.ece |archivedate=26 March 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

మహిపాల్ లోమ్రోర్ 2024/25 రంజీ ట్రోఫీ సీజన్‌లో ఉత్తరాఖండ్‌పై రాజస్థాన్ తరపున 360 బంతుల్లో 25 ఫోర్లు, 13 సిక్సర్లతో 300 పరుగులు చేసి ట్రిపుల్ సెంచరీ సాధించాడు. ఇది ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌లో 24 ఏళ్ల వ్యక్తి అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరు.&lt;ref name=&quot;300* Off 360 Balls: Virat Kohli's Ex-Teammate Mahipal Lomror Puts IPL Teams On Alert With Stunning Ranji Trophy Knock&quot;&gt;{{cite news |title=300* Off 360 Balls: Virat Kohli's Ex-Teammate Mahipal Lomror Puts IPL Teams On Alert With Stunning Ranji Trophy Knock |url=https://sports.ndtv.com/ipl-2025/300-off-360-balls-virat-kohlis-ex-teammate-mahipal-lomror-puts-ipl-teams-on-alert-with-stunning-ranji-trophy-knock-7018046 |accessdate=26 March 2025 |publisher=NDTVSports |date=14 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250326155406/https://sports.ndtv.com/ipl-2025/300-off-360-balls-virat-kohlis-ex-teammate-mahipal-lomror-puts-ipl-teams-on-alert-with-stunning-ranji-trophy-knock-7018046 |archivedate=26 మార్చి 2025 |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:1999 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>ijnf3b9uf2kdvbbf4qtfwbs8p4mb65x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాడిసన్ ఫిట్జ్‌పాట్రిక్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>447588</id>
    <revision>
      <id>4977927</id>
      <parentid>4827691</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T00:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11836" sha1="pw2ko78diptu5wl1ls22afxn9fshngy" xml:space="preserve">
'''మాడిసన్ ఫిట్జ్పాట్రిక్''' (జననం: 14 డిసెంబర్ 1996) ఒక ఆస్ట్రేలియన్ [[మైదాన హాకీ|ఫీల్డ్ హాకీ]] క్రీడాకారిణి.

ఫిట్జ్‌ప్యాట్రిక్ వోలోన్‌గాంగ్‌లో జన్మించింది,  సెప్టెంబర్ 2015లో కొరియాతో జరిగిన టెస్ట్ సిరీస్‌లో తన సీనియర్ అంతర్జాతీయ అరంగేట్రం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Three to debut for Australian women's hockey team in Perth|url=http://corporate.olympics.com.au/7F315A13-E231-470F-9B4882832C838024|publisher=Australian Olympic Committee|accessdate=29 September 2017}}&lt;/ref&gt;

ఫిట్జ్‌ప్యాట్రిక్ 2016 [[చిలీ]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన హాకీ జూనియర్ [[ప్రపంచ కప్|ప్రపంచ కప్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో కాంస్యం గెలుచుకున్న ఆస్ట్రేలియన్ మహిళల జూనియర్ జాతీయ జట్టు 'ది జిల్లారూస్'లో ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Teams – AUS|url=http://fih.ch/events/hockey-junior-world-cup/2016-junior-women-world-cup/teams/?teamId=3073|publisher=International Hockey Federation (FIH)|accessdate=30 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929231642/http://fih.ch/events/hockey-junior-world-cup/2016-junior-women-world-cup/teams/?teamId=3073|archive-date=29 సెప్టెంబరు 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  అలాగే 2013 హాకీ జూనియర్ ప్రపంచ కప్‌లో జిల్లారూస్ జట్టులో కూడా సభ్యురాలిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jillaroos Squad|url=http://corporate.olympics.com.au/athlete/madison-fitzpatrick-41014|publisher=Hockey Australia|accessdate=29 September 2017}}&lt;/ref&gt; 

ఫిట్జ్‌ప్యాట్రిక్ [[ఒలింపిక్ క్రీడలు|టోక్యో 2020 ఒలింపిక్స్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు అర్హత సాధించింది. ఆమె హాకీరూస్ [[ఒలింపిక్ క్రీడలు|ఒలింపిక్స్]] జట్టులో సభ్యురాలు. క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లో హాకీరూస్ [[భారతదేశం]] చేతిలో 1–0 తేడాతో ఓడిపోయింది,  అందువల్ల పతక పోటీలో లేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australian Olympic Team for Tokyo 2021|url=https://www.theroar.com.au/olympics/australian-olympic-team/|access-date=2022-02-19|website=The Roar|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
మాడిసన్ ఫిట్జ్‌పాట్రిక్ హాకీ కుటుంబం నుండి వచ్చింది, ఆమె కుటుంబంలోని ప్రతి సభ్యుడు ప్రాతినిధ్య స్థాయిలో ఆడారు. ఆమె తండ్రి స్కాట్ ,  సోదరి [[సవన్నా ఫిట్జ్పాట్రిక్|సవన్నా]] ఇద్దరూ ఆస్ట్రేలియాకు ప్రాతినిధ్యం వహించగా, ఆమె తల్లి మార్గీ ,  తోబుట్టువులు కల్లమ్ ,  కేంద్రా అందరూ రాష్ట్ర స్థాయిలో ప్రాతినిధ్యం వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=A family that plays together, stays together|url=http://www.hockey.org.au/News/a-family-that-plays-together-stays-together-1|publisher=Hockey Australia|accessdate=30 September 2017|archive-date=24 సెప్టెంబర్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924175628/http://www.hockey.org.au/News/a-family-that-plays-together-stays-together-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 హాకీ జూనియర్ ప్రపంచ కప్‌లో , కాంస్య పతకం గెలుచుకున్న జిల్లారూస్ జట్టులో మాడిసన్ ,  సవన్నా కలిసి ఆడారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Teams – AUS|url=http://fih.ch/events/hockey-junior-world-cup/2016-junior-women-world-cup/teams/?teamId=3073|publisher=International Hockey Federation (FIH)|accessdate=30 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929231642/http://fih.ch/events/hockey-junior-world-cup/2016-junior-women-world-cup/teams/?teamId=3073|archive-date=29 సెప్టెంబరు 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== నటనా వృత్తి ==

=== సీనియర్ జాతీయ జట్టు ===

* 2015 ఓషియానియా కప్, స్ట్రాట్ఫోర్డ్, [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]]-1st
* 2014-15 అర్జెంటీనాలోని రోసారియోలో జరిగిన హాకీ వరల్డ్ లీగ్ ఫైనల్-6వది

==== అంతర్జాతీయ లక్ష్యాలు ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; width=&quot;97%&quot;
! data-sort-type=&quot;number&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; |లక్ష్యం&lt;br /&gt;
! align=&quot;center&quot; |తేదీ
!స్థానం
! width=&quot;90&quot; |ప్రత్యర్థి
! data-sort-type=&quot;number&quot; style=&quot;font-size:95%&quot; |స్కోర్
! data-sort-type=&quot;number&quot; style=&quot;font-size:95%&quot; |ఫలితం.
!పోటీ
!{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
|1
|6 సెప్టెంబర్ 2015
|పెర్త్ హాకీ స్టేడియం, పెర్త్, ఆస్ట్రేలియా
| దక్షిణ కొరియా
| align=&quot;center&quot; |4–1
| align=&quot;center&quot; |5–1
|టెస్ట్ మ్యాచ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia 5–1 Korea|url=https://tms.fih.ch/matches/7535|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
| rowspan=&quot;2&quot; |22 అక్టోబర్ 2015
| rowspan=&quot;2&quot; |టిఇటి మల్టీస్పోర్ట్స్ సెంటర్, స్ట్రాట్ఫోర్డ్, న్యూజిలాండ్
| rowspan=&quot;2&quot; | సమోవా
| align=&quot;center&quot; |18–0
| rowspan=&quot;2;&quot; align=&quot;center&quot; |25–0
| rowspan=&quot;2&quot; |2015 ఓషియానియా కప్
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia 25–0 Samoa|url=https://tms.fih.ch/matches/7656|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
| align=&quot;center&quot; |20–0
|-
|4
| rowspan=&quot;2&quot; |21 జూన్ 2017
| rowspan=&quot;2&quot; |స్టేడ్ ఫాలన్, బ్రస్సెల్స్, బెల్జియం
| rowspan=&quot;2&quot; | మలేషియా
| align=&quot;center&quot; |1–0
| rowspan=&quot;2;&quot; align=&quot;center&quot; |3–0
| rowspan=&quot;2&quot; |2016-17 హెచ్‌డబ్ల్యుఎల్ సెమీ-ఫైనల్స్
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia 3–0 Malaysia|url=https://tms.fih.ch/matches/9879|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|5
| align=&quot;center&quot; |2–0
|-
|6
|1 జూలై 2017
|స్టేడ్ ఫాలన్, బ్రస్సెల్స్, బెల్జియం
| బెల్జియం
| align=&quot;center&quot; |2–0
| align=&quot;center&quot; |5–1
|2016-17 హెచ్‌డబ్ల్యుఎల్ సెమీ-ఫైనల్స్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Belgium 1–5 Australia|url=https://tms.fih.ch/matches/9906|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
| rowspan=&quot;2&quot; |12 అక్టోబర్ 2017
| rowspan=&quot;2&quot; |[[సిడ్నీ]] ఒలింపిక్ పార్క్, సిడ్నీ, ఆస్ట్రేలియా
| rowspan=&quot;2&quot; | పిఎన్జి
| align=&quot;center&quot; |13–0
| rowspan=&quot;2;&quot; align=&quot;center&quot; |23–0
| rowspan=&quot;2&quot; |2017 ఓషియానియా కప్
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia 23–0 Papua New Guinea|url=https://tms.fih.ch/matches/10318|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|8
| align=&quot;center&quot; |20–0
|-
|9
|14 అక్టోబర్ 2017
|[[సిడ్నీ]] ఒలింపిక్ పార్క్, సిడ్నీ, ఆస్ట్రేలియా
| న్యూజిలాండ్
| align=&quot;center&quot; |1–0
| align=&quot;center&quot; |2–1
|2017 ఓషియానియా కప్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=New Zealand 1–2 Australia|url=https://tms.fih.ch/matches/10319|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|10
| rowspan=&quot;2&quot; |15 నవంబర్ 2017
| rowspan=&quot;2&quot; |స్టేట్ హాకీ సెంటర్, [[అడిలైడ్]], ఆస్ట్రేలియా
| rowspan=&quot;2&quot; | జపాన్
| align=&quot;center&quot; |3–0
| rowspan=&quot;2;&quot; align=&quot;center&quot; |5–1
| rowspan=&quot;2&quot; |టెస్ట్ మ్యాచ్
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia 5–1 Japan|url=https://tms.fih.ch/matches/10787|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|11
| align=&quot;center&quot; |5–0
|-
|12
|18 నవంబర్ 2017
|స్టేట్ హాకీ సెంటర్, [[అడిలైడ్]], ఆస్ట్రేలియా
| జపాన్
| align=&quot;center&quot; |4–1
| align=&quot;center&quot; |8–1
|టెస్ట్ మ్యాచ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Australia 8–1 Japan|url=https://tms.fih.ch/matches/10789|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
|25 నవంబర్ 2018
|వుజిన్ హాకీ స్టేడియం, చాంగ్జౌ, చైనా
| నెదర్లాండ్స్
| align=&quot;center&quot; |1–2
| align=&quot;center&quot; |1–5
|2018 ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Netherlands 5–1 Australia|url=https://tms.fih.ch/matches/12390|access-date=27 March 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|14
|4 మే 2019
|సెనార్డ్, [[బ్వేనౌస్ ఐరిస్|బ్యూనస్ ఎయిర్స్]], అర్జెంటీనా
| అర్జెంటీనా
| align=&quot;center&quot; |1–0
| align=&quot;center&quot; |1–1(1–3)&lt;br /&gt;
|2019 ఎఫ్ఐఎచ్ ప్రో లీగ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Argentina 1–1 Australia|url=https://tms.fih.ch/matches/12773|access-date=5 May 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|15
|2 జూన్ 2019
|వుజిన్ హాకీ స్టేడియం, చాంగ్జౌ, చైనా
| చైనా
| align=&quot;center&quot; |1–1
| align=&quot;center&quot; |3–2
|2019 ఎఫ్ఐఎచ్ ప్రో లీగ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China 2–3 Australia|url=https://tms.fih.ch/matches/12786|access-date=3 June 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|9 జూన్ 2019
|లీ వ్యాలీ హాకీ అండ్ టెన్నిస్ సెంటర్, [[లండన్]], ఇంగ్లాండ్
| గ్రేట్ బ్రిటన్
| align=&quot;center&quot; |1–0
| align=&quot;center&quot; |4–2
|2019 ఎఫ్ఐఎచ్ ప్రో లీగ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Great Britain 2–4 Australia|url=https://tms.fih.ch/matches/12790|access-date=10 June 2019|publisher=International Hockey Federation}}&lt;/ref&gt;
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1996 జననాలు]]</text>
      <sha1>pw2ko78diptu5wl1ls22afxn9fshngy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>453098</id>
    <revision>
      <id>4977845</id>
      <parentid>4850291</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16430" sha1="sq7ugornbmwf30fkrvnh8eqvysfkq23" xml:space="preserve">
{{Infobox Historic building
|image=File:Bygdø kongsgård ca 1982-1983 OMu.F24648.jpg
|caption=Black and white photo from the 1980s
|name=Bygdøy Royal Estate
|location_town=[[Oslo]]
|location_country=[[Norway]]
|architect=
|client=[[Christian Rantzau]]
|engineer=
|construction_start_date=
|completion_date=1733
|date_demolished=
|cost=
|structural_system=
|style=Baroque
|owner=[[Harald V]]}}
బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్ (నార్వేజియన్: బైగ్డోయి కోంగ్స్‌గార్డు), బైగ్డో రాయలు ఫాం అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది నార్వేలోని ఓస్లోలోని బైగ్డోయి ద్వీపకల్పంలోని వాయవ్య భాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించిన కాంగ్స్‌గార్డు ఎస్టేటు, మేనరు హౌసు. ఇది నార్వే రాజు అధికారిక వేసవి నివాసం. &lt;ref&gt;[http://www.snl.no/Bygd%C3%B8y_kongsg%C3%A5rd ''Bygdøy kongsgård'' (Store norske leksikon)]&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
=== మధ్య యుగం ===
ఈ ఎస్టేట్ మొదట హోవెడోయలోని సిస్టెర్షియను ఆశ్రమానికి చెందినది. పదమూడవ శతాబ్దం చివరలో బైగ్డోయ్‌ను నార్వే రాజు 5వ హకను తన భార్య, రూగెన్ రాణి యుఫెమియాకు బహుమతిగా ఇవ్వడానికి హోవెడోయ ఆశ్రమం నుండి కొనుగోలు చేశాడు. వారి కుమార్తె [[నార్వే]] కు చెందిన ఇంగెబోర్గు తరువాత ద్వీపాన్ని ఆశ్రమానికి తిరిగి ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.visitnorway.com/en/Product/?pid=45838 |title=''Bygdøy Royal Farm'' (Norway official travel guide) |access-date=2010-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928015605/http://www.visitnorway.com/en/Product/?pid=45838 |archive-date=2011-09-28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

దీనిని ప్రొటెస్టంటు సంస్కరణ సమయంలో అకెర్షసు కోట, దాని దండును సరఫరా చేయడానికి డెన్మార్కు-నార్వే రాజు 3వ క్రిస్టియను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. [[డెన్మార్కు–నార్వే]] తరువాతి రాజులు ఈ ఎస్టేట్‌ను వేట కోసం, వేట వసతిగృహంగా కూడా ఉపయోగించేవారు. డెన్మార్క్-నార్వే రాజు 4వ క్రిస్టియన్ ఇక్కడ ఒక జంతుప్రదర్శనశాలను ఏర్పాటు చేశాడు.

=== ప్రస్తుత ఆశ్రమం ===
ప్రస్తుత ప్రధాన భవనం 1733లో నార్వే గవర్నరు-జనరలు క్రిస్టియను రాంట్జౌ (1684–1771) కోసం వేసవి నివాసం, మైసను డి ప్లైసెన్సు‌గా నిర్మించబడింది. కింగ్ క్రిస్టియను ఫ్రెడరికు 1814లో సింహాసనాన్ని వదులుకోవలసి వచ్చిన తర్వాత. ఆయన డెన్మార్క్‌ఉకు వెళ్లే ముందు ఈ ఎస్టేటు‌లో నివసించాడు. స్వీడిషు-నార్వేజియను యూనియను స్థాపించబడిన తర్వాత, కింగు 3వ చార్లెసు 1837లో నార్వేజియను ప్రభుత్వం నుండి మిగిలిన ఎస్టేటు మైదానాలను కొనుగోలు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=27634|title=Bygdø kongsgard|website=www.kongehuset.no|language=no|access-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721162126/http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=27634|archive-date=2018-07-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

కింగ్ 1వ ఆస్కారు తరువాత ఎస్టేటు మైదానానికి దగ్గరగా ఆస్కార్‌షాలు ప్యాలెసు‌ను నిర్మించగా ఆయన కుమారుడు కింగ్ 4వ చార్లెసు తరువాత ఎస్టేటు‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని ప్రభుత్వానికి విక్రయించాడు. యూనియను చివరి రాజు కింగ్ 2వ ఆస్కారు ఎస్టేటు‌లో గణనీయంగా పెట్టుబడి పెట్టి ఇందులో ఆరు విల్లాలను నిర్మించాడు. ఇవి నివాసాలు, అతిథి గృహాలుగా పనిచేస్తాయి (ఈ విల్లాల్లో నేడు ఒకటి మాత్రమే ఉంది).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bygdokongsgard.no/eiendomshistorie|title=Eiendomshistorie - Bygdø Kongsgård|website=bygdokongsgard.no|language=no|access-date=2018-07-24}}&lt;/ref&gt; కింగ్ 2వ ఆస్కారు 1881లో ఎస్టేటు‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఓపెను-ఎయిర్ మ్యూజియాన్ని కూడా స్థాపించాడు. ఈ మ్యూజియం 1907లో నార్వేజియను మ్యూజియం ఆఫ్ కల్చరలు హిస్టరీచే అధిగమించబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=79435|title=Kongevillaene på Bygdøy|website=www.kongehuset.no|language=no|access-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721162222/http://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=79435|archive-date=2018-07-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ఇటీవలి సంవత్సరాలు ===
1905లో కింగ్ 7వ హాకాను ఎన్నికైన తర్వాత, రాజు, క్వీను మౌడ్ నార్వేలో వారి మొదటి సంవత్సరం ఎస్టేటు‌లో నివసించారు. ఓస్లోలోని రాయలు ప్యాలెసు పునరుద్ధరించబడింది. క్వీను మౌడ్ చార్లెసు ఎడ్వర్డు హబ్బర్డు సహాయంతో ఎస్టేటు మైదానంలో కొత్త ఇంగ్లీషు ల్యాండ్‌స్కేపు, రాక్ గార్డెను‌లను సృష్టించారు. తరువాత రాజ కుటుంబం ఈ ఎస్టేట్‌ను వేసవి నివాసంగా ఉపయోగించుకుంది. ఈ సంప్రదాయాన్ని కింగ్ ఒలావు తరువాత హరాల్డు కొనసాగించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.reisenett.no/facts/government/slott.html |title=''Royal residences in Norway'' (Tor Dagre) |access-date=2025-04-29 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423135354/http://www.reisenett.no/facts/government/slott.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ప్రధాన భవనం, తోటల సమగ్ర పునరుద్ధరణ 2004లో ప్రారంభమైంది. భవనాలు, తోటలు విస్తృతమైన పునరుద్ధరణలకు గురయ్యాయి. ఎస్టేటు మళ్ళీ 5వ హరాల్డు క్వీను సోంజా సాధారణ వేసవి నివాసంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kongehuset.no/c26990/artikkel/vis.html?tid=27634 |title=''Bygdø Kongsgard'' (The Royal House of Norway) |access-date=2025-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304090538/http://www.kongehuset.no/c26990/artikkel/vis.html?tid=27634 |archive-date=2011-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2007లో రాజు, క్వీను 70 ఏళ్లు నిండినప్పుడు పుట్టినరోజు కానుకగా నార్వేజియను ప్రభుత్వం హెర్మాను వెడెలు జార్ల్స్‌ఉబర్గ్ విగ్రహాన్ని పునరుద్ధరించింది. దీనిని కింగ్ 4వ చార్లెసు నిర్మించి 1845లో ఆవిష్కరించారు, అదే సమయంలో ఎస్టేటు‌కు దగ్గరగా ఉన్న డ్రోనింగు‌బెర్గెటు-పార్క్‌లోని అసలు భవనాలను కూడా పునరుద్ధరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=99511|title=Dronningparken|website=www.kongehuset.no|language=no|access-date=2018-07-24|archive-date=2018-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724154350/http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=99511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రజా లభ్యత ===
బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్ ఓస్లో నగరంలో అతిపెద్ద సేంద్రీయ పాల ఉత్పత్తిదారు. ఇది విజిటు యార్డు, రైడింగు స్కూలు, సేంద్రీయ ఆహార ఉత్పత్తి, ఉద్యానవనంతో ఉంది. పొలంలో పండించిన పండ్ల నుండి జాం‌లు అమ్మకానికి ఉన్నాయి. సంవత్సరంలో ఎక్కువ భాగం ప్రతి శనివారం, ఆదివారం తోటమాలి ఇంట్లో ఒక కేఫు ఉంటుంది. తెరిచే సమయాలు: శనివారం, ఆదివారం మధ్యాహ్నం 12 గంటల నుండి సాయంత్రం 4 గంటల వరకు. &lt;ref&gt;[https://bygdokongsgard.no/kafe Kafè]{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at the official website in Norwegian&lt;/ref&gt; ప్రధాన భవనం, రాయలు పార్కు మినహా వ్యవసాయ భవనాలు, స్టేబులు, బార్ను వంటివి మార్చి నుండి జూన్ వరకు, ఆగస్టు నుండి అక్టోబరు వరకు ప్రతి శనివారం ప్రజలకు తెరిచి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;[https://bygdokongsgard.no/lordagsapen-gard Lørdagsåpen gård] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928012534/https://bygdokongsgard.no/lordagsapen-gard |date=2023-09-28 }} at the official website in Norwegian&lt;/ref&gt;

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;
File:Bryllupsfest på Bygdø kongsgård i 1869 OB.OT072.jpg| 1869లో రాయల్ వివాహ వేడుకలు
File:Bygdøy Royal Estate 1903.jpg|1903లో ఎస్టేట్
File:Bygdø kongsgårds have med dam og bro i 1935 OB.X0803.jpg|ఎస్టేట్ ఇంగ్లీష్ గార్డెన్ దృశ్యం
File:Kongen, Dronningen og Kronprinsen, 1924 (6958859457).jpg|ఎస్టేట్ గార్డెన్స్‌లో కింగ్ 7వ హాకాను క్రౌన్ ప్రిన్స్ ఒలావు, క్వీన్ మౌడ్ 1924
File:Christian Frederiks vei - kongsgården.jpg|బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్‌కు దారితీసే గేట్లు
File:Bygdøy kongsgård (29. april 2018).jpg| 2018లో ఎస్టేటు విహంగ వీక్షణ
&lt;/gallery&gt;

== ఇవికూడా చూడండి ==

{{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} 

* [[మొదటి స్వీడిష్–నార్వేజియన్ యూనియన్]]
* [[కల్మార్ యూనియన్]]
* [[నార్వేజియన్ రాచరికం చరిత్ర]]
* [[నార్వే అంతర్యుద్ధం]]
* [[నార్వే ఏకీకరణ]]

* [[నార్వే చిన్న రాజ్యాలు]]
* [[నార్వా యుద్ధం (1700)]]
* [[డెన్మార్కు–నార్వే]]
* [[కల్మారు యుద్ధం]]
* [[నార్వే సైనిక చరిత్ర]]

* [[గ్రేట్ నార్తర్ను యుద్ధసమయంలో నార్వే]]
* [[స్వీడిషు–నార్వేజియను యుద్ధం]]
* [[గన్‌బోట్ యుద్ధం]]
* [[సిల్డా యుద్ధం]]
* [[పీటరు వెస్సెలు]]

* [[డెన్మార్కు - నార్వే - హోల్‌స్టెయిను సంస్కరణ]]
* [[నార్వేలో కాథలిక్ వ్యతిరేకత]]
* [[రాజ్యాంగ దినోత్సవం (నార్వే)]]
* [[టోరు‌స్టెన్సను యుద్ధం]]
* [[క్రిస్టియను‌షోం కోట]]

* [[డానిషు నావికాదళ చరిత్ర]]
* [[క్రింజెను యుద్ధం]]
* [[ క్వామ్ కోసం యుద్ధం]]
* [[లింగోరు యుద్ధం]]
* [[రాయల్ నార్వేజియన్ నేవీ]]

* [[ఉత్తర నార్వే జాయింటు రెస్క్యూ కోఆర్డినేషను సెంటరు]]
* [[నార్వేజియను ఎయిర్ అంబులెన్సూ]]
* [[నార్వేలో విమానయానం]]
* [[నార్వేలో ఎన్నికలు]]
* [[నార్వేజియను మున్సిపలు ఎన్నికలు]]

* [[దక్షిణ నార్వే జాయింటు రెస్క్యూ కోఆర్డినేషను సెంటరు]]
* [[నార్వేజియను సాయుధ దళాలు]]
* [[రాయలు ప్యాలెసు ఓస్లో]]
* [[బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్]]
* [[అకేర్షసు కోట]]

* [[టోన్సుబర్గు కోట]]
* [[హాఫ్ర్స్‌ఫ్జోర్డు యుద్ధం]]
* [[స్టాంఫోర్డు బ్రిడ్జి యుద్ధం]]
* [[స్కాటిషు–నార్వేజియను యుద్ధం]]
* [[ఫుల్ఫోర్డు ‌యుద్ధం]]

* [[నార్డికు రాతి యుగం]]
* [[నార్వేజియను హోం గార్డు]]
* [[వేర్నెసు ఎయిర్ స్టేషను]]
* [[థియేటరు యుద్ధం]]
* [[జార్స్కోయి సెలొ ఒప్పందం]]

* [[బ్లిట్జి హౌసు]]
* [[నార్వేలో అరాజకత్వం]]
* [[చతురస్ర యుద్ధం]]
* [[నార్వేజియను రాచరికం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ 1905]]
* [[నార్వేలో మరణశిక్ష]]
{{Div end}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:నార్వే]]</text>
      <sha1>sq7ugornbmwf30fkrvnh8eqvysfkq23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రూబీ జూబ్లీ అవార్డు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>462524</id>
    <revision>
      <id>4978066</id>
      <parentid>4843543</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3920" sha1="l22ciz2m551qoscv0vh6yi76f00o851" xml:space="preserve">
కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డులలో ఇచ్చే వార్షిక అవార్డులలో '''రూబీ జూబ్లీ అవార్డు''' ఒకటి. ఈ అవార్డు 40వ సంవత్సరం జ్ఞాపకార్థం 2016లో ఏర్పాటు చేయబడింది. [[మలయాళ సినిమా]]&lt;nowiki/&gt;కు చేసిన కృషిని గౌరవించడానికి ఇవ్వబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=റൂബി ജൂബിലി പുരസ്‌കാരം ഇതുവരെ|url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/blog-post.html|access-date=28 January 2023|publisher=[[Kerala Film Critics Association]]|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== విజేతలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!గ్రహీత
!మూలం
|-
|2016
|[[అడూర్ గోపాలక్రిష్ణన్|అడూర్ గోపాలకృష్ణన్]]
|{{Center|&lt;ref name=&quot;2016 award&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece/ |work=The Hindu |title=Film critics awards announced |date=7 March 2017 |access-date=25 January 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|2017
|[[ఇంద్రన్స్]]
|{{Center|&lt;ref name=&quot;2017 award&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |newspaper=[[The Hindu]] |date=20 April 2018 |access-date=25 January 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|2018
|{{Emdash}}
|
|-
|2019
|[[మమ్ముట్టి]]
|{{Center|&lt;ref name=&quot;2019 award&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/10/20/film-critics-awards2019-2020-nivin-pauly-manju-jallikattu-winners-list.html |title=Film critics awards: Nivin Pauly &amp; Manju Warrier are best actors, Jallikattu best film |newspaper=[[Malayala Manorama]] |date=20 October 2020 |access-date=25 January 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|2020
|[[హరికుమార్ (దర్శకుడు)|హరికుమార్]]
|{{Center|&lt;ref name=&quot;2020 award&quot;&gt;{{cite news |title=Film Critics Awards 2020: The Great Indian Kitchen wins the best film |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/09/13/film-critics-association-awards-45th-edition-winners-list-details.html |access-date=28 January 2023 |work=Malayala Manorama |date=13 September 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|2021
|[[సురేష్ గోపీ|సురేష్ గోపి]]
|{{Center|&lt;ref name=&quot;2021 award&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/oct/19/kerala-film-critics-awards-announced-dulquer-salmaan-durga-krishna-win-big-35801.html |title=Kerala Film Critics Awards announced, Dulquer Salmaan, Durga Krishna win big |newspaper=[[Cinema Express]] |date=19 October 2022 |access-date=25 January 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|2022
|[[కమల్ హాసన్]]
|{{Center|&lt;ref name=&quot;2022 award&quot;&gt;{{cite news |title=46th Kerala Film Critics Awards: Kunchako Boban, Darshana named best actors |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2023/may/23/46th-kerala-film-critics-awards-kunchako-boban-darshana-named-best-actors-2577619.html |access-date=8 June 2023 |work=[[The New Indian Express]] |date=23 May 2023}}&lt;/ref&gt;}}
|}
ఇవి కూడా చూడండి

* [[చలచిత్ర రత్నం అవార్డు]]
* [[చలచిత్ర ప్రతిభా అవార్డు]]
* [[కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డ్స్]]

== మూలాలు ==
[[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా పురస్కారాలు]]</text>
      <sha1>l22ciz2m551qoscv0vh6yi76f00o851</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అసోసియేషన్ ఆఫ్ మలయాళం మూవీ ఆర్టిస్ట్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>462600</id>
    <revision>
      <id>4978068</id>
      <parentid>4843534</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12172" sha1="ig5mk8bwg9vfw4z8mkz5rwqnfzf9wwe" xml:space="preserve">{{Infobox union
| name                     = అసోసియేషన్ ఆఫ్ మలయాళం మూవీ ఆర్టిస్ట్స్
| location_country         = [[భారతదేశం]]
| members                  = 
| native_name              = 
| image                    =  
| founded                  = 1994
| headquarters             = 	కొచ్చి, కేరళ
| website                  = {{URL|https://ammakerala.com/}}
| footnotes                = 
}}
'''అసోసియేషన్ ఆఫ్ మలయాళం మూవీ ఆర్టిస్ట్స్''', సంక్షిప్తంగా అమ్మ అని పిలుస్తారు, ఇది 1994లో స్థాపించబడిన మలయాళ సినిమాల్లో పనిచేస్తున్న సినీ నటులు, నటీమణుల సంస్థ.
==పాలకమండలి==
ఈ పాలకమండలి మూడు సంవత్సరాలు పనిచేస్తుంది. ఇందులో ఒక అధ్యక్షుడు \ అధ్యక్షురాలు, ఇద్దరు ఉపాధ్యక్షులు, జనరల్ సెక్రటరీ, జాయింట్ సెక్రటరీ, కోశాధికారి &amp; ఇతర కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యులు ఉంటారు. జీవితకాల సభ్యత్వ హోదా ఉన్న సభ్యులు మాత్రమే పాలకమండలిలో సభ్యులుగా చేరగలరు.

== అమ్మా నాయకత్వ జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!అధ్యక్షుడు
!ఉపాధ్యక్షుడు
!ప్రధాన కార్యదర్శి
!కార్యదర్శి
!జాయింట్ సెక్రటరీ
!కోశాధికారి
!కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యులు
|-
|2025–2028
|[[శ్వేతా మీనన్]]&lt;ref name=&quot;‘అమ్మ’ ప్రెసిడెంట్‌గా శ్వేతా మేనన్‌.. తొలి నటిగా రికార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/shwetha-menon-becomes-first-actress-as-malayalam-movie-artistes-president/0210/125148612|title=‘అమ్మ’ ప్రెసిడెంట్‌గా శ్వేతా మేనన్‌.. తొలి నటిగా రికార్డు|date=16 August 2025|work=|accessdate=16 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816150903/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/shwetha-menon-becomes-first-actress-as-malayalam-movie-artistes-president/0210/125148612|archivedate=16 August 2025|publisher=Eenadu|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;‘అమ్మా’ తొలి అధ్యక్షురాలిగా ‘రతి నిర్వేదం’ ఫేమ్.. కొత్త సభ్యులు వీళ్లే..!&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/shwetha-menon-elecetes-as-first-women-president-of-amma-2109008|title=‘అమ్మా’ తొలి అధ్యక్షురాలిగా ‘రతి నిర్వేదం’ ఫేమ్.. కొత్త సభ్యులు వీళ్లే..!|last1=|date=15 August 2025|work=|accessdate=16 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816151025/https://www.ntnews.com/cinema/shwetha-menon-elecetes-as-first-women-president-of-amma-2109008|archivedate=16 August 2025|publisher=NT News|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;‘అమ్మ’ అధ్యక్షురాలిగా శ్వేతా మీనన్‌!&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/shweta-menon-elected-as-first-female-president-of-amma-65603.html|title=‘అమ్మ’ అధ్యక్షురాలిగా శ్వేతా మీనన్‌!|date=16 August 2025|accessdate=16 August 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816151313/https://www.chitrajyothy.com/2025/tollywood/shweta-menon-elected-as-first-female-president-of-amma-65603.html|archivedate=16 August 2025|publisher=Chitrajyothy|language=te}}&lt;/ref&gt;
|[[జయన్ చేర్తల]] &amp; [[లక్ష్మీ ప్రియ]]
|[[కుక్కు పరమేశ్వరన్]]
| -
|[[అన్సిబా హసన్]] 
|ఉన్ని శివపాల్
|[[జాయ్ మాథ్యూ]], [[టిని టామ్]], [[విను మోహన్]], [[సరయు మోహన్]], [[కైలాష్]], [[రోనీ డేవిడ్]], [[సంతోష్ కీజత్తూర్]], [[నీనా కురుప్]], [[అంజలి నాయర్]], [[ఆశా అరవింద్]] &amp;  సిజోయ్ వర్గీస్
|-
|2024–2027 (2024లో రద్దు చేయబడింది)
|[[మోహన్ లాల్]]
|[[జగదీష్]] &amp; [[జయన్ చేర్తల]]
|[[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్ధిక్]]
&lt;small&gt;(రాజీనామా  )&lt;/small&gt;
| -
|[[బాబురాజ్]]
|[[ఉన్ని ముకుందన్]]
&lt;small&gt;( రాజీనామా  )&lt;/small&gt;
|కళాభవన్ షాజోన్ , సూరజ్ వెంజరమ్మూడు , జాయ్ మాథ్యూ , సురేష్ కృష్ణ , టిని టామ్ , అనన్య , విను మోహన్ , టొవినో థామస్ , సరయు మోహన్ , అన్సిబా హాసన్  &amp;  జోమోల్
&lt;small&gt;( రద్దు  )&lt;/small&gt;
|-
|2021–2024
|[[మోహన్ లాల్]]
|[[శ్వేతా మీనన్]]  &amp; [[మణియన్‌పిల్ల రాజు]]
|ఎడవేల బాబు
| -
|జయసూర్య
|సిద్దిక్
|సుధీర్ కరమణ , సురభి లక్ష్మి , బాబురాజ్ , టోవినో థామస్ , మంజు పిళ్లై , తిని టామ్ , ఉన్ని ముకుందన్ , లీనా , రచన నారాయణన్ కుట్టి  &amp;  లాల్
|-
|2018–2021
|[[మోహన్ లాల్]]
| -
|ఎడవేల బాబు
|సిద్దిక్
|ముఖేష్  &amp; కెబి గణేష్ కుమార్
|జగదీష్
|[[ఇంద్రన్స్]] , బాబురాజ్ , ఆసిఫ్ అలీ , హనీ రోజ్ , అజు వర్గీస్ , జయసూర్య , రచన నారాయణన్ కుట్టి , శ్వేత మీనన్ , ముత్తుమణి , సుధీర్ కరమణ , తిని టామ్ &amp; ఉన్ని శివపాల్
|-
|2015–2018
|[[ఇన్నోసెంట్]]
|మోహన్ లాల్  &amp; కెబి గణేష్ కుమార్
|మమ్ముట్టి
|ఎడవేల బాబు
| -
|దిలీప్ 
|ఆసిఫ్ అలీ , కుక్కు పరమేశ్వరన్ , దేవన్ , కళాభవన్ షాజోన్ , మణియంపిల్ల రాజు , ముఖేష్ , నెడుముడి వేణు , నివిన్ పౌలీ , రమ్య నంబీషన్ &amp;  సిద్ధిక్
|-
|2012–2015
|[[ఇన్నోసెంట్]]
|కె.బి. గణేష్ కుమార్  &amp; దిలీప్
|మోహన్ లాల్
|ఎడవేల బాబు
| -
|కుంచాకో బోబన్
|నెడుముడి వేణు , దేవన్ , లాలు అలెక్స్ , లాల్ , సిద్ధిక్ , సూరజ్ వెంజరమూడు , జయసూర్య , ఇంద్రజిత్ సుకుమారన్ , కావ్య మాధవన్ , లీనా  &amp;  కుక్కు పరమేశ్వరన్
|-
|2009–2012
|[[ఇన్నోసెంట్]]
|కె.బి. గణేష్ కుమార్  &amp; ముఖేష్
|మోహన్ లాల్
|ఎడవేల బాబు
| -
|జగదీష్
|మమ్ముట్టి , దిలీప్ , కుక్కు పరమేశ్వరన్ , సంవృత సునీల్ , ఇంద్రజిత్ సుకుమారన్ , జయసూర్య , కుంచాకో బోబన్ , మణియంపిల్ల రాజు , నెదుముడి వేణు , సిద్దిక్ &amp; విజయరాఘవన్
|-
|2006–2009
|[[ఇన్నోసెంట్]]
|దిలీప్ &amp; నేడుముడి వేణు
|మోహన్ లాల్
| -
|ఎడవేల బాబు
|ముఖేష్
|బిందు పనికర్ , కుక్కు పరమేశ్వరన్ , కొచ్చిన్ హనీఫా , హరిశ్రీ అశోక్ , కుంచాకో బోబన్ , మణియంపిల్ల రాజు , రాజన్ పి. దేవ్ , సాయి కుమార్ , సిద్ధిక్ , వికె శ్రీరామన్ &amp; విజయరాఘవన్ .
|-
|2003–2006
|[[ఇన్నోసెంట్]]
|కెబి గణేష్ కుమార్  &amp;  నేదుమూడి వేణు
| -
|మోహన్ లాల్ (గౌరవనీయుడు)
|ఎడవేల బాబు  &amp; టిపి మాధవన్
|జగదీష్
|సుకుమారి , బైజు సంతోష్ , బిజు మీనన్ , దిలీప్ , హరిశ్రీ అశోక్ , కళాభవన్ మణి , మాముక్కోయ , మణియంపిల్ల రాజు , ముఖేష్ &amp; సిద్ధిక్
|-
|2000–2003
|[[ఇన్నోసెంట్]]
|మోహన్ లాల్  &amp; సురేష్ గోపి
| -
|మమ్ముట్టి (గౌరవనీయుడు)
|TP మాధవన్  &amp; సుచిత్ర మురళి / ఎడవెల బాబు (నటన)
|జగదీష్
|జయరామ్ , ముఖేష్ , శ్రీనివాసన్ , నేదురుముడి వేణు , కెప్టెన్ రాజు , మణియంపిల్ల రాజు , KB గణేష్ కుమార్ , సిద్దిక్ , ఎడవెల బాబు &amp; అశోక్
|-
|1997–2000
|మధు
|సురేష్ గోపి  &amp; రాజన్ పి. దేవ్
| -
|బాలచంద్ర మీనన్  &amp; రాఘవన్
|జగతి శ్రీకుమార్ , సుచిత్రా మురళి
|కె.బి. గణేష్ కుమార్
|జనార్దనన్ , దేవన్ , కల్పన , KPAC లలిత , మాముక్కోయ , మనోజ్ కె. జయన్ , ముఖేష్ , మురళి , మణియంపిల్ల రాజు  &amp; విజయరాఘవన్
|-
|1994–1997
|ఎం.జి. సోమన్
|మమ్ముట్టి  &amp; మోహన్ లాల్
| -
|టిపి మాధవన్
|వేణు నాగవల్లి
|జగదీష్
|సుకుమారి , బాలచంద్ర మీనన్ , KB గణేష్ కుమార్ , ఇన్నోసెంట్ , మధు , మణియంపిల్ల రాజు , మురళి , నేదురుమూడి వేణు , శ్రీనివాసన్ , సురేష్ గోపి   &amp; కొచ్చిన్ హనీఫా
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* [https://ammakerala.com/ అధికారిక వెబ్‌సైట్]
* [https://malayalamcinema.com/ మలయాళ సినిమా.కామ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240827141332/https://www.malayalamcinema.com/ |date=2024-08-27 }}

[[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>ig5mk8bwg9vfw4z8mkz5rwqnfzf9wwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మయాంక్ రాఘవ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>463420</id>
    <revision>
      <id>4977923</id>
      <parentid>4633015</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T21:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="d002n16hnuqk8q4stsuuhdf1derkhnt" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=Mayank Raghav|image=|country=India|full_name=|birth_date={{birth date and age|1988|6|4|df=yes}}|birth_place=Delhi|death_date=|death_place=|batting=|bowling=|role=|club1=|year1=|clubnumber1=|club2=|year2=|clubnumber2=|date=6 December 2018|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1168062.html ESPNcricinfo}}

'''మయాంక్ రాఘవ్''' (జననం 1988, జూన్ 4) భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;&gt;{{Cite web|title=Mayank Raghav|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1168062.html|access-date=6 December 2018|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 2018, డిసెంబర్ 6న [[2018–19 Ranji Trophy|2018–19 రంజీ ట్రోఫీలో]] [[మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు|మణిపూర్]] తరపున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం చేశాడు, మొదటి ఇన్నింగ్స్‌లో సెంచరీ చేశాడు.&lt;ref name=&quot;FC2&quot;&gt;{{Cite web|title=Plate Group, Ranji Trophy at Dimapur, Dec 6-9 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157020.html|access-date=6 December 2018|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Paras Dogra's record double-ton, and a memorable debut for Shahrukh Khan|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25469326/paras-dogra-record-double-ton-memorable-debut-shahrukh-khan|access-date=6 December 2018|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను దానిని తన [[List of double centuries scored on first-class cricket debut|తొలి డబుల్ సెంచరీగా]] మార్చుకున్నాడు, 228 పరుగులు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Despite Tahmeed Rahman’s hat-trick, Nagaland under the pump against Manipur|url=https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2018-19-round-5-day-2-plate-despite-tahmeed-rahmans-hat-trick-nagaland-under-the-pump-against-manipur-774953|access-date=7 December 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329222824/https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2018-19-round-5-day-2-plate-despite-tahmeed-rahmans-hat-trick-nagaland-under-the-pump-against-manipur-774953|archive-date=29 మార్చి 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అతను 2019, ఫిబ్రవరి 21న [[2018–19 Syed Mushtaq Ali Trophy|2018–19 సయ్యద్ ముష్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో]] మణిపూర్ తరపున తన [[ట్వంటీ20]] అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;T202&quot;&gt;{{Cite web|title=Group A, Syed Mushtaq Ali Trophy at Krishna, Feb 21 2019|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157092.html|access-date=21 February 2019|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{ESPNcricinfo|id=1168062}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:మణిపూర్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1988 జననాలు]]</text>
      <sha1>d002n16hnuqk8q4stsuuhdf1derkhnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దిలీష్ పోతన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464242</id>
    <revision>
      <id>4978071</id>
      <parentid>4909767</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23845" sha1="od3se2vcv6ccona6o8mdnb21m514qth" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = దిలీష్ పోతన్
| image              = Dileesh Pothan 2019.jpg
| image_caption      = 2019లో దిలీష్
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1980|2|19}}
| birth_place        = కొట్టాయం, కేరళ, భారతదేశం
| alma_mater         = {{ubl|మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం, కొట్టాయం (ఎంఫిల్)|శ్రీ శంకరాచార్య సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం (ఎంఏ)}}
| occupation         = {{hlist|నటుడు|దర్శకుడు|నిర్మాత}}
| years_active       = 2008–ప్రస్తుతం
| parents            = 
| spouse             = {{marriage|జిమ్సీ|2013}}
| known for          = {{ubl|''	మహేషింటే ప్రతికారం|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం|జోజి''}}
| children           = 2
| organisation       = 	వర్కింగ్ క్లాస్ హీరో&lt;br&gt;భావన స్టూడియోస్
| website            = {{URL|dileeshpothan.com}}
}}
'''దిలీష్ ఫిలిప్''' (జననం 19 ఫిబ్రవరి 1980), దిలీష్ పోతన్ అని కూడా పిలుస్తారు, భారతీయ సినీ దర్శకుడు, నటుడు &amp; నిర్మాత, ఆయన ప్రధానంగా మలయాళ సినిమాల్లో పనిచేస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/cinema-paradiso-awards-2018-fahadh-faasil-parvathy-win-best-actor-trophies-legendary-filmmaker-kg-george-honored-with-special-award-99936.html|title=Cinema Paradiso Awards 2018: Fahadh Faasil, Parvathy win 'best actor' trophies, legendary filmmaker KG George honored with 'special award'|last=Nair|first=Sree Prasad|date=20 February 2018|newspaper=CatchNews|access-date=21 February 2018|publisher=catchnews.com|quote=&quot;Versatile actor Fahadh Faasil bags the best actor award for portraying the titular role of a thief, Prasad in Dileesh Pothan's Thondimuthalum Driksakshiyum.&quot;}}&lt;/ref&gt; దిలీప్ ఫహద్ ఫాసిల్ నటించిన 2016 కామెడీ డ్రామా సినిమా [[మహేషింటె ప్రతీకారం|మహేశింటే ప్రతీకారం]]&lt;nowiki/&gt;తో దర్శకుడిగా అరంగ్రేటం చేసి 64వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులలో మలయాళంలో ఉత్తమ సినిమాగా అవార్డును అందుకుంద . 64వ ఫిలింఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్‌లో పోతన్ ఉత్తమ దర్శకుడు అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Maheshinte prathikaaram&quot;&gt;{{Cite web|last=V.P|first=Nicy|date=20 August 2014|title=Fahadh to Play Photographer in 'Maheshinte Prathikaram'|url=https://www.ibtimes.co.in/fahadh-play-photographer-maheshinte-prathikaram-607246|website=www.ibtimes.co.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Director&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anusree-is-a-nurse-in-maheshinte-prathikaram/articleshow/47372557.cms|title=Anusree is a nurse in Maheshinte Prathikaram - Times of India|last1=Karthikeyan|first1=Shruti|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; 

దిలీష్ పోతన్ 2010లో విడుదలైన 9 కెకె రోడ్ సినిమాకి అసోసియేట్ డైరెక్టర్‌గా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించాడు. ఆషిక్ అబు కింద అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా పని చేశాడు, ఆషిక్ ఐదు సినిమాలకు సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేశాడు. ఆషిక్ అబు 2011లో వచ్చిన సాల్ట్ ఎన్' పెప్పర్ సినిమాలో ఒక సన్నివేశంతో ఆయన సినీ దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశాడు. ఆయన రెండవ దర్శకత్వం వహించిన 'తొండిముతలుం ద్రిక్షక్షియుమ్' (2017), ఇది విమర్శనాత్మకంగా, వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది.&lt;ref name=&quot;Thondimuthalum Driksakshiyum&quot;&gt;{{Cite web|date=6 July 2017|title='Driksakshiyum' scores big at multiplexes|url=https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;  'తొండిముతలుం ద్రిక్షక్షియుమ్' 65వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులలో మలయాళంలో ఉత్తమ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది. ఫహద్ ఫాసిల్ నటించిన మూడవ సినిమా 'జోజి ' ఏప్రిల్ 2021లో అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో ఓటిఓటి  ప్లాట్‌ఫామ్‌లో అధిక సానుకూల సమీక్షలతో విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/fahadh-faasils-joji-to-premiere-april-7-on-amazon-prime-video/article34204428.ece|title=Fahadh Faasil's 'Joji' premiered April 7th on Amazon Prime Video|date=31 March 2021|work=The Hindu|access-date=12 April 2021|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Chopra|first=Anupama|date=April 7, 2021|title=Joji Review On Amazon Prime Video: Dileesh Pothan's Loose Adaptation Of Macbeth Is Deeply Unsettling|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/malayalam-review/joji-malayalam-movie-review-fahadh-faasil-amazon-prime-a-deeply-unsettling-adaptation-dileesh-pothan-macbeth-anupama-chopra/|accessdate=12 April 2021}}&lt;/ref&gt; జోజి స్వీడిష్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం (SIFF 2021)లో ఉత్తమ అంతర్జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref name=&quot;Joji&quot;&gt;{{Cite web|last=Staff|first=TNM|date=23 September 2021|title=Dileesh Pothan and Fahadh's Joji wins big at Swedish International Film Festival|url=https://www.thenewsminute.com/article/dileesh-pothan-and-fahadhs-joji-wins-big-swedish-international-film-festival-155639|website=www.thenewsminute.com}}&lt;/ref&gt; 

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
దిలీష్ పోతన్ కేరళలోని కొట్టాయంలోని మంజూర్‌లో జన్మించాడు. ఆయన తన పాఠశాల విద్యను కొత్తనల్లూర్‌లోని ఇమ్మాన్యుయేల్ హై స్కూల్‌లో పూర్తి చేశాడు. మన్ననంలోని కురియాకోస్ ఎలియాస్ కళాశాల నుండి ప్రీ-డిగ్రీ తర్వాత, మైసూర్‌లోని సెయింట్ ఫిలోమినా కళాశాలలో బిఎస్సి డిగ్రీని అభ్యసించాడు. నాటకం * సినిమాపై ఆయనకున్న ఆసక్తి కారణంగా కాలడిలోని శ్రీ శంకరాచార్య సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంలో థియేటర్ ఆర్ట్స్‌లో ఎంఏ &amp; కొట్టాయంలోని మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి థియేటర్ ఆర్ట్స్‌లో ఎం.ఫిల్ పట్టా పొందాడు. పోతన్ డిసెంబర్ 2012లో కురుప్పంతరలోని సెయింట్ థామస్ చర్చిలో జిమ్సీని వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;purushan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.manoramaonline.com/movies/interview/interview-with-dileesh-pothan.html|title=അഭിനയമല്ല, സത്യമായും സംവിധായകനാണ്|date=20 January 2016|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pothettan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.madhyamam.com/movies/movie-interviews/dileesh-pothen-interview-madhyamam/2017/jul/25/299431|title=സന്ദേശം നൽകാനല്ല ഞാൻ സിനിമ ചെയ്യുന്നത്.|date=25 July 2017|work=[[Madhyamam]]|access-date=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+కీ
|† (**)
|ఇంకా విడుదల కాని సినిమా లేదా టీవీ నిర్మాణాలను సూచిస్తుంది.
|}

* ''ప్రత్యేకంగా చెప్పకపోతే అన్ని సినిమాలు మలయాళ'' భాషలో ఉన్నాయి .

=== దర్శకుడిగా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!పేరు
!నిర్మాణ సంస్థ
|-
|2016
|''మహేషింటే ప్రతికారం''
|OPM డ్రీమ్ మిల్ సినిమాస్
|-
|2017
|''తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం''
|ఉర్వసి థియేటర్స్ విడుదల
|-
|2021
|''జోజి'' 
|వర్కింగ్ క్లాస్ హీరో,
ఫహద్ ఫాసిల్ అండ్ ఫ్రెండ్స్ ,
భావన స్టూడియోస్
|}

=== నిర్మాతగా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!దర్శకుడు
!తారాగణం
!గమనికలు
|-
|2019
|''కుంభలంగి రాత్రులు''
|మధు సి. నారాయణన్
|ఫహద్ ఫాసిల్ , సౌబిన్ షాహిర్ , శ్రీనాథ్ భాసి , షేన్ నిగమ్ , అన్నా బెన్ , మాథ్యూ థామస్
|''ఫహద్ ఫాసిల్'' ''అండ్ ఫ్రెండ్స్'' తో కలిసి నిర్మించారు
|-
|2021
|''జోజి''
|అతనే
|ఫహద్ ఫాసిల్ , బాబురాజ్ , ఉన్నిమయ ప్రసాద్ , షమ్మీ తిలకన్ , బాసిల్ జోసెఫ్
|''ఫహద్ ఫాసిల్'' ''అండ్ ఫ్రెండ్స్ &amp; వర్కింగ్ క్లాస్ హీరోతో'' కలిసి భావన స్టూడియోస్ నిర్మించింది 
|-
|2022
|''పల్తు జాన్వర్''
|సంగీత్ పి. రాజన్
|బాసిల్ జోసెఫ్ , జానీ ఆంటోనీ , [[ఇంద్రన్స్]]
|''ఫహద్ ఫాసిల్'' ''అండ్ ఫ్రెండ్స్ &amp; వర్కింగ్ క్లాస్ హీరోతో'' కలిసి భావన స్టూడియోస్ నిర్మించింది
|-
|2023
|''థంకం''
|సహీద్ అరాఫత్
|వినీత్ శ్రీనివాస్, [[బిజు మీనన్]] , [[అపర్ణ బాలమురళి]] , [[గిరీశ్ కులకర్ణి|గిరీష్ కులకర్ణి]]
|''ఫహద్ ఫాసిల్'' ''అండ్ ఫ్రెండ్స్ &amp; వర్కింగ్ క్లాస్ హీరోతో'' కలిసి భావన స్టూడియోస్ నిర్మించింది 
|-
|2024
|''[[ప్రేమలు]]''
|గిరీష్ క్రీ.శ.
|[[నస్లెన్|నస్లెన్ కె. గఫూర్]], [[మమితా బైజు|మమిత బైజు]]
|''ఫహద్ ఫాసిల్'' ''అండ్ ఫ్రెండ్స్ &amp; వర్కింగ్ క్లాస్ హీరోతో'' కలిసి భావన స్టూడియోస్ నిర్మించింది 
|}

=== నటుడిగా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!పేరు
!పాత్ర
!గమనికలు
|-
|2011
|''సాల్ట్ ఎన్' పెప్పర్''
|సినిమా దర్శకుడు
|
|-
|2012
|''22 ఫిమేల్ కొట్టాయం''
|న్యాయవాది
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|''5 సుందరికల్''
|భద్రత
|విభాగం: ''కుల్లంటే భార్య''
|-
|''ఇడుక్కి బంగారం''
|' మాతృభూమి ' లో ఉద్యోగి
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2014
|[[గ్యాంగ్‌స్టర్ (2014 సినిమా)|గ్యాంగ్‌స్టర్]]
|డివైఎస్పీ వితుర చెంగళత్
|
|-
|''హ్యాంగోవర్''
|కృష్ణ కుమార్
|
|-
|''తమర్ పదర్''
|సిబి కరిమన్నూర్
|
|-
|''ఇయోబింటే పుస్తకం''
|టీ దుకాణం యజమాని
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|''చంద్రెట్టన్ ఎవిదేయ''
|నాడి జ్యోతిషి
|
|-
|''ఎన్నం ఎప్పొజుమ్''
|దీప క్లయింట్ కొడుకు
|
|-
|''రాణి పద్మిని''
|ఉల్లాస్ మీనన్
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''గుప్పీ''
|కృష్ణన్
|
|-
|''మహేషింటే ప్రతికారం''
|ఎల్డో
|దర్శకుడు కూడా
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2017
|''అబి''
|సిఐ జార్జ్
|
|-
|''రక్షాధికారి బైజు ఒప్పు''
|జార్జ్
|అతిధి పాత్ర
|-
|కామ్రేడ్ ఇన్ అమెరికా
|హరి
|
|-
|''రోల్ మోడల్స్''
|గౌతమ్ బాస్
|
|-
|''న్జండుకలుడే నట్టిల్ ఒరిదవేల''
|వర్కిచాన్
|
|-
|''పుల్లికారన్ స్టారా''
|కురియాచన్ / &quot;స్టీఫెన్&quot;
|
|-
|''తరంగం''
|దేవుడు
|
|-
|''పోక్కిరి సైమన్''
|CI అలెక్స్
|
|-
|''హనీ బీ 2.5''
|దర్శకుడు థామస్ జార్జ్
|
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |2018
|''కార్బన్''
|తంబాన్
|
|-
|''ఈ.మా.యౌ''
|వికారియాచన్
|
|-
|''రోసాపూ''
|కుట్టన్
|
|-
|''కదా పరంజా కదా''
|
|
|-
|''నీరాలి''
|రాజన్
|
|-
|''ఎంత మెజుతిరి అత్తజంగల్''
|సోనీ జార్జ్
|
|-
|''పాదయోట్టం''
|సేనన్
|
|-
|''వరథన్''
|బెన్నీ
|
|-
|డ్రామా
|డిక్సన్ లోపెజ్
|
|-
|''ఓరు కుప్రసిద్ధ పయ్యన్''
|డాక్టర్ పి. సురేష్ బాబు
|
|-
|''లడూ''
|సురేష్
|
|-
|''జోసెఫ్''
|పీటర్
|
|-
|''ఎంటె ఉమ్మంటే పెరూ''
|శివన్‌కుట్టి
|
|-
|''ఎన్నలుమ్ శరత్''
|డాక్టర్
|
|-
|''సమక్షం''
|
|
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |2019
|''నీయుం జ్ఞానుం''
|
|
|-
|''లోనప్పంటే మామోదీసా''
|కుంజూట్టన్
|
|-
|''కుంభలంగి రాత్రులు''
|సర్కిల్ ఇన్స్పెక్టర్ రాజు ఉన్ని
|అతిధి పాత్ర
|-
|''వారిక్కుళియిలే కోలపాఠకం''
|ఆనందం
|
|-
|''ఓరు యమందన్ ప్రేమకధ''
|అభిలాష్ కరిక్కన్
|
|-
|''తొట్టప్పన్''
|జోనప్పన్
|
|-
|''వైరస్''
|ప్రకాశన్
|
|-
|''ఉండా''
|సిఐకె మతుకుట్టి
|
|-
|''ప్రణయ మీనుకలుడే కదల్''
|అన్సారీ
|
|-
|''మూథాన్''
|మూసా
|ద్విభాషా చిత్రం (హిందీ, మలయాళం)
|-
|''సిద్ధార్థన్ ఎన్న న్జన్''
|
|
|-
|''థక్కోల్''
|
|
|-
|''కోలాంబి''
|సుదర్శన్
|
|-
|2020
|''[[ట్రాన్స్]]''
|అవరాచన్
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2021
|''జోజి''
|డాక్టర్ రాయ్
|
|-
|''మాలిక్''
|పిఏ అబూబకర్
|
|-
|''జిబౌటి''
|థోమాచన్
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2022
|''[[భీష్మపర్వం]]''
|టీవీ జేమ్స్
|
|-
|''[[పడా]]''
|నారాయణన్‌కుట్టి
|
|-
|''ప్రకాశన్ పరకట్టే''
|ప్రకాశన్
|
|-
|''షాలమోన్''
|
|
|-
|''కల్లాన్ డి'సౌజా''
|మనోజ్
|
|-
|''పల్తు జాన్వర్''
|పూజారి
|
|-
|''కాపా''
|లతీఫ్
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2023
|''క్రిస్టోఫర్''
|ADGP అభిలాష్ బాలకృష్ణన్ IPS
|
|-
|''ఓ. బేబీ''
|ఒథాయతు బేబీ
|
|-
|''గరుడన్''
|ఐజీ సిరియాక్ జోసెఫ్ ఐపీఎస్
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2024
|''అబ్రహం ఓజ్లర్''
|సుధాకరన్ పయ్యారత్ / డా. అలెగ్జాండర్ జోసెఫ్
|
|-
|''మానస వాచా''
|ధారవి దినేష్
|
|-
|''టర్బో''
|ఆండ్రూ
|
|-
|''తలవన్''
|డివైఎస్పీ ఉదయబాను
|
|-
|''గోలం''
|ఐజాక్ జాన్
|
|-
|''విశేషణం''
|సజిత మాజీ భర్త
|
|-
|''గుమస్థాన్''
|అడ్వకేట్ థామస్ కురువిల
|
|-
|''నేను కథలన్ ని''
|చాకో పెరియదన్
|
|-
|''రైఫిల్ క్లబ్''
|కడువాచలిల్ అవరాన్ స్కరియా
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2025
|''ఆమ్ ఆహ్''
|
|
|-
|''మచాంటే మాలాఖా''
|
|
|-
|''ఔసెప్పింటే ఓస్యత్''
|మైఖేల్
|
|-
|''రోంత్''
|గ్రేడ్ SI యోహన్నన్
|
|-
|&lt;small&gt;టిబిఎ&lt;/small&gt;
|''ఓరు దురోహ సాహచార్యతిల్'' &lt;abbr&gt;†&lt;/abbr&gt;
|&lt;small&gt;టిబిఎ&lt;/small&gt;
|
|}

=== అసోసియేట్ డైరెక్టర్ గా ===

* ''3 చార్ సౌ బీస్'' (2010)
* ''22 ఫిమేల్ కొట్టాయం'' (2012)
* ''డా తడియా'' (2012)
* ''5 సుందరికల్'' (2013)
* ''ఇడుక్కి గోల్డ్'' (2013)
* ''గ్యాంగ్‌స్టర్'' (2013)
* ''తమర్ పదర్'' (2014)

== అవార్డులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!అవార్డు
!వర్గం
!గమనికలు
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2016
| rowspan=&quot;10&quot; |''మహేషింటే ప్రతికారం''
|64వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు 
|మలయాళంలో ఉత్తమ చలనచిత్రం
|ఆషిక్ అబుతో పంచుకున్నారు
|-
|47వ కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులు 
|ప్రజాదరణ పొందిన ఆకర్షణ, సౌందర్య విలువలతో ఉత్తమ చిత్రం
|ఆషిక్ అబుతో పంచుకున్నారు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |64వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ 
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|
|-
|ఉత్తమ చిత్రం - మలయాళం
|
|-
|పద్మరాజన్ అవార్డు 
|
|
|-
|CPC సినీ అవార్డులు 
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |నార్త్ అమెరికన్ ఫిల్మ్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ తొలి దర్శకుడు
|
|-
|ఉత్తమ సినిమా
|
|-
|వనిత ఫిల్మ్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ సినిమా
|ఆషిక్ అబుతో పంచుకున్నారు
|-
|ఆసియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డులు
|ఉత్తమ చిత్రానికి విమర్శకుల అవార్డులు
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |2017
| rowspan=&quot;12&quot; |''తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం''
|65వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులు 
|మలయాళంలో ఉత్తమ చలనచిత్రం
|సందీప్ సేనన్, అనిష్ ఎం. థామస్ లతో పంచుకున్నారు
|-
|కేరళ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం 
|NETPAC అవార్డు
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |65వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్ 
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|
|-
|7వ సౌత్ ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ మూవీ అవార్డులు 
|ఉత్తమ చిత్రం
|
|-
|మూవీ స్ట్రీట్ ఫిల్మ్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ సినిమా
|
|-
|CPC సినీ అవార్డులు 
|ఉత్తమ సినిమా
|
|-
|కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|
|-
|వనిత ఫిల్మ్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|
|-
|ఆసియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ చిత్రం
|
|-
|ఆసియావిజన్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ చిత్రం
|
|-
|నార్త్ అమెరికన్ ఫిల్మ్ అవార్డులు 
|ఉత్తమ చిత్రం
|
|-
|2021
|''జోజి''
|కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులు 
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb name|4584004}}

[[వర్గం:1980 జననాలు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>od3se2vcv6ccona6o8mdnb21m514qth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>67వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464469</id>
    <revision>
      <id>4978072</id>
      <parentid>4917229</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41805" sha1="3g51b0wfhtxudnqe60gjw0os8jiooqt" xml:space="preserve">{{Infobox film awards
| number = 67 
| award =  ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్
| award_link = దక్షిణాది ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు 
| image = 
| caption = 
| presented_date = 2022 అక్టోబర్ 9
| date = 
| site = బెంగళూరు ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్‌, బెంగళూరు , భారతదేశం
| host = [[రమేష్ అరవింద్]] &lt;br&gt; [[దిగంత్ మంచాలే|దిగంత్]]
| preshow = 
| producer = 
| channel = {{ubl|జీ తెలుగు (తెలుగు)|
జీ తమిళ్ (తమిళం)|
జీ కేరళం (మలయాళం)|
జీ కన్నడ (కన్నడ)}}
| network = 	జీ ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్ట్ ఎంటర్ప్రైజెస్
| director = 
| organizer = ది టైమ్స్ గ్రూప్
| magazine_issue = ఫిల్మ్‌ఫేర్
| website = [https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2022/ అధికారిక వెబ్‌సైట్]
| lifetime_achievement = 	[[అల్లు అరవింద్]]&lt;br/&gt;[[పునీత్ రాజ్‍కుమార్|పునీత్ రాజ్ కుమార్]]
| best_film = ''	[[పుష్ప|పుష్ప: ది రైజ్]] (తెలుగు)&lt;br/&gt;''జై భీమ్ (తమిళం)&lt;br/&gt;''ఆక్ట్ 1978 (కన్నడ)&lt;br/&gt;''అయ్యప్పనుమ్ కోషియుమ్ (మలయాళం)
| most_wins = ''సూరరై పోట్రు '' (8)
| most_nominations = ''సూరరై పోట్రు '' (10)
| last = [[66వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్|66వ]]
| next = [[68వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్|68వ]]
}}

'''67వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్''' భారతదేశంలోని బెంగళూరులో 2022 అక్టోబర్ 9న జరిగిన అవార్డుల కార్యక్రమం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-08-17|title=Allu Arjun's Pushpa: The Rise Leads SIIMA Nominations; Check Full List Here|url=https://www.news18.com/news/movies/allu-arjuns-pushpa-the-rise-leads-siima-nominations-check-full-list-here-5766859.html|access-date=2022-08-17|website=[[News18]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ వేడుక 2020 &amp; 2021 మధ్య విడుదలైన తెలుగు, తమిళం, కన్నడ &amp; మలయాళం సినిమాలు, సంగీతం నుండి ఉత్తమ సినిమాలు &amp; ప్రదర్శనలను గుర్తించి సత్కరించింది, అలాగే జీవితకాల సహకారాలకు ప్రత్యేక గౌరవాలు, కొన్ని ప్రత్యేక అవార్డులను అందజేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nominations for the 67th Parle Filmfare Awards South 2022 with Kamar Film Factory|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-67th-parle-filmfare-awards-south-2022_-55551.html|access-date=2022-10-10|website=filmfare.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ కార్యక్రమం బెంగళూరు ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్‌లో అక్టోబర్ 9న బెంగళూరులో జరిగింది.  

== విజేతలు &amp; నామినీలు ==

=== ప్రధాన అవార్డులు ===

==== కన్నడ సినిమా ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ఉత్తమ చిత్రం
!ఉత్తమ దర్శకుడు
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''''ఆక్ట్ 1978 – దేవరాజ్ ఆర్'''''
** ''బడవ రాస్కెల్'' – ధనంజయ్
** ''దియా'' – డి. కృష్ణ చైతన్య
** ''గరుడ గమన వృషభ వాహన'' – రవి రాయ్ కలస, వచన్ శెట్టి
** ''సలాగ'' – కె.పి. శ్రీకాంత్
** ''శివాజీ సూరత్కల్'' - అనుప్ గౌడ, రేఖ కెఎన్
| valign=&quot;top&quot; |
* '''రాజ్ బి. శెట్టి – ''గరుడ గమన వృషభ వాహనం'''''
** ఆకాష్ శ్రీవత్స - ''శివాజీ సూరత్కల్''
** దునియా విజయ్ - ''సలాగ''
** డార్లింగ్ కృష్ణ - ''లవ్ మాక్‌టెయిల్''
** జదేష్ కుమార్ హంపి - ''జెంటిల్‌మన్''
** మన్సోర్ – ''చట్టం 1978''
** శంకర్ గురు - ''బాడవ రాస్కెల్''
|-
!ఉత్తమ నటుడు
!ఉత్తమ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''ధనంజయ – ''బడవ రాస్కెల్'''''
** దర్శన్ - ''రాబర్ట్''
** కృష్ణ – ''లవ్ మాక్‌టెయిల్''
** ప్రజ్వల్ దేవరాజ్ - ''జెంటిల్మాన్''
** రాజ్ బి. శెట్టి – ''గరుడ గమన వృషభ వాహనం''
** రమేష్ అరవింద్ - ''శివాజీ సూరత్కల్''
** రిషబ్ శెట్టి - ''గరుడ గమన వృషభ వాహన''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''యజ్ఞ శెట్టి –''' '''''ఆక్ట్ 1978'''''
** ఆరోహి నారాయణ్ - ''భీమసేన నలమహారాజు''
** అమృత అయ్యంగార్ - ''బాడవ రాస్కెల్''
** ఆశా భట్ - ''రాబర్ట్''
** కుషీ రవి – ''దియా''
** మిలానా నాగరాజ్ – ''లవ్ మాక్‌టెయిల్''
** రెబా – ''రత్నన్ ప్రపంచం''
|-
!ఉత్తమ సహాయ నటుడు
!ఉత్తమ సహాయ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''బి. సురేశ –''' '''''ఆక్ట్ 1978'''''
** అచ్యుత్ కుమార్ - ''భీమసేన నలమహారాజు''
** బాలాజీ మనోహర్ - ''అమృత్ అపార్ట్‌మెంట్స్''
** ధనంజయ – ''సలగ''
** నాగభూషణ - ''బాడవ రాస్కెల్''
** ప్రమోద్ పంజు - ''రత్నన్ ప్రపంచం''
** సంచారి విజయ్ - ''జెంటిల్మాన్''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''ఉమాశ్రీ - ''రత్నన్ ప్రపంచం'''''
** ఆరోహి నారాయణ్ - ''శివాజీ సూరత్కల్''
** అమృత అయ్యంగార్ – ''లవ్ మాక్‌టెయిల్''
** మేఘశ్రీ – ''ముగిల్పేట''
** స్పర్శ రేఖ - ''పాప్‌కార్న్ మంకీ టైగర్''
** ఉషా రవిశంకర్ - ''సలాగ''
|-
!ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
!ఉత్తమ గేయ రచయిత
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''వాసుకి వైభవ్ – ''బడవ రాస్కెల్'''''
** [[అర్జున్ జన్య]] &amp; వి. హరికృష్ణ – ''రాబర్ట్''
** బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్ - ''జెంటిల్‌మన్''
** చరణ్ రాజ్ - ''సలాగ''
** రఘు దీక్షిత్ – ''లవ్ మాక్‌టెయిల్''
** శ్రీధర్ వి సంభవం – ''మొగిలిపేట''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''జయంత్ కైకిని –''' '''''ఆక్ట్ 1978'' నుండి &quot;తెలదు ముగిలే&quot;'''
** ధనంజయ్ – ''బాడవ రాస్కెల్'' నుండి &quot;ఉడిపి హోటల్&quot;
** కవిరాజ్ – ''రైడర్'' నుండి &quot;మెల్లనే&quot;
** ''నాగార్జున శర్మ – సలగ'' నుండి &quot;మలయే మలయే&quot;
** ప్రమోద్ మరవంతే – &quot;దూర హోగో మున్నా&quot; ''మొగిల్‌పేట నుండి''
** వి.నాగేంద్ర ప్రసాద్ – ''బిచ్చుగట్టి'' నుండి &quot;ధీర సమ్మోహగారా&quot;
|-
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - పురుషుడు
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - స్త్రీ
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''రఘు దీక్షిత్ – ''నిన్న సనిహకే'' నుండి &quot;మలే మలే మాలే&quot;'''
** నకుల్ అభ్యంకర్ – ''మొగిలిపేట'' నుండి &quot;తారీఫు మాదలు&quot;
** కడబరేగే మునిరాజు – ''ఆక్ట్ 1978 నుండి &quot;తెలదు మొగిలు&quot;''
** సంజిత్ హెగ్డే – ''రైడర్'' నుండి &quot;మెల్లనే&quot;
** సిడ్ శ్రీరామ్ – ''టామ్ అండ్ జెర్రీ'' నుండి &quot;హాయగిడే&quot;
** విజయ్ ప్రకాష్ – ''బాడవ రాస్కెల్'' నుండి &quot;ఉడిపి హోటల్&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
* '''అనురాధ భట్ – ''బిచ్చుగట్టి'' నుండి &quot;ధీర సమ్మోహగారా&quot;'''
** ''ఐశ్వర్య రంగరాజన్ – సలగ'' నుండి &quot;మలయే మలయే&quot;
** చిన్మయి శ్రీపాద – ''దియా'' నుండి &quot;సోల్ ఆఫ్ దియా&quot;
** శ్రేయా ఘోషల్ – ''రాబర్ట్ నుండి &quot;కన్ను హోడియాకా&quot;''
** శృతి VS – ''లవ్ మాక్‌టెయిల్ నుండి &quot;లవ్ యు చిన్నా&quot;''
** ''శ్వేత దేవనహల్లి – మొగిలిపేట'' నుండి &quot;తారీఫు మాదలు&quot;
|-
!విమర్శకుల ఉత్తమ నటుడు
!'''విమర్శకుల ఉత్తమ నటి'''
|-
|
* '''డార్లింగ్ కృష్ణ - ''లవ్ మాక్‌టెయిల్'''''
|
* '''అమృత అయ్యంగార్ - ''బాడవ రాస్కెల్'''''
* '''మిలానా నాగరాజ్ – ''లవ్ మాక్‌టెయిల్'''''
|}

==== మలయాళ సినిమా ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ఉత్తమ చిత్రం
!ఉత్తమ దర్శకుడు
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''అయ్యప్పనుమ్ కోషియం – రంజిత్ , PM శశిధరన్'''
** ''అంజామ్ పతిరా'' - ఆషిక్ ఉస్మాన్
** ''దృశ్యం 2'' - ఆంటోని పెరుంబవూరు
** ''జోజీ'' – ఫహద్ ఫాసిల్ , దిలీష్ పోతన్, శ్యామ్ పుష్కరన్
** ''మాలిక్'' - [[ఆంటో జోసెఫ్]]
** ''మిన్నల్ మురళి'' - సోఫియా పాల్
** ''నయట్టు'' – రంజిత్ , PM శశిధరన్, మార్టిన్ ప్రక్కత్
** ''ది గ్రేట్ ఇండియన్ కిచెన్'' - డిజో అగస్టిన్, జోమోన్ జాకబ్, విష్ణు రాజన్, సజిన్ ఎస్ రాజ్
| valign=&quot;top&quot; |
* '''సెన్నా హెగ్డే – తింకలఙ్చ నిశ్చయం'''
** బాసిల్ జోసెఫ్ - ''మిన్నల్ మురళి''
** దిలీష్ పోతన్ – ''జోజి''
** జీతు జోసెఫ్ - ''దృశ్యం 2''
** జియో బేబీ – ''ది గ్రేట్ ఇండియన్ కిచెన్''
** మహేష్ నారాయణన్ - ''మాలిక్''
** మిధున్ మాన్యువల్ థామస్ - ''అంజామ్ పతిరా''
** సచ్చి – ''అయ్యప్పనుమ్ కోషియుమ్''
|-
!ఉత్తమ నటుడు
!ఉత్తమ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''బిజు మీనన్ – ''అయ్యప్పనుమ్ కోషియుమ్'' SI అయ్యప్పన్ నాయర్‌గా నటించారు'''
** ఫహద్ ఫాసిల్ – అహమ్మదాలీ సులైమాన్ / అలిక్కాగా ''మాలిక్''
** [[ఇంద్రన్స్]] – ఆలివర్ ట్విస్ట్ గా ''హోమ్''
** జయసూర్య – ''వెల్లం'' మురళి నంబియార్/వెల్లం మురళిగా
** జోజు జార్జ్ - సాబుగా ''మధురం''
** కుంచాకో బోబన్ - డా. అన్వర్ హుస్సేన్‌గా ''అంజాం పతిరా''
** మోహన్‌లాల్ – జార్జికుట్టిగా ''దృశ్యం 2''
** టోవినో థామస్ – జైసన్ వర్గీస్ / మిన్నాల్ మురళి &amp; మార్టిన్ రంగకళగా ''మిన్నల్ మురళి''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''నిమిషా సజయన్ – భార్యగా ''గ్రేట్ ఇండియన్ కిచెన్'''''
** అన్నా బెన్ – జెస్సీగా ''కప్పెలా''
** దర్శన రాజేంద్రన్ – ''CU త్వరలో'' అనుమోల్ సెబాస్టియన్ పాత్రలో
** గ్రేస్ ఆంటోనీ – సుహ్రాగా ''హలాల్ లవ్ స్టోరీ''
** కనీ కుస్రుతి - ఖదీజాగా ''బిరియాని''
** రిమా కల్లింగల్ – ''సంతోషతింటే ఓనమ్ రహస్యం'' మరియగా
** శోభన – నీనాగా ''వరనే అవశ్యముండ్''
|-
!ఉత్తమ సహాయ నటుడు
!ఉత్తమ సహాయ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''జోజు జార్జ్ – ASI మణియన్‌గా ''నయట్టు'''''
** గురు సోమసుందరం – శిబుగా ''మిన్నల్ మురళి''
** జోజు జార్జ్ - సిరాజ్ పాత్రలో ''హలాల్ లవ్ స్టోరీ''
** షరాఫుద్దీన్ - డా. బెంజమిన్ లూయిస్‌గా ''అంజామ్ పతిరా''
** షైన్ టామ్ చాకో – భాసి పిళ్లై/పిళ్లైచన్‌గా ''కురుప్''
** సిద్ధార్థ శివ – సన్నీ/వీర్‌భాయ్‌గా ''కిలోమీటర్లు'' ''&amp; కిలోమీటర్లు''
** సూరజ్ వెంజరమూడు – పాల్ మథాయ్ పాత్రలో ''కానక్కనే''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''గౌరీ నంద - కన్నమ్మగా ''అయ్యప్పనుమ్ కోషియుమ్'''''
** ఆశా శరత్ – ''దృశ్యం 2'' లో గీతా ప్రభాకర్
** లియోనా లిషోయ్ - ACP లతా సిద్ధార్థ్ పాత్రలో ''అన్వేషణ''
** నిమిషా సజయన్ – లతిక సతీష్ పాత్రలో ''ఒకరు''
** శ్రీంద – సుమతిగా ''కురుతి''
** ఉన్నిమయ ప్రసాద్ - బిన్సీ జైసన్‌గా ''జోజి''
** ఊర్వశి – డా. షెర్లీగా ''వరనే అవశ్యముండ్''
|-
!ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
!ఉత్తమ గేయ రచయిత
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''ఎం. జయచంద్రన్ – సూఫియుం సుజాతయుమ్'''
** అల్ఫోన్స్ జోసెఫ్ – ''వరనే అవశ్యముండ్''
** అరుణ్ మురళీధరన్ - ''అనుగ్రహీతన్ ఆంటోని''
** ఊసేప్పాచన్ - ''ఎల్లం షెరియకుమ్''
** రోనీ రాఫెల్ – ''మరక్కర్: అరబికడలింటే సింహం''
** శ్రీహరి కె. నాయర్ – ''మణియరాయిలే అశోక్''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''రఫీక్ అహ్మద్ – అయ్యప్పనుమ్ కోషియుమ్ నుండి &quot;అరియతరియాతే&quot;'''
** అన్వర్ అలీ – &quot; ''కురుప్ నుండి పాకలిరావుగలల్''
** BK హరినారాయణన్ – ''మరక్కర్ నుండి &quot;నీయే ఎన్ థాయీ&quot;: అరబికడలింటే సింహం''
** BK హరినారాయణన్ – ''అల్ మల్లు నుండి &quot;మేడమాస&quot;''
** మను మంజిత్ – ''అనుగ్రహీతన్ ఆంటోని'' నుండి &quot;మరక్కన్ కజియిల్లా&quot;
** ''సంతోష్ వర్మ – వరనే అవశ్యముండ్'' నుండి ముత్తున్నే కన్నుగలిల్
|-
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - పురుషుడు
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - స్త్రీ
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''షాహబాజ్ అమన్ – ''వెల్లం'' నుండి &quot;ఆకాశమాయవాలే&quot;'''
** KS హరిశంకర్ – ''అనుగ్రహీతన్ ఆంటోని'' నుండి &quot;కామిని&quot;
** ''KS హరిశంకర్ – ఎల్లం షెరియకుమ్'' నుండి &quot;పిన్నెంటే&quot;
** ''KS హరిశంకర్ – మణియరాయిలే అశోక్'' నుండి &quot;పెయ్యుం నిలవు&quot;
** మధు బాలకృష్ణన్ – ''లవ్ FM'' నుండి &quot;కళా దేవదా&quot;
** సిద్ శ్రీరామ్ – ''గౌతమంటే రధం'' నుండి &quot;ఉయిరే&quot;
** సిద్ శ్రీరామ్ – ''మణియరాయిలే అశోక్ నుండి &quot;ఓలు&quot;''
** విజయ్ యేసుదాస్ – ''స్టార్'' నుండి &quot;పూతాళం పులరితాళం&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
* '''KS చిత్ర – ''మాలిక్'' నుండి &quot;తీరమే&quot;'''
** జ్యోత్స్న రాధాకృష్ణన్ – ''క్షణం'' నుండి &quot;ఇతల్ ఇతలాయి&quot;
** మృదుల వారియర్ – ''భూమియిలే మనోహర స్వకార్యం'' నుండి &quot;ఎంతినెన్ ప్రాణాయామే&quot;
** నేహా నాయర్ – ''కురుప్'' నుండి &quot;పాకలిరావుగలల్&quot;
** నిత్య మమ్మెన్ – ''సూఫియుమ్ సుజాతయుమ్'' నుండి &quot;వాతిక్కలు వెల్లరిప్పావు&quot;
** సితార కృష్ణకుమార్ – ''కప్పెల'' నుండి &quot;కడుకుమణిక్కోరు&quot;
** సుజాత మోహన్ – ''ది ప్రీస్ట్'' నుండి &quot;నీలాంబలే&quot;
** శ్వేతా మోహన్ – ''వరనే అవశ్యముండ్'' నుండి &quot;ముత్తున్నె కన్నుగలిల్&quot;
|-
!విమర్శకుల ఉత్తమ నటుడు
!'''విమర్శకుల ఉత్తమ నటి'''
|-
|
* '''జయసూర్య – ''వెల్లం'' మురళి నంబియార్/వెల్లం మురళిగా'''
|
* '''కనీ కుస్రుతి - ఖదీజాగా ''బిరియాని'''''
|}

==== తమిళ సినిమా ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ఉత్తమ చిత్రం
!ఉత్తమ దర్శకుడు
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''''జై భీమ్'' - జ్యోతిక , సూర్య'''
** ''క పే రణసింగం'' – కోటపాడి జె.రాజేష్
** ''కన్నుమ్ కన్నుమ్ కొల్లైయాడితాల్'' - ఆంటో జోసెఫ్
** ''కర్ణన్'' – కలైపులి ఎస్. థాను
** ''మండేలా'' – S. శశికాంత్ , చక్రవర్తి రామచంద్ర , బాలాజీ మోహన్
** ''సర్పత్త పరంబరై'' – షణ్ముగం ధక్షన్‌రాజ్, పా.రంజిత్
** ''సూరరై పొట్రు'' – జ్యోతిక , సూర్య , గునీత్ మోంగా
| valign=&quot;top&quot; |
* '''సుధా కొంగర – ''సూరరై పొట్రు'''''
** దేశింగ్ పెరియసామి – ''కన్నుమ్ కన్నుమ్ కొల్లైయాడితాల్''
** మడోన్ అశ్విన్ - ''మండేలా''
** మారి సెల్వరాజ్ – ''కర్ణన్''
** పి.విరుమాండి – ''కా పే రణసింగం''
** పా.రంజిత్ – ''సర్పత్త పరంబరై''
** టిజె జ్ఞానవేల్ – ''జై భీమ్''
|-
!ఉత్తమ నటుడు
!ఉత్తమ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''సూర్య – ''సూరరై పొట్రు'' నెడుమారన్ &quot;మార&quot; రాజంగా'''
** ఆర్య - కబిలన్ మునిరత్నంగా ''సర్పత్త పరంబరై''
** అశోక్ సెల్వన్ – అర్జున్ మరిముత్తుగా ''ఓ మై కడవులే''
** ధనుష్ – కర్ణన్ గా ''కర్ణన్''
** దుల్కర్ సల్మాన్ – సిద్ధార్థ్ పాత్రలో ''కన్నుమ్ కన్నుమ్ కొల్లయ్యదితాల్''
** కె. మణికందన్ – రాజకన్నుగా ''జై భీమ్''
** సూర్య - ''జై భీమ్'' అడ్వా . చంద్రు
| valign=&quot;top&quot; |
* '''లిజోమోల్ జోస్ – ''జై భీమ్'' సెంగేని రాజకన్నుగా'''
** ఐశ్వర్య రాజేష్ – అరియానాచి రణసింగంగా ''కా పే రణసింగం''
** అపర్ణ బాలమురళి – సుందరి &quot;బొమ్మి&quot; నెడుమారన్‌గా ''సూరరై పొట్రు''
** దుషార విజయన్ - మరియమ్మగా ''సర్పత్త పరంబరై''
** జ్యోతిక – ''పొన్మగల్ వంధాల్'' వెన్బా / ఏంజెల్ / శక్తిజోతిగా
** జ్యోతిక – ''ఉదాన్‌పిరప్పే'' మాతంగి సర్గుణమ్‌గా
|-
!ఉత్తమ సహాయ నటుడు
!ఉత్తమ సహాయ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''పశుపతి - రంగన్ వాతియార్‌గా ''సర్పత్త పరంబరై'''''
** గౌతం వాసుదేవ్ మీనన్ – ''కన్నుమ్ కన్నుమ్ కొల్లైయాడితాల్'' డీసీపీ ప్రతాప్ చక్రవర్తిగా
** పరేష్ రావల్ - పరేష్ గోస్వామిగా ''సూరరై పొట్రు''
** ప్రకాష్ రాజ్ - ఐజీ పెరుమాళ్సామిగా జై ''భీమ్''
** ఆర్. శరత్‌కుమార్ – బోస్ కాళైగా ''వనం కొట్టట్టుమ్''
** సముద్రకని – సర్గుణం వాతియార్‌గా ''ఉడన్‌పిరప్పే''
** SJ సూర్య - DCP V. ధనుష్కోడిగా ''మానాడు''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''ఊర్వశి – పేచీ రాజంగా ''సూరరై పొట్రు'''''
** అనుపమ కుమార్ - బక్కియంగా ''సర్పత్త పరంబరై''
** నివేధితా సతీష్ – కీర్తన సర్గుణంగా ''ఉదన్‌పిరప్పే''
** రాధికా శరత్‌కుమార్ – చంద్ర పాత్రలో ''వనం కొట్టత్తుమ్''
** సంచనా నటరాజన్ - లక్ష్మిగా ''సర్పత్త పరంబరై''
** షీలా రాజ్‌కుమార్ - ''మండేలా'' తేన్‌మొళిగా
** వాణి భోజనం – మీరాగా ''ఓ మై కడవులే''
|-
!ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
!ఉత్తమ గేయ రచయిత
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''జివి ప్రకాష్ కుమార్ - ''సూరరై పొట్రు'''''
** అనిరుధ్ రవిచందర్ - ''దర్బార్''
** అనిరుధ్ రవిచందర్ - ''డాక్టర్''
** అనిరుధ్ రవిచందర్ - ''మాస్టర్''
** డి. ఇమ్మాన్ - ''అన్నాత్తే''
** లియోన్ జేమ్స్ – ''ఓ మై కడవులే''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''[[అరివు]] – ''సర్పత్త పరంబరై'' నుండి &quot; నీయే ఓలి &quot;'''
** [[కార్తీక్ నేత]] – ''నేత్రికన్'' నుండి &quot;ఇదువుం కాదందు పోగుమ్&quot;
** [[కో శేషా]] – ''ఓ మై కడవులే'' నుండి &quot;కధైప్పోమా&quot;
** [[తామరై]] – ''మార'' నుండి &quot;యార్ అజైప్పదు&quot;
** ఉమా దేవి – ''కడసీల బిరియాని నుండి &quot;ఆరారిరో&quot;''
** [[యుగభారతి]] – ''సూరరై పొట్రు'' నుండి &quot;కైయిలియా ఆగసం&quot;
|-
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - పురుషుడు
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - స్త్రీ
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''క్రిస్టిన్ జోస్''' '''&amp; గోవింద్ వసంత – ''సూరరై పొట్రు'' నుండి &quot;ఆగసం&quot;'''
** అరివు – ''మాస్టర్'' నుండి &quot;వాతి రైడ్&quot;
** భరత్ శంకర్ – ''మండేలా నుండి &quot;మండేలా నివాళి&quot;''
** కపిల్ కపిలన్ – ''బ్యాచిలర్'' నుండి &quot;అదియే&quot;
** సిద్ శ్రీరామ్ – ''ఓ మై కడవులే'' నుండి &quot;కధైప్పోమా&quot;
** విజయ్ – ''మాస్టర్'' నుండి &quot; కుట్టి కథ ''&quot;''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''ఢీ – ''సూరరై పొట్రు'' నుండి &quot; కట్టు పాయలే &quot;'''
** జోనితా గాంధీ – ''డాక్టర్'' నుండి &quot;చెల్లమా&quot;
** KS చిత్ర – ''అన్నాత్తె'' నుండి &quot;తంగమ్ తంగం&quot;
** కిడక్కుజి మరియమ్మాళ్ – ''కర్ణన్ నుండి &quot;కందా వర సొల్లుంగా&quot;''
** షాషా తిరుపతి – ''ఓ మనపెన్నె'' నుండి &quot;బోధై కనమే&quot; !
|-
!విమర్శకుల ఉత్తమ నటుడు
!'''విమర్శకుల ఉత్తమ నటి'''
|-
|
* '''అరవింద్ స్వామి – MJ రామచంద్రన్ పాత్రలో ''తలైవి'''''
* '''ఆర్య - కబిలన్ మునిరత్నంగా ''సర్పత్త పరంబరై'''''
|
* '''అపర్ణ బాలమురళి – సుందరి నెడుమారన్‌గా ''సూరరై పొట్రు'''''
|}

==== తెలుగు సినిమా ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ఉత్తమ చిత్రం
!ఉత్తమ దర్శకుడు
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''''పుష్ప: ది రైజ్'' – నవీన్ యెర్నేని &amp; వై. రవిశంకర్'''
** ''అఖండ'' – మిర్యాల రవీందర్ రెడ్డి
** ''అలా వైకుంఠపురములో'' – అల్లు అరవింద్ , S. రాధా కృష్ణ
** ''జాతి రత్నాలు'' - నాగ్ అశ్విన్
** ''లవ్ స్టోరీ'' - నారాయణ్ దాస్ కె నారంగ్, పుస్కర్ రామ్ మోహన్ రావు
** ''పలాస 1978'' – ధ్యాన్ అట్లూరి
** ''ఉప్పెన'' – నవీన్ యెర్నేని, వై. రవిశంకర్
| valign=&quot;top&quot; |
* '''సుకుమార్ – ''పుష్ప: ది రైజ్'''''
** బుచ్చి బాబు సానా – ''ఉప్పెన''
** కరుణ కుమార్ – ''పలాస 1978''
** రాహుల్ సంకృత్యాన్ - ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్''
** శేఖర్ కమ్ముల – ''ప్రేమకథ''
** త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్ – ''అల వైకుంఠపురములో''
** ఉదయ్ గుర్రాల – ''మెయిల్''
|-
!ఉత్తమ నటుడు
!ఉత్తమ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''అల్లు అర్జున్ – [[పుష్ప]]: పుష్ప రాజ్ పాత్రలో ''ది రైజ్'''''
** మేజర్ అజయ్ కృష్ణగా మహేష్ బాబు - ''[[సరిలేరు నీకెవ్వరు]]''
** నాగ చైతన్య – రేవంత్ పాత్రలో ''లవ్ స్టోరీ''
** నాని – ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్,'' శ్యామ్ సింఘా రాయ్ &amp; వాసుదేవ్ ఘంటా
** నవీన్ పోలిశెట్టి – ''జాతి రత్నాలు'' &quot; జోగిపేట &quot; శ్రీకాంత్‌గా
** [[రక్షిత్ అట్లూరి]] – ''పలాస 1978'' మోహనరావుగా
** వైష్ణవ్ తేజ్ – ''ఉప్పెన'' ఆశీర్వాదం
| valign=&quot;top&quot; |
* '''[[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]] – మౌనిక రాణిగా ''[[లవ్ స్టోరీ (2021 సినిమా)|లవ్ స్టోరీ]]'''''
** చాందిని చౌదరి – &quot;దీప్తి వర్మ&quot;గా ''కలర్ ఫోటో''
** కృతి శెట్టి – సంగీత &quot;బెబ్బమ్మ&quot;గా ''ఉప్పెన''
** పూజా హెగ్డే – అమూల్యగా ''అల వైకుంఠపురములో''
** రష్మిక మందన్న – చైత్ర పాత్రలో ''భీష్మ''
** రష్మిక మందన్న – ''పుష్ప:'' శ్రీవల్లి పాత్ర
** సాయి పల్లవి - రోజీ &quot;మైత్రేయి&quot;గా ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్''
|-
!ఉత్తమ సహాయ నటుడు
!ఉత్తమ సహాయ నటి
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''[[మురళీ శర్మ]]''' '''– వాల్మీకిగా ''[[అల వైకుంఠపురములో]]'''''
** జగపతి బాబు – పంజా దశరథ్‌గా ''రిపబ్లిక్''
** ప్రవీణ్ – సంతోష్ పాత్రలో ''నంది''
** రాహుల్ రామకృష్ణ – ''జాతి రత్నాలు'' &quot; జోగిపేట &quot; రవిగా
** సునీల్ - ''పుష్పక విమానం'' సబ్ -ఇన్‌స్పెక్టర్ రంగం
** తిరువీర్ – ''పలాస 1978'' రంగారావుగా
** వెన్నెల కిషోర్ - పరిమళ పాత్రలో ''భీష్మ''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''టబు''' '''– యశోదగా ''[[అల వైకుంఠపురములో]]'''''
** మడోన్నా సెబాస్టియన్ - లాయర్ పద్మావతిగా ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్''
** ప్రియాంక జవాల్కర్ – జరాగా ''గమనం''
** రమ్యకృష్ణ – ‘విశాఖ’ వాణిగా ''రిపబ్లిక్''
** శరణ్య ప్రదీప్ – సుభాషిణిగా ''జాను''
** విజయశాంతి – భారతిగా ''సరిలేరు నీకెవ్వరు''
|-
!ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
!ఉత్తమ గేయ రచయిత
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''దేవి శ్రీ ప్రసాద్''' '''– ''[[పుష్ప]]: ది రైజ్'''''
** దేవి శ్రీ ప్రసాద్ - ''సరిలేరు నీకెవ్వరు''
** గోపీ సుందర్ - ''మోస్ట్ ఎలిజిబుల్ బ్యాచిలర్''
** రధన్ – ''జాతి రత్నాలు''
** థమన్ ఎస్ – ''అలా వైకుంఠపురములో''
** థమన్ ఎస్ - ''వకీల్ సాబ్''
** విశాల్ చంద్రశేఖర్ – ''వరుడు కావలెను''
| valign=&quot;top&quot; |
* '''సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి – ''జాను'' నుండి &quot;రాముడి జీవితం&quot;'''
** అనంత శ్రీరామ్ – ''నారప్ప'' నుండి &quot;చలాకీ చిన్నమ్మి&quot;
** ''రఘురామ్ – సోలో బ్రతుకే సో బెటర్'' నుండి &quot;హే ఇది నేనేనా&quot;
** రామజోగయ్య శాస్త్రి – ''వకీల్ సాబ్'' నుండి &quot;మగువా మగువా&quot;
** ''రాంబాబు గోసాల – వరుడు కావలెను'' నుండి &quot;కోల కల్లె ఇలా&quot;
** సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి – ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్'' నుండి &quot;ప్రణవాలయ&quot;
** విశ్వ – ''ఉమా మహేశ్వర ఉగ్ర రూపస్య'' నుండి &quot;నింగి చుట్టే&quot;
|-
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు - పురుషుడు
!ఉత్తమ నేపథ్య గాయని - స్త్రీ
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* '''సిద్ శ్రీరామ్ – ''[[పుష్ప]]: ది రైజ్'' నుండి &quot; శ్రీవల్లి &quot;'''
** సిద్ శ్రీరామ్ – ''అల వైకుంఠపురములో'' నుండి &quot; సమాజవరగమన &quot;
** ''సిడ్ శ్రీరామ్ - మోస్ట్ ఎలిజిబుల్ బ్యాచిలర్'' నుండి &quot;మానస మనస&quot;
** ''సిద్ శ్రీరామ్ – వకీల్ సాబ్'' నుండి &quot;మగువా మగువా&quot;
** అనురాగ్ కులకర్ణి – ''అలా వైకుంఠపురములో నుండి &quot;'' రాములో రాములా &quot;
** ''అనురాగ్ కులకర్ణి – శ్యామ్ సింఘా రాయ్'' నుండి &quot;సిరివెన్నెల&quot;
** [[అర్మాన్ మాలిక్ రికార్డ్ చేసిన పాటల జాబితా|అర్మాన్ మాలిక్]] – ''అలా వైకుంఠపురములో'' నుండి &quot; బుట్టా బొమ్మ &quot;
** రామ్ మిరియాల – ''జాతి రత్నాలు'' నుండి &quot;చిట్టి&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
* '''ఇంద్రావతి చౌహాన్ – ''[[పుష్ప]]: ది రైజ్'' నుండి &quot; ఊ అంటావా ఊ ఊ అంటావా &quot;'''
** ''అదితి భావరాజు – పలాస 1978'' నుండి &quot;బావొచ్చాడు&quot;
** చిన్మయి – ''వరుడు కావలెను'' నుండి &quot;మనసులోనే నిలిచిపోకే&quot;
** మధు ప్రియ – ''సరిలేరు నీకెవ్వరు'' నుండి &quot;అతను చాలా ముద్దుగా ఉన్నాడు&quot;
** రమ్య బెహరా – ''క్రాక్'' నుండి &quot;కొరమీసం పోలిసోడా&quot;
** ''సిందూరి – వరుడు కావలెను'' నుండి &quot;చెంగున చెంగున&quot;
|-
!విమర్శకుల ఉత్తమ నటుడు
!'''విమర్శకుల ఉత్తమ నటి'''
|-
|
* '''నాని – ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్,'' శ్యామ్ సింఘా రాయ్''' '''&amp; వాసుదేవ్ ఘంటా'''
|
* '''సాయి పల్లవి - మైత్రేయి / రోజీగా ''శ్యామ్ సింఘా రాయ్'''''
|}

=== సాంకేతిక అవార్డులు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''మిరోస్లా బ్రోజెక్ – ''[[పుష్ప]]: ది రైజ్'' (తెలుగు)'''
* '''[[నికేత్ బొమ్మిరెడ్డి]] - సూరరై పొట్రు (తమిళం)'''
* '''శ్రీషా కుడువల్లి – రత్నన్ ప్రపంచ (కన్నడ)'''
* '''షైజు ఖలీద్ – నయట్టు (మలయాళం)'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ కొరియోగ్రఫీ
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''శేఖర్ మాస్టర్ – ''[[అల వైకుంఠపురములో]]'' (తెలుగు) నుండి &quot; రాములో రాములా &quot;'''
* '''దినేష్ కుమార్ - ''మాస్టర్'' (తమిళం) నుండి &quot; వాతి కమింగ్ &quot;'''
* '''జానీ మాస్టర్ – ''యువరత్న'' (కన్నడ) నుండి &quot;ఫీల్ ది పవర్&quot;'''
|}

=== ప్రత్యేక అవార్డులు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |జీవిత సాఫల్యం
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''అల్లు అరవింద్'''
* '''పునీత్ రాజ్ కుమార్''' 
|-
! colspan=&quot;2&quot; |'''ఉత్తమ మహిళా అరంగేట్రం'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''కృతి శెట్టి – ''ఉప్పెన'' (తెలుగు) సంగీత &quot;బెబ్బమ్మ&quot;గా'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''అనగ నారాయణన్ – సుజగా ''తింకలఙ్చ నిశ్చయం (మలయాళం).'''''
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''ధన్య రామ్‌కుమార్ – ''నిన్న సనిహకే'' (కన్నడ) అమృతగా'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ పురుష అరంగేట్రం
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''పంజా వైష్ణవ్ తేజ్ – ''[[ఉప్పెన (సినిమా)|ఉప్పెన]]'' (తెలుగు) ఆశీర్వాదం'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; |
* '''దేవ్ మోహన్ - సూఫీగా ''సూఫియుమ్ సుజాతయుమ్'' (మలయాళం)'''
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{మూస:ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్}}
[[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు]]</text>
      <sha1>3g51b0wfhtxudnqe60gjw0os8jiooqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు - మలయాళం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464711</id>
    <revision>
      <id>4978070</id>
      <parentid>4645814</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="pc3gjy07ilo21bkjzv88ya0i1wiifea" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name           = ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు - మలయాళం
| awarded_for    = ఉత్తమ సహాయ నటుడి నటన - మలయాళం
|image=
|caption= 
| presenter      = ''	ఫిల్మ్‌ఫేర్''
| country        = భారతదేశం
| year           = 	[[ఇన్నోసెంట్]]&lt;br&gt;మనస్సినక్కరే (2003)
| holder         = వినాయకన్
| website        = [http://filmfareawards.indiatimes.com/ 	ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు]
}}
ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడి అవార్డును ఫిల్మ్‌ఫేర్ మ్యాగజైన్ మలయాళ సినిమాలకు వార్షిక ఫిలింఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్‌లో భాగంగా ఇస్తుంది.

== విజేతలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!నటుడు
!పాత్ర
!సినిమా
!మూ
|-
|[[69వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్|2024]]
|జగదీష్
|దిలీప్
|''పురుష ప్రేతం''
|&lt;ref name=&quot;Filmfare Awards South 2024 full winners list: Nani's Dasara, Siddharth's Chithha win big&quot;&gt;{{cite news |title=Filmfare Awards South 2024 full winners list: Nani's Dasara, Siddharth's Chithha win big |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/filmfare-awards-south-2024-full-winners-list-nanis-dasara-siddharths-chithha-win-big-101722757273293.html |accessdate=9 October 2025 |publisher=Hindustan Times |date=4 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251009123828/https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/filmfare-awards-south-2024-full-winners-list-nanis-dasara-siddharths-chithha-win-big-101722757273293.html |archivedate=9 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;69th Sobha Filmfare Awards South 2024: Check out the winners2&quot;&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/69th-sobha-filmfare-awards-south-2024-check-out-the-winners/articleshow/112251936.cms|title=69th Sobha Filmfare Awards South 2024: Check out the winners|date=4 August 2024|accessdate=31 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241231052531/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/69th-sobha-filmfare-awards-south-2024-check-out-the-winners/articleshow/112251936.cms|archivedate=31 December 2024|publisher=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[68వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్|2023]]
|[[ఇంద్రన్స్]]
|కుట్టిచాయన్
|''ఉడల్''
|
|-
|2018
|వినాయకన్
|అయ్యప్పన్
|ఈ.మా.యౌ.
|
|-
|2017
|అలెన్సియర్ లే లోపెజ్
|ASI .చంద్రన్
|''తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887-2.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|వినాయకన్
|గంగాధరన్
|''కమ్మటిపాదం''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|టోవినో థామస్
|పెరుంపరంబిల్ అప్పు
|''ఎన్ను నింటే మొయిదీన్''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|జయసూర్య
|సుబిన్ జోసెఫ్
|''అపోథెకరీ''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|మురళి గోపి
|రాయ్ జోసెఫ్ / చే గువేరా రాయ్
|''ఎడమ కుడి ఎడమ''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Winners of 61st Idea Filmfare Awards South|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-61st-idea-filmfare-awards-south-6712.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|బిజు మీనన్
|సుకు
|''సాధారణ''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of Winners at the 60th Idea Filmfare Awards (South)|url=https://www.filmfare.com/news/list-of-winners-at-the-60th-idea-filmfare-awards-south-3745.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|తిలకన్
|అచ్యుత మీనన్
|''భారత రూపాయి''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=59th Idea Filmfare Awards South (Winners list)|url=https://www.filmfare.com/news/59th-idea-filmfare-awards-south-winners-list-809.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|బిజు మీనన్
|జోస్ / విష్ణు
|''మరిక్కుండోరు కుంజడు''
|-
|2009
|మనోజ్ కె జయన్
|తలక్కల్ చందు
|''పళస్సిరాజా''
|-
|2008
|అనూప్ మీనన్
|అజయ్ చంద్రన్
|''తిరక్కథ''
|-
|2007
|సాయి కుమార్
|వాసుదేవ పనికర్
|''ఆనంద భైరవి''
|-
|2006
|జగతి శ్రీకుమార్
|ఉన్నితాన్ ఆసన్
|''వాస్తవమ్''
|-
|2003
|అమాయకుడు
|చాకో మాపిల్లా
|''మనస్సినక్కరే''
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
{{మూస:ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్}}
[[వర్గం:సినిమా పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు]]</text>
      <sha1>pc3gjy07ilo21bkjzv88ya0i1wiifea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రఘురామ్ (నృత్య దర్శకుడు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464968</id>
    <revision>
      <id>4978143</id>
      <parentid>4973896</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13849" sha1="eenajlbscmnnx8md1xuoa9lvajruzko" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=రఘురామ్|birth_name=|birth_date=1949 మే 1|birth_place=|death_date={{death date and age|df=yes|2013|11|30|1949|03|23}}|other_names=రఘురాం మాస్టారు|occupation=కొరియోగ్రాఫర్|spouse=గిరిజ|children=సుజా రఘురామ్&lt;br /&gt; [[గాయత్రి రఘురాం]]|yearsactive=1949–2001|relatives=[[కె.సుబ్రమణ్యం]] (తాత)&lt;br/&gt;[[పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం]] &lt;br/&gt;[[కళా మాస్టర్]] &lt;br/&gt;[[బృందా]]}}

'''రఘురామ్''' (1949 మే 1 – 2013 నవంబరు 30) ఒక భారతీయ నృత్య దర్శకుడు, వివిధ భాషలలో భారతీయ చిత్రాలలో వెయ్యికి పైగా పాటలకు కొరియోగ్రఫీ చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=2013-11-30|title=Veteran choreographer Raghuram passes away|url=http://www.bollywoodlife.com/news/veteran-choreographer-raghuram-passes-away/|access-date=2013-12-01|website=Bollywood Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202085531/http://www.bollywoodlife.com/news/veteran-choreographer-raghuram-passes-away/|archive-date=2013-12-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అతను తమిళ బ్రాహ్మణ అయ్యర్ కుటుంబంలో జన్మించాడు, నటుడు [[కె.సుబ్రమణ్యం|కృష్ణస్వామి సుబ్రహ్మణ్యం]] మనవడు.

== కెరీర్ ==
రఘురామ్ ఐదు సంవత్సరాల వయస్సులో ప్రముఖ నృత్య నిపుణుడు [[గురు గోపినాథ్]] వద్ద [[కథాకళి]] నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు, తరువాత [[1956]]లో నర్తకుడు కె.జె. సరస వద్ద [[భరతనాట్యం]] నేర్చుకోవడానికి మారాడు. ఆయన [[జయలలిత|జె. జయలలిత]]&lt;nowiki/&gt;తో కలిసి నృత్యం నేర్చుకున్నాడు, వీరిద్దరూ [[1960]]లో అరంగేట్రం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/nattuvanar-of-rare-calibre/article2795607.ece|title=Nattuvanar of rare calibre|last=S. SHIVPPRASADH|date=12 January 2012|work=The Hindu|access-date=20 December 2014}}&lt;/ref&gt; ఆయన బాల నటుడిగా పదిక్కడ మేధాయ్ (1960) చిత్రంలో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;newspaper&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&amp;dat=19921208&amp;printsec=frontpage&amp;hl=en|title=Special footwork|date=8 December 1992|work=[[The Indian Express]]|page=5}}&lt;/ref&gt; జయలలితతో యుగళగీతం ప్రదర్శించిన సమయంలోనే [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] చిత్రం కోసం నృత్య దర్శకుడు ఎ.కె. చోప్రాకు సహాయం చేయమని రఘురామ్ ను కోరారు. ఆ తరువాత [[1974]]లో సొంతంగా ప్రారంభించి, [[తమిళ సినిమా|తమిళ]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[హిందీ సినిమా|హిందీ]] చిత్రాలకు నృత్య దర్శకత్వం వహించాడు. [[కన్నెవయసు|కన్నె వయసు]] అనే తెలుగు చిత్రంతో ఆయన కొరియోగ్రాఫర్ గా అరంగేట్రం చేసాడు. ఆయన [[కమల్ హాసన్]] తో కలిసి అనేక చిత్రాలలో పనిచేసాడు, తన కెరీర్ ప్రారంభంలో, ''[[సాగర సంగమం]]'' (1983), ఏక్ దూజే కే లియే (1981) చిత్రాలు చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2012-04-21|title=Man who gave Kamal his moves celebrates a milestone|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Man-who-gave-Kamal-his-moves-celebrates-a-milestone/articleshow/12764942.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052408/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-21/chennai/31378596_1_kamal-haasan-bharatanatyam-kathakali|archive-date=2013-12-03|access-date=2013-12-01|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

1995లో [[మిధున్ చక్రవర్తి|మిథున్ చక్రవర్తి]], [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]] నటించిన [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ చిత్రం]] భాగ్య దేబటాకు కూడా రఘురామ్ దర్శకత్వం వహించాడు. ఆ తరువాత, ఆయన కమల్ హాసన్ తో కలిసి ''[[దశావతారం (2008 సినిమా)|దశావతారం]]'' (2008)లో అప్పారావుగా, ఒక హాస్య పోలీసు పాత్ర పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=|title=Bhagya Debata (1995) : Cast And Crew Details &amp;#124; Bengali Tollywood Movies &amp;#124; Bengali Movies &amp;#124; Bengali Film &amp;#124; Bengali Cinema|url=http://www.bengalitollywood.com/movies/Bengali-Tollywood/Bhagya-Debata-1995|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203082258/http://www.bengalitollywood.com/movies/Bengali-Tollywood/Bhagya-Debata-1995|archive-date=3 December 2013|access-date=2013-12-01|website=Bengalitollywood.com}}&lt;/ref&gt; 2000లో [[అబ్బాస్]], [[వినీత్]], అతని కుమార్తె సుజా రఘురామ్ నటించిన స్నేహం మీద ఒక చిత్రంలో నటించడం ప్రారంభించాడు, కానీ ఆ చిత్రం తరువాత నిలిపివేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Many would have shocked to see the plump figure of Meena in|url=http://cinematoday2.itgo.com/33Hot%20News%20Just%20for%20U4.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040302195309/http://cinematoday2.itgo.com/33Hot%20News%20Just%20for%20U4.htm|archive-date=2 March 2004|access-date=12 January 2022|website=cinematoday2.itgo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2012-04-22|title=Raghuram master honoured|url=http://www.sify.com/movies/raghuram-master-honoured-news-tamil-mewlapghccc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423030146/http://www.sify.com/movies/Raghuram-master-honoured-news-tamil-mewlapghccc.html|archive-date=2012-04-23|access-date=2013-12-01|website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-10-09|title=A tribute to master Raghuram|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/regional/A-tribute-to-master-Raghuram/articleshow/12866761.cms|access-date=2013-12-01|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
రఘురామ్ ఒక అయ్యర్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. 1930ల నాటి తమిళ చిత్ర దర్శకుడు [[కె.సుబ్రమణ్యం|కృష్ణస్వామి సుబ్రమణ్యం]] మనవడు, అతని అత్త [[పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం|పద్మ సుబ్రమణ్యం]] ప్రముఖ శాస్త్రీయ నృత్య కళాకారిణి. రఘురామ్ మరో [[నృత్యరూపకల్పన|కొరియోగ్రాఫర్]] గిరిజా ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె సోదరీమణులు జయంతి, [[కళా మాస్టర్]], [[బృందా|బృంద]] పరిశ్రమలో పురోగతి సాధించడంలో సహాయపడ్డాడు. ఆయనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు, వారు కూడా చిత్ర పరిశ్రమలో ఉన్నారు. ఆయన మొదటి కుమార్తె సుజా రఘురామ్ ప్రముఖ టెలివిజన్ నటి, [[కన్నడ]], మలయాళ భాషా చిత్రాలలో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=teacher of narthanashala|url=http://www.narthanashala.com/teachers.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003200507/http://www.narthanashala.com/teachers.html|archive-date=3 October 2015|access-date=2013-12-01|website=Narthanashala.com}}&lt;/ref&gt; ఆయన రెండవ కుమార్తె [[గాయత్రి రఘురాం|గాయత్రి రఘురామ్]] కూడా నటిగా, కొరియోగ్రాఫర్ గా చిత్రాలలో కనిపించింది.

== మరణం ==
రఘురామ్ తన [[చెన్నై]] ఇంటిలో గుండెపోటుతో 2013 నవంబరు 30న మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-11-30|title=Raghuram Master dies of heart attack!|url=http://www.sify.com/movies/raghuram-master-dies-of-heart-attack-news-tamil-nl4on9jdagi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131130154531/http://www.sify.com/movies/raghuram-master-dies-of-heart-attack-news-tamil-nl4on9jdagi.html|archive-date=2013-11-30|access-date=2013-12-01|website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/choreographer-raghuram-passes-away/article5408174.ece|title=Choreographer Raghuram passes away|date=2013-11-30|work=The Hindu|access-date=2013-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202024850/http://www.thehindu.com/features/cinema/choreographer-raghuram-passes-away/article5408174.ece|archive-date=2013-12-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== నటుడిగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|1960
|''పాడికాడ మేధాయ్''
|
|
|-
|1991
|''జ్ఞాన పరవాయి''
|ఆండవర్
|
|-
|1996
|''[[భామనే సత్యభామనే|అవ్వై షణ్ముఘి]]''
|తనలాగే (ప్రత్యేక ప్రదర్శన) 
|
|-
|1998
|''కావలై పదతే సగోధర''
|
|
|-
|2008
|''[[దశావతారం (2008 సినిమా)|దశావతారం]]''
|అప్పారావు
|
|-
|2009
|''ఆనంద తాండవం''
|రత్న తండ్రిగా
|
|}

=== దర్శకుడిగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!భాష
!మూలం
|-
|1985
|''విశ్వనాథన్ వేలై వేణం''
|తమిళ భాష
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Choreographer Raghuram Passes Away|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Choreographer-Raghuram-Passes-Away/2013/12/01/article1921288.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316051350/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Choreographer-Raghuram-Passes-Away/2013/12/01/article1921288.ece|archive-date=16 March 2014|access-date=20 December 2014|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|1995
|''భాగ్య దేబత''
|బెంగాలీ
|
|}

=== కొరియోగ్రాఫర్ గా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!భాష
!మూలం
|-
|1986
|''[[డాన్స్ మాస్టర్ (సినిమా)|పున్నగై మన్నన్]]''
|తమిళ భాష
|
|-
|}

=== నిర్మాతగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!భాష
!మూలం
|-
|1982
|''మాట్టువిన్ చట్టంగలే''
|[[మలయాళం]]
|&lt;ref name=&quot;newspaper&quot;/&gt;
|-
|1983
|''ఉఱువంగల్ మరళం''
|[[తమిళ భాష]]
|&lt;ref name=&quot;newspaper&quot; /&gt;
|-
|1984
|''జయశంకర్''
|[[కన్నడ భాష|కన్నడ]]
|&lt;ref name=&quot;newspaper&quot; /&gt;
|}

== అవార్డు ==

; [[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! width=&quot;5%&quot; |సంవత్సరం
! style=&quot;width:45%;&quot; |సినిమా
! style=&quot;width:35%;&quot; |వర్గం
! style=&quot;width:10%;&quot; |ఫలితం
! style=&quot;width:5%;&quot; |మూలం
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1992
| style=&quot;text-align:center;&quot; |''[[క్షత్రియ పుత్రుడు|తేవర్ మగన్]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |ఉత్తమ కొరియోగ్రాఫర్
|విజేత
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:కథాకళి నృత్య కళాకారులు]]
[[వర్గం:1949 జననాలు]]
[[వర్గం:2013 మరణాలు]]
[[వర్గం:భరతనాట్య కళాకారులు]]</text>
      <sha1>eenajlbscmnnx8md1xuoa9lvajruzko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466274</id>
    <revision>
      <id>4977952</id>
      <parentid>4915666</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T02:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208438" sha1="idr6i4fr0rfoqyxm7didivjapo319y2" xml:space="preserve">{{మూసలను అనువదించారు}}{{Infobox officeholder
| name                = Millard Fillmore
| image               = File:Millard Fillmore Better Crop.jpg
| caption             = Portrait {{circa|1855–1865}}
| order               = 13th
| office              = President of the United States
| term_start          = July 9, 1850
| term_end            = March 4, 1853
| vicepresident       = ''Vacant''{{Efn|Fillmore was Vice President under President Zachary Taylor and became President upon Taylor's death on July 9, 1850. Prior to adoption of the [[Twenty-fifth Amendment to the United States Constitution|Twenty-fifth Amendment]] (1967) a vacancy in the office of vice president was not filled until the next ensuing election and inauguration.}}
| predecessor         = [[Zachary Taylor]]
| successor           = [[Franklin Pierce]]
| order2              = 12th
| office2             = Vice President of the United States
| president2          = Zachary Taylor
| term_start2         = March 4, 1849
| term_end2           = July 9, 1850
| predecessor2        = [[George M. Dallas]]
| successor2          = [[William R. King]]
| order3              = 14th
| office3             = Comptroller of New York
| governor3           = {{Plainlist|
* [[John Young (governor)|John Young]]
* [[Hamilton Fish]]
}}
| term_start3         = January 1, 1848
| term_end3           = February 20, 1849
| predecessor3        = [[Azariah C. Flagg]]
| successor3          = [[Washington Hunt]]
| office4             = Chairman of the {{avoid wrap|[[United States House Committee on Ways and Means|House Ways and Means Committee]]}}
| term_start4         = March 4, 1841
| term_end4           = March 3, 1843
| predecessor4        = [[John Winston Jones]]
| successor4          = [[James I. McKay]]
| state5              = New York
| district5           = {{ushr|NY|32|32nd}}
| term_start5         = March 4, 1837
| term_end5           = March 3, 1843
| predecessor5        = [[Thomas C. Love]]
| successor5          = [[William A. Moseley]]
| term_start6         = March 4, 1833
| term_end6           = March 3, 1835
| predecessor6        = Constituency established
| successor6          = Thomas C. Love
| birth_date          = {{Birth date|1800|1|7}}
| birth_place         = [[Moravia, New York]], U.S.
| death_date          = {{death date and age|1874|3|8|1800|1|7}}
| death_place         = [[Buffalo, New York]], U.S.
| resting_place       = [[Forest Lawn Cemetery (Buffalo)|Forest Lawn Cemetery]]
| party               = [[Whig Party (United States)|Whig]] (1832–1855)
| otherparty          = {{plainlist|
* [[Anti-Masonic Party|Anti-Masonic]] (1828–1832)
* [[Know Nothing|American]] (1855–1856)
* [[Democratic Party (United States)|Democratic]] (from 1857)
}}}}

'''మిల్లార్డు ఫిల్మోరు''' (1800 జనవరి 7 – 1874 మార్చి 8) 13వ యునైటెడు స్టేట్సు అధ్యక్షుడుగా 1850 నుండి 1853 వరకు సేవలందించారు. వైటు హౌసులో ఉన్నప్పుడు విగు పార్టీ సభ్యుడిగా ఉన్న చివరి అధ్యక్షుడు ఆయన.{{efn|[[అబ్రహం లింకన్]] అధ్యక్షుడు కావడానికి ముందు విగ్.}} డెమోక్రాటు లేదా [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్]] కాని చివరి వ్యక్తి. యు.ఎస్. ప్రతినిధుల సభ మాజీ సభ్యుడు ఫిల్మోరు [[1848]] యునైటెడు స్టేట్సు ఉపాధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1850లో [[జాకరీ టేలర్]] మరణించినప్పుడు అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టారు. ఫిల్మోరు 1850 రాజీను ఆమోదించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఇది [[బానిసత్వం]] విస్తరణ మీద జరిగిన యుద్ధంలో క్లుప్తంగా కాల్పుల విరమణకు దారితీసింది.

ఫిల్మోరు అప్స్టేటు న్యూయార్కు లోని ఫింగరు లేక్సు ప్రాంతంలో పేదరికంలో జన్మించాడు. ఆయనకు అధికారిక విద్య అంతగా లేదు. కానీ న్యాయవాది కావడానికి చదువుకున్నాడు. ఫిల్మోరు బఫెలో ప్రాంతంలో న్యాయవాదిగా, రాజకీయ నాయకుడిగా ప్రముఖుడయ్యాడు. 1828లో న్యూయార్కు అసెంబ్లీకి 1832లో ప్రతినిధుల సభకు ఎన్నికయ్యాడు. ఫిల్మోరు మొదట్లో యాంటీ-మాసోనికు పార్టీకి చెందినవాడు. కానీ 1830ల మధ్యలో ఏర్పడిన విగు పార్టీలో సభ్యుడయ్యాడు. ఆయన శిష్యుడు థర్లో వీడు విలియం హెచ్. సెవార్డుతో రాష్ట్ర పార్టీ నాయకత్వానికి ప్రత్యర్థిగా ఉన్నాడు. తన కెరీరు మొత్తంలో ఫిల్మోరు బానిసత్వాన్ని చెడుగా ప్రకటించాడు కానీ దానిని అంతం చేయడం సమాఖ్య ప్రభుత్వ శక్తికి మించినదని చెప్పాడు. దీనికి విరుద్ధంగా సమాఖ్య ప్రభుత్వానికి పాత్ర ఉందని సెవార్డు వాదించాడు. 1841లో విగ్సు చాంబరు‌ను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నప్పుడు ఫిల్మోరు యుఎస్ హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు స్పీకరు పదవికి పోటీ చేసి విఫలమయ్యాడు. కానీ వేసు అండు మీన్సు కమిటీకి ఛైర్మను‌గా నియమితులయ్యారు. 1844లో వైసు ప్రెసిడెంటు. న్యూయార్కు గవర్నరు పదవికి విగు నామినేషను కోసం జరిగిన బిడ్లలో ఓడిపోయిన ఫిల్మోరు 1847లో న్యూయార్కు కంప్ట్రోలరుగా ఎన్నికయ్యారు. ఎన్నికల ద్వారా ఆ పదవిని నిర్వహించిన మొదటిగా ఆయన వ్యక్తి అయ్యాడు.

వైసు ప్రెసిడెంటు‌గా, ఫిల్మోరు‌ను టేలరు ఎక్కువగా విస్మరించాడు; న్యూయార్కు‌లో పోషణను అందించడంలో కూడా టేలరు వీడు, సెవార్డు‌లను సంప్రదించాడు. సెనేటు అధ్యక్షుడిగా ఫిల్మోరు దాని కోపంతో కూడిన చర్చలకు అధ్యక్షత వహించాడు ఎందుకంటే 31వ కాంగ్రెసు మెక్సికను సెషనులో బానిసత్వాన్ని అనుమతించాలా వద్దా అని నిర్ణయించింది. టేలరు మాదిరిగా కాకుండా ఫిల్మోరు [[హెన్రీ క్లే]] ఓమ్నిబసు బిల్లుకు మద్దతు ఇచ్చాడు. ఇది 1850 రాజీకి ఆధారం. 1850 జూలైలో అధ్యక్షుడైన తర్వాత ఆయన టేలరు మంత్రివర్గాన్ని తొలగించి కాంగ్రెసు రాజీని ఆమోదించమని ఒత్తిడి చేశాడు. పలాయన బానిస చట్టం యాజమాన్యాన్ని క్లెయిం చేసుకున్న వారికి తప్పించుకున్న బానిసలను తిరిగి ఇవ్వడాన్ని వేగవంతం చేయడం. రాజీలో వివాదాస్పద భాగం. ఫిల్మోరు దానిని అమలు చేయడం విధిగా భావించాడు. అయితే అది ఆయన ప్రజాదరణను దెబ్బతీసింది. ఉత్తర. దక్షిణ వర్గాల మధ్య నలిగిపోయిన విగు పార్టీని కూడా దెబ్బతీసింది. విదేశాంగ విధానంలో ఆయన యు.ఎస్.కు మద్దతు ఇచ్చాడు. జపాను‌లో వాణిజ్యాన్ని ప్రారంభించడానికి నావికాదళ యాత్రలు, [[హవాయి]] మీద ఫ్రెంచు డిజైన్లను వ్యతిరేకించారు. నార్సిసో లోపెజు [[క్యూబా]]కు చేసిన ఫిలిబస్టరు యాత్రలతో ఇబ్బంది పడ్డారు. ఫిల్మోరు 1852లో అధ్యక్ష పదవికి విగు నామినేషను గెలవలేకపోయాడు.

ఆయన అధ్యక్ష పదవి తర్వాత విగు పార్టీ విడిపోవడంతో ఫిల్మోరు దాని సంప్రదాయవాద విభాగంలోని చాలామంది నో నథింగులలో చేరి అమెరికను పార్టీని స్థాపించారు. వలస వ్యతిరేక, కాథలిక్కు వ్యతిరేక విధానాల మీద తన పార్టీ ప్రాధాన్యత ఇచ్చినప్పటికీ 1856 అధ్యక్ష ఎన్నికలలో ఆయన వలసల గురించి పెద్దగా మాట్లాడలేదు. యూనియను పరిరక్షణ మీద దృష్టి సారించారు. మేరీల్యాండు మాత్రమే గెలిచారు. అమెరికను అంతర్యుద్ధం సమయంలో ఫిల్మోరు వేర్పాటును ఖండించారు. అవసరమైతే యూనియను‌ను బలవంతంగా నిర్వహించాలని అంగీకరించారు. కానీ [[అబ్రహం లింకన్]] యుద్ధ విధానాలను విమర్శించారు. శాంతి పునరుద్ధరించబడిన తర్వాత ఆయన అధ్యక్షుడు [[ఆండ్రూ జాన్సన్]] పునర్నిర్మాణం విధానాలకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఫిల్మోరు తన అధ్యక్ష పదవి తర్వాత కూడా పౌర ప్రయోజనాలలో పాలుపంచుకున్నాడు. 1846లో ఆయన బఫెలో విశ్వవిద్యాలయం ఛాన్సలరు‌గా కూడా పనిచేశాడు. దీనిని ఆయన స్థాపించడంలో సహాయపడ్డాడు. చరిత్రకారులు సాధారణంగా [[ర్యాంక్]] ఫిల్మోరు‌ను అమెరికను చరిత్రలో చెత్త అధ్యక్షులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. ఎక్కువగా బానిసత్వానికి సంబంధించిన ఆయన విధానాలకు అలాగే అతి తక్కువ గుర్తుండిపోయేలా ఉన్నాయి.

==ప్రారంభ జీవితం - కెరీర్==
[[File:Fillmorebirth.jpg|thumb|left|alt=ఫిల్మోర్ జన్మస్థలంలో చారిత్రక గుర్తు|న్యూయార్కు‌లోని కయుగా కౌంటీలో ఫిల్మోరు జన్మస్థలంలో చారిత్రక గుర్తు]]
మిల్లార్డు ఫిల్మోరు 1800 జనవరి 7న [[న్యూయార్క్]]లోని ఫింగరు లేక్సు ప్రాంతంలోని మొరావియా లోని ఒక పొలంలో లాగు క్యాబినులో జన్మించాడు. ఆయన తల్లిదండ్రులు ఫోబ్ మిల్లార్డు, నాథనియలు ఫిల్మోరు;{{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}} ఆయన ఎనిమిది మంది పిల్లలలో రెండవవాడు, పెద్ద కుమారుడు.&lt;ref name=&quot;ప్రీ ప్రెసిడెంట్&quot; /&gt; ఫిల్మోరులు ఇంగ్లీషు సంతతికి చెందినవారు; జాన్ ఫిల్మోరు వలసరాజ్యాల కాలంలో ఇప్స్విచు, మసాచుసెట్సుకి వచ్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite book| author=రాబర్ట్ J. స్కార్రీ | title=మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ | date=February 9, 2010 | publisher=మెక్‌ఫార్లాండ్, ఇన్కార్పొరేటెడ్, పబ్లిషర్స్ | page=11 | isbn=978-0-7864-4340-6 | url=https://books.google.com/books?id=oDd_gOuSEDIC&amp;dq=millard+fillmore+ancestry&amp;pg=PA11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| author=మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ | date=1907 | title=మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ పేపర్స్ | publisher=బఫెలో హిస్టారికల్ సొసైటీ | url=https://archive.org/details/millardfillmorep0002fran/page/n5/mode/2up}}&lt;/ref&gt;

నథానియలు ఫిల్మోరు ఫ్రాంక్లిను, కనెక్టికటుకు చెందిన నథానియలు ఫిల్మోరు సీనియరు కుమారుడు. ఆయన బెన్నింగ్టను, వెర్మోంటు తొలి స్థిరనివాసులలో ఒకడు అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=బాసెట్ | first1=Mayరీ కూలీ | last2=జాన్స్టన్ | first2=సారా హాల్ | date=1914 | title=లినేజ్ బుక్, నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ ది డాటర్స్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ రివల్యూషన్ | volume=39 | url=https://books.google.com/books?id=GmcZAQAAIAAJ&amp;pg=PA111 | location=Harrisburg, PA | publisher=Telegraph Printing Company | page=111 | ref={{sfnRef | ''లినేజ్ బుక్, నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ ది డాటర్స్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ రివల్యూషన్''}} | access-date=February 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170219103906/https://books.google.com/books?id=GmcZAQAAIAJ&amp;pg=PA111 | archive-date=February 19, 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; నథానియలు ఫిల్మోరు, ఫోబు మిల్లార్డు 1799లో వెర్మోంటు నుండి తరలివెళ్లారు. నథానియలు రాతి పొలంలో అందుబాటులో ఉన్న దానికంటే మెరుగైన అవకాశాల కోసం వెతుకుతున్నారు. కానీ వారి కయుగా కౌంటీ భూమి మీద హక్కు లోపభూయిష్టంగా నిరూపించబడింది. ఫిల్మోరు కుటుంబం సమీపంలోని సెంప్రోనియసుకి వెళ్లారు. అక్కడ వారు కౌలుదారు రైతుగా భూమిని లీజుకు తీసుకున్నారు. నథానియలు అప్పుడప్పుడు పాఠశాలలో బోధించారు.{{sfn|Rayback|loc=191–197}}&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=Storke | first1=Elliot G | title=Cayuga కౌంటీ చరిత్ర, న్యూ యార్క్ | date=1879 | publisher=డి. మాసన్ &amp; కో. | location=Syracuse, NY | page=513 | url=https://archive.org/details/historyofcayugac00stor/page/513 | access-date=April 11, 2022 | via=Internet Archive Digital Library}}&lt;/ref&gt; చరిత్రకారుడు టైలరు అన్‌బైండరు ఫిల్మోరు బాల్యాన్ని &quot;కష్టపడి పనిచేయడం తరచుగా కొరత, దాదాపుగా అధికారిక విద్య లేనిది&quot;గా అభివర్ణించాడు.{{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}}

కాలక్రమేణా నాథనియలు సెంప్రోనియసు‌లో మరింత విజయవంతమయ్యాడు, కానీ మిల్లార్డు బాల్య దశలో, కుటుంబం తీవ్రమైన పేదరికాన్ని భరించింది.{{efn|వైట్ హౌస్‌లో తన కొడుకును సందర్శించిన అధ్యక్షుడి మొదటి తండ్రి అయిన నాథనియల్ ఫిల్‌మోర్, అధ్యక్షుడిగా కొడుకును ఎలా పెంచాలో ప్రశ్నించే వ్యక్తికి ఇలా చెప్పాడు: &quot;అతన్ని ఒక సాప్ ట్రఫ్‌లో ఊయల వేయండి.&quot;{{sfn|Snyder|page=50}}&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=Fillmore | first1=మిల్లార్డ్ | last2=విచ్ఛిన్నం | first2=ఫ్రాంక్ హెచ్. | date=1970 | orig-date=1907 | title=మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ పేపర్స్ | volume=2 | url=https://archive.org/details/millardfillmorep0002fran/mode/2up | location=బఫెలో, NY | publisher=[[బఫెలో హిస్టారికల్ సొసైటీ]] | pages=[https://archive.org/details/millardfillmorep0002fran/page/150/mode/2up 151], [https://archive.org/details/millardfillmorep0002fran/page/510/mode/2up 510] | ref={{sfnRef | ''మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ పేపర్స్''}} | isbn=978-1-62376-576-7 | access-date=October 4, 2016}}&lt;/ref&gt;}} జస్టిసు ఆఫ్ ది పీసు‌తో సహా స్థానిక కార్యాలయాల్లో సేవ చేయడానికి నథానియలు ఎంపికైనందుకు తగినంత గౌరవం పొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Smith | first=Henry Perry | date=1884 | title=History of the City of Buffello and Erie County | volume=I | url=https://books.google.com/books?id=D0Y_AQAAMAAJ&amp;pg=PA197 | location=Syracuse, NY | publisher=D. మాసన్ &amp; కో. | page=197 | ref=none}}&lt;/ref&gt; తన పెద్ద కొడుకు ఏదైనా వృత్తి నేర్చుకుంటాడని ఆశతో ఆయన 14 ఏళ్ల మిల్లార్డు‌ను 1812 యుద్ధం{{sfn|Scarry|loc=18}}లో చేరవద్దని ఒప్పించాడు. అప్రెంటిసు ఆయనను స్పార్టాలోని బట్టల తయారీదారు బెంజమిను హంగర్ఫోర్డు‌కు పంపించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ లివింగ్‌స్టన్ కౌంటీ, న్యూయార్క్ | url=https://archive.org/details/historyoflivings00doty | first=Lockwood Lyon | last=Doty | date=1876 | pages=[https://archive.org/details/historyoflivings00doty/page/673 673–676] | oclc=14246825 | publisher=Edward L. Doty | location=Geneseo, New York | access-date=November 16, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050446/http://www.archive.org/details/historyoflivings00doty | archive-date=August 21, 2008 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఫిల్మోరు చిన్న చిన్న పనులకు దిగజారిపోయాడు. ఎటువంటి నైపుణ్యాలు నేర్చుకోకపోవడం వీలుకాకపోవడంతో పని పట్ల అసంతృప్తి చెంది ఆయన హంగరు‌ఫోర్డు ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టాడు.{{sfn|Scarry|loc=19}}

ఆయన తండ్రి న్యూ హోపు లోని ఒక మిల్లులో అదే వ్యాపారంలో ఆయనను ఉంచాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=20}} తనను తాను మెరుగుపరుచుకోవాలనే కోరికతో, మిల్లార్డు ప్రసరణ లైబ్రరీలో వాటా కొని, తనకు సాధ్యమైన అన్ని పుస్తకాలను చదివాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=20}} 1819లో ఆయన మిల్లులో ఖాళీ సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని పట్టణంలోని ఒక కొత్త అకాడమీలో చేరాడు. అక్కడ ఆయన తన క్లాస్మేటూ అబిగైలు పవర్సుతో కలిసి ప్రేమలో పడ్డాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=224–258}}

తరువాత 1819లో నథానియలు కుటుంబాన్ని మొరావియాలోని ఒక చిన్న గ్రామమైన మోంటు‌విల్లేకు తరలించాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=22}} తన కొడుకు ప్రతిభను మెచ్చుకుని నథానియలు తన భార్య సలహాను పాటించాడు. ఫిల్మోర్సు ఇంటి యజమాని, ఆ ప్రాంతంలోని అత్యంత ధనవంతుడైన జడ్జి వాల్టరు వుడు‌ను అనుమతించమని ఒప్పించాడు. మిల్లార్డు తన న్యాయశాస్త్ర గుమస్తాగా ట్రయలు పీరియడు కోసం నియమితుడయ్యాడు.{{sfn|Scarry|loc=23}} వుడ్ యువ ఫిల్మోరు‌ను నియమించుకోవడానికి ఆయన చదువు చట్టలో ఉన్నప్పుడు ఆయనను పర్యవేక్షించడానికి అంగీకరించాడు.{{sfn|Scarry|loc=23}} ఫిల్మోరు మూడు నెలలు పాఠశాలలో బోధించడం ద్వారా డబ్బు సంపాదించాడు. ఆయన మిల్లు అప్రెంటిసు‌షిపు‌ను కొనుగోలు చేశాడు.{{sfn|Scarry|loc=24}} పద్దెనిమిది నెలల తర్వాత ఆయన వుడు‌ను విడిచిపెట్టాడు; న్యాయమూర్తి ఆయనకు దాదాపు ఏమీ చెల్లించలేదు. ఫిల్మోరు ఒక చిన్న కేసులో ఒక రైతుకు సలహా ఇవ్వడం ద్వారా ఒక చిన్న మొత్తాన్ని సంపాదించిన తర్వాత ఇద్దరూ గొడవ పడ్డారు.{{sfn|Scarry|loc=25}} మళ్ళీ అలా చేయనని ప్రతిజ్ఞ చేయడానికి నిరాకరించి ఫిల్మోరు తన గుమస్తా పదవిని వదులుకున్నాడు.{{sfn|Rayback|loc=258–308}} నథానియేలు మళ్ళీ కుటుంబాన్ని తరలించాడు. మిల్లార్డు దానితో పాటు పశ్చిమాన బఫెలో సమీపంలోని తూర్పు అరోరా {{sfn|ఫింకెల్మాన్|page=5}} వెళ్ళాడు. అక్కడ నథానియేలు సంపన్నమైన ఒక పొలాన్ని కొనుగోలు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=Dayer | first1=Donald H. | last2=Utts | first2=Harold L. | last3=Utts | first3=Janet R. | date=2000 | title=అరోరా పట్టణం: 1818–1930 | url=https://books.google.com/books?id=dTz6GRTEhXgC&amp;pg=PA24 | location=Mount Pleasant, SC | publisher=[[Arcadia Publishing]] | page=24 | isbn=978-0-7385-0445-2}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--18 సంవత్సరాలను చట్టబద్ధమైన వయోజన వయస్సుగా పరిగణించడం ఒక ఆధునిక భావన; అమెరికా చరిత్ర ప్రారంభంలో ఇది సాధారణంగా 21.--&gt;1821 జనవరి 7న ఫిల్మోరుకు 21 సంవత్సరాలు నిండాయి. యుక్తవయస్సు చేరుకున్నాడు.{{sfn|Scarry|loc=26}} ఆయన తూర్పు అరోరాలో పాఠశాలకు బోధించాడు. న్యాయ న్యాయస్థానాలలో కొన్ని కేసులను అంగీకరించాడు, వీటికి ప్రాక్టీషనరు లైసెన్సు పొందిన న్యాయవాదిగా ఉండవలసిన అవసరం లేదు.{{sfn|Scarry|loc=26}} ఆయన మరుసటి సంవత్సరం బఫెలోకు వెళ్లి తన న్యాయ అధ్యయనాన్ని కొనసాగించాడు. మొదట ఆయన పాఠశాలలో బోధించేటప్పుడు. తరువాత ఆసా రైసు, జోసెఫు క్లారీల న్యాయ కార్యాలయంలో. ఈలోగా ఆయన అబిగైలు పవర్సు‌తో నిశ్చితార్థం చేసుకున్నాడు.{{sfn|Scarry|loc=26}} 1823లో ఆయన బార్‌లో అడ్మిషను పొందాడు. బఫెలో లా సంస్థల నుండి ఆఫరు‌లను తిరస్కరించాడు. పట్టణంలోని ఏకైక నివాసి న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీసు‌ను స్థాపించడానికి తూర్పు అరోరాకు తిరిగి వచ్చాడు.{{sfn|Finkelman|page=5}}{{sfn|Scarry|loc=528–34}} తరువాత జీవితంలో బఫెలో అనే పెద్ద నగరంలో ప్రాక్టీసు చేయడానికి తనకు మొదట్లో ఆత్మవిశ్వాసం లేదని ఫిల్మోరు చెప్పాడు. ఆయన జీవిత చరిత్ర రచయిత పాల్ ఫింకెల్మాను తన జీవితమంతా ఇతరుల పర్యవేక్షణలో ఉన్న తర్వాత ఫిల్మోరు తన తూర్పు అరోరా అభ్యాసం స్వాతంత్ర్యాన్ని ఆస్వాదించాడని సూచించాడు.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|pages=5–6}} మిల్లార్డు, అబిగైలు 1826 ఫిబ్రవరి 5న వివాహం చేసుకున్నారు. ఆయనకు అప్పుడు 26 సంవత్సరాలు, ఆమెకు 27 సంవత్సరాలు. వారికి ఇద్దరు పిల్లలు; మిల్లార్డు పవర్సు ఫిల్మోరు, మేరీ అబిగైలు ఫిల్మోరు ఉన్నారు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=128–134}}

==బఫెలో రాజకీయవేత్త==
ఫిల్మోరు కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులు శాంతి న్యాయమూర్తిగా నథానియల్ సేవతో పాటు రాజకీయాలలో ప్రభుత్వంలో చురుకుగా ఉన్నారు.{{efn|ఫిల్మోర్ మామ [[కాల్విన్ ఫిల్మోర్]] [[న్యూయార్క్ రాష్ట్ర అసెంబ్లీ]]లో పనిచేశారు;&lt;ref&gt;{{Cite book| last=జాన్సన్ | first=క్రిస్ఫీల్డ్ | date=1876 | title=సెంటెనియల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎరీ కౌంటీ, న్యూయార్క్ | url=https://books.google.com/books?id=es8pAQAAMAAJ&amp;pg=PA355 | location=బఫెలో, NY | publisher=మాథ్యూస్ &amp; వారెన్ | pages=355–356 | ref={{sfnRef | ''సెంటెనియల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎరీ కౌంటీ, న్యూయార్క్''}} | access-date=February 18, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170218144432/https://books.google.com/books?id=es8pAQAAMAAJ&amp;pg=PA355 | archive-date=February 18, 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; మరొక మామ, సిమియన్ ఫిల్మోర్, [[క్లారెన్స్, న్యూయార్క్]] యొక్క [[పట్టణ పర్యవేక్షకుడిగా]] పనిచేశాడు.{{sfn|''సెంటెనియల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎరీ కౌంటీ, న్యూయార్క్''}}}} మిల్లార్డు రాజకీయాల మీద ఆసక్తి పెంచుకున్నాడు. 1820ల చివరలో యాంటీ-మాసోనికు పార్టీ పెరుగుదల ఆయన ప్రవేశానికి దోహదపడింది.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|pages=12–13}}

{{external media| float = right|width=230px| video1 = [https://www.c-span.org/video/?66854-1/president-fillmore-home టూర్ ఆఫ్ మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ హౌస్ మ్యూజియం, ఈస్ట్ అరోరా, న్యూయార్క్, ఆగస్టు 19, 1995], సి-స్పాన్}}

చాలా మంది యాంటీ-మేసను‌లు జనరలు [[ఆండ్రూ జాక్సన్]] అధ్యక్ష అభ్యర్థిత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఆసను మేసను. ఫిల్మోరు న్యూయార్కు సమావేశానికి ప్రతినిధిగా ఉన్నారు. ఇది అధ్యక్షుడు [[జాన్ క్విన్సీ ఆడమ్స్]]&lt;nowiki/&gt;ను తిరిగి ఎన్నికకు ఆమోదించింది. 1828 వేసవిలో జరిగిన రెండు యాంటీ-మాసోనికు సమావేశాలలో కూడా పనిచేసింది.{{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}} సమావేశాలలో ఫిల్మోరు మొదట రాజకీయ యజమాని, భవిష్యత్తు ప్రత్యర్థి థర్లో వీడ్‌ను కలిశారు. తరువాత వార్తాపత్రిక సంపాదకుడు, అక్కడ వారు ఒకరినొకరు ఆకట్టుకున్నట్లు తెలిసింది.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|pages=12–13}} ఫిల్మోరు తూర్పు అరోరాలో ప్రముఖ పౌరుడు. న్యూయార్కు రాష్ట్ర అసెంబ్లీకి ఎన్నికలను విజయవంతంగా ప్రయత్నించారు. అల్బానీలో మూడు ఒక సంవత్సరం పదవీకాలం (1829 నుండి 1831 వరకు) పనిచేశారు.{{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}} ఫిల్మోరు 1828 ఎన్నికలు జాక్సోనియను డెమొక్రాటు (త్వరలో డెమొక్రాటికు పార్టీ) సాధారణ విజయంతో విభేదించాయి. ఆయన జాక్సను‌ను అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకున్నాడు. అల్బానీలో మెజారిటీని గెలుచుకున్నాడు. అందువల్ల ఫిల్మోరు అసెంబ్లీలో మైనారిటీలో ఉన్నాడు.{{sfn|Scarry|loc=42}} కోర్టు సాక్షులకు మతం కాని ప్రమాణం చేసే అవకాశాన్ని కల్పించే చట్టాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా ఆయన ఎలాగైనా సమర్థవంతంగా నిరూపించుకున్నాడు. 1830లో రుణానికి జైలు శిక్షను రద్దు చేశాడు.{{sfn|Scarry|loc=18}} అప్పటికి ఫిల్మోరు న్యాయవాద వృత్తిలో ఎక్కువ భాగం బఫెలోలో ఉంది. ఆ సంవత్సరం తరువాత ఆయన తన కుటుంబంతో అక్కడికి వెళ్లాడు. ఆయన 1831లో తిరిగి ఎన్నికను కోరలేదు.{{sfn|Finkelman|pages=12–13}}{{sfn|Smith|page=45}}

ఫిల్మోరు న్యాయవాదిగా విజయవంతమయ్యాడు. బఫెలో వేగంగా విస్తరిస్తోంది. 1812 యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిషు దళాలచే కాల్చబడిన బఫెలో యుద్ధం నుండి కోలుకుంది. ఎరీ కెనాలు పశ్చిమ టెర్మినసు‌గా మారింది. ఎరీ కౌంటీ వెలుపలి నుండి కోర్టు కేసులు ఫిల్మోరు వైపు పడటం ప్రారంభించాయి. ఆయన బఫెలోకు వెళ్లే ముందు అక్కడ న్యాయవాదిగా ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాడు. అతను తన జీవితకాల స్నేహితుడు నాథను కె. హాలును తూర్పు అరోరాలో లా క్లర్కు‌గా తీసుకున్నాడు. తరువాత హాలు బఫెలోలో ఫిల్మోరు భాగస్వామి అయ్యాడు. ఫిల్మోరు వచ్చినప్పుడు బఫెలో చట్టబద్ధంగా ఒక గ్రామం; ఆయన అసెంబ్లీని విడిచిపెట్టిన తర్వాత దానిని నగరంగా చేర్చే బిల్లు శాసనసభలో ఆమోదించబడినప్పటికీ ఫిల్మోరు నగర చార్టరు‌ను రూపొందించడంలో సహాయం చేశాడు.

ఫిల్మోరు బఫెలో హై స్కూలు అసోసియేషను‌ను స్థాపించడంలో సహాయపడి లైసియంలో చేరాడు. &lt;!--చేరలేదు--&gt;స్థానిక యూనిటేరియను చర్చిలో హాజరై బఫెలో ప్రముఖ పౌరుడు అయ్యాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=314, 750–810}} ఆయన న్యూయార్కు మిలిషియాలో కూడా చురుకుగా ఉన్నాడు. 47వ బ్రిగేడు ఇన్‌స్పెక్టరు‌గా మేజరు హోదాను పొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Skinner | first=Roger Sherman | date=1830 | title=1830 కోసం న్యూయార్క్ స్టేట్ రిజిస్టర్ | url=https://books.google.com/books?id=6o0UAAAAYAJ&amp;pg=PA361 | location=న్యూయార్క్ | publisher=Clayton &amp; Van Norden | page=361 | access-date=June 27, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161117155948/https://books.google.com/books?id=6o0UAAAAYAAJ&amp;pg=PA361 | archive-date=November 17, 2016 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{sfn|''మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ పేపర్స్''}}

==ప్రతినిధి==
===మొదటిసారి బఫెలోకు తిరిగి రావడం===
1832లో ఫిల్మోరు యుఎస్ ప్రతినిధుల సభకి విజయవంతంగా పోటీ చేశాడు. మాజీ అటార్నీ జనరలు అయిన యాంటీ-మాసోనికు అధ్యక్ష అభ్యర్థి విలియం విర్టు వెర్మోంటు‌ను మాత్రమే గెలుచుకున్నాడు. అధ్యక్షుడు జాక్సను సులభంగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. ఆ సమయంలో కాంగ్రెసు డిసెంబరు‌లో తన వార్షిక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఫిల్మోరు తన ఎన్నిక తర్వాత తన స్థానాన్ని పొందడానికి ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ కాలం వేచి ఉండాల్సి వచ్చింది. మాసన్రీకి వ్యతిరేకత జాతీయ పార్టీని నిర్మించడానికి చాలా ఇరుకైన పునాది అని ఫిల్మోరు, వీడ్, ఇతరులు గ్రహించారు. వారు నేషనలు రిపబ్లికనులు, యాంటీ-మాసన్లు అసంతృప్తి చెందిన డెమొక్రాట్ల నుండి విస్తృత-ఆధారిత విగు పార్టీని ఏర్పాటు చేశారు. జాక్సను పట్ల వ్యతిరేకతతో విగ్సు మొదట్లో ఐక్యమయ్యారు. కానీ యునైటెడు స్టేట్సు రెండవ బ్యాంకును రీచార్టరింగు చేయడం ద్వారా, రోడ్లు, వంతెనలు, కాలువలతో సహా సమాఖ్య నిధులతో అంతర్గత మెరుగుదలల ద్వారా ఆర్థిక వృద్ధికి మద్దతును చేర్చడానికి వారి వేదికను విస్తరించడం ద్వారా ఒక ప్రధాన పార్టీగా అవతరించారు. {{sfn|Scarry|loc=936–940, 993–999}} వీడ్ ఫిల్మోరు కంటే ముందే విగ్సు‌లో చేరి పార్టీలో ఒక శక్తిగా మారారు. బానిసత్వాన్ని ఇష్టపడని కానీ సమాఖ్య ప్రభుత్వం దాని మీద శక్తిలేనిదిగా భావించిన ఫిల్మోరు కంటే వీడ్ బానిసత్వ వ్యతిరేక అభిప్రాయాలు బలంగా ఉన్నాయి. వారు ఆబర్నుకు చెందిన మరొక ప్రముఖ న్యూయార్కు విగు విలియం హెచ్. సెవార్డుకు దగ్గరగా ఉన్నారు. ఆయన వీడ్ రక్షకుడిగా కనిపించాడు.&lt;ref name=&quot;pre president&quot;&gt;{{Cite web| url=http://millercenter.org/president/biography/fillmore-life-before-the-presidency | title=Millard Fillmore: Life Before the Presidency | publisher=American President: Miller Center of Public Affairs | date=2010 | access-date=October 19, 2016 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20161018085237/http://millercenter.org/president/biography/fillmore-life-before-the-presidency | archive-date=October 18, 2016}}&lt;/ref&gt;

వాషింగ్టను‌లో ఫిల్మోరు‌ను కోరారు బఫెలో నౌకాశ్రయ విస్తరణ, సమాఖ్య అధికార పరిధిలోని నిర్ణయం, ఆయన ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ఎరీ కెనాలు విస్తరణ కోసం అల్బానీని ప్రైవేటు‌గా లాబీయింగు చేశాడు. {{sfn|రేబ్యాక్|loc=878–905}} 1832 ప్రచారం సమయంలో కూడా యాంటీ-మేసను‌గా ఫిల్మోరు అనుబంధం అనిశ్చితంగా ఉంది. ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన తర్వాత ఆయన ఆ లేబులు‌ను త్వరగా తొలగించాడు. ఫిల్మోరు ప్రభావవంతమైన మసాచుసెట్సు సెనేటరు డేనియలు వెబ్‌స్టరు దృష్టికి వచ్చాడు. ఆయన కొత్త ప్రతినిధిని తన విభాగంలోకి తీసుకున్నాడు. ఫిల్మోరు గట్టి మద్దతుదారుడు అయ్యాడు. ఫిల్మోరు అధ్యక్షుడిగా ఉన్న చివరి కాలంలో వెబ్‌స్టరు మరణించే వరకు వారు తమ సన్నిహిత సంబంధాన్ని కొనసాగించారు.{{sfn|ఫింకెల్‌మాన్|page=13}} జాతీయ అభివృద్ధికి ఒక మార్గంగా సెకండు బ్యాంకు‌కు ఫిల్మోరు మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ, జాక్సను చార్టరు పునరుద్ధరణ కోసం చట్టాన్ని వీటో చేసినప్పటికీ కొందరు దాని చార్టరు‌ను పునరుద్ధరించాలని సూచించిన కాంగ్రెసు చర్చలలో ఆయన మాట్లాడలేదు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=1261}} ఫిల్మోరు హడ్సను నది మీద నావిగేషను మెరుగుదలలకు అనుకూలంగా ఓటు వేయడం ద్వారా పోటోమాకు నది మీద వంతెనను నిర్మించడం ద్వారా మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణానికి మద్దతు ఇచ్చాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=999}}

పశ్చిమ న్యూయార్కు‌లో మాసన్రీ వ్యతిరేకత ఇప్పటికీ బలంగా ఉంది. అయితే అది జాతీయ స్థాయిలో క్షీణించింది. 1834లో మాసను వ్యతిరేకత రెండవసారి ఆయనను నామినేటు చేయనప్పుడు, రెండు పార్టీలు జాక్సను వ్యతిరేక ఓటును విభజించి డెమొక్రాటు‌ను ఎన్నుకుంటాయని భావించి ఫిల్మోరు విగు నామినేషను‌ను తిరస్కరించాడు. ఫిల్మోరు పదవి నుండి నిష్క్రమించినప్పటికీ ఆయన 1834 విగు గవర్నరేషనలు అభ్యర్థి విజయవంతం కాని సెవార్డు‌తో రాష్ట్ర పార్టీ నాయకత్వానికి ప్రత్యర్థిగా ఉన్నాడు.{{sfn|ఫింకెల్‌మాన్|page=14}} ఫిల్మోరు తన న్యాయవాద వృత్తిని నిర్మించుకోవడానికి, విగు పార్టీని బలోపేతం చేయడానికి తన సమయాన్ని వెచ్చించాడు. ఇది క్రమంగా చాలా మంది మాసను వ్యతిరేకతలను గ్రహించింది.{{sfn|స్కార్రీ|loc=1079}} 1836 నాటికి ఫిల్మోరు జాక్సను వ్యతిరేక ఐక్యతపై తగినంత నమ్మకంతో కాంగ్రెసు‌కు విగు నామినేషను‌ను అంగీకరించాడు. డెమొక్రాట్లు, వారి అధ్యక్ష అభ్యర్థి, ఉపాధ్యక్షుడు మార్టిను వాన్ బ్యూరెను నేతృత్వంలో, దేశవ్యాప్తంగా, వాన్ బ్యూరెను స్వస్థలమైన న్యూయార్కు‌లో విజయం సాధించారు. కానీ వెస్ట్రను న్యూయార్కు విగు‌కు ఓటు వేసి ఫిల్మోరు‌ను వాషింగ్టను‌కు తిరిగి పంపింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=1495–1508}}

===రెండవ నుండి నాల్గవ పదవీకాలం===
జాక్సను ప్రభుత్వం బంగారం లేదా వెండిని మాత్రమే అంగీకరించమని ఆదేశించిన తర్వాత ప్రైవేటు బ్యాంకు నోట్ల సమస్యల మీద విశ్వాసం లేకపోవడం వల్ల 1837 నాటి ఆర్థిక భయాందోళన ఎదుర్కొన్న వాన్ బ్యూరెను, కాంగ్రెసు ప్రత్యేక సమావేశాన్ని పిలిచారు. జాక్సను సెకండు బ్యాంకు నుండి ప్రభుత్వ డబ్బును ఉపసంహరించుకున్నప్పటి నుండి &quot;పెంపుడు బ్యాంకులు&quot; అని పిలవబడే వాటిలో ప్రభుత్వ డబ్బు నిల్వ చేయబడింది. వాన్ బ్యూరెను సబ్-ట్రెజరీలలో, డబ్బును రుణాలు ఇవ్వని ప్రభుత్వ డిపాజిటరీలలో నిధులను ఉంచాలని ప్రతిపాదించాడు. దేశాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రభుత్వ నిధులను అప్పుగా ఇవ్వాలని నమ్మి, ఫిల్మోరు దేశం పరిమిత బంగారు డబ్బు సరఫరాను వాణిజ్యానికి దూరంగా ఉంచుతుందని భావించాడు. వాన్ బ్యూరెను సబ్-ట్రెజరీ, ఇతర ఆర్థిక ప్రతిపాదనలు ఆమోదించబడ్డాయి. కానీ కష్టకాలం కొనసాగుతుండగా విగ్సు 1837 ఎన్నికలలో పెరిగిన ఓట్లను చూసి న్యూయార్కు అసెంబ్లీని కైవసం చేసుకున్నారు. ఇది 1838 గవర్నరు నామినేషను కోసం పోరాటాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఫిల్మోరు 1836 నుండి ప్రముఖ విగు ఉపాధ్యక్ష అభ్యర్థి ఫ్రాన్సిసు గ్రాంజరుకు మద్దతు ఇచ్చాడు. కానీ వీడు సెవార్డు‌కు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. వీడ్ సెవార్డు‌కు నామినేషను పొందినప్పటికీ ఫిల్మోరు విధేయతతో ప్రచారం చేశాడు. సెవార్డు ఎన్నికయ్యాడు. ఫిల్మోరు సభలో మరొకసారి గెలిచాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=1556–1679}}

ఫిల్మోరు, సెవార్డు మధ్య పోటీ పెరుగుతున్న బానిసత్వ వ్యతిరేక ఉద్యమం ద్వారా ప్రభావితమైంది. ఫిల్మోరు బానిసత్వాన్ని ఇష్టపడనప్పటికీ అది రాజకీయ సమస్యగా ఉండటానికి ఆయనకు ఎటువంటి కారణం కనిపించలేదు. అయితే సెవార్డు, దక్షిణాది వారు క్లెయిం చేసుకున్న బానిసలను తిరిగి ఇవ్వడానికి నిరాకరించడం ద్వారా గవర్నరు‌గా బానిసత్వం పట్ల తన వ్యతిరేకతను స్పష్టం చేశాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=1556–1679}} 1839లో బఫెలో బార్ ఫిల్మోరు‌ను ఎనిమిదవ జ్యుడీషియలు డిస్ట్రిక్టు వైసు-ఛాన్సలరు పదవికి ప్రతిపాదించినప్పుడు, సెవార్డు నిరాకరించాడు. ఫ్రెడరికు విట్లేసీని నామినేటు చేశాడు. న్యూయార్కు సెనేటు విట్లేసీని తిరస్కరించినప్పటికీ ఆయన ఫిల్మోరు‌ను నియమించనని సూచించాడు.{{sfn|స్కారీ|loc=1326–1331}}

1840 రేసు కోసం విగు నేషనలు కన్వెన్షనుకు ముందు జరిగిన అధ్యక్ష అభ్యర్థుల చర్చలలో ఫిల్మోరు చురుకుగా ఉన్నాడు. ఆయన మొదట జనరలు వింఫీల్డు ‌ఫీల్డు స్కాటు‌కు మద్దతు ఇచ్చాడు. కానీ న్యూయార్కు రాష్ట్రాన్ని మోయలేడని భావించిన బానిస యజమాని కెంటుకీ సెనేటరు [[హెన్రీ క్లే]]ను ఓడించాలని నిజంగా కోరుకున్నాడు. ఫిల్మోరు ఈ సమావేశానికి హాజరు కాలేదు కానీ జనరలు విలియం హెన్రీ హారిసనును అధ్యక్షుడిగా నామినేటు చేసినప్పుడు సంతోషించాడు. మాజీ వర్జీనియా సెనేటరు [[జాన్ టైలర్]]ను తన సహచరుడిగా నామినేటు చేశాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=1356–1361}} ఫిల్మోరు [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్|హారిసన్ ప్రచారం]] కోసం వెస్ట్రను న్యూయార్కు‌ను నిర్వహించాడు. జాతీయ టికెట్టు ఎన్నికైంది. ఫిల్మోరు సులభంగా సభలో నాల్గవసారి గెలిచాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=1891}}

క్లే ప్రోద్బలంతో హారిసను త్వరగా కాంగ్రెసు ప్రత్యేక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. విగ్సు మొదటిసారిగా సభను నిర్వహించగలిగినందున, ఫిల్మోరు స్పీకరు పదవిని కోరాడు. కానీ అది క్లే సహాయకుడు, కెంటుకీకి చెందిన జాన్ వైటుకు వెళ్ళింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=1950–1957}} ఫిల్మోరు హౌసు వేసు అండ్ మీన్సు కమిటీకి ఛైర్మను‌గా నియమితులయ్యారు.{{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}} క్లే, ఇతర కాంగ్రెసు విగు నాయకులు ప్రతిపాదించిన ప్రతిదానికీ హారిసను మద్దతు ఇస్తారని భావించారు, కానీ హారిసను 1841 ఏప్రిల్ 4న మరణించాడు. ఉపాధ్యక్షుడు టైలరు అధ్యక్ష పదవికి ఎదిగాడు; ఒకప్పుడు స్వతంత్రుడు అయిన డెమొక్రాటు త్వరలోనే క్లేతో విభేదించాడు. కరెన్సీని స్థిరీకరించడానికి జాతీయ బ్యాంకు కోసం కాంగ్రెసు ప్రతిపాదనల మీద ఆయన దానిని రెండుసార్లు వీటో చేశాడు. విగు పార్టీ నుండి బహిష్కరించబడ్డాడు. ఫిల్మోరు ఆ సంఘర్షణ అంచులలోనే ఉండిపోయాడు. సాధారణంగా కాంగ్రెసు విగు స్థానానికి మద్దతు ఇచ్చాడు. కానీ వేసు అండ్ మీన్సు ఛైర్మను‌గా ఆయన ప్రధాన విజయం 1842 టారిఫు. ఉన్న సుంకం తయారీని రక్షించలేదు. ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని రాష్ట్రాలకు పంపిణీ చేశారు. ఇది ఇప్పుడు ట్రెజరీని క్షీణింపజేస్తున్న మంచి కాలంలో తీసుకున్న నిర్ణయం. ఫిల్మోరు దేశంలో ప్రాచుర్యం పొందిన సుంకాల రేట్లను పెంచే బిల్లును సిద్ధం చేశాడు. కానీ పంపిణీని కొనసాగించడం వల్ల టైలరు వీటో, విగ్సు‌కు చాలా రాజకీయ ప్రయోజనం లభించింది. మసాచుసెట్సు [[జాన్ క్విన్సీ ఆడమ్స్]] నేతృత్వంలోని హౌసు కమిటీ టైలరు చర్యలను ఖండించింది. ఫిల్మోరు రెండవ బిల్లును సిద్ధం చేశాడు, ఇప్పుడు పంపిణీని వదిలివేసింది. అది టైలర్ డెస్క్‌కు చేరుకున్నప్పుడు, అతను దానిపై సంతకం చేశాడు కానీ ఆ ప్రక్రియలో ఆయన పూర్వపు డెమోక్రటికు మిత్రులను బాధపెట్టాడు. ఆ విధంగా ఫిల్మోరు తన శాసనసభ లక్ష్యాన్ని సాధించడమే కాకుండా టైలర్‌ను రాజకీయంగా ఒంటరిగా చేయడంలో కూడా విజయం సాధించాడు.{{sfn|Rayback|loc=1957–2186}}

ఫిల్మోరు ఈ సుంకానికి ప్రశంసలు అందుకున్నాడు. కానీ 1842 జూలైలో 42 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆయన తిరిగి ఎన్నికకు పోటీ చేయనని ప్రకటించాడు. విగ్సు ఏమైనప్పటికీ ఆయనను నామినేటు చేసారు, కానీ ఆయన నామినేషను‌ను తిరస్కరించాడు. వాషింగ్టను జీవితం, టైలరు చుట్టూ తిరిగిన సంఘర్షణతో విసిగిపోయిన ఫిల్మోరు, బఫెలోలో తన జీవితానికి, న్యాయవాద వృత్తికి తిరిగి రావాలని కోరుకున్నాడు. 1842 ఎన్నికల తర్వాత జరిగిన కాంగ్రెసు కుంటి బాతు సెషనులో ఆయన చురుకుగా పాల్గొనడం కొనసాగించారు. 1843 ఏప్రిలులో 43 సంవత్సరాల వయసులో బఫెలోకు తిరిగి వచ్చారు. ఆయన జీవిత చరిత్ర రచయిత స్కార్రీ ప్రకారం, &quot;ఫిల్మోరు తన కాంగ్రెసు కెరీరు‌ను ఒక శక్తివంతమైన వ్యక్తిగా, తన ప్రజాదరణ అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్న సమయంలో సమర్థుడైన రాజనీతిజ్ఞుడిగా ముగించారు.&quot; {{sfn|స్కార్రీ|loc=1729–1776}}

ఫిల్మోరు‌ను &quot;చర్చలో సమర్థుడు, కౌన్సిలు‌లో తెలివైనవాడు, తన రాజకీయ భావాలలో కఠినుడు&quot; అని వీడ్ భావించాడు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=1766}}
==జాతీయ వ్యక్తి==
పదవి నుండి బయటకు వచ్చిన ఫిల్మోరు తన న్యాయవాద వృత్తిని కొనసాగించాడు. చాలా కాలంగా నిర్లక్ష్యం చేయబడిన తన బఫెలో ఇంటికి మరమ్మతులు చేశాడు. ఆయన ఒక ప్రధాన రాజకీయ వ్యక్తిగా కొనసాగాడు. [[జాన్ క్విన్సీ ఆడమ్స్]]‌ను బఫెలోకు స్వాగతించిన కమిటీకి నాయకత్వం వహించాడు. ఫిల్మోరు కాంగ్రెసు‌కు హాజరు కాకపోవడం పట్ల మాజీ అధ్యక్షుడు విచారం వ్యక్తం చేశారు. 1844లో విగు అధ్యక్షుడిగా ఏకాభిప్రాయంతో ఎంపికైన క్లేతో వైసు ప్రెసిడెంటు పదవికి పోటీ చేయాలని కొందరు ఫిల్మోరు‌ను కోరారు. హోరేసు గ్రీలీ &quot;నా మొదటి ఎంపిక చాలా కాలంగా మిల్లార్డు ఫిల్మోరు&quot; అని ప్రైవేటు‌గా రాశారు. మరికొందరు ఫిల్మోరు విగ్సు కోసం గవర్నరు భవనాన్ని తిరిగి పొందాలని ప్రయత్నించాలని భావించారు.{{sfn|స్కార్రీ|loc=1776–1820}} వాషింగ్టను‌కు తిరిగి రావాలని కోరుతూ, ఫిల్మోరు వైసు ప్రెసిడెంటు పదవిని కోరుకున్నారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2417}}

[[File:Unidentified Artist - Millard Fillmore - Google Art Project.jpg|thumb|alt= కళాకారుడికి ఎదురుగా నల్లటి దుస్తులు ధరించిన మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ చిత్రం|ఫిల్మోరు సిర్కా 1843, కళాకారుడు తెలియదు]]

జాతీయ సమావేశానికి న్యూయార్కు ప్రతినిధి బృందం ఆమోదం పొందాలని ఫిల్మోరు ఆశించాడు. కానీ వీడ్ ఫిల్మోరు గవర్నరు‌గా సెవార్డు‌కు వైసు ప్రెసిడెంటు పదవిని కోరుకున్నాడు. అయితే సెవార్డు 1844 విగు నేషనలు కన్వెన్షనుకు ముందే వైదొలిగాడు. వీడ్ స్థానంలో ఉపాధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయబోయే విల్లిసు హాలు అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు ఫిల్మోరు అభ్యర్థిత్వాన్ని ఓడించి గవర్నరు పదవికి పోటీ చేయమని బలవంతం చేయడానికి వీడ్ ప్రయత్నించాడు. ఫిల్మోరు‌ను గవర్నరు అభ్యర్థిగా ప్రోత్సహించడానికి వీడ్ చేసిన ప్రయత్నాలు,ప్ &quot;ఈ నకిలీ దయతో నేను ద్రోహంగా చంపబడటానికి ఇష్టపడను... గవర్నరు పదవికి నా నామినేషను‌ను వారు కోరుకుంటున్నారని నేను ఒక్క నిమిషం కూడా అనుకోకండి&quot; అని రాసేందుకు కారణమయ్యాయి. {{sfn|రేబ్యాక్|loc=2425–2471}} బాల్టిమోరు‌లోని సమావేశానికి న్యూయార్కు ఒక ప్రతినిధి బృందాన్ని పంపింది. క్లేకు మద్దతు ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసింది. కానీ ఉపాధ్యక్షుడికి ఎలా ఓటు వేయాలో ఎటువంటి సూచనలు లేవు. న్యూయార్కు పార్టీ ఫిల్మోరు‌ను గవర్నరు అభ్యర్థిగా నియమించుకోవడానికి ఇష్టపడుతుందని వీడ్ రాష్ట్రం వెలుపల ఉన్న ప్రతినిధులకు చెప్పాడు. క్లే అధ్యక్షుడిగా నామినేటు అయిన తర్వాత టికెటు‌లో రెండవ స్థానం మాజీ న్యూజెర్సీ సెనేటరు థియోడరు ఫ్రెలింగు‌హ్యూసెనుకు పడిపోయింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2471–2486}}

తన ఓటమి మీద మంచి ముఖం చూపిస్తూ ఫిల్మోరు ఫ్రెలింగు‌హ్యూసెను‌ను కలుసుకుని బహిరంగంగా కనిపించాడు. రాష్ట్ర సమావేశంలో వీడ్‌ను గవర్నరు‌గా నామినేటు చేయాలనే ప్రతిపాదనను నిశ్శబ్దంగా తిరస్కరించాడు. రాష్ట్ర స్థాయిలో మాత్రమే బానిసత్వాన్ని వ్యతిరేకించడంలో ఫిల్మోరు స్థానం ఆయనను రాష్ట్రవ్యాప్త విగు అభ్యర్థిగా ఆమోదయోగ్యంగా చేసింది. వీడ్ దానిని ఫిల్మోరు ‌మీద ఒత్తిడి పెంచేలా చూసుకున్నాడు. రాజకీయ సేవ కోసం ఎవరినైనా డ్రాఫ్టు చేసే హక్కు ఒక సమావేశానికి ఉందని ఫిల్మోరు పేర్కొన్నాడు. వీడ్ తన అయిష్టత ఉన్నప్పటికీ విస్తృత మద్దతు ఉన్న ఫిల్మోరు‌ను ఎన్నుకునేలా సమావేశం చేసింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2486–2536}}

డెమొక్రాట్లు సెనేటరు సిలాసు రైటును గవర్నరు అభ్యర్థిగా మాజీ టేనస్సీ గవర్నరు [[జేమ్స్ కె. పోల్క్]]ను అధ్యక్షుడిగా నామినేటు చేశారు. జర్మనీ-అమెరికన్లు అనే ఒక ప్రధాన నియోజకవర్గం నుండి మద్దతు పొందడానికి ఫిల్మోరు పనిచేసినప్పటికీ న్యూయార్కు నగరంలో 1844 ప్రారంభంలో మేయరు ఎన్నికలలో విగ్సు నేటివిస్టు అభ్యర్థికి మద్దతు ఇవ్వడం ఫిల్మోరు, ఆయన పార్టీ ఆ బ్రష్‌తో తడిసిపోవడం వలసదారులలో ఆయనను బాధపెట్టింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2536–2562}} ఆయన వలసదారులతో స్నేహంగా లేడు. తన ఓటమికి &quot;విదేశీ కాథలిక్కులు&quot; కారణమని నిందించాడు.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|p=24}} క్లే కూడా ఓడిపోయాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2486–2536}} ఫిల్మోరు జీవిత చరిత్ర రచయిత పాల్ ఫింకెల్మాను వలసదారుల పట్ల ఫిల్మోరు శత్రుత్వం, బానిసత్వం మీద ఆయన బలహీనమైన వైఖరి ఆయనను గవర్నరు పదవికి ఓడించాయని సూచించారు.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|pp=23–24}}

1846లో ఫిల్మోరు బఫెలో విశ్వవిద్యాలయ స్థాపనలో పాల్గొన్నాడు. (ఇప్పుడు బఫెలో విశ్వవిద్యాలయం). దాని మొదటి కులపతి అయ్యాడు. 1874లో మరణించే వరకు సేవలందించాడు. ఆయన టెక్సాసు విలీనాన్ని వ్యతిరేకించాడు. తరువాత జరిగిన మెక్సికను-అమెరికను యుద్ధానికి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడాడు. యుద్ధాన్ని బానిసత్వ రాజ్యాన్ని విస్తరించడానికి ఒక కుట్రగా భావించాడు. అధ్యక్షుడు పోల్కు బఫెలోకు ప్రయోజనం చేకూర్చే నది, నౌకాశ్రయాల బిల్లును వీటో చేసినప్పుడు ఫిల్మోరు కోపంగా ఉన్నాడు. {{sfn|ఫింకెల్మాన్|pp=35, 152}} ఇలా వ్రాశాడు &quot;దేవుడు దేశాన్ని కాపాడుగాక ఎందుకంటే ప్రజలు అలా చేయరని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.&quot;{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2620}} ఆ సమయంలో న్యూయార్కు గవర్నర్లు రెండేళ్ల పదవీకాలం పనిచేశారు. ఫిల్మోరు కోరుకుంటే 1846లో విగు నామినేషను పొందగలిగేవాడు. తన మద్దతుదారుడు జాన్ యంగు ఎన్నికైనందుకు నామినేషను పొందడానికి ఆయన ప్రయత్నించగా వాస్తవానికి ఆయన దానిలో ఒక ఓటు కంటే తక్కువకు వచ్చాడు. న్యూయార్కు రాష్ట్రానికి కొత్త రాజ్యాంగం కంప్ట్రోలరు పదవిని ఎన్నికైనదిగా చేసింది. అలాగే అటార్నీ జనరలు. రాష్ట్ర శాసనసభ గతంలో ఎన్నుకున్న కొన్ని ఇతర పదవులను కూడా ఎంపిక చేసింది. వేసు అండ్ మీన్సు ఛైర్మను‌గా ఫిల్మోరు చేసిన కృషి ఆయనను కంప్ట్రోలరు పదవికి స్పష్టమైన అభ్యర్థిగా చేసింది. 1847 ఎన్నికలకు విగు నామినేషను పొందడంలో ఆయన విజయం సాధించారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2735–2763}} ఐక్య పార్టీతో ఫిల్మోరు 38,000 ఓట్ల తేడాతో గెలిచారు. ఇది న్యూయార్కు‌లో రాష్ట్రవ్యాప్త పదవికి విగు అభ్యర్థి సాధించే అతిపెద్ద తేడా.{{sfn|ఫింకెల్‌మాన్|p=25}}

1848 జనవరి 1న పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి అల్బానీకి వెళ్లే ముందు తన 48వ పుట్టినరోజుకు ఆరు రోజుల ముందు ఆయన తన న్యాయ సంస్థను విడిచిపెట్టి తన ఇంటిని అద్దెకు తీసుకున్నారు. కంప్ట్రోలరు‌గా చేసిన సేవకు ఫిల్మోరు సానుకూల సమీక్షలను అందుకున్నారు. ఆ కార్యాలయంలో ఆయన రాష్ట్ర కాలువ బోర్డు సభ్యుడిగా ఉన్నారు. దాని విస్తరణకు మద్దతు ఇచ్చారు. దానిని సమర్థవంతంగా నిర్వహించేలా చూశారు. బఫెలో కాలువ సౌకర్యాల విస్తరణను ఆయన సాధించారు. కంప్ట్రోలరు బ్యాంకులను నియంత్రించాడు. ఫిల్మోరు రాష్ట్ర-చార్టర్డు బ్యాంకులు న్యూయార్కు, ఫెడరలు బాండ్లను వారు జారీ చేసిన నోట్ల విలువకు అనుగుణంగా ఉంచాలని కోరుతూ కరెన్సీని స్థిరీకరించాడు. ఇలాంటి ప్రణాళికను 1864లో కాంగ్రెసు ఆమోదించింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=2769–2799}}

==1848 ఎన్నిక==
===నామినేషను===
[[File:MFillmore-congressman.jpg|thumb|alt= నలుపు, తెలుపు చెక్కబడిన ఫిల్మోరు చిత్రం|ఫిల్మోరు చెక్కడం]]
అధ్యక్షుడు పోల్కు రెండవసారి ఎన్నిక కావాలని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. 1846 ఎన్నికల చక్రంలో కాంగ్రెసు‌లో లాభాలతో విగ్సు 1848లో వైటు హౌసు‌ను తీసుకోవాలని ఆశించారు. పార్టీ శాశ్వత అభ్యర్థులు హెన్రీ క్లే, డేనియలు వెబ్‌స్టరు ఇద్దరూ నామినేషను కోరుకున్నారు. కాంగ్రెసు సహచరుల నుండి మద్దతును సేకరించారు. అనేక మంది సాధారణ విగ్సు మెక్సికను యుద్ధ వీరుడు జనరలు [[జాకరీ టేలర్]]ను అధ్యక్ష పదవికి మద్దతు ఇచ్చారు. టేలరు చాలా ప్రజాదరణ పొందినప్పటికీ మెక్సికో వదులుకున్న ప్రాంతాలలో బానిసత్వాన్ని అనుమతించాలా వద్దా అనే దాని మీద సెక్షనలిజం ఉద్రిక్తత ఉన్న సమయంలో లూసియానా బానిస యజమానిని ఎన్నుకోవడంలో చాలా మంది ఉత్తరాది వాసులు సంకోచించారు. టేలరు అనిశ్చిత రాజకీయ అభిప్రాయాలు ఇతరులకు విరామం ఇచ్చాయి: సైన్యంలో ఆయన కెరీరు ఆయన అధ్యక్ష పదవికి ఓటు వేయకుండా నిరోధించింది. అయినప్పటికీ ఆయన విగు మద్దతుదారుడని పేర్కొన్నాడు. కొందరు మరొక టైలరు‌ను లేదా మరొక హారిసను‌ను ఎన్నుకుంటారని భయపడ్డారు.{{sfn|Finkelman|pp=43–45}}
[[File:TaylorFillmore.jpg|thumb|left|alt=ఎడమవైపు జాకరీ టేలరు కుడివైపు ఫిల్మోర్ చిత్రాలతో కూడిన రంగుల ప్రచార బ్యానర్|టేలర్ (ఎడమ) – నాథనియల్ కరియరుచే ఫిల్మోరు ప్రచార బ్యానరు]]

నామినేషను నిర్ణయించబడకపోవడంతో సెవార్డు‌ను టికెట్టు‌లో ఉంచాలని లేదా ఆయనకు క్యాబినెటు అపాయింటు‌మెంటు ఇప్పించాలని ఆశతో వీడ్ న్యూయార్కు కోసం 1848 విగు నేషనలు కన్వెన్షనుకు నిబద్ధత లేని ప్రతినిధి బృందాన్ని పంపడానికి ఉపాయం చేశాడు. నిబద్ధత లేని టికెట్టు‌కు మద్దతు ఇవ్వమని ఆయన ఫిల్మోరు‌ను ఒప్పించాడు. కానీ సెవార్డు పట్ల తన ఆశలను వెల్లడించలేదు. వీడ్ ఒక ప్రభావవంతమైన ఎడిటరు, ఆయనతో ఫిల్మోరు విగ్ పార్టీ మంచి కోసం సహకరించేవాడు. అయితే వీడ్‌కు కఠినమైన ప్రత్యర్థులు ఉన్నారు. గవర్నరు యంగు, సెవార్డును ఇష్టపడలేదు. ఆయన ఉన్నత పదవిని పొందడం చూడలేదు.{{sfn|Rayback|loc=2902–2955}}

వీడ్ ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ క్లే మద్దతుదారులు, ఈశాన్య ప్రాంతం నుండి కాన్సైన్సు విగుల కోపానికి మధ్య టేలరు నాల్గవ బ్యాలెటులో నామినేటు అయ్యాడు. ఆర్డరు పునరుద్ధరించబడిన తర్వాత వీడ్‌ను వ్యతిరేకించిన న్యూయార్కరు జాన్ ఎ. కొల్లియరు సమావేశంలో ప్రసంగించారు. ప్రతినిధులు తన ప్రతి మాటను వినడానికి ఆసక్తి చూపారు. ఆయన తనను తాను క్లే పక్షపాతిగా అభివర్ణించాడు; ఆయన ప్రతి బ్యాలెటులో క్లేకు ఓటు వేశాడు. క్లేను అధ్యక్షుడిని చేసే పోరాటంలో మళ్ళీ నిరాశ చెందిన క్లే మద్దతుదారుల దుఃఖాన్ని ఆయన అనర్గళంగా వివరించాడు. పార్టీలో ఘోరమైన విచ్ఛిన్నం గురించి కొల్లియరు హెచ్చరించాడు. దానిని ఒకే ఒక విషయం నిరోధించగలదని చెప్పాడు: ఫిల్మోరు వైసు-ప్రెసిడెన్షియలు నామినేషను ఆయనను బలమైన క్లే మద్దతుదారుగా చిత్రీకరించాడు. ఫిల్మోరు వాస్తవానికి క్లే అనేక స్థానాలతో ఏకీభవించాడు కానీ అధ్యక్ష పదవికి ఆయనకు మద్దతు ఇవ్వలేదు. ఆయన ఫిలడెల్ఫియాలో లేడు. కొలియరు చెప్పినది అబద్ధమని లేదా కనీసం అతిశయోక్తి అని ప్రతినిధులకు తెలియదు. ఫిల్మోరు‌కు అనుకూలంగా పెద్ద స్పందన వచ్చింది.{{sfn|Rayback|loc=3001–3008}}

మసాచుసెట్సు‌కు చెందిన అబాటు లారెన్సు టేలర్‌కు కీలక మద్దతుదారుడు. ఉపాధ్యక్ష పదవికి నామినేటు అవుతాడని భావించారు.{{sfn|హోల్ట్| pages=327–329}} వెర్మోంటు ప్రతినిధి బృందం ఛైర్మను, మాజీ ప్రతినిధి సోలమను ఫుటు మొదట్లో లారెన్సు‌కు మద్దతు ఇచ్చారు. ఆయన ఫిల్మోరు కంటే బానిసత్వాన్ని ఎక్కువగా అంగీకరిస్తాడని భావించారు.{{sfn|హోల్ట్| pages=327–329}} లారెన్సు‌ను నామినేటు చేసి, ఉత్తర బానిసత్వ వ్యతిరేక ప్రతినిధులు పార్టీని విడిచిపెడితే విగ్సు కూలిపోయే అవకాశం ఉందని గుర్తించిన ఫుట్, తన మద్దతును ఫిల్మోరు‌కు మార్చడానికి అంగీకరించాడు.{{sfn|హోల్ట్| pages=327–329}} ఇతర ప్రతినిధులు త్వరలోనే దీనిని అనుసరించారు. ఫిల్మోరు రెండవ బ్యాలెటు‌లో నామినేషను‌ను గెలుచుకున్నాడు.{{sfn|హోల్ట్| pages=327–329}}

ఆ కాలపు రాజకీయ ఆచారాల ప్రకారం టేలరు, ఫిల్మోరు ఎన్నికైతే న్యూయార్కు నుండి మరెవరినీ క్యాబినెటు‌లోకి చేర్చలేరు. అంటే వీడ్ సెవార్డు కోసం ఆశయాలు నిరాశ చెందాయి. కనీసం తాత్కాలికంగానైనా. కొలియరు చర్యలలో ఫిల్మోరు పాత్ర ఉందని ఆరోపణలు వచ్చాయి. కానీ అది ఎప్పుడూ నిరూపించబడలేదు.{{sfn|Rayback|loc=3001–3008}} అయినప్పటికీ ఫిల్మోరు ఎంపికకు మంచి కారణాలు ఉన్నాయి. ఎందుకంటే ఆయన ఎన్నికలలో కీలకమైన న్యూయార్కు నుండి నిరూపితమైన ఓటు సంపాదించేవాడు. కాంగ్రెసు‌లో, అభ్యర్థిగా ఆయన ట్రాకు రికార్డు విగు సిద్ధాంతానికి ఆయన అంకితభావాన్ని చూపించింది. ఆయన మరొక టైలరు కావచ్చు అనే భయాలను తొలగించడం టేలరు‌కు జరగబోయేది. 1842 టారిఫు‌లో ఆయన పాత్ర కోసం ప్రతినిధులు ఆయనను గుర్తుంచుకున్నారు. లారెన్సు, ఒహియో థామసు ఎవింగుతో పాటు అతన్ని ఉపాధ్యక్షుడిగా పేర్కొనడం జరిగింది. బానిసత్వ వ్యతిరేక అభిప్రాయాలకు పేరుగాంచిన సెవార్డ్‌తో అతని వైరం, ఫిల్మోరు‌ను దక్షిణాదిలో మరింత ఆమోదయోగ్యంగా మార్చింది.{{sfn|Finkelman|pp=47–49}}{{sfn|Snyder|p=37}}{{sfn|Brinkley, Dyer|page=146}}

===సాధారణ ఎన్నికలు===
[[File:ElectoralCollege1848.svg|thumb|left|alt=రాష్ట్రాల వారీగా ఎన్నికల ఫలితాలను చూపించే రంగు మ్యాప్]]

19వ శతాబ్దం మధ్యలో ఉన్నత పదవికి పోటీ చేసే అభ్యర్థి దానిని కోరుకోకపోవడం ఆచారం. అందువల్ల ఫిల్మోరు అల్బానీలోని కంప్ట్రోలరు కార్యాలయంలోనే ఉండి ప్రసంగాలు చేయలేదు. 1848 ప్రచారం వార్తాపత్రికలలో ర్యాలీలలో సర్రోగేటు‌ల ప్రసంగాలతో నిర్వహించబడింది. డెమొక్రాట్లు మిచిగాను సెనేటరు లూయిసు కాసును అధ్యక్షుడిగా జనరలు విలియం ఓ. బట్లరును తన సహచరుడిగా నామినేటు చేశారు. కానీ బానిసత్వ వ్యాప్తిని వ్యతిరేకించిన ఫ్రీ సాయిలు పార్టీ మాజీ అధ్యక్షుడు వాన్ బ్యూరెను‌ను ఎంచుకున్నందున ఇది త్రిముఖ పోరాటంగా మారింది.{{sfn|స్కార్రీ|loc=3138–3150}} టేలరు కూడా సౌతు కరోలినాలోని అసమ్మతి డెమొక్రాట్ల బృందం అధ్యక్ష నామినేషను‌ను అంగీకరించినప్పుడు విగ్సు‌లో సంక్షోభం ఏర్పడింది. ఆగస్టు చివరిలో టేలరు టైలరు లాగా మతభ్రష్టుడు పార్టీ అవుతాడని భయపడి, వీడ్ అల్బానీలో నిబద్ధత లేని అధ్యక్ష ఓటర్లను ఎన్నుకునే లక్ష్యంతో ఒక ర్యాలీని షెడ్యూలు చేశాడు. ఫిల్మోరు వీడ్‌తో జోక్యం చేసుకుని టేలరు పార్టీకి విధేయుడని ఆయన హామీ ఇచ్చాడు.{{sfn|ఫింకెల్‌మన్|p=53}}{{sfn|స్కార్రీ|loc=3188–3245}}

స్వేచ్ఛా రాష్ట్రం నుండి వచ్చిన ఫిల్మోరు బానిసత్వ వ్యాప్తిని వ్యతిరేకించాడని ఉత్తరాది వారు భావించారు. దక్షిణాది వారు ఆయన నిర్మూలనవాది అని ఆరోపించారు. దానిని ఆయన తీవ్రంగా ఖండించాడు.{{sfn|Finkelman|p=51}} బానిసత్వం ఒక దుష్టత్వమని విస్తృతంగా ప్రచురించబడిన లేఖలో ఫిల్మోరు ఒక అలబామియను‌కు ప్రతిస్పందించాడు. కానీ సమాఖ్య ప్రభుత్వానికి దాని మీద అధికారం లేదు.{{sfn|Finkelman|p=53}} టేలరు, ఫిల్మోరు సెప్టెంబరు‌లో రెండుసార్లు ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపారు. దక్షిణ కరోలినియన్ల మీద సంక్షోభం పరిష్కారమైనందుకు టేలరు సంతోషంగా ఉన్నారు. ఫిల్మోరు తన పోటీదారునికి ఎన్నికలలో టికెట్టు కోసం అవకాశాలు బాగానే ఉన్నాయని హామీ ఇచ్చాడు. ముఖ్యంగా ఈశాన్య ప్రాంతంలో. {{sfn|Scarry|loc=3245–3258}}

చివరికి టేలరు-ఫిల్మోరు టికెట్టు స్వల్ప తేడాతో గెలిచింది. న్యూయార్కు ఎన్నికల ఓట్లు మళ్ళీ కీలకం. {{sfn|Rayback|loc=3090}} విగు టికెట్టు 1,361,393 (47.3%) నుండి 1,223,460 (42.5%) వరకు ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను గెలుచుకుంది. ఎలక్టోరలు కాలేజులో 163 ​​నుండి 127 వరకు విజయం సాధించింది. {{efn|సౌత్ కరోలినా ఇంకా ఓటర్లను ఎన్నుకోవడానికి ప్రజాదరణ పొందిన ఓటును ఉపయోగించలేదు, బదులుగా శాసనసభ వారిని ఎన్నుకుంది.}} మైనరు-పార్టీ అభ్యర్థులు ఎటువంటి ఎన్నికల ఓట్లను తీసుకోలేదు. {{sfn|Scarry|loc=3283}} కానీ పెరుగుతున్న బానిసత్వ వ్యతిరేక ఉద్యమం బలం వాన్‌కు ఓటు ద్వారా చూపబడింది. బ్యూరెను, ఏ రాష్ట్రాలనూ గెలవలేదు కానీ 2,90,501 ఓట్లు (10.1%) సాధించాడు. న్యూయార్కు, వెర్మోంటు, మసాచుసెట్సు‌లలో రెండవ స్థానంలో నిలిచాడు.{{sfn|Finkelman|pp=51–52}}
==వైసు ప్రెసిడెన్సీ (1849–1850)==
[[File:Millard Fillmore crop.jpg|thumb|alt= 1849లో ఫిల్మోరు డాగ్యురోటైపు చిత్రం| ఫిల్మోరు 1849లో మాథ్యూ బ్రాడీచే ఛాయాచిత్రం తీసుకోబడింది]]
ఫిల్మోరు 1849 మార్చి 5న సెనేటు చాంబరులో ఉపాధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. మార్చి 4 (అప్పటికి స్వాగత దినోత్సవం) ఆదివారం కావడంతో ప్రమాణ స్వీకారం మరుసటి రోజుకు వాయిదా పడింది. ఫిల్మోరు యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన న్యాయమూర్తి రోజరు బి. టానీ నుండి ప్రమాణం చేయించారు. ప్రతిగా సెనార్డు‌తో సహా వారి పదవీకాలం ప్రారంభించిన సెనేటర్లతో ప్రమాణం చేశారు. ఫిబ్రవరిలో న్యూయార్కు శాసనసభ ద్వారా ఎన్నికయ్యారు.{{efn|1913 వరకు సెనేటర్‌లను ప్రజలు కాకుండా రాష్ట్ర శాసనసభలు ఎన్నుకున్నాయి.}}{{sfn|రేబ్యాక్|loc=3101–3307}}

ఫిల్మోరు ఎన్నికలకు, ప్రమాణ స్వీకారానికి మధ్య నాలుగు నెలలు న్యూయార్కు విగ్సు ద్వారా సత్కరించబడి, కంప్ట్రోలరు కార్యాలయంలో వ్యవహారాలను ముగించే సమయం గడిపారు. టేలరు అతనికి లేఖ రాసి కొత్త పరిపాలనలో ప్రభావాన్ని వాగ్దానం చేశాడు. అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన ఉపాధ్యక్షుడు క్యాబినెటు సభ్యుడని తప్పుగా భావించాడు. ఇది 19వ శతాబ్దంలో నిజం కాదు. ఫిల్మోరు, సెవార్డుం వీడ్ సమావేశమై న్యూయార్కు‌లో సమాఖ్య ఉద్యోగాలను ఎలా విభజించాలనే దాని మీద ఒక సాధారణ ఒప్పందానికి వచ్చారు. వాషింగ్టను‌కు వెళ్ళిన తర్వాత, సెవార్డు టేలరు క్యాబినెటు నామినీలు, సలహాదారులు, జనరలు సోదరుడితో స్నేహపూర్వక సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నాడు. రాబోయే పరిపాలన, వీడ్ యంత్రం మధ్య త్వరలోనే ఫిల్మోరు వెనుక ఒక పొత్తు ఏర్పడింది. మద్దతుకు బదులుగా, సెవార్డుం వీడు న్యూయార్కు‌లో సమాఖ్య ఉద్యోగాలను ఎవరు భర్తీ చేయాలో నిర్ణయించడానికి అనుమతించబడ్డారు. ఫిల్మోరు‌కు అంగీకరించిన దానికంటే చాలా తక్కువ ప్రభావం ఇవ్వబడింది. ఎన్నికల తర్వాత ఆయన టేలరు వద్దకు వెళ్లాడని ఫిల్మోరు కనుగొన్నప్పుడు ఇది ఫిల్మోరు ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధాన్ని మరింత బహిరంగంగా చేసింది. సమావేశంలో ఆయనను నామినేటు చేసిన కొల్లియరు వంటి ఫిల్మోరు మద్దతుదారులను వీడ్ మద్దతు ఉన్న అభ్యర్థులు తిరస్కరించారు. ఆయన బఫెలోలో కూడా విజయం సాధించాడు. ఇది న్యూయార్కు రాజకీయాలలో వీడ్ ప్రభావాన్ని బాగా పెంచింది. ఫిల్మోరు ప్రభావాన్ని తగ్గించింది. రేబ్యాకు అభిప్రాయం ప్రకారం 1849 మధ్య నాటికి ఫిల్మోరూ పరిస్థితి నిరాశాజనకంగా మారింది.&quot;{{sfn|రేబ్యాక్|loc=3101–3307}} ఆయన ప్రభావం లేకపోయినా పదవీ విరమణ చేసినవారు ఆయనను వేధించారు. ఆ సమయంలో అధికారిక ఉపాధ్యక్ష నివాసం లేనందున అద్దెకు ఇవ్వడానికి లేదా అమ్మడానికి ఇల్లు ఉన్నవారు కూడా అఆయనను వేధించారు. జీవితాంతం నేర్చుకోవాలనే ప్రేమ కారణంగా ఆయన తన పదవిలోని ఒక అంశాన్ని ఆస్వాదించాడు: ఆయన స్మిత్సోనియను ఇన్స్టిట్యూషను పరిపాలనలో దాని బోర్డు ఆఫ్ రీజెంట్సు ''ఎక్సుఅఫీషియో'' సభ్యుడిగా లోతుగా పాల్గొన్నాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=160–162}}

1849 వరకు ఈ ప్రాంతాలలో బానిసత్వం పరిష్కారం కాని సమస్యగా ఉంది. టేలరు కాలిఫోర్నియా, న్యూ మెక్సికోలను ప్రవేశపెట్టాలని వాదించాడు. ఆధునిక రాష్ట్రాలైన న్యూ మెక్సికో, అరిజోనా {{efn|The modern-day states of New Mexico and Arizona, less the [[Gadsden Purchase]]|name=|group=}} తక్కువ దక్షిణాది బానిసత్వ యజమాని అయినప్పటికీ కొత్త భూభాగాల్లో బానిసత్వాన్ని ప్రవేశపెట్టడానికి అధ్యక్షుడు మద్దతు ఇవ్వలేదని తెలుసుకుని దక్షిణాదివారు ఆశ్చర్యపోయారు. ఎందుకంటే ఈ సంస్థ శుష్క నైరుతిలో అభివృద్ధి చెందదని ఆయన నమ్మాడు. దక్షిణాదిలో పార్టీ శ్రేణులలో కోపం ఉంది. ఇక్కడ భూభాగాలను బానిసత్వం లేకుండా చేయడం దక్షిణాదివారిని జాతీయ వారసత్వం నుండి మినహాయించినట్లు భావించారు. 1849 డిసెంబరులో కాంగ్రెసు సమావేశమైనప్పుడు. స్పీకరు ఎన్నికలో ఈ అసమ్మతి వ్యక్తమైంది. దీనికి వారాలు పట్టింది. డజన్ల కొద్దీ బ్యాలెట్లు పరిష్కరించడానికి పట్టింది. ఎందుకంటే సభ సెక్షనలు లైన్లలో విభజించబడింది.{{sfn|Rayback|loc=3307–3367}}{{sfn|Smith|pp=93–94}}

న్యూయార్కు రాష్ట్రంలో సారూప్యత కలిగిన విగ్సు నెట్వర్కు‌ను నిర్మించడం ద్వారా ఫిల్మోరు ‌ వీడ్ యంత్రాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు. ధనవంతులైన న్యూయార్కు వాసుల మద్దతుతో వీడ్ ''అల్బనీ ఈవినింగు జర్నలుకు'' ప్రత్యర్థి వార్తాపత్రికను స్థాపించడం ద్వారా వారి స్థానాలు ప్రచారం చేయబడ్డాయి. ఫిల్మోరు, వీడ్ మధ్య స్నేహం గురించి ఉన్న అన్ని ఊహాగానాలు 1849 నవంబరులో న్యూయార్కు నగరంలో కలుసుకుని ఆరోపణలు చేసుకున్నప్పుడు మాయమయ్యాయి.{{sfn|Rayback|loc=3367–3399}}

[[File:Henry Clay Senate3 crop.jpg|thumb|upright=1.35|alt= ఓల్డ్ సెనేట్ చాంబర్‌లో హెన్రీ క్లే మాట్లాడుతున్నట్లు చెక్కబడిన ఫిల్మోర్ పై కుడివైపున కూర్చున్న దృశ్యం|పీటరు ఎఫ్. రోథర్మెలు చెక్కబడిన చిత్రం నుండి: హెన్రీ క్లే ఓల్డ్ సెనేటు చాంబరులో రాజీ చర్చలకు వైస్ ప్రెసిడెంట్ ఫిల్మోర్ (కుడివైపున ఎగువన) అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు. జాన్ సి. కాల్హౌను (ఫిల్మోర్ కుడి వైపున నిలబడి ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది), డేనియలు వెబ్‌స్టరు (క్లే ఎడమ వైపున కూర్చున్నట్లు) చూస్తున్నారు.]]

ఫిల్మోరు అధ్యక్షత వహించారు{{efn|యు.ఎస్. రాజ్యాంగం ఉపాధ్యక్షుడిని సెనేట్ అధ్యక్షుడిగా నియమించింది.}} సెనేటు భూభాగాలలో బానిసత్వాన్ని అనుమతించాలా వద్దా అనే దాని మీద చర్చించినప్పుడు అమెరికను చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన, ఉద్వేగభరితమైన చర్చలకు ఇది దారితీసింది. 1850 జనవరి 21న అధ్యక్షుడు టేలరు కాంగ్రెసు‌కు ఒక ప్రత్యేక సందేశాన్ని పంపినప్పుడు, కాలిఫోర్నియాను వెంటనే తరువాత న్యూ మెక్సికోను అనుమతించాలని, టెక్సాసు రాష్ట్రం ఇప్పుడు న్యూ మెక్సికో రాష్ట్రంలో ఎక్కువ భాగాన్ని క్లెయిం చేసుకున్న సరిహద్దు వివాదాన్ని పరిష్కరించాలని కోరుతూ ఒక ప్రత్యేక సందేశాన్ని పంపినప్పుడు కొనసాగుతున్న విభాగాల వివాదం ఇప్పటికే చాలా చర్చను రేకెత్తించింది. {{sfn|Scarry|loc=3445–3467}} జనవరి 29న క్లే తన &quot;ఓమ్నిబసు బిల్లు&quot;ను ప్రవేశపెట్టాడు,{{efn|ఈ పదం రవాణా వాహనం నుండి ఉద్భవించింది, ఎందుకంటే బిల్లు సంబంధిత ప్రతిపాదనలన్నింటినీ &quot;ప్రయాణీకులు&quot;గా కలిగి ఉంది.}} ఇది కాలిఫోర్నియాను స్వేచ్ఛా రాష్ట్రంగా అంగీకరించడం ద్వారా, న్యూ మెక్సికో, ఉటాలో ప్రాదేశిక ప్రభుత్వాలను నిర్వహించడం ద్వారా, కొలంబియా జిల్లాలో బానిస వ్యాపారాన్ని నిషేధించడం ద్వారా ఉత్తర దక్షిణ రెండింటికీ విజయాలను ఇస్తుంది. ఉత్తరాదిలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో అమలుకు ప్రతిఘటన చాలా కాలంగా దక్షిణాదికి బాధగా ఉన్నందున ఈ బిల్లు 1793 నాటి పారిపోయిన బానిస చట్టంను కూడా కఠినతరం చేస్తుంది. క్లే బిల్లు టెక్సాసు-న్యూ మెక్సికో సరిహద్దు వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి అందించింది. భూభాగాల్లో బానిసత్వం స్థితిని అక్కడ నివసించే వారు నిర్ణయిస్తారు (ప్రజా సార్వభౌమాధికారం). కాంగ్రెసు‌లో నిలిచిపోయిన ఈ బిల్లు గురించి టేలరు ఉత్సాహంగా లేడు. వారాల తరబడి జరిగిన చర్చల తర్వాత, సెనేటర్లు బిల్లు మీద సమానంగా విభజిస్తే, తాను అనుకూలంగా తన ఓటు వేస్తానని ఫిల్మోరు 1850 మేలో ఆయనకు తెలియజేశాడు. {{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}} సెనేటర్ల మధ్య శాంతిని కాపాడటానికి ఫిల్మోరు తన వంతు కృషి చేశాడు, వారిని అస్తవ్యస్తంగా మార్చడానికి ఉపాధ్యక్షుడి అధికారాన్ని వారికి గుర్తు చేశాడు. కానీ ఏప్రిల్ 17న మిస్సిస్సిప్పికి చెందిన హెన్రీ ఎస్. ఫుటు మిస్సోరికి చెందిన థామసు హార్టు బెంటను మధ్య భౌతిక ఘర్షణ చెలరేగినప్పుడు శాంతిని కాపాడడంలో విఫలమైనందుకు ఆయనకు నిందించబడ్డాడు. ఇతర సెనేటర్లు జోక్యం చేసుకుని వారిని వేరు చేయడానికి ముందే, బెంటను ఆయన మీదకు దూసుకుపోతుండగా ఫుట్ తన సహోద్యోగి మీద తుపాకీ గురిపెట్టాడు. {{sfn|స్మిత్|pp=138–139, 163–165}}

==ప్రెసిడెన్సీ (1850–1853)==
===సంక్షోభం మధ్య వారసత్వం===
{{CSS image crop|Image = FILLMORE, Millard-President (BEP engraved portrait).jpg |bSize = 325|cWidth = 230|cHeight = 295|oTop = 50|oLft = 43| Location = right|Description = బ్యూరో ఆఫ్ ఎన్గ్రేవింగ్ అండ్ ప్రింటింగు-అధ్యక్షుడిగా ఫిల్మోరు చెక్కబడిన చిత్రం}}
1850 జూలై 4 వాషింగ్టను‌లో చాలా వేడిగా ఉండే రోజు వాషింగ్టను మాన్యుమెంటు మూలస్తంభాన్ని వేయడానికి జూలై నాల్గవ వేడుకలకు హాజరైన అధ్యక్షుడు టేలరు, బహుశా చల్లని పాలు, చెర్రీలతో తనను తాను రిఫ్రెషు చేసుకున్నాడు. ఆయన తిన్న దాని వల్ల ఆయనకు గ్యాస్ట్రోఎంటెరిటిసు వచ్చింది. ఆయన జూలై 9న 65 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు. &quot;ఓల్డ్ రఫ్ అండ్ రెడీ&quot; అనే మారుపేరుతో టేలరు వేడిలో తన సైనిక ప్రచారం ద్వారా దృఢత్వానికి పేరు పొందాడు. ఆయన ఆకస్మిక మరణం దేశాన్ని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. {{sfn|ఫింకెల్మాన్|p=1}}

జూలై 8న సెనేటు‌కు అధ్యక్షత వహించే తన కుర్చీ నుండి ఫిల్మోరు‌ను పిలిచారు. వైటు హౌసు‌లోని టేలరు బెడ్‌రూం వెలుపల జాగరణలో క్యాబినెటు సభ్యులతో కూర్చున్నారు. జూలై 9 సాయంత్రం విల్లార్డు హోటలులోని తన నివాసంలో అధ్యక్షుడి మరణం గురించి అ అధికారిక నోటిఫికేషను అందింది. లేఖను అంగీకరించి నిద్రలేని రాత్రి గడిపిన తర్వాత{{sfn|Snyder|p=43}} ఫిల్మోరు ప్రతినిధుల సభకు వెళ్లారు అక్కడ కాంగ్రెసు ఉమ్మడి సమావేశంలో ఫెడరలు కోర్టు ఫర్ కొలంబియా ప్రధాన న్యాయమూర్తి అధ్యక్షుడు టైలరు ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వ్యక్తి ద్వారా అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. కొత్త అధ్యక్షుడు బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు ఆచారంగా ఉన్న విధంగా క్యాబినెటు అధికారులు తమ రాజీనామాలను సమర్పించారు. కానీ ఫిల్మోరు తిరస్కరించి వారిని పదవిలో కొనసాగడానికి అనుమతిస్తారని ఆశించారు. క్యాబినెటు సభ్యులు ఆయనను పక్కన పెట్టారు. ఆయన రాజీనామాలను అంగీకరించారు అయినప్పటికీ ఆయన వారిని ఒక నెల పాటు కొనసాగమని కోరారు. చాలా మంది దానిని చేయడానికి నిరాకరించారు. మరణం లేదా రాజీనామా ద్వారా విజయం సాధించిన ఏకైక అధ్యక్షుడు ఫిల్మోరు. కనీసం ప్రారంభంలో తన పూర్వీకుల మంత్రివర్గాన్ని నిలుపుకోలేకపోయారు. ఆయన ఇప్పటికే విగు నాయకులతో చర్చలు జరుపుతున్నాడు. జూలై 20న సెనేటు‌కు కొత్త నామినేషన్లను పంపడం ప్రారంభించాడు. ఫిల్మోరు క్యాబినెటు‌ను విదేశాంగ కార్యదర్శిగా వెబ్‌స్టరు నడిపించనున్నారు. క్లే బిల్లుకు మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా వెబ్‌స్టరు తన మసాచుసెట్సు నియోజకవర్గాలను ఆగ్రహించాడు. 1851లో ఆయన సెనేటు పదవీకాలం ముగియడంతో ఆయన తన సొంత రాష్ట్రంలో రాజకీయ భవిష్యత్తు లేదు. ఫిల్మోరు తన పాత లా భాగస్వామి నాథను హాలు‌ను పోస్టు‌మాస్టరు జనరలు‌గా నియమించాడు. ఇది అనేక పోషక నియామకాలను నియంత్రించే క్యాబినెటు పదవి.{{sfn|ఫింకెల్‌మాన్|pp=72–77}} కొత్త విభాగాధిపతులు ఎక్కువగా ఫిల్మోరూ లాగా రాజీకి మద్దతుదారులు.{{sfn|గ్రీన్‌స్టెయిన్ &amp; ఆండర్సన్|p=48}}

టేలరు మరణంతో జాతీయ దుఃఖం కారణంగా రాజకీయాల నుండి వచ్చిన కొద్దిసేపు విరామం సంక్షోభాన్ని తగ్గించలేదు. టెక్సాసు న్యూ మెక్సికోలో తన అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించింది&lt;!--అధికారిక &quot;న్యూ మెక్సికో భూభాగం&quot;గా ఉద్దేశించబడలేదు--&gt; రాష్ట్ర గవర్నరు పీటరు హెచ్. బెలు, అధ్యక్షుడు టేలరు‌కు యుద్ధోన్మాద లేఖలు పంపారు.{{sfn|స్మిత్|pp=152–157}} ఫిల్మోరు అధ్యక్షుడైన తర్వాత మరొక లేఖను అందుకున్నాడు. ఆయన ఆ ప్రాంతంలో సమాఖ్య దళాలను బలోపేతం చేసి శాంతిని కాపాడాలని బెల్‌ను హెచ్చరించాడు.{{sfn|గ్రీన్‌స్టెయిన్ &amp; ఆండర్సన్|p=48}}

జూలై 31 నాటికి క్లే బిల్లు పూర్తిగా నిలిచిపోయింది. ఎందుకంటే ఉతా టెరిటరీ సంస్థ కాకుండా ఇతర ముఖ్యమైన నిబంధనలు సవరణ ద్వారా తొలగించబడ్డాయి. ఒక వాగు చెప్పినట్లుగా, &quot;మోర్మాన్సు&quot; మాత్రమే ఆమ్నిబసు‌లో మిగిలి ఉన్న ప్రయాణీకులు. {{sfn|స్మిత్|pp=158–160}} ఇల్లినాయిసు సెనేటరు స్టీఫెను ఎ. డగ్లసు క్లే ఒప్పందంతో ముందుకు వచ్చి, ఆమ్నిబసు బిల్లును ఒక్కొక్క బిల్లుగా విభజించి వాటిని ముక్కలుగా ఆమోదించాలని ప్రతిపాదించారు. {{sfn|స్మిత్|pp=158–160}} ఫిల్మోరు ఆ వ్యూహాన్ని ఆమోదించారు. ఇది చివరికి రాజీని ఐదు బిల్లులుగా విభజించింది. {{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}}

ఫిల్మోరు 1850 ఆగస్టు 6న కాంగ్రెసు‌కు ప్రత్యేక సందేశాన్ని పంపాడు; గవర్నరు బెల్ నుండి వచ్చిన లేఖ అతని సమాధానాన్ని వెల్లడించాడు; సాయుధ టెక్సాన్‌లను చొరబాటుదారులుగా చూస్తారని హెచ్చరించాడు; రాజీని ఆమోదించడం ద్వారా సెక్షనలు ఉద్రిక్తతలను తగ్గించాలని కాంగ్రెసు‌ను కోరాడు. జాన్ సి. కాల్హౌను, వెబ్‌స్టరు, క్లే గ్రేటు ట్రయంవైరేటు లేకుండా, సెనేటు‌ను చాలా కాలంగా ఆధిపత్యం వహించిన జాన్ సి. కాల్హౌను, వెబ్‌స్టరు విదేశాంగ కార్యదర్శిగా ఉన్నారు.ఆయన క్లే బిల్లు తరపున తన శ్రమల నుండి న్యూపోర్టు, రోడ్ ఐలాండులో కోలుకుంటున్నందున హాజరు కాలేదు. డగ్లసు, ఇతరులు సెనేటు‌ను పరిపాలన-మద్దతుగల బిల్లుల ప్యాకేజీ వైపు నడిపించగలిగారు. ప్రతి బిల్లును సెనేటు ఆమోదించింది. అన్ని బిల్లులు ఆమోదించబడాలని నిశ్చయించుకున్న కొంతమంది సభ్యులతో. ఆ తర్వాత యుద్ధం జనాభా కారణంగా ఉత్తరాది మెజారిటీ ఉన్న సభకు మారింది. అత్యంత వివాదాస్పదమైనది ఫ్యుజిటివు స్లేవు బిల్లు, దీని నిబంధనలు నిర్మూలనవాదులకు అసహ్యంగా ఉన్నాయి. న్యూయార్కు వాసులతో సహా నార్తర్ను విగ్సు బిల్లును వ్యతిరేకించడానికి బదులుగా దూరంగా ఉండేలా ఫిల్మోరు ఒత్తిడి తెచ్చాడు. శాసన ప్రక్రియ ద్వారా, న్యూ మెక్సికో టెరిటరీ. టెక్సాసు మధ్య సరిహద్దును ఏర్పాటు చేయడంతో సహా మార్పులు చేయబడ్డాయి, ఏవైనా క్లెయిం‌లను పరిష్కరించడానికి రాష్ట్రానికి చెల్లింపు ఇవ్వబడింది. కాలిఫోర్నియాను స్వేచ్ఛా రాష్ట్రంగా అంగీకరించారు, డిస్ట్రిక్టు ఆఫ్ కొలంబియా బానిస వ్యాపారం ముగిసింది. న్యూ మెక్సికో ఉతాలో బానిసత్వం తుది స్థితి తరువాత పరిష్కరించబడుతుంది. ఫిల్మోరు తన డెస్కు‌కు చేరుకునేటప్పుడు బిల్లుల మీద సంతకం చేశాడు. కొత్త అటార్నీ జనరలు జాన్ జె. క్రిటెండెను నుండి దాని రాజ్యాంగబద్ధతకు అనుకూలమైన అభిప్రాయం వచ్చే వరకు రెండు రోజుల పాటు ఫ్యుజిటివు స్లేవు బిల్లును కొనసాగించాడు. కొంతమంది ఉత్తరాది వాసులు పారిపోయిన బానిస చట్టం పట్ల అసంతృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ, బానిసత్వ ప్రశ్నను పరిష్కరించే ఆశతో ఉపశమనం విస్తృతంగా వ్యాపించింది.{{sfn|Scarry|loc=4025–4102}}{{sfn|Finkelman|pp=82–85}}

===గృహ వ్యవహారాలు===
[[File:Slave kidnap post 1851 boston.jpg|thumb|left|upright|alt= బోస్టన్ పోలీసులు పారిపోయిన బానిస చట్టాన్ని అమలు చేస్తారని హెచ్చరిక పోస్టరు]]
పారిపోయిన బానిస చట్టం దాని అమలు తర్వాత వివాదాస్పదంగానే ఉంది. దక్షిణాది వాసులు దాని దరఖాస్తులో ఏదైనా సానుభూతి గురించి తీవ్రంగా ఫిర్యాదు చేశారు. కానీ దాని అమలు చాలా మంది ఉత్తరాది వాసులకు చాలా అభ్యంతరకరంగా ఉంది. పారిపోయిన బానిసకు సహాయం చేసే ఎవరైనా కఠినంగా శిక్షించబడతారు. పారిపోయిన వ్యక్తికి మేజిస్ట్రేటు ముందు సాక్ష్యం చెప్పలేని విధంగా తగిన ప్రక్రియను మంజూరు చేయనందున, నిర్మూలనవాదులు చట్టం అసమానతలను పఠించారు. పారిపోయిన వ్యక్తి బానిస అని నిర్ణయించినందుకు విచారణ మేజిస్ట్రేటు‌కు అధిక చెల్లింపును కూడా చట్టం అనుమతించింది. అయినప్పటికీ ఫిల్మోరు అధ్యక్షుడిగా తన ప్రమాణం, పారిపోయిన బానిస చట్టాన్ని అమలు చేయడానికి రాజీలో చేసిన బేరసారానికి కట్టుబడి ఉన్నానని నమ్మాడు. కొన్ని ప్రాసిక్యూషన్లు లేదా బానిసలను తిరిగి ఇచ్చే ప్రయత్నాలు ప్రభుత్వానికి చెడుగా ముగిసినప్పటికీ ఆయన అలా చేశాడు; నిర్దోషులుగా విడుదలలు జరిగాయి. ఒక సంఘటనలో ఒక బానిస ఫెడరలు కస్టడీ నుండి బోస్టను గుంపు ద్వారా విడిపించబడ్డాడు. ఇటువంటి కేసులు ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రచారం చేయబడ్డాయి. రెండు చోట్లా ఉద్రిక్తతలను రేకెత్తించాయి. రాజీ తరువాత ఉన్న మంచి భావనను దెబ్బతీశాయి.{{sfn|స్మిత్|pp=208–13}}

1850 ఆగస్టులో సామాజిక సంస్కర్త డోరోథియా డిక్సు ఫిల్మోరు‌కు లేఖ రాసి, పేద మానసిక రోగులకు ఆశ్రయాలకు ఆర్థిక సహాయం చేయడానికి భూమి మంజూరు కోసం కాంగ్రెసు‌లో తన ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇవ్వాలని కోరారు. ఆమె ప్రతిపాదన ఆమోదం పొందకపోయినా, వారు స్నేహితులయ్యారు, వ్యక్తిగతంగా కలుసుకున్నారు. ఫిల్మోరు అధ్యక్ష పదవి తర్వాత బాగా సంబంధాలు కొనసాగించారు.{{sfn|Snyder|pp=80–82}}

1850 సెప్టెంబరులో ఫిల్మోరు చర్చి ఆఫ్ జీససు క్రైస్టు ఆఫ్ లాటరు-డే సెయింట్సు నాయకుడు బ్రిఘం యంగును ఉటా టెరిటరీ మొదటి గవర్నరు‌గా నియమించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://millercenter.org/academic/americanpresident/fillmore/essays/biography/8 | title=ది అమెరికన్ ఫ్రాంచైజ్ | access-date=మార్చి 13, 2008 | work=అమెరికన్ ప్రెసిడెంట్, ఆన్ ఆన్‌లైన్ రిఫరెన్స్ రిసోర్స్ | publisher=[[మిల్లర్ సెంటర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ అఫైర్స్]], యూనివర్సిటీ ఆఫ్ వర్జీనియా | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20080421002236/http://millercenter.org/academic/americanpresident/fillmore/essays/biography/8 | archive-date=April 21, 2008 }}&lt;/ref&gt; కృతజ్ఞతగా యంగు మొదటి ప్రాదేశిక రాజధానికి &quot;ఫిల్మోరు&quot; అని చుట్టుపక్కల కౌంటీకి &quot;మిల్లార్డు&quot; అని పేరు పెట్టాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Winder | first=Michael Kent | author-link=Mike Winder | title=Presidents and Prophets: The Story of America's Presidents and the LDS Church | url=https://archive.org/details/presidentsprophe0000wind | location=American Fork, UT | publisher=[[Covenant Communications]] | year=2007 | isbn=978-1-59811-452-2}}&lt;/ref&gt;

దీర్ఘకాలం జాతీయ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి మద్దతుదారుగా ఫిల్మోరు ఇల్లినాయిసు సెంట్రలు చికాగో నుండి మొబైలు వరకు రైలుమార్గం, సాల్టు స్టీ. మేరీ వద్ద ఒక కాలువకు సబ్సిడీ ఇచ్చే బిల్లుల మీద సంతకం చేశాడు. 1851లో న్యూయార్కు‌లో ఎరీ రైల్రోడ్డు పూర్తయిన తర్వాత ఫిల్మోరు, ఆయన మంత్రివర్గం అనేక మంది ప్రముఖులతో కలిసి న్యూయార్కు నగరం నుండి లేక్ ఎరీ వరకు మొదటి రైలులో ప్రయాణించారు. రైలు వెనుక ప్లాట్ఫా‌రం నుండి దారి పొడవునా ఫిల్మోరు అనేక ప్రసంగాలు చేశాడు. రాజీని అంగీకరించమని కోరాడు. తరువాత తన దక్షిణ మంత్రివర్గ సభ్యులతో కలిసి న్యూ ఇంగ్లాండు పర్యటనకు వెళ్లాడు. ట్రాన్సు కాంటినెంటలు రైలు‌రోడ్డుకు అధికారం ఇవ్వాలని ఫిల్మోరు కాంగ్రెసు‌ను కోరినప్పటికీ అది ఒక దశాబ్దం తరువాత వరకు అలా చేయలేదు.{{sfn|స్మిత్|pp=199–200}}

ఫిల్మోరు యునైటెడు స్టేట్సు సుప్రీం కోర్టుకు ఒక న్యాయమూర్తిని, యునైటెడు స్టేట్సు డిస్ట్రిక్టు కోర్టు లకు నలుగురిని నియమించారు. వీరిలో ఆయన లా పార్టనరు, క్యాబినెటు ఆఫీసరు నాథను హాలు, బఫెలోలోని ఫెడరలు డిస్ట్రిక్టు కోర్టు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=బయోగ్రాఫికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ది ఫెడరల్ జ్యుడీషియరీ | publisher=[[ఫెడరల్ జ్యుడీషియల్ సెంటర్]] | location=వాషింగ్టన్, DC | url=http://www.fjc.gov/public/home.nsf/hisj | access-date=మార్చి 4, 2012 | ref={{sfnRef | ఫెడరల్ జ్యుడీషియల్ సెంటర్}} | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160730115701/http://www.fjc.gov/public/home.nsf/hisj | archive-date=July 30, 2016 }} పేజీ నుండి శోధనలు నడుస్తాయి, &quot;పరిశోధన వర్గాలను ఎంచుకోండి&quot; ఆపై &quot;కోర్టు రకం&quot;, &quot;నామినేటింగు ప్రెసిడెంట్&quot;ను తనిఖీ చేయండి, ఆపై యుఎస్. డిస్ట్రిక్టు కోర్టులు (లేదా యుఎస్ సర్క్యూటు కోర్టులు), మిల్లార్డు ఫిల్మోరు‌ను కూడా ఎంచుకోండి.&lt;/ref&gt; సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తి లెవి వుడ్‌బరీ 1851 సెప్టెంబరులో సెనేటు సెషను‌లో లేనప్పుడు మరణించినప్పుడు, ఫిల్మోరు బెంజమిను రాబిన్సు కర్టిసు రిసెసు అపాయింట్మెంటును కోర్టుకు పంపారు. డిసెంబరు‌లో కాంగ్రెసు సమావేశమైన తర్వాత ఫిల్మోరు అధికారికంగా కర్టిసు‌ను నామినేటు చేశాడు. ఆయన ధ్రువీకరించబడ్డాడు. 1857లో జస్టిసు కర్టిసు ''డ్రెడు స్కాటు వర్సెసు శాంజ్డు‌ఫోర్డు'' బానిసత్వ కేసులో కోర్టు నిర్ణయంతో విభేదించారు. కొంతకాలం తర్వాత సూత్రప్రాయంగా రాజీనామా చేశారు.{{sfn|స్మిత్|pp=218, 247}}

1852లో జస్టిసు జాన్ మెకిన్లీ మరణంతో ఆ ఖాళీని భర్తీ చేయడానికి అధ్యక్షుడు పదే పదే చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించలేదు. న్యూ ఓర్లీన్సు న్యాయవాది ఎడ్వర్డు ఎ. బ్రాడ్‌ఫోర్డు నామినేషను ‌మీద సెనేటు ఎటువంటి చర్య తీసుకోలేదు. ఫిల్మోరు రెండవ ఎంపిక అయిన జార్జి ఎడ్మండు బ్యాడ్జరు తన పేరును ఉపసంహరించుకోవాలని కోరారు. సెనేటరు‌గా ఎన్నికైన జుడా పి. బెంజమిను తన పదవికి రాజీనామా చేయడానికి నిరాకరించారు. బెంజమిను సిఫార్సు చేసిన న్యూ ఓర్లీన్సు న్యాయవాది విలియం సి. మికో నామినేషను ‌మీద సెనేటు చర్య తీసుకోలేదు. ఫిల్మోరు పదవీకాలం తర్వాత అధ్యక్షుడు [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] జాన్ ఆర్చిబాల్డు కాంపు‌బెలును నామినేటు చేయడంతో ఈ ఖాళీ భర్తీ చేయబడింది, ఆయన సెనేటు ద్వారా ధ్రువీకరించబడింది.&lt;ref name = &quot;judicial&quot;&gt;{{Cite web| url= https://www.senate.gov/pagelayout/reference/nominations/reverseNominations.htm | title= సుప్రీం కోర్ట్ నామినేషన్లు, 1789–ప్రస్తుతం | website= Senate.gov | publisher= U.S. సెనేట్ | access-date= సెప్టెంబరు 8, 2014 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171226182210/https://www.senate.gov/pagelayout/reference/nominations/reverseNominations.htm | archive-date= డిసెంబరు 26, 2017 | url-status= live}}&lt;/ref&gt;

===విదేశీ సంబంధాలు===
[[File:Mfillmore.jpeg|thumb|alt= ఫిల్మోర్ యొక్క అధికారిక వైట్ హౌస్ చిత్రం, నిలబడి అతని కుడి వైపు చూస్తున్నాడు|జార్జి పీటరు అలెగ్జాండరు హీలీ,సిర్కా 1857 ద్వారా ఫిల్మోరు అధికారిక చిత్రం]]
ఫిల్మోరు ఇద్దరు అత్యంత సమర్థులైన విదేశాంగ కార్యదర్శులను పర్యవేక్షించారు: డేనియలు వెబ్‌స్టరు, వెబ్‌స్టరు 1852 మరణం తర్వాత, ఎడ్వర్డు ఎవెరెటు. ఫిల్మోరు అన్ని ప్రధాన నిర్ణయాలు తీసుకున్నాడు.{{sfn|స్మిత్|p=233}} ఆయన ముఖ్యంగా ఆసియా, పసిఫికు‌లో చురుకుగా ఉన్నాడు, ముఖ్యంగా జపాను‌కు సంబంధించి అప్పటికీ, ఇప్పటికీ దాదాపు అన్ని విదేశీ సంబంధాలను నిషేధించింది. అమెరికను వ్యాపారులు, ఓడల యజమానులు జపాన్ &quot;తెరవాలని&quot; కోరుకున్నారు. ఇది వాణిజ్యాన్ని అనుమతిస్తుంది. అమెరికను నౌకలు శిక్షించబడకుండా నిబంధనల కోసం, అత్యవసర పరిస్థితులలో అక్కడికి వెళ్లడానికి అనుమతిస్తుంది. జపనీస్ తీరంలో బహిష్కరించబడిన అమెరికను నావికులను జైలులో పెట్టారని వారు ఆందోళన చెందారు.&lt;ref name=&quot;విదేశీ వ్యవహారాలు&quot;&gt;{{Cite web| url= https://millercenter.org/president/fillmore/foreign-affairs | title= మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్: విదేశాంగ వ్యవహారాలు | publisher=అమెరికన్ అధ్యక్షుడు: [[మిల్లర్ సెంటర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ అఫైర్స్]] | year=2010 | access-date= అక్టోబరు 6, 2020 | url-status=live| archive-url= https://web.archive.org/web/20200609144328/https://millercenter.org/president/fillmore/foreign-affairs | archive-date= జూన్ 9, 2020}}&lt;/ref&gt; ఫిల్మోరు, వెబ్‌స్టరు జపాను‌ను బయటి ప్రపంచానికి తెరవడానికి కమోడోరు మాథ్యూ పెర్రీ మాథ్యూ సి. పెర్రీ పెర్రీ యాత్రలో పంపారు. ఫిల్మోరు పదవీకాలం ముగిసిన నాలుగు నెలల తర్వాత 1853 జూలైలో పెర్రీ, ఆయన నౌకలు జపాన్ చేరుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;విదేశీ వ్యవహారాలు&quot; /&gt;

ఫిల్మోరు హవాయిలో యూరోపియను ప్రభావాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. చక్రవర్తి 3వ నెపోలియను నేతృత్వంలో ఫ్రాన్సు, హవాయిని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ ఫిల్మోరు &quot;యునైటెడు స్టేట్సు అలాంటి చర్యకు నిలబడదు&quot; అని గట్టిగా హెచ్చరించిన సందేశాన్ని జారీ చేసిన తర్వాత వెనక్కి తగ్గింది.&lt;ref name=&quot;విదేశీ వ్యవహారాలు&quot; /&gt;

1812 యుద్ధం నాటి అమెరికను వాదనల చెల్లింపు కోసం టేలరు పోర్చుగలు‌ను ఒత్తిడి చేశాడు. మధ్యవర్తిత్వ ప్రతిపాదనలను తిరస్కరించాడు. కానీ ఫిల్మోరు అనుకూలమైన పరిష్కారాన్ని పొందాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=72–73}}

చాలా మంది దక్షిణాది వాసులు ఈ ద్వీపాన్ని అమెరికను బానిస ప్రాంతంగా చూడాలని ఆశించినందున [[క్యూబా]] స్పానిషు కాలనీ విషయంలో ఫిల్మోరు‌కు ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;విదేశీ వ్యవహారాలు&quot; /&gt; వెనిజులా సాహసికుడు నార్సిసో లోపెజు స్పానిషు పాలనను పడగొట్టే ఆశతో క్యూబాకు మూడు ఫిలిబస్టరింగు యాత్రలకు అమెరికన్లను నియమించుకున్నాడు. 1850లో రెండవ ప్రయత్నం తర్వాత, లోపెజు, ఆయన అనుచరులు కొందరు తటస్థ చట్టం ఉల్లంఘించినందుకు అభియోగాలు మోపబడ్డారు. కానీ స్నేహపూర్వక దక్షిణ జ్యూరీలు త్వరగా నిర్దోషులుగా నిర్ధారించబడ్డారు.&lt;ref name=&quot;విదేశీ వ్యవహారాలు&quot; /&gt; చివరి లోపెజు యాత్ర స్పానిషు వారిచే ఆయనను ఉరితీయడంతో ముగిసింది. వారు అటార్నీ జనరలు క్రిటెండెను మేనల్లుడుతో సహా అనేక మంది అమెరికన్లను కాల్పుల దళం ముందు ఉంచారు. దీని ఫలితంగా న్యూ ఓర్లీన్సు‌లో స్పానిషు వారి మీద అల్లర్లు చెలరేగాయి. దీని ఫలితంగా వారి కాన్సులు పారిపోయేవారు. టేలరు, ఫిల్మోరు అధ్యక్ష పదవుల గురించి రాసిన చరిత్రకారుడు ఎల్బర్టు బి. స్మితు, ఫిల్మోరు కోరుకుంటే స్పెయిను‌ మీద యుద్ధం చేసి ఉండేవాడని సూచించాడు. బదులుగా, ఫిల్మోరు, వెబ్‌స్టరు, స్పానిషు సాయుధ పోరాటం లేకుండా సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించే ముఖ రక్షణ చర్యల శ్రేణిని రూపొందించారు. విగ్సు‌తో సహా చాలా మంది దక్షిణాది వారు ఫిలిబస్టర్లకు మద్దతు ఇచ్చారు. 1852 ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న కొద్దీ ఫిల్మోరు ప్రతిస్పందన ఆయన పార్టీని విభజించడానికి సహాయపడింది. {{sfn|స్మిత్|p=228}}

ఫిల్మోరు అధ్యక్ష పదవిలో బాగా ప్రచారం చేయబడిన సంఘటన 1851 చివరిలో విఫలమైన హంగేరియను విప్లవం బహిష్కరించబడిన నాయకుడు లాజోసు కోసుతు రాక. యునైటెడు స్టేట్సు హంగేరీ స్వాతంత్ర్యాన్ని గుర్తించాలని కోసుతు కోరుకున్నాడు. చాలా మంది అమెరికన్లు హంగేరియను తిరుగుబాటుదారుల పట్ల సానుభూతి చూపారు. ముఖ్యంగా ఇటీవలి జర్మనీ వలసదారులు ఇప్పుడు పెద్ద సంఖ్యలో వస్తున్నారు. వారు ఒక ప్రధాన రాజకీయ శక్తిగా మారారు. కోసుతు‌ను కాంగ్రెసు సత్కరించింది. కోసుతు దానిని రాజకీయం చేయడానికి ప్రయత్నించడని వార్త అందిన తర్వాత ఫిల్మోరు వైటు హౌసు సమావేశాన్ని అనుమతించాడు. తన వాగ్దానం ఉన్నప్పటికీ కోసుతు తన లక్ష్యాన్ని ప్రచారం చేస్తూ ప్రసంగం చేశాడు. కోసుతు పట్ల అమెరికన్ల ఉత్సాహం తగ్గిపోయింది. ఆయన ఐరోపా‌కు బయలుదేరాడు. తటస్థంగా ఉండాలనే అమెరికను విధానాన్ని మార్చడానికి ఫిల్మోరు నిరాకరించాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=230–232}}

===1852 ఎన్నిక - పదవీకాలం ముగింపు===
1852 అధ్యక్ష ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న కొద్దీ ఫిల్మోరు అధ్యక్షుడిగా పూర్తి పదవీకాలం పోటీ చేయాలా వద్దా అనే దాని మీద ఇంకా నిర్ణయం తీసుకోలేదు. కార్యదర్శి వెబ్‌స్టరు చాలా కాలంగా అధ్యక్ష పదవిని కోరుకున్నాడు. 70 ఏళ్లు దాటాడు కానీ వైటు హౌసు‌ను పొందేందుకు చివరి ప్రయత్నం చేయాలని ప్లాను చేశాడు. తన చిరకాల స్నేహితుడి ఆశయాలకు సానుభూతితో ఉన్న ఫిల్మోరు 1851 చివరిలో తాను పూర్తి పదవీకాలం కోరుకోవడం లేదని పేర్కొంటూ ఒక లేఖ జారీ చేశాడు. కానీ పార్టీని సెవార్డైటు‌లు స్వాధీనం చేసుకుంటారనే భయంతో ఫిల్మోరు దానిని తోసిపుచ్చడానికి ఇష్టపడలేదు. అందువలన 1852 జూన్లో బాల్టిమోరు‌లో జరగనున్న జాతీయ సమావేశంకు చేరుకున్నప్పుడు. ప్రధాన అభ్యర్థులు ఫిల్మోరు, వెబ్‌స్టరు, జనరలు స్కాటు. వీడ్, సెవార్డు స్కాటు‌కు మద్దతు ఇచ్చారు. మే చివరలో డెమొక్రాట్లు మాజీ న్యూ హాంపు‌షైరు సెనేటరు ఫ్రాంక్లిను పియర్సు‌ను నామినేటు చేశారు ఆయన దాదాపు దశాబ్దం పాటు సమాఖ్య రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నారు. కానీ మెక్సికను యుద్ధంలో సైనిక సేవ చేసిన తర్వాత ఆయన ప్రొఫైలు పెరిగింది. బానిసత్వం మీద దక్షిణాది దృక్పథానికి సానుభూతిపరుడైన ఉత్తరాది వ్యక్తిగా ఆయన నామినేషను డెమొక్రాట్లను ఏకం చేసింది. విగు అభ్యర్థి తీవ్ర పోరాటాన్ని ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది.{{sfn|స్మిత్|pp=238–244}}

ఫూజిటివు స్లేవు చట్టం మీద సంతకం చేసి అమలు చేసినందుకు ఫిల్మోరు ఉత్తరాది విగ్సు‌తో ప్రజాదరణ పొందలేదు. కానీ దక్షిణాది నుండి ఇప్పటికీ గణనీయమైన మద్దతు లభించింది, అక్కడ ఆయన పార్టీని ఏకం చేయగల ఏకైక అభ్యర్థిగా పరిగణించబడ్డారు. బానిసత్వ ప్రశ్నకు తుది పరిష్కారంగా రాజీని ఆమోదించే పార్టీ వేదికను సమావేశం ఆమోదించిన తర్వాత ఫిల్మోరు ఉపసంహరించుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. తన మద్దతుదారులలో చాలామంది వెబ్‌స్టరు‌ను అంగీకరించలేరని ఆయన చర్య స్కాటు‌ను నామినేటు చేస్తుందని ఆయన కనుగొన్నాడు. జూన్ 19 శనివారం వరకు సమావేశం నిలిచిపోయింది. మొత్తం 46 బ్యాలెట్లు తీసుకోబడ్డాయి. ప్రతినిధులు సోమవారం వరకు వాయిదా పడ్డారు. పార్టీ నాయకులు ఫిల్మోరు, వెబ్‌స్టరు‌లకు ఒక ఒప్పందాన్ని ప్రతిపాదించారు: తరువాతి అనేక బ్యాలెట్లలో ఆయన ఓట్ల మొత్తాన్ని పెంచగలిగితే తగినంత ఫిల్మోరు మద్దతుదారులు ఆయనను అగ్రస్థానంలో ఉంచడానికి ముందుకు వస్తారు. లేకపోతే, వెబ్‌స్టరు ఫిల్మోరు‌కు అనుకూలంగా ఉపసంహరించుకుంటాడు. అధ్యక్షుడు త్వరగా అంగీకరించాడు కానీ వెబ్స్టరు సోమవారం ఉదయం వరకు అలా చేయలేదు. 48వ బ్యాలెటు‌లో వెబ్‌స్టరు ప్రతినిధులు స్కాటు‌కు ఫిరాయించడం ప్రారంభించారు. జనరలు 53వ బ్యాలెటు‌లో నామినేషను‌ను పొందాడు. కార్యదర్శి రాజీనామాను తిరస్కరించిన ఫిల్మోరు కంటే వెబ్‌స్టరు ఫలితం మీద చాలా అసంతృప్తి చెందాడు. దక్షిణాదిలోని చాలా మంది, శాంతియుత ఖండన వాణిజ్యం మీద ఆధారపడిన ఉత్తరాది వారి ఓట్లు లేకుండా నవంబరు‌లో స్కాటు‌ను పియర్సు సులభంగా ఓడించాడు. విగ్సు ఫిల్మోరు‌తో చాలా మెరుగ్గా రాణించి ఉండవచ్చని స్మితు సూచించాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=244–247}}

ఫిల్మోరు పదవీకాలం చివరి నెలలు అసమానంగా ఉన్నాయి. వెబ్‌స్టరు 1852 అక్టోబరులో మరణించాడు. కానీ తన చివరి అనారోగ్యం సమయంలో ఫిల్మోరు ఎటువంటి సంఘటన లేకుండా తన సొంత విదేశాంగ కార్యదర్శిగా సమర్థవంతంగా వ్యవహరించాడు. ఎవెరెటు వెబ్‌స్టరు స్థానంలోకి సమర్ధవంతంగా అడుగుపెట్టాడు. డిసెంబరు‌లో తన చివరి వార్షిక సందేశంలో ఫిల్మోరు ‌ కాంగ్రెసు‌కు బానిసత్వం మీద ఉపన్యాసం ఇవ్వాలని అనుకున్నాడు కానీ ఆయన మంత్రివర్గం దాని గురించి చర్చించింది. దేశం శ్రేయస్సును ఎత్తి చూపడం, సేవ చేసే అవకాశం కోసం కృతజ్ఞతను వ్యక్తం చేయడంతో ఆయన సంతృప్తి చెందాడు. కాంగ్రెసు కుంటి-డక్ సెషను‌లో బానిసత్వం గురించి చాలా తక్కువ చర్చ జరిగింది. ఫిల్మోరు 1853 మార్చి 4న పదవీ విరమణ చేశాడు. ఆయన తర్వాత పియర్సు వచ్చాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=247–249}}
==ప్రెసిడెన్సీ తర్వాత (1853–1874)==
===వ్యక్తిగత విషాదాలు===
స్వతంత్ర సంపద లేదా భూమి ఆస్తి లేకుండా వ్యక్తిగత జీవితానికి తిరిగి వచ్చిన మొదటి అధ్యక్షుడు ఫిల్మోరు. ఊహించినంత పెన్షను లేకపోవడంతో ఆయన జీవనోపాధి పొందవలసి వచ్చింది. అది తన పూర్వ పదవి గౌరవాన్ని నిలబెట్టే విధంగా ఉండాలని భావించాడు. న్యూయార్కు ఉన్నత న్యాయస్థానాలలో న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీసు చేయడం సముచితమని ఆయన స్నేహితుడు జడ్జి హాల్ ఆయనకు హామీ ఇచ్చాడు. ఫిల్మోరు అలాగే అనుకున్నాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=5726–5745}} ఫిల్మోర్సు వైటు హౌసు నుండి బయలుదేరిన తర్వాత దక్షిణాది పర్యటనను ప్లాను చేసుకున్నారు. కానీ అధ్యక్షుడు పియర్సు పదవీ స్వీకారోత్సవంలో అబిగైలు జలుబు చేసి, న్యుమోనియా బారిన పడి 1853 మార్చి 30న వాషింగ్టను‌లో మరణించింది. విచారంగా ఉన్న ఫిల్మోరు ఖననం కోసం బఫెలోకు తిరిగి వచ్చాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=5858–5865}} ఆయన దుఃఖంలో ఉండటం ఆయన సామాజిక కార్యకలాపాలను పరిమితం చేసింది. ఆయన తన పెట్టుబడుల నుండి వచ్చే ఆదాయంతో జీవితాలను గడిపాడు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6025–6031}} 1854 జూలై 26న ఆయన ఏకైక కుమార్తె మేరీ [[కలరా]]తో మరణించినప్పుడు ఆయన మళ్ళీ మరణించాడు.&lt;ref&gt;మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్, రచయిత, ఫ్రాంక్ హెచ్. సెవెరెన్స్, ఎడిటర్, [https://books.google.com/books?id=fTAOAAAAIAAJ&amp;pg=PA25 మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ పేపర్స్] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20161117134504/https://books.google.com/books?id=fTAOAAAAIAJ&amp;pg=PA25 | date=November 17, 2016 }}, వాల్యూమ్ X, 1907, పేజీ 25.&lt;/ref&gt;

===తదుపరి రాజకీయ కార్యకలాపాలు===
మాజీ అధ్యక్షుడు 1854 ప్రారంభంలో సెనేటరు డగ్లసు కాన్సాసు–నెబ్రాస్కా బిల్లు మీద చర్చగా తన ఏకాంత జీవితాన్ని ముగించారు. దేశాన్ని ఇరకాటంలో పడేసింది. ఈ బిల్లు లూసియానా పర్చేజు ఉత్తర భాగాన్ని 1820 మిస్సౌరీ రాజీ కింద బానిసత్వం మీద ఉత్తర పరిమితిని పరిష్కరించడానికి, ముగించడానికి తెరుస్తుంది. ఫిల్మోరు చాలా మంది మద్దతుదారులను నిలుపుకున్నాడు. రాజకీయేతర జాతీయ పర్యటనను ప్లాను చేశాడు. యూనియను‌ను కాపాడటానికి, అధ్యక్ష పదవికి పోటీలో ఆయనకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అసంతృప్తి చెందిన విగు రాజకీయ నాయకులను ప్రైవేటుగా సమీకరించాడు. ఫిల్మోరు రైలు మార్గాలను తెరవడం, సెనేటరు క్లే సమాధిని సందర్శించడం ద్వారా బహిరంగంగా కనిపించాడు కానీ 1854 శీతాకాలం చివరి, వసంతకాలంలో ప్రజల దృష్టికి వెలుపల రాజకీయ నాయకులను కలిశాడు. {{sfn|రేబ్యాక్|loc=6038–6057}}

అటువంటి పునరాగమనం విగ్ పార్టీ ఆధ్వర్యంలో జరగలేదు. దాని అవశేషాలను పియర్సు మద్దతుతో ఆమోదించిన కాన్సాసు-నెబ్రాస్కా చట్టం ద్వారా విభజించారు. ఉత్తరాన ఉన్న సెవార్డు వంటి బానిసత్వానికి వ్యతిరేకులైన అనేక మంది కొత్త రిపబ్లికను పార్టీ వైపు ఆకర్షితులయ్యారు. కానీ ఫిల్మోరు అక్కడ తనకు నివాసం లేదని భావించాడు. 1850ల ప్రారంభంలో వలసదారుల పట్ల, ముఖ్యంగా ఇటీవల పెద్ద సంఖ్యలో యుఎస్‌కు వచ్చిన కాథలిక్కుల పట్ల గణనీయమైన వ్యతిరేకత ఉండేది. ఆర్డరు ఆఫ్ ది స్టారు స్పాంగిల్డు బ్యానరుతో సహా అనేక స్థానిక సంస్థలు ప్రతిస్పందనగా పుట్టుకొచ్చాయి. 1854 నాటికి ఈ క్రమం అమెరికను పార్టీగా రూపాంతరం చెందింది, దీనిని నో నథింగ్సు అని పిలుస్తారు. దాని ప్రారంభ రోజులలో సభ్యులు దాని అంతర్గత చర్చలను ప్రైవేటు‌గా ఉంచుతామని అడిగితే వాటి గురించి తమకు ఏమీ తెలియదని చెప్పేవారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=5900–5966}}

ఫిల్మోరు &quot;నేషనలు విగు&quot; వర్గం నుండి చాలా మంది 1854 నాటికి నో నథింగ్సు‌లో చేరారు. స్థానికవాదంతో పాటు కారణాలను చేపట్టడానికి సంస్థను ప్రభావితం చేశారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=5952–5959}} 1854 మధ్యంతర ఎన్నికలలో నో నథింగ్సు విజయంతో ఫిల్మోరు ప్రోత్సహించబడ్డాడు. దీనిలో వారు ఈశాన్యంలోని అనేక రాష్ట్రాలలో గెలిచారు. దక్షిణాదిలో బలాన్ని ప్రదర్శించారు. 1855 జనవరిన ఆయన అమెరికను ఎన్నికలలో వలసదారుల ప్రభావం గురించి హెచ్చరించే ఒక లేఖను ప్రచురణ కోసం పంపాడు. ఆయన త్వరలోనే ఆ క్రమంలో చేరాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=252–253}}

ఆ సంవత్సరం తరువాత ఫిల్మోరు విదేశాలకు వెళ్లి, తనకు పదవి లేకపోవడంతో తాను ప్రయాణించవచ్చని బహిరంగంగా ప్రకటించాడు. పర్యటన చేయడం ద్వారా ఆనాటి వివాదాస్పద సమస్యలలో పాల్గొనకుండా ఉండవచ్చని భావించిన రాజకీయ స్నేహితుల సలహా మేరకు ఈ పర్యటన జరిగింది. ఆయన 1855 మార్చి నుండి 1856 జూన్ వరకు ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యంలో గడిపాడు. విక్టోరియా రాణి మాజీ అధ్యక్షుడిని తాను చూసిన అత్యంత అందమైన వ్యక్తిగా పేర్కొన్నారని చెబుతారు. హౌసు ఆఫ్ కామన్సు గ్యాలరీలో వాన్ బ్యూరెను‌తో ఆయన యాదృచ్ఛికంగా కనిపించడం ఎంపి జాన్ బ్రైటు నుండి వ్యాఖ్యను రేకెత్తించింది.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6191–6234}}

డోరోథియా డిక్సు ఆయన కంటే ముందే ఐరోపా‌కు వెళ్లి మానసిక రోగులకు పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికి లాబీయింగు చేశారు. వారు అనేకసార్లు ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు కొనసాగించారు. కలుసుకున్నారు.{{sfn|స్నైడర్|pp=217–218}} రోం‌లో ఫిల్మోరు పోపు పియసుతో ప్రేక్షకులు ఉన్నారు. పియసు‌తో సమావేశం రాజకీయ లాభాలు, నష్టాలను ఆయన జాగ్రత్తగా తూకం వేశారు. పోపు చేతిని మోకరిల్లి ముద్దు పెట్టుకోవలసి ఉంటుందని చెప్పినప్పుడు ఆయన సమావేశం నుండి దాదాపుగా వైదొలిగాడు. దాన్ని నివారించడానికి పియసు సమావేశం అంతటా కూర్చుని ఉన్నాడు.{{sfn|Rayback|loc=6248}}{{sfn|Finkelman|p=132}}

===1856 ప్రచారం===
[[File:Appletons' Donelson Andrew Jackson.jpg|thumb|upright|left|alt= ఆండ్రూ డోనెల్సన్ చిత్రపటం|ఆండ్రూ డోనెల్సను]]
ఫిల్మోరు మిత్రులు అమెరికను పార్టీ మీద పూర్తి నియంత్రణలో ఉన్నారు. ఆయన ఐరోపా‌లో ఉన్నప్పుడు దాని అధ్యక్ష నామినేషను పొందేలా ఏర్పాట్లు చేశాయి. నో నథింగు కన్వెన్షను ఫిల్మోరు రన్నింగు మేటు‌ను ఎంచుకుంది: కెంటుకీకి చెందిన ఆండ్రూ డోనెల్సను, వివాహం ద్వారా మేనల్లుడు, ఒకప్పుడు అధ్యక్షుడు జాక్సన్ వార్డు. ఫిల్మోరు 1856 జూన్లో న్యూయార్కు నగరంలో జరిగిన భారీ రిసెప్షను‌కు రావడంతో ప్రారంభించి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా బఫెలోకు కొనసాగి, వరుస స్వాగత కార్యక్రమాలలో మాట్లాడటం ద్వారా జరుపుకునే తిరిగి వచ్చాడు. ఈ ప్రసంగాలను ప్రచార ప్రసంగాలుగా కాకుండా ఆయన రిసెప్షను‌కు కృతజ్ఞతా వ్యక్తీకరణలుగా చిత్రీకరించారు. వీటిని అధ్యక్ష పదవి ఆశించే వ్యక్తి చేస్తే అవి చట్టవిరుద్ధమైన పదవీ విరమణగా పరిగణించవచ్చు. దక్షిణాదిలో మద్దతు లేని రిపబ్లికను అభ్యర్థి, మాజీ కాలిఫోర్నియా సెనేటరు జాన్ సి. ఫ్రెమాంటును ఎన్నుకోవడం అంతర్యుద్ధానికి దారితీస్తుందని ఫిల్మోరు హెచ్చరించారు. ఫిల్మోరు, డెమొక్రాటికు అభ్యర్థి, మాజీ పెన్సిల్వేనియా సెనేటరు [[జేమ్స్ బుకానన్]] ఇద్దరూ బానిసత్వం ప్రధానంగా రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన విషయం, సమాఖ్య ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన విషయం కాదని అంగీకరించారు. ఫిల్మోరు వలసల సమస్య గురించి చాలా అరుదుగా మాట్లాడాడు. సెక్షనలు విభజన మీద దృష్టి పెట్టాడు. యూనియను‌ను కాపాడాలని కోరాడు.{{sfn|Scarry|loc=6650–6699}}{{sfn|Rayback|loc=6326–6411}}
[[File:ElectoralCollege1856.svg|thumb|alt=1856 ఎన్నికల ఫలితాలను చూపించే మ్యాప్|ఫిల్మోర్ మేరీల్యాండ్ (పింక్) మాత్రమే గెలిచాడు.]]

ఫిల్మోరు బఫెలోలో ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, ప్రసంగాలు చేయడానికి ఆయనకు ఎటువంటి కారణం లేదు. ఆఆయన ప్రచారం 1856 వేసవి శరదృతువులో స్తబ్దుగా ఉంది. వీడ్ వంటి విగ్సు‌గా ఉన్న రాజకీయ ఫిక్సర్లు రిపబ్లికను పార్టీలో చేరడానికి మొగ్గు చూపారు. నో నథింగ్సు‌కు నేటివిజం తప్ప మరేమీ అమ్మడంలో అనుభవం లేదు. దీని ప్రకారం, ఫిల్మోరు యూనియను అనుకూల వైఖరి ఎక్కువగా వినబడలేదు. దక్షిణాది ఫిల్మోరు పట్ల స్నేహపూర్వకంగా ఉన్నప్పటికీ, ఫ్రెమోంటు విజయం విభజనకు దారితీస్తుందని చాలా మంది భయపడ్డారు. ఫిల్మోరు పట్ల సానుభూతి చూపిన కొందరు ఫ్రెమోంటు వ్యతిరేక ఓటు చీలిపోతుందనే భయంతో బుకానను శిబిరంలోకి వెళ్లారు. {{sfn|రేబ్యాక్|loc=6398–6458}} 1856 నాటి సంఘటనలు, కాన్సాసు భూభాగంలో సంఘర్షణ, సెనేటు అంతస్తులో చార్లెసు సమ్నరు‌ మీద లాఠీచార్జితో సహా, దేశాన్ని ధ్రువీకరించాయని, ఫిల్మోరు మితవాద వైఖరిని వాడుకలో లేకుండా చేశాయని స్కార్రీ సూచించారు. {{sfn|స్కారీ|loc=6918}}

బుకానను 1,836,072 ఓట్లు (45.3%), 174 ఎలక్టోరల్ ఓట్లతో గెలిచాడు, ఫ్రెమోంటు 1,342,345 ఓట్లు (33.1%), 114 ఎలక్టోరలు ఓట్లతో గెలిచాడు. ఫిల్మోరు, డోనెల్సను 873,053 ఓట్లు (21.6%) గెలుచుకుని మూడవ స్థానంలో నిలిచారు, మేరీల్యాండు రాష్ట్రం, దాని ఎనిమిది ఎలక్టోరలు ఓట్లను కలిగి ఉన్నారు.{{efn|ఫిల్మోర్ ఎలక్టోరల్ ఓట్లను పొందిన మొదటి మాజీ అధ్యక్షుడయ్యాడు, తరువాత ఈ ప్రత్యేకతలో గ్రోవరు క్లీవ్‌ల్యాండు (1892), థియోడరు రూజ్వెల్టు (1912), [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]] (2024) కూడా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.infoplease.com/ipa/A0781450.html | access-date=January 11, 2017 | publisher=infoplease.com | title=అధ్యక్ష ఎన్నికలు, 1789–2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170208012321/http://www.infoplease.com/ipa/A0781450.html | archive-date=February 8, 2017 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} అనేక దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో అమెరికను పార్టీ టికెట్టు తృటిలో ఓడిపోయింది: లూసియానా, కెంటుకీ, టేనస్సీలలో 8,000 కంటే తక్కువ ఓట్ల మార్పు ఎన్నికలను ప్రతినిధుల సభకు విసిరివేసేది, అక్కడ విభాగాల విభజన ఫలితాన్ని అనిశ్చితంగా చేసి ఉండేది.{{sfn|Rayback|loc=6458–6473}}

చరిత్రకారుడు అల్లను నెవిన్సు ఫిల్మోరు నో నథింగు లేదా నేటివిస్టు కాదని రాశాడు. నామినేషను వచ్చినప్పుడు ఫిల్మోరు దేశం వెలుపల ఉన్నాడని పోటీ చేయడం గురించి ఆయనతో సంప్రదించలేదని మద్దతుగా అందిస్తున్నాడు. &quot;అమెరికను సిద్ధాంతాలకు ఆయన తన మాట లేదా వ్రాతపూర్వక సూచన ఇవ్వలేదు&quot; అని నెవిన్సు ఫిల్మోరు గురించి రాశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| first=Allan | last=Nevins | author-link=Allan Nevins | title=Ordeal of the Union: A House Dividing 1852–1857 | url=https://archive.org/details/ordealofunion0001alla_b8z8 | publisher=[[Charles Scribner's Sons]] | location=New York City | date=1947 | page=[https://archive.org/details/ordealofunion0001alla_b8z8/page/466 467]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| first=William E. | last=Gienapp | title=The Origins of the Republican Party, 1852–1856 | url=https://archive.org/details/originsofrepubli0000gien | date=1987 | page=260n}}&lt;/ref&gt; కానీ ఫిల్మోరు 1855 లేఖ ఎన్నికలలో వలసదారుల ప్రభావాన్ని స్పష్టంగా ఖండిస్తుంది.{{sfn|Smith|pp=252–253}} ఫిల్మోరు అమెరికను పార్టీ &quot;ఏకైక ఆశ&quot; అని అన్నారు &quot;నిరంతర, అపసవ్య బానిసత్వ ఆందోళనను విస్మరించే నిజమైన జాతీయ పార్టీ ఇది.&quot;{{sfn|అమెరికన్ నేషనల్ బయోగ్రఫీ}}

===పునర్వివాహం, తరువాతి జీవితం - మరణం===
[[File:Caroline Carmichael McIntosh Fillmore (1865) (cropped).jpg|thumb|left|upright|alt= సూటిగా చూస్తున్న కరోలిన్ ఫిల్‌మోర్ చిత్రం|కరోలిను ఫిల్మోరు సిర్కా 1865]]
1856లో తన ఓటమితో తన రాజకీయ జీవితం ముగిసినట్లు ఫిల్మోరు భావించాడు. ఆయన మళ్ళీ న్యాయవాద వృత్తికి తిరిగి రావడానికి ఆటంకం కలిగించినట్లు భావించాడు. అయితే 1858 ఫిబ్రవరి 10న ఆయన కరోలిను మెక్‌ఇంతోషు అనే సంపన్న వితంతువును వివాహం చేసుకున్నప్పుడు ఆయన ఆర్థిక చింతలు తొలగిపోయాయి. వారి మొత్తం సంపద బఫెలోలోని నయాగరా స్క్వేరులో ఒక పెద్ద ఇంటిని కొనుగోలు చేయడానికి వీలు కల్పించింది. అక్కడ వారు తన జీవితాంతం నివసించారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6476–6518}} అక్కడ ఫిల్మోర్సు వినోదం దాతృత్వానికి తమను తాము అంకితం చేసుకున్నారు. చరిత్రకారుడు స్మితు ప్రకారం &quot;వారు దాదాపు ప్రతి ఊహించదగిన కారణానికి ఉదారంగా మద్దతు ఇచ్చారు.&quot;{{sfn|Smith|pp=254–255}} వీటిలో బఫెలో జనరలు హాస్పిటలు ఉంది. దీనిని ఆయన కనుగొనడంలో సహాయం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Hospital History | url=https://www.kaleidahealth.org/bgmc/visitors/history.asp | publisher=[[Kaleida Health]] | access-date=December 31, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161202172851/https://www.kaleidahealth.org/bgmc/visitors/history.asp | archive-date=December 2, 2016 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
[[File:Millard Fillmore. Waist length, seated - NARA - 530497.jpg| thumb|left|alt=నడుము నుండి పైకి ఫిల్మోరు ఛాయాచిత్రం|అంతర్యుద్ధం సమయంలో ఫిల్మోరు]]

1860 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో ఫిల్మోరు డెమొక్రాటికు అభ్యర్థులలో ఒకరైన సెనేటరు డగ్లసు‌కు ఓటు వేశారు. రిపబ్లికను అభ్యర్థి, మాజీ ఇల్లినాయిసు ప్రతినిధి [[అబ్రహం లింకన్]] ఎన్నికైన ఓటింగు తర్వాత చాలామంది ఫిల్మోరు అభిప్రాయాలను వెతికారు. కానీ ఆ తర్వాత వచ్చిన వేర్పాటు సంక్షోభంలో పాల్గొనడానికి ఆయన నిరాకరించాడు. తనకు ప్రభావం లేదని భావించాడు.{{sfn|Scarry|loc=7285–7297}} రాష్ట్రాలు యూనియను‌ను విడిచిపెట్టినప్పుడు [[జేమ్స్ బుకానన్ (యుఎస్ అధ్యక్షుడు)]]&lt;nowiki/&gt;బుకానను నిష్క్రియాత్మకతను ఆయన ఖండించారు. సమాఖ్య ప్రభుత్వం ఒక రాష్ట్రాన్ని బలవంతం చేయలేకపోయినా వేర్పాటును సమర్థించే వారిని దేశద్రోహులుగా పరిగణించాలని రాశారు. లింకను తన ప్రమాణ స్వీకారానికి బఫెలోకు వచ్చినప్పుడు, ఫిల్మోరు ఆయనను స్వీకరించడానికి ఎంపిక చేసిన కమిటీకి నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన భవనంలో ఆయనకు ఆతిథ్యం ఇచ్చి చర్చికి తీసుకెళ్లాడు. అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత, యూనియను‌ను కాపాడుకోవడానికి లింకను చేసిన ప్రయత్నాలకు ఫిల్మోరు మద్దతు ఇచ్చాడు.{{sfn|Rayback|loc=6578–6600}} ఆయన అప్‌స్టేటు న్యూయార్కు నుండి 45 ఏళ్లు పైబడిన హోం గార్డుల దళమైన యూనియను కాంటినెంటల్సుకు నాయకత్వం వహించాడు. కెనడా నుండి కాన్ఫెడరేటు దాడి జరిగినప్పుడు బఫెలో ప్రాంతాన్ని రక్షించడానికి కాంటినెంటల్సు శిక్షణ పొందాయి. వారు కవాతులు, అంత్యక్రియలు, ఇతర కార్యక్రమాలలో సైనిక కసరత్తులు, ఉత్సవ కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. బఫెలోలో లింకను అంత్యక్రియల రైలును యూనియను కాంటినెంటల్సు కాపలాగా ఉంచాయి. యుద్ధం తర్వాత వారు కార్యకలాపాలను కొనసాగించారు. ఫిల్మోరు దాదాపు తన మరణం వరకు వారితో చురుకుగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book| publisher=[[Buffalo Historical Society]] | url=https://books.google.com/books?id=7NdYAAAAMAAJ&amp;pg=RA5-PA72 | title=ప్రొసీడింగ్స్, వాల్యూమ్‌లు 23–37 | year=1885 | page=72 | access-date=June 27, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150407012628/http://books.google.com/books?id=7NdYAAAAMAAJ&amp;pg=RA5-PA72 | archive-date=April 7, 2015 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{sfn|స్మిత్|pp=264–265}}

యుద్ధ ప్రయత్నంలో ఫిల్మోరు ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పటికీ ఆయన 1864 ప్రారంభంలో యుద్ధం తర్వాత దక్షిణాది పట్ల ఉదారత కోసం పిలుపునిస్తూ ఒక ప్రసంగం చేశాడు. దాని ఆర్థిక, రక్తపాత నష్టాన్ని లెక్కించాడు. లింకను పరిపాలన ఈ ప్రసంగాన్ని ఎన్నికల సంవత్సరంలో సహించలేని దాడిగా భావించింది. ఫిల్మోరు‌ను అనేక వార్తాపత్రికలు విమర్శించాయి. కాపర్హెడు, ఒక దేశద్రోహిగా కూడా అభివర్ణించాయి. దీని వలన అనేక వర్గాలలో ఫిల్మోరు పట్ల శాశ్వత ద్వేషం ఏర్పడింది.{{sfn|Rayback|loc=6667–6706}}

1864 అధ్యక్ష ఎన్నికలులో ఫిల్మోరు డెమొక్రాటికు అభ్యర్థి జార్జి బి. మెక్‌క్లెల్లనుకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఎందుకంటే పోరాటాన్ని వెంటనే నిలిపివేయడం, విడిపోయిన రాష్ట్రాలు బానిసత్వంతో తిరిగి రావడానికి అనుమతించడం అనే డెమొక్రాటికు పార్టీ ప్రణాళిక యూనియను‌ను పునరుద్ధరించడానికి ఉత్తమ అవకాశం అని ఆయన విశ్వసించారు.&lt;ref&gt;నీల్ ఎ. హామిల్టన్, [https://books.google.com/books?id=hikn4BGc2nUC&amp;pg=PA111 ''అధ్యక్షులు: ఒక జీవిత చరిత్ర నిఘంటువు''] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20161117140623/https://books.google.com/books?id=hikn4BGc2nUC&amp;pg=PA111 | date=November 17, 2016 }}, 2010, పేజీ 111.&lt;/ref&gt; 1865 ఏప్రిల్‌లో [[అబ్రహం లింకన్ | అబ్రహం లింకన్ హత్య]] తర్వాత ఫిల్మోరు ఇంటి మీద నల్ల సిరా చల్లారు ఎందుకంటే అది ఇతరుల మాదిరిగా దుఃఖంతో కప్పబడి లేదు. ఫిల్మోరు ఆ సమయంలో పట్టణం వెలుపల ఉన్నట్లుగా కనిపించాడు. ఆయన తిరిగి వచ్చిన తర్వాత కిటికీలకు నల్లటి తెరలు వేశాడు. ఆయన బఫెలో ప్రముఖ పౌరుడిగా తన స్థానాన్ని నిలుపుకున్నాడు. లింకను అంత్యక్రియల రైలు బఫెలో గుండా వెళుతున్నప్పుడు మృతదేహాన్ని తీసుకెళ్లడానికి ఎంపిక చేయబడిన వారిలో ఆయన ఒకడు. కానీ చాలా మంది ఆయన యుద్ధ సమయ స్థానాల కోసం అతని మీద కోపంగా ఉన్నారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6706}} ఫిల్మోరు అధ్యక్షుడు [[ఆండ్రూ జాన్సన్]] పునర్నిర్మాణం విధానాలకు మద్దతు ఇచ్చాడు ఎందుకంటే ఆయన దేశాన్ని వీలైనంత త్వరగా సమన్వయం చేసుకోవాలని భావించాడు.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|p=154}} ఆయన తన ఎక్కువ సమయాన్ని పౌర కార్యకలాపాలకు కేటాయించాడు. బఫెలోకు శాశ్వత ఆర్ట్ గ్యాలరీ (బఫెలో ఫైను ఆర్ట్సు అకాడమీ) ఉన్న మూడవ అమెరికను నగరంగా అవతరించడానికి ఆయన సహాయం చేశారు. .{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6783–6790}}

యాంకరు మరణం ఫిల్మోరు ‌తన జీవితాంతం వరకు మంచి ఆరోగ్యంతో ఉన్నాడు. 1874 ఫిబ్రవరిలో ఆయనకు స్ట్రోకు వచ్చింది. రెండవ స్ట్రోకు తర్వాత మార్చి 8న 74 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు. రెండు రోజుల తర్వాత, వందలాది మందితో కూడిన అంత్యక్రియల ఊరేగింపు తర్వాత ఆయనను బఫెలోలోని ఫారెస్టు లాన్ శ్మశానవాటికలో ఖననం చేశారు.{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6930–6946}}
==లెగసీ - చారిత్రక వీక్షణ==
[[File:Millard Fillmore $1 Presidential Coin obverse sketch.jpg|thumb|upright|alt= మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ అధ్యక్ష డాలరు నాణెం ఆబ్వర్సు వైపు స్కెచు|2010 ప్రెసిడెన్షియలు డాలరు]]
ఫిల్మోరు అనేది చరిత్రకారులు, రాజకీయ శాస్త్రవేత్తలచే ర్యాంకు చేయబడింది చెత్త యుఎస్ అధ్యక్షులలో ఒకరిగా.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book| last=బెల్టన్ | first=రోషుండా | chapter-url=https://books.google.com/books?id=00qyDwAAQBAJ&amp;pg=PA402 | title=అమెరికన్ చరిత్రలో అధ్యక్షులు, అధ్యక్షతలు: ఒక సామాజిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక ఎన్‌సైక్లోపీడియా పత్ర సేకరణ | date=2019 | publisher=ABC-CLIO | isbn=978-1-4408-6591-6 | editor-last=Girard | editor-first=Jolyon P. | chapter=Millard Fillmore (1800–1874)}}&lt;/ref&gt; బానిసత్వం వంటి ప్రధాన రాజకీయ సమస్యలను ఆయన నిర్వహించడం వల్ల చాలా మంది చరిత్రకారులు ఆయనను బలహీనంగా అసమర్థుడిగా అభివర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; జీవిత చరిత్ర రచయిత స్కార్రీ ప్రకారం: &quot;యునైటెడు స్టేట్సు అధ్యక్షుడు ఎవరూ... మిల్లార్డు ఫిల్మోరు లాగా ఎగతాళికి గురికాలేదు.&quot;{{sfn|Scarry|loc=8151}} అంతర్యుద్ధానికి ముందు పనిచేసిన అధ్యక్షులను నాయకత్వం లేకపోవడం వల్ల కించపరిచే ధోరణికి ఈ దుర్వినియోగాన్ని స్కార్రీ ఆపాదించాడు. ఉదాహరణకు, అధ్యక్షుడు [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమాన్]] తరువాత &quot;ఫిల్మోరు‌ను బలహీనమైన, అల్పమైన బొటనవేలు తిప్పే వ్యక్తిగా, ఎవరినీ కించపరచని వ్యక్తిగా&quot;, యుద్ధానికి పాక్షికంగా బాధ్యత వహించాడని వర్ణించారు.{{sfn|Scarry|loc=8157–8161}}

ఫిల్మోరు పేరు జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో సులభంగా మరచిపోయే, అసంభవమైన అధ్యక్షులకు ఒక ఉపమానంగా మారింది.&lt;ref name = &quot;bostonglobe&quot;&gt;{{Cite web | url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2017/02/19/millard-fillmore-was-deservely-forgotten-but-his-politics-sound-familiar/GVaVlSTgOc4wtSYe5DV5KN/story.html | title=మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్‌ను మరచిపోవడానికి అర్హత ఉంది, కానీ అతని రాజకీయాలు సుపరిచితం | first=Jeff | last=Jacoby | work=The Boston Globe | date=February 18, 2017 | access-date=మార్చి 3, 2021 }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2010లో అన్నా ప్రియరు ''ది వాల్ స్ట్రీటు జర్నలు''లో ఫిల్మోరు అనే పేరు సామాన్యతను సూచిస్తుందని రాశారు.&lt;ref name=&quot;wsj&quot; /&gt; మరొక ఫిల్మోరు జీవిత చరిత్ర రచయిత ఫింకెల్మాను, &quot;యుగంలోని కేంద్ర సమస్యల మీద ఆయన దృష్టి మృదువుగా ఉంది. ఆయన వారసత్వం అధ్వాన్నంగా ఉంది{{spaces}}... చివరికి ఫిల్మోరు ఎల్లప్పుడూ గొప్ప నైతిక, రాజకీయ సమస్యలలో తప్పు వైపు ఉండేవాడు&quot; అని వ్యాఖ్యానించారు.{{sfn|ఫింకెల్మాన్|p=137}} కానీ రేబ్యాకు &quot;యూనియను‌ను సమర్థించిన వెచ్చదనం, జ్ఞానం&quot;ను ప్రశంసించాడు,{{sfn|రేబ్యాక్|loc=6953}} స్మితు ఫిల్మోరు‌ను &quot;మనస్సాక్షికి కట్టుబడిన అధ్యక్షుడు&quot;గా గుర్తించాడు. ఆయన తన వ్యక్తిగత ప్రాధాన్యతల ఆధారంగా పరిపాలించడానికి బదులుగా 1850 ఫ్యుజిటివు స్లేవు చట్టాన్ని అమలు చేయడం ద్వారా తన ప్రమాణ స్వీకారాన్ని గౌరవించాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=257, 260}} స్టీవెను జి. కాలాబ్రేసి, క్రిస్టోఫరు ఎస్. యూ, అధ్యక్ష అధికారం గురించి వారి అధ్యయనంలో ఫిల్మోరు‌ను &quot;మంచి, చెడు కోసం యునైటెడు స్టేట్సు చట్టాలను నమ్మకమైన అమలుదారుడు{{snd}}&quot;గా భావిస్తారు.{{sfn|కాలాబ్రేసి &amp; యూ|p=151}} కానీ స్మితు అభిప్రాయం ప్రకారం చట్టం అమలు ఫిల్మోరు‌కు అనర్హమైన దక్షిణాది అనుకూల ఖ్యాతిని ఇచ్చింది. &quot;రాజీకి మద్దతు ఇచ్చినందుకు ఆయనకు అధిక మార్కులు ఇచ్చిన వారు కూడా దాదాపు అయిష్టంగానే అలా చేశారు. బహుశా 1856లో ఆయన నో-నథింగు అభ్యర్థిత్వం వల్ల కావచ్చు&quot; కాబట్టి చరిత్రలో ఫిల్మోరు స్థానం దెబ్బతింది. {{sfn|స్మిత్|pp=260–261}} ఫిల్మోరు నో నథింగ్సు‌తో అనుబంధం పునరాలోచనలో చాలా అధ్వాన్నంగా కనిపిస్తుందని {{sfn|స్మిత్|pp=252–253}} ఎన్నికలలో వలస ప్రభావం గురించి భయాన్ని రేకెత్తించిన 1855 లేఖ ఉన్నప్పటికీ ({{sfn|స్మిత్|pp=252–253}} (ఎన్నికలలో వలస ప్రభావం గురించి భయాన్ని రేకెత్తించిన 1855 లేఖ ఉన్నప్పటికీ) ఫిల్మోరు నేటివిజం ద్వారా ప్రేరేపించబడలేదని స్మితు వాదించాడు.. {{sfn|స్మిత్|pp=252–253}}

[[File:Fillmore Gravesite, Buffalo, NY.jpg|thumb|upright|alt= ఫిల్మోరు సమాధిని గుర్తించే పింక్ ఒబెలిస్కు ఛాయాచిత్రం|[[గేదె]] ఫారెస్టు లాన్ శ్మశానవాటిక]]

సంభావ్య సమస్యలను నివారించడంలో ఫిల్మోరు పరిపాలన సామర్థ్యం చాలా తరచుగా విస్మరించబడుతుందని బెన్సను లీ గ్రేసను సూచిస్తున్నారు. మెక్సికో మీద ఫిల్మోరు నిరంతరం దృష్టి పెట్టడం వల్ల మెక్సికను-అమెరికను యుద్ధం తిరిగి ప్రారంభం కాకుండా నివారించబడింది. గాడ్సు‌డెను ఒప్పందానికి పునాది వేసింది.{{sfn|గ్రేసన్|p=120}} ఫిల్మోరు పరిపాలన టేలరు పరిపాలన నుండి మిగిలిపోయిన పోర్చుగలు‌తో వివాదాన్ని కూడా పరిష్కరించింది, {{sfn|గ్రేసన్|p=83}} గ్వానో దీవులు మీద పెరూతో ఉన్న విభేదాలను చక్కదిద్దింది. క్యూబా మీద బ్రిటను, ఫ్రాన్సు, స్పెయిను లతో వివాదాలను శాంతియుతంగా పరిష్కరించింది. ఇవన్నీ యుఎస్ యుద్ధానికి వెళ్లకుండా లేదా ఓటమి పాలవకుండానే.{{sfn|గ్రేసన్|pp=103–109}} 1850 సంక్షోభ సమయంలో న్యూ మెక్సికోలో టెక్సాసు ఆశయాలకు వ్యతిరేకంగా ఫిల్మోరు దృఢంగా నిలబడటాన్ని గ్రేసను కూడా ప్రశంసించాడు.{{sfn|స్మిత్|pp=288–289}} ఫ్రెడు I. గ్రీన్‌స్టెయిను డేల్ ఆండర్సను ఫిల్మోరు తన పదవిలో ఉన్న తొలి నెలల్లో ఆయన సంకల్పానికి ప్రశంసించారు. ఫిల్మోరు గమనించండి. &quot;సాధారణంగా నిష్కపటమైన, చప్పగా, సాంప్రదాయికంగా వర్ణించబడతారు. కానీ అలాంటి పదాలు టెక్సాసు-న్యూ మెక్సికో సరిహద్దు సంక్షోభాన్ని ఆయన నిర్వహించడం టేలరు మొత్తం మంత్రివర్గాన్ని భర్తీ చేయాలనే నిర్ణయం 1850 రాజీని ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో ఆయన ప్రభావాన్ని తక్కువగా అంచనా వేస్తాయి.&quot;{{sfn|గ్రీన్‌స్టెయిన్ &amp; ఆండర్సన్|p=55}} రాజకీయ శాస్త్రవేత్త జేమ్సు ఇ. కాంపు‌బెలు ఫిల్మోరు ‌వారసత్వాన్ని సమర్థిస్తూ, &quot;చరిత్రకారులు ఆయనను తక్కువ అంచనా వేశారు. ఆయనను విమర్శించేవారు అన్యాయంగా ఆయనను దూషించారు. ఆయన గౌరవప్రదంగా సేవ చేసిన సంస్థలు ఆయనను అగౌరవపరిచాయి&quot; అని వ్రాస్తున్నారు. 1850 నాటి రాజీ &quot;దేశానికి, బానిసత్వ వ్యతిరేక కారణంకి హాని కంటే ఎక్కువ మేలు చేసింది&quot; అని కాంప్బెలు వాదిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news | last=Campbell | first=James E. | title=Millard Fillmore విజయాలను జరుపుకోవాలి, దూషించకూడదు | url=https://buffalonews.com/opinion/millard-fillmores-achievements-should-be-celebrated-not-vilified/article_17b4e330-faa7-11ea-a4bf-c72d0e89f04c.html | access-date=August 18, 2022 | newspaper=[[The Buffalo News]] | date=September 19, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251123131704/https://buffalonews.com/opinion/millard-fillmores-achievements-should-be-celebrated-not-vilified/article_17b4e330-faa7-11ea-a4bf-c72d0e89f04c.html | archive-date=2025-11-23 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఫిల్మోరు, ఆయన భార్య అబిగైలు మొదటి వైటు హౌసు లైబ్రరీని స్థాపించారు.&lt;ref name = &quot;abigailfillmore&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=14 | title=ఫస్ట్ లేడీ బయోగ్రఫీ: అబిగైల్ ఫిల్మోర్ | publisher=ది నేషనల్ ఫస్ట్ లేడీస్ లైబ్రరీ | access-date=డిసెంబరు 19, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120509083727/http://www.firstladies.org/biographies/firstladies.aspx?biography=14 | archive-date=మే 9, 2012 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన తూర్పు అరోరా ఇల్లు ఇప్పటికీ ఉంది. ఆయన జన్మస్థలం, బాల్య గృహంలో ఆయన గౌరవించే ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ మిల్లార్డు ఫిల్మోరు మెమోరియలు అసోసియేషను 1963లో ప్రతిరూప లాగ్ క్యాబిను‌ను అంకితం చేసింది.{{sfn|Rayback|loc=8151–8157}} ఒక విగ్రహం ఫిల్మోరు విగ్రహం బఫెలో సిటీ హాలు వెలుపల ఉంది.{{sfn|Scarry|loc=6946–6953}} 2010 ఫిబ్రవరి 18న యునైటెడు స్టేట్సు మింటు ఫిల్మోరు పోలికను కలిగి ఉన్న ప్రెసిడెన్షియలు $1 కాయిను ప్రోగ్రాంలో 13వ నాణెంను విడుదల చేసింది.&lt;ref name = &quot;wsj&quot;&gt;{{Cite web| url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052748703444804575071322401554694 | url-access=subscription | title=నో జోక్: బఫెలో, మొరావియా డ్యూక్ ఇట్ అవుట్ ఓవర్ మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ | author=అన్నా ప్రియర్ | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | date=ఫిబ్రవరి 18, 2010 | access-date=డిసెంబరు 1, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131224101837/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052748703444804575071322401554694 | archive-date=డిసెంబరు 24, 2013 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/indexb821.html?action=MFillmore | title=మిల్లార్డ్ ఫిల్మోర్ ప్రెసిడెన్షియల్ $1 కాయిన్ – 13వ అధ్యక్షుడు, 1850–1853 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ మింట్]] | access-date=డిసెంబరు 1, 2016 | editor-last=స్మిత్ | editor-first=లెస్టర్ | archive-url=https://web.archive.org/web/20161214172854/https://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/indexb821.html?action=MFillmore | archive-date=డిసెంబరు 14, 2016 | url-status=live| ref=none}}&lt;/ref&gt;

వర్జీనియా విశ్వవిద్యాలయం లోని మిల్లరు సెంటరు ఆఫ్ పబ్లికు అఫైర్సు ప్రకారం:&lt;ref&gt;{{Cite web| author=మిల్లర్ సెంటర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ అఫైర్స్, వర్జీనియా విశ్వవిద్యాలయం | title=మిల్లర్డ్ ఫిల్మోర్: ఇంపాక్ట్ అండ్ లెగసీ | access-date=November 19, 2016 | url=http://millercenter.org/president/biography/fillmore-impact-and-legacy | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20161104065756/http://millercenter.org/president/biography/fillmore-impact-and-legacy | archive-date=November 4, 2016 | date=October 4, 2016}}&lt;/ref&gt;
{{Blockquote|ఒక శతాబ్దంన్నర క్రితం సేవలందించిన అధ్యక్షుడి ఏదైనా అంచనాను ఆయనను నివసించిన ఆసక్తికరమైన కాలాల పరిశీలన ద్వారా వక్రీభవనం చేయాలి. ఫిల్మోరు రాజకీయ జీవితం నేడు మనకు తెలిసిన రెండు పార్టీల వ్యవస్థ వైపు కఠినమైన మార్గాన్ని చుట్టుముట్టింది. విగ్సు బానిసత్వ గందరగోళాన్ని తట్టుకుని నిలబడటానికి తగినంత ఐక్యంగా లేరు. అయితే యాంటీ-మాసోనిక్సు, నో-నథింగ్సు వంటి పార్టీలు చాలా తీవ్రవాదులు. అధ్యక్షుడిగా, ఫిల్మోరు పారిపోయిన బానిస చట్టాన్ని అమలు చేయమని ఆదేశించడంలో బానిసత్వ వ్యతిరేక అంశాలకు మద్దతు ఇచ్చినప్పుడు, ఆయన తాను చివరి విగు అధ్యక్షుడని హామీ ఇచ్చాడు. విగ్సుం డెమొక్రాట్ల మొదటి ఆధునిక ద్విపార్టీ వ్యవస్థ 1850ల నాటికి దేశాన్ని రెండుగా విభజించడంలో మాత్రమే విజయం సాధించింది. ఏడు సంవత్సరాల తరువాత, మొదటి రిపబ్లికను అధ్యక్షుడు అబ్రహం లింకను ఎన్నిక అంతర్యుద్ధానికి హామీ ఇచ్చింది.}}

{{noprint|1=&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
File:Millard Fillmore by Bryant Baker.jpg| విగ్రహం బ్రయంటు బేకరు రాసిన బఫెలో సిటీ హాల్, బఫెలో, న్యూయార్కు, 1930
File:Fillmore Home 2.jpg| ఫిల్మోరు తూర్పు అరోరా ఇంటిని మెయిను స్ట్రీటు నుండి తరలించారు.
File:Fillmore House NHL.jpg| ఈ ఇంటిని జాతీయ చారిత్రక మైలురాయిగా గుర్తించారు. 
File:Fillmore DAR.jpg| డాటర్సు ఆఫ్ ది అమెరికను రివల్యూషను (డిఎఆర్) 1931లో ఈ ఫలకాన్ని ఇంటి మీద ఉంచారు..
File:Fillmore plot plaque.jpg| బఫెలోలోని తన ప్లాట్ చుట్టూ ఉన్న గేటుపై ఫిల్మోరు‌కు ఒక స్మారక చిహ్నం
File:Fillmore obelisk detail.jpg| బఫెలోలోని ఫిల్మోరు ఒబెలిస్కు వివరాలు
&lt;/gallery&gt;}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు]]</text>
      <sha1>idr6i4fr0rfoqyxm7didivjapo319y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మండవ జానకిరామయ్య</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466480</id>
    <revision>
      <id>4978049</id>
      <parentid>4926447</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7000" sha1="oyeqx0obdto8465zwgdguuxihkxwlt3" xml:space="preserve">{{Short description|విజయ డెయిరీ మాజీ ఛైర్మన్}}
{{Use dmy dates|date=November 2025}}

{{Infobox person
| name               = మండవ జానకిరామయ్య
| image              = 
| caption            = విజయ డెయిరీ మాజీ ఛైర్మన్ మండవ జానకిరామయ్య
| birth_date         = 1932
| birth_place        = [[మొవ్వ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[భారతదేశం]]
| death_date         = 2025 నవంబర్‌ 6 (వయసు 93)
| death_place        = [[గన్నవరం ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| nationality        = భారతీయుడు
| occupation         = సహకార వ్యవస్థ నాయకుడు
| known_for          = విజయ డెయిరీ అభివృద్ధి
| title              = మాజీ ఛైర్మన్‌, విజయ డెయిరీ
}}

'''మండవ జానకిరామయ్య''' ([[1932]] – [[2025]] నవంబర్‌ 6) భారతదేశానికి చెందిన సహకార వ్యవస్థ నాయకుడు, విజయ డెయిరీ మాజీ ఛైర్మన్‌. ఆయన పాల ఉత్పత్తిదారుల సంక్షేమం కోసం జీవితాంతం కృషి చేసిన నాయకుడిగా ప్రసిద్ధి పొందారు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
మండవ జానకిరామయ్య [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]లోని మొవ్వ గ్రామంలో 1932లో జన్మించారు. చిన్న వయస్సులోనే వ్యవసాయం, పాడి పరిశ్రమల పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. రైతు కుటుంబంలో పుట్టిన ఆయన, గ్రామీణ అభివృద్ధికి కృషి చేయాలని నిర్ణయించారు.

== విజయ డెయిరీతో అనుబంధం ==
ఆయన 1970 దశకంలో విజయ డెయిరీకి అనుబంధమయ్యారు. సంస్థలో సుదీర్ఘంగా పనిచేసి, చివరకు ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆయన నాయకత్వంలో విజయ డెయిరీ ప్రగతి పథంలో సాగింది.
* పాల సేకరణ కేంద్రాలు పెరిగాయి.
* రైతులకు న్యాయమైన ధర లభించేలా చర్యలు తీసుకున్నారు.
* పాడి పరిశ్రమను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేయడంలో ముందుండారు.
* పాల ఉత్పత్తి, మార్కెటింగ్‌, రవాణా రంగాలలో నూతన విధానాలను ప్రవేశపెట్టారు.

సుమారు '''27 సంవత్సరాలు''' విజయ డెయిరీ చైర్మన్‌గా ఆయన సేవలందించారు. ఈ కాలంలో విజయ డెయిరీ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రముఖ సహకార సంస్థగా ఎదిగింది.

== సేవా కార్యక్రమాలు ==
రైతుల సంక్షేమం, పాలు ఉత్పత్తిదారుల ఆదాయం పెంపు కోసం ఆయన అనేక కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. సహకార వ్యవస్థ పట్ల ఆయన విశ్వాసం, ఆచరణలో చూపిన నిబద్ధత ఆయన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా గౌరవనీయుడిని చేసింది.
* పాల రైతుల సంఘాలకు శిక్షణా శిబిరాలు ఏర్పాటు చేశారు.
* మహిళల పాల ఉత్పత్తి సహకార సంఘాలను ప్రోత్సహించారు.
* గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాల పరిశ్రమ ప్రాధాన్యతను తెలియజేశారు.

== మరణం ==
మండవ జానకిరామయ్య 2025 నవంబర్‌ 6న ([[గన్నవరం]] మండలంలోని రుషి వాటిక వృద్ధాశ్రమంలో) తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆయన వయస్సు 93 సంవత్సరాలు. స్వగ్రామమైన మొవ్వలో ఆయన అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు.

== గుర్తింపులు ==
* పాడి పరిశ్రమ అభివృద్ధికి చేసిన సేవలకు రాష్ట్రస్థాయి గుర్తింపులు పొందారు.
* రైతుల పట్ల అంకితభావంతో పనిచేసిన నాయకుడిగా ఆయన్ని గుర్తిస్తారు.
* విజయ డెయిరీ అభివృద్ధిలో ఆయన చేసిన కృషి కారణంగా “డెయిరీ తండ్రి”గా పిలిచేవారు.

== వారసత్వం ==
మండవ జానకిరామయ్య గారి సేవలు పాడి రైతుల మనసుల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి. సహకార విలువలు, గ్రామీణ అభివృద్ధి, రైతు సంక్షేమం పట్ల ఆయన చూపిన తపన తర్వాతి తరాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది.

== మూలాలు ==
* [https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/former-chairman-of-vijaya-dairy-mandava-janakiramaiah-passes-away/1799/125204488 ఈనాడు – Former Chairman of Vijaya Dairy Mandava Janakiramaiah passes away]
* [https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/vijaya-dairy-ex-chairman-mandava-passes-away-1021243 ది హాన్స్ ఇండియా – Vijaya Dairy ex-chairman Mandava passes away]
* [https://www.ap7am.com/tn/847131/mandava-janakiramaiah-former-vijaya-dairy-chairman-passes-away AP7AM – Former Vijaya Dairy Chairman Mandava Janakiramaiah passes away]
{{Authority control}}
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రైతులు]]
[[వర్గం:రైతు నాయకులు]]</text>
      <sha1>oyeqx0obdto8465zwgdguuxihkxwlt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978050</id>
      <parentid>4978049</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6963" sha1="7p478bf94wrkxb7p55c5s92oebw0b2h" xml:space="preserve">{{Short description|విజయ డెయిరీ మాజీ ఛైర్మన్}}

{{Infobox person
| name               = మండవ జానకిరామయ్య
| image              = 
| caption            = విజయ డెయిరీ మాజీ ఛైర్మన్ మండవ జానకిరామయ్య
| birth_date         = 1932
| birth_place        = [[మొవ్వ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[భారతదేశం]]
| death_date         = 2025 నవంబర్‌ 6 (వయసు 93)
| death_place        = [[గన్నవరం ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| nationality        = భారతీయుడు
| occupation         = సహకార వ్యవస్థ నాయకుడు
| known_for          = విజయ డెయిరీ అభివృద్ధి
| title              = మాజీ ఛైర్మన్‌, విజయ డెయిరీ
}}

'''మండవ జానకిరామయ్య''' ([[1932]] – [[2025]] నవంబర్‌ 6) భారతదేశానికి చెందిన సహకార వ్యవస్థ నాయకుడు, విజయ డెయిరీ మాజీ ఛైర్మన్‌. ఆయన పాల ఉత్పత్తిదారుల సంక్షేమం కోసం జీవితాంతం కృషి చేసిన నాయకుడిగా ప్రసిద్ధి పొందారు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
మండవ జానకిరామయ్య [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]లోని మొవ్వ గ్రామంలో 1932లో జన్మించారు. చిన్న వయస్సులోనే వ్యవసాయం, పాడి పరిశ్రమల పట్ల ఆసక్తి కనబరిచారు. రైతు కుటుంబంలో పుట్టిన ఆయన, గ్రామీణ అభివృద్ధికి కృషి చేయాలని నిర్ణయించారు.

== విజయ డెయిరీతో అనుబంధం ==
ఆయన 1970 దశకంలో విజయ డెయిరీకి అనుబంధమయ్యారు. సంస్థలో సుదీర్ఘంగా పనిచేసి, చివరకు ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆయన నాయకత్వంలో విజయ డెయిరీ ప్రగతి పథంలో సాగింది.
* పాల సేకరణ కేంద్రాలు పెరిగాయి.
* రైతులకు న్యాయమైన ధర లభించేలా చర్యలు తీసుకున్నారు.
* పాడి పరిశ్రమను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేయడంలో ముందుండారు.
* పాల ఉత్పత్తి, మార్కెటింగ్‌, రవాణా రంగాలలో నూతన విధానాలను ప్రవేశపెట్టారు.

సుమారు '''27 సంవత్సరాలు''' విజయ డెయిరీ చైర్మన్‌గా ఆయన సేవలందించారు. ఈ కాలంలో విజయ డెయిరీ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రముఖ సహకార సంస్థగా ఎదిగింది.

== సేవా కార్యక్రమాలు ==
రైతుల సంక్షేమం, పాలు ఉత్పత్తిదారుల ఆదాయం పెంపు కోసం ఆయన అనేక కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. సహకార వ్యవస్థ పట్ల ఆయన విశ్వాసం, ఆచరణలో చూపిన నిబద్ధత ఆయన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా గౌరవనీయుడిని చేసింది.
* పాల రైతుల సంఘాలకు శిక్షణా శిబిరాలు ఏర్పాటు చేశారు.
* మహిళల పాల ఉత్పత్తి సహకార సంఘాలను ప్రోత్సహించారు.
* గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పాల పరిశ్రమ ప్రాధాన్యతను తెలియజేశారు.

== మరణం ==
మండవ జానకిరామయ్య 2025 నవంబర్‌ 6న ([[గన్నవరం]] మండలంలోని రుషి వాటిక వృద్ధాశ్రమంలో) తుదిశ్వాస విడిచారు. ఆయన వయస్సు 93 సంవత్సరాలు. స్వగ్రామమైన మొవ్వలో ఆయన అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు.

== గుర్తింపులు ==
* పాడి పరిశ్రమ అభివృద్ధికి చేసిన సేవలకు రాష్ట్రస్థాయి గుర్తింపులు పొందారు.
* రైతుల పట్ల అంకితభావంతో పనిచేసిన నాయకుడిగా ఆయన్ని గుర్తిస్తారు.
* విజయ డెయిరీ అభివృద్ధిలో ఆయన చేసిన కృషి కారణంగా “డెయిరీ తండ్రి”గా పిలిచేవారు.

== వారసత్వం ==
మండవ జానకిరామయ్య గారి సేవలు పాడి రైతుల మనసుల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి. సహకార విలువలు, గ్రామీణ అభివృద్ధి, రైతు సంక్షేమం పట్ల ఆయన చూపిన తపన తర్వాతి తరాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది.

== మూలాలు ==
* [https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/former-chairman-of-vijaya-dairy-mandava-janakiramaiah-passes-away/1799/125204488 ఈనాడు – Former Chairman of Vijaya Dairy Mandava Janakiramaiah passes away]
* [https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/vijaya-dairy-ex-chairman-mandava-passes-away-1021243 ది హాన్స్ ఇండియా – Vijaya Dairy ex-chairman Mandava passes away]
* [https://www.ap7am.com/tn/847131/mandava-janakiramaiah-former-vijaya-dairy-chairman-passes-away AP7AM – Former Vijaya Dairy Chairman Mandava Janakiramaiah passes away]
{{Authority control}}
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రైతులు]]
[[వర్గం:రైతు నాయకులు]]</text>
      <sha1>7p478bf94wrkxb7p55c5s92oebw0b2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476427</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977937</id>
      <parentid>4745817</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వెంకటేశ్వర ఆలయం, తిరుమల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476428</id>
    <redirect title="శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)" />
    <revision>
      <id>4977938</id>
      <parentid>4748380</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>9652</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[తిరుమల]] to [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</comment>
      <origin>4977938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]]</text>
      <sha1>k3otmlg7563rq98e27vzpfbo76mnynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భైరవ దేవాలయాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476607</id>
    <revision>
      <id>4977903</id>
      <parentid>4887151</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43751" sha1="g2a03zc6sf2fwllsc87yhpblf156lre" xml:space="preserve">ఇది భైరవ దేవాలయాల జాబితా.{{Hinduism}}
[[File:Kaal Bhairav and Swet Bhairav.jpg|alt=Kala Bhairav (left) and Sweta Bhairav (right) in Kathmandu Durbar Square, Nepal|thumb|250x250px|నేపాల్‌లోని ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్‌లో కాల భైరవుడు, శ్వేతా భైరవుడు]]
==భారతదేశం==

=== ఆంధ్రప్రదేశ్ ===

* శ్రీ కాళ భైరవ ఆలయం (శ్రీ మాణిక్యంబ సమితి భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం) -దక్షిణామం, [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
* కళభైరవ గురు సంస్థాన్, కళభైరవ దీక్షా ఘాట్, స్వర్ణకర్ణ భైరవ స్వామి, ఆర్యపురం, [[రాజమండ్రి]]
* శ్రీ కాళ భైరవ ఆలయం (శ్రీ పురుహూతిక సమితి కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆలయం) పితాపురం, [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
* స్వయంభూ శ్రీ శ్రీ భైరవ స్వామి ఆలయం [[భీమవరం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
* శ్రీ భైరవ స్వామి ఆలయం, ఐనావిల్లి, [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
* శ్రీ కళా భైరవ స్వామి ఆలయం, భైరవపాలెం ([[యానాం జిల్లా|యానం జిల్లా]] సమీపంలో) [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
* నాగ భీరవ కోన, P.K.Padu, సోమశిల, SPSR నెల్లూరు జిల్లా, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
* ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[శ్రీశైలం]]&lt;nowiki/&gt;లో భైరవ సెలా లేదా బయ్యన్న సెలా
* రతన్పూర్ లోని కాల్ భైరవ ఆలయం ([[మహామాయ ఆలయం]] సంరక్షక దేవతగా పరిగణించబడుతుంది)
* భైరవ కోన, పామూర్ సమీపంలో, [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
* ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[తిరుమల|తిరుపతి]] సమీపంలోని యోగిమల్లవరం గ్రామంలో మృత్యుంజయ స్వామి ఆలయంలో కళా భైరవ
* శ్రీ శాంతన ప్రాప్తి కాల భైరవ, [[రామగిరి]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
* రామగిరి గ్రామంలో పిచ్చటూరు, నాగలాపురం మధ్య వలేశ్వర స్వామి ఆలయంలో కళా భైరవ
* నంద్యాల కర్నూలు జిల్లా సమీపంలో ఉన్న భోగస్వర స్వామి ఆలయం కళా భైరవ స్వామి
* కళభైరవ ఆలయం సిద్ధరాంపురం గ్రామం అనంతపూర్ కళభైరవ దేవాలయం, సిద్ధరాంపురం, [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపూర్ జిల్లా]]
* స్కందగిరి ఆలయం, [[సికింద్రాబాద్]]
* భైరవ స్వామి ఆలయం, భైరవవక, [[సింహాచలం]], [[విశాఖపట్నం]]
* శ్రీ అష్ట కాల బీరవ స్వామి ఆలయం, బొమ్మరశపల్లి, [[చిత్తూరు]] 
* శ్రీ కళా భైరవ స్వామి ఆలయం, గ్రామ పంచాయతీ సమీపంలో, జి. మూలపాలెం, [[యెదురులంక|యెదుర్లంక]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]

[[File:Kalabhairava Statue at Lord Shiva Temple in Adavivaram 02.jpg|upright|thumb|విశాఖపట్నం జిల్లా అడవివరంలో కాలభైరవ విగ్రహం]]
*[[File:Kalabhairava Temple Siddarampuram Village Anantapur.jpg|thumb| అనంతపురం కాలభైరవ దేవాలయం సిద్దరామపురం గ్రామం]]

=== అస్సాం ===
[[మహాభైరవ దేవాలయం|మహాభైరవ్ ఆలయం]], [[తేజ్‌పూర్|తేజ్పూర్]], [[అసోం|అస్సాం]]

=== బీహార్ ===
కాల్ బహైరవ్ ఆలయం, భగల్పూర్, బర్హారా, రాంపట్టి, [[మధుబని]].

=== ఢిల్లీ &amp; ఎన్సిఆర్ ===

* న్యూ[[ఢిల్లీ]] పురానా కిలా సమీపంలో ఉన్న శ్రీ కిల్కరీ భైరవ ఆలయం.
* ప్రచీన్ కాల్ భైరవ్ మందిర్, స్వార్న్ ఆకర్షన్ భైరవ్ మందిార్, ఝండేవాలన్ ఎక్స్టెన్షన్, [[న్యూ ఢిల్లీ]]
* పురానా కిలా సమీపంలో ఉన్న ప్రాచీన్ కాల్ భైరవ్ మందిర్, న్యూ[[ఢిల్లీ]] 
* ప్రాచీన్ భైరవ ఆలయం, నెహ్రూ ప్లేస్, న్యూ[[ఢిల్లీ]] 
* ప్రచిన్ శ్రీ బటుక్ భైరవ్ మందిర్, నెహ్రూ పార్క్, [[న్యూ ఢిల్లీ]]

=== గోవా ===

* కలభైరవ్ ఆలయం, ధర్గల్

=== గుజరాత్ ===

* భైరవనాథ్ ఆలయం, మణినగర్, [[అహ్మదాబాద్]], [[గుజరాత్]]
* శ్రీ కళా భైరవనాథ్ మహాదేవ్, ఎన్హెచ్-8, భైరవ గౌన్, కామ్రేజ్, సూరత్, [[గుజరాత్]]
* బటూక్ భైరవ్ ఆలయం, బిడడా, [[కఛ్ జిల్లా|కచ్ జిల్లా]], [[గుజరాత్]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, ఇడార్ శివార్లు, [[అరావళి పర్వత శ్రేణులు|ఆరావళి శ్రేణి]], [[గుజరాత్]]
* అష్ట భైరవ్ ఆలయం, సిద్ధ్పూర్, [[గుజరాత్]]
* భైరవనాథ్ ఆలయం, పాలితానా, [[భావ్‌నగర్ జిల్లా|భావ్నగర్ జిల్లా]], [[గుజరాత్]]
* భైరవ జప, పవిత్ర జంపింగ్ రాక్, [[గిర్నార్ పర్వతం|గిర్నార్]] పర్వతం, [[జునాగఢ్]]
* కాల్ భైరవదాడా ఆలయం, [[పాటణ్|పటాన్]], [[పాటణ్ జిల్లా|పటాన్ జిల్లా]], [[గుజరాత్]]
* కల్భైరవనాథ్ మహాదేవ్ ఆలయం, భైరవ్, [[సూరత్ జిల్లా]], [[గుజరాత్]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, సర్సాయి, విసావదార్, [[జునాగఢ్]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, కేరళ గ్రామం, [[రాజ్‌కోట్ జిల్లా|రాజ్కోట్]], [[గుజరాత్]]

=== హిమాచల్ ప్రదేశ్ ===

* మహాకాల్ వజ్ర భైరవ ఆలయం, లాహుల్ స్పితి జిల్లా, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
* బటుక్ భైరవ్ ఆలయం, మండి, [[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]

=== జమ్మూ కాశ్మీర్ ===
భైరవ్ ఆలయం, వైష్ణోదేవి కాంప్లెక్స్, [[జమ్మూ కాశ్మీరు (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]

=== జార్ఖండ్ ===
[[జార్ఖండ్]] మధుబన్‌లోని జైన్ శ్వేతాంబర్ కోఠి వద్ద భోమియా జీ ఆలయం

=== కర్ణాటక ===

* శ్రీ ప్రలాయకలాద వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, గవిపురం
* ఆకాశ్ భైరవ్ ఆలయం లోపల భైరవ్ చిత్రం
* కన్నల్లి శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, సుకెష్ట్రా
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, తిండ్లు
* జోడి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, మచ్చోహల్లి
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, మల్లసంద్ర
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి దేవాలయం కొండ, బనశంకరి.
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, హగదుర్.
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, వాసుదేవపురం.
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, అత్తూరు లేఅవుట్.
* శ్రీ భద్రకాళి అమ్మనవర సమేత శ్రీ వీరభద్ర స్వామి దేవాలయం, దేవరహోసహళ్ళి.
* శ్రీ వీరభద్ర స్వామి ఆలయం, అనుగొండనహళ్లి. , [[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]].
* శ్రీ కాళభైరవేశ్వర స్వామి ఆలయం, శ్రీ క్షేత్ర ఆదిచుంచనగిరి, మాండ్యా డా.
* శ్రీ మహాకాలా భైరవ ఆలయం, కరమోగరు, గురుపుర, మంగళూరు తాలూకా, దక్షిణ కన్నడ జిల్లా
* శ్రీ కాళభైరవేశ్వర స్వామి ఆలయం, చిక్కారసినకెరె బసవ (పవిత్ర ఎద్దు చిక్కారసినికెరె, మద్దూర్ తాలూకా, మాండ్యా జిల్లా)
* శ్రీ ఆనంద కళభైరవ ఆలయం (నిత్యానంద పీఠం బెంగళూరు ఆధీనం, బిదాడి)
* కాళభైరవేశ్వర ఆలయం, డబుల్ రోడ్, 4 వ క్రాస్, [[Raja Rajeshwari Nagar, Bangalore|రాజరాజేశ్వరి నగర్]], [[బెంగళూరు|బెంగళూరు, కర్ణాటక]]
* శ్రీ సీతి భైరవేశ్వర స్వామి ఆలయం, సీతి, కోలార్
* శ్రీ కళా భైరవ ఆలయం, జడిగేనహళ్లి, [[హోస్ కోటే|హోస్కోట్]], [[బెంగళూరు|బెంగళూరు, కర్ణాటక]]
* శ్రీ భైరవేశ్వర ఆలయం, టోటనహళ్లి, నెలమంగల తాలూకా, [[బెంగళూరు|బెంగళూరు, కర్ణాటక]]
* శ్రీ బైరవేశ్వర స్వామి ఆలయం సిద్ధన లేన్ కబ్బన్పేట్, బెంగళూరు
* కాల భైరవ ఆలయం, యన, [[ఉత్తర కన్నడ జిల్లా|ఉత్తర కన్నడ]]
* ఆదిచుంచనగిరి లోని కళభైరవేశ్వర ఆలయం
* కాల భైరవ ఆలయం, దుబలగుండి, హోమ్నాబాద్ సమీపంలో, [[బీదర్]]
* [[మంగళూరు]]&lt;nowiki/&gt;లోని కద్రి లోని జోగి మఠం వద్ద ఉన్న కళభైరవేశ్వర ఆలయం 
* కాళ భైరవ ఆలయం,  [[గదగ్]]
* బళ్లారిలోని సందూర్ తాలూకాలోని తారానగర గ్రామంలో స్కంద పురాణంలో ఉన్న ఖాల భిరవ ఆలయం.
* మహాకాళ భైరవ ఆలయం, గురుపుర వంతెన సమీపంలో, కరమోగరు, [[మంగళూరు]]-మూడ్బెద్ర రహదారి
* చిక్మగళూరులోని ముడిగేరే తాలూకాలోని గుత్తి గ్రామంలో ఉన్న కళభైరవేశ్వర ఆలయం
* బైరాపురా, ముడిగేరే తాలూకా, చిక్మగళూరు లోని నన్హ్యా భైరవేశ్వర ఆలయం
* దొడ్డబల్లపుర గ్రామంలోని శ్రీ కళా భైరవ ప్రసన్న ఆలయం.
* శ్రీ కాళభైరవ స్వామి ఆలయం, సెట్టికెరె, చిక్కనాయకనహళ్లి తాలూకా, తుమ్కూర్ జిల్లా, [[కర్ణాటక]]

=== కేరళ ===

* నజారకట్టు శ్రీ భగవతి భైరవ ఆలయం, కేదమంగలం
* భైరవస్వామి క్షేత్రం, అంబలప్పుళ
* పోథెన్కోడ్, త్రివేండ్రం లోని కళభైరవ భూతథన్ ఆలయం.

=== మధ్యప్రదేశ్ ===
[[File:Kalabhairava Temple Ujjain.JPG|thumb|కాలభైరవ ఆలయం, [[ఉజ్జయిని]]]]
* [[ఉజ్జయిని కాలభైరవ దేవాలయం|కల్ భైరవ్ ఆలయం, ఉజ్జయిని]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]]
* శ్రీ కాలా భైరవ్ నాథ్ ఆలయం అడేగావ్ [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]]
* శ్రీ తోరియా భైరవ్ ఆలయం, పంచ కుటి తోరియా, దతియా, [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]]
* బాజ్నమత్ తాంత్రిక భైరవ్ ఆలయం, [[జబల్‌పూర్|జబల్పూర్]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]]
* భైరవ్ నాథ్ ఆలయం, గుధ్, [[రేవా]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]]

=== మహారాష్ట్ర ===

* శ్రీ కళాభైరవనాథ్ ఆలయం, అగద్గావ్, తాల్ &amp; జిల్లా, [[అహ్మద్‌నగర్]]
* శ్రీ కాల్ భైరవ్ నాథ్ హెడవ్డే మహాలక్ష్మి మందిర్, హెడవ్డె, తాన్సా నదిపై హెడవ్డె దేవి, [[ముంబై]]
* భైరవనాథ్ ఆలయం, అవసరి (ఖుర్ద్) అంబేగావ్, [[పూణే]]
* [[భైరవుడు|కాల్ భైరవ్]] [[హిందూ దేవాలయం|ఆలయం]], [[Katraj|కత్రాజ్]], [[పూణే]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, ఖరాడి, [[పూణే]]
* భైరవనాథ్ మందిరం, అంకోలి, [[సోలాపూర్]]
* శ్రీ కల్భైరవ్ మందిర్, హిందాలే, దేవ్గడ్ [[Sindhudurg|సింధుదుర్గ్]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, జ్యోతిబా, వాడి రత్నగిరి, కొల్హాపూర్
* కాల్ భైరవనాథ్ ఆలయం, సోనారి, పరండా, [[ఉస్మానాబాద్]]
* [[నాసిక్]] లోని గోదావరి నది ఒడ్డున ఉన్న కాల భైరవ నాథ్ మందిర్, పంచవతి, సప్తశ్రుంగి దేవి
* భైరవనాథ్ ఆలయం, [[సిన్నార్]], [[నాసిక్]]
* ది కాల్ భైరవ్ నాథ్ మందిర్ వర్ణే, సతారా
* శ్రీ కలభైరవనాథ్ జోగేశ్వరి ఆలయం, ఎ/పి-బావ్ధాన్, వై, [[సతారా జిల్లా|సతారా]]
* శ్రీ కల్ భైరవనాథ్ మందిర్, కస్బా పేథ్, పూణే (నవ కల్ భైరవనాథ్ మందిరం అని కూడా పిలుస్తారు)
* శ్రీ సిద్ధనాథ్ ఆలయం, మహస్వాద్, తాల్-మాన్, [[సతారా జిల్లా|సతారా]] [[సతారా జిల్లా|జిల్లా]] 
* శ్రీ భైరవనాథ్ ఆలయం, కికాలి, తల్-వాయ్, [[సతారా జిల్లా|సతారా]] [[సతారా జిల్లా|జిల్లా]] 
* శ్రీ భైరవనాథ్ ఆలయం, తోర్గావన్ తాల్ రావెర్, [[జలగావ్ జిల్లా]]
* శ్రీ కాల్ బైరవనాథ్ ఆలయం బహిర్వాడి తాలూకా నెవాసా జిల్లా [[అహ్మద్‌నగర్|అహ్మద్‌నగర్,]] [[మహారాష్ట్ర]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, బ్రహ్మన్ అల్లి, భిండ్ పోస్ట్ ఆఫీస్, భివాండి, థానే, [[మహారాష్ట్ర]]
* కల్భైరవ్ ఆలయం, గధింగ్లాజ్, [[కొల్హాపూర్  జిల్లా]]  , [[మహారాష్ట్ర]]
* భైరవ్ బాబా ఆలయం, పుల్గావ్ శిబిరం, [[వార్ధా జిల్లా|వార్ధా]] [[వార్ధా జిల్లా|జిల్లా]]
* శ్రీ భైరవనాథ్ మందిర్, జారుద్, [[బీడ్ జిల్లా]] 
* కాల్ భైరవనాథ్ ఆలయం బహిర్వాడి (పురందర్) [[పూణే]]
* కాల్ భైరవనాథ్ ఆలయం కుస్గావ్, ఖేడ్ శివపూర్, [[పూణే]]
* కాల్ భైరవనాథ్ ఆలయం, మెహెండేల్ గ్యారేజ్ చౌక్, మ్హాత్రే వంతెన సమీపంలో, ఎరండ్వానే, పూణే-411004
* జగదంబ కల్భైరవ్ ఆలయం, మాజా వాడి, జోగేశ్వరి తూర్పు, ముంబై, [[మహారాష్ట్ర]]
* శ్రీ భైరవనాథ్, శని మందిర్, పాత ముంబై-పూణే హైవే, [[లోనావాలా|ఖండాలా]], [[మహారాష్ట్ర]]
* శ్రీ భైరవనాథ్ ఆలయం, [[Rajmachi|రాజ్మాచి]], [[మహారాష్ట్ర]]
* శ్రీ కల్భైరవ్ ఆలయం జారుడ్,  తాలూకా బీడ్, [[బీడ్ జిల్లా]]
* శ్రీ కలభైరవనాథ్ ఆలయం బిల్లూర్,  తాలూకా జత్, [[సాంగ్లీ జిల్లా]] 
* శ్రీ భాయ్ రేశ్వర్ ఆలయం, షీర్తి,  తాలూకా షిరోల్, [[కొల్హాపూర్  జిల్లా]]  

=== ఒరిస్సా ===

* అజయ్కపద భైరవ ఆలయం, నౌగావ్, [[జగత్‌సింగ్‌పూర్|జగత్సింగ్పూర్]], [[ఒడిశా]] 

=== పంజాబ్ ===

* ప్రచీన్ శ్రీ కాల్ భైరవ్ మందిర్, ధురి, [[సంగ్రూర్]], [[పంజాబ్]]

=== రాజస్థాన్ ===
[[File:Kalpesh,Nakoda Tirath 2007.JPG|thumb|నకోడాజీ తీర్థం ]]
* శ్రీ మసానియా భైరవ్ ధామ్, రాజ్గఢ్, [[అజ్మీర్]]
* శ్రీ ఖోడా మసానియా భైరవ్ ఆలయం, ఖేడా భన్సోల్, [[ఉదయ్‌పూర్ (రాజస్థాన్)|ఉదయపూర్]]
* [[సికార్ (రాజస్థాన్)|సికార్]] లోని రింగస్ లోని శ్రీ ముసాన్యా భైరు బాబా ఆలయం
* జై శ్రీ భైరునాథ్ బావ్జీ ఆలయం, నాథద్వార సమీపంలోని శిశోద గ్రామం, [[రాజస్థాన్]]
* చోముఖ భైరవజీ ఆలయం, ఖార్ఖారా, ఖేత్రి, [[రాజస్థాన్]]
* శ్రీ దక్షిణముఖి కాల్ భైరవ్ ఆలయం ధనపుర, [[పాలీ జిల్లా|పాలి జిల్లా]], [[రాజస్థాన్]]
* శ్రీ కళా భైరవ ఆలయం, [[అంబర్ కోట, రాజస్థాన్|ఆమేర్ కోట]], [[జైపూర్]], [[రాజస్థాన్]]
* భైరుజీ మందిర్, గ్రామం-తహసీల్-లాడ్నూన్, [[నాగౌర్]], [[రాజస్థాన్]]
* కాలా-గోరా భైరవ్ మందిర్, మాండోర్, [[జోధ్‌పూర్|జోధ్పూర్]], [[రాజస్థాన్]]
* భైరవ్ మందిర్, బార్లీ, [[జోధ్‌పూర్|జోధ్పూర్]], [[రాజస్థాన్]]
* [[రాజస్థాన్]] శ్రీ దుంగార్గఢ్ లోని టోలియాసర్ వద్ద ఉన్న కాలా భైరవ్ ఆలయం
* కోడండేసర్ రామదేవ్ దేవాలయం, జైసల్మేర్ హైవే, [[రాజస్థాన్]]
* శ్రీ నాకోడా భైరవ్ జైన దేవాలయం, [[బార్మర్ జిల్లా]], [[రాజస్థాన్]]
* కొడమ్దేశర్ భైరవ్ మందిరం,  [[బికనీర్ జిల్లా|బికనీర్]] [[బికనీర్ జిల్లా|జిల్లా]], [[రాజస్థాన్]]
* శ్రీ రక్త భైరవ మందిరం, ముండాలి అంత, బరన్
* శ్రీ ఝంజిరంపురవాలే భైరుజీ మహారాజ్, హంజిరంపురా, బస్వా, [[దౌస|దౌసా]] [[రాజస్థాన్]]
* శ్రీ బావ్డి వాలే బటూక్ భైరవ ఆలయం, కర్తార్పురా, [[జైపూర్]], [[రాజస్థాన్]]
* రాజస్థాన్ దేసూరి సమీపంలో ఉన్న సోనోనా ఖేత్లాజీ మందిర్ సోనోనా
* కాలా-గోరా జీ ఆలయం, భైరవ్ గేట్, [[సవై మధోపూర్|సవాయి మాధోపూర్]], [[రాజస్థాన్]]
* శ్రీ భైరు బాబా ఆలయం, కుచీపాల (దేగనా సమీపంలో గచ్చిపుర) 

=== తమిళనాడు ===

* కాళభైరవర్ ఆలయం, భైరవ ఆలయం స్వర్ణ బైర్వ పీఠం, ఈరోడ్, తమిళనాడు
* కాళభైరవర్ ఆలయం, మేలపనైయూర్ గ్రామం, ముదుకులత్తూర్, రామనాథపురం జిల్లా
[[File:Swarna_Bairavar.jpg|thumb|శ్రీ స్వర్ణ బైరవి సమేత శ్రీ స్వర్ణఆకర్షణ బైరవర్ లాయిడ్స్ కాలనీ, రాయపేట, చెన్నై-14, తమిళనాడు]] 
* అరుమికు కాళ్పయర్వర్ కోవిల్ (బైరవర్ ఆలయం) -మోరెపాళయం, తిరుచెంగోడ్-సేలం మెయిన్ రోడ్, నమక్కల్మోరెపాళయం, తిరుచెంగోడ్-సేలం ప్రధాన రహదారి, నమక్కల్ 
* అరుల్మిగు సౌందరరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం, తడికోమ్బు, దిండుగల్[[దిండిగల్|దిండుగుల్]]
*  కాశీ కాళభైరవర్ ఆలయం-ధర్మపురి జిల్లాలోని ధర్మపురి నుండి {{Convert|8|km|mi|abbr=on}} కి. మీ. ల దూరంలో ఉన్న ఆదియామన్ కొట్టాయ్
* శ్రీ మహా కాల బైరవర్ ఆలయం, ధోంబరం బేడు గ్రామం, ఉతుకోట్టై తాలూకా, తిరువళ్ళూర్ జిల్లా
*  శ్రీ కళా బైరవర్ ఆలయం, తెన్నాగుడి (ఉత్తర తంజావూరు) (తమిళనాడు జిల్లా)
* శ్రీ కళా బైరవర్ ఆలయం, ఒయ్యమారి బరియల్ గ్రౌండ్, ఒదత్తురై రోడ్, సంజీవి నగర్, [[తిరుచిరాపల్లి]], [[తమిళనాడు]]
*  తిరుకోశిత్యూర్ సమీపంలోని టి. వైరావన్పట్టి వద్ద శ్రీ బాల కాల భైరవ ఆలయం
* కళభైరవర్, కాయంత స్థలం, నంజుండపురం, కోయంబత్తూర్
*  కళభైరవర్, కురునల్లిపాలయం, వడచిత్తూర్ (వియాయా కోయింబోటే)
*  శ్రీ కాళభైరవర్ ఆలయం (లింగం ఆకారం భైరవర్ కల్లుకురిక్కై, కృష్ణగిరి.
*  [[తమిళనాడు]] [[ధర్మపురి (తమిళనాడు)|ధర్మపురి]] జిల్లాలోని ఆధియామన్ కొట్టాయ్ వద్ద ఉన్న కళభైరవ్ ఆలయం
*  శ్రీ కళా భైరవ ఆలయ పోగ్యులర్ గ్రామం, [[గుడియాతం|గుడియాట్టం]], [[తమిళనాడు]]
* శ్రీ స్వర్ణ కళా భైరవ పీడం, కాగ ఆశ్రమం, [[తిరువణ్ణామలై]], [[తమిళనాడు]]
*  కాలా భైరవ ఆలయం, [[కుట్రాలం|కోర్టల్లం]], [[తమిళనాడు]]
*  [[తమిళనాడు]] చిన్న సేలం సమీపంలో [[Aragalur|అరగలూర్]] శ్రీ కామనాడ ఈశ్వర్ ఆలయంలో అష్ట భైరవ
*  భైరవ ఆలయం, వైరావన్ పట్టి, కారైక్కుడి, [[తమిళనాడు]]
*  శ్రీ కొట్టాయ్ బైరవర్-తిరుమయం (పుదుకోట్టై జిల్లా) పుదుకోట్టై నుండి రామేశ్వరం వరకు జాతీయ రహదారిపై ఉంది
*  [[Bhairavesvarar Temple, Cholapuram|భైరవేశ్వర ఆలయం]], [[Cholapuram|చోళపురం]], [[కుంభకోణం]], [[తమిళనాడు]]
* శ్రీ వైరావమూర్తి, ఇల్లుపైకుడి ఆలయం, కారైక్కుడి, [[తమిళనాడు]]
*  కొంగువాడుకనాథ స్వామి, [[Kundadam|కుండడం]], ధారాపురం, [[తమిళనాడు]]
*  కాలా భైరవర్ ఆలయం, పోగులార్ గ్రామం, గుడియాట్టం పట్టణం, [[తమిళనాడు]] (3,000 సంవత్సరాల పురాతనమైనది, చుట్టూ పర్వతాలు
*  తమిళనాడులోని [[దిండిగల్]] తడికోమ్బు పెరుమాళ్ ఆలయంలో స్వర్ణ ఆకారణ భైరవ
*  కాలభైరవర్ ఆలయం, తిరునీర్మలై, చెన్నై
*  మహా భైరవ రుద్రాలయం, భైరవ నగర్, తిరువడిసులం రోడ్, ఏచనరనై, [[చెంగల్పట్టు]], తమిళనాడు
*  బైరవర్ కోయిల్, తిరుపత్తూరు, శివగంగ డిస్లు. తమిళనాడు
*  శ్రీ భైరవర్ మలై కోయిల్, వెన్బేడు గ్రామానికి సమీపంలో తక్కువ జనావాసాలు ఉన్న ప్రాంతంలో ఉన్న నిర్మలమైన కొండ ఆలయం. చెంగల్పట్టు నుండి {{Convert|23|km|mi|abbr=on}} కిమీ (14 మైళ్ళు)   తిరుపోరూర్ నుండి {{Convert|8|km|mi|abbr=on}} కిమీ (5 మైళ్ళు).
*  శ్రీ మహాకాలాభైరవర్ ఆలయం, ధోంబరమ్బేడు గ్రామం, ఉతుకోట్టై-602026, తిరువళ్ళూర్ జిల్లా, తమిళనాడు.
*  శ్రీ మహా భిరావర్, రంగనాథపురం, బోడినయక్కనూర్ సమీపంలో, తేని జిల్లా, తమిళనాడు
*  శ్రీ స్వర్ణ బైరవి సమేద స్వర్ణ ఆకర్శన బైరవర్ ఆలయం, లాయిడ్స్ కాలనీ, రాయపేట్ట, చెన్నై-14, తమిళనాడు
*  శ్రీ కళా బహైర్వ ఆలయం, [[Kandhikuppam|కాంధికుప్పం]], కృష్ణగిరి, తమిళనాడు &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ASri_Kala_Bhairava_Temple_kandhikuppam.jpg|title=Images}}&lt;/ref&gt;
* శ్రీ స్వర్ణ కళా భైరవ ఆలయం, అక్కరైపట్టి, సేలం, తమిళనాడు-636.306.
* శ్రీ స్వర్ణ అహర్ష్ణ బైరవర్ ఆలయం, శ్రీ ఆత్మనాథేశ్వర ఆలయం-మెనాంబెడు, అంబత్తూర్ ఓటి, చెన్నై-53, తమిళనాడు
* కాలా భైరవర్ ఆలయం, తగతూర్, నాగిపట్టినం, తమిళనాడు
*  మహా కళభైరవ ఆలయం, (1000 సంవత్సరాల కంటే పాతది) సీయతంగై, నన్నిలమ్, నాగై, తమిళనాడు.
* కాళ భైరవ ఆలయం రామపురం, అయిలం గ్రామం వాలాజ తాలూకా వెల్లూరు dt తమిళనాడు
* కాలా భరవర్ ఆలయం, తూర్పు అవని మూలా వీధి, ఎజుకాదల్ వీధి సమీపంలో పుధమండపం, మదురై

=== తెలంగాణ  ===

* దాస భైరవ ఆలయం, రామనేశ్వయం, [[నాగిరెడ్డిపల్లి (భువనగిరి)]], [[యాదాద్రి జిల్లా]]
* నిజామాబాద్ జిల్లా కామారెడ్డి సమీపంలోని రామారెడ్డి వద్ద శ్రీ కళాభైరవ స్వామి ఆలయం
* కాజీపల్లి మెదక్ మండలం లోని కళా భైరవ ఆలయం
* శ్రీ కళభైరవ స్వామి ఆలయం, పర్పెల్లి గ్రామం, ఇది [[మంచిర్యాల జిల్లా]] చెన్నూర్ నుండి {{Convert|10|km|mi|abbr=on}} కి. మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* శ్రీ కళా భైరవ స్వామి ఆలయం, ఉప్పల్, [[మేడ్చల్]],  [[మేడ్చల్ మల్కాజ్‌గిరి జిల్లా|మేడ్చల్-మల్కాజ్గిరి జిల్లా]]
* శ్రీ కళాభిరామస్వామి ఆలయం, బాలాజీ నగర్, సూర్యపేట 

=== ఉత్తరాఖండ్ ===
[[File:Bhairon Garhi Temple at Pauri Garhwal Uttarakhand India.jpg|upright|thumb|భారతదేశంలోని ఉత్తరాఖండ్‌లోని పౌరీ గర్వాల్‌లోని లంగూర్ పట్టి వద్ద భైరోన్ బాబా ఆలయం.]]
* భైరవనాథ్ ఆలయం, [[కేదార్‌నాథ్|కేదార్నాథ్]]
* దీప్ నాథ్ భైరవ్, నాగేశ్వర్, [[శ్రీనగర్ (ఉత్తరాఖండ్)|శ్రీనగర్, ఉత్తరాఖండ్]]
* భైరవనాథ్ మందిర్, గోరక్షనాథ్ గుఫ్స్, [[శ్రీనగర్ (ఉత్తరాఖండ్)|శ్రీనగర్, ఉత్తరాఖండ్]]
* [[ఉత్తర‌కాశి|ఉత్తరకాశి]] సమీపంలో ఉన్న భైరవ్ ఆలయం
* [[గంగోత్రి]] ముందు భైరవ్ ఆలయం, భైరోన్ ఘాటీ
* నద్బుధ భైరవ ఆలయం, [[Molthi|మోల్తి]], పట్టి పైదుల్సున్, పౌరి గర్హ్వాల్
* భైరోన్ గర్హి, గుంఖల్, పౌరీ గర్హ్వాల్
* భైరవ్ ఆలయం, బంగద్వార, తెహ్రీ గర్హ్వాల్
* అష్ట భైరవ్ ఆలయం, ఉఖీమత్
* ఎనిమిది భైరవ్ దేవాలయాలు, [[అల్మోరా]]
* భైరవ్ ఆలయం, [[బాగేశ్వర్]]
* కల్ భైరవ్ ఆలయం, [[దేవప్రయాగ]]
* భైరవనాథ్ ఆలయం,
* గ్రామ పిప్లి-గుర్దోర్సు, పౌరి గర్హ్వాల్, [[ఉత్తరాఖండ్]]
* భైరవ్ ఆలయం, [[రిషికేశ్]]

=== ఉత్తర ప్రదేశ్ ===

* కళా భైరవ ఆలయం, [[కాశీ|వారణాసి]]
* ప్రాచీన్ బడా లాల్ భైరవ్, విద్యాంచల్, [[మీర్జాపూర్ జిల్లా]]
* కల్ భైరవ్ ఆలయం, [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]]
* కల్ భైరవ్ ఆలయం, [[శ్రీనగర్]] జిల్లా, [[మహోబా]]
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, బాలుఘాట్ శుక్లగంజ్, [[ఉన్నావ్]]
* మీరట్ లోని భైరవ్ బాబా ఆలయం
* భైరవ్ జీ ఆలయం, జలౌన్, జలౌన్[[జలాన్]]
* మందిర్ ఠాకూర్ భైరో నాథ్ జీ, సత్ఘడా, హోలీ గేట్ లోపల, మధుర

=== పశ్చిమ బెంగాల్ ===

* [[కోల్‌కాతా]] తారా శంకరి పీఠం కాల్ భైరవ మందిరం
* [[కోల్‌కాతా]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[కాళీఘాట్|కాలిఘాట్]] లోని నకులెశ్వర్ భైరవ్ మందిరం
* భైరవ్స్థాన్, [[ధన్‌బాద్|ధన్బాద్]] సమీపంలోని [[Telkupi|తెల్కుపి]] దేవాలయాలు నీటిలో మునిగిపోయాయి

=== నేపాల్ ===
[[File:KAAL BHAIRAV.jpg|alt=Kaal Bhairav, Kathmandu Durbar Square, Bagmati Province, Nepal|thumb|కాల భైరవ్, [[ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్]] , బాగ్మతి ప్రావిన్స్ , నేపాల్]]
==== ఖాట్మండు లోయ లోపల ====

* ఆకాష్ భైరవ (''సావా భక్కు దేవ'' లేదా వంగా దయా హాల్చౌక్, ఖాట్మండు 
* ఆకాష్ భిరవ (ఆజూః ఇంద్రచోక్, ఖాట్మండు &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setopati|first=सबिना श्रेष्ठ|title=फूलैफूलले ढकमक्क यलम्बरको टाउको|url=https://www.setopati.com/social/167482/|access-date=2022-02-26|website=Setopati|language=hi}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* కాంతి భైరవ్, గోకర్ణేశ్వర్, ఖాట్మండు
* ఆనంద్ భైరవ్, [[జ్ఞానేశ్వరుడు|జ్ఞానేశ్వర్]], ఖాట్మండు
* [[బాగ్ భైరబ్ ఆలయం|బాగ్ భైరవ]], [[కీర్తిపూర్]], ఖాట్మండు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=कीर्तिपुरमा बाघ भैरव जात्राको रौनक, हेर्नुस तस्विरमा|url=https://pahilopost.com/content/20190818234923.html|access-date=2022-02-26|website=pahilopost.com}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* చున్నీ భైరవ్, భండార్కల్ అడవి, ఖాట్మండు
* [[కాలభైరవ మందిరం, ఖాట్మండు|కాల్ భైరవ]], [[ఖాట్మండు దర్బార్ స్క్వేర్]], ఖాట్మండూ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setopati|first=सुदीप श्रेष्ठ|title=मान्छेको चलाखी देखेर मुसुमुसु हाँस्दै कालभैरव|url=https://www.setopati.com/social/201444/|access-date=2022-02-26|website=Setopati|language=hi|archive-date=2022-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116175442/https://www.setopati.com/social/201444|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* కీర్తిముఖ భైరవ ([[పశుపతినాథ్ దేవాలయం|పశుపతినాథ్ ఆలయం]] లోపల, ఖాట్మండు
* పచాలి భైరవ్, తేకు, ఖాట్మండు
* మహాంగ్కల్ భైరవ్, తుడిఖేల్, ఖాట్మండు
* శాంతా భైరవ (మజిప లఖే దయా మజిపట్, ఖాట్మండు)
* శ్వేత భైరవ (Hahatha: هنمان్డోక, ఖాట్మండు) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=श्‍वेत भैरवलाई संरक्षकको अभाव : दसैं खर्च १ रुपैयाँ मात्र|url=https://annapurnapost.com/news/shvet-bhairvlaaii-snrksskko-abhaav-dsain-khrc-1-rupaiyaan-maatr-137179|access-date=2022-02-26|website=श्‍वेत भैरवलाई संरक्षकको अभाव : दसैं खर्च १ रुपैयाँ मात्र|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ఉన్ముక్త భైరవ ([[పశుపతినాథ్ దేవాలయం|పశుపతినాథ్ ఆలయం]] లోపల) -ఖాట్మండు
* బతుక్ భైరవ ఆలయం, లగన్ఖేల్, [[లలిత్‌పూర్ (నేపాల్)|లలిత్పూర్]]
* హయగ్రీవ భైరవ, బుంగామతి, లలిత్పూర్
* టికా భైరవ్, లెలే, లలిత్పూర్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Choosing the Less Trodden Path|url=http://ecs.com.np/features/choosing-the-less-trodden-path|access-date=2022-02-26|website=ECS NEPAL|language=en}}&lt;/ref&gt;
* భైరవనాథ్ ఆలయం, తౌమాధి, [[భక్తాపూర్|భక్తపూర్]]

==== ఖాట్మండు లోయ వెలుపల ====
[[File:Vairab mandira,nuwakot.JPG|thumb|240x240px|భైరబీ ఆలయం, నువాకోట్ జిల్లా]]
* కాల్ భైరవ్ భైరబ్స్థాన్ మందిర్, బాలేవా, బాగ్లుంగ్ జిల్లా, గండకి ప్రావిన్స్ 
* భైరబీ ఆలయం, నువాకోట్, బాగ్మతి ప్రావిన్స్ 
* భైరబ్స్థాన్ ఆలయం, పాల్ప జిల్లా, లుంబిని ప్రావిన్స్
* కాల్ భైరవ్ ఆలయం, లామ్కిచుహా, కైలాలి జిల్లా, సుదుర్పాషిమ్ ప్రావిన్స్
* ఉన్నట్ట భైరవ్, పనౌతి, కవ్రేపాలంచోక్ జిల్లా, బాగ్మతి ప్రావిన్స్ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Setopati|first=सबिना श्रेष्ठ|title=फूलैफूलले ढकमक्क यलम्बरको टाउको|url=https://www.setopati.com/social/167482/|access-date=2022-02-26|website=Setopati|language=hi|archive-date=2022-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226164457/https://www.setopati.com/social/167482/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:శివాలయాలు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక దేవాలయాలు]]</text>
      <sha1>g2a03zc6sf2fwllsc87yhpblf156lre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476638</id>
    <revision>
      <id>4978132</id>
      <parentid>4769279</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68747" sha1="5zq7m9l9r2qr4xqm7kelfmci97u1zs8" xml:space="preserve">{{Hinduism}}
ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని 167 ప్రముఖ హిందూ దేవాలయాలు, కేంద్రాలు, ఆశ్రమాల జాబితా.

== చరిత్ర ==
[[చికాగో]] జరిగిన ప్రపంచ మతాల పార్లమెంటు తన ప్రసిద్ధ ప్రసంగం తరువాత, [[స్వామి వివేకానంద]] 1890లలో [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]] [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]] వేదాంత సంఘాలను స్థాపించారు. వేదాంత సొసైటీ 1905లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో [[ఉత్తర అమెరికా]] ఓల్డ్ టెంపుల్ అని పిలువబడే మొదటి పాత ఆలయం నిర్మించింది.  ఈ ఆలయం ఒక ప్రామాణికమైన హిందూ దేవాలయంగా అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;chron&quot;&gt;{{Cite web|last=Nolte|first=Carl|date=November 3, 2018|title=Week a fitting time to celebrate East Indians' success in SF|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/nativeson/article/Week-a-fitting-time-to-celebrate-East-Indians-13359884.php|website=San Francisco Chronicle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Visit to Vedanta Society and the Old Temple of 1905 &amp;#124; Society for Asian Art|url=https://www.societyforasianart.org/programs/member-events/visit-vedanta-society-and-old-temple-1905|website=www.societyforasianart.org}}&lt;/ref&gt; 1930లు, 1940లలో [[బోస్టన్]], [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]], పోర్ట్ ల్యాండ్, ప్రొవిడెన్స్, [[చికాగో]], [[సెయింట్ లూయిస్]], [[సియాటెల్|సీటెల్]] కూడా వేదాంత సంఘాలు స్థాపించబడ్డాయి. సొసైటీ సభ్యత్వం చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఇది తరువాత యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో [[యోగా]] ప్రజాదరణ పెరగడానికి మార్గం సుగమం చేసింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Hinduism in America|url=http://www.pluralism.org/religion/hinduism/timeline/america|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321081640/http://www.pluralism.org/religion/hinduism/timeline/america|archive-date=March 21, 2016}}&lt;/ref&gt; 

[[పరమహంస యోగానంద]] కూడా 1920లో ఒక సమావేశానికి హాజరు కావడానికి అమెరికా వచ్చి [[సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్|స్వీయ-సాక్షాత్కార ఫెలోషిప్]] స్థాపించారు. తన పుస్తకం ఆటోబయోగ్రఫీ ఆఫ్ ఎ యోగి ద్వారా యోగాను ప్రోత్సహిస్తూ, ఆయన దేశవ్యాప్తంగా కేంద్రాలను ప్రారంభించారు. 1950ల నాటికి, సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్ అమెరికాలో అత్యంత ప్రముఖ హిందూ సంస్థగా మారింది. దీని అంతర్జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం సెల్ఫ్-రియలైజేషన్ ఫెలోషిప్ లేక్ ష్రైన్ 1950లో [[కాలిఫోర్నియా]] ప్రారంభించబడింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Yogananda and American Yoga|url=https://pluralism.org/yogananda-and-american-yoga|website=pluralism.org}}&lt;/ref&gt;

సంయుక్త రాష్ట్రాలలో 1960లలో ప్రతిసంస్కృతి పెరుగుదల భారతదేశం నుండి అనేక మంది [[గురువు|గురువులు,]] స్వాముల రాకను చూసింది. వీరిలో [[మహర్షి మహేష్ యోగి]], [[ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద|ఎ. సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద]], స్వామి సచ్చిదానంద, స్వామి రామ, స్వామి ముక్తానంద ప్రముఖులు. 1960లు, 1970లలో, వీరు ఇతర ఉపాధ్యాయులు కేంద్రాలు, దేవాలయాలు, ఆశ్రమాలను స్థాపించారు, వీటిలో చాలా వరకు నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=The Rush of Gurus|url=https://pluralism.org/the-rush-of-gurus|website=pluralism.org}}&lt;/ref&gt;

1965 నాటి వలస జాతీయత చట్టం భారతీయ వలసలలో గణనీయమైన పెరుగుదలకు దోహదపడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batalova|first=Jeanne Batalova Mary Hanna and Jeanne|date=October 15, 2020|title=Indian Immigrants in the United States|url=https://www.migrationpolicy.org/article/indian-immigrants-united-states-2019|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt; 1960ల చివర, 1970లలో వలస వచ్చిన హిందూ విద్యార్థులు, నిపుణులు తరచుగా తమ ఇళ్లలో చిన్న బలిపీఠాలు, [[పూజ]] గదులను ఉంచుకునేవారు. ఈ బలిపీఠాలు ప్రారంభ వలసదారుల మొదటి తాత్కాలిక దేవాలయాలుగా మారాయి. ఈ వలసదారులు కుటుంబాలను పెంచడం ప్రారంభించినప్పుడు, వారు తమ సంస్కృతి వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి చురుకైన చర్యలు తీసుకోవడం ప్రారంభించారు. వారు స్వామినారాయణ సంప్రదాయం వంటి మత సంఘాలను, బెంగాలీ, గుజరాతీ, మరాఠీ, [[ఒడిశా]], తమిళం, [[తెలుగు ప్రజలు|తెలుగు,]] ఇండియా అసోసియేషన్లు వంటి సాంస్కృతిక సంస్థలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ సంఘాలలో చాలా వరకు [[దీపావళి]], [[హోళీ|హోలీ]], [[నవరాత్రి]] వంటి హిందూ పండుగలను జరుపుకోవడానికి మందిరాలు, చర్చిలు, పాఠశాల ఆడిటోరియంలను అద్దెకు తీసుకున్నాయి. మత సమూహాలు తరచుగా గ్రంథాలను అధ్యయనం చేయడానికి, పూజలు నిర్వహించడానికి లేదా ''[[భజన|భజనలు]]'' (భక్తి పాటలు) పాడటానికి సభ్యుల ఇళ్లలో కలుస్తాయి.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|title=The New Hindu Immigrants|url=https://pluralism.org/the-new-hindu-immigrants|website=pluralism.org}}&lt;/ref&gt;

1970ల నాటికి, మత సమూహాలు, సాంస్కృతిక సంఘాలు కలిసి హిందూ &quot;ఆలయ సంఘాలను&quot; సృష్టించడం ప్రారంభించాయి. [[అట్లాంటా]], బోస్టన్, చికాగో, [[డెట్రాయిట్]], [[హ్యూస్టన్]], లాస్ ఏంజిల్స్, న్యూయార్క్, పిట్స్బర్గ్, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బే ఏరియా, [[వాషింగ్టన్, డి.సి.|వాషింగ్టన్ డి. సి.]] వంటి పెద్ద భారతీయ అమెరికన్ జనాభా ఉన్న మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో ఈ సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి. ప్రైవేట్ గృహాలు, మాజీ చర్చిలు, గిడ్డంగులు, కార్యాలయ భవనాలు వంటి ప్రస్తుత ఆస్తులను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా లేదా భూమిని కొనుగోలు చేయడం ద్వారా కొత్త దేవాలయాలను నిర్మించడం ద్వారా శాశ్వత దేవాలయాలను సృష్టించడం సంఘాల లక్ష్యం. పిట్స్బర్గ్లోని శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయం, జూన్ 8,1977న ప్రారంభించబడింది, న్యూయార్క్లోని హిందూ టెంపుల్ సొసైటీ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా, జూలై 4,1977న పవిత్రం చేయబడింది, ఇది అమెరికాలో భారతీయ వలసదారులు నిర్మించిన మొదటి హిందూ దేవాలయాలుగా మారింది. 1980లు, 1990లలో, దాదాపు అన్ని ప్రధాన మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో దేవాలయాలు నిర్మించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|title=The New Hindu Immigrants|url=https://pluralism.org/the-new-hindu-immigrants|website=pluralism.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;builders&quot;&gt;{{Cite web|title=The Temple Builders|url=https://pluralism.org/the-temple-builders|website=pluralism.org}}&lt;/ref&gt;

21వ శతాబ్దంలో, అనేక చిన్న నగరాలు, పట్టణాలలో హిందూ దేవాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి, పెద్ద మహానగర ప్రాంతాలు దిగువ జాబితాలో చూసినట్లుగా దేవాలయాలను జోడించడం కొనసాగించాయి. ఇంతలో, వారి సమ్మేళనాల పెరుగుతున్న అవసరాలను తీర్చడానికి వంటశాలలు, భోజన ప్రాంతాలు, కమ్యూనిటీ హాల్స్, ఆడిటోరియంలను చేర్చడానికి పాత దేవాలయాలు విస్తరించబడ్డాయి /లేదా పునరుద్ధరించబడ్డాయి.

== దేవాలయాల జాబితా ==
అక్షాంశాలను కలిగి ఉన్న అన్ని దేవాలయాల స్థానాలను ఈ పేజీకి కుడి వైపున ఉన్న &quot;మ్యాప్ ఆల్ కోఆర్డినేట్లను యూజింగ్ ఓపెన్ స్ట్రీట్ మ్యాప్&quot; నుండి లింక్ చేయబడిన మ్యాప్లో కలిసి చూడవచ్చు.

=== అలబామా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiAl&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|ఉత్తర అలబామా హిందూ సాంస్కృతిక కేంద్రం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|హార్వెస్ట్
|
|
|-
|[[బర్మింగ్‌హామ్ హిందూ దేవాలయం|హిందూ టెంపుల్ అండ్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆఫ్ బర్మింగ్హామ్]]
|పెల్హామ్
&lt;small&gt;{{Coord|33.329951|-86.811822|name=Hindu Temple and Cultural Center of Birmingham}}&lt;/small&gt;
|
|1998లో పూర్తి చేశారు.
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|మాడిసన్
|
|
|}

=== అలాస్కా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiAK&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[అలాస్కా గణేశ దేవాలయం|అలాస్కాలోని శ్రీ గణేశ ఆలయం]]
|లంగరు
&lt;small&gt;{{Coord|61.159402|-149.954632|name=Sri Ganesha Temple of Alaska}}&lt;/small&gt;
|
|దీనిని 1999లో హిందూ నాయకుడు శివ సుబ్రమణ్యంస్వామి స్థాపించారు. 2011 నుండి ప్రస్తుత ప్రదేశంలో.
|-
|}

=== అరిజోనా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiAZ&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[మహా గణపతి దేవాలయం (ఆరిజోనా)|అరిజోనా మహా గణపతి ఆలయం]]
|మారికోపా
&lt;small&gt;{{Coord|32.955630|-112.118778|name=Maha Ganapati Temple of Arizona}}&lt;/small&gt;
|
|2008 లో ప్రారంభించబడింది.
|}

=== అర్కాన్సాస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiAR&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!
|-
|హన్వా హిందూ దేవాలయం
|బెంటన్విల్లే
&lt;small&gt;{{Coord|36.336601|-94.242534|name=HANWA Hindu Temple}}&lt;/small&gt;
|
|2012 లో ప్రారంభించబడింది.
|}

=== కాలిఫోర్నియా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiCA&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|- id=&quot;Old_Vedanta_Society_Temple&quot;
|ఓల్డ్ వేదాంత సొసైటీ  &quot;ఓల్డ్ టెంపుల్&quot; (వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ నార్తర్న్ కాలిఫోర్నియా) 
|[[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]
&lt;small&gt;{{Coord|37.79809|-122.43430|name=Old Vedanta Society Temple}}&lt;/small&gt;
|[[దస్త్రం:Vedanta_Society_Building_-_2963_Webster_Street,_San_Francisco.jpg|150x150px]]
|1906లో నిర్మించిన ప్రత్యేక భవనం, యునైటెడ్ స్టేట్స్లో మొదటి హిందూ దేవాలయం. 1893 చికాగో వరల్డ్ ఫెయిర్ హాజరైన తరువాత స్వామి వివేకానందజీ 1900లో వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ శాన్ఫ్రాన్సిస్కోను స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt; ఫిల్బర్ట్ స్ట్రీట్ &amp; వెబ్స్టర్. లేదా ఇది 1905 - 1908లో రెండు దశల్లో అభివృద్ధి చేయబడింది. మొగుల్ను విలీనం చేయడాన్ని స్వామి త్రిగుణాతీతానంద వాస్తుశిల్పి జోసెఫ్ ఎ. లియోనార్డ్ రూపొందించారు. బహుళ భారతీయ, మొఘల్, పాశ్చాత్య నిర్మాణ శైలులలో దాని టవర్లు, &quot;అన్ని మతాల సామరస్యాన్ని సూచించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి, కోణాల వంపులు, గోపురాలు ఆధ్యాత్మిక అన్వేషకుడి పైకి ఆకాంక్షను సూచిస్తాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batalova|first=Jeanne Batalova Mary Hanna and Jeanne|date=October 15, 2020|title=Indian Immigrants in the United States|url=https://www.migrationpolicy.org/article/indian-immigrants-united-states-2019|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[మాలిబు హిందూ దేవాలయం]]
|కాలబాసాస్
|[[దస్త్రం:Malibu_Hindu_Temple_25.jpg|150x150px]]
|
|-
|శ్రీ స్వామినారాయణ ఆలయం డౌనీ సిఎ
|డౌనీ
|[[దస్త్రం:Hindu_Mandir.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[స్వామినారాయణ దేవాలయం (కాలిఫోర్నియా)|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ చినో హిల్స్]]
|చినో హిల్స్
|[[దస్త్రం:BAPS_Mandir_LA_1.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[బాలాజీ దేవాలయం (కాలిఫోర్నియా)|బాలాజీ టెంపుల్ శాన్ జోస్]]
|[[శానోజే|శాన్ జోస్]]
&lt;small&gt;{{Coord|37.42386|-121.96757|name=Balaji Temple San Jose}}&lt;/small&gt;
|
|2012 లో ప్రారంభించబడింది.
|-
|ఓక్లాండ్లోని సిద్ధ యోగ ఆశ్రమం
|ఓక్లాండ్
|[[దస్త్రం:Siddha_Yoga_Ashram_in_Oakland.jpg|150x150px]]
|దీనిని 1975లో [[Muktananda|ముక్తానంద]] స్థాపించారు. భారతదేశం వెలుపల ఉన్న అతి పురాతన [[Siddha Yoga|సిద్ధ యోగ]] ఆశ్రమం.
|-
|[[శాంటా బార్బరా వేదాంత దేవాలయం|వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ సదరన్ కాలిఫోర్నియా, శాంటా బార్బరా ఆలయం]]
|మాంటెసిటో
&lt;small&gt;{{Coord|34.44581|-119.58020|name=Santa Barbara Temple}}&lt;/small&gt;
|[[దస్త్రం:SB_VedantaTemple3_20170911.jpg|150x150px]]
|1956లో పూర్తి చేశారు. ప్రారంభ దక్షిణ భారత చెక్క, జపనీస్, చైనీస్ నిర్మాణ శైలులు.
|-
|[[రామకృష్ణ మఠం (కాలిఫోర్నియా)|వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ సదరన్ కాలిఫోర్నియా, రామకృష్ణ మొనాస్టరీ]]
|ట్రాబుకో కాన్యన్
&lt;small&gt;{{Coord|37.42386|-121.96757|name=Ramakrishna Monastery}}&lt;/small&gt;
|
|1949లో స్థాపించబడింది.
|-
|సంకట్ మోచన్ హనుమాన్ ఆలయం &lt;ref name=&quot;ti&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/events/missing-janmashtami-2023-celebration-these-15-popular-hindu-temples-in-usa-can-be-visited-in-janmashtami-614246.html|title=Missing Janmashtami 2023 Celebration? These 15 Popular Hindu Temples in USA Can Be Visited In Janmashtami|date=September 7, 2023|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|వాట్సన్విల్లే
|
|
|-
|స్వీయ-సాక్షాత్కార ఫెలోషిప్ లేక్ పుణ్యక్షేత్రం
|పసిఫిక్ పాలిసేడ్స్, లాస్ ఏంజిల్స్
|[[దస్త్రం:LakeShrineTempleSRF_20140908_(15043884639).jpg|150x150px]]
|దీనిని 1950లో [[పరమహంస యోగానంద]] స్థాపించారు.
|-
|[[శివదుర్గ దేవాలయం (కాలిఫోర్నియా)|బే ఏరియా శివ దుర్గా ఆలయం]]
|శాంటా క్లారా, కాలిఫోర్నియా
|[[దస్త్రం:Shiv_Durga_Temple_Bay_Area_2.jpg|150x150px]]
|2012 డిసెంబర్ లో ప్రారంభించబడింది.
|}

=== కొలరాడో ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiCO&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[రాకీస్ హిందూ దేవాలయం|హిందూ టెంపుల్ అండ్ కల్చరల్ సెంటర్ ఆఫ్ ది రాకీస్]]
|లిట్ల్టన్, కొలరాడో
&lt;small&gt;{{Coord|39.58577|-104.83053|name=Hindu Temple and Cultural Center of the Rockies}}&lt;/small&gt;
|
|2015లో పూర్తి చేశారు.
|}

=== డెలావేర్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiDE&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[డెలావేర్ హిందూ దేవాలయం]]
|హాకెస్సిన్
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_Hockessin_DE.jpg|225x225px]]
|
|-
|షిర్డీ సాయి అఫ్ డెలావేర్
|నెవార్క్
|
|
|}

=== ఫ్లోరిడా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiFL&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్
|టాంపా
|
|
|-
|శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం
|లేక్లాండ్
|
|-
|మానవ్ మందిర్
|మెల్బోర్న్
|
|
|-
|శ్రీ స్వామినారాయణ ఆలయం
|ఒకలా
|
|
|-
|[[శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ మందిరం (ఓర్లాండో)|శ్రీ లక్ష్మీ నారాయణ్ మందిర్ ఓర్లాండో]]
|[[ఓర్లాండో]]
|
|
|-
|దక్షిణ ఫ్లోరిడాలోని శివ విష్ణు ఆలయం &lt;ref name=&quot;ti2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/events/missing-janmashtami-2023-celebration-these-15-popular-hindu-temples-in-usa-can-be-visited-in-janmashtami-614246.html|title=Missing Janmashtami 2023 Celebration? These 15 Popular Hindu Temples in USA Can Be Visited In Janmashtami|date=September 7, 2023|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|నైరుతి రాంచ్లు
|
|
|-
|తల్లహస్సీ హిందూ దేవాలయం
|తల్లహస్సీ
|
|
|-
|[[ఫ్లోరిడా హిందూ దేవాలయం|హిందూ టెంపుల్ ఆఫ్ ఫ్లోరిడా (టాంపా)]]
|టాంపా
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_Tampa.jpeg|150x150px]]
|
|-
|శ్రీ మారియమ్మన్ దేవి ఆలయం
|టాంపా
|
|-
|శ్రీ లక్ష్మీ మందిర్
|వెస్ట్ పామ్ బీచ్
|
|
|}

=== జార్జియా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiGA&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[స్వామినారాయణ దేవాలయం (అట్లాంటా)|బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ అట్లాంటా]]
|లిల్బర్న్
|[[దస్త్రం:Hindutempleatlanta.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[అట్లాంటా హిందూ దేవాలయం]]
|రివర్డేల్
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_of_Atlanta_1.JPG|150x150px]]
|
|}

=== హవాయి ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiHI&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|ఈరయాన్ ఆలయం
|కాపా
|[[దస్త్రం:Iraivan_dsc8361.jpg|150x150px]]
|
|-
|కడవుల్ ఆలయం
|కాపా
|[[దస్త్రం:Kadavul_Temple.jpg|150x150px]]
|
|}

=== ఇడాహో ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiID&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[బోయిస్ హరే కృష్ణ దేవాలయం|బోయిస్ హరే కృష్ణ ఆలయం]]
|బోయిస్
|
|
|}

=== ఇల్లినాయిస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiIL&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[స్వామినారాయణ దేవాలయం (చికాగో)|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ చికాగో]]
|బార్ట్లెట్
|[[దస్త్రం:BAPS_Chicago_Mandir_1.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[బ్లూమింగ్టన్ హిందూ దేవాలయం|బ్లూమింగ్టన్-నార్మల్ హిందూ దేవాలయం]]
|బ్లూమింగ్టన్
&lt;small&gt;{{Coord|40.454998|-88.915458|name=Hindu Temple of Bloomington-Normal}}&lt;/small&gt;
|
|
|
|-
|సెంట్రల్ ఇల్లినాయిస్లోని హిందూ దేవాలయం
|పియోరియా
|
|1999లో ప్రారంభించబడింది &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batalova|first=Jeanne Batalova Mary Hanna and Jeanne|date=October 15, 2020|title=Indian Immigrants in the United States|url=https://www.migrationpolicy.org/article/indian-immigrants-united-states-2019|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|హోమ్ ఆఫ్ హార్మొనీ, వివేకానంద వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ చికాగో 
|[[చికాగో]]
|
|2022 నాటికి ప్రారంభం
|-
|ఇస్కాన్ చికాగో &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|[[చికాగో]]
|[[దస్త్రం:ISKCON_Chicago.jpg|150x150px]]
|1980లో ఇవాన్స్టన్ నుండి ప్రస్తుత ప్రదేశానికి మార్చబడింది
|-
|చికాగోలోని శ్రీ గణేష్ ఆలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|[[చికాగో]]
|[[దస్త్రం:Shree_Ganesh_Temple_of_Chicago.jpg|150x150px]]
|చికాగో లిటిల్ ఇండియా మొదటి హిందూ ఆలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|గ్రేటర్ చికాగో లోని హనుమాన్ మందిర్ &lt;ref name=&quot;hanuman&quot;&gt;{{Cite web|date=April 14, 2016|title=Hindu temple to open in Glenview this weekend|url=https://www.dailyherald.com/article/20160414/entlife/160419238/|website=Daily Herald}}&lt;/ref&gt;
|గ్లెన్ వ్యూ
|[[దస్త్రం:Hanuman_Mandir_Of_Greater_Chicago.jpg|150x150px]]
|2016లో ప్రారంభించబడింది &lt;ref name=&quot;hanuman&quot; /&gt;
|-
|వివేకానంద వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ చికాగో &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batalova|first=Jeanne Batalova Mary Hanna and Jeanne|date=October 15, 2020|title=Indian Immigrants in the United States|url=https://www.migrationpolicy.org/article/indian-immigrants-united-states-2019|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;midwest&quot;&gt;{{Cite book|url={{Google books|n3Xn7jMx1RYC|page=PA744|plainurl=yes}}|title=The American Midwest: An Interpretive Encyclopedia|date=2006|publisher=Indiana University Press|page=744}}&lt;/ref&gt;
|హోమర్ గ్లెన్
|
|1930 లో స్థాపించబడింది. చికాగోలో మొదటి హిందూ సంస్థ. &lt;ref name=&quot;midwest&quot; /&gt;
|-
|[[శ్రీ స్వామినారాయణ దేవాలయం (చికాగో)|ఐఎస్ఎస్ఓ శ్రీ స్వామినారాయణ ఆలయం ఇటాస్కా ఐఎల్]]
|ఇటాస్కా
|[[దస్త్రం:Swaminarayan_temple_Chicago.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[చికాగో హిందూ దేవాలయం|గ్రేటర్ చికాగో హిందూ దేవాలయం]]
|లెమోంట్
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_of_Greater_Chicago.jpg|150x150px]]
|
|-
|క్వాడ్ సిటీ హిందూ ఆలయం
|రాక్ ద్వీపం
|[[దస్త్రం:Quad_City_Hindu_Temple.jpg|150x150px]]
|
|-
|శ్రీ మహాలక్ష్మి ఆలయం (గ్రేటర్ స్ప్రింగ్ఫీల్డ్ హిందూ ఆలయం)
|చతం
|
|ప్రారంభించబడింది 2021 &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[శ్రీ స్వామినారాయణ దేవాలయం (వీలింగ్)|శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ వీలింగ్ ఐఎల్]]
|చక్రం.
|[[దస్త్రం:Wheeling_Mandir,_Illinois.jpg|150x150px]]
|
|}

=== ఇండియానా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiIN&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|శ్రీ గణేష్ మందిరం 
|కొలంబస్
|
|2022 లో ప్రారంభమవుతుంది.
|-
|శ్రీ భక్త హనుమాన్ ఆలయం 
|ఫిషెర్స్
|
|2025 నాటికి ప్రారంభమవుతుంది. సబర్బన్ హామిల్టన్ కౌంటీ మొదటి హిందూ ఆలయం.
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ 
|గ్రీన్వుడ్
|
|
|-
|[[సెంట్రల్ ఇండియానా హిందూ దేవాలయం]]
|ఇండియానాపోలిస్
&lt;small&gt;{{Coord|39.8160|-85.97345|name=Hindu Temple of Central Indiana}}&lt;/small&gt;
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_of_Central_Indiana_2015.jpg|150x150px]]
|2006 లో ప్రారంభించబడింది. ఇండియానాలో మొదటి హిందూ దేవాలయం
|-
|త్రి-రాష్ట్ర హిందూ దేవాలయం సాంస్కృతిక కేంద్రం 
|న్యూబర్గ్
|
|2022 లో ప్రారంభమవుతుంది.
|}

=== అయోవా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiIA&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[అయోవా హిందూ దేవాలయం|హిందూ టెంపుల్ &amp; కల్చరల్ సెంటర్ ఆఫ్ అయోవా]]
|మాడ్రిడ్
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_and_Cultural_Center_of_Madrid_Iowa_United_States.jpg|150x150px]]
|అయోవాలో మొదటి హిందూ దేవాలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|}

=== కాన్సాస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiKS&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[కాన్సాస్ సిటీ హిందూ దేవాలయం|కాన్సాస్ సిటీ హిందూ టెంపుల్ అండ్ కల్చరల్ సెంటర్]]
|షానీ మిషన్
&lt;small&gt;{{Coord|39.013117|-94.762028|name=Hindu Temple and Cultural Center of Kansas City}}&lt;/small&gt;
|
|
|-
|గ్రేటర్ విచిత హిందూ దేవాలయం
|విచిత
|
|
|}

=== కెంటకీ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|ఐఎస్ఓ శ్రీ స్వామినారాయణ హిందూ దేవాలయం 
|బౌలింగ్ గ్రీన్
|
|}

=== మేరీల్యాండ్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiMD&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[మురుగన్ దేవాలయం (ఉత్తర అమెరికా)|ఉత్తర అమెరికా మురుగన్ ఆలయం]]
|లాన్హామ్
|[[దస్త్రం:Murugan_Temple_in_Lanham_Maryland.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[శివవిష్ణు దేవాలయం (లాన్‌హామ్‌)|శ్రీ శివ విష్ణు ఆలయం]]
|లాన్హామ్
|[[దస్త్రం:Sri_Siva_Vishnu_Temple.jpg|150x150px]]
|
|}

=== మసాచుసెట్స్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiMA&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|మసాచుసెట్స్ హిందూ దేవాలయం (శ్రీ విష్ణు దుర్గా మందిరం) 
|ఆక్టన్
|
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ 
|అగావమ్
|
|
|-
|చిన్మయ మిషన్ బోస్టన్ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batalova|first=Jeanne Batalova Mary Hanna and Jeanne|date=October 15, 2020|title=Indian Immigrants in the United States|url=https://www.migrationpolicy.org/article/indian-immigrants-united-states-2019|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt;
|అన్దోవేర్
|
|
|-
|అండోవర్లోని సిద్ధ యోగ ధ్యాన కేంద్రం &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|title=Siddha Yoga Centers and Websites around the World|url=https://www.siddhayoga.org/centerslist}}&lt;/ref&gt;
|అన్దోవేర్
|
|
|-
|శ్రీ చిన్మాయ మారుతి ఆలయం 
|అన్దోవేర్
|
|
|-
|[[Sri Lakshmi Temple, Ashland, Massachusetts|శ్రీ లక్ష్మీ దేవాలయం]]
|అష్లాండ్
&lt;small&gt;{{Coord|42.268703|-71.442867|name=Sri Lakshmi Temple}}&lt;/small&gt;
|[[దస్త్రం:SriLakshmiTemple-pic1.jpg|150x150px]]
|1990 పూర్తి.
|-
|బోస్టన్ శ్రీ కాళికంబల్ శివాలయం 
|బెల్లింగ్హామ్
|
|
|-
|రామకృష్ణ వేదాంత సొసైటీ 
|[[బోస్టన్]]
|
|
|-
|శ్రీ విజయ కాళి ఆశ్రమం 
|బర్లింగ్టన్
|
|
|-
|ఇన్నర్ స్పేస్ మెడిటేషన్ సెంటర్ అండ్ గ్యాలరీ 
|[[కేంబ్రిడ్జ్]]
|
|
|-
|శ్రీ సాయి చావడి మందిరం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|కాంటన్
|
|
|-
|వేదాంత సెంటర్ నివాసం 
|కోహాసెట్
|
|
|-
|శ్రీ ఉమియా ధామ్ 
|ఫాక్స్బరో
|
|
|-
|న్యూ ఇంగ్లాండ్ షిర్డీ సాయి ఆలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Batalova|first=Jeanne Batalova Mary Hanna and Jeanne|date=October 15, 2020|title=Indian Immigrants in the United States|url=https://www.migrationpolicy.org/article/indian-immigrants-united-states-2019|website=migrationpolicy.org}}&lt;/ref&gt;
|గ్రోటన్
|[[దస్త్రం:New_England_Shirdi_Sai_Temple,_Groton_MA.jpg|150x150px]]
|
|-
|న్యూ ఇంగ్లాండ్ శివాలయం 
|గ్రోటన్
|
|
|-
|బ్రజ్ మందిర్ హిందూ ఆలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|హోల్బ్రూక్
|
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ 
|లోవెల్
|[[దస్త్రం:Swaminarayan_Boston.jpg|150x150px]]
|
|-
|ఐఎస్ఓ శ్రీ స్వామినారాయణ హిందూ దేవాలయం 
|లోవెల్
|
|
|-
|ఎన్ఈ-ఎస్ఆర్ఎస్ బృందావన్ 
|లోవెల్
|
|
|-
|శ్రీనాథ్జీ హవేలీ లోవెల్ 
|లోవెల్
|
|
|-
|గ్రేటర్ బోస్టన్ శివాలయ ఆలయం 
|మెడ్ఫోర్డ్
|
|
|-
|శ్రీ ద్వారకమై షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం 
|ఉత్తర బిల్లేరికా
|
|
|-
|ఎస్ఎంవీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ 
|ఉత్తర బిల్లేరికా
|
|
|-
|శ్రీ షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం 
|నార్త్బరో
|
|
|-
|శ్రీ హరిధామ్ ఆలయం 
|నార్వుడ్
|
|
|-
|సర్వ దేవ్ మందిర్ 
|ఆక్స్ఫర్డ్
|
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ 
|షారన్
|
|
|-
|బ్రహ్మ కుమారిస్ ధ్యాన కేంద్రం-శాంతి కోసం ఒక అభ్యాస కేంద్రం 
|వాటర్ టౌన్
|
|
|-
|గ్రేటర్ బోస్టన్ లోని సిద్ధ యోగ ధ్యాన కేంద్రం 
|వాటర్ టౌన్
|
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ 
|వెస్ట్బరో
|
|
|-
|సత్సాంగ్ సెంటర్ హిందూ దేవాలయం 
|వోబర్న్
|
|
|}

=== మిచిగాన్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiMI&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[ఫ్లింట్ కాశీ విశ్వనాథ దేవాలయం|శ్రీ కాశీ విశ్వనాథ దేవాలయం ఫ్లింట్]]
|ఫ్లింట్
&lt;small&gt;{{Coord|43.01196|-83.81038|name=Sri Kasi Vishwanatha Fline}}&lt;/small&gt;
|[[దస్త్రం:Sri_Kasi_Vishwanatha_Temple_Flint_MI_2019_11_10_10_15_56.jpg|150x150px]]
|
|-
|పరాశక్తి ఆలయం
|పాంటియక్
|[[దస్త్రం:Parashakthi_Mata_Temple_Pontiac_MI.jpg|150x150px]]
|
|-
|ఇండో-అమెరికన్ సాంస్కృతిక కేంద్రం, ఆలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|పోర్టు
|
|}

=== మిన్నెసోటా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiMN&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
|-
|[[మిన్నసోటా హిందూ దేవాలయం|మిన్నెసోటా హిందూ దేవాలయం]]
|మాపిల్ గ్రోవ్
|}

=== మిస్సౌరీ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiMO&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[సెయింట్ లూయిస్ హిందూ దేవాలయం]]
|బాల్విన్
|[[దస్త్రం:HinduTempleOfSt.Louis.jpg|150x150px]]
|1991లో పూర్తయింది
|-
|శాంతి మందిర్ హిందూ టెంపుల్ అండ్ కమ్యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ మిడ్-మిస్సౌరీ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|[[కొలంబియా]]
|
|2005 లో ప్రారంభించబడింది
|}

=== నెబ్రాస్కా  ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiNE&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[ఒమాహా హిందూ దేవాలయం]]
|ఒమాహా
|[[దస్త్రం:Omaha_Hindu_Temple_2024.jpg|150x150px]]
|2004 లో ప్రారంభించబడింది
|}

=== నెవాడా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiMS&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|లాస్ వేగాస్ హిందూ దేవాలయం
|[[లాస్ వేగస్|లాస్ వెగాస్]]
|
|
|}

=== న్యూ హాంప్షైర్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiNH&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|న్యూ హాంప్షైర్ హిందూ దేవాలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|నాషువా
|
|
|}

=== న్యూజెర్సీ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiNJ&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయం, న్యూజెర్సీ (బ్రిడ్జ్వాటర్) 
|బ్రిడ్జ్‌వాటర్  
|[[దస్త్రం:Bridge_water_Temple,_New_Jersey.jpeg|150x150px]]
|
|-
|[[శ్రీ స్వామినారాయణ దేవాలయం (కొలోనియా)|ఐఎస్ఓ శ్రీ స్వామినారాయణ ఆలయం కొలోనియా ఎన్. జె.]]
|కొలోనియా
|[[దస్త్రం:Swaminarayan_temple_colonia.jpg|150x150px]]
|
|-
|[[బి.ఎ.పి.యస్.శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ ఎడిసన్|బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ ఎడిసన్]]
|ఎడిసన్
|[[దస్త్రం:BAPS_Swaminarayan_Mandir_(Edison,_New_Jersey).jpg|150x150px]]
|2019 లో పునర్నిర్మించబడింది, తిరిగి తెరవబడింది
|-
|[[స్వామినారాయణ అక్షరధామం (ఉత్తర అమెరికా)|అక్షరధామ్ (న్యూజెర్సీ)]]
|రాబిన్స్విల్లే
|[[దస్త్రం:BAPS_Robbinsville_Mandir_-_Exterior.jpg|150x150px]]
|అమెరికాలో అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయం
|-
|[[శ్రీ స్వామినారాయణ దేవాలయం (వీహాకెన్‌)|ఐఎస్ఓ స్వామినారాయణ ఆలయం వీహావ్కెన్ ఎన్. జె.]]
|వీహాక్కెన్
|[[దస్త్రం:Shree_Swaminarayan_Temple.jpg|150x150px]]
|
|-
|}

=== న్యూ మెక్సికో ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiNM&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|వేప కరోలి బాబా ఆశ్రమం మందిర్
|టావోస్
|
|
|}

=== న్యూయార్క్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiNY&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|గీతా ఆలయ ఆశ్రమం &lt;ref name=&quot;nyt2005&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/nyregion/swami-jagdishwaranand-71-spiritual-leader-dies.html|title=Swami Jagdishwaranand, 71, Spiritual Leader, Dies|date=December 21, 2005|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;
|ఎల్మ్హర్స్ట్, క్వీన్స్
|
|-
|హిందూ టెంపుల్ సొసైటీ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా
|ఫ్లషింగ్, క్వీన్స్
|[[దస్త్రం:Exterior_Hindu_Temple.JPG|225x225px]]
|-
|రాధా గోవింద్ ధామ్ న్యూయార్క్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|గ్లెన్ ఓక్స్, క్వీన్స్
|
|-
|భక్తి కేంద్రం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|[[న్యూయార్క్]]
|[[దస్త్రం:Bhakti_Center.jpg|283x283px]]
|-
|బ్రూమ్ స్ట్రీట్ గణేశ ఆలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 30, 2020|title=Old Temple|url=https://sfvedanta.org/the-society/old-temple/|website=sfvedanta.org}}&lt;/ref&gt;
|[[న్యూయార్క్]]
|
|-
|వేదాంత సొసైటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్
|[[న్యూయార్క్]]
|[[దస్త్రం:Vedanta_Society_of_America_jeh.jpg|200x200px]]
|-
|[[రామకృష్ణ వివేకానంద కేంద్రం (న్యూయార్క్)|రామకృష్ణ-వివేకానంద సెంటర్ ఆఫ్ న్యూయార్క్]]
|[[న్యూయార్క్]]
|[[దస్త్రం:Ramakrishna_Vivekananda_Center_of_New_York_(48237030577).jpg|150x150px]]
|-
|శ్రీ దివ్య ధామ్ &lt;ref name=&quot;nyt2005&quot; /&gt;
|క్వీన్స్ 
|
|-
|శ్రీ శ్రీ హరి మందిర్ USA  
|క్వీన్స్ 
|
|-
|శ్రీ రాజరాజేశ్వరి పీఠం (శ్రీ విద్యా టెంపుల్ సొసైటీ)
|రష్ 
|[[దస్త్రం:Sri_Rajarajeswari_Peetam_temple_(Rush,_NY).jpg|150x150px]]
|-
|శ్రీ ముక్తానంద ఆశ్రమం
|సౌత్ ఫాల్స్బర్గ్
|[[దస్త్రం:1_Shiva_statue.jpg|150x150px]]
|}

=== ఉత్తర కరోలినా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiNC&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|[[ఉత్తర కరోలినా వెంకటేశ్వర దేవాలయం|ఉత్తర కరోలినాలోని శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయం]]
|కారీ
|[[దస్త్రం:Sri_Venkateswara_Temple_of_North_Carolina_captured_by_Arahvinth_OLK.jpg|150x150px]]
|-
|[[మౌంట్ సోమేశ్వర దేవాలయం|శ్రీ సోమేశ్వర ఆలయం]]
|క్లైడ్
|[[దస్త్రం:Sri_Somesvara_Temple_Clyde_North_Carolina.jpg|150x150px]]
|}

=== ఒహియో ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiOH&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|ఏథెన్స్ కృష్ణ హౌస్ 
|ఏథెన్స్
|
|-
|[[డేటన్ హిందూ దేవాలయం]]
|బీవర్క్రిక్
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_of_Dayton_2.jpg|150x150px]]
|-
|భగవాన్ శ్రీ లక్ష్మీ నారాయణ్ ధామ్ 
|బౌలింగ్ గ్రీన్
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Cleveland.aspx|title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Cleveland|website=BAPS}}&lt;/ref&gt; 
| బ్రన్స్విక్  
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Cincinnati.aspx|title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Cincinnati|website=BAPS}}&lt;/ref&gt; 
| సిన్సినాటి 
|
|-
|[[సిన్సినాటి హిందూ దేవాలయం|గ్రేటర్ సిన్సినాటి హిందూ దేవాలయం]]
| సిన్సినాటి 
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Columbus.aspx|title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Columbus|website=BAPS}}&lt;/ref&gt;
|కొలంబస్
|[[దస్త్రం:BAPS_Shri_Swaminarayan_Mandir_Columbus_Ohio_USA.jpg|150x150px]]
|-
|ఇస్కాన్ కొలంబస్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dispatch.com/news/20171013/hare-krishnas-new-temple-takes-environment-into-account|title=Hare Krishnas' new temple takes environment into account|first=Danae|last=King|website=The Columbus Dispatch|access-date=2026-01-27|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729222037/https://www.dispatch.com/news/20171013/hare-krishnas-new-temple-takes-environment-into-account|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|కొలంబస్
|[[దస్త్రం:ISKCON_Columbus_2022.jpg|150x150px]]
|1969 లో ప్రారంభించబడింది. ఒహియోలోని పురాతన హిందూ దేవాలయం.
|-
|కొలంబస్ లోని సిద్ధ యోగ ధ్యాన కేంద్రం &lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|title=Siddha Yoga Centers and Websites around the World|url=https://www.siddhayoga.org/centerslist}}&lt;/ref&gt;
|కొలంబస్
|[[దస్త్రం:Siddha_Yoga_Meditation_Center_Columbus_Ohio_USA.jpg|150x150px]]
|-
|శ్రీ లక్ష్మి గణపతి ఆలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lakshmiganeshtemple.org/|title=Sri Lakshmi Ganapathi Temple &amp; Hindu Cultural Center of Ohio|website=www.lakshmiganeshtemple.org|access-date=2026-01-27|archive-date=2024-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801194918/https://www.lakshmiganeshtemple.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|కొలంబస్
|[[దస్త్రం:Sri_Lakshmi_Ganapathi_Temple_Columbus_Ohio_USA_2022.jpg|150x150px]]
|-
|వేద సంక్షేమ సంఘం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vwscolumbus.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180522084022/http://www.vwscolumbus.org/|url-status=usurped|archive-date=May 22, 2018|title=VEDIC WELFARE SOCIETY OF COLUMBUS, OHIO|website=www.vwscolumbus.org}}&lt;/ref&gt;
|కొలంబస్
|[[దస్త్రం:Vedic_Welfare_Society_Columbus_Ohio_USA.jpg|150x150px]]
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Dayton.aspx|title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Dayton|website=BAPS}}&lt;/ref&gt; 
|డేటన్
|
|-
|కైలాస ఒహియో ఆలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kailasaohio.org/|title=Kailasa in Ohio &amp;#124; Prayag}}&lt;/ref&gt; 
|డెలావేర్
|[[దస్త్రం:Vedic_Temple_Delaware_Ohio_USA.jpg|150x150px]]
|-
|సెంట్రల్ ఒహియోలోని శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svtco.org/#/home|title=Chakra|website=www.svtco.org}}&lt;/ref&gt; 
|డెలావేర్
|[[దస్త్రం:Sri_Venkateswara_Temple_of_Central_Ohio_2022.jpg|150x150px]]
|-
|ఓం సెంటర్ దివ్య ధామ్&lt;ref&gt;{{cite news|title=Why thousands of Bhutanese Americans are gathering this week in Ohio|url=https://www.dispatch.com/story/opinion/columns/guest/2025/07/18/vishva-shanti-gyan-mahayagya-bhutanese-cultural-celebration-galion-ohio-opinion/85205734007/|newspaper=The Columbus Dispatch|date=July 18, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Bhutanese Hindu Organization - GBHO
|url=https://gbho.org/}}&lt;/ref&gt;
|గాలియన్
|
|భూటాన్ శరణార్థులు స్థాపించారు.
|-
|ఎస్ఎల్ఎన్ టెంపుల్ గిరార్డ్ ఒహియో&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SLN Temple Girard Ohio – Sri Lakshmi Narayan Temple of Youngstown, OH |url=https://slntemple.org/}}&lt;/ref&gt; 
|గిరార్డ్
|
|
|-
|శ్రీ సాయిబాబా టెంపుల్ సొసైటీ ఆఫ్ ఒహియో&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sri Saibaba Temple Society of Ohio|url=http://srisaimandir.org/}}&lt;/ref&gt; 
|లూయిస్ సెంటర్
|[[దస్త్రం:Sri_Sai_Baba_Temple,_Lewis_Center,_Ohio.jpg|150x150px]]
|-
|గ్రేటర్ సిన్సినాటి శ్రీ సాయిబాబా ఆలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cincysaitemple.org/|title=Welcome to Sri Sai Baba Temple of Greater Cincinnati &amp;#124;}}&lt;/ref&gt;
|మాసన్
|
|-
|[[గ్రేటర్ క్లీవ్‌ల్యాండ్ శివ విష్ణు హిందూ దేవాలయం|గ్రేటర్ క్లీవ్ల్యాండ్లోని శివ విష్ణు హిందూ దేవాలయం]]
|పర్మ
|
|-
|భారతీయ హిందూ దేవాలయం
|పావెల్
|[[దస్త్రం:Bharatiya_Hindu_Temple_Powell_Ohio_USA.jpg|150x150px]]
|1994 లో ప్రారంభించబడింది. [[Columbus metropolitan area, Ohio|కొలంబస్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]] అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయం.
|-
|చిన్మాయ మిషన్ కొలంబస్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chinmayamissioncolumbus.org/|title=Chinmaya Mission Columbus – &quot;Unto Him Our Best&quot;|website=chinmayamissioncolumbus.org|access-date=2026-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116182448/https://chinmayamissioncolumbus.org/|archive-date=2026-01-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|పావెల్
|[[దస్త్రం:Chinmaya_Mission_Columbus_Ohio_USA.jpg|150x150px]]
|-
|శ్రీ లక్ష్మీ నారాయణ్ ఆలయం 
|రేనాల్డ్స్బర్గ్
|
|-
|శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయం (బాలాజి)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.balajiusa.org/|title=Chakra|website=www.balajiusa.org}}&lt;/ref&gt; 
|రిచ్ఫీల్డ్
|
|-
|శ్రీ స్వామినారాయణ హిందూ దేవాలయం ఐఎస్ఎస్ఓ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://swaminarayan.info/temples/america/100-shree-swaminarayan-temple-strongsville-ohio-isso|title=Cleveland, Ohio (ISSO) - Kalupur Mandir|website=swaminarayan.info|access-date=2026-01-27|archive-date=2024-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925111545/https://swaminarayan.info/temples/america/100-shree-swaminarayan-temple-strongsville-ohio-isso|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|స్ట్రాంగ్స్విల్లే
|
|-
|[[టోలెడో హిందూ దేవాలయం]]
|సిల్వానియా
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_of_Toledo,_June_2022.jpg|150x150px]]
|}

=== ఓక్లహోమా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiOK&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|[[ఓక్లహోమా నగర హిందూ దేవాలయం|ఓక్లహోమా సిటీ హిందూ దేవాలయం]]
|ఓక్లహోమా సిటీ
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_OKC.jpg|150x150px]]
|}

=== పెన్సిల్వేనియా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiPA&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|చిన్మాయ అమర్నాథ్&lt;ref&gt;{{cite news|title=With prayer and pyrotechnics, a new Hindu temple comes to life in southern Butler County|url=https://www.post-gazette.com/life/goodness/2022/08/28/chinmaya-amarnath-mars-valencia-road-butler-county-pa-hindu-temple-opening/stories/202208160074|newspaper=Pittsburgh Post-Gazette|date=August 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;nw&quot;&gt;{{cite news|title=Chinmaya Mission Pittsburgh is Expanding|url=https://www.newswire.com/news/chinmaya-mission-pittsburgh-is-expanding-21625735|newspaper=Newswire.com|date=February 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
|మార్స్
|
|పిట్స్బర్గ్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో మొదటి శివాలయం&lt;ref name = &quot;nw&quot;/&gt;
|-
|[[శ్రీ వెంకటేశ్వర దేవస్థానం (పిట్స్‌బర్గ్)|శ్రీ వెంకటేశ్వర ఆలయం, పిట్స్బర్గ్]]
|పిట్స్బర్గ్
|[[దస్త్రం:Sri_Venkateswara_Temple_-_Penn_Hills_01.jpg|150x150px]]
|1977 లో ప్రారంభించబడింది. భారతీయ వలసదారులు నిర్మించిన యునైటెడ్ స్టేట్స్లోని పురాతన హిందూ ఆలయం.&lt;ref name=&quot;builders2&quot;&gt;{{Cite web|title=The Temple Builders|url=https://pluralism.org/the-temple-builders|website=pluralism.org}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఆర్ష విద్యా గురుకులం
|సేలోర్స్బర్గ్
|
|స్థాపకుడుః స్వామి దయానంద సరస్వతి
|-
|[[వ్రాజ్ హిందూ దేవాలయం|వ్రజ్ హిందూ ఆలయం]]
|స్కైల్కిల్ హెవెన్
|[[దస్త్రం:Vraj_-_Schuylkill_Haven,_Pennsylvania_(6295078630).jpg|150x150px]]
|కృష్ణుడి రూపమైన శ్రీనాథ్జీ అంకితం చేయబడింది 
|}

=== ప్యూర్టో రికో ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|ఇస్కాన్ ప్యూర్టో రికో&lt;ref&gt;{{cite news|title=Travel Diary: Puerto Rico|url=https://nwasianweekly.com/2022/06/travel-diary-puerto-rico/|newspaper=Northwest Asian Weekly|date=June 2, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ISKCON Youth Help Put On Four Caribbean Ratha Yatras|url=https://iskconnews.org/iskcon-youth-help-put-on-four-caribbean-ratha-yatras/|newspaper=ISKCON News|date=January 12, 2020}}&lt;/ref&gt; 
|గురాబో
|[[దస్త్రం:ISKCON_Puerto_Rico.jpg|150x150px]]
|
|}

=== దక్షిణ డకోటా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiSD&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|సియోక్స్లాండ్ హిందూ దేవాలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://htos.online/|title=Hindu Temple of Siouxland|access-date=2026-01-27|archive-date=2024-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621042513/https://htos.online/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=South Dakota's First Hindu Temple Opens In Tea|url=https://www.sdpb.org/arts-culture/2018-10-29/south-dakotas-first-hindu-temple-opens-in-tea|newspaper=South Dakota Public Broadcasting|date=October 29, 2018}}&lt;/ref&gt; 
|టీ
|
|2018లో ప్రారంభించింది. దక్షిణ డకోటాలో మొదటి హిందూ దేవాలయం.
|-
|}

=== టెక్సాస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiTX&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
!గమనికలు
|-
|[[రాధా మాధవ్ ధామ్]]
|[[ఆస్టిన్]]
|[[దస్త్రం:Radha_Madhav_Dham_(2014)_by_Highsmith,_Carol.png|150x150px]]
|
|-
|[[ఉత్తర టెక్సస్ హిందూ దేవాలయం|ఉత్తర టెక్సాస్ హిందూ మందిర్ (ఎన్. టి. హెచ్. ఎం.)]]
|[[డల్లాస్]]
|
|
|-
|రాధా కలచంద్ జీ ఆలయం&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Wild Pursuit of Bliss Inside East Dallas' Kalachandji's Temple|url=https://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2019/september/the-wild-pursuit-of-bliss-inside-east-dallas-kalachandjis-temple/|newspaper=D Magazine|date=September 26, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|[[డల్లాస్]]
|[[దస్త్రం:Kalachandji_Temple_Dallas_1.jpg|214x214px]]
|1971లో స్థాపించబడింది. 
భారతీయ శాఖాహార రెస్టారెంట్కు ప్రసిద్ధి చెందింది.
|-
|[[కార్యసిద్ధి హనుమాన్ దేవాలయం (అమెరికా)|కార్యసిద్ధ హనుమాన్ ఆలయం]]
|ఫ్రిస్కో
|
|
|-
|[[డల్లాస్ రాధాకృష్ణ దేవాలయం|రాధా కృష్ణ ఆలయం, డల్లాస్]]
|అలెన్
|
|
|-
|శాన్ ఆంటోనియో హిందూ దేవాలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindutemplesatx.org/|title=Welcome To Hindu Temple of San Antonio|website=www.hindutemplesatx.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=San Antonio's diversity is reflected in its houses of worship|url=https://sanantonioreport.org/san-antonio-diversity-religion/|newspaper=San Antonio Report|date=June 26, 2022}}&lt;/ref&gt;
|హెలోట్స్
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple_of_San_Antonio.jpg|150x150px]]
|-
|శ్రీ మీనాక్షి దేవస్థానం (శ్రీ మీనాక్షి టెంపుల్ సొసైటీ)
|పెర్లాండ్
|[[దస్త్రం:Sri_Meenakshi_Devasthanam_Temple.jpg|150x150px]]
|1982లో ప్రారంభించబడింది. భారతదేశం 
వెలుపల ఉన్న ఏకైక [[మీనాక్షి]] ఆలయం.
|-
|[[స్వామినారాయణ దేవాలయం (హ్యూస్టన్)|బీఏపీఎస్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్ హ్యూస్టన్]]
|[[హ్యూస్టన్]]
|
|
|-
|[[వుడ్‌ల్యాండ్స్ హిందూ దేవాలయం|హిందూ టెంపుల్ ఆఫ్ ది వుడ్ల్యాండ్స్]]
|ది వుడ్ల్యాండ్స్
|
|
|}

=== ఉతాహ్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiUT&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|శ్రీ శ్రీ రాధా కృష్ణ ఆలయం
|స్పానిష్ ఫోర్క్
|[[దస్త్రం:Holi_Festival_of_Colors_Utah,_United_States_2013.jpg|150x150px]]
|}

=== వర్జీనియా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiVA&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|హాంప్టన్ రోడ్ల హిందూ దేవాలయం&lt;ref name = &quot;vp&quot;&gt;{{cite news|title=New Hindu temple opens in Chesapeake|url=https://www.pilotonline.com/2019/08/01/new-hindu-temple-opens-in-chesapeake/|newspaper=The Virginian Pilot|date = August 1, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|చెసాపీక్
|
|-
|శ్రీ స్వామినారాయణ మందిరం&lt;ref name = &quot;vp&quot;/&gt; 
|చెసాపీక్
|-
|[[వర్జీనియా దుర్గా దేవాలయం|వర్జీనియా దుర్గా ఆలయం]]
|లోర్టన్
|[[దస్త్రం:Temple_in_Fairfax_Station.jpg|150x150px]]
|-
|యోగవిల్లె
|యోగవిల్లె
|[[దస్త్రం:Yogaville_-_panoramio.jpg|150x150px]]
|}

=== వాషింగ్టన్ (రాష్ట్రం) ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|హిందూ దేవాలయం, సాంస్కృతిక కేంద్రం&lt;ref&gt;{{cite news |last=Vaughn |first=Alexa |date=May 13, 2014 |title=Temple shrine is dream come true for Northwest Hindus |url=https://www.seattletimes.com/seattle-news/temple-shrine-is-dream-come-true-for-northwest-hindus/ |work=[[The Seattle Times]] |access-date=January 25, 2025}}&lt;/ref&gt;
|బోథెల్
|}

=== పశ్చిమ వర్జీనియా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiWV&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|హిందూ మత, సాంస్కృతిక కేంద్రం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hrccmorgantown.org/|title=Hindu Religious &amp; Cultural Center (HRCC)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hindu Religious &amp; Cultural Center holding grand opening of new temple|url=https://www.timeswv.com/news/hindu-religious-cultural-center-holding-grand-opening-of-new-temple/article_0401a822-0f61-11e6-b16c-a77b629f4259.html|newspaper=Times-West Virginian|date=May 1, 2016}}&lt;/ref&gt;
|మోర్గాంటౌన్
|
|-
|శ్రీ శ్రీ రాధా వృందావన చంద్ర ఆలయం, ప్రభుపాద బంగారు ప్యాలెస్
|న్యూ వృందాబన్ కమ్యూనిటీ, మౌండ్స్విల్లే
|[[దస్త్రం:Prabhupada's_Palace_of_Gold_at_New_Vrindaban.jpg|150x150px]]
|}

=== విస్కాన్సిన్  ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;tableTempleWikiWI&quot;
!ఆలయం
!స్థానం
!చిత్రం
|-
|విస్కాన్సిన్ ఈశాన్య హిందూ దేవాలయం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.htnew.org/|title=Home|website=Hindu Temple of North East Wisconsin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=For Hindus in Green Bay and Fox Valley, Holi Festival splashes vibrant colors across a world dulled by a pandemic|url=https://www.greenbaypressgazette.com/story/news/2022/03/22/hindu-temple-northeast-wisconsin-hosts-holi-festival-kaukauna/7047731001/|newspaper=Green Bay Press Gazette|date=March 22, 2022}}&lt;/ref&gt; 
|కౌకానా
|
|-
|శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ ఆలయం&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tmj4.com/asian-american-heritage/new-berlin-couple-working-to-expand-a-unique-hindu-temple|title=New Berlin couple working to expand a unique Hindu temple|newspaper=TMJ4 News|date=May 3, 2024}}&lt;/ref&gt; 
|న్యూ బెర్లిన్
|
|-
|బాప్స్ శ్రీ స్వామినారాయణ మందిర్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.baps.org/Global-Network/North-America/Milwaukee.aspx|title=BAPS Shri Swaminarayan Mandir, Milwaukee|website=BAPS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;ap&quot;&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/religion-wisconsin-immigration-milwaukee-suburbs-31e390cb7c0ba7cc8e57120fc27d1401|title=How a small Wisconsin town became home to 4 Dharmic temples|newspaper=Associated Press|date=September 14, 2022}}&lt;/ref&gt; 
|పెవాకీ
|
|-
|విస్కాన్సిన్ హిందూ దేవాలయం
|పెవాకీ
|[[దస్త్రం:Hindu_Temple,_Pewaukee,_Wisconsin.jpg|150x150px]]
|-
|విస్కాన్సిన్ షిర్డీ సాయి&lt;ref name = &quot;ap&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wisconsinshirdi.org/|title=WISS - Wisconsin Shirdi Sai}}&lt;/ref&gt;
|పెవాకీ 
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]</text>
      <sha1>5zq7m9l9r2qr4xqm7kelfmci97u1zs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తిరువనంతపురం ప్రముఖులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>480037</id>
    <revision>
      <id>4978064</id>
      <parentid>4945423</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15870" sha1="7a4z33rstuvfrt8yxb20e55966pnqew" xml:space="preserve">
[[తిరువనంతపురం]] (త్రివేండ్రం) [[కేరళ]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించిన, స్థిరపడిన ప్రముఖ వ్యక్తుల జాబితా.

== ట్రావెన్‌కోర్ మాజీ పాలకులు ==

* [[మార్తాండవర్మ|మార్తాండ వర్మ]]
* [[సేతు లక్ష్మి బాయి]]
* ధర్మ రాజా
* అయిల్యం తిరునాళ్
* [[స్వాతి తిరునాళ్|స్వాతి తిరునాళ్ రామ వర్మ]]
* మూల తిరునాళ్
* [[చితిర తిరునాల్ బలరామ వర్మ]]
== ఆధ్యాత్మికత ==

* [[నారాయణ గురు|శ్రీ నారాయణ గురు]]
* అయ్యంకలి
* [[ముంతాజ్ అలి|శ్రీ మధుకర్నాధ్]]
* వక్కోమ్ మౌలవి
* చతంపి స్వామికల్
* [[నారాయణ గురు|సాడే గురు శివలింగదాస స్వామిగల్]]
* [[ముంతాజ్ అలి|శ్రీ ఎం]]

== స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు ==

* వక్కోమ్ అబ్దుల్ ఖాదర్
* [[ఆనీ మాస్కరీన్]]
* [[అక్కమ్మ చెరియన్]]
== రాజకీయ నాయకులు ==

* [[పి.ఎ.థాను పిళ్ళై|పట్టోమ్ ఎ. థాను పిళ్ళై]]
* [[శశి థరూర్]]
* వక్కం పురుషోత్తమాన్
* వర్కలా రాధాకృష్ణన్
* [[కె. మురళీధరన్]]
* [[అనిరుధన్ సంపత్|ఎ. సంపత్]]
* వి. శివన్కుట్టి
* వి. ఎస్. శివకుమార్
* కడకంపల్లి సురేంద్రన్
* వి. కె. ప్రశాంత్
* కె. ఎస్. సబరినాథన్
* [[జి. కార్తికేయన్]]
* ఎం. విజయకుమార్
* సి. జయన్ బాబు
* నీలలోహితదాసన్ నాదర్
* [[ఓ. రాజగోపాల్|ఒ. రాజగోపాల్]]
* [[ఆర్య రాజేంద్రన్]]

== సంగీతకారులు ==

* [[స్వాతి తిరునాళ్|స్వాతితిరునాల్]]
* [[బి.శశికుమార్|బి. శశికళ కుమార్]]
* [[కె. ఎస్. చిత్ర]]
* ఎం. జయచంద్రన్
* బిచు తిరుమల
* [[హరిహరన్]]
* ఎల్. అథిర కృష్ణ-వయోలిన్ వాద్యకారుడు
* విధు ప్రతాప్
* [[ఎం.జి. రాధాకృష్ణన్|ఎం. జి. రాధాకృష్ణన్]]-సంగీత దర్శకుడు, గాయకుడు
* ఎం. జి. శ్రీకుమార్
* [[నెయ్యట్టింకర వాసుదేవన్|నెయ్యాట్టింకర వాసుదేవన్]]
* వి. మధుసూదన్ నాయర్
* జి. వేణుగోపాల
* [[సుజాత మోహన్]]
* బాలభాస్కర్
* జాబ్ కురియన్
* ఇషాన్ దేవ్
* [[జెస్సీ గిఫ్ట్|జాస్సీ బహుమతి]]
* ప్రిన్స్ రామ వర్మ
* నజీమ్ అర్షద్
* [[అభయ హిరణ్మయి]]
* అఖిల ఆనంద్
* [[రఫ్తార్|రఫ్తార్ (రాపర్)]]
* వినాయక్ శశికళ
* [[విష్ణు విజయ్]]

== చిత్రకారులు ==

* [[రాజా రవివర్మ]]
* సెలియా పాల్
* [[ఎ. రామచంద్రన్]]

== శిల్పి ==

* కనయి కున్హీరామన్

== నృత్యకారులు ==

* [[గురు గోపినాథ్]]
* [[గోపినాథ్ ముత్తుకాడ్]]
* [[ఎల్. అథిరా కృష్ణ]]
* [[నీనా ప్రసాద్]]
* [[గురు చంద్రశేఖరన్]]
* [[మదవూర్ వాసుదేవన్ నాయర్]]
* జి. ఎస్. ప్రదీప్
* [[రాజశ్రీ వారియర్]]
* [[గాయత్రి గోవింద్]]

== ఆర్కిటెక్ట్స్ ==

* లారీ బేకర్-వాస్తుశిల్పి, ఇంగ్లాండ్లో జన్మించి, త్రివేండ్రంలో స్థిరపడ్డారు
* [[జి. శంకర్|గోపాలన్ నాయర్ శంకర్]] (జి. శంకర్) -[[పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు (2010-2019)|2011లో పద్మశ్రీ అవార్డు]] అందుకున్నారు.

== సైన్స్ ==

* వి. ఎన్. కృష్ణమూర్తి-మాజీ ఉప రాష్ట్రపతి. డైరెక్టర్, విఎస్ఎస్సి మాజీ డైరెక్టర్, ఇస్రో-యుఒపి సెల్
* [[జీ మాధవన్ నాయర్|జి. మాధవన్ నాయర్]]-[[భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|ఇస్రో]] చైర్మన్
* తను పద్మనాభన్-భారతీయ సైద్ధాంతిక భౌతిక శాస్త్రవేత్త
* కె. ఎస్. ఎస్. నంబూరిపాడ్-గణిత శాస్త్రవేత్త

== సామాజిక సంస్కరణవాదులు ==

* అయ్యంకలి
* వక్కోమ్ మౌలవి
* [[నారాయణ గురు]]-కవి కూడా
* చట్టాంపి స్వామికల్-కవి, గద్య రచయిత కూడా

== రచయితలు ==

* కుమారన్ అసన్-కవి
* ఎ. అయ్యప్పన్
* [[కె. ఎ. బీనా]]-పాత్రికేయుడు, రచయిత &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-01-04|title=ദലിതരും സ്ത്രീകളും ഇപ്പോഴും അടിമകൾ : കെ എ ബീന|trans-title=Dalits and women still slaves : KA Bina|url=https://www.manoramaonline.com/literature/interviews/in-conversation-with-k-a-beena.html#|access-date=2023-04-05|publisher=Manorama Online|language=ml}}&lt;/ref&gt;
* [[కిలిమనూరు చంద్రన్|కిలిమానూర్ చంద్రన్]]
* [[ఉళ్ళూర్ పరమేశ్వర అయ్యర్|ఉల్లూర్ ఎస్. పరమేశ్వర అయ్యర్]]-కవి
* [[సుగత కుమారి|సుగతకుమారి]]-కవి
* గోపి కొట్టూర్-కవి
* [[ఒ.ఎన్.వి.కురుప్|ఓ. ఎన్. వి. కురుప్]]-కవి
* మాలి మాధవన్ నాయర్
* వి. మధుసూధనన్ నాయర్
* జార్జ్ ఒనాక్కూర్
* అయ్యప్ప పణిక్కర్
* సి. వి. రామన్ పిళ్ళై
* [[ఇ. వి. కృష్ణ పిళ్ళై]]
* కేసరి బాలకృష్ణ పిళ్లై
* ఎన్. కృష్ణ పిళ్ళై
* శ్రీకంఠేశ్వరం పద్మనాభ పిళ్ళై-''శబ్దా తారావళి'' రచయిత
* కిలిమానూర్ రమాకాంతన్
* సుకుమార్
* ఇరయిమ్మన్ తంపి
* బిచు తిరుమల-మలయాళ కవి
* [[స్వాతి తిరునాళ్]]
* ఎ. ఆర్. రాజా రాజా వర్మ
* విజయకృష్ణన్
* పూవాచల్ ఖాదర్-కవి
* వెల్లయణి అర్జునన్

== సైనిక సిబ్బంది ==

* రాధాకృష్ణన్ నాయర్ హర్షన్
* అడ్మిరల్ ఆర్. హరి కుమార్

== న్యాయవాదులు ==

* [[ఎన్. ఆర్. మాధవ మీనన్]]-భారత ప్రభుత్వ కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల కమిషన్ సభ్యుడు-నేషనల్ లా స్కూల్ ఆఫ్ ఇండియా యూనివర్శిటీ, [[బెంగళూరు]], [[NUJS Kolkata|ఎన్యుజెఎస్ కోల్కతా]] మాజీ విసి
* కె. ఎస్. పరిపూర్ణన్-పాట్నా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (1994), భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి (1994-1997) 

== క్రీడాకారులు ==

* కె. ఎన్. అనంతపద్మనాభన్-అంపైర్ (మాజీ క్రికెటర్) 
* [[సంజు శాంసన్]]-క్రికెటర్
* [[అనీల్ నంబియార్]] (జననం 1984) -క్రికెటర్
* జాబ్బీ జస్టిన్-ఫుట్బాల్ క్రీడాకారుడు
* [[పద్మనాభన్ ప్రశాంత్]]-క్రికెటర్
* [[హెచ్. ఎస్. ప్రణయ్]]-బ్యాడ్మింటన్ ఆటగాడు
* [[రైఫీ గోమెజ్|రైఫీ విన్సెంట్ గోమెజ్]]-క్రికెటర్
* [[పి. రంగనాథన్]]-మాజీ క్రికెటర్
* [[రోహన్ ప్రేమ్]]-క్రికెటర్
* బిజోయ్ వర్గీస్-ఫుట్బాల్ క్రీడాకారుడు
* బ్రిట్టో పిఎమ్-ఫుట్బాల్ క్రీడాకారుడు

== ఐటీ ==

* [[క్రిస్ గోపాలకృష్ణన్]]-[[ఇన్ఫోసిస్]] సీఈవో
* రాజ్ సుబ్రమణ్యం-ఫెడెక్స్ సీఈవో

== నటులు, దర్శకులు ==

* సత్యన్
* [[ప్రేమ్ నజీర్]]
* మధు
* [[మోహన్ లాల్]]
* [[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]]
* [[ప్రియదర్శన్]]
* [[అభిరామి]]
* [[అహానా కృష్ణ|అహనా కృష్ణ]]
* [[ఐశ్వర్య లక్ష్మి]]
* [[అలెన్సియర్ లే లోపెజ్]]
* [[అంబిక (నటి)|అంబికా]]
* అనీష్ రవి
* [[అనిల్ మురళీ|అనిల్ మురళీకుమార]]
* [[అన్నీ (మలయాళ నటి)|అన్నీ షాజీ కైలాస్]]
* [[అప్పాని శరత్]]
* [[అర్థనా బిను|అర్థనా బీను]]
* అరుణ్ కుమార్ అరవింద్
* [[ఆర్య (నటి)|ఆర్య రోహిత్]]
* [[బైజు సంతోష్|బైజు]]
* [[భరత్ గోపీ]]
* బిజు పప్పన్
* బిజు సోపానం
* [[శిల్పా|చిప్పీ]]
* దీపు కరుణాకరన్
* [[దేవి అజిత్]]
* [[గోకుల్ సురేష్]]
* [[ఇంద్రజిత్ సుకుమారన్]]
* [[ఇంద్రన్స్]]
* [[ఇనియా|ఇనీయ]]
* [[ఇషా శర్వాణి|ఇషా శర్వాని]]
* [[జగదీష్]]
* [[జగతి శ్రీకుమార్]]
* జె. సి. డేనియల్
* జోషి
* [[కళారంజినీ|కలరంజిని]]
* [[కల్పనా రంజని|కల్పనా]]
* [[కని కుశృతి|కని కుస్రుతి]]
* కరమన జనార్దన్ నాయర్
* [[కార్తీక (మలయాళ నటి)|కార్తీక]]
* [[మోహన్ రాజ్|కీరిక్కడన్ జోస్]]
* [[కీర్తి సురేష్]]
* [[కొచ్చు ప్రేమన్]]
* కె. పి. ఎ. సి. అజీజ్
* [[కృష్ణ కుమార్ (నటుడు)|కృష్ణకుమార్]]
* కృష్ణన్కుట్టి నాయర్
* [[లలిత (నటి)|లలిత]]
* [[మాల పార్వతి]]
* మహేష్ నారాయణన్
* [[మల్లికా సుకుమారన్]]
* [[మణికుట్టన్]]
* [[మణియన్‌పిల్ల రాజు|మణియన్పిల్ల రాజు]]
* [[మంజిమా మోహన్]]
* [[మంజు పిళ్ళై]]
* [[మేనక (నటి)|మేనక సురేష్కుమార్]]
* మిథున్ రమేష్
* మురళి గోపి
* ఎన్. ఎల్. బాలకృష్ణన్
* [[నమిత ప్రమోద్|నమితా ప్రమోద్]]
* [[నందు (మలయాళ నటుడు)|నందు]]
* నయనతార చక్రవర్తి
* [[నజ్రియా నజీమ్]]
* నోబీ మార్కోస్
* [[నైలా ఉష|నైలా ఉషా]]
* [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]]
* [[పూజప్పుర రవి]]
* ప్రజేష్ సేన్
* [[ప్రణవ్ మోహన్ లాల్]]
* [[ప్రతాప్ పోతేన్|ప్రతాప్ పోథన్]]
* ప్రేమ్ కుమార్
* [[ప్రియాంక నాయర్]]
* [[రాధ (నటి)|రాధ]]
* [[రాగిణి (నటి)|రాగిణి]]
* రాజసేనన్
* రవి వల్లతోల్
* [[రోజిన్ థామస్]]
* ఆర్. ఎస్. విమల్
* సాజీ సురేంద్రన్
* సాజీన్ బాబు
* [[సఖి థామస్|సాఖి థామస్]]
* [[సంగీత్ శివన్|సంగీత శివన్]]
* [[సంతోష్ శివన్]]
* సెంథిల్ కృష్ణ
* [[షఫ్నా నిజాం|షఫ్నా]]
* షాజీ కైలాస్
* షాజీ ఎన్. కరుణ్
* [[శోభన|శోభనా]]
* శ్యామప్రసాద్
* [[సితార (నటి)|సితార]]
* [[సోనా నాయర్]]
* [[సుచిత్రా మురళి]]
* [[సుధీర్ కరమన]]
* సుజిత్ వాసుదేవ్
* సుకుమారన్
* [[సుకుమారి]]
* [[సూరజ్ వెంజరమూడు]]
* [[సురేష్ గోపీ|సురేష్ గోపి]]
* తిక్కురిస్సీ సుకుమారన్ నాయర్
* [[తులసి దాస్|తుళసిదాస్]]
* [[ఊర్వశి (నటి)|ఊర్వశి]]
* వేణు నాగవల్లి
* విజయకుమార్
* [[విజయశ్రీ]]
* [[వింధుజ మీనన్|విందూజ మీనన్]]

== మూలాలు ==
[[వర్గం:భారతదేశానికి సంబంధించిన జాబితాలు]]
[[వర్గం:కేరళ]]</text>
      <sha1>7a4z33rstuvfrt8yxb20e55966pnqew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భూల్ భులయ్యా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484052</id>
    <revision>
      <id>4977902</id>
      <parentid>4779063</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35787" sha1="lr0dsf3h02pgkvygtoxgtc1duup1noq" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = భూల్ భులయ్యా
| image          = 
| caption        = థియేటర్ రిలీజ్ పోస్టర్
| director       = [[ప్రియదర్శన్]]
| producer       = భూషణ్ కుమార్&lt;br /&gt;[[క్రిషన్ కుమార్]]
| based_on       = {{Based on|''మణిచిత్రతాళ్''|[[ఫాజిల్]]}}
| screenplay     = [[నీరజ్ వోరా]]
{{Infobox | decat = yes | child = yes
 | label1= మాటలు
 | data1 = {{Ubl|మనీషా కోర్దే|యశ్వంత్ మహిల్వార్}}
}}
| story          = మధు ముట్టం
| starring       = {{Plainlist|
* [[అక్షయ్ కుమార్]]
* [[విద్యా బాలన్]]
* [[షైనీ అహుజా]]
* [[అమీషా పటేల్]]
}}
| narrator       = 
| music          = '''పాటలు:'''&lt;br&gt;[[ప్రీతమ్]]&lt;br&gt;'''నేపథ్య సంగీతం:'''&lt;br&gt;[[రంజిత్ బారోట్]]
| cinematography = [[తిరు]]
| editing        = ఎన్. గోపాలకృష్ణన్&lt;br /&gt;అరుణ్ కుమార్ అరవింద్
| studio         = [[టి-సిరీస్|టి-సిరీస్ ఫిల్మ్స్]]
| distributor    = [[బాలాజీ మోషన్ పిక్చర్స్]]&lt;br /&gt;[[ఈరోస్ ఇంటర్నేషనల్]]
| released       = {{Film date|df=y|2007|10|12|భారతదేశం}}
| runtime        = 154 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = హిందీ
| budget         = {{INR|32}} కోట్లు&lt;ref name=BOI1/&gt;
| gross          = {{INR|82.35}} కోట్లు&lt;ref name=&quot;Bollywood Hungama&quot;&gt;{{cite web|title=Bhool Bhulaiyaa Box Office Collection till Now - Box Collection | website=Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bhool-bhulaiyaa/box-office/|access-date=4 April 2023|date=12 October 2007}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''భూల్ భులయ్యా''''' అనేది 2007 నాటి భారతీయ [[హిందీ]] సైకలాజికల్ హార్రర్ కామెడీ చిత్రం. దీనికి [[ప్రియదర్శన్]] దర్శకత్వం వహించగా, టి-సిరీస్ నిర్మించింది. దీని స్క్రీన్ ప్లే [[నీరజ్ వోరా]] అందించారు. ఇది 1993 నాటి [[మలయాళం]] చిత్రం ''మణిచిత్రతాళ్'' రీమేక్. అసలు కథను మధు ముట్టం రాశారు, [[ఫాజిల్]] దర్శకత్వం వహించారు. ఈ కథ మధు సొంత ఊరు ముట్టం (సెంట్రల్ ట్రావెన్కోర్, హరిపాడు దగ్గర) లోని ఆలుమ్మూటిల్ తారవాడ్ (ఒక పురాతన సాంప్రదాయ భవనం) లో జరిగిన 19వ శతాబ్దపు విషాదం ఆధారంగా రూపొందించబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=G. |first=Venugopal |date=2024-08-31 |title=കോടതി കയറിയ മണിച്ചിത്രത്താഴ്; വരുമോ ഒരു രണ്ടാം ഭാഗം? |trans-title=Manichitrathazhu creator Madhu Muttam |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/manichitrathazhu-creator-madhu-muttam-story-mohanlal-suresh-gopi-fazil-1.9860431 |access-date=2024-11-03 |website=Mathrubhumi |language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;q=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict |title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict |author=Filippo Osella, Caroline |publisher=[[Pluto Press]] |year=2000 |isbn=0-7453-1693-X |page=264 |access-date=14 December 2020 |archive-date=11 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711054406/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;q=Social+Mobility+in+Kerala:+Modernity+and+Identity+in+Conflict |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=We list down 5 Bollywood movies which found their inspiration down south |url=https://www.filmfare.com/features/we-list-down-5-bollywood-movies-which-found-their-inspiration-down-south-27242.html |access-date=2023-06-16 |website=filmfare.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో [[అక్షయ్ కుమార్]], [[విద్యా బాలన్]], [[షైనీ అహుజా]], [[అమీషా పటేల్]], [[పరేష్ రావల్]], [[రాజ్‌పాల్ యాదవ్]], [[మనోజ్ జోషి]], [[అస్రానీ]], [[విక్రమ్ గోఖలే]] నటించారు.&lt;ref name=&quot;Bhool Bhulaiyaa is remake&quot;&gt;{{cite web | title=indiafm.com| work=Shooting in Australia|url=http://www.indiafm.com/news/2007/02/17/8908/index.html| access-date=17 February 2007 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070219021338/http://www.indiafm.com/news/2007/02/17/8908/index.html| archive-date= 19 February 2007 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; చలనచిత్ర స్కోర్, సౌండ్‌ట్రాక్ వరుసగా రంజిత్ బారోట్, [[ప్రీతమ్]] స్వరపరిచారు. పాటలను [[సమీర్]], సయీద్ క్వాద్రి రాశారు.

ఈ చిత్రాన్ని ''[[చంద్రముఖి]]'' అనే వర్కింగ్ టైటిల్‌తో [[జైపూర్]] లో, ప్రధానంగా చోము ప్యాలెస్ (ఒక హవేలి), సిటీ ప్యాలెస్ వద్ద చిత్రీకరించారు. &quot;అల్లా హఫీజ్&quot; పాటను [[హంపి]] లో చిత్రీకరించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 February 2007 |title=Chandramukhi will finally be called Bhool Bhulaiya |url=http://www.indiafm.com/news/2007/02/17/8908/index.html |website=[[IndiaFM]]}}&lt;/ref&gt; మలయాళ చిత్ర రచయిత మధు రీమేక్‌లకు ఏకైక రచయితగా గుర్తింపు పొందారు. రీమేక్‌లలో అసలు స్క్రిప్ట్ రచయితగా ఫాజిల్‌ పేరు చేర్చడంపై మధు కాపీరైట్ దావా వేయడంతో ఈ మార్పు జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite LIIofIndia|litigants=Madhu Muttom vs Fazil|link=https://indiankanoon.org/doc/797898/|court=KHC|year=2007|num=256|date=19 September 2007|courtname=[[కేరళ హైకోర్టు]]}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

₹32 కోట్ల బడ్జెట్‌తో నిర్మించిన ''భూల్ భులయ్యా'' {{INR}}82.84 కోట్లు సంపాదించింది.&lt;ref name=&quot;Bollywood Hungama&quot;&gt;{{cite web|title=Bhool Bhulaiyaa Box Office Collection till Now - Box Collection | website=Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bhool-bhulaiyaa/box-office/|access-date=4 April 2023|date=12 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BOI1&quot;&gt;{{cite web | url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=233 | title=Bhool Bhulaiyaa - Movie - Box Office India }}&lt;/ref&gt; తద్వారా 2007లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన ఎనిమిదవ హిందీ చిత్రంగా నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;BOI&quot;&gt;{{Cite web | url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=233 | title=Bhool Bhulaiyaa - Movie - Box Office India }}&lt;/ref&gt; ఇది విమర్శకుల నుండి మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Bhool Bhulaiyaa |url=https://www.rottentomatoes.com/m/bhool_bhulaiyaa |access-date=2024-11-16 |website=[[Rotten Tomatoes]] |language=en}}&lt;/ref&gt; కానీ కల్ట్ హోదాను పొందింది. ముఖ్యంగా అక్షయ్ కుమార్ మనోరోగ వైద్యుని పాత్ర, విద్యా బాలన్ అవ్ని, మంజులిక పాత్రల పోషణ, సినిమా సంగీతం ప్రశంసలు పొందాయి.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.cinemaexpress.com/photos/slideshows/2020/oct/02/13-years-of-bhool-bhulaiyaa-26-lesser-known-facts-about-the-cult-horror-comedy-1137.html | title=13 Years of Bhool Bhulaiyaa: 26 lesser-known facts about the cult horror-comedy | website=[[Cinema Express]] | date=2 October 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.filmfare.com/features/from-bhool-bhulaiyaa-to-shaun-of-the-dead-here-are-great-horror-comedy-films-to-watch-54010.html | title=From Bhool Bhulaiyaa to Shaun of the Dead, here are 10 great horror-comedy films to watch }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రానికి ''భూల్ భులయ్యా 2'' (2022) అనే సీక్వెల్ వచ్చింది. ఇందులో కొత్త తారాగణం నటించగా, రాజ్‌పాల్ యాదవ్ మాత్రమే తన పాత్రను తిరిగి పోషించారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.gqindia.com/entertainment/content/bhool-bhulaiyaa-2-heres-how-many-crores-kartik-aaryan-kiara-advani-tabu-and-others-charged-for-the-film | title=Bhool Bhulaiyaa 2 — Here's how many Crores Kartik Aaryan, Kiara Advani, Tabu and others charged for the film | date=20 May 2022 | access-date=7 మార్చి 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240704141035/https://www.gqindia.com/entertainment/content/bhool-bhulaiyaa-2-heres-how-many-crores-kartik-aaryan-kiara-advani-tabu-and-others-charged-for-the-film | archive-date=4 జూలై 2024 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://odishatv.in/news/opinion/review-bhool-bhulaiyaa-2-fails-to-match-the-classic-tag-of-akshay-kumar-starrer-179429 | title=Bhool Bhulaiyaa 2 fails to match the classic tag of Akshay Kumar starrer }}&lt;/ref&gt; సిరీస్‌లోని మూడవ చిత్రం ''భూల్ భులయ్యా 3'' [[దీపావళి]] 2024న విడుదలైంది. ఇందులో విద్యా బాలన్ తన పాత్ర ప్రత్యామ్నాయ వెర్షన్‌ను పోషించగా, యాదవ్ మళ్లీ తన పాత్రలో కనిపించారు.

==కథ==
బద్రినారాయణ్ &quot;బద్రి&quot; చతుర్వేది [[వారణాసి]] మాజీ రాజకుటుంబానికి అధిపతి. వీరి పూర్వీకుల భవనంలో బెంగాలీ శాస్త్రీయ నర్తకి మంజులిక దెయ్యం తిరుగుతుందని నమ్ముతారు. బద్రి అన్నయ్య కేదార్ కుమారుడు, రాజవంశ ప్రస్తుత వారసుడు సిద్ధార్థ్, అతని పురావస్తు శాస్త్రవేత్త భార్య అవ్ని అమెరికా నుండి తిరిగి వస్తారు. వారి వివాహం సిద్ధార్థ్ చిన్ననాటి స్నేహితురాలు, బద్రి దత్తపుత్రిక రాధ హృదయాన్ని బద్దలు చేస్తుంది. ఆమె సిద్ధార్థ్‌ను ప్రేమించింది.

అవ్ని మంజులిక కథ పట్ల ఆసక్తి పెంచుకుంటుంది. దశాబ్దాల క్రితం చతుర్వేది పూర్వీకుడు మహారాజా విభూతి నారాయణ్ తన ఆస్థానంలోని బెంగాల్ నర్తకి మంజులిక పట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు. అయితే ఆమె తన సహ నర్తకి శశిధర్‌ను ప్రేమించింది. కోపం, అసహనంతో రాజు [[దుర్గాష్టమి]] రాత్రి బహిరంగంగా శశిధర్ తల నరికి, మంజులికను బలవంతంగా పెళ్లి చేసుకోవడానికి బంధించాడు. హృదయం ముక్కలైన మంజులిక ఉరివేసుకునే ముందు రాజవంశ వారసులందరిపై పగ తీర్చుకుంటానని ప్రమాణం చేసింది. రాజు అనుమానాస్పదంగా మరణించాడు. మంజులిక ఆత్మను భవనం మూడవ అంతస్తులో బంధించడానికి శక్తివంతమైన మాంత్రికులు, ప్రధాన అర్చకులను పిలిపించారు. బటుక్‌శంకర్ కుమార్తె నందిని నుండి అవ్ని డూప్లికేట్ తాళం తీసుకుని మూడవ అంతస్తు తలుపు తెరుస్తుంది. దీనివల్ల మంజులిక ఆత్మ విడుదలవుతుంది. ఫలితంగా అసహజ సంఘటనలు జరగడం ప్రారంభమవుతాయి. ప్యాలెస్‌లోని ప్రతి ఒక్కరినీ భయపెట్టే స్త్రీ ఆకారం కనిపిస్తుంది. ప్రతి సంఘటన జరిగే ప్రదేశంలో రాధ ఏదో ఒక రకంగా ఉండటంతో అనుమానం ఆమెపై పడుతుంది.

రాధ మానసిక స్థితి సరిగా లేదని సిద్ధార్థ్ అనుమానిస్తాడు. ఆమెకు చికిత్స చేయడానికి తన స్నేహితుడు, మనోరోగ వైద్యుడు ఆదిత్య శ్రీవాస్తవ్‌ను పిలిపిస్తాడు. ఆదిత్య విపరీత ప్రవర్తన చూసి ఇంట్లో వాళ్ళు అతన్ని మూర్ఖుడిగా భావిస్తారు. సిద్ధార్థ్ టీలో విషం కలిపి చంపే ప్రయత్నాన్ని ఆదిత్య భగ్నం చేస్తాడు. ఒక రాత్రి ఆదిత్యకు మంజులిక గది నుండి గజ్జెల శబ్దం, [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]] పాట వినబడుతుంది. రాజా విభూతి నారాయణ్‌గా నటిస్తూ అతను మంజులికతో మాట్లాడతాడు. ఆమె వచ్చే దుర్గాష్టమి నాడు ప్రతీకారం తీర్చుకుంటానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తుంది.

కవి శరద్ ప్రధాన్‌తో నందిని నిశ్చితార్థం సమయంలో శరద్ తనను లైంగికంగా వేధించాడని అవ్ని ఆరోపిస్తుంది. శరద్ దీనిని ఖండిస్తాడు. అతను చెప్పేది నిజమేనని కోపంతో ఉన్న సిద్ధార్థ్‌కు ఆదిత్య వివరిస్తాడు. వాస్తవానికి అవ్ని [[డిసోసియేటివ్ ఐడెంటిటీ డిజార్డర్]] (బహుళ వ్యక్తిత్వ రుగ్మత) తో బాధపడుతోంది. తనను తాను మంజులికగా భావించుకుంటోంది. అవ్ని ప్రవర్తనపై అనుమానం వచ్చిన ఆదిత్య ఆమె సొంత ఊరు వెళ్ళి సమాచారం సేకరించాడు. ఆమె సిద్ధార్థ్‌ను దుష్ట రాజు విభూతి నారాయణ్‌గా, శరద్‌ను శశిధర్‌గా భావిస్తుంది. ఎందుకంటే శరద్ శశిధర్ నివసించిన ఇంట్లోనే ఉంటాడు.

బద్రి ప్రఖ్యాత భూతవైద్యుడు యజ్ఞప్రకాష్ భారతిని తీసుకువస్తాడు. ఆశ్చర్యకరంగా ఆదిత్య చాలా కాలం క్రితం యజ్ఞప్రకాష్ శిష్యుడు. ఆదిత్య ఒక అసాధారణ మానసిక చికిత్స పద్ధతిని ఉపయోగించి అవ్నిని నయం చేయాలని అనుకుంటాడు. అవ్ని మంజులికగా మారడం చూసి సిద్ధార్థ్ ఆదిత్యను నమ్ముతాడు. డిఐడి (DID) జీవితకాల పరిస్థితి అని, అయితే మంజులిక ఉనికికి కారణమైన రాజా విభూతి నారాయణ్‌ను చంపాలనే కోరికను తీర్చితే అవ్ని నయమయ్యే అవకాశం ఉందని ఆదిత్య వివరిస్తాడు.

దుర్గాష్టమి నాడు అవ్ని మంజులిక వేషధారణలో, మంజులిక, శశిధర్ పాటకు నృత్యం చేయడం అందరూ చూస్తారు. యజ్ఞప్రకాష్ రాజును చంపితే వెళ్లిపోవాలని మంజులికతో ప్రమాణం చేయిస్తాడు. ఆమె సిద్ధార్థ్‌ను రాజుగా ఊహించుకుంటుంది. యజ్ఞప్రకాష్, ఆదిత్య ఆమెను మోసం చేసి, ఆమె రాజును చంపుతున్నానని అనుకునేలా చేస్తారు. కానీ వాస్తవానికి ఆమె డమ్మీని నరుకుతుంది. ఈ నాటకీయ &quot;హత్య&quot; తర్వాత మంజులిక పగ తీరిందని నమ్మి అవ్ని కోలుకుంటుంది.

కుటుంబం ఆదిత్య సహాయానికి కృతజ్ఞతలు తెలుపుతుంది. రాధను ఇష్టపడిన ఆదిత్య, ఆమెకు ఆసక్తి ఉంటే తన తల్లిదండ్రులను పంపిస్తానని చెబుతాడు.

==తారాగణం==
*[[అక్షయ్ కుమార్]] - డాక్టర్ ఆదిత్య &quot;ఆది&quot; శ్రీవాస్తవ్, సైకియాట్రిస్ట్
*[[విద్యా బాలన్]] - అవ్ని ఎస్. చతుర్వేది, మంజులిక (ద్విపాత్రాభినయం)
**[[నవికా కోటియా]] - చిన్ననాటి అవ్ని
*[[షైనీ అహుజా]] - సిద్ధార్థ్ చతుర్వేది, రాజా విభూతి నారాయణ్ (ద్విపాత్రాభినయం)
*[[అమీషా పటేల్]] - రాధ చతుర్వేది
*[[పరేష్ రావల్]] - బటుక్‌శంకర్ ఉపాధ్యాయ్
*[[మనోజ్ జోషి]] - బద్రినారాయణ్ &quot;బద్రి&quot; చతుర్వేది
*[[రాజ్‌పాల్ యాదవ్]] - చోటే పండిట్
*[[అస్రానీ]] - మురారి
*[[విక్రమ్ గోఖలే]] - [[ఆచార్య]] యజ్ఞప్రకాష్ భారతి
*[[రసిక జోషి]] - జానకి బటుక్‌శంకర్ ఉపాధ్యాయ్ (నీ చతుర్వేది)
*తారినా పటేల్ - నందిని శరద్ ప్రహ్లాద్ (నీ ఉపాధ్యాయ్)
*[[వినీత్]] - ప్రొఫెసర్ శరద్ ప్రహ్లాద్, శశిధర్ (ద్విపాత్రాభినయం)
*కావేరీ ఝా - గిరిజా ఉపాధ్యాయ్
*[[జిమిత్ త్రివేది]] - చందు చతుర్వేది
*బేబీ ఫరీదా - అవ్ని అమ్మమ్మ
*అష్మిత - మంజులిక బేతాళ డబుల్

==సంగీతం==
=== పాటలు ===
{{Infobox album
| name       = భూల్ భులయ్యా
| type       = soundtrack
| artist     = [[ప్రీతమ్]]
| cover      = 
| alt        = 
| released   = 12 జూలై 2007
| recorded   = 2007
| venue      = 
| studio     = 
| genre      = [[చలనచిత్ర సౌండ్‌ట్రాక్]]
| length     = 56:00
| label      = [[టి-సిరీస్]]
| producer   = [[ప్రీతమ్]]
| prev_title = [[నకాబ్]]
| prev_year  = 2007
| next_title = [[జబ్ వి మెట్]]
| next_year  = 2007
}}

చిత్రంలోని పాటలను [[ప్రీతమ్]] స్వరపరిచారు, జూలై 2007లో విడుదలయ్యాయి. టైటిల్ సాంగ్ &quot;భూల్ భులయ్యా&quot; (సాధారణంగా &quot;[[హరే కృష్ణ (మంత్రం)|హరే రామ్ హరే రామ్, హరే కృష్ణ హరే రామ్]]&quot; అని పిలుస్తారు) [[నీరజ్ శ్రీధర్]] పాడారు. ఇతనే సీక్వెల్ కోసం రీమేక్ కూడా చేశారు. ఈ ట్రాక్ JtL &quot;మై లెకాన్&quot;ని శాంపిల్ చేసిందని సమాచారం.&lt;ref&gt;{{cite web |date=19 August 2014 |title=10 popular Hindi songs you won't believe are copied from the West |url=https://www.mensxp.com/entertainment/gossip/23682-10-popular-hindi-songs-you-wont-believe-are-copied-from-the-west.html |website=[[MensXP]]}}&lt;/ref&gt; ఆల్బమ్‌లోని మరో ప్రసిద్ధ పాట &quot;లబోన్ కో&quot; కె.కె పాడారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://music.apple.com/us/album/bhool-bhulaiyaa-original-motion-picture-soundtrack/1134701617|title=Bhool Bhulaiyaa (Original Motion Picture Soundtrack) by Pritam on Apple Music|website=iTunes|date=5 September 2007|access-date=27 July 2017}}&lt;/ref&gt; భారతీయ వాణిజ్య వెబ్‌సైట్ బాక్సాఫీస్ ఇండియా ప్రకారం సుమారు 12,00,000 యూనిట్లు అమ్ముడయ్యాయి. ఈ చిత్ర సౌండ్‌ట్రాక్ ఆల్బమ్ ఆ సంవత్సరంలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన ఎనిమిదవ ఆల్బమ్‌గా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Music Hits 2000–2009 (Figures in Units)|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5|archive-url=https://web.archive.org/web/20100624132928/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5|archive-date=24 June 2010|publisher=[[Box Office India]]}}&lt;/ref&gt;

{{track listing
| headline      = ట్రాక్ లిస్టింగ్
| extra_column  = గాయకులు
| total_length  = 52:65
| all_lyrics    = [[సమీర్]] మరియు [[సయీద్ క్వాద్రి]]
| all_music     = 
| title1        = [[హరే కృష్ణ (మంత్రం)|భూల్ భులయ్యా]]
| note1         = 
| writer1       = 
| lyrics1       = సమీర్
| music1        = 
| extra1        = [[నీరజ్ శ్రీధర్]], బాబ్
| length1       = 05:12
| title2        = లబోన్ కో లబోన్ పే
| note2         = 
| writer2       = 
| lyrics2       = [[సయీద్ క్వాద్రి]]
| music2        = 
| extra2        = [[కృష్ణకుమార్ కున్నత్|కె.కె.]]
| length2       = 05:44
| title3        = ప్యార్ కా సజ్దా (సినిమాలో లేదు)
| note3         = 
| writer3       = 
| lyrics3       = సమీర్
| music3        = 
| extra3        = కె.కె.
| length3       = 05:12
| title7        = [[హరే కృష్ణ (మంత్రం)|భూల్ భులయ్యా – రీమిక్స్]]
| note7         = 
| writer7       = 
| lyrics7       = సమీర్
| music7        = 
| extra7        = నీరజ్ శ్రీధర్, డిజె ఏ-మిత్
| length7       = 05:07
| title5        = లెట్స్ రాక్ సోనియే
| note5         = 
| writer5       = 
| lyrics5       = సమీర్
| music5        = 
| extra5        = [[షాన్ (గాయకుడు)|షాన్]], [[తులసి కుమార్]]
| length5       = 04:27
| title6        = సకియా రే సకియా
| note6         = 
| writer6       = 
| lyrics6       = సమీర్
| music6        = 
| extra6        = తులసి కుమార్
| length6       = 04:57
| title4        = అమీ జే తోమర్ (మేరే డోల్నా)
| note4         = 
| writer4       = 
| lyrics4       = సమీర్
| music4        = 
| extra4        = [[శ్రేయ ఘోషల్]], [[ఎం. జి. శ్రీకుమార్]]
| length4       = 06:47
| title8        = అల్లా హఫీజ్ కెహ్‌రహా
| note8         = 
| writer8       = 
| lyrics8       = సమీర్
| music8        = 
| extra8        = కె.కె.
| length8       = 04:34
| title9        = లెట్స్ రాక్ సోనియే – రీమిక్స్
| note9         = 
| writer9       = 
| lyrics9       = సమీర్
| music9        = 
| extra9        = షాన్, తులసి కుమార్, [[ప్రీతమ్]]
| length9       = 04:28
| title10       = ప్యార్ కా సజ్దా – రీమిక్స్
| note10        = 
| writer10      = 
| lyrics10      = సమీర్
| music10       = 
| extra10       = కె.కె., డిజె సుకేతు (ఏకెఎస్ ఏర్పాటు)
| length10      = 05:22
| title11       = లబోన్ కో లబోన్ పే – రీమిక్స్
| note11        = 
| writer11      = 
| lyrics11      = సయీద్ క్వాద్రి
| music11       = 
| extra11       = కె.కె., డిజె కిరణ్, డిజె జి, ఎర్ల్
| length11      = 05:17
}}

==విడుదల==
ఈ చిత్రం 12 అక్టోబర్ 2007న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదలైంది. సినిమా డివిడిని ఈరోస్ హోమ్ మీడియా విడుదల చేసింది.

== బాక్సాఫీస్ ==
''భూల్ భులయ్యా'' బాక్సాఫీస్ వద్ద హిట్‌గా నిలిచిందని ''బాక్సాఫీస్ ఇండియా'' ప్రకటించింది. ఇది భారతదేశంలో {{INRConvert|497|m}} నికర వసూళ్లను సాధించింది. ఇది 2007లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన 6వ బాలీవుడ్ చిత్రం.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw== |title=Box Office 2007 |publisher=Box Office India |date=4 February 2012 |access-date=11 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014132441/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw%3D%3D |archive-date=14 October 2013 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt; ఇది మొదటి రోజు ₹3,88,00,000 వసూలు చేయగా, మొదటి వారంలో ₹23,50,00,000 వసూలు చేసింది. విదేశాల్లో మొత్తం వసూళ్లు $3,910,000. యుకెలో $1,380,000, ఉత్తర అమెరికాలో $1,130,000, యుఎఇలో $820,000, ఆస్ట్రేలియాలో $151,000, ఇతర మార్కెట్లలో $429,000 వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=308&amp;catName=TGlmZXRpbWU= |title=Top Lifetime Grossers OVERSEAS (US $) |publisher=Box Office India |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204132438/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=308&amp;catName=TGlmZXRpbWU%3D |archive-date=4 December 2013 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ చిత్రం {{INRConvert|84|c}} వసూలు చేసింది.&lt;ref name=gross&gt;{{cite web |title=Top Lifetime Grossers Worldwide (IND Rs) |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU= |publisher=Box Office India |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021202725/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&amp;catName=TGlmZXRpbWU%3D |archive-date=21 October 2013 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! అవార్డు
! విభాగం
! గ్రహీతలు, నామినీలు
! ఫలితాలు
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|[[ఆనందలోక్ పురస్కార్]]
| [[ఉత్తమ నటిగా ఆనందలోక్ అవార్డు (హిందీ)|ఉత్తమ నటి (హిందీ)]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[విద్యా బాలన్]]
|{{won}}
|-
|[[ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు]]
|[[ఉత్తమ నటిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు|ఉత్తమ నటి]]
|{{nom}}
|-
|[[స్క్రీన్ అవార్డులు]]
|[[ఉత్తమ నటిగా స్క్రీన్ అవార్డు|ఉత్తమ నటి]]
|{{nom}}
|-
|[[జీ సినీ అవార్డులు]]
|[[ఉత్తమ నటిగా జీ సినీ అవార్డు|ఉత్తమ నటి]]
|{{nom}}
|-
|[[ప్రొడ్యూసర్స్ గిల్డ్ ఫిల్మ్ అవార్డులు]]
|[[కామిక్ పాత్రలో ఉత్తమ నటుడిగా ప్రొడ్యూసర్స్ గిల్డ్ ఫిల్మ్ అవార్డు|కామిక్ పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[అక్షయ్ కుమార్]]
| {{nom}}
|-
|[[స్టార్‌డస్ట్ అవార్డులు]]
|[[సంవత్సరపు ఉత్తమ నటుడిగా స్టార్‌డస్ట్ అవార్డు – పురుషుడు|సంవత్సరపు ఉత్తమ నటుడు – పురుషుడు]]
|{{nom}}
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[అంతర్జాతీయ భారతీయ చలనచిత్ర అకాడమీ అవార్డులు]]
|[[ఉత్తమ దర్శకుడిగా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ దర్శకుడు]]
|[[ప్రియదర్శన్]]
|rowspan=&quot;8&quot; {{nom}}
|-
|[[ఉత్తమ నటుడిగా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ నటుడు]]
|అక్షయ్ కుమార్
|-
|[[ఉత్తమ నటిగా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ నటి]]
| rowspan=&quot;2&quot; |విద్యా బాలన్
|-
|[[ప్రతికూల పాత్రలో ఉత్తమ ప్రదర్శనగా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ విలన్]]
|-
|[[కామిక్ పాత్రలో ఉత్తమ ప్రదర్శనగా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ హాస్య నటుడు]]
|[[పరేష్ రావల్]], [[రాజ్‌పాల్ యాదవ్]]
|-
|[[ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడిగా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు]]
|[[ప్రీతమ్]]
|-
|[[ఉత్తమ పురుష ప్లేబ్యాక్ సింగర్‌గా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ పురుష ప్లేబ్యాక్ సింగర్]]
|[[నీరజ్ శ్రీధర్]] (&quot;భూల్ భులయ్యా&quot; కోసం)
|-
|[[ఉత్తమ మహిళా ప్లేబ్యాక్ సింగర్‌గా ఐఫా అవార్డు|ఉత్తమ మహిళా ప్లేబ్యాక్ సింగర్]]
|[[శ్రేయ ఘోషల్]] (&quot;మేరే డోల్నా&quot; కోసం)
|}

==సీక్వెల్స్==
''భూల్ భులయ్యా 2'', అనీస్ బాజ్మీ దర్శకత్వం వహించిన స్పిరిచ్యువల్ సీక్వెల్. ఇందులో [[కార్తీక్ ఆర్యన్]], [[టబు]], [[కియారా అద్వానీ]] నటించారు. ఇది 2022లో విడుదలైంది. బాజ్మీ రూపొందించిన మూడవ భాగం 2024లో విడుదలైంది. ఇందులో కార్తీక్ ఆర్యన్ రూహ్ బాబాగా తన పాత్రను తిరిగి పోషించారు. విద్యా బాలన్ మంజులికగా తిరిగి వచ్చారు. వీరితో పాటు [[మాధురీ దీక్షిత్]], [[తృప్తి డిమ్రి]] నటించారు. మూడవ భాగం కూడా స్పిరిచ్యువల్ సీక్వెల్, మునుపటి చిత్రాలకు సంబంధించినది కాదు.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|https://web.archive.org/web/20071010064333/http://bhoolbhulaiyaa.erosentertainment.com/}}
* {{IMDb title|0995031}}
[[వర్గం:సినిమాలు]]
[[వర్గం:2007 సినిమాలు]]</text>
      <sha1>lr0dsf3h02pgkvygtoxgtc1duup1noq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాల్కం సత్యనాథన్ ఆదిశేషయ్య</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485582</id>
    <revision>
      <id>4977947</id>
      <parentid>4961726</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83087" sha1="a39moh58ml2y9bz6b102owb7rdluk9p" xml:space="preserve">{{short description|భారతీయ అభివృద్ధి ఆర్థికవేత్త, UN అధికారి}}
{{Use dmy dates|date=April 2018}}

{{infobox person
| name               = మాల్కం ఆదిశేషయ్య
| image              = Malcolm S. Adiseshiah.tif
| birth_name         = మాల్కం సత్యనాథన్ ఆదిశేషయ్య
| birth_date         = 18 ఏప్రిల్ 1910
| parents            = పాల్ వారణాసి ఆదిశేషయ్య, గ్రేస్ నేసమ్మ ఆదిశేషయ్య
| spouse             = {{plainlist|
* హెలెన్ పరంజ్యోతి
* ఎలిజబెత్ పోథెన్
}}
| birth_place        = [[వేలూరు]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1994|11|21|1910|4|18}}
| alma_mater         = [[లోయోలా కాలేజ్, చెన్నై]], [[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్]], [[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
| occupation         = అభివృద్ధి ఆర్థికవేత్త, విద్యావేత్త
| module             = {{Infobox officeholder
|embed       = yes
| office = పార్లమెంటు సభ్యుడు, [[రాజ్యసభ]]
| constituency = [[రాజ్యసభకు నామినేట్ చేయబడిన సభ్యుల జాబితా|నామినేటెడ్]]
| termstart = 14 ఏప్రిల్ 1978
| termend = 13 ఏప్రిల్ 1984
}}
}}

'''మాల్కం సత్యనాథన్ ఆదిశేషయ్య''' (18 ఏప్రిల్ 1910 – 21 నవంబర్ 1994),&lt;ref name=&quot;Who Was Who&quot;&gt;{{cite book|title=Who Was Who in America, 1993-1996, vol. 11|year=1996|publisher=Marquis Who's Who|location=New Providence, N.J.|isbn=0837902258|page=[https://archive.org/details/whowaswhoinameri11marq/page/2 2]|chapter=Adiseshiah, Malcolm Sathianathan|url-access=registration|url=https://archive.org/details/whowaswhoinameri11marq}}&lt;/ref&gt; ఒక భారతీయ అభివృద్ధి ఆర్థికవేత్త, విద్యావేత్త. 1976లో ఆయనకు భారత ప్రభుత్వం దేశంలోని మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మభూషణ్]]‌ను ప్రదానం చేసింది.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}&lt;/ref&gt; విద్యా రంగం, అక్షరాస్యత పట్ల ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 1998లో [[యునెస్కో]] (UNESCO), 'మాల్కం ఆదిశేషయ్య అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత బహుమతి'ని (Malcolm Adiseshiah International Literacy Prize) ఏర్పాటు చేసింది. 1978లో ఆయన [[భారత పార్లమెంటు]] ఎగువ సభ అయిన [[రాజ్యసభ]]కు నామినేట్ అయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Member_Biographical_Book.pdf | title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952-2019 | publisher=Rajya Sabha | accessdate=6 October 2021}}&lt;/ref&gt; 
== ప్రారంభ సంవత్సరాలు, విద్య ==
ఆదిశేషయ్య 18 ఏప్రిల్ 1910న [[తమిళనాడు]]లోని [[వేలూరు]]లో జన్మించారు. పాల్ వారణాసి ఆదిశేషయ్య, గ్రేస్ నేసమ్మ ఆదిశేషయ్య దంపతులకు జన్మించిన ఐదుగురు సంతానంలో ఈయన రెండో వారు. ఆయన తండ్రి [[తత్వశాస్త్రం|ఫిలాసఫీ]] ప్రొఫెసర్&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/adiseshiahe.PDF|title=Malcolm Adiseshiah|publisher=UNCESCO|year=1995}}&lt;/ref&gt;, భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రం, వేలూరులోని వూరిస్ కాలేజీకి మొదటి భారతీయ ప్రిన్సిపాల్. ఆయన తల్లి సీనియర్ కేంబ్రిడ్జ్ (హైస్కూల్) వరకు చదువుకున్న సంగీత విద్వాంసురాలు, వేలూరు మున్సిపాలిటీకి మొదటి మహిళా కౌన్సిలర్.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt; ఆమె తన ఐదుగురు పిల్లలకు పదేళ్ల వయస్సు వచ్చే వరకు స్వయంగా పాఠాలు బోధించారు. మాల్కం ఆదిశేషయ్య [[లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్]]లో [[అర్థశాస్త్రం|ఎకనామిక్స్‌]]లో డాక్టరేట్ పొందగా, పెద్దన్న విలియం [[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం|కేంబ్రిడ్జ్]]లో ఫిలాసఫీలో, పద్మిని [[విద్య|ఎడ్యుకేషన్]]లో, నోబుల్ [[వైద్యం|మెడిసిన్]]లో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు.

ఆదిశేషయ్య వూరిస్ హైస్కూల్‌లో చదువుకున్నారు, అక్కడ ఆయన రెండుసార్లు డబుల్ ప్రమోషన్లు పొందారు. పదమూడేళ్ల వయసులోనే తన సెకండరీ స్కూల్ విద్యను పూర్తి చేసి, 'ఇంటర్మీడియట్' (ప్రస్తుత +2 కోర్సుతో సమానం) కోసం వూరిస్ కాలేజీలో చేరారు. ఆ తర్వాత ఆయన తన బి.ఏ (ఆనర్స్) కోసం చెన్నైలోని లోయోలా కాలేజీకి మారారు, అక్కడ భారత మాజీ రాష్ట్రపతి రామస్వామి వెంకటరామన్ ఆయనకు సహాధ్యాయి. కలకత్తా (ప్రస్తుతం [[కోల్‌కతా]]) లోని సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రల్ మిషన్ కాలేజీలో ఆరు సంవత్సరాల పాటు ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేసిన తర్వాత, ఆయన ఎం.ఏ (బ్యాంకింగ్) కోసం కేంబ్రిడ్జ్‌లోని కింగ్స్ కాలేజీకి, ఆపై కరెన్సీలో స్పెషలైజేషన్‌తో తన డాక్టరల్ పరిశోధన కోసం లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ (1937-40)కి వెళ్లారు. ఎఫ్.ఎ.ఓ (FAO)లో పనిచేసి, ఆ తర్వాత చెన్నైలోని సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఇన్ ఎకనామిక్ అండ్ సోషల్ డెవలప్‌మెంట్ చైర్మన్‌గా పనిచేసిన దివంగత డాక్టర్ ఆర్.ఎన్. పోదువల్, ఎల్.ఎస్.ఈ (LSE)లో ఆయన కంటే రెండు సంవత్సరాలు జూనియర్.

తర్వాతి కాలంలో, యునెస్కో (UNESCO) నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, ఆదిశేషయ్య తన శిక్షణ, పరిశోధనల గురించి ఇలా గుర్తు చేసుకున్నారు:

{{cquote|మద్రాసులో ఫాదర్ బాస్నెక్, ప్రొఫెసర్ పి.జె. థామస్, కలకత్తాలో బెనోయ్ కుమార్, [[నళినీ రంజన్ సర్కార్]], లండన్, కేంబ్రిడ్జ్‌లలో పెర్సీ బారెట్ వేల్, [[జాన్ మేనార్డ్ కీన్స్]]ల తెలివైన మార్గదర్శకత్వంలో నా శిక్షణ సాగింది.}} 
== బోధనా వృత్తి ==
1930లో ఆదిశేషయ్య [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] అనుబంధ సంస్థ అయిన సెయింట్ పాల్స్ కేథడ్రల్ మిషన్ కాలేజీలో లెక్చరర్‌గా చేరి, 1936 వరకు కొనసాగారు. అక్కడ శ్రీనికేతన్, [[శాంతినికేతన్]] లోని [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం]] సహచరులతో కలిసి గ్రామీణ సేవా కార్యక్రమాన్ని రూపొందించడంలో ఆయన పనిచేశారు.

1940లో, ముప్పై ఏళ్ల వయసులో [[డాక్టరేట్]] పొందిన తర్వాత, ఆయన చెన్నైలోని [[మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీ]]లో&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt; మొదటి ప్రొఫెసర్, [[అర్థశాస్త్రం|ఎకనామిక్స్]] విభాగం అధిపతిగా చేరారు. 1940ల నాటి భయంకరమైన బెంగాల్ కరువు సమయంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఆయన అందించిన మద్దతు, పాత్ర వివాదాస్పదంగా పరిగణించబడుతుంది. ఆయన 1946 వరకు అక్కడే కొనసాగారు. తిరువనంతపురంలోని సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంటల్ స్టడీస్ వ్యవస్థాపకుడు ప్రొఫెసర్ కె.ఎన్. రాజ్, [[మధ్యప్రదేశ్]] ప్రభుత్వ మాజీ ప్రధాన కార్యదర్శి జి. జగత్పతి 1941-44 బ్యాచ్ బి.ఏ ఆనర్స్ కోర్సులో ఆయన విద్యార్థులు. రాజ్ ఆనాటి అనుభవాలను ఇలా గుర్తు చేసుకున్నారు:

{{cquote|[[బెంగాల్]], [[దక్షిణ భారతదేశం]]లోని గ్రామీణ సేవా కేంద్రాలలో మేము దంచిన బియ్యం (hand pound rice), చేతితో తయారు చేసిన కాగితం, చేనేత వస్త్రాలు, [[పంట మార్పిడి]], గ్రామీణ రుణాలు, గ్రామీణ వైద్యం, [[పరిశుభ్రత]], [[వయోజన అక్షరాస్యత]], పాఠ్యాంశాల సంస్కరణల వంటి అంశాల ఆర్థిక స్థితిగతులను అధ్యయనం చేశాము. అక్కడ నేను నేర్చుకున్న అనేక ఆలోచనలు, ప్రణాళికలే, పారిస్‌లోని యునెస్కోకు, అక్కడి నుండి ప్రపంచం నలుమూలలకు నేను తీసుకెళ్లిన జ్ఞానానికి పునాదులుగా నిలిచాయి.}}

1940లలో ఆయన ప్రచురణలలో [[బ్యాంకింగ్]], గ్రామీణ అభివృద్ధి, వ్యవసాయ పరివర్తనపై పుస్తకాలు ఉన్నాయి. మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయంలోని తన తోటి ఆర్థికవేత్తలతో కలిసి భారతదేశం, మద్రాస్ రాష్ట్ర భవిష్యత్తు [[పారిశ్రామికీకరణ]] ప్రణాళికా రచనలో ఆయన నిమగ్నమయ్యారు.
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఆదిశేషయ్య హెలెన్ పరంజ్యోతిని వివాహం చేసుకున్నారు, వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. హెలెన్ పరంజ్యోతితో విడిపోయే ప్రక్రియ 1946లో ప్రారంభం కాగా, 1956లో వీరి వివాహం రద్దు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఆదిశేషయ్య, మద్రాస్ ఉమెన్స్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో చరిత్ర ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్న ఎలిజబెత్ పోథెన్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు.
== యునెస్కో, ఐక్యరాజ్యసమితి సేవలు ==
1946 నుండి 1948 వరకు, ఆదిశేషయ్య జెనీవాలోని వరల్డ్ యూనివర్సిటీ సర్వీస్ అసోసియేట్ జనరల్ సెక్రటరీగా పనిచేశారు. ఈ అనుభవం తర్వాతి కాలంలో [[చెన్నై]]లో వరల్డ్ యూనివర్సిటీ సర్వీస్ సెంటర్, [[ఢిల్లీ]], [[రాజస్థాన్]] రాష్ట్రాల్లో మహిళా హాస్టల్ల నిర్మాణానికి తోడ్పడింది. ఆ సమయంలో ఆయన , స్టూడెంట్ వాలంటీర్ సర్వీస్‌తో కూడా అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు.

1945 నవంబర్ 1 నుండి 16 వరకు, ఒక విద్యా, సాంస్కృతిక సంస్థను (ECO/CONF) స్థాపించడానికి [[లండన్]]లో [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] సమావేశం జరిగింది. మానవాళి యొక్క &quot;మేధోపరమైన, నైతిక సంఘీభావాన్ని&quot; స్థాపించడానికి, తద్వారా మరొక ప్రపంచ యుద్ధం రాకుండా నిరోధించడానికి ఒక కొత్త సంస్థ సృష్టించబడింది. ముప్పై ఏడు దేశాలు కలిసి [[యునెస్కో]] (UNESCO - United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ను స్థాపించాయి. [[విద్య]], [[శాస్త్రం]], [[సంస్కృతి]] రంగాలలో సభ్య దేశాల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించే దీని రాజ్యాంగం 1945 నవంబర్ 16న సంతకం చేయబడింది, 1946 నవంబర్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. భారత మాజీ రాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], ఆదిశేషయ్య తండ్రి వద్ద విద్యార్థిగా ఉండేవారు. ఆయన అప్పటి యునెస్కో డైరెక్టర్ జనరల్ సర్ జూలియన్ హక్స్లీకి ఆదిశేషయ్యను సిఫార్సు చేయగా, 1948లో ఆయన ఆ సంస్థలో చేరారు. ఆయన వ్యక్తుల మార్పిడి విభాగం (department of exchange of persons) డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌గా నియమితులయ్యారు. ఆ హోదాలో ఆదిశేషయ్య 1949లో ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త, అడ్మినిస్ట్రేటర్ ఎం. ఎస్. స్వామినాథన్ నెదర్లాండ్స్‌లోని వాగెనింగెన్ అగ్రికల్చరల్ యూనివర్సిటీలో పరిశోధన చేయడానికి యునెస్కో ఫెలోషిప్ లేఖపై సంతకం చేశారు, ఇది స్వామినాథన్ అద్భుతమైన వృత్తి జీవితానికి నాంది పలికింది.

1950 మార్చిలో, ఆదిశేషయ్య టెక్నికల్ అసిస్టెన్స్ విభాగానికి డైరెక్టరుగా పదోన్నతి పొందారు. ఐక్యరాజ్యసమితి ఏర్పాటు చేసిన సాంకేతిక సహాయ బోర్డులో డైరెక్టర్ జనరల్ ప్రతినిధిగా వ్యవహరించే అధికారం ఆయనకు లభించింది.

ఆయన సహోద్యోగి, తర్వాతి కాలంలో యునెస్కో డైరెక్టరైన రెనే ఓక్స్, ఆ కాలం గురించి ఇలా వ్రాశారు:

{{cquote|ఒక కొత్త శకం ప్రారంభానికి వేదిక సిద్ధమైంది. అన్నీ సాధ్యమే అనిపించినా, వనరులు లేని స్థితిలో అన్నీ చేయాల్సి ఉంది. చాలా తక్కువ మంది వ్యక్తులు ఆశ్చర్యకరమైన తక్కువ సమయంలో దీనిని సాధించారు, వారిలో మాల్కం ఆదిశేషయ్యకు ఒక ప్రముఖమైన, విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. టెక్నికల్ అసిస్టెన్స్ ప్రారంభం నుండి ఆయనతో కలిసి పనిచేసిన వారు, అసాధారణమైన దార్శనికత కలిగిన ఒక వ్యక్తి తన మేధస్సు, అరుదైన సంస్థాగత నైపుణ్యం, అచంచలమైన అంకితభావంతో కలలను ఎలా నిజం చేయవచ్చో కళ్ళారా చూశారు.}}

1955లో ఆయన యునెస్కోలోని ముగ్గురు అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ జనరల్‌లలో ఒకరిగా పదోన్నతి పొంది, అభివృద్ధి బాధ్యతలను చేపట్టారు.

1960ల ప్రారంభంలో అనేక [[ఆఫ్రికా]] దేశాలు స్వతంత్రం పొంది యునెస్కోలో చేరినప్పుడు సంస్థ కార్యకలాపాలు మరింత విస్తరించాయి. 1962లో ఆయన యునెస్కో డిప్యూటీ డైరెక్టర్ జనరల్‌గా పదోన్నతి పొందారు. యునెస్కో విద్యా మంత్రులు లేదా సైన్స్ మంత్రుల ప్రాంతీయ సమావేశాలను నిర్వహించడం ప్రారంభించింది. మొదటి ఆసియా విద్యా మంత్రుల సమావేశం 1959లో [[కరాచీ]]లో, ఆఫ్రికా కోసం మొదటి సమావేశం 1960లో అడిస్ అబాబాలో జరిగాయి.

ఆసియా కోసం కరాచీ ప్రణాళిక (Universal Primary Education), ఆఫ్రికా, [[లాటిన్ అమెరికా]] విద్యా అభివృద్ధి కోసం అడిస్ అబాబా, శాంటియాగో ప్రణాళికలను రూపొందించడంలో ఆదిశేషయ్య కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన ఐబిఆర్‌డి (IBRD - [[ప్రపంచ బ్యాంకు]]) దృష్టిని కేవలం భౌతిక మూలధనం నుండి మానవ మూలధనం (Human Capital) వైపు, ముఖ్యంగా విద్య విస్తరణ వైపు మళ్ళించడంలో కృషి చేశారు. ఆదిశేషయ్య సోవియట్ యూనియన్ (USSR) అందించిన సాంకేతిక సహాయ నిధులలో గణనీయమైన భాగాన్ని IIT బాంబే స్థాపన కోసం ఉపయోగించారు. 1950లో ఏడాదికి 3 మిలియన్ డాలర్లతో ప్రారంభమైన సాంకేతిక సహాయ కార్యక్రమం, ఆయన పదవీ విరమణ చేసే సమయానికి 300 మిలియన్ డాలర్లకు పెరిగింది.

ఆదిశేషయ్య ఏటా రెండుసార్లు ప్రపంచ పర్యటనలు చేస్తూ సుమారు ఇరవై ఐదు దేశాలను సందర్శించేవారు. విద్య, సైన్స్, సంస్కృతి ద్వారా ఆర్థిక, సామాజిక అభివృద్ధి కోసం వివిధ దేశాలలో 120 కంటే ఎక్కువ ప్రాజెక్టులను ఆయన నిర్వహించారు. ఆయన రాసిన 'మిషన్ రిపోర్ట్స్' అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం (Development Economics) అనే నూతన విభాగంలో మైలురాళ్ళుగా నిలిచాయి.

1970లో ఆయన పదవీ విరమణ చేయాలనుకున్నప్పుడు అప్పటి డైరెక్టర్ జనరల్ రెనే మాహూ ఆయనను వదులుకోవడానికి ఇష్టపడలేదు. ఆదిశేషయ్య స్థానంలో ఇద్దరు డిప్యూటీ డైరెక్టర్ జనరల్‌లను నియమించాల్సి వచ్చింది. యునెస్కో ఆర్కైవ్స్‌లో ఆదిశేషయ్యకు సంబంధించి 48,000 పేజీల సమాచారంతో కూడిన 118 ఫైళ్లు ఉన్నాయి.

యునెస్కో అధికారిగా ఆయన భారతీయ ప్రాజెక్టులకు ఎంతో సహాయం చేశారు. [[అజంతా గుహలు|అజంతా]]పై యునెస్కో ఆర్ట్ ఆల్బమ్ ప్రచురణ ఆయన కృషి వల్లే సాధ్యమైంది. ఎన్‌సిఇఆర్‌టి (NCERT) స్థాపన, భారతదేశంలో మొదటి టీవీ ప్రసారాల ప్రారంభం, [[ఫిల్మ్స్ డివిజన్ ఆఫ్ ఇండియా]] పునర్వ్యవస్థీకరణ, ఐఐటి బాంబే, ఖరగ్‌పూర్ సంస్థలకు 12 మిలియన్ డాలర్ల విలువైన పరికరాల సరఫరా, చెన్నైలోని మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో ఏరోనాటికల్ ఇంజనీరింగ్ విస్తరణ వంటి వాటిలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

1981లో ఆయన యునెస్కో ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ ప్లానింగ్ (IIEP) పాలక మండలి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 1989లో పారిస్‌లో జరిగిన ప్రపంచ అక్షరాస్యత దినోత్సవం కార్యక్రమంలో ఆయన అధ్యక్ష ప్రసంగం చేశారు.
== MIDS (మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్) ==
1970 సెప్టెంబర్‌లో, ఆదిశేషయ్య, ఆయన భార్య ఎలిజబెత్ మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ (ఇకపై MIDS) ప్రారంభించడం కోసం [[పారిస్]]‌లో ఒక ట్రస్ట్ ఫండ్ నమోదు చేశారు. ముఖ్యంగా [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రానికి సంబంధించిన ఆర్థిక, రాజకీయ, సామాజిక అభివృద్ధి అంశాలపై అధ్యయనాలు, పరిశోధనలు నిర్వహించడానికి MIDS రూపొందించబడింది. MIDS జనవరి 1971లో చెన్నై శివారు ప్రాంతమైన అడయార్‌లోని గాంధీనగర్‌లో ఉన్న వారి ఆస్తులలో ఒకటిగా పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ఆదిశేషయ్య దీనికి మొదటి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరించారు. ఆయన ఫిబ్రవరి 1971లో 'బులెటిన్ – మద్రాస్ డెవలప్‌మెంట్ సెమినార్ సిరీస్' ప్రచురణను ప్రారంభించారు. తన మరణం వరకు ప్రతి నెలా అంతర్జాతీయ, జాతీయ, తమిళనాడు అంశాలను కవర్ చేస్తూ దాని ఎడిటోరియల్స్ (సంపాదకీయాలు) రాశారు. ఆయన మరణానంతరం వెలువడిన బులెటిన్ ప్రత్యేక సంచికలో ప్రొఫెసర్ ఎస్. సుబ్రమణియన్ రాస్తూ, &quot;నిశ్చయంగా ఇది ఆర్కైవ్‌లుగా మార్చదగ్గ గొప్ప సమాచారం&quot; అని పేర్కొన్నారు.

చైర్మన్‌గా, సంస్థ యొక్క అన్ని కార్యకలాపాలపై ఆయన తీవ్ర ఆసక్తిని కనబరిచారు. గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ సమావేశాలను ఆయన నిర్వహించిన తీరు, ఎజెండా అంశాలను ఆయన హ్యాండిల్ చేసిన విధానం, ప్రతి చిన్న విషయంపై ఆయన చూపిన శ్రద్ధ, సమావేశం ముగిసిన మూడు రోజుల్లోనే మినిట్స్ (సమావేశ వివరాలు) సభ్యులకు అందుబాటులో ఉండాలనే ఆయన పట్టుదల, భారతదేశంలోని అన్ని ప్రాంతాల నుండి అత్యంత అర్హత కలిగిన అధ్యాపకులను సంస్థకు ఆకర్షించాలనే ఆయన తపన - ఇవన్నీ ఒక గొప్ప సంస్థా నిర్మాతగా ఆయనకున్న సామర్థ్యానికి ప్రతిబింబాలు. అదే సమయంలో, డైరెక్టర్ పరిధిలో ఉండే సంస్థ యొక్క రోజువారీ కార్యకలాపాలలో ఆయన ఎప్పుడూ జోక్యం చేసుకోలేదు. అధ్యాపకులు, సిబ్బందికి ఆయనను కలిసే అవకాశం ఎప్పుడూ ఉండేది. కానీ వారు తమ పనిని వీలైనంత త్వరగా ముగించాల్సి వచ్చేది, ఎందుకంటే విషయం విన్న వెంటనే లేదా పరిష్కరించబడిన మరుక్షణమే ఆయన తన అసంపూర్తిగా ఉన్న పనికి తిరిగి వెళ్లాలనే సంకేతాన్ని ఇచ్చేవారు!

[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఐడిసి (IDC)కి చెందిన డాక్టర్ బార్బరా హారిస్-వైట్ ఇలా రాశారు:

{{cquote|MIDS నిర్మించబడటానికి ఆయన మార్గం సుగమం చేశారని చెప్పడం మరింత సరైనది. ప్రేరణ పొందిన పరిశోధకులు కనీస ఆదేశాలు లేదా నిబంధనలతో తమ ప్రాజెక్టులపై పనిచేయగల ఒక ప్రదేశాన్ని ఆయన సృష్టించారు. ఇటువంటి పరిశోధనా వాతావరణం ఇప్పుడు ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది.}}

1990ల ప్రారంభంలో, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సంస్థకు అవసరమైన ఆర్థిక సహకారాన్ని పూర్తి స్థాయిలో అందించకపోవచ్చని ఆయన ఆందోళన చెందారు. ఇది ఆయనను బాధించింది. తనకున్న విస్తృత సంబంధాలతో, యునెస్కో యొక్క భారీ సాంకేతిక సహాయ కార్యక్రమం కోసం వనరులను కనుగొన్న ఆయన, సంస్థ కోసం అదనపు వనరులను సులభంగా సేకరించగలిగేవారు. కానీ ఆయన ఎవరినీ అడగడానికి ఇష్టపడలేదు. మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క అన్ని విభాగాలు బోధన, పరిశోధన రెండింటినీ మిళితం చేయాలని పట్టుబట్టిన ఆయన, తన సంస్థలో బోధనా కార్యక్రమాన్ని (teaching program) ప్రవేశపెట్టలేకపోయారు. అలాగే తన సంస్థలోని డాక్టరల్ పరిశోధకుల కోసం వసతి సౌకర్యాల నిర్మాణంలో కూడా ఆయన విజయం సాధించలేకపోయారు.
== విద్యావేత్తగా ==
ఆయన ప్రారంభ బోధనా వృత్తి, [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] [[వైస్ ఛాన్సలర్]]‌గా ఆయన సేవలు, ఆయన జీవితంలోని వివిధ కార్యకలాపాలన్నింటికీ [[విద్య]]యే కేంద్రబిందువు. ఆయన [[యునెస్కో]] (UNESCO)లో పనిచేసిన కాలంలో ఎక్కువ భాగం అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం కోసం విద్యా కార్యక్రమాలను రూపొందించడానికే కేటాయించారు.

అభివృద్ధిలో విద్య, సైన్స్, సంస్కృతి యొక్క ప్రాథమిక భావనలను స్పష్టం చేసే ఉద్దేశంతో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించాలని యునెస్కో జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ తన 15వ సమావేశంలో నిర్ణయించింది. ఈ సందర్భంగా, 1961లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని ఆక్స్‌ఫర్డ్, 1962లో [[కేంబ్రిడ్జ్]], [[మడగాస్కర్]] లోని టాననరివ్, 1963లో [[మద్రాసు]], 1964లో కెనడాలోని [[టొరంటో]], 1968లో అమెరికాలోని వాషింగ్టన్ డి.సి మొదలైన చోట్ల ఆదిశేషయ్య చేసిన అనేక ప్రసంగాలను ప్రస్తావించారు. ఆ ప్రసంగాల్లోని అంశాల ఆధారంగా ఒక పుస్తకాన్ని రాయవలసిందిగా ఆయనను కోరారు. ఆ పుస్తకం గురించి అప్పటి ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్ యు థాంట్ తన 'ముందుమాట'లో ఇలా రాశారు:

{{cquote|అభివృద్ధి ప్రక్రియలో విద్య, సైన్స్, సంస్కృతి పాత్ర పట్ల మానవీయ దృక్పథంతో, డాక్టర్ మాల్కం ఆదిశేషయ్య భవిష్యత్తులో మెరుగుదల కోసం గతాన్ని సమీక్షించారు. ఈ సంపుటిలో పేర్కొన్న అభివృద్ధి తత్వశాస్త్రం ఒక ప్రకాశవంతమైన దీపం వంటిది, ఇది రెండవ అభివృద్ధి దశాబ్దంలోకి యునెస్కోను విజయవంతంగా నడిపించడానికి సహాయపడుతుంది.}}

ఒక విశిష్ట విద్యావేత్తగా ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఆయనకు అటువంటి గౌరవం ఉండేది.

ఆయన 1970ల చివరలో [[తమిళనాడు]]లో పాఠశాల విద్యపై ఒక సర్వే నిర్వహించి, ప్రభావవంతమైన నివేదికను ప్రచురించారు. విద్య యొక్క వృద్ధి గతిశీలతకు (growth dynamics) ఆయన చేసిన కృషి అనన్యసామాన్యం. వీటిలో [[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]], [[సెకండరీ విద్య]] కోసం పాఠ్య ప్రణాళికల రూపకల్పన, వృత్తి విద్యా కోర్సులు, బోధనా సామగ్రి తయారీ, తగిన స్థాయిలలో సైన్స్, టెక్నాలజీని ప్రవేశపెట్టడం, కళాశాల విద్య కోసం [[సిలబస్]] తయారీ, పరీక్షల సంస్కరణలు, సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధన యొక్క నాణ్యత, దిశ, పద్ధతులకు కొత్త ఉత్తేజాన్ని ఇవ్వడం వంటివి ఉన్నాయి.

ఆయన [[న్యూఢిల్లీ]]లో ఏషియన్ సోషల్ సైన్స్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ ఏర్పాటులో కీలక పాత్ర పోషించారు, దానికి మొదటి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఆయన సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, యునెస్కో సహకారం కోసం ఏర్పాటు చేసిన ఇండియన్ నేషనల్ కమిషన్, ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్స్ రీసెర్చ్ (ICSSR), నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ (NCERT), నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్లలో సభ్యునిగా ఉన్నారు. ICSSR తన పనితీరును సమీక్షించి, భవిష్యత్తు దిశానిర్దేశం చేయవలసిందిగా ఆయనను కోరింది. ఆయన నిశితంగా రూపొందించిన రెండు సంపుటాల నివేదిక, ఆ కాలంలో భారతదేశంలో సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధన అభివృద్ధికి ఒక గొప్ప మార్గదర్శిగా నిలిచింది.

ఆయన టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్ (TISS) పనితీరును సమీక్షించిన ప్యానెల్‌కు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] [[వాల్తేరు]]లోని తన సామాజిక శాస్త్ర విభాగాల పనితీరును సమీక్షించే బాధ్యతను ఆయనకు అప్పగించింది. తమిళనాడులోని [[కొడైకెనాల్]] లో మదర్ థెరిసా మహిళా విశ్వవిద్యాలయం స్థాపన కోసం సిఫార్సు చేయడానికి ఏర్పాటు చేసిన కమిటీకి ఆయన అధ్యక్షత వహించారు.
== అనౌపచారిక విద్య ==
సాంప్రదాయ విద్యాసంస్థల్లో చేరే అవకాశం లేని లక్షలాది మంది కోసం భారతదేశంలో అనౌపచారిక విద్యను వివిధ రూపాల్లో అమలు చేసే ప్రయత్నం జరిగింది. 1967 నాటి 'రైతుల ఫంక్షనల్ అక్షరాస్యత ప్రాజెక్ట్' (Farmers Functional Literacy Project) భారతదేశంలోని ప్రారంభ ప్రయత్నాలలో ఒకటి. ఆదిశేషయ్య 1976లో [[తమిళనాడు]] బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్‌ను స్థాపించి, దాని కార్యకలాపాలను కొనసాగించడానికి, ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి అన్ని చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన నాలుగు పర్యాయాలు దానికి అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1976లో అనౌపచారిక విద్యా పాఠ్యప్రణాళిక తయారీ కమిటీకి ఆయన అధ్యక్షత వహించారు. 1978 అక్టోబర్ 2న జాతీయ వయోజన విద్యా కార్యక్రమం (NAEP) ప్రారంభమైనప్పుడు, అప్పటి [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] [[వైస్ ఛాన్సలర్]]‌గా ఉన్న ఆదిశేషయ్య, ఇండియన్ అడల్ట్ ఎడ్యుకేషన్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా నియమితులయ్యారు. త్వరలోనే ఆయన [[రాజ్యసభ]] సభ్యునిగా ఎన్నికై, ఆ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని వయోజన విద్యా కార్యక్రమాన్ని దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు విస్తరించారు.

ఆయన విశ్వయువక్ కేంద్ర అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. యుజిసి (UGC) వయోజన విద్యపై ఏర్పాటు చేసిన స్టాండింగ్ కమిటీలో ఆయన సభ్యునిగా ఉన్నారు. 1988 నవంబర్ 5న దేశం జాతీయ అక్షరాస్యత మిషన్ (National Literacy Mission)ను ప్రారంభించినప్పుడు, దానికి నాయకత్వం వహించడానికి ఆదిశేషయ్య సహజమైన ఎంపికయ్యారు. అక్షరాస్యత కోసం దేశవ్యాప్త ఉద్యమాన్ని సృష్టించేందుకు ఈ మిషన్ ఒక ప్రత్యామ్నాయ సంస్థ, వ్యూహం కోసం వెతికి, 1989 ఆగస్టులో 'భారత్ జ్ఞాన్ విజ్ఞాన్ సమితి' (BGVS)ని ఏర్పాటు చేసింది. ఆదిశేషయ్యను దానికి అధ్యక్షుడిగా ఆహ్వానించింది. BGVS కృషితో వయోజన విద్య అనేది ప్రభుత్వం నియంత్రించే, ప్రభుత్వ ప్రాయోజిత కార్యక్రమం నుండి ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా మారింది. 1990 ఫిబ్రవరి 4న కేరళలోని [[ఎర్నాకుళం జిల్లా]] సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించినట్లు ప్రకటించడాన్ని చూసి ఆదిశేషయ్య ఎంతో సంతృప్తి చెందారు. తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్ యొక్క స్టేట్ రిసోర్స్ సెంటర్ కొత్త భవనానికి ఆయన పేరు పెట్టారు. ఇది ఆయన 83వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా 1992 ఏప్రిల్ 18న ప్రారంభించబడింది.
== గవర్నర్ పదవి ప్రతిపాదన ==
తమిళనాడులోని డిఎమ్‌కె (DMK), అన్నాడిఎమ్‌కె (AIADMK) మంత్రివర్గాలలో [[క్యాబినెట్ మంత్రి]]గా పనిచేసిన దివంగత వి. ఆర్. నెడుంచెజియన్, 1995 డిసెంబర్‌లో [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] సెంటెనరీ హాల్‌లో జరిగిన స్మారక సమావేశంలో ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని గుర్తు చేసుకున్నారు. 1977లో ఒక రాష్ట్రానికి గవర్నర్‌గా వెళ్లాలన్న ప్రతిపాదనను ఆదిశేషయ్య తిరస్కరించారని ఆయన తెలిపారు. అప్పట్లో ఒక కేంద్ర క్యాబినెట్ మంత్రి, గోవా గవర్నర్‌గా నియామకానికి ఆదిశేషయ్య సమ్మతిని కోరారు. అయితే, తనకు అత్యంత ప్రియమైన MIDS (మద్రాస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్) నుండి తనను దూరం చేసే ఏ బాధ్యతనైనా తాను స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా లేనని చెబుతూ ఆదిశేషయ్య వెంటనే ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించారు. అప్పటి [[భారత ప్రధాన మంత్రి]]తో సంప్రదించిన తర్వాత, ఆ కేంద్ర మంత్రి ఆదిశేషయ్యకు తమిళనాడు గవర్నర్ పదవిని ఆఫర్ చేశారు. సాధారణంగా ఏ వ్యక్తి అయినా తాను జన్మించిన రాష్ట్రానికే గవర్నర్‌గా నియమితులు కాకూడదనే సంప్రదాయం ఉన్నప్పటికీ, ఆయన కోసం ఆ నిబంధనను పక్కన పెట్టాలని కేంద్రం భావించింది.

దీంతో ఆదిశేషయ్య ధర్మసంకటంలో పడ్డారు. నిర్ణయం తీసుకోవడానికి ఒక రోజు సమయం కోరారు. మరుసటి రోజు ఉదయం మెరీనా బీచ్‌లో వాకింగ్ చేస్తున్న సమయంలో, తన చిరకాల మిత్రుడు, వాకింగ్ కంపానియన్ అయిన నెడుంచెజియన్‌ను ఈ విషయంపై అభిప్రాయం అడిగారు. దానికి నెడుంచెజియన్ స్పందిస్తూ - ఆదిశేషయ్య ఎప్పుడూ క్రియాశీలకంగా ఉండేవారని, గవర్నర్ పదవి అనేది కేవలం ఒక అలంకారప్రాయమైన పదవి (ceremonial post) అని, అది ఆయన బహుముఖ ప్రజ్ఞాపాటవాలకు సంకెళ్లు వేస్తుందని చెప్పారు. అదే రోజు సాయంత్రం, తాను తమిళనాడు గవర్నర్ పదవిని స్వీకరించడం లేదని ఆదిశేషయ్య కేంద్ర మంత్రికి తెలియజేశారు. తమ రెండు దశాబ్దాల స్నేహంలో ఆదిశేషయ్య ఒక 'రాజకీయ' నిర్ణయం గురించి తనను సంప్రదించిన ఏకైక సందర్భం ఇదేనని నెడుంచెజియన్ గుర్తు చేసుకున్నారు. మరీ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, తాను గవర్నర్ పదవిని స్వీకరించాలా వద్దా అనే విషయంలో ఆదిశేషయ్య తన కార్యాలయ సిబ్బందిని, తన కారు డ్రైవర్‌లను కూడా అడిగి వారి అభిప్రాయం తెలుసుకున్నారు
== పార్లమెంటేరియన్ గా ==
సాహిత్యం, శాస్త్రం, కళలు, సామాజిక సేవలో ప్రత్యేక జ్ఞానం, అనుభవం ఉన్న వ్యక్తుల విభాగంలో, 12 మంది నామినేటెడ్ సభ్యులలో ఒకరిగా ఆదిశేషయ్య ఏప్రిల్ 1978లో ఆరేళ్ల కాలానికి [[రాజ్యసభ]]కు నామినేట్ అయ్యారు. ఆయన పదవీ కాలంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ కూర్పులో వేగవంతమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఆయన ఎప్పుడూ పార్టీ రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండేవారు. ఆయన పాండిత్యం, అనుభవం అందరి ప్రశంసలు అందుకున్నాయి; ప్రధానంగా ఆర్థిక శాస్త్రం, విద్యపై ఆయన చేసే ప్రసంగాలను అందరూ గౌరవంగా వినేవారు. ఆయన ప్రసంగాలు సామెతలు, ఉల్లేఖనాలతో (Quotations) కూడి ఆసక్తికరంగా ఉండేవి.

ఆయన భూమిని త్వరితగతిన పునఃపంపిణీ చేయాలని పట్టుబట్టారు. ధనిక రైతులపై [[ఆదాయపు పన్ను]] విధించాలని సిఫార్సు చేశారు. దేశీయ పెట్టుబడిదారులకు సమాన అవకాశాలు (Level playing field) ఉండాలని కోరుతూ, అనివాస భారతీయులు (NRIs) భారతదేశంలో పెట్టుబడి పెట్టినప్పుడు వారికి ఇచ్చే ప్రత్యేక రాయితీలను ఆయన వ్యతిరేకించారు. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రణాళికా సంఘాల మధ్య బలమైన సమన్వయం ఉండాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. జాతీయ ఇంధన విధానం (National energy policy) ఉండాలని ఆయన వాదించారు. ప్రైవేట్ రంగంలో నష్టాల్లో ఉన్న మిల్లులను జాతీయం చేయడాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించారు. విద్యా రంగంలో, అస్తవ్యస్తమైన విస్తరణను వ్యతిరేకిస్తూ, ఉన్న విద్యా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాలని గట్టిగా నిలబడ్డారు. ఆయన ఉపాధ్యాయుల తరపున బలమైన గళాన్ని వినిపించారు. ఒక మానవతావాదిగా, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదరిక నిర్మూలనపై ఆయనకు అమితమైన శ్రద్ధ ఉండేది. అవసరమైనప్పుడు అసమ్మతిని వ్యక్తం చేసే ధైర్యాన్ని ఆయన ప్రదర్శించారు. రాజ్యసభకు నామినేట్ చేయబడిన సభ్యుడు ఎలా ఉండాలో చూపడానికి ఆయన ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణగా నిలిచారు.
== రచయితగా ==
ఆదిశేషయ్య గారు స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన, అత్యున్నత ప్రమాణాలతో కూడిన వచనాన్ని రాసేవారు. ఆయన అత్యంత ఫలప్రదమైన రచయిత. ఆయన 24 సంవత్సరాల పాటు 'MIDS బులెటిన్'కు సంపాదకత్వం వహించారు. సహజంగానే ఆయన రచనలలో అధిక భాగం విద్యకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలపై—అక్షరాస్యత, పాఠశాల, [[ఉన్నత విద్య]], [[వయోజన విద్య]], మహిళా విద్య, అనౌపచారిక విద్య, నిరంతర విద్య, సాంకేతిక విద్య, సైన్స్ విద్య, విశ్వవిద్యాలయ విద్య, పరిశోధనా పద్ధతులు వంటి వాటిపై సాగాయి. [[సామాజిక శాస్త్రం|సామాజిక శాస్త్రాలపై]] ఆయనకు ఎంతో ఆసక్తి ఉండేది. కానీ ఆయన దృక్పథం అంతకంటే విస్తృతమైనది. ఆయన పర్యావరణంపై విస్తృతంగా రాయడమే కాకుండా, ఆ అంశంపై ఒక పుస్తకాన్ని కూడా సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు. అణుశక్తి గురించి ఆయన ఎంతో ఆందోళన చెందేవారు. [[ప్రపంచీకరణ]], నూతన అంతర్జాతీయ ఆర్థిక క్రమం ఆయన దృష్టిని ఆకర్షించాయి. గ్రామీణ [[పేదరికం]], అసమానతలు ఆయన ప్రధానంగా చర్చించిన ఇతర అంశాలు. విద్య తర్వాత, ఇవే ఆయన ప్రధాన శ్రద్ధను ఆక్రమించాయి. ధరల విధానం, విదేశీ వాణిజ్యం, ఆర్థిక ప్రణాళిక, [[గణాంక శాస్త్రం]], [[పంచాయితీ రాజ్]], బంజరు భూముల అభివృద్ధి (wasteland development) వంటి అనేక రంగాలపై ఆయన తన రచనలను సాగించారు. ఆయన రచనలు విశ్లేషణాత్మక లోతుకు పెట్టింది పేరు.

ఆయన తన సందేశాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడానికి [[పుస్తకం|పుస్తకాలు]], నివేదికలు, జర్నల్స్, [[పత్రిక|మ్యాగజైన్లు]], [[వార్తాపత్రిక|వార్తాపత్రికలు]] వంటి అన్ని రకాల ముద్రణ మాధ్యమాలను ఉపయోగించారు. MIDS బులెటిన్ యొక్క చివరి సంచిక (వాల్యూమ్ XXV నెం.1, నవంబర్ 1995) ఆయన రాసిన మెటీరియల్ యొక్క అసంపూర్ణ జాబితాను కలిగి ఉంది. అందులో సంపాదకీయాలు, పుస్తకాలు, ఆయన సంపాదకత్వం వహించిన పుస్తకాలు, అధ్యక్ష ప్రసంగాలు, కాన్వకేషన్ ప్రసంగాలు, కీలక ప్రసంగాలు (Keynote), ప్రారంభ ఉపన్యాసాలు, ముగింపు ఉపన్యాసాలు, జర్నల్/మ్యాగజైన్ వ్యాసాలు, వార్తాపత్రిక వ్యాసాలు, జ్ఞాపికలు/స్మారక సంపుటాల కోసం రాసిన పత్రాలు, సర్వేలు, ఇతర ఉపన్యాసాలు ఉన్నాయి. ఇవి మొత్తం 23 పేజీల వరకు వ్యాపించి ఉన్నాయి! ఇందులో [[యునెస్కో]] (UNESCO) ఆర్కైవ్స్‌లోని ఆయన అనేక వాల్యూమ్‌లు, ఆయన సభ్యునిగా ఉన్న కమిటీలు, కమిషన్ల నివేదికలు, 1930-48 కాలంలోని ఆయన రచనలు, [[మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం]] [[వైస్ ఛాన్సలర్]]‌గా ఆయన చేసిన రచనలు చేర్చబడలేదు.
== తమిళ భాష, తమిళనాడు కోసం చేసిన కృషి ==
ఆదిశేషయ్య గారికి తమిళం అంటే ఎంతో మక్కువ, కానీ ఆయన భాషాభిమాని మాత్రమే, భాషా దురభిమాని (chauvinist) కాదు. తమిళ ప్రాచీన కావ్యాల అనువాద కార్యక్రమాలకు [[యునెస్కో]] (UNESCO) సహాయం అందించడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. సి. రాజగోపాలాచారి (రాజాజీ) తమిళం నుండి [[అనువాదం]] చేసిన ''కంబన్ రామాయణంలోని అయోధ్య కాండం'', యునెస్కో సహకారంతో 1961లో ప్రచురించబడింది. అలాగే ఎ.కె. రామానుజన్ అనువదించిన ''ది ఇంటీరియర్ ల్యాండ్‌స్కేప్: లవ్ పోయమ్స్ ఫ్రమ్ ఎ క్లాసికల్ తమిళ ఆంథాలజీ'' కూడా 1962లో అదే ప్రోగ్రామ్ కింద ప్రచురితమైంది.

ఆయన తమిళంలో పరిశోధనా వ్యాసాల ప్రచురణను ప్రోత్సహించారు. MIDS సంస్థ తమిళ అనువాదాలను, తమిళ పుస్తకాలను ప్రచురించింది, ఇప్పటికీ ప్రచురిస్తూనే ఉంది.

ఆయన యునెస్కో యొక్క జర్నల్ 'కూరియర్' (Courier) యొక్క [[హిందీ]], తమిళ వెర్షన్లను తీసుకువచ్చారు.

[[చెన్నై]]లోని స్పర్ ట్యాంక్ రోడ్‌లో వరల్డ్ యూనివర్సిటీ సెంటర్‌ను ప్రారంభించడంలో ఆయన సహాయం అందించారు.

చారిత్రక వారసత్వ ప్రదేశాలను చక్కగా సంరక్షించాలని ఆయన ఆకాంక్షించేవారు. అందుకే శ్రీరంగం రంగనాథుడు, మదురై మీనాక్షి, [[బృహదీశ్వరాలయం|తంజావూరు బృహదీశ్వర]] ఆలయాలతో పాటు మరో ఏడు [[దేవాలయం|దేవాలయాల]] పునరుద్ధరణ కోసం యునెస్కో నిధులు సమకూర్చారు. తమిళనాడులోని శ్రీరంగం ఆలయ చరిత్ర, సంప్రదాయాలపై ఒక ఫ్రెంచ్ పండితుడు చేసిన మార్గదర్శక పరిశోధనకు ఆయన శ్రీకారం చుట్టారు.

1969లో [[పారిస్]]‌లో జరిగిన మూడవ ప్రపంచ తమిళ మహాసభల నిర్వహణకు యునెస్కో, ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం నుండి సహాయం పొందడంలో ఆయన చేయూతనిచ్చారు. యునెస్కో యాక్టింగ్ డైరెక్టర్ జనరల్‌గా ఆయన ఆ సభలను ప్రారంభించి, తమిళం, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్ మూడు భాషలలో ప్రసంగించారు.

ఆయన పని చేసే వేగం ఎంతటిదంటే - 1968 జనవరిలో మద్రాసులో జరిగిన రెండవ అంతర్జాతీయ తమిళ అధ్యయనాల సదస్సు సిఫార్సును, నవంబర్ 1968లో జరిగిన యునెస్కో జనరల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆమోదించింది. మద్రాసులో అంతర్జాతీయ తమిళ అధ్యయన సంస్థ (Tamil Studies) ఏర్పాటుకు సహాయం చేయవలసిందిగా యునెస్కో డైరెక్టర్ జనరల్‌ను ఆదేశించింది. 1970లో, యునెస్కోలో తన చివరి సంవత్సరంలో, మద్రాసులో ఈ సంస్థ ఏర్పాటును చూసి ఆయన ఎంతో సంతృప్తి చెందారు.

ఐరోపాలో సుదీర్ఘ కాలం ఉండటం వల్ల భాషతో సంబంధం తగ్గినప్పటికీ, ఎవరైనా కోరినప్పుడు ఆయన తమిళంలో వ్యాసాలు రాసేవారు. 18 ఏప్రిల్ 1992న ఆయన 83వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా, తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్ కొత్త కార్యాలయానికి ఆయన పేరు పెట్టినప్పుడు, ఆయన స్వచ్ఛమైన తమిళంలో ఉత్తేజకరమైన ప్రసంగం చేశారు.

తనకు తమిళంలో వచ్చే అన్ని లేఖలకు తమిళంలోనే సమాధానం ఇవ్వడానికి ఆయన ఎంతో ప్రయత్నించేవారు.
== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
ఆదిశేషయ్య 1973-74లో ఇండియన్ ఎకనామిక్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు, 1974లో [[వాల్తేరు]]లో జరిగిన దాని వార్షిక సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు. ఆ తర్వాత, మాజీ అధ్యక్షుని హోదాలో ఆ సంస్థ యొక్క ఆర్థిక స్థితిగతులను చక్కదిద్దడంలో ఆయన ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. సంస్థ యొక్క ప్రచురణా రికార్డును మెరుగుపరచడానికి ఆయన అనేక చర్యలు తీసుకున్నారు.

ఆయన రాయల్ ఎకనామిక్ సొసైటీలో కూడా సభ్యునిగా ఉన్నారు.

1980 నుండి ఆయన సెంటర్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ (CDS) పాలక మండలి సభ్యునిగా ఉన్నారు, 1986-92 మధ్య ఆరు సంవత్సరాల పాటు దానికి చైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు. ఆయన అధ్యక్షతన, జనాభా, అభివృద్ధిపై అంతర్జాతీయ శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడానికి ఈ కేంద్రం యునైటెడ్ నేషన్స్ ఫండ్ ఫర్ పాపులేషన్ యాక్టివిటీస్ (UNFPA), [[భారత ప్రభుత్వం]]తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.

ప్రొఫెసర్ లక్డవాలా తర్వాత ఆదిశేషయ్య ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్ (ISS) చైర్మన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన చివరిసారిగా 1994 నవంబర్ 11న జరిగిన పాలక మండలి సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు. 1985 అక్టోబర్‌లో ISSలో [[కర్ణాటక]]లోని పంచాయతీ రాజ్ వ్యవస్థపై జరిగిన సెమినార్ ప్రారంభ ప్రసంగంలో ఆదిశేషయ్య చేసిన ఈ క్రింది వ్యాఖ్యలు తరచుగా ఉటంకించబడతాయి:

{{Cquote|ఉదాహరణకు, తమిళనాడులో 1971 నుండి గత 15 ఏళ్లుగా పంచాయతీ ఎన్నికలు జరగలేదు. ఈ పదిహేనేళ్లలో తమిళనాడు ప్రభుత్వం స్థానిక ఎన్నికల వాయిదాకు 20 కారణాలను ముందుకు తెచ్చింది. 20 సార్లు ఎన్నికలను ప్రకటించి, అన్ని సార్లు వాయిదా వేసింది. వారు చెప్పిన కారణాలు ఇవే: [[కరువు]], [[వరదలు]], [[తుఫాను]], గ్రామస్తులు వ్యవసాయ పనుల్లో బిజీగా ఉండటం, ఓటర్ల జాబితా సవరణ, ఓటర్ల జాబితా ముద్రణలో ఆలస్యం, వయోపరిమితి తగ్గింపు, రిజర్వేషన్లు, రిజర్వేషన్లపై కోర్టు స్టే, ఆ రిజర్వేషన్లపై సుప్రీంకోర్టులో అప్పీళ్లు, పాఠశాల పరీక్షలు, విద్యార్థుల అశాంతి, ఉప ఎన్నికలు, మధ్యంతర ఎన్నికలు, సాధారణ ఎన్నికలు, వార్డుల పునర్విభజన, ఓటర్లకు గుర్తింపు కార్డుల జారీ, జనాభా గణన కార్యకలాపాలు. ఈ 18 కారణాలే కాకుండా, ఇప్పుడు మనకు మరో నాలుగు వాయిదాలు కూడా తోడయ్యాయి.}} 
== మరణం ==
ఆయన జీవితం త్వరగానే ముగిసింది. కిడ్నీ, [[గుండె]] సంబంధిత వ్యాధులతో ఆయన వారం రోజుల కంటే తక్కువ కాలం మాత్రమే ఆసుపత్రిలో ఉన్నారు. చివరి రోజు వరకు ఆయన స్పృహలోనే ఉన్నారు. ఆయన 21 నవంబర్ 1994న తన 84వ ఏట మరణించారు.

ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య 1986లో మరణించారు, ఆమె తన ఆస్తి మొత్తాన్ని భర్తకు వదిలి వెళ్లారు. ఆదిశేషయ్య తన వీలునామాలో, తన విలువైన నివాస ఆస్తిని MIDS సంస్థకు రాసి ఇచ్చారు. తన మిగిలిన సంపదను ఆర్థిక శాస్త్ర రంగంలో బోధన, పరిశోధన (ప్రాథమిక, అనువర్తిత - fundamental and applied) కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం కోసం 'మాల్కం, ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య (M&amp;EA) ట్రస్ట్' ఏర్పాటు చేయడానికి కేటాయించారు.

1993, 1994లో, యునెస్కో (UNESCO) ప్రచురించే 'PROSPECTS: Quarterly review of comparative education' ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న 100 మంది ప్రసిద్ధ విద్యావేత్తల ప్రొఫైల్‌లను ప్రచురించింది. [[అరిస్టాటిల్]], [[కన్ఫ్యూషియస్]], [[సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్|ఫ్రాయిడ్]], గ్రామ్షీ, లాక్, [[ప్లేటో]], [[రూసో]] వంటి ప్రపంచ మేధావుల సరసన ఈ జాబితాలో ఏడుగురు భారతీయులు చోటు సంపాదించుకున్నారు. వారు: మాల్కం ఆదిశేషయ్య, శ్రీ అరవిందో, [[మహాత్మా గాంధీ|మోహన్ దాస్ కరంచంద్ గాంధీ]], [[జిడ్డు కృష్ణమూర్తి]], జె.పి. నాయక్, [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]], [[స్వామి వివేకానంద|వివేకానంద]]. ఈ వ్యాసాలన్నీ తర్వాతి కాలంలో &quot;Thinkers on Education&quot; అనే పేరుతో మూడు సంపుటాలుగా సేకరించబడి ప్రచురించబడ్డాయి [పారిస్, యునెస్కో; న్యూఢిల్లీ, ఆక్స్‌ఫర్డ్ &amp; IBH పబ్లిషింగ్, 1997]. 
== ఆయన గౌరవార్థం ==
ఆదిశేషయ్య జ్ఞాపకార్థం అనేక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులు, బహుమతులు, స్కాలర్‌షిప్‌లు, ఎండోడ్ చైర్లు (Endowed chairs) నెలకొల్పబడ్డాయి. 1998లో [[యునెస్కో]] (UNESCO) ద్వారా ఏటా అందించే 'మాల్కం ఆదిశేషయ్య అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత బహుమతి' (విలువ 15,000 అమెరికన్ డాలర్లు) ప్రారంభించబడింది. యునెస్కో సభ్య దేశాలలో అక్షరాస్యత కోసం పోరాటంలో విశేష కృషి చేసి, అత్యుత్తమ ఫలితాలను సాధించిన సంస్థలకు లేదా వ్యక్తులకు ఈ బహుమతిని అందజేస్తారు.

న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఎకనామిక్ రీసెర్చ్ (NCAER&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ncaer.org/ |title=National Council of Applied Economic Research |access-date=2026-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830133826/http://www.ncaer.org/ |archive-date=2019-08-30 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), ఇండియన్ ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ (&lt;ref&gt;[http://www.iicdelhi.nic.in/ Indian International Centre]&lt;/ref&gt;) భాగస్వామ్యంతో, మాల్కం-ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య ట్రస్ట్ మద్దతుతో 2011 నుండి ఏటా 'మాల్కం ఆదిశేషయ్య మిడ్-ఇయర్ రివ్యూ ఆఫ్ ది ఇండియన్ ఎకానమీ'ని నిర్వహిస్తోంది. NCAER ఈ వార్షిక సమీక్షను సిద్ధం చేస్తుంది, ఈ కార్యక్రమ వివరాలను ఉమ్మడిగా ప్రచురిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ncaer.org/publication_details.php?pID=182|title=Publications|website=www.ncaer.org|access-date=2017-11-04|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013018/http://www.ncaer.org/publication_details.php?pID=182|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ncaer.org/publication_details.php?pID=237|title=Mid-Year Review of the Indian Economy 2013-14|website=www.ncaer.org|access-date=2017-11-04}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ncaer.org/publication_details.php?pID=249|title=Mid-Year Review of the Indian Economy 2014-15|website=www.ncaer.org|access-date=2017-11-04}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ncaer.org/publication_details.php?pID=273|title=Mid-Year Review of the Indian Economy 2015-16|website=www.ncaer.org|access-date=2017-11-04}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

చెన్నైలోని MIDS సంస్థలో ప్రతి సంవత్సరం ఒక ప్రముఖ సామాజిక శాస్త్రవేత్తతో 'ఫౌండర్స్ డే లెక్చర్' ఏర్పాటు చేయబడుతుంది. ప్రొఫెసర్ ఆదిశేషయ్య యొక్క విశ్వజనీన దృక్పథానికి (cosmopolitanism) గుర్తుగా అక్కడ ఒక 'విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్ చైర్'ను ఏర్పాటు చేశారు, దీని ద్వారా ఒక విశిష్ట పండితుడిని ఆ పదవికి ఆహ్వానిస్తారు. [[తమిళనాడు]]లోని అభివృద్ధి అంశాలపై అత్యున్నత స్థాయి విద్యా పరిశోధనలు చేసే ప్రతిభావంతులైన పరిశోధకులకు శిక్షణ, సౌకర్యాలను కల్పించడానికి 'మాల్కం, ఎలిజబెత్ ఆదిశేషయ్య పి.హెచ్.డి మెరిట్ స్కాలర్‌షిప్' సృష్టించబడింది.

'మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డు' కింద 2,00,000 [[రూపాయి|రూపాయల]] నగదు బహుమతి, ప్రశంసా పత్రం అందజేస్తారు. డెవలప్‌మెంట్ స్టడీస్ (అభివృద్ధి అధ్యయనాలు) రంగంలో విశేష కృషి చేసిన మధ్యస్థ వయస్సు (Mid-career) పండితులకు ప్రతి సంవత్సరం ఈ అవార్డును ఇస్తారు. దీనిని M&amp;EA ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేసింది, చెన్నైలో జరిగే ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో అందజేస్తారు.

న్యూఢిల్లీలోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ సోషల్ సైన్సెస్‌లో 'మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య చైర్ ఆఫ్ డెవలప్‌మెంట్ ఎకనామిక్స్ అండ్ డిసెంట్రలైజ్డ్ ప్లానింగ్'ను M&amp;EA ట్రస్ట్ నెలకొల్పింది.

చెన్నైలోని స్టేట్ రిసోర్స్ సెంటర్ ఏటా 'ఎమరాల్డ్ జూబ్లీ మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య అవార్డు'ను అందజేస్తుంది. ఇందులో ఒక [[బంగారు పతకం]], సర్టిఫికేట్, షీల్డ్ ఉంటాయి. [[బాలకార్మికులు|బాలకార్మికుల]] పునరావాసం, వారి జీవితాలను మెరుగుపరచడానికి [[వృత్తి విద్య]]ను అందించడంలో విశేష కృషి చేసిన జిల్లా కలెక్టర్‌కు ఈ అవార్డును ఇస్తారు. 1973లో ఈ కేంద్రం (కేంద్ర మానవ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఒక స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ) ప్రారంభమైనప్పుడు ఆదిశేషయ్య దీనికి మొదటి అధ్యక్షుడిగా ఉండి, ఒక దశాబ్దం పాటు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. అలాగే, తమిళనాడు బోర్డ్ ఆఫ్ కంటిన్యూయింగ్ ఎడ్యుకేషన్, స్టేట్ రిసోర్స్ సెంటర్ ఫర్ అనౌపచారిక విద్య ద్వారా 'వరల్డ్ సైన్స్ డే' సందర్భంగా వయోజన విద్యలో కృషి చేసిన వారికి డాక్టర్ మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డును అందజేస్తారు. అత్యుత్తమ సమాజ సేవ చేసిన వారికి 'డాక్టర్ మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డ్ ఆఫ్ ఆనర్' కూడా ఇస్తారు.

వేలూరులోని వూరిస్ కాలేజీ బి.ఏ (హిస్టరీ) విద్యార్థికి 'డాక్టర్ మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య ప్రైజ్ ఫర్ ప్రొఫిషియెన్సీ ఇన్ హిస్టరీ', బి.ఎస్.సి (కెమిస్ట్రీ) విద్యార్థికి 'డాక్టర్ మాల్కం ఎస్. ఆదిశేషయ్య ప్రైజ్ ఫర్ ప్రొఫిషియెన్సీ ఇన్ కెమిస్ట్రీ', ఇంగ్లీష్‌లో ప్రతిభ కనబరిచిన విద్యార్థికి 'ఆదిశేషయ్య మెమోరియల్ గోల్డ్ మెడల్' అవార్డులను ఏర్పాటు చేసింది. అయితే, చివరిగా పేర్కొన్న బహుమతి ఆయన గౌరవార్థం ఇచ్చేదా లేక ఆ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన ఆయన తండ్రి గౌరవార్థం ఇచ్చేదా అనేది స్పష్టంగా లేదు. [[ఐఐటి|IIT]] ఢిల్లీకి చెందిన [[రీతికా ఖేరా]], జెఎన్‌యు ([[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం|JNU]]) నుండి అభిజిత్ పాఠక్, పరిశోధక పండితుడు వి. కళ్యాణ్ శంకర్, కన్నన్ విశ్వనాథ్ వంటి వారు మాల్కం ఆదిశేషయ్య అవార్డును అందుకున్నారు.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>a39moh58ml2y9bz6b102owb7rdluk9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మొహమ్మద్ ఆజమ్ అలీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488022</id>
    <revision>
      <id>4978043</id>
      <parentid>4970185</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26241" sha1="glefgyiyaol8811vbg5rs2wbq4o5b56" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}
{{శుద్ధి}}
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name = మొహమ్మద్ ఆజమ్ అలీ  
| other_names = 
| residence =  [[వరంగల్ జిల్లా]] 
| image = దస్త్రం:Mohammad Azam Ali.jpg
| imagesize = 200px
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = [[ఆగస్టు 5| ఆగస్టు 5]] 
| birth_place = 
| native_place = [[చీర్లవంచ]] గ్రామం, [[సిరిసిల్ల]] మండలం, [[రాజన్న సిరిసిల్ల]] జిల్లా,
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = రచయిత, సంఘ సేవకులు
| occupation = వాగ్దేవి ఇంజనీరింగ్ కళాశాల(వరంగల్)లో[[అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్]]  
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion = ఇస్లాం
| wife = ఆఫ్రీన్ సుల్తానా 
| mother = ఖాలీదా బేగం
| father = అహ్మద్
హుస్సేన్ 
| spouse= ఆఫ్రీన్ సుల్తానా
| partner = 
| children = ఖదీజా జైమ,
ఇబ్రాహీం అలీ 
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}

డాక్టర్ మొహమ్మద్ ఆజమ్ అలీ (Dr. Mohammad Azam Ali) తెలంగాణ రాష్ట్రం రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ సంఘ సేవకులు, రచయిత, అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్. సామాజిక సేవలో  భారత ప్రభుత్వము కేంద్ర క్రీడా యువజన మంత్రిత్వ శాఖ వారిచే ఇందిరాగాంధీ జాతీయ ఉత్తమ వాలంటీర్ అవార్డును భారత రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా, జాతీయ యువజన వార్డును అందుకోవడం జరిగింది.

=== జననం, బాల్యం ===
డాక్టర్ మొహమ్మద్ ఆజమ్ అలీ తెలంగాణ రాష్ట్రం  ఉమ్మడి కరీంనగర్ జిల్లా సిరిసిల్ల మండలం చీర్లవంచ గ్రామంలో   మొహమ్మద్ అహ్మద్ హుస్సేన్ ఖాలీదా బేగం దంపతులకు 1991 ఆగస్టు 5న జన్మించాడు. ఆజమ్ అలీ ఐదవ సంతానం.  వీరి తండ్రి లారీ డ్రైవర్ , తల్లి వ్యవసాయాధారిత కూలి పని చేసేది. కొంత కాలానికి ఉపాధి రీత్యా బాల్యంలో కరీంనగర్ పట్టణానికి వలస వచ్చి, పద్మనగర్ లో స్థిరపడ్డారు.

=== విద్యాభ్యాసం ===

ఆజమ్ అలీ ఒకటో తరగతి నుంచి ఐదవ తరగతి వరకు పద్మ నగర్ లో స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలో ,  ఆరవ తరగతి నుండి నుంచి పదవ తరగతి వరకు పద్మనగర్ లోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాల  లో పూర్తి చేసాడు. ఇంటర్మీడియట్ విద్యను కరీంనగర్ లోని ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ ఆర్ట్ &amp; కామర్స్ జూనియర్ కళాశాలలో, డిగ్రీ విద్యను శ్రీ రాజరాజేశ్వర ప్రభుత్వ డిగ్రీ, పీజీ పీ కళాశాలలో పూర్తిచేశారు.  వరంగల్ లోని కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఎం.ఎ, ఎం. ఇడి పట్టాలు పొందారు. ఆంగ్ల సాహిత్యంలో 'బ్లాక్ ఉమెన్ కాన్షియస్నెస్ ఏ స్టడీ ఆఫ్ టోనీ మారిసన్ సెలెక్ట్ నావెల్స్' అనే అంశంపై డాక్టర్  మేఘన రావు పర్యవేక్షణలో పీహెచ్డీ ని పూర్తి చేసారు.

=== ఉద్యోగం ===

విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసిన తర్వాత 2014లో ప్రభుత్వ మహిళా డిగ్రీ అండ్ పీజీ కళాశాలలో ఆంగ్ల విభాగంలో అతిధి ఆధ్యాపకునిగా   తన వృత్తిని ప్రారంభించి మూడు సంవత్సరాల పాటు అనేకమంది విద్యార్థులను ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడం జరిగింది. ఆ తర్వాత కరీంనగర్ లోని జ్యోతిష్మతి ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్ లో  రెండు సంవత్సరాలు,  వరంగల్ లోని బాలాజీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ అండ్ సైన్స్ లో రెండు సంవత్సరాలు విధులు నిర్వర్తించారు. ప్రస్తుతం వరంగల్ జిల్లాలోని లోని వాగ్దేవి ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలో ఆంగ్ల విభాగంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్ గా ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. అలాగే ఎన్ఎస్ఎస్ ప్రోగ్రాం అధికారిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు విద్యార్థులను చైతన్యం చేస్తూ ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దుతున్నారు  

=== సమస్యల అధిరోహణ ===
ఆజమ్ అలీ బాల్యంలో ఏడో తరగతి చదువుతున్నప్పుడు కుటుంబ కలహాల రిత్యా తండ్రి కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టిన తర్వాత కుటుంబ భారం అంతా తన తల్లిపై పడింది. ఆ సమయంలో  ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింది.
ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా  8వ తరగతిని మధ్యలోనే ఆపేసి , బాల కార్మికుడిగా గోడలకు పోస్టర్లు అంటిస్తూ, పెళ్లిలలో క్యాటరింగ్ చేస్తూ కొంత డబ్బును సంపాదించడం ప్రారంభించాడు. అలా గోడల మీద పోస్టర్లు అంటించే సమయంలో ఒక గోడకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన సర్వ శిక్ష అభియాన్ అనే కార్యక్రమం యొక్క నినాదం 'అందరూ చదవాలి అందరూ ఎదగాలి' అనేది తనను బాగా ఆకర్షించింది. ఈ నినాదం తనలో ఒక ఆలోచనని రేకెత్తించింది. అందరిలాగే తను కూడా బాగా చదువుకుని గొప్ప స్థాయికి ఎదగాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అలా గురువుల ప్రోత్సాహంతో మళ్ళీ పాఠశాలలో చేరి తిరిగి చదువు కొనసాగించి, ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేయడం జరిగింది. 
ఇప్పటివరకు అనేక ఆంగ్లభాష సాహిత్య సదస్సులలో పాల్గొని, పలు జాతీయ అంతర్జాతీయ సెమినార్లలో  పరిశోధన పత్రాలని సమర్పించడం జరిగింది.

=== ఆంగ్లంపై పట్టు ===
కరీంనగర్ లోని శ్రీ రాజరాజేశ్వర ప్రభుత్వ డిగ్రీ అండ్ పీజీ కళాశాలలో బిఎ ద్వితీయ సంవత్సరం చదివే సమయంలో ఎన్ఎస్ఎస్ వాలంటీర్ గా జాతీయ సమైక్యత శిబిరానికి ఎంపికయ్యారు. అలా  ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుంచి జాతీయ సమైక్యత శిబిరానికి ప్రాతినిధ్యం వహించడం జరిగింది. 2010 లో జేఎన్టీయూ కాకినాడలో జరిగిన జాతీయ సమైక్యత శిబిరంలో పాల్గొంటున్న సమయంలో అక్కడ జాతీయ సమైక్యత పై తెలుగులో ప్రసంగిస్తూ ఉండగా తెలుగులో ప్రసంగం ఇవ్వకూడదని ఆంగ్లంలో మాత్రమే ప్రసంగం ఇవ్వాలని తెలిపి , మైక్ లాక్కొని పంపించడంతో నిరాశతో వెనుక తిరిగారు. దీనిని ఒక అవమానంగా భావించి తను కూడా అందరిలాగా ఆంగ్ల భాషని నేర్చుకుని, ఆంగ్లభాషలో అందరిలాగా అనర్గళంగా మాట్లాడాలని సంకల్పించారు. తన గురువులైన డాక్టర్ నలిమెల భాస్కర్, గందే పరశురాం రావు సలహాలతో ఆంగ్లభాష నైపుణ్యాల్ని మెరుగుపరచుకోవడం జరిగింది. 
      ఆంగ్లం పై మరింత పట్టును ను సాధించడానికి కోసం వరంగల్ లోని కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం ఏ ఆంగ్ల సాహిత్యం లో ప్రవేశం పొందడం జరిగింది. ఆంగ్ల సాహిత్యంలో చేరిన తర్వాత కొన్ని రోజులకి మొదటి నుంచి తెలుగు భాష గ్రామీణ తెలుగు మీడియం నేపథ్యం కావడంతో ఆంగ్లభాష పదాలు, ఆంగ్ల సాహిత్యం కష్టంగా అనిపించి ఎం ఏ ను  మధ్యలోనే వదిలి పెట్టి తిరిగి కరీంనగర్ కి రావడం జరిగింది. అలా ఒకరోజు కరీంనగర్లో   తనకు పదవ తరగతిలో ఆంగ్లాన్ని  బోధించిన సయ్యద్ మోయిన్ అహ్మద్ గారు  విషయం తెలుసుకొని, ప్రోత్సహించి, ప్రేరేపించడం వల్ల తిరిగి  ఎంఏ ఆంగ్ల  సాహిత్యాన్ని కొనసాగించడం జరిగింది.  ఆంగ్ల భాషలో ప్రావీణ్యత సంపాదించడం కోసం అనేక పుస్తకాలు, పత్రికలు చదవడం ప్రారంభించారు.
    ఇప్పటివరకు ఆజమ్ అలీ గత 12 సంవత్సరాలుగా గా అధ్యాపక వృత్తిలో 30 వేలకు  పైగా విద్యార్థులకు ఆంగ్ల భాష నైపుణ్యం పై శిక్షణనిస్తూ అనేకమందిని ఉత్తమ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడం జరిగింది.

=== సామాజిక సేవ ===

ఆజమ్ అలీ బాల్యం నుంచే అభ్యుదయ భావాలు కలిగిన వ్యక్తి. బాల్యంలో సాంఘిక శాస్త్ర పాఠాలలో నేర్చుకున్న సామాజిక సమస్యలు  తనలో సామాజిక స్పృహను, సామాజిక చైతన్యాన్ని రగిలించాయి.
సామాజిక సేవ పట్ల ఆకర్షితుడై, ఇంటర్మీడియట్ లో జాతీయ సేవా పథకం ఎన్ఎస్ఎస్ లో చేరడం జరిగింది. అలా సామాజిక సేవ పై ఆసక్తితో ఎన్ఎస్ఎస్ లో చేరి వనమహోత్సవంలో భాగంగా మొక్కలు నాటడం, ప్లాస్టిక్ నిషేధం, రక్తదానం, హెచ్ఐవి ఎయిడ్స్ పై అవగాహన, కుటుంబ నియంత్రణ, పల్స్ పోలియో, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వైద్య శిబిరాల ఏర్పాటు, నిరక్షరాస్యత నిర్మూలన కార్యక్రమాలు, ప్రభుత్వ పథకాలపై విస్తృత ప్రచారం చేయడం జరిగింది. 
కరీంనగర్ లోని శ్రీ రాజరాజేశ్వర ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల జాతీయ సేవా పథక అధికారి 
డాక్టర్ మనోహర చారి ప్రోత్సాహంతో సేవ కార్యక్రమాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.
అలాగే కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎన్ఎస్ఎస్ వాలంటీర్ గా  వివిధ సేవా కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడమే కాక జాతీయస్థాయిలో జాతీయ సమైక్యత శిక్షణ శిబిరము, అంత రాష్ట్రీయ యువజన సమ్మేళనం, జాతీయ యువ నాయకత్వ శిక్షణ శిబిరాలలో పాల్గొనడం జరిగింది. అలా ఏడేళ్లు ఎన్ఎస్ఎస్ వాలంటీర్ గా ఉత్తమ సేవలు అందించినందుకు గాను జాతీయస్థాయిలో ఉత్తమ ఎన్ఎస్ఎస్ వాలంటీర్ గా అవార్డుకు ఎంపిక కావడం జరిగింది.

=== స్వచ్ఛంద సంస్థ స్థాపన ===

ఒకప్పుడు ఆర్థిక ఇబ్బందులతో చదువు మధ్యలో మానేసి, తిరిగి పరిస్థితుల వల్ల విద్యాభ్యాసానికి కొనసాగించిన ఆజమ్ అలీ అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్   వృత్తిని చేపట్టిన తర్వాత తనలాగా పేదరికం అనుభవిస్తూ చదువు మానేసినటువంటి బాల కార్మికుల కోసం ఏదైనా చేయాలని సంకల్పంతో,  విద్యతోనే మనిషి జీవితంలో వెలుగు వస్తుందని భావించి, పేద విద్యార్థుల విద్యాభివృద్ధి కోసం చమక్ ఫౌండేషన్ (విద్యతోనే వెలుగు)  అనే ఒక స్వచ్ఛంద సంస్థను 2023లో స్థాపించడం జరిగింది. 
  చమక్ ఫౌండేషన్ సంస్థ ద్వారా ప్రభుత్వ  పాఠశాలలు, కస్తూరిబా గాంధీ బాలిక విద్యాలయాలలో, ప్రభుత్వ కళాశాలలో విద్యార్థుల కోసం కెరియర్ గైడెన్స్, వ్యక్తిత్వ వికాస శిక్షణ కార్యక్రమాలు, గ్రామీణ గ్రంధాలయాల స్థాపన, పోటీ పరీక్షలపై అవగాహన సదస్సులు, విద్యా సంబంధమైనటువంటి సెమినార్లు అవగాహన కార్యక్రమాల తో విద్యార్థుల విద్యాభివృద్ధి కోసం కృషి చేయడం జరుగుతుంది.
     
=== ఉద్యమాలలో ===

అభ్యుదయ భావాలు కలిగిన ఆజమ్ అలీ డిగ్రీ చదివే రోజుల్లో అన్నా హజారే, లోక్ సత్తా వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు డాక్టర్ జయప్రకాష్ నారాయణ గారు చేపట్టిన అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమాల పట్ల ఆకర్షితులై అన్నా హజారే గారి పిలుపుమేరకు అవినీతి వ్యతిరేక ఉద్యమంలో పాల్గొనడం జరిగింది. సుపరిపాలన కొరకు డాక్టర్ జయప్రకాశ్ నారాయణ గారు చేపట్టిన స్వరాజ్య ఉద్యమం,  వినియోగదారుల పరిరక్షణ చట్టం, సమాచార హక్కు చట్టము, ప్రజాస్వామ్యము ఓటర్ల బలోపేతము వంటి ప్రజా చైతన్య కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని యువతను చైతన్యం చేయడం జరిగింది.

=== తెలంగాణ ఉద్యమంలో ===

డిగ్రీ చదివే రోజుల్లో కరీంనగర్ లోని శ్రీ రాజరాజేశ్వర ప్రభుత్వ డిగ్రీ, పీజీ కళాశాలలో డిగ్రీ చదివేటప్పుడు తెలంగాణ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది కేసీఆర్ గారు ఇచ్చిన పిలుపుమేరకు తెలంగాణలోని విద్యార్థులు యువకులు, స్వచ్ఛందంగా కళాశాలలో బంద్ చేపట్టి రాస్తారోక, రైల్ రోకో, సకల జనుల సమ్మె, మిలియన్ మార్చ్, వంటావార్పు వంటి కార్యక్రమాలలో పాల్గొని బలంగా తన తెలంగాణ వాదాన్ని వినిపించడం జరిగింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించినటువంటి శ్రీకృష్ణ కమిటీ కరీంనగర్ జిల్లా పర్యటన కోసం వచ్చినప్పుడు జిల్లాలో ఉన్న విద్యార్థుల పక్షాన శ్రీకృష్ణ కమిటీ ని కలిసి తెలంగాణలో ఉన్నటువంటి విద్యారంగ సమస్యల మీద విశ్వవిద్యాలయ పైన శ్రీ కృష్ణ కమిటీ కమిటీకి సమస్యల్ని నివేదించి తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ఆవశ్యకతను చెప్పడం జరిగింది.

=== రచించిన పుస్తకాలు === 
● ఇండియన్ యూత్ లిటరేచర్: మ్యాపింగ్ యంగ్ మైండ్స్ ఇన్ చేంజింగ్ ఇండియా (ఆంగ్ల భాషలో)

=== పొందిన అవార్డులు ===
[[దస్త్రం:Ali Award recieving.jpg|thumb|right|300px]]

[[దస్త్రం:Ali receiving award.jpg|thumb|right|300px]]

* ఇందిరా గాంధీ జాతీయ ఉత్తమ వాలంటీర్ అవార్డు 2012
* జాతీయ ఉత్తమ యువజన అవార్డు 2017
* ఆదర్శ  అధ్యాపక అవార్డు 2021
* మౌలానా ఆజాద్ జాతీయ అవార్డు 2018
* రాష్ట్రీయ గౌరవ సమ్మాన్ అవార్డ్ 2018
* మహాత్మా గాంధీ జాతీయ సద్భావన అవార్డు 2023
* ఐక్యరాజ్య సమితి పర్యావరణ హీరో అవార్డు 2019
* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఉత్తమ వాలంటీర్ అవార్డు 2012
* ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రతిభ పురస్కార్ 2008

=== ప్రముఖుల ప్రశంసలు ===

డాక్టర్ మొహమ్మద్ ఆజమ్ అలీ ని అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ, ప్రస్తుత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము  గారు, అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి శ్రీ ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు గారు, కేంద్రమంత్రి కిషన్ రెడ్డి గారు, బండి సంజయ్ గారు, అప్పటి తెలంగాణ రాష్ట్ర గవర్నర్ శ్రీమతి తమిళ  సై సౌందర్య రాజన్ గారు ప్రశంసించారు.
    నోబుల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీత శ్రీ కైలాష్ సత్యార్థి గారు, అన్నా హజారే గారు, ప్రొఫెసర్ శాంతా సింహా గారు, ప్రొఫెసర్ సందీప్ పాండే గారు, డాక్టర్ జయప్రకాష్ నారాయణ గారు, జె.డి. లక్ష్మీనారాయణ గారు, పలువురు ఐఏఎస్ ఐపీఎస్ అధికారులు, ప్రజా ప్రతినిధులు ఆజమ్ అలీ చేస్తున్న సేవా కార్యక్రమాలను అభినందించారు.

== ప్రొఫైల్ పేజీలు, సోషల్ మీడియా ==

* [https://in.linkedin.com/in/dr-mohammad-azam-ali-08a2ab143| లింక్డ్ఇన్ ప్రొఫైల్]

* [https://www.imdb.com/name/nm18301652/bio/?ref_=ext_shr_lnk|  IMBD ప్రొఫైల్]

* [https://www.facebook.com/mohd.azam.50115/| ఫేస్బుక్ పేజీ]

* [https://www.instagram.com/mohammad_azam_ali_activist/| ఇన్స్టా గ్రామ్ పేజీ]

* [https://x.com/azamactivist| ఎక్స్(ట్విట్టర్) పేజీ] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== మూలాలు ==

* [https://www.jadetimes.com/post/dr-mohammad-azam-ali-from-struggle-to-social-transformation టైమ్స్ పత్రికలో కథనం]
* [https://www.edexlive.com/happening/2020/aug/16/mohammad-azams-heart-beats-for-mother-earth-and-this-is-how-he-is-spreading-the-love-13816.html ఏడెక్స్ లైవ్ లో కథనం]
* [https://telanganatoday.com/kakatiya-university-scholar-selected-for-prestigious-national-youth-award తెలంగాణ టుడే పత్రికలలో కథనం]


[[వర్గం:రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:1991 జననాలు]]</text>
      <sha1>glefgyiyaol8811vbg5rs2wbq4o5b56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వీరభద్రుడు (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492229</id>
    <revision>
      <id>4978058</id>
      <parentid>4826764</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5875" sha1="lzcyouigpn5r6wchxo9gdvnsbtlcvg3" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = 
| caption        =
| director       = [[ఆర్.జె. బాలాజీ]]
| writer         = ఆర్.జె. బాలాజీ&lt;br /&gt;అశ్విన్ రవిచంద్రన్&lt;br /&gt;రాహుల్ రాజ్&lt;br /&gt;టి. ఎస్. గోపి కృష్ణన్&lt;br /&gt;కరణ్ అరవింద్ కుమార్
| producer       = [[ఎస్. ఆర్. ప్రభు]]&lt;br /&gt;ఎస్. ఆర్. ప్రకాష్ బాబు
| starring       = {{Plainlist|
* [[సూర్య]]
* [[త్రిష కృష్ణన్]]
* ఆర్.జె. బాలాజీ
}}
| cinematography = [[జి. కె. విష్ణు]]
| editing        = ఆర్. కలైవానన్
| music          = [[సాయి అభ్యంకర్]]
| studio         = [[డ్రీమ్ వారియర్ పిక్చర్స్]]
| distributor    = [[#Distribution|క్రింద చూడండి]]
| released       = {{Film date|df=yes|2026|5|14|ref1=}}
| runtime        = 152 నిమిషాలు&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Karuppu |url=https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=MDMwMzA1MDUyMDI2MDAwMTQ= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260507072328/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=MDMwMzA1MDUyMDI2MDAwMTQ= |archive-date=7 May 2026 |access-date=7 May 2026 |website=[[సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఫిల్మ్ సర్టిఫికేషన్]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| country        = భారతదేశం
| language       = తమిళం
}}

‘వీరభద్రుడు’  అనేది ఆర్జే బాలాజీ దర్శకత్వంలో డ్రీమ్ వారియర్ పిక్చర్స్ సంస్థ నిర్మించిన తమిళ చిత్రం ‘కరుప్పు’ కు  తెలుగు అనువాదం. దీన్ని తెలుగులో అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్ ద్వారా మే 14, 2026న  విడుదల చేసారు. సూర్య హీరోగా నటించిన ఈ చిత్రానికి ఆర్.జె. బాలాజీ దర్శకత్వం వహించారు. అశ్విన్ రవిచంద్రన్, రాహుల్ రాజ్, టి. ఎస్. గోపి కృష్ణన్, కరణ్ అరవింద్ కుమార్‌లతో కలిసి ఆయన స్క్రీన్‌ప్లే రాశారు. డ్రీమ్ వారియర్ పిక్చర్స్ నిర్మించిన ఈ చిత్రంలో [[సూర్య]] తో పాటూ, [[త్రిష కృష్ణన్]], ఆర్.జె. బాలాజీ, [[ఇంద్రన్స్]], నట్టి సుబ్రమణ్యం, [[స్వాసిక]], శివద, సుప్రీత్ రెడ్డి, [[యోగి బాబు]] నటించారు.
నటుడిగా సూర్య 45వ చిత్రం కావడంతో అక్టోబర్ 2024లో 'సూర్య 45' అనే తాత్కాలిక పేరుతో ఈ చిత్రాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు. నవంబర్ నెలలో [[పొల్లాచి]]లో ప్రిన్సిపల్ ఫోటోగ్రఫీ ప్రారంభమైంది, 2026 ప్రారంభం నాటికి పూర్తయింది. అధికారిక టైటిల్ జూన్ 2025లో ప్రకటించారు. ఈ చిత్రానికి సాయి అభ్యంకర్ సంగీతం సమకూర్చారు, జి. కె. విష్ణు సినిమాటోగ్రఫీని, ఆర్. కలైవానన్ ఎడిటింగ్‌ను నిర్వహించారు. ఇది 14 మే 2026న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదల కావడానికి షెడ్యూల్ చేయబడింది.

== తారాగణం ==
{{Cast listing|
* [[సూర్య]] శరవణన్ / [[కరుప్పుస్వామి]]గా
* [[త్రిష కృష్ణన్]] ప్రీతిగా
* [[ఆర్.జె. బాలాజీ]] బేబీ కన్నన్‌గా
* [[ఇంద్రన్స్]] బిను తండ్రిగా&lt;ref name=&quot;Trailer Video&quot;&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=JpVl_-1YgIo |title=Karuppu (Tamil) - Trailer {{!}} Suriya {{!}} RJ Balaji {{!}} Trisha {{!}}  @SaiAbhyankkar {{!}} Dream Warrior {{!}} May 14 |date=10 May 2026 |last=Think Music India |author-link=Think Music |language=en |access-date=11 May 2026 |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;{{rp|0:28}}
* [[నట్టి సుబ్రమణ్యం]]
* [[స్వాసిక]]
* [[శివద]]
* అనఘ మాయ రవి బినుగా&lt;ref name=&quot;Trailer Video&quot;/&gt;{{rp|0:36}}
* [[సుప్రీత్ రెడ్డి]]
* [[యోగి బాబు]]
* [[మన్సూర్ అలీ ఖాన్]]
* [[జార్జ్ మేరియన్]]
* [[ఆడుకలం నరేన్]]
* [[నమో నారాయణ]]
* [[వేలా రామమూర్తి]]
* [[దీపా శంకర్]]
* [[లొల్లు సభ మారన్]] ఎస్. కుమరన్‌గా&lt;ref name=&quot;Trailer Video&quot;/&gt;{{rp|0:30}}
* జాఫర్ సాదిక్
}}
== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
*{{IMDb title}}
[[వర్గం:2026 సినిమాలు]]</text>
      <sha1>lzcyouigpn5r6wchxo9gdvnsbtlcvg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మపుసా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493116</id>
    <revision>
      <id>4977922</id>
      <parentid>4918627</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T21:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26986" sha1="3obpqglmc1a9do5se478814p14dcv2i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = మాపుసా
| native_name                     = {{langx|kok|Mhapxe}}
| other_name                      = {{langx|pt|Mapuçá}}
| settlement_type                 = నగరం
| image_skyline                   = Mapusa circle.jpg
| image_alt                       = 
| image_caption                   = మాపుసాలోని ఒక వీధి, 2015
| pushpin_map                     = India Goa#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = [[భారతదేశం]]లోని [[గోవా]]లో స్థానం
| coordinates                     = {{coord|15.60|N|73.82|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = దేశం
| subdivision_name                = {{flag|భారతదేశం}}
| subdivision_type1               = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1               = [[గోవా]]
| subdivision_type2               = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]]
| subdivision_name2               = [[ఉత్తర గోవా జిల్లా|ఉత్తర గోవా]]
| subdivision_type3               = [[తాలూకా]]
| subdivision_name3               = [[బర్డెజ్]]
| established_title               = 
| established_date                = 
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| leader_title                    = మేయర్
| leader_name                     = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 15
| population_total                = 39,989
| population_as_of                = 2001
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| utc_offset1                     = +5:30
| postal_code_type                = [[పిన్ కోడ్|పిన్]]
| postal_code                     = 403 507
| area_code_type                  = టెలిఫోన్ కోడ్
| area_code                       = 0832
| registration_plate              = GA-03
| website                         = {{URL|goa.gov.in}}
| footnotes                       = 
| Other Name                      = 
}}
'''మాపుసా'''  [[భారతదేశం]]లోని [[గోవా]] రాష్ట్రంలోని [[ఉత్తర గోవా జిల్లా|ఉత్తర గోవా జిల్లాలో]] ఉన్న ఒక నగరం. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని [[పణాజీ|పణాజికి]] ఉత్తరంగా 13 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ నగరం [[బర్డెజ్]] [[తాలూకా]]కు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. [[పోర్చుగీస్ భారతదేశం|పోర్చుగీసు భారతదేశం]] కాలంలో ఈ నగరాన్ని &quot;మాపుసా&quot; (''Mapuçá'') అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mapusa {{!}} IndiaUnveiled |url=https://www.indiaunveiled.in/location/mapusa |access-date=2025-08-27 |website=www.indiaunveiled.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==

మాపుసా, కొండ (ఆల్టో) చుట్టూ ఏర్పడిన చిన్న నగరం. &quot;మాపుసా&quot; అనే పేరు కొంకణి భాషలో 'కొలత' అనే అర్థం గల &quot;మాప్&quot;, 'నింపడం' అనే అర్థం గల &quot;సా&quot; అనే పదాల నుంచి వచ్చిందని భావిస్తారు. ప్రాచీన గోవా వ్యవసాయ సమాజంలో ''[[గోవా కమ్యూనిడాడెస్|గౌంకారి]]'' లేదా సామూహిక వ్యవసాయ వ్యవస్థ బలంగా నెలకొని ఉండేది. ఇందులో గ్రామాలు సంఘాలుగా ఏర్పడి, సామూహిక భూములపై వ్యవసాయం చేసి, లాభాలను పంచుకునేవి. మార్కెట్ రోజు ఒక ముఖ్యమైన సందర్భంగా ఉండేది; ప్రతి ప్రాంతం నుంచి వస్తువులు ఒక కేంద్ర ప్రాంతానికి తీసుకువచ్చి విక్రయించేవారు. ఈ కారణంగా మాపుసా అనేక శతాబ్దాలుగా ప్రముఖ మార్కెట్ కేంద్రంగా కొనసాగుతోంది.

==భౌగోళికం==

మాపుసా {{coord|15.60|N|73.82|E|}} వద్ద ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Mapuca.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mapusa |access-date=2026-05-19 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427000915/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Mapuca.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; సముద్ర మట్టానికి సగటున 15 మీటర్లు (49 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. ఇది [[మాపుసా నది]] ఒడ్డున విస్తరించి ఉంది. మాపుసాలో ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవికాలంలో అధిక ఆర్ద్రతతో ఉష్ణోగ్రతలు గరిష్ఠంగా 37 °సె. వరకు చేరుతాయి. శీతాకాలంలో కనిష్ఠంగా 21 °సె. వరకు నమోదవుతాయి.

==జనాభా గణాంకాలు==

2011 భారత జనగణన ప్రకారం,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-date=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher=Census Commission of India}}&lt;/ref&gt; మాపుసా జనాభా 39,989. వీరిలో పురుషులు 20,322 మంది కాగా, మహిళలు 19,667 మంది ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mapusa Municipal Council City Population Census 2011-2025 {{!}} Goa |url=https://www.census2011.co.in/data/town/803242-mapusa-goa.html |access-date=2025-10-27 |website=www.census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; మాపుసా సగటు అక్షరాస్యత రేటు 76%, ఇది భారత జాతీయ సగటు 74.04% కంటే ఎక్కువ. పురుషుల అక్షరాస్యత 80% కాగా, మహిళల అక్షరాస్యత 73%. నగర జనాభాలో 11% మంది ఆరు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలు.

==పాలన, రాజకీయాలు==

===పౌర పరిపాలన===

మాపుసా నగరాన్ని [[మాపుసా మునిసిపల్ కౌన్సిల్]] పరిపాలిస్తుంది. నగరంలో మొత్తం 20 వార్డులు ఉన్నాయి. తాజా మునిసిపల్ ఎన్నికలు 2021లో నిర్వహించబడ్డాయి. ప్రస్తుతం మాపుసా మునిసిపల్ కౌన్సిల్ (ఎంఎంసీ) చైర్‌పర్సన్‌గా కౌన్సిలర్ నూతన్ బిచోల్కర్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Team |first=Herald |date=2024-02-23 |title=Councillor Nutan Bicholkar Elected Unopposed as Chairperson of Mapusa Municipal Council |url=https://www.heraldgoa.in/news-today/councillor-nutan-bicholkar-elected-unopposed-as-chairperson-of-mapusa-municipal-council/218153 |access-date=2024-12-18 |website=Herald Goa |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220195841/https://www.heraldgoa.in/news-today/councillor-nutan-bicholkar-elected-unopposed-as-chairperson-of-mapusa-municipal-council/218153 |archive-date=2025-02-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలో ప్రాతినిధ్యం ===

రాష్ట్ర స్థాయిలో మాపుసా [[మపుసా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాపుసా (గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం)]] పరిధిలోకి వస్తుంది. 2022 నాటికి ఈ నియోజకవర్గానికి [[గోవా శాసనసభ]]లో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]కి చెందిన [[జోషువా డి'సౌజా|జోషువా డిసౌజా]] ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. {{update after|2022}}

జాతీయ స్థాయిలో ఈ నగరం [[ఉత్తర గోవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. 2024 నాటికి ఈ నియోజకవర్గానికి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]కి చెందిన [[శ్రీపాద్ యెస్సో నాయక్]] లోక్‌సభ సభ్యుడుగా ఉన్నారు.

==ఆర్థిక వ్యవస్థ==

[[File:Mapusa Market.jpg|thumb|left|200px|కూరగాయలను విక్రయిస్తున్న మాపుసా మార్కెట్ వ్యాపారి]]

మాపుసా గోవా పర్యాటక పరిశ్రమలోని ప్రధాన కేంద్రాలలో ఒకదానికి సమీపంలో ఉంది. ఉత్తర గోవాలోని అనేక సముద్రతీరాలకు సమీపంగా ఉండటం వల్ల పర్యాటక కాలం (నవంబర్ నుండి ఏప్రిల్ వరకు)లో ఇది అనుకూల స్థావరంగా ఉంటుంది. స్థానికుల అవసరాలను ప్రధానంగా తీర్చే వాణిజ్య నగరంగా ఉండటం, పెద్ద స్థిర నివాస జనాభా కలిగి ఉండటం వల్ల మాపుసాలో హోటళ్లు, వసతి సౌకర్యాలు పరిమిత సంఖ్యలో మాత్రమే ఉన్నాయి.

ప్రతి శుక్రవారం మాపుసా ఎంతో సందడిగా మారుతుంది. ఈ సంప్రదాయ మార్కెట్ దినాన్ని [[మాపుసా శుక్రవారం మార్కెట్]] అని కూడా పిలుస్తారు. పరిసర గ్రామాలు, పట్టణాల నుంచి ప్రజలు తమ వస్తువులను అమ్మేందుకు మాపుసాకు వస్తారు. ఈ సంతలో స్థానిక సంస్కృతికి ప్రత్యేకమైన వాతావరణం కనిపిస్తుంది (పర్యాటకుల కోసం నిర్వహించే ఇతర సంతలతో పోలిస్తే భిన్నంగా ఉంటుంది). వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, కూరగాయలు, స్థానికంగా పండించే పండ్లు, మసాలా దినుసులు, దుస్తులు, అలాగే మొక్కలు (ప్రత్యేకంగా వర్షాకాల నాటే కాలంలో) ఇక్కడ విస్తృతంగా అమ్మబడతాయి.

ప్రతి శుక్రవారం మాపుసా మార్కెట్ జనంతో కిక్కిరిసిపోతుంది. మార్కెట్‌లోని ప్రతి అంగుళం స్థలాన్ని విక్రేతలు ఆక్రమిస్తారు; కొనుగోలుదారులు నడిచేందుకు సరిపడా స్థలం మాత్రమే మిగులుతుంది. శాశ్వత దుకాణాల మధ్యనున్న దారుల్లో తాత్కాలికంగా పరచిన చాపలు, బోర్డులపై కూడా వ్యాపారం సాగుతుంది. పెద్దఎత్తున ప్రదర్శించే లాటరీ టికెట్ల నుంచి క్షౌరశాలల వరకు, ఈ బజారు దాదాపు ప్రతి అవసరాన్ని తీర్చగలదు. ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా చేపల వీధి ఉంది. అన్ని రకాల ఎండుచేపలు, చిన్న సొరచేపలు, స్క్విడ్‌ల నుంచి సాధారణంగా లభించే బాంగ్డా (మాకరెల్) వరకు తాజా చేపలు అమ్మబడతాయి. భారీ చిలగడదుంపలు, గుమ్మడికాయలు, స్థానికంగా పండించే మెరుస్తున్న ఎర్రగోధుమ రంగు మొయిరా అరటిపండ్లు, చిన్న తాజా బీన్స్, ఇతర పప్పుధాన్యాలు అందంగా పేర్చి విక్రయిస్తారు.

==విద్య==

2023 నవంబర్ నాటికి గోవా బోర్డ్ ఆఫ్ సెకండరీ అండ్ హయ్యర్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ మాపుసాలో క్రింది విద్యాసంస్థలను గుర్తించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Recognized institutes (Mapusa/Mhapsa search) |url=https://www.gbshse.net/#/recognized-institutes |access-date=2023-11-09 |website=www.gbshse.net |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905071119/https://www.gbshse.net/#/recognized-institutes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాలలు ===

* సెయింట్ జేవియర్స్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్
* డీఎంఎస్ పీవీఎస్ సరోజిని మధుసూదన్ కుషే హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్
* పురుషోత్తం వాలావల్కర్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ 1988లో స్థాపించబడింది. దీనిని సరస్వత్ విద్యాలయ సొసైటీ నిర్వహిస్తోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Message From Principal |url=https://www.pwhss.org/message-from-principal/ |access-date=2023-11-09 |website=Saraswat Education Society's Purushottom Walawalkar Higher Secondary School |language=en |archive-date=2023-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109034652/https://www.pwhss.org/message-from-principal/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* శ్రీ గణేష్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్
=== ఉన్నత పాఠశాలలు ===

* న్యూ గోవా జి. ఎస్. అమోంకర్ విద్యా మందిర్
* దత్తారాం మంత్రవాడి మెమోరియల్ హై స్కూల్
* [[సెయింట్ మేరీస్ కాన్వెంట్ హై స్కూల్, మాపుసా, గోవా|సెయింట్ మేరీస్ కాన్వెంట్ హై స్కూల్]]
* సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ హై స్కూల్
* జనతా హై స్కూల్
* జ్ఞానప్రసారక్ విద్యాలయ హై స్కూల్
* [[సరస్వత్ విద్యాలయ|సరస్వత్ విద్యాలయ హై స్కూల్]] 1911లో ప్రాథమిక పాఠశాలగా స్థాపించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ribeiro |first=Leila |orig-date=December 2016 |title=A Review of the Portuguese Education System in Goa |url=https://carmelcollegegoa.org/wp-content/uploads/naac/criteria/3/3.3.2/16-17/a_review_of_the_educational.pdf |journal=Kruti |volume=2 |issue=2 |page=57 |issn=2349-8358 |via=[[Google Scholar]]}}&lt;/ref&gt; ఇది [[మరాఠీ భాష]]లో బోధన అందించడానికి ప్రారంభించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mhamai |first=S. K. |url=https://books.google.com/books?id=LhycAAAAMAAJ&amp;q=%22Saraswat+Vidyalaya |title=Goa: Educational Institutions Through the Ages |date=2002 |publisher=Directorate of Archives and Archaeology, Government of Goa |page=56 |language=en |access-date=10 November 2023}}&lt;/ref&gt;
* సెయింట్ ఆంథోనీ హై స్కూల్
* డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ హై స్కూల్
* శ్రీ గణేష్ విద్యా మందిర్ హై స్కూల్
* డివైన్ మెర్సీ ఎడ్గర్ ఫ్రాన్సిస్కో హై స్కూల్
* కార్నర్ స్టోన్ హై స్కూల్
* సెయింట్ బ్రిట్టోస్ హై స్కూల్

=== ఉన్నత విద్య ===

2023 నవంబర్ నాటికి, [[గోవా విశ్వవిద్యాలయం]]కు అనుబంధంగా ఉన్న క్రింది విద్యాసంస్థలను [[విశ్వవిద్యాలయ మంజూరు సంఘం (భారతదేశం)|విశ్వవిద్యాలయ మంజూరు సంఘం]] (యూజీసీ) గుర్తించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colleges under section 2 (f)&amp; 12(B) of the UGC Act 1956 (Goa search) |url=https://www.ugc.gov.in/reco_coll_db.aspx |access-date=9 November 2023 |website=University Grants Commission |archive-date=9 నవంబర్ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109235635/https://www.ugc.gov.in/reco_coll_db.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* సరస్వత్ విద్యాలయ యొక్క శ్రీధర కావ్లో కాలేజ్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్
* [[సెయింట్ జేవియర్స్ కళాశాల, మాపుసా, గోవా|సెయింట్ జేవియర్స్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, సైన్స్ అండ్ కామర్స్]]

== ప్రముఖ ప్రదేశాలు ==

మాపుసాలో పర్యాటక ప్రదేశాలు చాలా ఎక్కువగా లేవు. ఆల్టిన్హో కొండపై వలస యుగానికి చెందిన కొన్ని మునిసిపల్ భవనాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇది ప్రధానంగా ఆధునిక భవనాలతో కూడిన చిన్న నగరమే.{{citation needed|date=November 2022}}

స్థానికంగా అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన పుణ్యక్షేత్రం శ్రీ దేవ్ బొడ్గేశ్వర్ సంస్థాన్. ఇది నగర శివార్లలో వరి పొలాల మధ్య ఉంది. రాత్రివేళ అందంగా విద్యుద్దీపాలతో అలంకరించబడే ఈ దేవాలయం వార్షిక జాత్ర సందర్భంగా వేలాది మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది.{{citation needed|date=November 2022}}

[[సెయింట్ జెరోమ్ చర్చి, మాపుసా|సెయింట్ జెరోమ్ చర్చి]] 1594లో స్థాపించబడింది. అనంతర కాలంలో అనేకసార్లు పునర్నిర్మించబడిన ఈ చర్చి, [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ మిరాకిల్స్]] వార్షిక ఉత్సవానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/thousands-attend-our-lady-of-miracles-feast-at-mapusa/articleshow/63791458.cms|title=Thousands attend Our Lady of Miracles feast at Mapusa|date=17 April 2018|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; మాపుసా మార్కెట్‌లో గోవా వ్యాపారులతో పాటు పొరుగు రాష్ట్రాల వ్యాపారులు కూడా మసాలా దినుసులు, తాటి కల్లు, ఇంట్లో తయారుచేసిన వస్తువులు వంటి అనేక ఉత్పత్తులను విక్రయిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://researchonline.rca.ac.uk/3033/|title=Mapping Mapusa Market|last=Hashemi-Nezhad, Bahbak, Burton, Andrew and Losal, Stanzin|date=10 December 2017|website=Research Online|access-date=21 February 2020}}&lt;/ref&gt; ఉదాహరణకు, స్థానికంగా పండించే నాలుగు రకాల అరటిపండ్లు, అలాగే [[కర్ణాటక]] నుండి దిగుమతి చేసే ఇతర రకాల అరటిపండ్లు ఇక్కడ లభిస్తాయి. మార్కెట్‌లో ఒక విభాగంలో మసాలా తయారీకి ఉపయోగించే బ్లెండర్లు, ఫుడ్ మిక్సర్లు వంటి పాత్రలను మరమ్మత్తు చేసే నిపుణులు కూడా ఉంటారు. [[డులర్ స్టేడియం]] మాపుసాలో ఉన్న ఒక [[అసోసియేషన్ ఫుట్‌బాల్|ఫుట్‌బాల్]] స్టేడియం. 10,000 మంది ప్రేక్షకులు కూర్చునే సామర్థ్యం గల ఈ స్టేడియంలో [[ఆస్ట్రోటర్ఫ్]] ఉపరితలం ఉంది. ఇక్కడ [[గోవా ప్రొఫెషనల్ లీగ్]], [[సంతోష్ ట్రోఫీ]] మ్యాచ్‌లు నిర్వహించబడతాయి.

== చిత్రమాలిక ==

&lt;gallery&gt;
File:Mapusa Aerial.jpg|మాపుసా, గోవా యొక్క వైమానిక దృశ్యం
File:Mapusa Goa street.jpg|మాపుసాలోని ఒక వీధి
File:Shree Dev Bodgeshwer.jpg|శ్రీ దేవ్ బొడ్గేశ్వర్
File:Old Muncipality Building Mapusa.jpg|పోర్చుగీసు వలస యుగానికి చెందిన మునిసిపల్ భవనం, మాపుసా
Mapusa, chiesa di san girolamo, esterno 02.jpg|సెయింట్ జెరోమ్ చర్చి, మాపుసా
File:Mapusa_in_North_Goa,_with_the_old_(in_front)_showing_up_against_the_new.jpg|భారతదేశంలోని మాపుసా నగర కేంద్రం
File:Verla Canca Saibaba Temple.jpg|గోవాలోని మాపుసా వెలుపల ఉన్న వెర్లా-కాంకా సాయిబాబా దేవాలయం
&lt;/gallery&gt;

== ప్రముఖ వ్యక్తులు ==

* [[మనోహర్ పారికర్]] – [[గోవా ముఖ్యమంత్రి]], భారతదేశ మాజీ రక్షణ మంత్రి
* [[దయానంద బండోద్కర్]] – గోవా తొలి ముఖ్యమంత్రి
* [[ఫ్రాన్సిస్ డిసౌజా]] – గోవా మాజీ ఉప ముఖ్యమంత్రి
* [[రాజ్ నాయక్]] – ప్రథమ శ్రేణి క్రికెటర్
* [[మైరన్ ఫెర్నాండిస్]] – ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు
* [[రాందాస్ కామత్]] – శాస్త్రీయ గాయకుడు; మరాఠీ సంగీత నాటకాలు, రంగస్థల ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నారు
* [[సురేంద్ర సిర్సాత్]] – విద్యావేత్త, గోవా శాసనసభ మాజీ స్పీకర్
* [[రమాకాంత్ ఖలప్]] – న్యాయవాది, రాజకీయవేత్త, భారత మాజీ న్యాయశాఖ మంత్రి
* [[సౌరభ్ బందేకర్]] – క్రికెటర్, కోచ్, స్కౌట్

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

{{commons category}}
* [https://www.ourgoa.com Goa: A Complete Guide]

{{Authority control}}

[[వర్గం:మాపుసా]]
[[వర్గం:ఉత్తర గోవా జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]]
[[వర్గం:గోవా జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు]]</text>
      <sha1>3obpqglmc1a9do5se478814p14dcv2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రంగ్‌పూర్ విభాగం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>494899</id>
    <revision>
      <id>4978141</id>
      <parentid>4862965</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38495" sha1="3w0d1jzo2i8xdc2qaogc6vpm9e2ar91" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = రంగ్‌పూర్ విభాగం
| native_name        = 
| native_name_lang   = bn
| settlement_type    = [[బంగ్లాదేశ్ విభాగాలు|బంగ్లాదేశ్ విభాగం]]
| other_name         = 
| nickname           = [[ఉత్తర బెంగాల్]]
| image_skyline      = {{Multiple image
| border         = infobox
| total_width    = 300
| caption_align  = center
| perrow         = 1/2/2/2/1
| image1         = Teesta Barrage Bangladesh.jpg
| caption1       = [[లాల్‌మోనిర్‌హాట్ జిల్లా|లాల్‌మోనిర్‌హాట్]]లోని [[:bn:তিস্তা সেচ প্রকল্প|తీస్తా బ్యారేజ్]]
| image2         = Tajhat Palace Rangpur city.jpg
| caption2       = [[రంగ్‌పూర్ జిల్లా|రంగ్‌పూర్]]లోని [[తాజ్‌హాట్ ప్యాలెస్]]
| image3         = Saidpurairport-renovated.jpg
| caption3       = [[నీల్‌ఫామారి జిల్లా|నీల్‌ఫామారి]]లోని [[సైద్‌పూర్ విమానాశ్రయం]]
| image4         = Dome of Balia Mosque.jpg
| caption4       = [[ఠాకూర్‌గావ్ జిల్లా|ఠాకూర్‌గావ్]]లోని [[బాలియా మసీదు]]
| image5         = Kanchenjunga view from Bangladesh.jpg
| caption5       = [[పంచగఢ్ జిల్లా|పంచగఢ్]]లోని [[Tetulia Tea Garden|టీ తోట]]
| image6         = Fulsori Ghat Gaibandha.jpg
| caption6       = [[గైబంధా జిల్లా|గైబంధా]]లోని [[:bn:বালাসী ঘাট|బాలాసీ ఘాట్]]
| image7         = হাজির হাট, কুড়িগ্রাম.jpg
| caption7       = [[కురిగ్రామ్ జిల్లా|కురిగ్రామ్]]లోని [[జమునా నది]]
| image8         = Nawabganj National Park Dinajpur 3254.jpg
| caption8       = [[దినాజ్‌పూర్ జిల్లా, బంగ్లాదేశ్|దినాజ్‌పూర్]]లోని [[నవాబ్‌గంజ్ జాతీయ ఉద్యానవనం]]
}}
| image_seal         = 
| image_map          = {{switcher|[[File:Rangpur in Bangladesh.svg|upright=1.15|frameless]]|బంగ్లాదేశ్‌లో రంగ్‌పూర్ విభాగం|[[File:Rangpur Division districts map.png|upright=1.15|frameless]]|రంగ్‌పూర్ విభాగ జిల్లాలు|[[file:Rangpur division relief map.svg|upright=1.15|frameless]]|రంగ్‌పూర్ విభాగ భౌగోళిక పటం}}
| map_alt            = 
| map_caption        = 
| image_map1         = 
| map_caption1       = 
| coordinates        = {{coord|25|50|N|89|00|E|region:BD_type:adm1st_source:GNS-enwiki|display=inline,title}}
| coor_pinpoint      = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type   = దేశం
| subdivision_name   = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1  = 
| subdivision_name1  = 
| subdivision_type2  = 
| subdivision_name2  = 
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| established_title  = స్థాపించబడింది
| established_date   = 2010 జూలై 1
| seat_type          = రాజధాని,&lt;br /&gt;{{nowrap|{{nobold|అతిపెద్ద నగరం}}}}
| seat               = [[రంగ్‌పూర్ నగరం]]
| government_footnotes = 
| leader_party       = 
| leader_title1      = [[బంగ్లాదేశ్ విభాగ కమిషనర్|విభాగ కమిషనర్]]
| leader_name1       = [https://www.rangpurdiv.gov.bd/en/site/view/officer_list Md. షాహిదుల్ ఇస్లాం]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rangpurdiv.gov.bd/bn/site/page/MZwp--বিভাগীয়-কমিশনার-রংপুর |title=Divisional Commissioner of Rangpur}}&lt;/ref&gt;
| leader_title2      = [[డిప్యూటీ ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్]]
| leader_name2       = [https://rangpurrange.police.gov.bd/কর্মকর্তাবৃন্দ/ అమీనుల్ ఇస్లాం]
| leader_title3      = [[బంగ్లాదేశ్ పార్లమెంట్|పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం]]
| leader_name3       = [[জাতীয় সংসদ|జాతీయ సంగ్సద్]] ([[బంగ్లాదేశ్ పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాల జాబితా#రంగ్‌పూర్ విభాగం|33 స్థానాలు]])
| unit_pref          = మెట్రిక్
| area_footnotes     = 
| area_total_km2     = 16184.99
| area_land_km2      = 
| area_water_km2     = 
| area_note          = 
| area_rank          = 5వది
| dimensions_footnotes = 
| length_km          = 216
| length_mi          = 134
| width_km           = 85
| width_mi           = 52
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en-gb.topographic-map.com/map-wq1m2/Rangpur-Division/ |title=Rangpur Division topographic map, elevation, terrain}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m        = 42
| elevation_ft       = 137.8
| elevation_point    = 
| elevation_max_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en-gb.topographic-map.com/map-zmh23q/Tetulia/ |title=Tetulia topographic map, elevation, terrain}}&lt;/ref&gt;
| elevation_max_m    = 134
| elevation_max_ft   = 439.6
| elevation_max_point = 
| elevation_min_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en-gb.topographic-map.com/map-rlr3cz/Gaibandha/ |title=Gaibandha topographic map, elevation, terrain}}&lt;/ref&gt;
| elevation_min_m    = 10
| elevation_min_ft   = 32.8
| elevation_min_point = 
| population_total   = 17610956
| population_as_of   = [[2022 బంగ్లాదేశ్ జనగణన|2022]]
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_note    = 
| population_rank    = 4వది
| population_demonym = [[బంగ్లాదేశీయులు|రంగ్‌పురియా]]
| blank_name_sec1    = [[మానవ అభివృద్ధి సూచిక|HDI]] (2022)
| blank_info_sec1    = {{Increase}} 0.656 {{color|#fc0|మధ్యస్థం}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Subnational HDI (v8.0) |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/BGD/?levels=1+4&amp;years=2022&amp;extrapolation=0}}&lt;/ref&gt;
| timezone1          = [[బంగ్లాదేశ్ ప్రామాణిక కాలమానం|BST]]
| utc_offset1        = +6:00
| postal_code_type   = [[బంగ్లాదేశ్ పోస్టల్ కోడ్‌లు|పోస్టల్ కోడ్]]
| postal_code        = 5XXX
| iso_code           = BD-F
| website            = {{URL|rangpurdiv.gov.bd}}
| demographics_type1 = భాషలు
| demographics1_title1 = [[అధికారిక భాష]]
| demographics1_info1 = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]]{{*}}ఇంగ్లీషు&lt;ref name=&quot;bdlaws.minlaw.gov.bd&quot;&gt;{{cite web |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-details-367.html |title=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh |website=[[Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs]] |access-date=1 February 2017 |archive-date=10 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110101626/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-details-367.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics1_title2 = [[ప్రాంతీయ భాష]]
| demographics1_info2 = [[రంగ్‌పురి భాష]]
| demographics1_title3 = {{nobold|[[స్థానిక భాష|స్థానిక]] [[అల్పసంఖ్యాక భాషలు]]}}
| demographics1_info3 = {{Collapsible list
| titlestyle           = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%;
| title = జాబితా
|[[సంతాలి భాష|సంతాలి]]
|[[ముండారి భాష|ముండారి]]
|[[కురుఖ్ భాష|కురుఖ్]]
|[[ఒడియా భాష|ఒడియా]]
|[[కోచ్ భాష|కోచ్]]
|[[అస్సామీ భాష|అస్సామీ]]}}
| blank_name_sec2    = ప్రముఖ క్రికెట్ జట్లు
| blank_info_sec2    = [[రంగ్‌పూర్ రైడర్స్]]
[[రంగ్‌పూర్ విభాగ క్రికెట్ జట్టు]]
| blank1_name        = [[బంగ్లాదేశ్ రహదారుల జాబితా|జాతీయ రహదారి]]
| blank1_info        = [[N5 (బంగ్లాదేశ్)|N5]] [[File:NH-5 BGD.svg|26px]]&lt;br /&gt;[[ఆసియా రహదారి 2]] [[File:Tabliczka AH2.svg|26px]]
| blank2_name        = విమానాశ్రయం
| blank2_info        = [[సైద్‌పూర్ విమానాశ్రయం]]
}}
'''రంగ్‌పూర్ విభాగం'''  బంగ్లాదేశ్‌లోని మొదటి స్థాయి [[బంగ్లాదేశ్ విభాగాలు|పరిపాలనా విభాగం]]. ఇది దేశం యొక్క అత్యంత ఉత్తర ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉంది. దీని విస్తీర్ణం {{convert|16184.99|km2|sqmi|abbr=on}} కాగా, జనాభా సుమారు 1.8 కోట్ల మంది.&lt;ref name=Banglapedia&gt;{{Cite Banglapedia |article=Rangpur Division}}&lt;/ref&gt;

రంగ్‌పూర్ విభాగానికి [[రాజ్‌షాహీ విభాగం|రాజ్‌షాహి]], [[మైమెన్సింగ్ విభాగం|మైమెన్సింగ్]] విభాగాలతో సరిహద్దులు ఉన్నాయి. అలాగే ఇది భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[అస్సాం]], [[మేఘాలయ]] రాష్ట్రాలతో సరిహద్దులు పంచుకుంటుంది. [[సిలిగురి కారిడార్]] ద్వారా ఇది [[భూటాన్]], [[నేపాల్]] దేశాల నుండి వేరుపడింది. అలాగే భారతదేశంలోని [[సిక్కిం]] రాష్ట్రం ద్వారా చైనాతో విడిపోయి ఉంది.

[[రంగ్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|రంగ్‌పూర్ నగరం]] ఈ విభాగపు పరిపాలనా ప్రధాన కేంద్రం, అతిపెద్ద నగరం. రంగ్‌పూర్ విభాగంలో [[తీస్తా నది|తీస్తా]], [[జమునా నది]]లు ప్రవహిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rangpurdiv.gov.bd/en/site/page/Ynid-বিভাগের-ঐতিহ্য |title=Tradition of the Division |website=Rangpur Division}}&lt;/ref&gt; రంగ్‌పూర్ విభాగం ఎనిమిది జిల్లాలుగా విభజించబడింది. ఈ ఎనిమిది జిల్లాల పరిధిలో మొత్తం 58 ఉపజిల్లాలు లేదా ఉపజిలాలు ఉన్నాయి. రంగ్‌పూర్ విభాగంలోని ప్రధాన నగరాలు [[రంగ్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|రంగ్‌పూర్]], [[దినాజ్‌పూర్]], [[సైద్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|సైద్‌పూర్]].

==చరిత్ర==
[[అక్బర్|అక్బర్ చక్రవర్తి]] సేనాధిపతి [[మాన్ సింగ్ I|మాన్‌సింగ్]] 1575లో రంగ్‌పూర్ ప్రాంతంలోని కొంతభాగాన్ని జయించాడు. 1686 నాటికి రంగ్‌పూర్ పూర్తిగా [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] ఆధీనంలోకి వచ్చింది. కురిగ్రామ్ జిల్లాలోని మొఘల్‌బాసా, మొఘల్‌హాట్ ప్రాంతాలు ఇప్పటికీ ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] పాలనకు గుర్తులుగా నిలిచాయి.

మొఘల్ పాలనలో రంగ్‌పూర్ ప్రాంతంలోని ఒక భాగం [[సర్కార్ (పరిపాలనా విభాగం)|సర్కార్]] అయిన [[ఘోరాఘాట్ ఉపజిలా|ఘోరాఘాట్]] పరిధిలో ఉండగా, మరొక భాగం పింజరాహ్ సర్కార్ పరిధిలో ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite Banglapedia |article=Sarkar}}&lt;/ref&gt; [[ఘోరాఘాట్ ఉపజిలా|ఘోరాఘాట్]] గురించి చారిత్రక గ్రంథమైన [[రియాజ్-ఉస్-సలాతిన్]] లో ప్రస్తావన ఉంది. ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన ప్రారంభ దశలో రంగ్‌పూర్ ప్రాంతంలో [[ఫకీర్-సన్యాసి తిరుగుబాటు]], రైతాంగ తిరుగుబాట్లు చోటుచేసుకున్నాయి.
==పరిపాలనా విభాగాలు==
[[File:Rangpur Division districts map.png|thumb|జిల్లాలు]]

రంగ్‌పూర్ విభాగంలో 8 జిల్లాలు, 58 [[ఉపజిలా]]లు, 1 [[బంగ్లాదేశ్ నగర కార్పొరేషన్లు|సిటీ కార్పొరేషన్]], 21 [[పౌరసభ]]లు, 536 [[బంగ్లాదేశ్ యూనియన్ కౌన్సిళ్లు|యూనియన్ కౌన్సిళ్లు]] ఉన్నాయి.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+
రంగ్‌పూర్ విభాగ జిల్లాలు
!జిల్లా పేరు
!రాజధాని
!విస్తీర్ణం (కి.మీ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!జనాభా (2022)
|-
![[రంగ్‌పూర్ జిల్లా]]
|[[రంగ్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|రంగ్‌పూర్]]
|2,400.56
|3,169,615
|-
![[దినాజ్‌పూర్ జిల్లా, బంగ్లాదేశ్|దినాజ్‌పూర్ జిల్లా]]
|[[దినాజ్‌పూర్]]
|3,444.30
|3,315,238
|-
![[కురిగ్రామ్ జిల్లా]]
|[[కురిగ్రామ్]]
|2,245.04
|2,329,161
|-
![[గైబంధా జిల్లా]]
|[[గైబంధా]]
|2,179.27
|2,562,232
|-
![[లాల్‌మోనిర్‌హాట్ జిల్లా]]
|[[లాల్‌మోనిర్‌హాట్]]
|1,247.371
|1,428,406
|-
![[నీల్‌ఫామారి జిల్లా]]
|[[నీల్‌ఫామారి]]
|1,643.70
|2,092,567
|-
![[పంచగఢ్ జిల్లా]]
|[[పంచగఢ్]]
|1,404.63
|1,179,843
|-
![[ఠాకూర్‌గావ్ జిల్లా]]
|[[ఠాకూర్‌గావ్, బంగ్లాదేశ్|ఠాకూర్‌గావ్]]
|1,781.74
|1,533,894
|-
!మొత్తం జిల్లాలు
|8
|16,184.99
|17,610,956
|}
==జనాభా గణాంకాలు==
{{bar box
|title=రంగ్‌పూర్ విభాగంలోని మతాలు (2022)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population and Housing Census 2022: Preliminary Report |url=https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |publisher=[[బంగ్లాదేశ్ గణాంకాల బ్యూరో]] |page=16 |date=August 2022 |access-date=25 September 2024 |archive-date=8 జూలై 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708004426/https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=మతం
|right1=శాతం
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[బంగ్లాదేశ్‌లో ఇస్లాం|ముస్లింలు]]|green|86.51}}

{{bar percent|[[బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూమతం|హిందువులు]]|darkorange|12.98}}
{{bar percent|[[బంగ్లాదేశ్‌లో క్రైస్తవం|క్రైస్తవులు]]|darkblue|0.41}}

{{bar percent|[[బంగ్లాదేశ్‌లో బౌద్ధం|బౌద్ధులు]]|yellow|0.02}}

{{bar percent|ఇతరులు లేదా పేర్కొననివారు|black|0.08}}
}}

[[2022 బంగ్లాదేశ్ జనగణన]] ప్రకారం, రంగ్‌పూర్ విభాగం మొత్తం జనాభా 17,610,956 కాగా, జనసాంద్రత ప్రతి చ.కి.మీకు 1088 మంది.

ఈ ప్రాంత జనాభాలో ఎక్కువమంది [[ముస్లింలు]], వీరి శాతం 86.51%. ఆ తరువాత సుమారు 12.98% మంది [[హిందువులు]] ఉన్నారు. స్వల్ప శాతం ప్రజలు [[క్రైస్తవం]], ఇతర మతాలను అనుసరిస్తున్నారు.

[[బెంగాలీలు]] ఈ ప్రాంతంలోని అతిపెద్ద [[జాతి సమూహం]]. అదనంగా [[సంతాల్ ప్రజలు|సంతాల్]], [[ముండా ప్రజలు|ముండా]], [[ఒరావోన్ ప్రజలు|ఒరావోన్]], [[రాజ్‌బంశీ ప్రజలు|రాజ్‌బంశీ]], [[కైబర్త]], [[కోచ్ ప్రజలు|కోచ్]], [[హరిజన్]] వంటి చిన్న స్థానిక జాతి సమూహాలు కూడా ఉన్నాయి.

దీనితో పోలిస్తే, [[2011 బంగ్లాదేశ్ జనగణన]]లో మొత్తం జనాభా 15,787,758గా నమోదైంది. ఆ సమయంలో జనసాంద్రత ప్రతి చ.కి.మీకు 980 మంది. జనాభాలో పురుషులు 51.18% కాగా, మహిళలు 48.82% ఉన్నారు.

==ఆర్థిక వ్యవస్థ==
[[File:Bangladesh Bank Rangpur City.jpg|thumb|రంగ్‌పూర్‌లోని బంగ్లాదేశ్ బ్యాంక్]]

[[ప్రపంచ బ్యాంకు]] గణాంకాల ప్రకారం 2016 నాటికి జనాభాలో మూడవ వంతుకంటే ఎక్కువ మంది [[అత్యంత పేదరికం]]లో జీవిస్తున్న కారణంగా రంగ్‌పూర్ ఒకప్పుడు బంగ్లాదేశ్‌లో అత్యంత పేద విభాగంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geospatial Poverty Portal: Interactive Maps |url=https://pipmaps.worldbank.org/en/data/datatopics/poverty-portal/poverty-interactivemap |access-date=22 January 2024 |website=World Bank |language=en}}&lt;/ref&gt;

అయితే అనంతరం పరిశ్రమల అభివృద్ధి, మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదల కారణంగా రంగ్‌పూర్ విభాగం గణనీయమైన మార్పును సాధించింది.

ప్రస్తుతం రంగ్‌పూర్, [[సైద్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|సైద్‌పూర్]] వంటి నగరాల్లో ఆహార ప్రాసెసింగ్, వస్త్ర పరిశ్రమ,, లైట్ ఇంజినీరింగ్ రంగాలలో అనేక అభివృద్ధి చెందిన పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.

సిరామిక్స్, ఎలక్ట్రానిక్స్, వినియోగ వస్తువుల తయారీ యూనిట్ల స్థాపన స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఊతమిచ్చి, ఉపాధి అవకాశాలను పెంచడంతో పాటు పెట్టుబడులను ఆకర్షించింది.

[[బ్రిటిష్ రాజ్]] కాలం నుండి సైద్‌పూర్ రైల్వే వర్క్‌షాప్‌లకు కేంద్రంగా ఉంది. ఇటీవలి కాలంలో ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న లైట్ ఇంజినీరింగ్ రంగానికి కూడా ముఖ్య కేంద్రంగా మారింది.

సహజ వాయు పైప్‌లైన్‌ల విస్తరణ, మెరుగైన రహదారి మౌలిక వసతులు,, రైల్వే అనుసంధానాల అభివృద్ధి ఈ పరిశ్రమలకు ఎంతో మద్దతు ఇచ్చాయి. వీటి వల్ల ప్రాంతమంతటా ఉత్పత్తి, సరుకు పంపిణీ మరింత సమర్థవంతంగా మారింది.
వ్యవసాయం ఇప్పటికీ ముఖ్యమైన రంగంగానే కొనసాగుతోంది. రంగ్‌పూర్ బియ్యం, [[బంగాళాదుంప]]&lt;nowiki/&gt;లు,, [[చెరకు]] ఉత్పత్తిలో కీలక ప్రాంతంగా ఉంది. అయితే పరిశ్రమల అభివృద్ధి, మౌలిక వసతుల మెరుగుదలే ఈ విభాగ ఆర్థిక పురోగతిని వేగవంతం చేశాయి.

పరిశ్రమల మండలాల అభివృద్ధి, వాయువు, విద్యుత్ వంటి సౌకర్యాల అందుబాటు,, మెరుగైన రవాణా వ్యవస్థల వల్ల రంగ్‌పూర్ పరిశ్రమలు, వాణిజ్యానికి అభివృద్ధి చెందుతున్న కేంద్రంగా మారింది. ఇవి ఈ విభాగాన్ని గతంలోని కష్టాల నుండి బయటపడేందుకు సహాయపడ్డాయి.

ఈ పారిశ్రామిక, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి ప్రజల సంకల్పం, సృజనాత్మకతకు ప్రతిబింబంగా నిలుస్తోంది. దీని ద్వారా రంగ్‌పూర్ అభివృద్ధి చెందుతున్న సుసంపన్న ప్రాంతంగా మారుతోంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailystar.net/business/news/barishal-replaces-rangpur-the-highest-poverty-stricken-division-3812201 |title=Barishal replaces Rangpur as the highest poverty-stricken division |work=The Daily Star |date=30 January 2025}}&lt;/ref&gt;

2026 నాటికి ఈ ఆధునికీకరణ సాంకేతిక రంగానికి కూడా విస్తరించింది. రంగ్‌పూర్ హైటెక్ పార్క్‌లో జాతీయ ఆర్థిక మౌలిక వసతులకు మద్దతు అందించేందుకు డెంటి సిస్టమ్స్ వంటి ప్రత్యేక సైబర్ భద్రతా సంస్థలు కార్యకలాపాలు ప్రారంభించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DentiSystems Research |date=2026-02-06 |title=Digital Infrastructure and Security Growth in Northern Bangladesh |url=https://www.denti.systems/blog/2026-south-asia-threat-report |url-status=dead |access-date=2026-02-06 |website=DentiSystems |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826195910/https://www.denti.systems/blog/2026-south-asia-threat-report |archive-date=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;

==రవాణా, సమాచార వ్యవస్థ==
రంగ్‌పూర్‌కు రాజధానితో పాటు దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో మంచి [[బంగ్లాదేశ్ రహదారుల జాబితా|రహదారి]], [[బంగ్లాదేశ్ రైల్వే|రైల్వే]],, [[బంగ్లాదేశ్ పౌర విమానయాన ప్రాధికార సంస్థ|విమాన]] రవాణా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. [[N5 (బంగ్లాదేశ్)|N5 జాతీయ రహదారి]] ఈ విభాగాన్ని రాజధానితో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ విభాగంలోని వివిధ జిల్లాలను రాజధాని, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో అనుసంధానించే మొత్తం 21 ఎక్స్‌ప్రెస్ (ఇంటర్‌సిటీ) రైళ్లు నడుస్తున్నాయి. ఇక్కడ మూడు [[దేశీయ విమానాశ్రయం|దేశీయ విమానాశ్రయాలు]] ఉన్నాయి. వాటిలో [[సైద్‌పూర్ విమానాశ్రయం]] ప్రధానమైనది.

==రవాణా==
ఇక్కడ ప్రధాన రవాణా మార్గాలు విమాన, రైలు,, రహదారి మార్గాలు.

విమాన మార్గంలో ప్రయాణించాలంటే ముందుగా ప్రజలు ఢాకా దేశీయ విమానాశ్రయానికి చేరుకుని, అక్కడి నుండి '''[[సైద్‌పూర్ విమానాశ్రయం]]''' (DAC-SPD మార్గం)కు విమానంలో ప్రయాణించాలి.

ఈ మార్గంలో రోజుకు ఏడు విమానాలు నడుస్తాయి. [[యూఎస్-బంగ్లా ఎయిర్‌లైన్స్]], [[నోవోఎయిర్]],, [[బిమాన్ బంగ్లాదేశ్ ఎయిర్‌లైన్స్]] ఈ సేవలను అందిస్తున్నాయి.

ఢాకా నుండి సైద్‌పూర్ వరకు వైమానిక దూరం 254.28 కి.మీ (158 మైళ్లు).

రైలుమార్గంలో ప్రయాణించాలంటే [[కమలాపూర్ రైల్వే స్టేషన్]] నుండి ప్రతిరోజూ (ఆదివారం మినహా) నడిచే '''[[రంగ్‌పూర్ ఎక్స్‌ప్రెస్]]''' రైలును ఉపయోగించి రంగ్‌పూర్ రైల్వే స్టేషన్‌కు చేరుకోవచ్చు.

రైలుమార్గంలో మొత్తం ప్రయాణ దూరం 453 కి.మీ (281 మైళ్లు).

రహదారి మార్గంలో ప్రయాణించే వారు సావర్-కాలియాకైర్ మార్గం ద్వారా 307 కి.మీ (191 మైళ్లు) లేదా టోంగి-మౌనా మార్గం ద్వారా 327 కి.మీ (203 మైళ్లు) ప్రయాణించాలి.
==పర్యాటకం==
===రంగ్‌పూర్ జిల్లా===
* [[తాజ్‌హాట్ ప్యాలెస్]]

[[File:Front view of Tajhat Landlord's Palace in Rangpur, Bangladesh.jpg|thumb|రంగ్‌పూర్ నగరంలో ఉన్న తాజ్‌హాట్ ప్యాలెస్ ఈ విభాగంలో అత్యధికంగా సందర్శించబడే స్మారక చిహ్నాలలో ఒకటి]]

===దినాజ్‌పూర్ జిల్లా===
* [[నవాబ్‌గంజ్ జాతీయ ఉద్యానవనం]]
* [[కాంతజ్యూ దేవాలయం]]

===లాల్‌మోనిర్‌హాట్ జిల్లా===
* [[తీస్తా బ్యారేజ్]]

===నీల్‌ఫామారి జిల్లా===
* [[చిని మసీదు]]
* [[సైద్‌పూర్ రైల్వే వర్క్‌షాప్]]

===గైబంధా జిల్లా===
*

===పంచగఢ్ జిల్లా===
*

===కురిగ్రామ్ జిల్లా===
*

===ఠాకూర్‌గావ్ జిల్లా===
* [[బాలియా మసీదు]]

==వాతావరణం==
రంగ్‌పూర్ విభాగంలో ఉష్ణ, సమశీతోష్ణ వాతావరణం ఉంటుంది.

ఈ విభాగంలో శీతాకాలంతో పోలిస్తే వేసవికాలంలో ఎక్కువ వర్షపాతం నమోదవుతుంది. సంవత్సరానికి సగటు [[వర్షపాతం]] 2498 మి.మీ.

రంగ్‌పూర్‌లో సగటు ఉష్ణోగ్రత 24.3&amp;nbsp;°C. సాధారణంగా అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు ఆగస్టులో నమోదవుతాయి. అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు జనవరిలో కనిపిస్తాయి.

వేసవికాలం జూన్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు కొనసాగుతుంది. జూన్‌లో అత్యధిక వర్షపాతం (522&amp;nbsp;మి.మీ.) నమోదవుతుండగా, డిసెంబర్‌లో అత్యల్ప వర్షపాతం (6&amp;nbsp;మి.మీ.) నమోదవుతుంది.

సెప్టెంబర్ నెలలో అత్యధిక సాపేక్ష ఆర్ద్రత (50.41%) ఉంటుంది. మార్చిలో అత్యల్ప ఆర్ద్రత నమోదవుతుంది.

మార్చిలో రోజుకు సగటున 9.51 గంటలతో అత్యధిక సూర్యకాంతి ఉంటుంది. జనవరిలో అత్యల్పంగా 8.04 గంటలు మాత్రమే నమోదవుతుంది.

రంగ్‌పూర్‌లో సంవత్సరానికి మొత్తం సూర్యకాంతి సుమారు 2802.78 గంటలు. నెలకు సగటు 233.56 గంటల సూర్యకాంతి లభిస్తుంది.
{{Rangpur weatherbox}}

==ఆరోగ్యం==
{{Multiple image
| total_width       = 300
| caption_align     = center
| perrow            = 2
| image1            = Rangpur Medical college campus.jpg
| caption1          = [[రంగ్‌పూర్ మెడికల్ కాలేజ్|రంగ్‌పూర్ మెడికల్]]
| image2            = Dinajpur Medical College Hospital.jpg
| caption2          = [[దినాజ్‌పూర్ మెడికల్ కాలేజ్|దినాజ్‌పూర్ మెడికల్]]
}}

రంగ్‌పూర్ విభాగ ఆరోగ్య వ్యవస్థ ప్రధానంగా [[రంగ్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|రంగ్‌పూర్ నగరం]] చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఈ నగరంలో ఆధునిక వైద్య సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

ప్రతి [[బంగ్లాదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]]లో సమర్థవంతంగా పనిచేసే ఆసుపత్రులు ఉన్నాయి. అలాగే [[ఉపజిలా|ఉపజిల్లా]] స్థాయిలో ఉపజిలా ఆరోగ్య సముదాయాలు సేవలు అందిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.somoynews.tv/news/2025-05-24/IYB0zNHP |script-title=bn:গাইবান্ধায় বন্যার পূর্বপ্রস্তুতি কার্যক্রমের মহড়া &amp;#124; বাংলাদেশ |work=Somoy News |language=bn}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

అయితే మెరుగైన వైద్య చికిత్స కోసం ప్రజలు ఎక్కువగా [[రంగ్‌పూర్, బంగ్లాదేశ్|రంగ్‌పూర్ నగరంపైనే]] ఆధారపడుతున్నారు.

ఈ నగరంలో డాక్టర్స్ క్లినిక్, [[ప్రైమ్ మెడికల్ కాలేజ్|ప్రైమ్ మెడికల్]] వంటి అనేక [[ప్రైవేట్ ఆసుపత్రి|ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులు]], క్లినిక్‌లు ఉన్నాయి. ఇవి మంచి వైద్య సేవలకు ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, వాటి సేవలు కొంత ఖరీదైనవిగా భావించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.protidinersangbad.com/todays-newspaper/sangbad/512096 |script-title=bn:রংপুর কমিউনিটি মেডিকেলে অত্যাধুনিক 'হার্ট সেন্টার' |work=Protidiner Sangbad |language=bn}}&lt;/ref&gt;

రంగ్‌పూర్ నగరం ఈ విభాగంలో వైద్య చికిత్సలకు ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. అయితే ప్రత్యేక లేదా అత్యవసర చికిత్సల కోసం రోగులు [[ఢాకా]] లేదా విదేశాలకు వెళ్లాల్సి వస్తుంది.[[file:BRTC-1.jpg|thumb|BRTC డబుల్ డెక్కర్ బస్సు]]

==వారసత్వం==
[[file:Chandamari mosqu1.jpg|thumb|[[చందమారి మసీదు|చందమారి మండల్‌పారా జామే మసీదు]]]][[File:Teesta Barrage Bangladesh.jpg|thumb|తీస్తా బ్యారేజ్ లాల్‌మోనిర్‌హాట్ జిల్లాలోని ముఖ్య పర్యాటక కేంద్రాలలో ఒకటి. ఈ బ్యారేజ్, సాగు ప్రాజెక్టు చుట్టూ వినోద ప్రదేశాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. బ్యారేజ్ పైభాగంలో ఏర్పడిన కృత్రిమ జలాశయాలు, కాలువలు, అటవీ ప్రాంతాలు,, రాతి తీరాలు కలిసి సందర్శకులను ఆకర్షించే ఆహ్లాదకర వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి]]

[[File:Nawabganj National Park Dinajpur 3254.jpg|thumb|నవాబ్‌గంజ్ జాతీయ ఉద్యానవనం]]రంగ్‌పూర్ పేరు [[రంగ్‌పూర్ (పండు)]], [[టాన్‌కెరే రంగ్‌పూర్ జిన్]] వంటి ఉత్పత్తులకు ఇవ్వబడింది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
[[File:মসজিদ.jpg|thumb|బాలియా మసీదు]][[File:Tea Garden at Tetulia.jpg|thumb|టీ తోట, టెటులియా]][[File:Fulsori Ghat Gaibandha.jpg|thumb|ఫుల్సోరి ఘాట్, గైబంధా]][[File:চিনি মসজিদ.jpg|thumb|చిని మసీదు, సైద్‌పూర్]]
* [[బంగ్లాదేశ్ విభాగాలు]]

==మూలాలు==
{{reflist}}

==బాహ్య లింకులు==
{{Wikivoyage}}

{{Commons category|Rangpur Division}}
{{EB1911 poster|Rangpur}}
{{Subject bar |book= |portal2= |portal3=|portal4=|commons=yes |n=yes |n-search=Category:rangpur |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |v=yes |voy=yes |d=yes }}

{{Geographic location
|Centre    = రంగ్‌పూర్ విభాగం
|North     = [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం
|Northeast = [[అస్సాం]], భారతదేశం
|East      = [[మేఘాలయ]], భారతదేశం
|Southeast = [[ఢాకా విభాగం]]
|South     = [[రాజ్‌షాహి విభాగం]]
|Southwest =
|West      = [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం
|Northwest =
}}

{{Authority control}}
[[వర్గం:రంగ్‌పూర్ విభాగం| ]]
[[వర్గం:బంగ్లాదేశ్ విభాగాలు]]</text>
      <sha1>3w0d1jzo2i8xdc2qaogc6vpm9e2ar91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం</title>
    <ns>14</ns>
    <id>500196</id>
    <revision>
      <id>4978013</id>
      <parentid>4891343</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="415r6gl6ybe690up3vb6sq0fkgkfoj5" xml:space="preserve">[[వర్గం:కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయాలు]]</text>
      <sha1>415r6gl6ybe690up3vb6sq0fkgkfoj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తులు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>500408</id>
    <revision>
      <id>4978010</id>
      <parentid>4892500</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="2j83x72w5tiehgrn0i60kt3c55rdq61" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>2j83x72w5tiehgrn0i60kt3c55rdq61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యాంటిక్విటీ (విస్కీ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>501308</id>
    <revision>
      <id>4978129</id>
      <parentid>4915350</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17878" sha1="d4o4a5o7t7pl763re8bmyvirz2pil5t" xml:space="preserve">{{Infobox beverage
| name = యాంటిక్విటీ
| image = Antiquity_logo.jpg
| caption = 
| type = 	భారతీయ విస్కీ
| abv = 42.8%
| manufacturer = యునైటెడ్ స్పిరిట్స్ లిమిటెడ్ (యుఎస్ఎల్)&lt;br&gt;(డియాజియో )
| origin = [[భారతదేశం]]
| introduced = 1992
| discontinued = 
| colour = 
| flavour = 
| ingredients = 	భారతీయ ధాన్యపు స్పిరిట్స్ , భారతీయ మాల్ట్ , స్కాచ్ మాల్ట్
| variants =  యాంటిక్విటీ నీలం &lt;br /&gt; యాంటిక్విటీ అరుదైన
| related = {{ubl|	
బాగ్ పైపర్|
మెక్‌డొవెల్ నెం.1|
డైరెక్టర్ స్పెషల్|
డిఎస్పి బ్లాక్|
రాయల్ ఛాలెంజ్|
సిగ్నేచర్}}
| website = [http://www.unitedspirits.in/antiquity-blue-whisky.aspx unitedspirits.in/antiquity-blue-whisky.aspx]
}}

యాంటిక్విటీ అనేది భారతీయ విస్కీ బ్రాండ్, దీనిని డియాజియో అనుబంధ సంస్థ [[యునైటెడ్ స్పిరిట్స్]] లిమిటెడ్ (యుఎస్ఎల్) తయారు చేస్తుంది. ఇది 1992లో ప్రారంభించబడింది, ఇది యాంటిక్విటీ బ్లూ, యాంటిక్విటీ రేర్ అనే రెండు వేరియంట్లలో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;unitedspirits.in&quot;&gt;[http://unitedspirits.in/aboutus.aspx United Spirits Limited (USL) - Who We Are | About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807131113/http://unitedspirits.in/aboutus.aspx|date=2013-08-07}}. Unitedspirits.in (2013-03-31). Retrieved on 2013-12-23.&lt;/ref&gt; 

== బ్రాండ్ వ్యక్తీకరణలు ==
యాంటిక్విటీ బ్రాండ్ యాంటిక్విటీ బ్లూ, యాంటిక్విటీ రేర్ అనే రెండు వేరియంట్లలో లభిస్తుంది.

యాంటిక్విటీ బ్లూ భారతీయ, స్కాచ్ మాల్ట్ విస్కీ ధాన్యపు స్పిరిట్ కలిపినది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Antiquity|url=http://www.unitedspirits.in/antiquity-blue-whisky.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516095248/http://www.unitedspirits.in/antiquity-blue-whisky.aspx|archive-date=2013-05-16|access-date=2013-06-09|publisher=Unitedspirits.in}}&lt;/ref&gt; వైన్ అండ్ స్పిరిట్స్ హోల్సేలర్స్ ఆఫ్ అమెరికా (డబ్ల్యుఎస్డబ్ల్యుఎ) కాన్ఫరెన్స్లో 2012 అంతర్జాతీయ వైన్ అండ్ స్ప్రిట్ పోటీ ద్వారా స్పిరిట్స్ టేస్టింగ్ పోటీలో యాంటిక్విటీ బ్లూకు &quot;సిల్వర్ బెస్ట్ ఇన్ క్లాస్&quot; అవార్డు లభించింది.&lt;ref name=&quot;unitedspirits1&quot;&gt;{{Cite web|title=Antiquity award|url=http://www.unitedspirits.in/whisky-brands.aspx?id=30&amp;val=sixth|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130910124205/http://unitedspirits.in/whisky-brands.aspx?id=30&amp;val=sixth|archive-date=2013-09-10|access-date=2013-06-09|publisher=Unitedspirits.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/324823/20120406/vijay-mallya-antiquity-whisky-silver-award-spirits.htm|title=Vijay Mallya's Antiquity Whisky Bags Silver Award at World's Largest Liquor Convention|date=2012-04-06|work=[[International Business Times]]|access-date=2013-06-09}}&lt;/ref&gt;

జిక్యూ పత్రిక &quot;భారతదేశంలోని 5 చౌకైన విస్కీల&quot; రుచి పరీక్షలో, యాంటిక్విటీ రేర్  4.2/10 రేటింగ్ పొందింది. ఈ విస్కీ &quot;ఒక డైహార్డ్ ఫ్యాన్ మినహా, సుగంధ, దాదాపు అసిటోన్ రుచి గురించి ఫిర్యాదులతో న్యాయమూర్తులలో కొద్దిమంది అభిమానులను గెలుచుకుంది&quot; అని పత్రిక పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=GQ staff|date=2011-05-31|title=Taste test: India's 5 cheapest whiskeys|url=http://www.gqindia.com/content/taste-test-indias-5-cheapest-whiskeys|access-date=2013-06-08|publisher=[[GQ (Indian edition)|GQ India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324120833/http://www.gqindia.com/content/taste-test-indias-5-cheapest-whiskeys|archive-date=2013-03-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
యాంటిక్విటీని 1992లో షా వాలెస్ ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;unitedspirits.in&quot; /&gt; యునైటెడ్ బ్రూవరీస్ గ్రూప్ (యుబి గ్రూప్) అనుబంధ సంస్థ అయిన యునైటెడ్ స్పిరిట్స్ లిమిటెడ్ (యుఎస్ఎల్) జూలై 2005లో షా వాలెస్ను కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-marketing/radico-mason-bda-in-fray-for-part-of-swc-liquor-biz-icici-bank-talking-to-suitors/article2178930.ece|title=Radico, Mason, BDA in fray for part of SWC liquor biz ICICI Bank talking to suitors|date=2005-05-31|work=[[Business Line]]|access-date=2013-06-09}}&lt;/ref&gt; 2008 ఏప్రిల్ 1న, షా వాల్లస్ యుఎస్ఎల్ లో విలీనం చేయబడింది, యాంటిక్విటీ అధికారికంగా యుఎస్ఎల్ బ్రాండ్గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/11/30/stories/2007113057352000.htm|title=Shaw Wallace board okays merger with USL|date=2007-11-30|work=[[The Hindu]]|access-date=2013-06-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202131538/http://www.hindu.com/2007/11/30/stories/2007113057352000.htm|archive-date=2007-12-02}}&lt;/ref&gt;

2008 ఏప్రిల్లో, యుబి గ్రూప్ పురాతన వస్తువుల ప్యాకేజింగ్ను పునరుద్ధరించడానికి [[లండన్]] చెందిన డిజైన్ సంస్థ క్లేసెన్స్ ఇంటర్నేషనల్ను నియమించింది. పునరుద్ధరణ వెనుక ప్రధాన కారణం వారసత్వ లక్షణాన్ని నిలుపుకోవడం గతంలో ఎస్డబ్ల్యుసి యాజమాన్యంలోని బ్రాండ్ సీసాలపై షా వాలెస్ పేరును చేర్చడం.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mallya-to-keep-brand-Shaw-Wallace-alive/articleshow/2983825.cms|title=Mallya to keep brand Shaw Wallace alive|last=Udit Prasanna Mukherji|date=2008-04-26|work=[[The Times of India]]|access-date=2013-06-09|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130616030248/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-26/india-business/27760805_1_ub-antiquity-and-royal-challenge-shaw-wallace|archive-date=2013-06-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-08-03/news/27350001_1_liquor-brands-spirits-division-antiquity-and-royal-challenge|title=Liquor brands going for stylish, sleeker looks|last=M Padmakshan|date=2002-08-03|work=[[The Economic Times]]|access-date=2013-06-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222190044/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-08-03/news/27350001_1_liquor-brands-spirits-division-antiquity-and-royal-challenge|archive-date=February 22, 2014}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో అమెరికన్ యునైటెడ్ బీర్ &amp; స్పిరిట్స్ (UBS) ద్వారా వైన్ అండ్ స్పిరిట్స్ హోల్సేలర్స్ ఆఫ్ అమెరికా (WSWA) కాన్ఫరెన్స్‌లో యాంటిక్విటీని పరిచయం చేశారు, ఇది ఏప్రిల్ 2 నుండి 5,2012 వరకు లాస్ వెగాస్‌లో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2012-04-16|title=Pooja Batra Appointed US Brand Ambassador For Royal Challenge Whisky|url=http://in.movies.yahoo.com/news/pooja-batra-appointed-us-brand-ambassador-royal-challenge-183000972.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302025911/http://in.movies.yahoo.com/news/pooja-batra-appointed-us-brand-ambassador-royal-challenge-183000972.html|archive-date=2014-03-02|access-date=2013-06-09|publisher=In.movies.yahoo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiawest1&quot;&gt;{{Cite web|date=2012-05-14|title=Model Nina Manuel Named 'Antiquity Whiskey' Ambassador|url=http://www.indiawest.com/news/4485-model-nina-manuel-named-antiquity-whiskey-ambassador.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516081137/http://www.indiawest.com/news/4485-model-nina-manuel-named-antiquity-whiskey-ambassador.html|archive-date=2013-05-16|access-date=2013-06-09|publisher=Indiawest.com}}&lt;/ref&gt; యాంటిక్విటీ బ్లూ రేర్ ప్రీమియం 11 మే 2007న [[చైనా]] ప్రారంభించబడింది, ఇది ఆ సమయంలో అత్యంత ఖరీదైన భారతీయ విస్కీగా ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bhattacharjee|first=Ashok|date=2007-05-16|title=India's Mallya Buys Whyte &amp; Mackay for $1.18 Billion (Update4)|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=arLbgU_.nRY8&amp;refer=asia|access-date=2013-06-09|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2007-05-11|title=Whyte &amp; Mackay may cost Vijay Mallya $1.38 bn|url=http://www.livemint.com/Companies/8VZsS0vf6VMC5SqgzD0BTN/Whyte-amp-Mackay-may-cost-Vijay-Mallya-138-bn.html?facet=print|access-date=2013-06-09|publisher=Livemint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Douglas Hamiliton|date=2007-05-17|title=UB Group acquires Whyte &amp; Mackay in £595m deal|url=http://www.heraldscotland.com/ub-group-acquires-whyte-mackay-in-pound-595m-deal-1.858060|access-date=2013-06-09|publisher=Herald Scotland}}&lt;/ref&gt;

== మార్కెట్ ఉనికి ==
ఈ బ్రాండ్ ప్రధాన జాతీయ పోటీదారులు పెర్నాడ్ రికార్డ్ నుండి బ్లెండర్స్ ప్రైడ్, ఖోడే ఇండియా లిమిటెడ్ నుండి పీటర్ స్కాట్, అలాగే [[రాయల్ ఛాలెంజ్]], సిగ్నేచర్ వంటి అదే ధర పరిధిలో ఇతర యుఎస్ఎల్ విస్కీల నుండి పోటీ పడుతున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/rc-takes-the-lead-in-premium-segment/articleshow/387949.cms|title=RC takes the lead in premium segment|last=Rajanala|first=Sunil|date=2003-12-25|work=[[The Economic Times]]|access-date=2013-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/02/05/stories/2004020501190600.htm|title=The Hindu Business Line : UB expects CSD sales to boost Signature whisky|date=2004-02-05|work=[[Business Line]]|access-date=2013-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1999-09-09|title=Signature Whisky in nips and pints|url=http://www.financialexpress.com/old/fe/daily/19990909/fco09081.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224083855/http://www.financialexpress.com/old/fe/daily/19990909/fco09081.html|archive-date=2013-12-24|access-date=2013-06-08|publisher=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Companies/wFSh10Vbml5FXf3mAqQKHM/USL-targets-sale-of-1-crore-cases-of-Royal-Challenge-by-2019.html|title=USL targets sale of 1 crore cases of Royal Challenge by 2019|date=2009-04-28|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=2013-06-08|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రాష్ట్రాల్లో, యాంటిక్విటీ డియాజియో నుండి హైగ్ గోల్డ్ లేబుల్, [https://web.archive.org/web/20120919061816/http://www.modiillva.com/illva.html మోడీ ఇల్వా] నుండి రాక్‌ఫోర్డ్ రిజర్వ్‌తో కూడా పోటీ పడుతోంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-12/news/27455389_1_brands-scotch-liquor-market|title=Diageo to scorch the market with cheapest Scotch|last=M Padmakshan|date=2006-09-12|work=[[The Economic Times]]|access-date=2013-06-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016141457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-09-12/news/27455389_1_brands-scotch-liquor-market|archive-date=October 16, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/1054214/report-diageo-tries-to-bridge-a-price-gap-in-real-scotch-cheers-to-that|title=Diageo tries to bridge a price gap in 'real' scotch. Cheers to that|last=Rashid|first=Aliya|date=2006-09-20|work=[[Daily News and Analysis|DNA]]|access-date=2013-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/modi-illva-bets-big-on-whiskey-demand/article4746705.ece|title=Modi Illva bets big on whiskey demand|last=Bindu D Menon|date=2013-05-24|work=[[Business Line]]|access-date=2013-06-08}}&lt;/ref&gt;

పురాతన కాలం నుండి అరుదైన ప్రీమియం విస్కీ 1998 జూన్ 30 నాటికి 1996-97 కంటే అమ్మకాలలో 50% వృద్ధిని సాధించింది. భారత మార్కెట్లో ప్రీమియం విస్కీ విభాగంలో ఈ బ్రాండ్ 44% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉంది, మరో యుఎస్ఎల్ (అప్పటి SWC) బ్రాండ్ రాయల్ ఛాలెంజ్ 49% మార్కెట్ వాటాని కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://expressindia.indianexpress.com/fe/daily/19981002/27555414.html|title=Shaw Wallace beer sales register 50% growth|date=1998-10-02|work=[[The Indian Express]]|access-date=2013-06-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305030852/http://expressindia.indianexpress.com/fe/daily/19981002/27555414.html|archive-date=2016-03-05}}&lt;/ref&gt; యాంటిక్విటీ సీగ్రామ్స్ బ్లెండర్స్ ప్రైడ్ అత్యధికంగా అమ్ముడైన విస్కీ బ్రాండ్‌లుగా నిలిచాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-07-31/news/27547506_1_scotch-whisky-whisky-brands-udv-india|title=Raise a toast, it's Johnnie Walker all the way|date=2003-07-31|work=[[The Economic Times]]|access-date=2013-06-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225054657/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-07-31/news/27547506_1_scotch-whisky-whisky-brands-udv-india|archive-date=December 25, 2013}}&lt;/ref&gt; 2005 ఫిబ్రవరి 2న, పురాతన అరుదైన ప్రీమియం విస్కీ మునుపటి సంవత్సరంతో పోలిస్తే 40% అమ్మకాలలో వృద్ధి చెందిందని షా వాలెస్ పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-marketing/focus-on-frontline-brands-pays-off-for-shaw-wallace/article2167397.ece|title=Focus on frontline brands pays off for Shaw Wallace|date=2005-02-03|work=[[Business Line]]|access-date=2013-06-09}}&lt;/ref&gt;

== బ్రాండ్ అంబాసిడర్లు ==
ఏప్రిల్/మే 2012లో, అమెరికన్ యునైటెడ్ బీర్ &amp; స్పిరిట్స్ భారతీయ మోడల్, టెలివిజన్ వ్యక్తిత్వం నినా మాన్యువల్ సంతకం చేసింది, ఇది యుఎస్ లో యాంటిక్విటీ విస్కీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;indiawest1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Indian Lass for 'Antiquity Whisky' - Nina Manuel|url=https://www.scribd.com/doc/99622118/The-Indian-Lass-for-%E2%80%98Antiquity-Whisky-Nina-Manuel|access-date=2013-06-09|publisher=Scribd.com}}&lt;/ref&gt;
==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[భారతదేశ మద్యం చట్టాలు]]
* [[బ్లాక్ డాగ్ (విస్కీ)]]
== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:విస్కీ బ్రాండ్లు]]</text>
      <sha1>d4o4a5o7t7pl763re8bmyvirz2pil5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా కళాశాలలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>502318</id>
    <revision>
      <id>4978011</id>
      <parentid>4902764</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కళాశాలలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="l666t9i8bxqft4fqzy760ebhjn1scun" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ కళాశాలలు]]</text>
      <sha1>l666t9i8bxqft4fqzy760ebhjn1scun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పత్తొంపతాం నూట్టాండు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502872</id>
    <revision>
      <id>4978063</id>
      <parentid>4911716</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29413" sha1="k969ng63qza446kbig8a9tq6dbuzbib" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = పత్తొంపతాం నూట్టాండు
| image          = Pulithe19thcentury.jpg
| alt            = 
| caption        = సినిమా పోస్టర్
| director       = [[వినయన్]]
| writer         = వినయన్
| producer       = గోకులం గోపాలన్
| starring       = సిజు విల్సన్&lt;br /&gt;[[కాయాదు లోహర్]]
| narrator       = [[మోహన్ లాల్]]&lt;!--Opening--&gt;&lt;br/&gt;[[మమ్ముట్టి]]&lt;!--Closing--&gt;
| music          = [[సంతోష్ నారాయణన్]] (నేపథ్య సంగీతం)&lt;br/&gt;ఎం. జయచంద్రన్ (పాటలు)
| cinematography = షాజీ కుమార్
| editing        = [[వివేక్ హర్షన్]]
| studio         = శ్రీ గోకులం మూవీస్
| distributor    = {{Ubl|శ్రీ గోకులం మూవీస్|డ్రీమ్ బిగ్ ఫిలిమ్స్}}
| released       = {{Film date|df=yes|2022|09|08|భారతదేశం}}
| runtime        = 158 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = మలయాళం
| budget         = 
| gross          = 
}}
'''పత్తొంపతాం నూట్టాండు''' (మలయాళం: *Pathonpatham Noottandu*, అర్థం: 19వ శతాబ్దం) 2022లో విడుదలైన భారతీయ మలయాళ భాషా చారిత్రక యాక్షన్-నాటక చిత్రం. ఈ చిత్రానికి [[వినయన్]] రచన, దర్శకత్వం వహించగా, గోకులం గోపాలన్ తన శ్రీ గోకులం మూవీస్ పతాకంపై నిర్మించారు. చిత్రంలో సిజు విల్సన్ ప్రధాన పాత్రలో నటించగా, [[కాయాదు లోహర్]], [[అనూప్ మీనన్]], [[చెంబన్ వినోద్ జోస్]], [[దీప్తి సతి]], [[పూనమ్ బజ్వా]], [[సుధీర్ కరమన]], సెంథిల్ కృష్ణ, [[టిని టామ్]], [[విష్ణు వినయ్]], జాఫర్ ఇడుక్కి, [[ఇంద్రన్స్]] తదితరులు ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు.&lt;ref name=:1&gt;{{cite news|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-pathonpatham-noottandu-movie-sent-vishu-wishes-with-its-full-cast-and-crew-mm-371809.html|title=ഈ ചിത്രത്തിൽ എത്രപേരുണ്ട് എന്ന് പറയാമോ? ഫുൾ കാസ്റ്റുമായി വിഷു ആശംസിച്ച പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ചിത്രം വൈറൽ|language=ml|trans-title=Can you tell me how many people are in this picture? The nineteenth century image that Vishu greeted with a full cast went viral|date=15 August 2021|work=News18|access-date=23 August 2021|archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921213219/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-pathonpatham-noottandu-movie-sent-vishu-wishes-with-its-full-cast-and-crew-mm-371809.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

ఈ చిత్రం 19వ శతాబ్దంలో తిరువితాంకూర్ రాజ్యంలో అణగారిన వర్గాలపై జరిగిన సామాజిక వివక్ష, కుల ఆధిపత్యం, దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన చారిత్రక వ్యక్తి ఆరాట్టుపుళ వేలాయుధ పనిక్కర్ జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని రూపొందించబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Pathonpatham Noottandu: A walk back into history of Velayudha Panicker |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/01/09/pathonpatham-noottandu-history-velayudha-panicker.html |access-date=2022-08-25 |website=OnManorama|archive-date = 22 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322233847/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/01/09/pathonpatham-noottandu-history-velayudha-panicker.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==కథాంశం==
19వ శతాబ్దంలో తిరువితాంకూర్ రాజ్యంలో కఠినమైన కులవ్యవస్థ అమలులో ఉండేది. దిగువ కులాలకు చెందిన ప్రజలు అనేక సామాజిక ఆంక్షలకు లోనయ్యేవారు. వారు ప్రజా రహదారులపై స్వేచ్ఛగా నడవడం, ఆయుధాలు ధరించడం, పైవస్త్రాలు ధరించడం వంటి ప్రాథమిక హక్కులను కూడా కోల్పోయి ఉండేవారు.

ఈ నేపథ్యంలో అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా నిలబడిన ధైర్యవంతుడైన యోధుడు ఆరాట్టుపుళ వేలాయుధ పనిక్కర్ ప్రజల హక్కుల కోసం ఉద్యమాన్ని ప్రారంభిస్తాడు. అతని నాయకత్వంలో అణగారిన వర్గాలు తమ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడుకోవడానికి, సామాజిక సమానత్వాన్ని సాధించడానికి పోరాటం సాగిస్తాయి. కుల వివక్షను సమర్థించే శక్తులతో జరిగిన సంఘర్షణలు కథలో ప్రధానాంశంగా నిలుస్తాయి.

చిత్రం చారిత్రక సంఘటనలను నాటకీయ అంశాలతో మేళవిస్తూ, వేలాయుధ పనిక్కర్ జీవితంలోని ముఖ్య ఘట్టాలను చిత్రిస్తుంది.

==నటీనటులు==
* సిజు విల్సన్ — ఆరాట్టుపుళ వేలాయుధ పనిక్కర్
* [[కాయాదు లోహర్]] — నంగేలి
* [[అనూప్ మీనన్]]
* [[చెంబన్ వినోద్ జోస్]]
* [[దీప్తి సతి]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/deepti-sati-plays-a-classical-dancer-in-pathonpatham-noottandu/articleshow/82305620.cms|title=Deepti Sati plays a classical dancer in Pathonpatham Noottandu|first=Deepa|last=Soman|work=Times of India|date=29 April 2021|access-date=23 August 2021|archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110437/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/deepti-sati-plays-a-classical-dancer-in-pathonpatham-noottandu/articleshow/82305620.cms |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/deepthi-sathis-character-poster-from-pathonpatham-noottandu-directed-by-vinayan-1.5974650|title=ഇത് 'പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ സാവിത്രി തമ്പുരാട്ടി; വിനയൻ ചിത്രത്തിലെ നാലാം ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ| language=ml| trans-title=This is Lady Savitri of the 'Nineteenth Century'; Character poster of Vinayan movie|work=Mathrubhumi News|date=5 September 2021|access-date=5 September 2021|archive-date=13 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913030933/https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/deepthi-sathis-character-poster-from-pathonpatham-noottandu-directed-by-vinayan-1.5974650 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[పూనమ్ బజ్వా]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-introduces-character-of-poonam-bajwa-in-pathonpathaam-noottandu-r1sp59 |title='പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ തിരുവിതാംകൂര്‍ റാണി ക്ലൈമാക്സ് ഷൂട്ട് നാളെ മുതലെന്ന് വിനയന്‍ |language=ml |trans-title=Travancore Queen of Pathonpatham Noottandu; Climax shoot begins tomorrow says Vinayan |date=29 October 2021 |access-date=29 October 2021 |work=Asianet News |archive-date=1 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220501054426/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-introduces-character-of-poonam-bajwa-in-pathonpathaam-noottandu-r1sp59 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[రేణు సౌందర్]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-renu-souneeli-in-pathonpatham-noottandu-movie/articleshow/83911853.cms|title='പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ൽ നീലിയായി രേണു സൗന്ദർ; ഈ ടീമിൽ നിന്നും ഏറെ പഠിക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെന്ന് താരം|language=ml|trans-title=Renu Soundar in blue in 'Nineteenth Century'; The player said he could learn a lot from this team|work=Samayam|date=28 June 2021|access-date=23 August 2021|archive-date=12 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112020826/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-renu-souneeli-in-pathonpatham-noottandu-movie/articleshow/83911853.cms |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-neeli-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-here-mm-451339.html |script-title=ml:പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 'നീലി'; നടി രേണുവിന്റെ ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി |language=ml |trans-title=Character poster of Neeli from Pathonpatham Noottandu movie is here |date=1 October 2021|access-date=1 October 2021|work=News 18 |archive-date=10 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211010174531/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-neeli-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-here-mm-451339.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[సుధీర్ కరమన]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-launches-character-poster-of-sudheer-karamana-in-pathonpathaam-noottandu-r0r998 |title='കൊച്ചുണ്ണിയെ പൂട്ടാനാവാത്ത പടനായകന്‍'; 'പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ലെ അടുത്ത കഥാപാത്രവുമായി വിനയന്‍ |language=ml |trans-title=Vinayan launches the next character poster from Pathonpatham Noottandu-The Army Chief who could not catch Kochunni | date=10 October 2021 |access-date=10 October 2021 |work=Asianet News}}&lt;/ref&gt;
* సెంథిల్ కృష్ణ&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/director-vinayan-shares-actor-senthil-krishna-rajamanis-look-from-pathonpatham-noottandu-movie/articleshow/83196147.cms|title='പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടി'ൽ ചിരുകണ്ടനായി സെന്തിൽ കൃഷ്ണ|language=ml|trans-title=Senthil Krishna as Chirikkandan in Pathonpatham Noottandu|work=Samayam|first=Bibin|last=Babu|date=3 January 2021|access-date=23 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/senthil-rajamani-s-character-poster-from-pathonpatham-noottandu-directed-by-vinayan-1.5995558|title=പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട്; ഒരു വിങ്ങലായി സെന്തിലിന്റെ 'ചിരുകണ്ടന്‍' ഓര്‍മയിലുണ്ടാവും|language=ml|trans-title=Nineteenth century: Senthil's 'Chirukandan' will be remembered as a wing|work=Mathrubhumi News|date=12 September 2021|access-date=18 September 2021}}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[టిని టామ్]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-tini-tom-from-pathonpatham-noottandu-released-mm-482199.html |title=Pathonpatham Noottandu: കുഞ്ഞുപിള്ളയായി ടിനി ടോം. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി |language=ml |trans-title=Tini Tom as Kunju Pillai, the character poster of Pathonpatham Noottandu is out |date=4 December 2021 |access-date=14 December 2021 |work=News 18 Malayalam |archive-date=21 జూలై 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721141247/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-character-poster-of-tini-tom-from-pathonpatham-noottandu-released-mm-482199.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[విష్ణు వినయ్]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/pathonpathaam-noottandu-character-poster-vishnu-vijay-vinayan-r49si7|title=മകന്‍റെ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച് വിനയന്‍; 'പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട്' പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷന്‍ മുന്നോട്ട് |date=17 December 2021 |access-date=8 September 2022 |work=Asianet News |language=ml |trans-title=Vinayan introduces his son's character. Post production works of Pathonpatham Noottandu in progress.}}&lt;/ref&gt;
* జాఫర్ ఇడుక్కి&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-share-character-poster-for-jaffer-idukki-in-pathombatham-noottandu-r1fmui |title=ശകുനിയെ പോലെ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാക്കാൻ വിദഗ്ധനായ 'തണ്ടൽക്കാരൻ കേശുണ്ണി'; ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്ററുമായി വിനയൻ |language=ml |trans-title=Vinayan releases the character poster of Thandalkkaran Keshunni, a proficient problem maker like Shakuni |date=23 October 2021 |access-date=24 October 2021 |work=Asianet News}}&lt;/ref&gt;
* ఇంద్రన్స్&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/indrans-director-vinayan-pathonpatham-noottandu-movie-1.6241983 |title=കേളുവായി ഇന്ദ്രൻസ് ഞെട്ടിച്ചു; ഹൃദയംതൊടുന്ന കുറിപ്പുമായി വിനയന്‍ |language=ml |trans-title=Indrans as Kelu in Pathonpathan Noottandu. Vinayan writes a heartfelt note about Indrans |date=5 December 2021 |access-date=13 December 2021 |work=Mathrubhumi News }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[రాఘవన్ (నటుడు)|రాఘవన్]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/vinayan-pathonpatham-noottandu-film-raghavan-charecter-poster-out-qzxz70|title=തകര്‍പ്പൻ മേയ്‍ക്കോവറില്‍ രാഘവൻ, ഫോട്ടോ പുറത്തുവിട്ട് വിനയൻ |language=ml|trans-title=Raghavan in a smashing makeover, Vinayan releasing the photo |date=24 September 2021 |access-date=24 September 2021 |work=Asianet News}}&lt;/ref&gt;
* [[సురేష్ కృష్ణ (నటుడు)|సురేష్ కృష్ణ]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-suresh-krishna-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-out-mm-435743.html|title=പരമേശ്വരകൈമൾ ആയി സുരേഷ് കൃഷ്ണ; പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ|language=ml|trans-title=Suresh Krishna as Parameswarakaimal; Nineteenth century character poster|work=News18 Malayalam|date=2 September 2021|access-date=2 September 2021|archive-date=21 జూలై 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250721141519/https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-suresh-krishna-from-pathonpatham-noottandu-movie-is-out-mm-435743.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[అలెన్సియర్ లే లోపెజ్]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-alencier-to-play-chandrakkaran-raman-thampi-in-pathonpatham-noottandu-mm-476147.html |title=Pathonpatham Noottandu: തിരുവിതാംകൂറിലെ ചന്ദ്രക്കാരൻ രാമൻ തമ്പിയായി അലൻസിയർ. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്യാരക്റ്റർ പോസ്റ്റർ |language=ml |trans-title=Alencier to play Chandrakkaran Raman Thampi in Pathonpatham Noottandu. Character poster out |date=22 November 2021 |access-date=28 November 2021 |work=News18 Malayalam }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[మాధురి బ్రగంజా]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/madhuri-braganza-is-katha-in-pathonpatham-noottandu-first-look-poster-out/articleshow/89111050.cms|title=Madhuri Braganza is 'Katha' in 'Pathonpatham Noottandu'. First look poster out |date=25 January 2022 |work=The Times Of India |access-date=8 September 2022}}&lt;/ref&gt;

==నిర్మాణం==
పత్తొంపతాం నూట్టాండు చిత్రాన్ని దర్శకుడు వినయన్ రచించి, దర్శకత్వం వహించాడు. ఇది ఆయనకు దీర్ఘ విరామం అనంతరం రూపొందించిన అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మక చారిత్రక చిత్రాల్లో ఒకటి. చిత్రాన్ని శ్రీ గోకులం మూవీస్ పతాకంపై గోకులం గోపాలన్ నిర్మించాడు. ఈ చిత్రం 19వ శతాబ్దంలో తిరువితాంకూర్ రాజ్యంలో సామాజిక సంస్కర్త [[ఆరాట్టుపుళ వేలాయుధ పనిక్కర్]] జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని రూపొందించబడింది. చారిత్రక ఆధారాలను సేకరించి, కాలానుగుణ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించేలా కథను రూపుదిద్దారు.

==చిత్రీకరణ==
చిత్రీకరణ ప్రధానంగా కేరళలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో నిర్వహించబడింది. 19వ శతాబ్దపు తిరువితాంకూర్ రాజ్య వాతావరణాన్ని పునఃసృష్టించేందుకు భారీ సెట్లు నిర్మించారు. రాజభవనాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలు, యుద్ధరంగాలు, దేవాలయ పరిసరాలను చారిత్రక ఆధారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు.

యుద్ధ సన్నివేశాల కోసం పెద్ద సంఖ్యలో జూనియర్ కళాకారులను, గుర్రాలను, ప్రత్యేక యాక్షన్ బృందాలను వినియోగించారు. ఆయుధ విన్యాసాలు, ఖడ్గయుద్ధాలు, యుద్ధ కొరియోగ్రఫీపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ పెట్టబడింది.

ప్రధాన పాత్ర పోషించిన సిజు విల్సన్ ఆరాట్టుపుళ వేలాయుధ పనిక్కర్ పాత్ర కోసం కత్తిసాము, గుర్రపు స్వారీ, ఇంకా శారీరక శిక్షణలో ప్రత్యేకంగా శిక్షణ పొందాడు. పాత్రకు తగిన శరీరాకృతి, హావభావాలను అలవర్చుకోవడానికి నెలల తరబడి సాధన చేశాడు.

==సాంకేతిక విభాగం==
చిత్రానికి సంగీతాన్ని ఎం.జయచంద్రన్ సమకూర్చగా, నేపథ్య సంగీతం కథలోని భావోద్వేగాలను, యుద్ధ సన్నివేశాల తీవ్రతను ప్రతిబింబించేలా రూపొందించబడింది.

చాయాగ్రహణం చారిత్రక వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించే విధంగా విస్తృత దృశ్యాలతో, సహజ ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఉపయోగిస్తూ రూపొందించబడింది. కళా దర్శకత్వం, వస్త్రాల రూపకల్పన, మేకప్ విభాగాలు 19వ శతాబ్దపు సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిస్థితులను ప్రతిఫలించేలా పనిచేశాయి.

==సంగీతం==
ఈ చిత్రంలోని పాటలకు ఎం.జయచంద్రన్ సంగీతం అందించారు. సాహిత్యాన్ని ప్రముఖ మలయాళ గేయరచయితలు రచించారు. పాటల్లో జానపద సంగీతం, శాస్త్రీయ సంగీత అంశాలను సమన్వయం చేసి, కథా నేపథ్యానికి అనుగుణంగా స్వరపరిచారు.

చిత్ర నేపథ్య సంగీతం యుద్ధ సన్నివేశాలు, భావోద్వేగ ఘట్టాలు, సామాజిక పోరాటాలను మరింత ప్రభావవంతంగా చూపించడంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించింది.

==ప్రచారం==
చిత్రం విడుదలకు ముందు పోస్టర్లు, టీజర్, ట్రైలర్‌లను విడుదల చేశారు. ట్రైలర్‌లో చారిత్రక నేపథ్యం, యుద్ధ సన్నివేశాలు, భారీ నిర్మాణ విలువలు ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షించాయి. చిత్రాన్ని మలయాళంతో పాటు ఇతర భారతీయ భాషల్లో కూడా విడుదల చేయనున్నట్లు నిర్మాతలు ప్రకటించారు.

==విడుదల==
పత్తొంపతాం నూట్టాండు 2022 సెప్టెంబరు 8న, ఓణం పండుగ సందర్భంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైంది. ఈ చిత్రం మలయాళంతో పాటు తమిళం, తెలుగు, కన్నడ, హిందీ భాషల్లో కూడా డబ్ చేసి విడుదల చేయబడింది. తెలుగులో '''పులి: the 19th century''' అనే పేరుతో విడుదలయ్యింది. భారీ స్థాయిలో ప్రచారం నిర్వహించబడిన ఈ చిత్రం, దర్శకుడు వినయన్‌కు అనేక సంవత్సరాల తరువాత వచ్చిన ప్రతిష్ఠాత్మక చారిత్రక నిర్మాణంగా విశేష ఆసక్తిని రేకెత్తించింది.

==విమర్శకుల స్పందన==
ఈ చిత్రానికి విమర్శకుల నుండి మిశ్రమం నుంచి అనుకూల స్పందన లభించింది. ముఖ్యంగా చిత్ర నిర్మాణ విలువలు, కాలానుగుణ కళా దర్శకత్వం, వస్త్రాల రూపకల్పన, యుద్ధ సన్నివేశాలు, ఛాయాగ్రహణం, నేపథ్య సంగీతం ప్రశంసలు అందుకున్నాయి.

ప్రధాన పాత్రలో నటించిన సిజు విల్సన్ నటనకు మంచి ప్రశంసలు లభించాయి. ఆరట్టుపుఝ వెలాయుధ పనిక్కర్ పాత్రను ఆయన సమర్థవంతంగా పోషించారని విమర్శకులు అభిప్రాయపడ్డారు.

అయితే, కథన వేగం, కొన్ని సన్నివేశాల్లో నాటకీయత అధికంగా ఉండటం, చారిత్రక సంఘటనలకు కల్పిత అంశాలను జోడించడం వంటి అంశాలపై కొంత విమర్శ వ్యక్తమైంది. అయినప్పటికీ, కేరళ సామాజిక చరిత్రలో ప్రముఖ సంస్కర్త జీవితాన్ని తెరపై ఆవిష్కరించిన ప్రయత్నాన్ని అనేక మంది ప్రశంసించారు.

==వాణిజ్య ప్రదర్శన==
విడుదల అనంతరం ఈ చిత్రం ఓణం సెలవుల సమయంలో మంచి ప్రేక్షకాదరణ పొందింది. కేరళతో పాటు విదేశాల్లోని మలయాళ ప్రేక్షకుల నుంచి కూడా ఆదరణ లభించింది. భారీ నిర్మాణ వ్యయంతో రూపొందిన ఈ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద గణనీయమైన వసూళ్లు సాధించింది.

==చారిత్రక ప్రాధాన్యం==
ఈ చిత్రం 19వ శతాబ్దపు తిరువితాంకూర్‌లో నెలకొన్న కులవివక్ష, సామాజిక అసమానతలు, అణగారిన వర్గాల హక్కుల కోసం జరిగిన పోరాటాలను ప్రధానాంశంగా తీసుకుంది. ముఖ్యంగా [[ఆరాట్టుపుళ వేలాయుధ పనిక్కర్]] జీవితాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని రూపొందించిన తొలి ప్రధాన స్రవంతి మలయాళ చిత్రాలలో ఇది ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

సామాజిక సంస్కరణల చరిత్రను కొత్త తరానికి పరిచయం చేయడంలో ఈ చిత్రం ఒక ముఖ్యమైన ప్రయత్నంగా గుర్తించబడింది.

==పురస్కారాలు==
చిత్రంలోని సాంకేతిక విభాగాలైన కళా దర్శకత్వం, వస్త్రాల రూపకల్పన, ఛాయాగ్రహణం, సంగీతం ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. వివిధ సినీ పురస్కారాల కోసం ఈ చిత్రం నామినేషన్లు కూడా పొందింది.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>k969ng63qza446kbig8a9tq6dbuzbib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధంగర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503680</id>
    <revision>
      <id>4977883</id>
      <parentid>4925809</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67900" sha1="8ymkq59xrtuzpqvvw1d7phvu4od3iie" xml:space="preserve">
'''ధంగర్లు''' అనేది ఒక కులం లేదా తెగ. వీరి సభ్యులు [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[మహారాష్ట్ర]], ఉత్తర [[కర్ణాటక]], [[గోవా]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రాలలో కనిపిస్తారు. ఉత్తర మహారాష్ట్ర ( ఖండేష్ ప్రాంతం ), భారతదేశంలోని [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ కనుమల]] అటవీ కొండ ప్రాంతాలలో వీరిని '''గావ్లీ ధంగర్లుగా''' పిలుస్తారు.  &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/78005762.cms|title=Govt gives another push to get ST tag for Dhangar-Gouly|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=2020-09-09|work=The Times of India|access-date=2020-09-09|via=Associated Press}}&lt;/ref&gt;  {{Sfnp|Shashi|2011}} [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలో]] అనేక విభిన్న గావ్లీ కులాలు ఉన్నాయి, ధంగర్ గావ్లీ వాటిలో ఒకటి. {{Sfnp|Rao|1979}} {{Sfnp|Enthoven|1990}} {{Sfnp|Feldhaus|1989}}

== చరిత్ర ==

=== వ్యుత్పత్తి ===
మహారాష్ట్రలోని [[పూణే జిల్లా|పూణే జిల్లాలో]] ఉన్న ఒక బౌద్ధ గుహలో &quot; ''ధంగర్'' &quot; అనే పదం చెక్కబడి ఉంది. ఈ శాసనం క్రీ.శ. మొదటి, మూడవ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినదని నమ్ముతారు. ధంగర్ అనే పదం మూలం గురించి అనేక సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఇది &quot;పశు సంపద&quot; అనే పదంతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు. భగవాన్ లాల్ ఇంద్రజీ ఇది 'కొండ' అని అర్థం వచ్చే సంస్కృత పదం ' ''ధంగ్'' ' నుండి ఉద్భవించిందని పేర్కొన్నారు. {{Sfnp|Shashi|2006}} సయ్యద్ సిరాజ్-ఉల్-హసన్ తన కాలంలోని కొందరు ఈ పదం సంస్కృతంలోని &quot; ''ధేనుగర్'' &quot; (&quot;పశువుల కాపరి&quot;) నుండి వచ్చిందని నమ్మేవారని, కానీ ఆ వ్యుత్పత్తిని &quot;కల్పితం&quot; అని కొట్టిపారేశారని పేర్కొన్నారు. {{Sfnp|Hassan|1989}} [[కన్నడ భాష|కన్నడలో]], ' ''దానగార'' ' అనే పదానికి 'గోపాలుడు' అని అర్థం, ఇది 'పశువులు' అని అర్థం వచ్చే ' ''దాన'' ' నుండి ఉద్భవించింది. 'దాన' అనేది ' ''ధన'' ' తద్భావం, ఇది [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలో]] 'పశువులు' అని అర్థం వచ్చే ' ''గో-ధన'' ' నుండి వచ్చింది. &lt;ref name=&quot;Joshi&quot;&gt;{{Cite paper|date=1952|title=ETYMOLOGY OF PLACE-NAMES PAṬṬI-HAṬṬI: Some observations on the History of Mahārāṣṭra &amp; Karṇāṭaka|url=http://www.jstor.org/stable/41784634}}&lt;/ref&gt;

శంబా జోషి ప్రకారం, హటకర-ధనగర ( హట్కర్ -ధంగర్) అనేది ఒకే అర్థాన్ని కలిగిన రెండు పదాల సమ్మేళనం. &lt;ref name=&quot;Joshi&quot;/&gt;
=== ఉపవిభాగాలు ===
ప్రారంభంలో ధంగర్ తెగలు పన్నెండు ఉండేవి, ఒకే కుటుంబంలోని సోదరుల మధ్య పని విభజన ఉండేది. [[హింగోలి జిల్లా|హింగోలి]] చుట్టూ ఉన్న దేశాన్ని బారా-హట్టి అని పిలిచేవారు, దీని అర్థం పన్నెండు హట్కర్-ధంగర్ల దేశం. ఈ పన్నెండు తెగలు తరువాత మూడు ఉప-విభాగాలుగా, ఒక అర్ధ-విభాగంగా ఏర్పడ్డాయి. ఈ మూడు హట్కర్ (గొర్రెల కాపరి), గావ్లీ లేదా డాంగే (పశువుల కాపరి), ఖుటేకర్ (ఉన్ని, దుప్పట్లు నేసేవారు)/సంగర్. అన్ని ఉప-కులాలు ఈ విభాగాలలో దేనిలోనైనా ఉంటాయి. &lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Landscapes in Conflict: Flocks, Hero-stones, and Cult in Early Medieval Maharashtra|date=August 1991}}&lt;/ref&gt; {{Sfnp|Sontheimer|1975}}

=== చారిత్రక వలసలు ===
పురావస్తు ఆధారాలు, జాతి వివరణాత్మక సమాచారం ప్రకారం, సమకాలీన ధంగర్ కులాలు క్రీ.పూ. 4000, 10000 మధ్య వాయువ్య [[భారతదేశం]] నుండి ఒకటి కంటే ఎక్కువ వలసల ఫలితంగా ఏర్పడ్డాయని తెలుస్తోంది. &lt;ref name=&quot;Malhotra 2001&quot; /&gt; ధంగర్‌లలోని వివిధ సమూహాల సాంద్రత, విస్తరణ సరళి, వారు సాంప్రదాయకంగా పెంచుకునే జంతువుల పోషణకు, ఆయా సమూహాలు జీవనోపాధిగా చేసుకున్న ఉత్పత్తులకు ఆ ప్రాంతం అనుకూలతపై ఆధారపడి ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ధంగర్‌ల మధ్య జరిపిన జాతి-చారిత్రక పరిశోధనల ప్రకారం, [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] మాట్లాడే కన్నడే, [[కురుమ|ఉన్నికన్‌కన్]], [[కురుమ|కుర్మార్‌లు]] వాస్తవానికి [[కర్ణాటక|కర్ణాటకకు]] చెందినవారని, వేర్వేరు సమయాల్లో [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] ప్రస్తుత నివాసాలకు వలస వచ్చి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి. హట్కర్, జెండే, తెల్లారి, డాంగేలు తమ మూలాలు సుదూర గతాంలో ఒకే కులానికి చెందినవని చెబుతుండగా, షెగర్‌లు లేదా సాగర్ రాజపుత్రులు తమకు ధంగర్‌లతో ఎలాంటి సంబంధం లేదని, తాము [[రాజస్థాన్]] [[రాజపుత్రులు|రాజపుత్రుల]] వారసులమని పేర్కొంటున్నారు. అహిర్‌లు &quot; అహ్రానీ &quot; మాట్లాడతారు, దీనిని గావ్లీ బోలీ అని కూడా పిలుస్తారు,  ఇది [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]], [[మరాఠీ భాష|మరాఠీల]] మిశ్రమ మాండలికం, [[గుజరాత్]] నుండి వచ్చినట్లు భావించబడే లాడ్షే, డాంగేలకు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మరోవైపు, [[ఉత్తర భారతదేశం]] నుండి వలస వచ్చిన గధారి -నిఖార్, గధారి -ధంగర్‌లు [[Sanskrit and Hindi|సంస్కృతం, హిందీ]] మాట్లాడతారు. తెలంగీలు [[తెలుగు]] మాట్లాడతారు, బహుశా [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నుండి వలస వచ్చారు, మిగిలిన సమూహాలు [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] మాట్లాడతాయి.  &lt;ref name=&quot;Maha OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsN%2BCCWgSsv8%2BuAyaBuDqnRoSLrvXbEEJTY%2By0eazrlMjhC5BUvBdUU |title=Central List of OBCs Maharashtra |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110054503/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsN%2BCCWgSsv8%2BuAyaBuDqnRoSLrvXbEEJTY%2By0eazrlMjhC5BUvBdUU |archive-date=10 November 2020}}&lt;/ref&gt;

=== గత వృత్తి ===
తీరప్రాంతంలో కనిపించే గావ్లీ లేదా డాంగే ధంగర్లు పశువులు/గేదెలు/గొర్రెల పెంపకం, [[పోడు వ్యవసాయం]] చేసేవారు. &lt;ref name=&quot;Malhotra 1982&quot; /&gt; అహిర్, హల్మత్, ఖుటేకర్, [[కురుమ|కుర్మార్-ఉన్నికన్కన్]], మెంధే, షెగర్, తెలాంగి, [[కురుమ|ఉన్నికన్కన్]], జాడే గొర్రెలను మేపేవారు, ఉన్ని దుప్పట్లను నేసేవారు. ధంగర్, హండే, హట్కర్, [[కురుమ|హట్టికన్కన్]], కన్నడే, [[కురుమ|కుర్మార్-హట్టికన్కన్]], జెండే కేవలం గొర్రెలను మాత్రమే పెంచేవారు. అయితే, సాంగ్లీ జిల్లాలోని హట్కర్లు పశువులను కూడా పెంచేవారు, కొంతమంది జెండేలు పోనీలను పెంచేవారు. తెల్లారీలు గొర్రెలు, పశువులు రెండింటినీ మేపేవారు. సంగర్లు ఉన్ని దుప్పట్లను నేసేవారు. &lt;ref name=&quot;Malhotra 1977&quot;&gt;{{Cite paper|title=Haptoglobin and acid phosphatase gene distributions in the Dhangars of Maharashtra, India|url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/jgen/063/01/0039-0045|first=K. C.|last=Malhotra|date=April 1977}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Gadgil|first=Madhav|title=The ecological basis of the geographical distribution of the Dhangars a pastoral caste cluster of Maharashtra|url=http://repository.ias.ac.in/64217/1/28-pub-ocr.pdf}}&lt;/ref&gt; {{Sfnp|Guha|1993}} గతంలో, కొంతమంది ధంగర్లు ఇనామ్‌దార్లుగా ఉండేవారు, మరికొందరు కౌలుదారులుగా, వాటా ద్వారా లేదా ఒక నిర్దిష్ట కాలానికి ఏకమొత్తం చెల్లించి భూములను కలిగి ఉండేవారు. {{Sfnp|Enthoven|1990}}

[[దస్త్రం:Ponies_used_by_Dhangar_tribe_of_Maharashtra_IMG_1795_(5).JPG|thumb|[[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] ధంగర్ తెగ వారు ఉపయోగించే పోనీలు]]
ధంగర్లు శ్రేష్ఠమైన పశువులు, పోనీల జాతులను ఉత్పత్తి చేయడంలో కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు. [[మైసూర్ రాష్ట్రం|మైసూర్ రాష్ట్రంలో]] పశువులను కలిగి ఉన్న [[నాసిక్|నాసిక్‌కు]] చెందిన గౌడియా అనే ధంగర్, [[మైసూరు|మైసూర్]] జాతితో కలిపిన ఖిల్లారి పశువులను మొట్టమొదటగా ప్రవేశపెట్టాడు. {{Sfnp|Mehta|1984}} అదేవిధంగా, ధంగర్ లేదా ఖిల్లారి పోనీ దక్కన్‌లో పోనీల ఉత్తమ జాతిగా పరిగణించబడుతుంది. ధంగర్లు వాటికి వంధ్యత్వం కలిగించే పద్ధతిని పాటించడం వల్లే వాటి శ్రేష్ఠమైన శ్రేష్ఠత సాధ్యమైందని నమ్ముతారు. {{Sfnp|Watt|2014}}

=== మరాఠా సామ్రాజ్యంలో పాత్ర ===
ధంగర్లు వారి యుద్ధ నైపుణ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. [[ఛత్రపతి శివాజీ|శివాజీ]] అత్యంత విశ్వసనీయ మావాలాలు లేదా [[మరాఠీలు|మరాఠా]] పదాతిదళాలలో అధిక సంఖ్యలో పశ్చిమ- [[పూణే]] ధంగర్లు ఉన్నారు. {{Sfnp|Singh|2004}} మరోవైపు, ప్రధానంగా పూర్వ [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|నిజాం రాజ్యంలో]], ముఖ్యంగా [[నాందేడ్]], [[పర్భణీ|పర్భణి]], [[విదర్భ|విదర్భలలో]] కనిపించే హట్కర్ ధంగర్లను బర్గీ ధంగర్లు లేదా &quot;ఈటెలు కలిగిన గొర్రెల కాపరులు&quot; అని పిలుస్తారు, బహుశా [[మరాఠా సామ్రాజ్యం]] కాలంలో వారు బర్గీర్లు లేదా అశ్విక దళాలుగా ఉండేవారు. అయితే, బర్గీ లేదా బందే ధంగర్ అనేది వారి నుండి వేరైన ఒక ప్రత్యేక ఉప-కులము. {{Sfnp|Singh|2004}} {{Sfnp|Pathak|2009}} హట్కర్లు [[ఛత్రపతి శివాజీ|శివాజీ]] సైన్యంలో అధిక సంఖ్యలో ఉండేవారు, [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా సామ్రాజ్యంలో]] వారి ధైర్యసాహసాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. వారికి &quot;నాయక్&quot;, &quot;రావు&quot; అనే బిరుదులు ఇవ్వబడ్డాయి. హట్కర్లు ఇతరులకు ఒక భయంకరమైన వరం, [[నిజాం]] కూడా వారికి భయపడేవాడు. హట్కార్లను అదుపులో ఉంచడానికి నిజాం [[బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ|బ్రిటిష్ ఇండియన్ సైన్యం]] సహాయం కోరినట్లు చారిత్రక ఆధారాలున్నాయి. {{Sfnp|Pathak|2009}} కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం మరాఠా ఇండోర్ సంస్థా స్థాపకుడైన [[మల్హర్ రావు హోల్కర్]] హట్కార్ ధంగర్ ఉపకులానికి చెందినవాడని చెబుతుండగా, [[హోల్కరు|హోల్కర్ వంశానికి]] చెందిన బఖర్లు అతను ఖుటేకర్ ధంగర్ అని అంటారు. {{Sfnp|Sontheimer|1975}}

=== యాదవులతో సంబంధం ===
[[బ్రిటిష్ ఇండియాలో జనాభా గణన|1891 భారత జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం, భారత జనాభాలోని పశుపోషణ వర్గాన్ని రెండు సమూహాలుగా విభజించారు. మొదటి సమూహాన్ని పశువుల కాపరులు అని పిలుస్తారు, ఇందులో అహిర్‌లు, గోపాలు, గవాలి, [[గొల్ల వారు|గొల్లాలు]] ఉన్నారు. రెండవ సమూహాన్ని గొర్రెల కాపరులు అని పిలుస్తారు, ఇందులో గడారియా, ధంగర్‌లు, [[కురుమ|కురుబా]], ఇడైయన్, భర్వాడ్, రబారి ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1891/CensusIndia1891GeneralReport.pdf |title=General Report on Census of India, 1891. |last=Presented to both Houses of Parliament by command of her majesty |date=1893-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028033412/http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1891/CensusIndia1891GeneralReport.pdf |archive-date=28 October 2020}}&lt;/ref&gt;

1920ల ప్రారంభంలో, గంగా మైదానాలలో అధిక సంఖ్యలో భూమిలేని రైతులుగా ఉండి, ఆచారబద్ధంగా నిమ్న కులాలుగా పరిగణించబడే ఉత్తర భారత అహిర్, మహారాష్ట్ర గావ్లి వర్గాల నాయకులు, తమ సభ్యులను సంస్కృతీకరించడం ద్వారా, పౌరాణిక [[గొల్ల|యదుల]] నుండి వచ్చిన కల్పిత వంశం ఆధారంగా ఒక ఘనమైన గతాన్ని పునఃసృష్టించడం ద్వారా యాదవ గుర్తింపును పొందాలనే లక్ష్యంతో అఖిల భారత యాదవ్ మహాసభ (AIYM)ను స్థాపించారు. భారతదేశం అంతటా అనేక కులాలు, తాము యదుల నుండి వచ్చామని చెప్పుకుంటూ, యాదవ్‌ను ఇంటిపేరుగా స్వీకరించాయి. వారు శాకాహారం, మద్యపానం మానేయడం కూడా ప్రారంభించారు. భారతదేశం అంతటా, సాంప్రదాయకంగా పశు సంబంధిత వృత్తులలో నిమగ్నమై ఉన్న వివిధ వర్గాలు ఈ సిఫార్సులను ఉత్సాహంగా అనుసరించాయి. {{Sfnp|Rao|1979}} ఈ ప్రయత్నం [[సంస్కృతీకరణ]], ఆర్యీకరణ ప్రక్రియలో ఒక భాగం. {{Sfnp|Jaffrelot|2003}} {{Sfnp|Gooptu|2001}} {{Sfnp|Rao|1979}}

భారతదేశంలోని ధన్‌గర్ సొసైటీలో మహారాష్ట్ర, [[గోవా|గోవాలో]] ధన్‌గర్లు, ఉత్తర భారతదేశంలో గడారియా, [[గుజరాత్|గుజరాత్‌లోని]] భర్వాడ్, కర్నాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కురుబా ఉన్నాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ధన్గర్ గావ్లీ అనేది [[మహారాష్ట్ర]], [[గోవా|గోవాలోని]] యాదవ్ గావ్లీ నుండి ప్రత్యేకమైన కులం. &lt;ref name=&quot;Malhotra 1982&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; {{Sfnp|Hassan|1989}} అంతేకాకుండా, మహారాష్ట్రలోని అహిర్లు అహిర్ ధంగార్లు అని పిలవబడటానికి ఇష్టపడతారు, [[ఇండోర్]] (మధ్యప్రదేశ్) [[మరాఠీలు|మరాఠాలు]] [[హోల్కరు|హోల్కర్ల]] వలె తమను తాము ధన్గర్ గడారియా అని పిలుచుకుంటారు. ఉత్తర భారతదేశంలో తమను తాము ధంగార్ అని పిలుచుకునే గడారియా, ఒకప్పుడు ధన్‌గర్ సమాజానికి వింగ్‌గా ఉండేవారు. అహిర్ ధనగర్స్ [[గోత్రాలు|గోత్రాలలో]] ఒకటి. {{Sfnp|Shashi|2011}}
== రాజపుత్కరణ ప్రయత్నం ==
సాగర్ రాజపుత్రులు అని కూడా పిలువబడే షెగర్ ధంగర్లు, గతంలో వృత్తిరీత్యా గొర్రెల కాపరులుగా, వర్ణం రీత్యా శూద్రులుగా గుర్తించబడ్డారు, కానీ తరువాత వారు తమ ఇంటిపేరును [[రాజపుత్రులు|రాజపుత్రులుగా]] మార్చుకుని, [[ఉపనయనము|పవిత్రమైన జంధ్యాన్ని]] ధరించడం ప్రారంభించారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gOLSAAAAMAAJ|title=Land Tenure and Peasant in South Asia|last=Frykenberg|first=Robert Eric|publisher=Manohar|year=1984|page=197|quote=Another example of castes' successful efforts to raise their sacred status to twice-born are the Sagar Rajputs of Poona district. Previously they were considered to be Dhangars—shepherds by occupation and Shudras by traditional varna. However, when their economic strength increased and they began to acquire land, they found a genealogist to trace their ancestry back to a leading officer in Shivaji's army, changed their names from Dhangars to Sagar Rajputs, and donned the sacred thread.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jVQtBAAAQBAJ&amp;pg=PA389|title=Inside-Outside: Two Views of Social Change in Rural India|last=Baviskar|first=B. S.|last2=Attwood|first2=D. W.|date=2013-10-30|publisher=SAGE Publications|isbn=9788132118657|page=389|quote=As one example among thousands, a small caste living partly in the Nira Valley was formerly known as Shegar Dhangar and more recently as Sagar Rajput}}&lt;/ref&gt;

== సంస్కృతి ==
[[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]] సంరక్షక దైవమైన [[ఖండోబా]] (అక్షరాలా &quot;తండ్రి ఖడ్గవీరుడు&quot;) ఈ కులానికి ఇష్టమైన దేవుడు, ప్రతి ఆదివారం, శనివారం - మార్గశిర మాసంలోని ఆరవ రోజున - తీపి పదార్థాలను నైవేద్యంగా సమర్పించి పూజిస్తారు. [[పండరీపురం|పండర్‌పూర్‌లోని]] [[విఠోబా|విఠోబాను]] ప్రతి ఇంట్లో రోజూ పూజిస్తారు. {{Sfnp|Cashman|1975}} {{Sfnp|Hassan|1989}} ధంగర్‌లలో బిరోబా, మస్కోబా ఇతర ప్రసిద్ధ దేవతలు. {{Sfnp|Dhere|2011}} {{Sfnp|Zelliot|1988}}

గజ నాచ్, అంటే అక్షరాలా ఏనుగు నృత్యం, ధంగర్ల సాంప్రదాయ నృత్యం. ఇది శుభప్రదమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది కాబట్టి, ఈ నృత్యాన్ని ఆలయ ఉత్సవాల సమయంలో కూడా ప్రదర్శిస్తారు. నృత్యకారులు రంగురంగుల స్కార్ఫ్‌లను కూడా పట్టుకుంటారు, వాటిని ఊపుతూ కదిపినప్పుడు అవి ఏనుగు చెవులను విసరడాన్ని సూచిస్తాయి. {{Sfnp|Jiwan|2000}}

ధంగరి ఓవి అనేది ఒక రకమైన జానపద గానం, ఇది మహిళల పని పాటలు, ధంగర్‌ల పురాణ-నిడివి ప్రదర్శనల గురించి ఉంటుంది, దీనిలో పాడిన పద్యాలు వచనంలోని కథన భాగాలతో ఏకాంతరంగా ఉంటాయి. {{Sfnp|Dhere|2011}}
== ప్రస్తుత పరిస్థితి ==
సాంప్రదాయకంగా గొర్రెల కాపరులు, పశువుల కాపరులు, గేదెల కాపరులు, దుప్పట్లు, ఉన్ని నేత కార్మికులు, కసాయివారు, రైతులుగా ఉన్న ధంగర్లు ఆధునిక విద్యను చేపట్టడంలో ఆలస్యం చేశారు. [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలో]], ధంగర్లను సంచార జాతిగా వర్గీకరించారు, కానీ 2014లో భారతదేశ [[భారతదేశంలో రిజర్వేషన్|రిజర్వేషన్ల వ్యవస్థలో]] [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ తెగగా]] పునఃవర్గీకరించబడాలని వారు కోరుతున్నారు. &lt;ref name=&quot;quota&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-demands-for-quotas-from-new-groups-add-to-maharashtra-govt-s-woes-1960607|title=Demands for quotas from new groups add to Maharashtra govt's woes|last=Kulkarni|first=Dhaval|date=10 February 2014|work=DNA|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; మహారాష్ట్రలో ధంగర్ సమాజం జనాభా సుమారు 1.5 కోట్లు, ఇది రాష్ట్రంలోని మొత్తం 11.25 కోట్ల (112.5 మిలియన్లు) జనాభాలో 13%. [[మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మహారాష్ట్ర మాజీ ముఖ్యమంత్రి]] [[దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్]], &quot;రాష్ట్రంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ధంగర్ల పరిస్థితి [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ తెగల]] కంటే దారుణంగా ఉంది, వారికి [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|ఎస్టీ]] కేటగిరీ కింద రిజర్వేషన్ కల్పించడానికి ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉంది&quot; అని అన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-chief-minister-devendra-fadnavis-promises-quota-for-dhangar-community/articleshow/45755174.cms?from=mdr|title=Maharashtra Chief Minister Devendra Fadnavis promises quota for Dhangar community|work=The Economic Times|access-date=2022-09-20}}&lt;/ref&gt;

=== రిజర్వేషన్ ===
భారతదేశ [[భారతదేశంలో రిజర్వేషన్|రిజర్వేషన్ విధానం]] ప్రకారం, ధంగర్‌లను గోవా, &lt;ref name=&quot;Goa OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLv%2BpzkDbfVwy7KkMoLIvvaceTAbtkdOdl%2F2XEmG8ajygAg6ldNVbPZ9 |title=Central List of OBCs Goa |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020162529/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLv%2BpzkDbfVwy7KkMoLIvvaceTAbtkdOdl%2F2XEmG8ajygAg6ldNVbPZ9 |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; కర్ణాటక, &lt;ref name=&quot;Karnataka OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsThxqt53NPf0ggPwu7BzPqq3bdU2%2bMS4jCYieqRNO1XcIozUEJpyYh |title=Central List of OBCs Karnataka |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222014246/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsThxqt53NPf0ggPwu7BzPqq3bdU2%2bMS4jCYieqRNO1XcIozUEJpyYh |archive-date=22 December 2018}}&lt;/ref&gt; గుజరాత్, &lt;ref name=&quot;Gujarat OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuo5Ww%2FEcQPqeqoATXAB7p%2FQEBF7wOoZVUZeNdA4Fs5xoHN3KPmF8ST |title=Central List of OBCs Gujarat |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030745/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuo5Ww%2FEcQPqeqoATXAB7p%2FQEBF7wOoZVUZeNdA4Fs5xoHN3KPmF8ST |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; మధ్యప్రదేశ్, [4] ఛత్తీస్‌గఢ్, &lt;ref name=&quot;Chhattisgarh OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvU0s0yRV7aeb13aoM90cT9ioOuR4xIGRL%2FPpW8Y55aF3GqmP%2B6qk0h |title=Central List of OBCs Chattisgarh |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030536/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvU0s0yRV7aeb13aoM90cT9ioOuR4xIGRL%2FPpW8Y55aF3GqmP%2B6qk0h |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MP OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuPAiTDwaBMRTkcitPtwFoYM%2FvPkOo88fWK%2Fs%2FLWkaxMKHeos%2Fc%2FKys |title=Central List of OBCs Madhya Pradesh |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030327/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuPAiTDwaBMRTkcitPtwFoYM%2FvPkOo88fWK%2Fs%2FLWkaxMKHeos%2Fc%2FKys |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; ప్రదేశ్, [ &lt;ref name=&quot;UP OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvxbegUDuc3MN4eB5E3Ecc1drRPAf1qXQ%2Bl0IqIfhjN1xHrf4i2h5g0 |title=Central List of OBCs Uttar Pradesh |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020162131/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvxbegUDuc3MN4eB5E3Ecc1drRPAf1qXQ%2Bl0IqIfhjN1xHrf4i2h5g0 |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;firstpost&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/india/adivasis-and-the-indian-state-deliberately-misclassified-as-sc-dhangar-tribe-in-up-is-being-deprived-of-its-constitutional-rights-7249071.html|title=Adivasis and the Indian State: Deliberately misclassified as SC, Dhangar tribe in UP is being deprived of its constitutional rights|last=Nangal|first=Preeti|date=2019-08-29|work=Firstpost.com|access-date=2019-08-29|location=Mumbai|quote=As recent as on 17 January 2019, the Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute (SCSTRTI) wrote a letter to the Principal Secretary to the Government of Uttar Pradesh stating the difference between Dhangar and Gaderia, and that the Hindi version of the word Dhangar is धंगड़ as per the Gazette notification issued in 1950 by the President/Indian Government. Therefore, the Gadaria community’s धनगर cannot be included in the SC category since they are not a sub-caste in Dhangar and rather belong to the OBC category in the state of Uttar Pradesh.}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరాఖండ్ &lt;ref name=&quot;UK OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsuCb9GxzA3FUXPNZAkS8Kj%2BVqdHT8iuedaGzNgriEQksoNWttsla2n |title=Central List of OBCs Uttarakhand |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020162328/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsuCb9GxzA3FUXPNZAkS8Kj%2BVqdHT8iuedaGzNgriEQksoNWttsla2n |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;, ఢిల్లీ &lt;ref name=&quot;Delhi OBC&quot;&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYWWarIfsJpAU09izbLPYElcezG29yU0iGiE06dFe%2F6LJkoytsMWec |title=Central List of OBCs Delhi |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030522/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYWWarIfsJpAU09izbLPYElcezG29yU0iGiE06dFe%2F6LJkoytsMWec |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|లలో]] ఇతర వెనుకబడిన తరగతిగా వర్గీకరించారు. మహారాష్ట్రలో, వారిని సంచార తెగగా వర్గీకరించారు, ఇది [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|ఇతర వెనుకబడిన తరగతి]] వర్గం కిందకు వస్తుంది. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsN%2BCCWgSsv8%2BuAyaBuDqnRoSLrvXbEEJTY%2By0eazrlMjhC5BUvBdUU |title=Central List of OBCs Maharashtra |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110054503/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsN%2BCCWgSsv8%2BuAyaBuDqnRoSLrvXbEEJTY%2By0eazrlMjhC5BUvBdUU |archive-date=10 November 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Ghoge&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-s-obc-communities-not-happy-with-hc-ruling-on-maratha-quota/story-pq34ilhSwQwNS4z0ZlWaqO.html|title=Maharashtra's OBC communities not happy with HC ruling on Maratha quota|last=Ghoge|first=Ketaki|date=2019-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110054828/https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-s-obc-communities-not-happy-with-hc-ruling-on-maratha-quota/story-pq34ilhSwQwNS4z0ZlWaqO.html|archive-date=2020-11-10|quote=The Dhangars come under nomadic tribe category within the larger OBC quota in Maharashtra, but were promised reservation under scheduled tribes in 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Jog&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/maharashtra-dhangar-community-to-launch-statewide-agitation-to-press-for-quota-under-st-category#bypass-sw|title=Maharashtra Dhangar community to launch statewide agitation to press for quota under ST category|last=Jog|first=Sanjay|date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110055210/https://www.freepressjournal.in/mumbai/maharashtra-dhangar-community-to-launch-statewide-agitation-to-press-for-quota-under-st-category#bypass-sw|archive-date=2020-11-10|quote=At present, the Dhangar community gets 3.5 per cent quota in government jobs and education under Nomadic Tribe (C) category, which comes under OBC category.}}&lt;/ref&gt;

=== ఉత్తరప్రదేశ్, మహారాష్ట్రలో ధన్‌గర్ వర్సెస్ ధంగడ్ సమస్య ===
ధంగర్ (గొర్రెల కాపరులు) అనేది [[ఢిల్లీ]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్‌గఢ్‌లలో]] గడారియా కులానికి, కర్ణాటకలో [[కురుమ|కురుబ]] కులానికి, [[గుజరాత్|గుజరాత్‌లో]] భర్వాడ్ కులానికి చెందిన ఒక ఉప కులము. &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuPAiTDwaBMRTkcitPtwFoYM%2FvPkOo88fWK%2Fs%2FLWkaxMKHeos%2Fc%2FKys |title=Central List of OBCs Madhya Pradesh |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030327/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuPAiTDwaBMRTkcitPtwFoYM%2FvPkOo88fWK%2Fs%2FLWkaxMKHeos%2Fc%2FKys |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYWWarIfsJpAU09izbLPYElcezG29yU0iGiE06dFe%2F6LJkoytsMWec |title=Central List of OBCs Delhi |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030522/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYWWarIfsJpAU09izbLPYElcezG29yU0iGiE06dFe%2F6LJkoytsMWec |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvU0s0yRV7aeb13aoM90cT9ioOuR4xIGRL%2FPpW8Y55aF3GqmP%2B6qk0h |title=Central List of OBCs Chattisgarh |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030536/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvU0s0yRV7aeb13aoM90cT9ioOuR4xIGRL%2FPpW8Y55aF3GqmP%2B6qk0h |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsThxqt53NPf0ggPwu7BzPqq3bdU2%2bMS4jCYieqRNO1XcIozUEJpyYh |title=Central List of OBCs Karnataka |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222014246/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsThxqt53NPf0ggPwu7BzPqq3bdU2%2bMS4jCYieqRNO1XcIozUEJpyYh |archive-date=22 December 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuo5Ww%2FEcQPqeqoATXAB7p%2FQEBF7wOoZVUZeNdA4Fs5xoHN3KPmF8ST |title=Central List of OBCs Gujarat |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020030745/http://ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLuo5Ww%2FEcQPqeqoATXAB7p%2FQEBF7wOoZVUZeNdA4Fs5xoHN3KPmF8ST |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; భారతదేశ [[భారతదేశంలో రిజర్వేషన్|రిజర్వేషన్ల విధానంలో]], గడారియా, కురుబ కులాలను ఆయా రాష్ట్రాలలో [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|ఇతర వెనుకబడిన తరగతిగా]] వర్గీకరించగా, భర్వాడ్‌ను గుజరాత్‌లో [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ తెగగా]] వర్గీకరించారు. &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsuCb9GxzA3FUXPNZAkS8Kj%2BVqdHT8iuedaGzNgriEQksoNWttsla2n |title=Central List of OBCs Uttarakhand |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020162328/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLsuCb9GxzA3FUXPNZAkS8Kj%2BVqdHT8iuedaGzNgriEQksoNWttsla2n |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvxbegUDuc3MN4eB5E3Ecc1drRPAf1qXQ%2Bl0IqIfhjN1xHrf4i2h5g0 |title=Central List of OBCs Uttar Pradesh |last=Central Commission for Backward Classes |date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020162131/http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvxbegUDuc3MN4eB5E3Ecc1drRPAf1qXQ%2Bl0IqIfhjN1xHrf4i2h5g0 |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలో]], ధంగర్లు [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|ఇతర వెనుకబడిన తరగతి అనే]] విస్తృత వర్గంలో భాగంగా సంచార తెగల వర్గం కిందకు వస్తారు. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-s-obc-communities-not-happy-with-hc-ruling-on-maratha-quota/story-pq34ilhSwQwNS4z0ZlWaqO.html|title=Maharashtra's OBC communities not happy with HC ruling on Maratha quota|last=Ghoge|first=Ketaki|date=2019-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110054828/https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-s-obc-communities-not-happy-with-hc-ruling-on-maratha-quota/story-pq34ilhSwQwNS4z0ZlWaqO.html|archive-date=2020-11-10|quote=The Dhangars come under nomadic tribe category within the larger OBC quota in Maharashtra, but were promised reservation under scheduled tribes in 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/maharashtra-dhangar-community-to-launch-statewide-agitation-to-press-for-quota-under-st-category#bypass-sw|title=Maharashtra Dhangar community to launch statewide agitation to press for quota under ST category|last=Jog|first=Sanjay|date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110055210/https://www.freepressjournal.in/mumbai/maharashtra-dhangar-community-to-launch-statewide-agitation-to-press-for-quota-under-st-category#bypass-sw|archive-date=2020-11-10|quote=At present, the Dhangar community gets 3.5 per cent quota in government jobs and education under Nomadic Tribe (C) category, which comes under OBC category.}}&lt;/ref&gt; మరోవైపు, ధంగడ్ (రైతులు), [[కురుఖు ప్రజలు|వీరిని ఒరాన్]], ధంకా, డోమ్ అని కూడా పిలుస్తారు, మహారాష్ట్ర, ఛత్తీస్‌గఢ్, మధ్యప్రదేశ్, [[ఒడిశా|ఒరిస్సా]] రాష్ట్రాలలో [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ తెగలుగా]] జాబితా చేయబడ్డారు. [[బీహార్]], [[జార్ఖండ్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్|పశ్చిమ బెంగాల్‌లో]] ధంగాడ్ లేదా డోమ్ [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ కులంగా]] జాబితా చేయబడింది, అయితే ఒరాన్ [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ తెగగా జాబితా]] చేయబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/SC%20Lists.pdf |title=2011 Census of India Scheduled Caste |last=Government of India |date=2020-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020025118/https://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/SC%20Lists.pdf |archive-date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite report |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |title=2011 Census of India Scheduled Tribe |last=Government of India |date=2020-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013}}&lt;/ref&gt;

ఎస్సీలు, ఎస్టీల ఆర్డర్ (రెండవ సవరణ) బిల్లు, 2002కి సంబంధించి కార్మిక, సంక్షేమ స్థాయీ సంఘం 27వ నివేదిక ప్రకారం: &lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/65979/1/13_Labour_27.pdf |title=27th report of Standing Committee on Labour and Welfare with regards to SCs and STs order (Second Amendment) Bill, 2002 |last=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=December 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024014153/https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/65979/1/13_Labour_27.pdf |archive-date=24 October 2020}}&lt;/ref&gt;
 
17 జనవరి 2019న, షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ (SCSTRTI) [[ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|, ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ]] ప్రధాన కార్యదర్శికి ఒక లేఖ రాసింది. ఆ లేఖలో ధంగర్, గడారియా మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని, ధంగర్ అనే పదానికి [[హిందీ]] రూపం धंगड़ (ధంగడ్) అని, దీనిని 1950లో [[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] / [[భారత ప్రభుత్వం]] జారీ చేసిన గెజిట్ నోటిఫికేషన్ ప్రకారం [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో]] [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ కులంగా]] వర్గీకరించారని పేర్కొంది. గడారియా వర్గానికి చెందిన धनगर (ధంగర్)ను [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు|షెడ్యూల్డ్ కుల]] వర్గంలో చేర్చకూడదని, బదులుగా ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో [[ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితా|ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల]] వర్గానికి చెందినదిగా పరిగణించాలని వారు సిఫార్సు చేశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/india/adivasis-and-the-indian-state-deliberately-misclassified-as-sc-dhangar-tribe-in-up-is-being-deprived-of-its-constitutional-rights-7249071.html|title=Adivasis and the Indian State: Deliberately misclassified as SC, Dhangar tribe in UP is being deprived of its constitutional rights|last=Nangal|first=Preeti|date=2019-08-29|work=Firstpost.com|access-date=2019-08-29|location=Mumbai|quote=As recent as on 17 January 2019, the Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute (SCSTRTI) wrote a letter to the Principal Secretary to the Government of Uttar Pradesh stating the difference between Dhangar and Gaderia, and that the Hindi version of the word Dhangar is धंगड़ as per the Gazette notification issued in 1950 by the President/Indian Government. Therefore, the Gadaria community’s धनगर cannot be included in the SC category since they are not a sub-caste in Dhangar and rather belong to the OBC category in the state of Uttar Pradesh.}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ వ్యక్తులు ==

* [[మల్హర్ రావు హోల్కర్]] (1694-1766), [[హోల్కరు|హోల్కర్]] ఇండోర్ సంస్థానం మరాఠా స్థాపకుడు. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kz1-mtazYqEC&amp;pg=PA35|title=The Indian Princes and their States|last=Ramusack|first=Barbara N.|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=9781139449083|series=The New Cambridge History of India|page=35|author-link=Barbara Ramusack}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/urbanpoliticsini0000jone|title=Urban Politics in India: Area, Power, and Policy in a Penetrated System|last=Jones|first=Rodney W.|publisher=University of California Press|year=1974|isbn=978-0-520-02545-5|page=[https://archive.org/details/urbanpoliticsini0000jone/page/25 25]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
* [[అహల్యా బాయి హోల్కర్|అహల్యాబాయి హోల్కర్]] (31 మే 1725 – 13 ఆగస్టు 1795), ఇండోర్ సంస్థానం రాణి. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6aU4AAAAIAAJ&amp;q=Mankoji+Sindhia,+a+scion+of+a+respectable+Dhangar|title=Marathwada University Journal - Volumes 17-18|last=Khanolkar|first=D.D.|date=1979|publisher=Marathwada University|page=67|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&amp;dq=ahilyabai+holkar+dhangar&amp;pg=PA40|title=Education and the Disprivileged Nineteenth and Twentieth Century India|last=Bhattacharya|first=Sabyasachi|date=2002|publisher=Orient BlackSwan|isbn=9788125021926|page=40|language=en}}&lt;/ref&gt;
* యశ్వంత్ రావు హోల్కర్ (1797-1811), ఇండోర్ సంస్థానపు రాజు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/cover-story/theyd-like-you-to-caste-your-vote/articleshow/31976070.cms|title=They'd like you to caste your vote|last=Deshpande|first=Devidas|date=August 2019}}&lt;/ref&gt;
* అన్నా డాంగే, [[మహారాష్ట్ర]] ప్రభుత్వంలో మాజీ మంత్రి. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-former-bjp-minister-dange-joins-ncp-1055981|title=Former BJP minister Dange joins NCP|date=2006-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002124327/http://www.dnaindia.com/mumbai/report-former-bjp-minister-dange-joins-ncp-1055981|archive-date=2 October 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[అనిల్ అన్నా గోటే]], [[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] ప్రస్తుత సభ్యుడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mumbailive.com/en/politics/maharashtra-government-positive-on-dhangar-reservation-says-cm-uddhav-thackeray-56499|title=Government positive about the reservation of Dhangar community: Uddhav Thackeray|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114175808/https://www.mumbailive.com/en/politics/maharashtra-government-positive-on-dhangar-reservation-says-cm-uddhav-thackeray-56499|archive-date=14 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* చంద్రకాంత్ కవ్లేకర్, [[గోవా ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|గోవా ప్రస్తుత ఉప ముఖ్యమంత్రి]] . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=sEy697JXQCs|title=Dy CM Babu Kavlekar on appointment of Shri N. D. Agrawal (G.C.S) as Advisor for Dhangars community|last=Goa|first=HCN|date=August 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/goa-gets-4-new-ministers-in-cabinet-rejig-chandrakant-kavlekar-sworn-in-as-new-dy-cm-2228587.html|title=Goa Gets Four New Ministers in Cabinet Reshuffle, Chandrakant Kavlekar to Become New Deputy CM|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=July 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[దత్తాత్రే విఠోబా భర్నే]], మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో ప్రస్తుత రాష్ట్ర మంత్రి. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane-kokan-news/navi-mumbai/dhangar-community-numbers-one-to-five-in-the-assembly/articleshow/71858273.cms|title=Vidhansabhet Dhangar samajachi sankhya pachavarun ekvar|date=2019-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113024152/https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane-kokan-news/navi-mumbai/dhangar-community-numbers-one-to-five-in-the-assembly/articleshow/71858273.cms|archive-date=13 November 2020}}&lt;/ref&gt;
* మాజీ క్యాబినెట్ మంత్రి, సాంగోలా ప్రస్తుత ఎమ్మెల్యే అయిన [[గణపతిరావు దేశ్‌ముఖ్|గణపత్రావ్ దేశ్‌ముఖ్]], అత్యధిక కాలం పనిచేసిన ఎమ్మెల్యే (1962 నుండి ఇప్పటి వరకు) రికార్డును కలిగి ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/at-94-deshmukh-ready-for-11th-term/articleshow/44882071.cms|title=At 94, Deshmukh ready for 11th term|last=Mhaske|first=Pandurang|date=October 2014}}&lt;/ref&gt;
* [[గోపీచంద్ పదాల్కర్]], మహారాష్ట్ర నుండి ప్రస్తుత [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర లెజిస్లేట్ కౌన్సిల్]] సభ్యుడు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/bjp-poaches-dhangar-leader-to-take-on-ajit-pawar/article29560332.ece|title=BJP poaches Dhangar leader to take on Ajit Pawar|last=Alok Deshpande|date=2019-10-01|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20201113022937/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/bjp-poaches-dhangar-leader-to-take-on-ajit-pawar/article29560332.ece|archive-date=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;
* మహాదేవ్ జంకర్, రాష్ట్రీయ సమాజ్ పార్టీ వ్యవస్థాపకుడు, మాజీ క్యాబినెట్ మంత్రి, మహారాష్ట్ర శాసనసభ ప్రస్తుత సభ్యుడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 July 2016|title=Maharashtra Cabinet expansion: 11 ministers sworn in, Shiv Sena chief Uddhav Thackeray skips ceremony|url=https://www.indiatoday.in/india/story/maharshtra-cabinet-expansion-shiv-sena-uddhav-thackeray-skips-ceremony-327985-2016-07-08|access-date=2016-07-09}}&lt;/ref&gt;
* [[రామ్ షిండే]], మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో మాజీ మంత్రి. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/assembly-election-2019/man-found-dead-in-greater-noida-family-claims-he-was-mentally-unstable-880438.html|title=Pawar vs Ram Shinde, an eyeball to eyeball conflict|last=Mrityunjay Bose|date=2019-10-18|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20201113023320/https://www.deccanherald.com/assembly-election-2019/man-found-dead-in-greater-noida-family-claims-he-was-mentally-unstable-880438.html|archive-date=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;
* వికాస్ మహాత్మే, మహారాష్ట్ర [[రాజ్యసభ]] [[రాజ్యసభ సభ్యుడు|సభ్యుడు]] . నేత్ర వైద్యం, సామాజిక సేవకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/mahatme-raises-dhangar-reservation-demand-in-rajya-sabha/articleshow/65155847.cms|title=Dr Vikas Mahatme raises Dhangar reservation demand in Rajya Sabha - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-09-16}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

=== గ్రంథసూచి ===

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C|title=The castes and tribes of H.E.H. the Nizam's dominions|last=Hassan|first=Syed Siraj ul|publisher=Asian Educational Services|year=1989|isbn=978-81-206-0488-9|access-date=2011-07-25}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC|title=People of India: Maharashtra, Volume 2|last=Bhanu|first=B. V.|publisher=Popular Prakashan|year=2004|isbn=9788179911013|author-link2=Singh Kumar Suresh|via=Anthropological Survey of India}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/bk616/page/n345/mode/1up?q=dhangar|title=The Tribes and Castes of Bombay, Vol 1|last=Enthoven|first=R. E.|publisher=Asian Educational Services|year=1990|isbn=9788120606302|author-link=Reginald Edward Enthoven}}
* {{Cite book|url=http://ignca.gov.in/Asi_data/68789.pdf|title=The Shepherds of India|last=Shashi|first=Shyam Singh|publisher=Sundeep Prakashan, 1978|year=2011|asin=B003UD017Q|author-link=Shyam Singh Shashi}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jUeeAgAAQBAJ|title=Rise of a Folk God: Vitthal of Pandharpur South Asia Research|last=Dhere|first=Ramchandra|publisher=Oxford University Press, 2011|year=2011|isbn=9780199777648|author-link=Ramchandra Chintaman Dhere}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Otppyf6MbxgC&amp;pg=PA183|title=The World of Nomads|last=Shashi|first=Shyam Singh|publisher=Lotus Press|year=2006|isbn=978-81-8382-051-6|author-link=Shyam Singh Shashi|access-date=2011-11-15}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A6ZRShEIFwMC|title=The Indo-Aryans of Ancient South Asia Language, Material Culture and Ethnicity|last=Erdosy|first=George|publisher=Walter de Gruyter|year=1995|isbn=9783110144475}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5kMrsTj1NeYC&amp;pg=PA16|title=Caste, Conflict and Ideology|last=O'Hanlon|first=Rosalind|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-52308-0}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wZTLEEGmZfQC&amp;pg=PA205|title=The Politics of the Urban Poor in Early Twentieth-Century India|last=Gooptu|first=Nandini|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=978-0-521-44366-1}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/mythoflokamanya00rich|title=The Myth of the Lokamanya: Tilak and Mass Politics in Maharashtra|last=Cashman|first=Richard I.|publisher=University of California Press|year=1975|isbn=978-0-52002-407-6|page=[https://archive.org/details/mythoflokamanya00rich/page/11 11]|url-access=registration}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jmr9n7aoRR4C&amp;pg=PA83|title=This Fissured Land: An Ecological History of India|last=Guha|first=Ramachandra|publisher=University of CaliforniaPress|year=1993|isbn=0520082966|author-link=Ramachandra Guha|author-link2=Madhav Gadgil|access-date=2020-11-27}}
* {{Cite book|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/006782999|title=Caste in India: its Nature, Function and Origins, third edition|last=Hutton|first=John Henry|publisher=Oxford University Press|year=1961|author-link=John Henry Hutton}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=z9kbDQAAQBAJ&amp;pg=PA53|title=The Quotidian Revolution: Vernacularization, Religion, and the Premodern Public Sphere in India|last=Novetzke|first=Christian Lee|publisher=Columbia University Press|year=2016|isbn=978-0-231-54241-8|author-link=Christian Lee Novetzke}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OmBjoAFMfjoC|title=People of India: Maharashtra, Volume 1|last=Singh|first=Kumar Suresh|publisher=Popular Prakashan|year=2004|isbn=9788179911006|author-link=Kumar Suresh Singh|author-link2=Bhanu B. V.|via=Anthropological Survey of India}}
* {{Cite book|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/Chapter%20II.html|title=Maharashtra: Land and its people|last=Pathak|first=A. S.|publisher=Maharashtra State Gazetteer|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205223237/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/land_and_people/Chapter%20II.html|archive-date=2020-12-05|via=Government of Maharashtra}}
* {{Cite book|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/000029140|title=Pastoralists and Nomads in South Asia|last=Sontheimer|first=G.D.|publisher=O. Harrassowitz|year=1975|isbn=9783447015523|author-link2=Leshnik L.S.}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gu_cN0MhteMC|title=Gonds Of The Central Indian Highlands, Volume II|last=Mehta|first=B. M.|date=1984|publisher=Concept Publishing Company|isbn=9788170228509}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZihOAgAAQBAJ|title=A Dictionary of the Economic Products of India|last=Watt|first=George|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108068765|author-link=George Watt (botanist)}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YkR3Ke81LoMC|title=Socio-economic Archaeology of India|last=Dhavalikar|first=Madhukar|publisher=Archaeological Survey of India, 2014|year=2014|author-link=Madhukar Keshav Dhavalikar}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qJZp5tDuY-gC|title=India's Silent Revolution: The Rise of the Lower Castes in North India|last=Jaffrelot|first=Christophe|publisher=C. Hurst &amp; Co. Publishers|year=2003|isbn=978-1-85065-670-8|author-link=Christophe Jaffrelot}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GdBbBAAAQBAJ&amp;dq=holkar+khandoba&amp;pg=PT78|title=Southern India: A Guide to Monuments Sites &amp; Museums|last=Michell|first=George|publisher=Roli Books|year=2014|isbn=9788174369208}}
* {{Cite book|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/004172999|title=Celebration of life:Indian folk dances|last=Jiwan|first=Pani|publisher=Ministry of Information &amp; Broadcasting, Govt. of India|year=2000|isbn=8123007906|location=}}
* {{Citation|last=Eaton|first=Richard M|title=A social history of the Deccan, 1300–1761: eight Indian lives|url=https://books.google.com/books?id=DNNgdBWoYKoC|volume=8|issue=v. 1|year=2005|series=[[The New Cambridge History of India]]|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-25484-7}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BCXbAAAAMAAJ&amp;q=golla+gopala|title=Sociology of Animal Husbandry: Studies Made in Five Villages in Karanataka|last=Vignesha|first=M. S.|date=1993|publisher=Associated Publishing Company|isbn=978-81-85211-33-6}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7PDr-QF4YmYC&amp;q=Pandharinath+Vithoba&amp;pg=PA170|title=The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra|last=Zelliot|first=Eleanor|publisher=SUNY Press|year=1988|isbn=0-88706-662-3|author-link2=Berntsen, Maxine|access-date=2008-09-20}}
* {{Cite book|title=Alternative Krishnas: Regional and Vernacular Variations on a Hindu Deity|last=Novetzke|first=Christian Lee|publisher=SUNY Press|year=2005|isbn=0-7914-6415-6|chapter=A Family Affair: Krishna comes to Pandharpur and makes Himself at Home|author-link=Christian Lee Novetzke|author-link2=Guy L. Beck|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0SJ73GHSCF8C&amp;q=panduranga&amp;pg=PA132}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tZAiAAAAMAAJ|title=Social movements and social transformation: a study of two backward classes movements in India|last=Rao|first=M. S. A.|publisher=Macmillan|year=1979|isbn=9780333902554|location=Delhi|author-link=M. S. A. Rao}} [[iarchive:socialmovementss0000raom|Alt URL]]
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GSa5blriOYcC&amp;pg=PA47|title=Environment and Ethnicity in India, 1200-1991|last=Guha|first=Sumit|publisher=University of Cambridge|year=2006|isbn=978-0-521-02870-7}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rvaEQgAACAAJ|title=Pastoral Deities in Western India|last=Feldhaus|first=Anne|publisher=Oxford University Press|year=1989|isbn=9780195055009|editor-last=Sontheimer|editor-first=Gunther-Dietz|author-link=Anne Feldhaus}}

== మరింత చదవండి ==

* బావిస్కార్, బిఎస్, &quot;మహారాష్ట్రలో సహకార సంఘాలు, కులం: ఒక కేస్ స్టడీ&quot;. ''సోషియోలాజికల్ బులెటిన్'', XVIII:2:1969:148-166.
* చౌబే గణేష్, &quot;ది ధంగర్ సాంగ్స్&quot;, ''ఫోక్లోర్'', వాల్యూమ్. I No 4, కలకత్తా, 1958, pp.&amp;nbsp;22–25.
* మల్హోత్రా, కె., 1980ఎ, &quot;మహారాష్ట్రలోని నాలుగు ధంగర్ కులాల మధ్య అంతర్వివాహాలు. భారతదేశం&quot;. కొలీజియం ఆంత్రోపోలాజికమ్, 3.
* మల్హోత్రా, కె., 1980బి, &quot;మహారాష్ట్రలోని నాలుగు ధంగర్ కులాల మధ్య వైవాహిక దూరాలు&quot;, ''సౌత్ ఏషియన్ ఆంత్రోపాలజీ'', 1.
* మల్హోత్రా, కె., 1984, &quot;మహారాష్ట్రలోని ధంగర్ కుల సమూహంలో జనాభా నిర్మాణం&quot;, జె.ఆర్. లుకాక్స్ (సం.) రచించిన ' ''ది పీపుల్ ఆఫ్ సౌత్ ఆసియా'లో'' .
* ప్రసాద్ సత్యనారాయణ్. &quot;19వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో బీహార్ గిరిజనులలో ఆధునిక విద్య&quot;. ''మ్యాన్ ఇన్ ఇండియా'', LI:4:1971:365-393.
* సక్సేనా, RN, చించల్కర్, &quot;ధంగార్లు, గదరియాలు: భారతీయ తెగలు, కులాలలో అత్యంత వెనుకబడిన విభాగాలు&quot;. ''వన్యజాతి'', XXV:2: 1977:14–17.
* ప్రొఫెసర్ ప్రభు ఎన్ కోకనే, &quot;షెడ్యూల్డ్ కులాలు/తెగలు &amp; వెనుకబడిన తరగతుల సామాజిక-చట్టపరమైన గుర్తింపు&quot; (2007). నాందేడ్, మహారాష్ట్ర.

== బాహ్య లింకులు ==

* [https://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php ధంగర్ గోత్ర జాబితా] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241217160959/https://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |date=2024-12-17 }}
* ఐక్యరాజ్యసమితి ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థలో [http://www.fao.org/docrep/005/Y2647E/y2647e17.htm ప్రపంచవ్యాప్తంగా పశుపోషణ ప్రజలు]
{{Authority control}}
[[వర్గం:సామాజిక ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:కులాలు]]
[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>8ymkq59xrtuzpqvvw1d7phvu4od3iie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చెరుకాడ్ అవార్డు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503746</id>
    <revision>
      <id>4978056</id>
      <parentid>4971318</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15905" sha1="56pj4ge0lng7qgx4wh3b5icdidwpeu4" xml:space="preserve">'''చెరుకాడ్ అవార్డు''' అనేది మలయాళ సాహిత్య రచనలకు ఇచ్చే వార్షిక పురస్కారం. ఈ అవార్డును 1978లో [[కేరళ]] పెరింతల్మన్న చెరుకాడ్ స్మారక ట్రస్ట్ స్థాపించింది. దీనికి మలయాళ నాటక రచయిత, కవి, నవలా రచయిత, రాజకీయ కార్యకర్త చెరుకాడ్ గోవింద పిషరోడి పేరు పెట్టారు. ఈ పురస్కారంలో ₹25,000,  ప్రశంసాపత్రం ఉంటాయి.

== అవార్డు గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం.
!గ్రహీత
!పని(లు)
!మూ
|-
|1978
|కె. ఎస్. నంబూదిరి
|''పథనం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.outlookindia.com/newswire/story/k-s-namboodiri-passes-away/603389 &quot;K S Namboodiri passes away&quot;] {{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]''. 27 August 2008. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1979
|ఎ. పి. కలైక్కాడు
|''సంక్రాంతి''
|
|-
|1980
|కె. ఎమ్. రాఘవ వారియర్
|''ఉషా సంధ్య''
|
|-
|1981
|ఎ. ఎస్. దేవదాస్
|''మార్క్సిస్ట్ విమర్శనం''
|
|-
|1982
|కె. తయత్
|''కథా ఉరంగున్నా వజికలిలుడే''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/kerala/local-news/kannur/--611027 &quot;തായാട്ടിന്റെ ഓർമക്ക് ഒമ്പതാണ്ട്&quot;]. ''[[Madhyamam]]'' (in [[Malayalam]]). 4 December 2020. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1983
|సి. వి. శ్రీరామన్
|''వాస్తుహార''
|
|-
|1984
|పి. ఎమ్. తాజ్
|''కుడుక్క అథవ విశక్కుణ్ణవంతె వేదాంతం''
|
|-
|1985
|ఎన్. ఎన్. కక్కాడ్
|''కవిత''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/books/features/nn-kakkad-birth-anniversary-1.4904504 &quot;എന്‍.എന്‍ കക്കാട്; സഫലമായ കാവ്യജീവിതം&quot;]. ''[[Mathrubhumi]]'' (in [[Malayalam]]). 14 July 2020. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1986
|ఎం. కె. గంగాధరన్
|''కూడువిట్టవర్ కూటం తెట్టియవర్''
|
|-
|1987
|అశోకన్ చారువిల్
|''సూర్యకాంతికలూడె నగరం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.chinthapublishers.com/ml/author/ashokan-charuvil-736 &quot;അശോകന്‍ ചരുവില്‍&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413080633/https://www.chinthapublishers.com/ml/author/ashokan-charuvil-736 |date=2021-04-13 }} (in [[Malayalam]]). Chintha Publishers. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1988
|కె. కె. కృష్ణకుమార్
|''శాస్త్రం జీవితం''
|
|-
|1989
|ఎన్. ప్రభాకరన్
|''పులిజన్మం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.dcbooks.com/n-prabahakaran-theeyoor-rekhakal-author-in-focuz.html &quot;കാണാതാകുന്നവരുടെയും ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നവരുടെയും ഗ്രാമമായ തീയൂരിന്റെ ചരിത്രം&quot;]. [[DC Books]] (in [[Malayalam]]). 16 December 2020. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1990
|కె. సి. ఉమేష్ బాబు
|''కవితకల్''
|
|-
|1991
|పి. వి. కె. పనాయల్
|''తలమురకలుడే భరమ్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.chinthapublishers.com/ml/author/p-v-k-panayal-546 &quot;പി വി കെ പനയാല്‍&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918065301/https://www.chinthapublishers.com/ml/author/p-v-k-panayal-546 |date=2021-09-18 }} (in [[Malayalam]]). Chintha Publishers. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1992
|వైశాఖన్
|''నూల్పలం కడక్కున్నావర్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/books/features/vaishakhan-malayalam-news-1.1256955 &quot;സാഹിത്യത്തിലെ സാധാരണക്കാരന്‍&quot;]. ''[[Mathrubhumi]]'' (in [[Malayalam]]). 5 August 2016. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1993
|ఎం. విజయన్
|''కుట్టపూ''
|
|-
|1994
|సతీష్ కె. సతీష్
|''కరుతా పక్షియుడే పట్టు''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;Haris M. V. (17 January 2021). [https://www.malayalamnewsdaily.com/node/398501/sunday-plus &quot;അരങ്ങിലെ അഗ്നിജ്വാല&quot;]. ''Malayalam News'' (in [[Malayalam]]). Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1995
|పి. పి. రామచంద్రన్
|''మిట్టాయితరువు''
|
|-
|1996
|టి. వి. కొచ్చుబావ
|''వృద్ధసాదనం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;Williams George (26 November 2003). [https://www.khaleejtimes.com/nation/general/malayalam-novelist-remembered &quot;Malayalam novelist remembered&quot;]. ''[[Khaleej Times]]''. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1997
|ప్రభాకరన్ పజ్హస్సీ
|''మేజిక్ మ్యాన్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/16662 &quot;ഡോ.പ്രഭാകരന്‍ പഴശ്ശി സാസ്‌കാരിക ഉന്നതസമിതി സെക്രട്ടറി&quot;]. Information and Public Relations Department, [[Government of Kerala]] (in [[Malayalam]]). 6 July 2018. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|1998
|ఎన్. శశిధరన్. పి. రాజగోపాల్
|''కేలు''
|
|-
|1999
|ఎస్. రమేశన్
|''కరుతా కురిపుకల్''
|
|-
|2000
|[[సారా జోసెఫ్]]
|''ఆలహాయుడే పెన్మక్కల్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://malayalam.oneindia.com/culture/2000/20001021sara.html &quot;ചെറുകാട് അവാര്‍ഡ് സാറാജോസഫിന്&quot;]. ''[[Oneindia]]'' (in [[Malayalam]]). 2 October 2000. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2001
|సంతోష్ ఎచ్చిక్కానం
|''ఒట్టావతిల్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://janayugomonline.com/santhosh-echikanam-for-padma-prabhas/ &quot;പത്മപ്രഭാപുരസ്കാരം സന്തോഷ് ഏച്ചിക്കാനത്തിന്&quot;]{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[Janayugom]]'' (in [[Malayalam]]). 28 December 2019. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2002
|ఎం. ఎస్. కుమార్
|''అనీషా''
|
|-
|2003
|కె. సి. శ్రీజా
|''ఒరోరో కలతిలం''
|
|-
|2004
|[[అంబికాసుతన్ మాంగడ్|అంబికాసుథన్ మంగద్]]
|''మరక్కప్పిలే తేయాంగల్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.chinthapublishers.com/ml/node/15 &quot;അംബികാസുതൻ മങ്ങാട്&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201213085437/https://www.chinthapublishers.com/ml/node/15|date=2020-12-13}} (in [[మలయాళం|Malayalam]]). Chintha Publishers. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2005
|మానంబూర్ రాజన్ బాబు
|''కవితాయుడే పేట్టకం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/cherukad-award-presented/article27501271.ece &quot;Cherukad Award presented&quot;]. ''[[The Hindu]]''. 30 October 2005. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|టి. పి. వేణుగోపాలన్
|''అనూనాసికం''
|
|-
|2007
|[[పి.కె.వారియర్|పి. కె. వారియర్]]
|''స్మృతిపర్వం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://malayalam.webdunia.com/retro-2007/2007-%E0%B4%B2%E0%B5%86-%E0%B4%9A%E0%B4%BF%E0%B4%B2-%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF-%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%A1%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E2%80%8D-107122600072_1.htm &quot;2007 ലെ ചില സാഹിത്യ അവാര്‍ഡുകള്‍&quot;]. ''Webdunia Malayalam'' (in [[Malayalam]]). 26 December 2007. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|డాక్టర్ కె. శ్రీకుమార్
|''ఓజీవుకలం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.chinthapublishers.com/ml/author/dr-k-sreekumar-262 &quot;ഡോ. കെ ശ്രീകുമാര്‍&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815162052/https://www.chinthapublishers.com/ml/author/dr-k-sreekumar-262 |date=2020-08-15 }} (in [[Malayalam]]). Chintha Publishers. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|పి. గంగాధరన్
|మొత్తం సహకారం
|
|-
|2010
|[[ఖదీజా ముంతాజ్]]
|''బార్సా''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.chinthapublishers.com/ml/author/dr-khadija-mumthas-911 &quot;ഡോ. ഖദീജ മുംതാസ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210724080231/https://www.chinthapublishers.com/ml/author/dr-khadija-mumthas-911 |date=2021-07-24 }} (in [[Malayalam]]). Chintha Publishers. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|[[ఎన్. కె. దేశం]]
|''ముద్ర''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-30-10-2016/599391 &quot;80ന്റെ നിറവില്‍ എന്‍ കെ ദേശം&quot;]. ''[[Deshabhimani]]'' (in [[Malayalam]]). 30 October 2016. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|[[సుస్మేష్ చంద్రోత్|సుష్మష్ చంద్రోత్]]
|''బార్ కోడ్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://sites.google.com/site/saarthakammasika/sanskkarikam/cerukatavadsusmescantreattin &quot;ചെറുകാട് അവാർഡ് സുസ്മേഷ് ചന്ത്രോത്തിന്‌&quot;]. ''Saarthakam'' (in [[Malayalam]]). 2 November 2012. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|[[కేపీఏసీ ల‌లిత|కె. పి. ఎ. సి. లలిత]]
|''కథా తుదారుమ్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/books/general-news/369850 &quot;ചെറുകാട് അവാര്‍ഡ് കെപിഎസി ലളിതക്ക്&quot;]. ''[[Deshabhimani]]'' (in [[Malayalam]]). 25 October 2013. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|యు. కె. కుమారన్
|''తక్షకున్ను స్వరూపం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://english.mathrubhumi.com/books/books-news/cherukad-award-for-u-k-kumaran-1.9659 &quot;Cherukad award for U K Kumaran&quot;]. ''[[Mathrubhumi]]''. 20 October 2014. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|సి. వాసుదేవన్
|మొత్తం సహకారం
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/news/kerala/latest-news/518346 &quot;ചെറുകാട് അവാര്‍ഡ് സി വാസുദേവന് ഇന്ന് സമര്‍പ്പിക്കും&quot;]. ''[[Deshabhimani]]'' (in [[Malayalam]]). 21 November 2015. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|కరివెల్లూరు మురళి
|''ఈ భూమి అరుదేత్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.eastcoastdaily.com/literature/879 &quot;ചെറുകാട് പുരസ്കാരം ഈ വര്‍ഷം നാടകത്തിന്&quot;]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''East Coast Daily'' (in [[Malayalam]]). 28 October 2016. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|ప్రొఫెసర్ కె. పి. శంకరన్
|మొత్తం సహకారం
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-24-10-2017/680491 &quot;ചെറുകാട് അവാര്‍ഡ് പ്രൊഫ. കെ പി ശങ്കരന്&quot;]. ''[[Deshabhimani]]'' (in [[Malayalam]]). 24 October 2017. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|ఓ. పి. సురేష్
|''తాజ్ మహల్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/cherukad-award-for-op-suresh/article25244454.ece &quot;Cherukad Award for O.P. Suresh&quot;]. ''[[The Hindu]]''. 17 October 2018. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|ఎం. కె. మనోహరన్
|''అలక్కూకల్లుకలుడే ప్రాణాయామం''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/article-1.4188408 &quot;ചെറുകാട് അവാർഡ് എം.കെ. മനോഹരന്&quot;]{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[Mathrubhumi]]'' (in [[Malayalam]]). 12 October 2019. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|ఎం. పి. పరమేశ్వరన్
|''కాలహరానమిల్లత స్వప్నంగల్''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/news/kerala/cherukadu-award-dr-m-p-parameswaran/901090 &quot;ചെറുകാട് അവാർഡ് ഡോ. എം പി പരമേശ്വരന്&quot;]. ''[[Deshabhimani]]'' (in [[Malayalam]]). 17 October 2018. Retrieved 28 February 2021.&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|షీలా టామీ
|''వల్లీ''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.gulf-times.com/story/702894/doha-based-author-wins-kerala-award &quot;Doha-based author wins Kerala award&quot;]. ''Gulf Times''. 23 October 2021. Retrieved 22 January 2023.&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|సురేష్ బాబు శ్రీస్త
|{{Emdash}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.madhyamam.com/culture/literature/suresh-babu-sreestha-won-the-cherukad-award-1084090 &quot;ചെറുകാട് പുരസ്കാരം സുരേഷ് ബാബു ശ്രീസ്ഥക്ക്&quot;]. ''[[Madhyamam]]'' (in [[Malayalam]]). 13 October 2022. Retrieved 22 January 2023.&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|వినోద్ కృష్ణ
|''9 మిమీ బెరెట్టా''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.dcbooks.com/cherukad-award-to-vinod-krishna.html &quot;ചെറുകാട് അവാർഡ് വിനോദ് കൃഷ്ണയ്ക്ക്&quot;]. [[DC Books]] (in [[Malayalam]]). 14 October 2023. Retrieved 2 February 2024.&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|[[ఇంద్రన్స్]]
|''ఇంద్రధనుస్సు''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;[https://www.deshabhimani.com/news/kerala/cherukad-award-indrans/1142775 &quot;കണ്ണീർക്കണങ്ങളിൽ മഴവില്ല് വിരിയിയ്ക്കുന്ന ഇന്ദ്രജാലം; ചെറുകാട് പുരസ്‌കാരം  ഇന്ദ്രൻസിന്റെ ഇന്ദ്രധനുസിന്‌&quot;]. ''[[Deshabhimani]]'' (in [[Malayalam]]). 11 October 2024. Retrieved 7 November 2024.&lt;/ref&gt;
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:పురస్కారాలు]]</text>
      <sha1>56pj4ge0lng7qgx4wh3b5icdidwpeu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సీపీసీ సినీ అవార్డులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503761</id>
    <revision>
      <id>4978065</id>
      <parentid>4932303</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33661" sha1="meg74ux5jecjdp5gerglr473e8pxjjx" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name        = సిపిసి సినీ అవార్డ్స్
| image       = CPC Memento.jpg
| awarded_for = మలయాళ సినిమాలో సినిమా విజయాలలో శ్రేష్ఠత
| presenter   = సినిమా పారాడిసో క్లబ్
| country     = [[భారతదేశం]]
| year = {{Start date and age|df=yes|2016|3|09}}
| website        =
}}
'''సిపిసి సినీ అవార్డ్స్''' అనేది మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమలో సినిమాలకు వార్షిక అవార్డుల వేడుక, దీనిని క్రౌడ్-సోర్స్ చేసి, సినిమా పారడిసో క్లబ్ అనే [[ఫేస్‌బుక్|ఫేస్బుక్]] గ్రూప్ హోస్ట్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-love-called-cinema/article24838090.ece|title=A love called cinema|work=The Hindu|access-date=2 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.asianetnews.com/entertainment/cinema-paradiso-club-website|title=ലോകസിനിമകള്‍ ഇനി ഒരു ക്ലിക്ക് അകലെ; സിനിമാ പാരഡിസോ ക്ലബ് വെബ്‌സൈറ്റ്|access-date=19 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/cinema-paradiso-club-fb-group-awards|title=സിനിമയുടെ പേരില്‍, സിനിമയ്ക്ക് വേണ്ടി|work=IE Malayalam|access-date=1 February 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2024/Sep/05/cin-e-charcha|title=Cin-e-Charcha TNIE takes a look at online cinephile communities that are flourishing in Kerala|work=TNIE|access-date=5 September 2024}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
'''సిపిసి''' అని కూడా పిలువబడే సినిమా పారడిసో క్లబ్ 2010 సంవత్సరంలో భారతదేశంలోని [[కేరళ]] సినీప్రియుల బృందంచే స్థాపించబడింది.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమలో 2015లో విడుదలైన చిత్రాలకు 2016లో మొదటి క్రౌడ్-సోర్స్డ్ సిపిసి సినీ అవార్డులను ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.filmibeat.com/news/cinema-paradiso-club-announced-film-award-2015/articlecontent-pf33732-027501.html|title=സിനിമാ പാരഡീസോ ക്ലബ്ബിന്റെ പുരസ്‌കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചു; മികച്ച ചിത്രം പ്രേമം|access-date=8 September 2017|language=ml}}&lt;/ref&gt; ఫేస్‌బుక్ గ్రూప్ సభ్యులు, జ్యూరీ ఓట్ల కలయిక ద్వారా విజేతలను నిర్ణయించారు. సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2017 పోలింగ్ వ్యవస్థలో మార్పును కలిగి ఉంది, ఆ పోల్ ప్రజలకు తెరిచి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mangalam.com/news/detail/182358-latest-news-vote-to-cinema-paradiso-club-for-filim-awards.html|title=വോട്ട് ചെയ്യാം സിനിമാ പാരഡീസോ സിനിമാ പുരസ്‌കാരങ്ങള്‍ക്ക്|work=Mangalam|access-date=19 January 2018}}&lt;/ref&gt; 2017 విజేతలను ప్రకటించి, 27 జనవరి 2018న ప్రజలకు ప్రకటించారు సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2018 విజేతలను 28 జనవరి 2019న ప్రకటించారు, 17 ఫిబ్రవరి 2019న [[కొచ్చి]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఐఎంఏ హౌస్‌లోజరిగిన కార్యక్రమంలో పంపిణీ చేశారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.asianetnews.com/entertainment/cpc-awards-2017-parvathy-fahad-best-actors|title=സിപിസി അവാർഡുകള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു; തൊണ്ടിമുതലും ദൃക്‌സാക്ഷിയും മികച്ച ചിത്രം|work=Asianet News|access-date=28 January 2018|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.iemalayalam.com/entertainment/cinema-paradiso-club-awards/|title=സിനിമാ പാരഡീസൊ ക്ലബ്ബ് അവാര്‍ഡുകള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു|work=IE Malayalam|access-date=28 January 2018|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2018/cpc-cine-awards-2017-fahadh-faasil-parvathy/articlecontent-pf238527-271309.html|title=CPC Cine Awards 2017: Fahadh Faasil &amp; Parvathy Bag Top Honours|work=Filmibeat|access-date=30 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/cinema-paradiso-club-cpc-cine-awards-2018-aishwarya-lekshmi-joju-george|title=വികാര നിര്‍ഭരരായി ഐശ്വര്യയും ജോജുവും; സിപിസി അവാര്‍ഡുകള്‍ വിതരണം ചെയ്തു|work=IE Malayalam|access-date=19 February 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/cinema-paradiso-club-award-2018-joju-george-aishwarya-lekshmi-ee-ma-yau-sudani-from-nigeria-lijo--1.3578153|title=എന്നെക്കുറിച്ച് നിങ്ങള്‍ പറഞ്ഞ വാക്കുകള്‍ കേട്ടപ്പോള്‍ കരച്ചില്‍ വന്നു- ജോജു|work=Mathrubhumi|access-date=19 February 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.doolnews.com/joju-george-gets-emotional-recieving-cpc-awards-at-kochi-320.html|title=25 വര്‍ഷമായി സിനിമക്ക് പുറകേ, തനിക്ക് പുരസ്‌കാരം വാങ്ങാമെങ്കില്‍ എല്ലാ സിനിമാ മോഹികള്‍ക്കും കഴിയും: സി.പി.സി അവാര്‍ഡ് വേദിയില്‍ വികാരാധീനനായി ജോജു|work=Dool News|access-date=19 February 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt; 

== అవార్డుల వేడుకలు ==
సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2015కు అధికారిక వేడుక జరగలేదు. 2016 అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 19 ఫిబ్రవరి 2017న కొచ్చిలోని కొచ్చిన్ ప్యాలెస్ హోటల్‌లో జరిగింది. ఇది ప్రజల భాగస్వామ్యంతో జరిగిన కార్యక్రమం కావడంతో, ప్రారంభంలో దీనికి మీడియా పెద్దగా దృష్టి సారించలేదు. వినాయకన్ , రాజీషా విజయన్ , ఇంద్రన్స్ , మణికందన్ ఆర్ ఆచారి , దిలీష్ పోతన్ , శ్యామ్ పుష్కరన్ వంటి అవార్డు గ్రహీతల స్పందనలు వార్తల్లోకి రావడంతో, ఈ అవార్డులకు కొంత మీడియా దృష్టి లభించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/27/and-the-award-goes-tomerit-1575487--1.html|title=And, The award goes to....merit|work=The New Indian Express|access-date=4 August 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822181145/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/27/and-the-award-goes-tomerit-1575487--1.html|archive-date=22 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|last=MediaoneTV Live|title=Cinema Paradiso Club cine awards 2016; Vinayakan grabs best actor award|date=20 February 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=plJOpyx4UK0,|access-date=4 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cpc-cine-awards-vinayakan-rajisha-dilesh-pothen-indrans.html|title=CPC cine awards: when Vinayakan jumped in joy after winning best actor {{!}} Video|work=OnManorama|access-date=4 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/cinema-paradiso-club-cpc-cine-awards-2016-vinayakan-rajisha-vijayan-sai-pallavi-dileesh-715542|title=Cinema Paradiso Club (CPC) cine awards 2016: Vinayakan, Rajisha Vijayan, Sai Pallavi, Dileesh Pothan in winners' list|access-date=19 January 2017}}&lt;/ref&gt; సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2017 అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 18 ఫిబ్రవరి 2018న కొచ్చిలోని ఐఎంఏ హౌస్‌లో జరిగింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/19/fahadh-parvathy-best-actors-at-cpc-awards-kg-george-honored.html|title=Fahadh, Parvathy best actors at CPC Awards, KG George honored|work=Manorama Online|access-date=19 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html|title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels|work=The New Indian Express|access-date=19 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.kairalinewsonline.com/2018/02/19/162287.html|title=ഈ അവാര്‍ഡ് എല്ലാവരും കാണുന്ന രീതിയില്‍ വയ്ക്കുമെന്ന് ഫഹദ്; താരനിശാ അവാര്‍ഡുകളെ പൊളിച്ചെഴുതി സിപിസി|work=Kairali News Online|access-date=20 February 2018|language=ml|archive-date=20 ఫిబ్రవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220152551/http://www.kairalinewsonline.com/2018/02/19/162287.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.reporterlive.com/2018/02/19/474269.html|title=സിനിമാ പാരഡീസോ അവാര്‍ഡുകള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു: മികച്ച നടന്‍ ഫഹദ്, നടി പാര്‍വതി|work=Reporter Live|access-date=20 February 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220152120/http://www.reporterlive.com/2018/02/19/474269.html|archive-date=20 February 2018|language=ml}}&lt;/ref&gt; ఈ కార్యక్రమానికి ప్రధాన ఆకర్షణ ప్రముఖ చిత్రనిర్మాత కె.జి. జార్జ్‌ను సత్కరించడం. చిత్రనిర్మాతలు సత్యన్ అంతికాడ్ , సిబి మలయిల్, కమల్ ఆయనకు 'పొన్నాడ' (శాలువా) కప్పారు.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; అలాగే, కేజీ జార్జ్ జీవితం, వృత్తి ఆధారంగా రూపొందించిన '8 ½ ఇంటర్‌కట్స్ – లైఫ్ అండ్ ఫిల్మ్స్ ఆఫ్ కేజీ జార్జ్' అనే డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని ఈ కార్యక్రమంలో ప్రదర్శించారు.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; సీపీసీ సినీ అవార్డ్స్ 2018 అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 17 ఫిబ్రవరి 2019న కొచ్చిలోని ఐఎంఏ హౌస్‌లో జరిగింది.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; ఈ కార్యక్రమంలో, సీనియర్ స్టంట్ మాస్టర్ త్యాగరాజన్‌ను ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారంతో సత్కరించారు. నటుడు జోజు జార్జ్, స్క్రిప్ట్‌రైటర్ పీఎఫ్ మాథ్యూస్ ఆయనకు 'పొన్నాడ' (శాలువా) కప్పారు.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; సీపీసీ సినీ అవార్డ్స్ 2019 అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 16 ఫిబ్రవరి 2020న కొచ్చిలోని ఐఎంఏ హౌస్‌లో జరిగింది . ఈ కార్యక్రమంలో, ఉదయ స్టూడియోస్ , మెర్రీల్యాండ్ స్టూడియోస్ అనే రెండు చిత్ర నిర్మాణ సంస్థలకు ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారంతో సత్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/kunchacko-boban-emotional-speech-at-cpc-awards-344370/|title=Kunchacko boban emotional speech at cpc awards|work=IE Malayalam|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== విజేతలు ==

=== సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2024 (ఆరవ ఎడిషన్) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
!అవార్డు
!గ్రహీత&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thecue.in/videos/entertainment/film-events/cpc-cine-awards-2024-announced|title=ഉർവശി മികച്ച നടി, ആസിഫ് നടൻ ; സിനിമാ പാരഡൈസോ ക്ലബ്ബ് ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു|work=The Cue|language=ml}}&lt;/ref&gt;
!సినిమా 
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|ఎస్. శశికళ, చక్రవర్తి రామచంద్ర, జోబి జార్జ్ తడతిల్
|[[భ్రమయుగం|బ్రహ్మయుగం]],  కిష్కింధ కాండమ్
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|[[చిదంబరం ఎస్. పొదువల్|చిదంబరం ఎస్. పొడువల్]]
|[[మంజుమ్మెల్ బాయ్స్]]
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే
|బహుల్ రమేష్
|కిష్కింధ కాండమ్
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు
|[[ఆసిఫ్ అలీ (నటుడు)|ఆసిఫ్ అలీ]]
|కిష్కింధ కాండమ్
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|[[ఊర్వశి (నటి)|ఊర్వశి]]
|[[ఉల్లోజుక్కు]]
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటుడు
|[[సాజిన్ గోపు]]
|అవేశం
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటి
|[[అఖిల భార్గవన్]]
|[[ప్రేమలు]]
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|మధు నీలకందన్
|[[మలైకోటై వాలిబన్|మలైకోట్టై వాలిబన్]]
|-
|ఉత్తమ ఒరిజినల్ సాంగ్
|అంగు వాన కొనిలు (ధిబు నినాన్ థామస్, మను మంజిత్, [[వైకోమ్ విజయలక్ష్మి]])
|[[ఎఆర్‌ఎం|అజయంతే రండం మోషన్]]
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య సంగీతం
|సుషిన్ శ్యామ్
|[[మంజుమ్మెల్ బాయ్స్]], అవేశం
|-
|ఉత్తమ ఎడిటర్
|[[వివేక్ హర్షన్]]
|[[మంజుమ్మెల్ బాయ్స్]], అవేశం
|-
|ఉత్తమ నిర్మాణ రూపకల్పన
|అజయన్ చాలిస్సేరి
|[[మంజుమ్మెల్ బాయ్స్]]
|-
|ఉత్తమ సౌండ్ డిజైన్
|జయదేవన్ చక్కడత్
|[[భ్రమయుగం|బ్రహ్మయుగం]]
|-
|ఉత్తమ కాస్ట్యూమ్ డిజైన్
|మషర్ హమ్సా
|అవేశం
|-
|ఉత్తమ వెబ్ సిరీస్
|[[1000 బేబీస్]]
|షాజీ నాదేసన్, [[ఆర్య(నటుడు)|ఆర్య]]
|-
|ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారం
|[[శ్రీనివాసన్ (సినిమా దర్శకుడు)|శ్రీనివాసన్]]
|
|}

=== సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2019 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
!అవార్డు
!గ్రహీత (s)
!సినిమా (s)
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|[[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]], [[నజ్రియా నజీమ్]], దిలీష్ పోథన్, శ్యామ్ పుష్కరన్
|కుంబళంగి నైట్స్
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|[[ఆషిక్ అబు|ఆషిక్ అబూ]]
|వైరస్
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే
|శ్యామ్ పుష్కరన్
|కుంబళంగి నైట్స్
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు
|[[సూరజ్ వెంజరమూడు|సూరజ్ వెంజరమూడ్]]
|ఆండ్రాయిడ్ కుంజప్పన్ వెర్షన్ 5.25, విక్రుతి, డ్రైవింగ్ లైసెన్స్, ఫైనల్స్
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|[[అన్నా బెన్]]
|[[హెలెన్]]
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటుడు
|[[రోషన్ మాథ్యూ]]
|మూథన్
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటి
|[[గ్రేస్ ఆంటోనీ]]
|కుంబళంగి నైట్స్
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|గిరీష్ గంగాధరన్
|[[జల్లికట్టు]]
|-
|ఉత్తమ ఒరిజినల్ సాంగ్
|చేరతుకల్ (సుషిన్ శ్యామ్, అన్వర్ అలీ, [[సితార(గాయిని)|సితార కృష్ణకుమార్]])
|కుంబళంగి నైట్స్
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య సంగీతం
|సుషిన్ శ్యామ్
|కుంభలంగి నైట్స్, వైరస్
|-
|ఉత్తమ ఎడిటర్
|సైజు శ్రీధరన్
|కుంభలంగి నైట్స్, వైరస్
|-
|ఉత్తమ నిర్మాణ రూపకల్పన
|జ్యోతిష్ శంకర్
|కుంభలంగి నైట్స్, వైరస్
|-
|ఉత్తమ సౌండ్ డిజైన్
|రంగనాథ్ రవీ
|[[జల్లికట్టు]]
|-
|ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారం
|ఉదయ స్టూడియోస్, మెర్రీలాండ్ స్టూడియోస్
|
|}
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/director-bhadran-on-syam-pushkaran-cinema-paradiso-club-cpc-cine-award-winners-344218/|title=Director bhadran on syam pushkaran cinema paradiso club cpc cine award winners|work=IE Malayalam|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thecue.in/film-talks/2020/02/16/director-bhadran-speaks-about-mohanlal-and-spadikam/|title='ആ മോഹന്‍ലാലിന് എന്ത് പറ്റിയെന്ന് തോന്നാറുണ്ട്', ആട് തോമ ഈ വര്‍ഷം സ്‌ക്രീനിലെത്തുമെന്ന് ഭദ്രന്‍|work=The Cue|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2020/cpc-cine-awards-2019-virus-and-kumabalangi-nights-bag-the-top-honours-294457.html|title=CPC Cine Awards 2019: Virus And Kumabalangi Nights Bag Top Honours|work=FilmiBeat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/cinema-paradiso-club-announces-winners-of-cpc-cine-awards-2019/articleshow/73762200.cms|title=സുരാജ് മികച്ച നടന്‍, അന്ന ബെന്‍ മികച്ച നടി, മികച്ച ചിത്രമായി കുമ്പളങ്ങി നെെറ്റ്സ്; സിപിസി സിനി അവാര്‍ഡുകള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു|work=Samayam|language=ml}}&lt;/ref&gt;

=== సీపీసీ సినీ అవార్డ్స్ 2018 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
!అవార్డు
!గ్రహీత (s)
!సినిమా (s)
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు
|[[జోజు జార్జ్]]
|''జోసెఫ్''
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|[[ఐశ్వర్య లక్ష్మి]]
|''వరత్''
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|లిజో జోస్ పెల్లిస్సెరీ
|''ఈ. మా. యూ.''
|-
|ఉత్తమ ఒరిజినల్ సాంగ్
|రణమ్ టైటిల్ ట్రాక్
|''రణమ్''
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య సంగీతం
|ప్రశాంత్ పిళ్ళై
|''ఈ. మా. యూ.''
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|షైజు ఖలీద్
|''ఈ. మా. యూ. నైజీరియాకు చెందిన యావ్, సుడానీ ఫ్రమ్ నైజీరియా  ''
|-
|ఉత్తమ ఎడిటర్
|నౌఫాల్ అబ్దుల్లా
|''సుడానీ ఫ్రమ్ నైజీరియా  ''
|-
|ఉత్తమ సౌండ్ డిజైన్
|రంగనాథ్ రవీ
|''ఈ. మా. యూ.''
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటుడు
|[[వినాయకన్]]
|''ఈ. మా. యూ.''
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటి
|సావిత్రి శ్రీధరన్, పాలీ విల్సన్
|సుడాని నైజీరియా నుండి, ''ఈ. మా. యూ.''
|-
|ఉత్తమ రచయిత
|జకారియా మహ్మద్, ముహ్సిన్ పరారి
|''సుడానీ ఫ్రమ్ నైజీరియా  ''
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|సమీర్ తాహిర్, షైజు ఖలీద్
|''సుడానీ ఫ్రమ్ నైజీరియా  ''
|-
|ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారం
|బి త్యాగరాజన్
|{{Emdash}}
|}
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.madhyamam.com/movies/movies-news/movie-news-others/cpc-cine-award-sudani-nigeria-won-best-fim-movie-news/589075|title=സി.പി.സി അവാർഡ്: സുഡാനി ഫ്രം നൈജീരിയ മികച്ച ചിത്രം; ജോജു നടൻ|work=Madhyamam|access-date=29 January 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment/cpc-awards-2018-joju-and-aiswarya-lakshmi-best-actors-pm1t63|title=ജോസഫിലൂടെ ജോജു, വരത്തനിലൂടെ ഐശ്വര്യ; സിപിസി അവാര്‍ഡുകള്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചു|work=Asianew News|access-date=29 January 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2019/cpc-cine-awards-2018-joju-george-aishwarya-lakshmi-lijo-jose-pellissery-complete-list-of-winners-282097.html|title=CPC Cine Awards 2018: Joju George, Aishwarya Lekshmi &amp; Lijo Jose Pellissery Win Top Honours!|work=FilmiBeat|access-date=19 February 2019}}&lt;/ref&gt;

=== సీపీసీ సినీ అవార్డ్స్ 2017 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
!అవార్డు
!గ్రహీత (s)
!సినిమా (s)
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు
|[[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]]
|''[[దొంగాట (2022 సినిమా)|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం]]''
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|[[పార్వతి(నటి)|పార్వతి తిరువోత్తు]]
|''టేక్ ఆఫ్'' 
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|లిజో జోస్ పెల్లిస్సెరీ
|''అంగమాలి డైరీస్''
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
|రెక్స్ విజయన్
|''పరవ, మాయానది''
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|[[రాజీవ్ రవి]], గిరీష్ గంగాధరన్
|''[[దొంగాట (2022 సినిమా)|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం]], అంగమాలి డైరీస్''
|-
|ఉత్తమ ఎడిటర్
|కిరణ్ దాస్
|''[[దొంగాట (2022 సినిమా)|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం]]''
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటుడు
|[[అలెన్సియర్ లే లోపెజ్]]
|''[[దొంగాట (2022 సినిమా)|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం]]''
|-
|క్యారెక్టర్ రోల్ లో ఉత్తమ నటి
|కృష్ణ పద్మకుమార్
|''రక్షధికారి బైజు ఒప్పు''
|-
|ఉత్తమ రచయిత
|సజీవ్ పజూర్, శ్యామ్ పుష్కరన్
|''[[దొంగాట (2022 సినిమా)|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం]]''
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|సందీప్ సేనన్, అనీష్ ఎం థామస్
|''[[దొంగాట (2022 సినిమా)|తొండిముతలుం దృక్సాక్షియుం]]''
|-
|ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారం
|[[కె‌.జి జార్జ్|కె. జి. జార్జ్]]
|{{Emdash}}
|}
&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.madhyamam.com/movies/movies-news/malayalam/cpc-2017-award-fahad-faasil-movie-news/2018/feb/19/431347|title=അവാർഡുകളില്ലാത്ത വീട്ടിൽ സി.പി.സി പുരസ്കാരം എല്ലാവരും കാണുന്ന രീതിയിൽ വെക്കും -ഫഹദ്|access-date=20 February 2018|language=ml}}&lt;/ref&gt;

=== సీపీసీ సినీ అవార్డ్స్ 2016 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
!అవార్డు
!గ్రహీత&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016: Vinayakan, Sai Pallavi &amp; Rajisha win top honors|work=OnManorama|access-date=4 August 2017}}&lt;/ref&gt;
!సినిమా 
|-
|ఉత్తమ నటుడు
|[[వినాయకన్]]
|''కమ్మటిపాదం''
|-
|ఉత్తమ నటి
|[[రజిషా విజయన్]], [[సాయిపల్లవి|సాయి పల్లవి]]
|''అనురాగ కరిక్కిన్ వెల్లం, [[హేయ్ పిల్లగాడ|కాళి]]''
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
|[[దిలీష్ పోతన్]]
|''[[మహేషింటె ప్రతీకారం|మహేశింతే ప్రతీకారమ్]]''
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
|బిజిబాల్
|''[[మహేషింటె ప్రతీకారం|మహేశింతే ప్రతీకారమ్]]''
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|షైజు ఖలీద్
|''[[మహేషింటె ప్రతీకారం|మహేశింతే ప్రతీకారమ్]]''
|-
|ఉత్తమ సహాయ నటుడు
|మణికందన్ ఆచారి
|''కమ్మటిపాదం''
|-
|ఉత్తమ సహాయ నటి
|[[రోహిణి (నటి)|రోహిణి]]
|''యాక్షన్ హీరో బిజు, గుప్పి.''
|-
|ఉత్తమ రచయిత
|శ్యామ్ పుష్కరన్
|''[[మహేషింటె ప్రతీకారం|మహేశింతే ప్రతీకారమ్]]''
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|[[ఆషిక్ అబు|ఆషిక్ అబూ]]
|''[[మహేషింటె ప్రతీకారం|మహేశింతే ప్రతీకారమ్]]''
|-
|ప్రత్యేక గౌరవ పురస్కారం
|[[ఇంద్రన్స్]]
|{{Emdash}}
|}

=== సిపిసి సినీ అవార్డ్స్ 2015 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
!అవార్డు
!గ్రహీత 
!సినిమా 
|-
|ఉత్తమ నటుడు
|[[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్]]
|''ఎన్నూ నిన్టే మొయిదీన్''
|-
|ఉత్తమ నటి
|[[పార్వతి(నటి)|పార్వతి తిరువోత్తు]]
|''ఎన్నూ నిన్టే మొయిదీన్''
|-
|ఉత్తమ సినిమా సౌండ్ ట్రాక్
|[[రాజేష్ మురుగేశన్]]
|''ప్రేమమ్''
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|మధు నీలకందన్
|''[[రాణి పద్మిని (సినిమా)|రాణి పద్మిని]]''
|-
|ఉత్తమ నటుడు
|[[టోవినో థామస్|టొవినో థామస్]]
|''ఎన్నూ నిన్టే మొయిదీన్''
|-
|ఉత్తమ నటి
|[[జీనత్]]
|''అలీఫ్''
|-
|ఉత్తమ చిత్రం
|ఆల్ఫోన్స్ పుథ్రెన్
|''ప్రేమమ్''
|}

== విమర్శ ==

=== వివాదాలు ===
సీపీసీ సినీ అవార్డ్స్ 2018లో తుది నామినేషన్లలో నటులు [[దిలీప్‌|దిలీప్]], [[అలెన్సియర్ లే లోపెజ్]] చేర్చకపోవడం విమర్శలకు గురైంది. కోర్టు తీర్పు కోసం ఎదురుచూస్తున్న కొంతమంది మహిళా సహ నటులపై తీవ్రమైన దుర్వినియోగ కేసులలో పాల్గొన్నందుకు సంబంధించి ఈ నటులను 2018 అవార్డుల నుండి తొలగించినట్లు క్లబ్ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/cinema-paradiso-club-takes-stand-removes-dileep-alencier-award-nominee-list-94824|title=Cinema Paradiso Club takes a stand: Removes Dileep, Alencier from award nominee list|work=The New Minute|access-date=15 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/dileep-alancier-excluded-from-cinema-paradiso-club-annual-awards-cpc-cine-awards-voting-1.3468863|title=ദിലീപിനെയും അലന്‍സിയറെയും അവാര്‍ഡിന് പരിഗണിക്കില്ല; നിലപാട് വ്യക്തമാക്കി സിപിസി|work=Mathrubhumi News|access-date=15 January 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.asianetnews.com/entertainment/cinema-paradiso-club-excludes-dileep-and-alencier-from-annual-award-polls-pl3u9f|title=ദിലീപിനെയും അലന്‍സിയറെയും അവാര്‍ഡ് വോട്ടെടുപ്പില്‍ നിന്നും ഒഴിവാക്കി സിനിമാ പാരഡീസോ ക്ലബ്ബ്|work=Asianet News|access-date=15 January 2019|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:పురస్కారాలు]]</text>
      <sha1>meg74ux5jecjdp5gerglr473e8pxjjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆంటో జోసెఫ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504911</id>
    <revision>
      <id>4978069</id>
      <parentid>4955578</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25504" sha1="4ppw8nujt7fbt6kregpnhxvv1cmudbd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ఆంటో జోసెఫ్
| image              = Anto_Joseph.jpg
| alt                = 
| caption            = ఆంటో జోసెఫ్ (2021)
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1972|06|01}}
| birth_place        = [[కొట్టాయం]], [[కేరళ]]
| other_names        = 
| occupation         = {{hlist|[[నిర్మాత|చిత్ర నిర్మాత]], పంపిణీదారుడు}}
| years_active       = 
| spouse             = నీతా పింటో
| children           = 2
}}

'''ఆంటో జోసెఫ్''' (జననం 1 జూన్ 1972) ఒక భారతీయ [[నిర్మాత|చిత్ర నిర్మాత]], పంపిణీదారుడు. ఈయన ప్రధానంగా [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్ర పరిశ్రమలో]] పనిచేస్తాడు. ఆయన 1990వ దశకం ప్రారంభంలో మలయాళ చిత్రసీమలో ప్రొడక్షన్ అసోసియేట్‌గా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించాడు.

2007లో, జోసెఫ్ చిత్ర నిర్మాతగా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించి, [[మమ్ముట్టి]] నటించిన ''బిగ్ బి'' చిత్రానికి సహ నిర్మాతగా వ్యవహరించారు. తరువాత, అతను ఆంటో జోసెఫ్ ఫిల్మ్ కంపెనీ అనే తన సొంత చిత్ర నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించి [[మాలిక్ (సినిమా)|''మాలిక్'']], ''టేక్ ఆఫ్'', ''[[ది ప్రీస్ట్]]'' వంటి చిత్రాలను నిర్మించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ആന്റോ ജോസഫ്|url=https://m3db.com/anto-joseph}}&lt;/ref&gt; ఆయన ప్రస్తుతం కేరళ ఫిల్మ్ ప్రొడ్యూసర్స్ అసోసియేషన్ జనరల్ సెక్రటరీగా, KPCC సంస్కారిక సాహిత్య అధ్యక్షుడిగా &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ott-release-we-need-to-plan-ahead-as-it-is-the-matter-of-survival-anto-joseph/articleshow/75824372.cms|title=OTT release: We need to plan ahead as it is the matter of survival: Anto Joseph - Times of India|date=19 May 2020|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; పనిచేస్తున్నారు.

జోసెఫ్ భార్య నీతా పింటో కూడా 2009లో ప్రియా వేణుతో కలిసి ఆన్ మెగా మీడియా అనే కంపెనీని ప్రారంభించారు. ఈ సంస్థ [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రాలను]] నిర్మించి పంపిణీ చేస్తుంది.
== బాల్యం ==
ఆంటో జోసెఫ్ 1972 జూన్ 1న, పి.ఎం. జోసెఫ్, మోలీ జోసెఫ్ దంపతుల కుమారుడిగా జన్మించాడు. అతను [[కేరళ|కేరళలోని]] [[కొట్టాయం|కొట్టాయంకు]] చెందినవాడు, ఎస్.హెచ్. మౌంట్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకున్నాడు. కొట్టాయంలోని ప్రభుత్వ కళాశాలలో చదువుతున్నప్పుడు ఆయన [[కేరళ స్టూడెంట్స్ యూనియన్|కేరళ విద్యార్థి సంఘానికి]] జిల్లా కార్యదర్శిగా కూడా పనిచేశారు.

== కెరీర్ ==
ఆంటో 90వ దశకం ప్రారంభంలో ప్రొడక్షన్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించాడు. అతను బ్లాక్ (2004 చిత్రం), తొమ్మనుమ్ మక్కలుమ్, రాజమాణిక్యం, మాయావి వంటి అనేక హిట్ మలయాళ చిత్రాలకు ప్రొడక్షన్ కంట్రోలర్‌గా పనిచేశాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|title='രക്തബന്ധത്തിനപ്പുറവും ചിലതുണ്ടെന്ന് പഠിപ്പിച്ച മമ്മൂക്ക'; ആന്‍റോ ജോസഫ് എഴുതുന്നു|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/anto-joseph-about-what-he-learned-from-mammootty-on-his-70th-birthday-qz2qpz}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 September 2021|title=ഉമ്മയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ് കൂടിയാല്‍ ഇടറുന്ന മമ്മൂട്ടി: ആന്‍റോയുടെ കുറിപ്പ്: ഹൃദ്യം|url=https://www.manoramanews.com/news/spotlight/2021/09/07/anto-joseph-fb-post-about-mammootty.html}}&lt;/ref&gt; 2007లో, అతను ఇతర చిత్ర నిర్మాణ సంస్థలతో కలిసి చిత్ర నిర్మాతగా తన ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించాడు, మమ్ముట్టి నటించిన క్రైమ్ థ్రిల్లర్ ''బిగ్ బి (చిత్రం)'' తో నిర్మాతగా అరంగేట్రం చేశాడు, ఈ చిత్రం థియేటర్లలో అంతగా స్పందన పొందనప్పటికీ, ఆ తర్వాత మలయాళ చిత్రసీమలో అత్యంత ఆదరణ పొందిన చిత్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ సినిమాతో ప్రముఖ చిత్ర దర్శకుడు అమల్ నీరద్ కూడా పరిచయమయ్యారు. 2009లో, 'అన్నన్ తంబి' చిత్రంతో నిర్మాతగా ఆంటో తన మొదటి పెద్ద విజయాన్ని అందుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి అన్వర్ రషీద్ దర్శకత్వం వహించగా, [[మమ్ముట్టి]] ద్విపాత్రాభినయం చేశారు. ఆ సినిమా ఆ సంవత్సరంలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 June 2021|title=Fahadh Faasil's Malik, Prithviraj's Cold Case to release on OTT, confirms producer Anto Joseph|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-malik-prithviraj-cold-case-to-release-directly-on-ott-confirms-producer-7352628/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 March 2021|title='We must take that risk '; Mammootty was the courage; Anto|url=https://theprimetime.in/we-must-take-that-risk-mammootty-was-the-courage-anto/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title='എന്റെ ചിങ്ങപ്പുലരി' എന്ന് ആന്റോ ജോസഫ്, സ്റ്റൈലിഷ് ലുക്കിൽ മമ്മൂക്ക: വൈറലായി പുതിയ ചിത്രം &amp;#124; anto joseph share mammootty new pic news|url=https://www.vanitha.in/celluloid/movies/anto-joseph-share-mammootty-new-pic-news.html}}&lt;/ref&gt; 2014లో, ఆయన [[ఎం. శశికుమార్|శశికమార్]] కథానాయకుడిగా నటించిన 'బ్రహ్మన్' అనే తన తొలి [[తమిళ భాష|తమిళ]] చిత్రాన్ని నిర్మించారు. ఆ తర్వాత 'ఆంటో జోసెఫ్ ఫిల్మ్ కంపెనీ' అనే పేరుతో తన సొంత చిత్ర నిర్మాణ సంస్థను ప్రారంభించి [[మాలిక్ (సినిమా)|''మాలిక్'']], ''టేక్ ఆఫ్'', '[[ది ప్రీస్ట్]]' వంటి చిత్రాలను నిర్మించారు. 2020లో, ఆయన [[వయాకామ్ 18 స్టూడియోస్|వయాకామ్18 స్టూడియోస్]] సహకారంతో [[దుల్కర్ సల్మాన్|దుల్కర్ సల్మాన్‌ను]] ప్రధాన పాత్రలో నటింపజేసి [[కనులు కనులను దోచాయంటే|'కన్నుమ్ కన్నుమ్ కొల్లైయడితాల్' చిత్రాన్ని]] నిర్మించారు. 2017లో, ఆయన [[కుంచాకో బోబన్]], [[పార్వతి(నటి)|పార్వతి తిరువోతు]] నటించిన 'టేక్ ఆఫ్' చిత్రాన్ని నిర్మించారు, ఇది ఆ సంవత్సరంలో విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన చిత్రాలలో ఒకటి. ఈ సినిమా బాక్సాఫీస్‌లో మంచి ఆదరణ పొందింది, రెండు జాతీయ అవార్డులు &lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 April 2018|title=National film awards: Jury praises standard of Malayalam films and quality of acting|url=https://www.thenewsminute.com/article/national-film-awards-jury-praises-standard-malayalam-films-and-quality-acting-79519}}&lt;/ref&gt;, ఐదు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులతో సహా అనేక ప్రతిష్టాత్మక చలనచిత్ర అవార్డులను గెలుచుకుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 March 2018|title=Kerala State Film Awards 2018: Parvathy, Indrans bag top honours; Take off emerges as the big winner|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kerala-state-film-awards-2018-parvathy-indrans-bag-top-honours-take-off-emerges-as-the-big-winner-4381705.html}}&lt;/ref&gt; ఆయన కేరళ ఫిల్మ్ ప్రొడ్యూసర్స్ అసోసియేషన్ ప్రధాన కార్యదర్శి, కేరళ ఫిల్మ్ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్ అసోసియేషన్ ఉపాధ్యక్షుడు, కేరళ ఫిల్మ్ ఛాంబర్ కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యుడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Film associations issue guidelines to begin shooting in Kerala|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/07/20/film-associations-issue-guidelines-to-begin-shooting-in-kerala.html}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఆంటో జోసెఫ్ నీతా పింటోను వివాహం చేసుకున్నారు, వారికి ఆండ్రియా నీతా ఆంటో, అవరాచన్ నీతా ఆంటో అనే ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు.

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
=== నిర్మాతగా ===
==== ఇతర నిర్మాతల సహకారంతో ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!డైరెక్టర్
!నాయకత్వం
!ఇతర గమనికలు
|-
|2007
|''బిగ్ బి''
|అమల్ నీరద్
|[[మమ్ముట్టి|మమ్ముటీ]], [[మనోజ్ కె. జయన్]], బాలా, [[మమతా మోహన్ దాస్]]
|నిర్మాతగా తొలి అడుగు
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|''లాలిపాప్''
|షఫీ
|[[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్|పృథ్వీరాజ్]], [[కుంచాకో బోబన్|కుంచకో బోబన్]], జయసూర్య, [[భావన (నటి)|భావన]], [[రోమా అస్రానీ|రోమా అస్రాణి]]
|
|-
|''రౌద్రం''
|[[రెంజీ పనికర్|రెంజీ పానికర్]]
|[[మమ్ముట్టి|మమ్ముటీ]], [[సాయి కుమార్ (మలయాళ నటుడు)|సాయి కుమార్]], [[రాజన్ పి. దేవ్|రాజన్ పి.దేవ్]], [[లాలూ అలెక్స్]], [[అబూ సలీం|అబు సలీం]]
|
|-
|''అన్నన్ తంబి''
|అన్వర్ రషీద్
|[[మమ్ముట్టి]], [[గోపిక (నటి)|గోపిక]], [[లక్ష్మీ రాయ్|లక్ష్మీరాయ్]], [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్ధిక్]]
|
|-
|2009
|''చట్టంబినాడ్''
|షఫీ
|[[మమ్ముట్టి]], [[లక్ష్మీ రాయ్|రాయ్ లక్ష్మి]], [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్ధిక్]], [[మనోజ్ కె. జయన్]], [[సూరజ్ వెంజరమూడు]], [[సలీం కుమార్]], [[విను మోహన్]]
|
|-
|2014
|''బ్రామన్''
|సోక్రటీస్
|[[ఎం. శశికుమార్|శశికుమార్]], [[లావణ్య త్రిపాఠి]]
|మొదటి తమిళ చిత్రం
|-
|}

==== ఆంటో జోసెఫ్ ఫిల్మ్ కంపెనీ ద్వారా ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!దర్శకుడు
!లీడ్
!ఇతర గమనికలు
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2012
|''ది కింగ్ &amp; ది కమిషనర్''
|షాజీ కైలాస్
|[[మమ్ముట్టి]], [[సురేష్ గోపీ|సురేష్ గోపి]], [[సాయి కుమార్ (మలయాళ నటుడు)|సాయి కుమార్]], [[సంవృత సునీల్]]
|
|-
|''కోబ్రా''
|[[లాల్ (నటుడు)|లాల్]]
|[[మమ్ముట్టి]], [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]], [[పద్మప్రియ]], [[కనికా|కనిహా]]
|
|-
|''డా తాడియా''
|[[ఆషిక్ అబు|ఆషిక్ అబూ]]
|శేఖర్ మీనన్, శ్రీనాథ్ భాసి, [[నివిన్ పౌలీ]], [[అన్న్ అగస్టిన్|ఆన్ అగస్టిన్]]
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''ప్రొప్రెయిటర్ కమ్మత్ కమ్మత్''
|థామ్సన్ కె. థామ్సన్
|[[మమ్ముట్టి]], [[దిలీప్‌|దిలీప్]], [[రిమా కల్లింగల్|రీమా కల్లింగల్]], [[ఎం.ఎస్. బాబురాజ్|బాబురాజ్]]
|
|-
|''భార్యా అత్ర పోరా''
|అక్కు అక్బర్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], గోపిక[[గోపిక (నటి)|గోపికా]]
|
|-
|''విష్ణుధన్''
|[[వైశాఖ్]]
|[[కుంచాకో బోబన్|కుంచకో బోబన్]], [[మియా జార్జ్]], [[హరీశ్ పేరడీ|హరీష్ పెరాడి]]
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''సలాలా మొబైల్స్''
|శరత్ హరిదాసన్
|[[దుల్కర్ సల్మాన్]], [[నజ్రియా నజీమ్|నజ్రియా]]
|
|-
|''గాడ్స్ ఓన్ కంట్రీ''
|వాసుదేవ్ సనల్
|[[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]], [[మైథిలి]], [[శ్రీనివాసన్ (సినిమా దర్శకుడు)|శ్రీనివాసన్]], [[లాల్ (నటుడు)|లాల్]]
|
|-
|''మత్తాయి కుజప్పక్కరనల్లా''
|అక్కు అక్బర్
|జయసూర్యా, [[భామ (నటి)|భామా]], ముఖేష్, [[లక్ష్మీ గోపాలస్వామి]]
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|''ఇవాన్ మరియదరామన్''
|సురేష్ దివాకర్
|[[దిలీప్‌|దిలీప్]], [[నిక్కీ గల్రానీ]], సుధీర్ సుకుమారన్, [[కైలాష్]]
|మర్యాద రామన్న రీమేక్[[మర్యాద రామన్న (సినిమా)|మర్యాదా రామన్న]]
|-
|''భాస్కర్ ది రాస్కల్''
|[[సిద్ధిక్ (దర్శకుడు)|సిద్దిఖీ]]
|[[మమ్ముట్టి]], [[నయన తార|నయనతార]], జెడి చక్రవర్తి, కళాభవన్ షాజోన్కలాభవన్ షాజోన్
|
|-
|''థింకల్ ముత్తల్ వెల్లి వారే''
|కన్నన్ తామరకుళం
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], [[అనూప్ మీనన్]]
|
|-
|2017
|''టేక్ ఆఫ్''
|మహేష్ నారాయణ్
|కుంచకో బోబన్, [[పార్వతి(నటి)|పార్వతి తిరువోత్తు]], [[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]], [[ఆసిఫ్ అలీ (నటుడు)|ఆసిఫ్ అలీ]]
|రెండు జాతీయ అవార్డులు, ఐదు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డుల విజేత
|-
|2018
|''ఎంటే ఉమ్మంటే పెరు''
|జోస్ సెబాస్టియన్
|టోవినో థామస్, [[ఊర్వశి]]
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2019
|''ఒరు యమందన్ ప్రేమకాధ''
|బి. సి. నౌఫాల్
|[[దుల్కర్ సల్మాన్]], నిఖిల విమల్, విష్ణు ఉన్నికృష్ణన్
|
|-
|''గణగండర్వన్''
|[[రమేష్ పిషారోడి]]
|[[మమ్ముట్టి]], [[మనోజ్ కె. జయన్|మనోజ్ K.Jayan]], [[సురేష్ కృష్ణ (నటుడు)|సురేష్ కృష్ణ]], [[జానీ ఆంటోనీ]]
|
|-
|''స్టాండ్ అప్''
|[[విధు విన్సెంట్]]
|[[నిమిషా సజయన్]], [[రజిషా విజయన్]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2020
|''[[కనులు కనులను దోచాయంటే|కన్నుం కన్నుం కొల్లైయాదితాల్]]''
|దేసింగ్ పెరియసామి
|[[దుల్కర్ సల్మాన్]], [[రీతు వర్మ|రీతూ వర్మ]]
|[[వయాకామ్ 18 స్టూడియోస్]] సహకారంతో
|-
|''కిలోమీటర్స్ అండ్ కిలోమీటర్స్''
|జియో బేబీ
|టోవినో థామస్, ఇండియా జార్విస్
|ఏషియానెట్ విడుదల
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2021
|''[[ది ప్రీస్ట్|''ప్రీస్ట్'']]''
|జోఫిన్ టి. చాకో
|[[మమ్ముట్టి]], [[మంజు వారియర్]], [[నిఖిలా విమల్]]
|
|-
|''ఇరుల్''
|నసీఫ్ యూసుఫ్ ఇజుద్దీన్
|[[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]], [[సౌబిన్ షాహిర్]], [[దర్శన రాజేంద్రన్]]
|[[నెట్‌ఫ్లిక్స్|నెట్ఫ్లిక్స్]] విడుదల
|-
|''[[నిజల్ (2021 సినిమా)|''నిజాల్'']]''
|అప్పు ఎన్. భట్టతిరి
|[[కుంచాకో బోబన్|కుంచకో బోబన్]], [[నయన తార|నయనతార]]
|
|-
|''[[కోల్డ్‌కేస్‌(సినిమా)|కోల్డ్ కేస్]]''
|తను బాలక్
|[[పృథ్వీరాజ్ సుకుమారన్|పృథ్వీరాజ్]], [[అదితి బాలన్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[అమెజాన్ ప్రైమ్ వీడియో]] విడుదల
|-
|''[[మాలిక్ (సినిమా)|''మాలిక్'']]''
|మహేష్ నారాయణ్
|[[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]], [[నిమిషా సజయన్]], దిలీష్ పోథన్, వినయ్ ఫోర్ట్
|-
|2022
|''19 (1)'' 
|ఇందు విఎస్
|[[విజయ్​ సేతుపతి|విజయ్ సేతుపతి]], [[నిత్య మేనన్|నిత్య మీనన్]], [[ఇంద్రజిత్ సుకుమారన్]], [[ఇంద్రన్స్]]
|ఆన్ మెగా మీడియా సహకారంతో [[డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్|డిస్నీ + హాట్స్టార్]] విడుదల&lt;br /&gt;
|-
|2026
|''పేట్రియాట్''
|మహేష్ నారాయణన్
|[[మమ్ముట్టి]], [[మోహన్ లాల్]], [[ఫహాద్ ఫాజిల్|ఫహద్ ఫాజిల్]], కుంచకో బోబన్[[కుంచాకో బోబన్]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-04-30|title=Patriot non-Malayalam versions could release at this time, reveals Mammootty|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Apr/30/patriot-non-malayalam-versions-could-release-at-this-time-reveals-mammootty|access-date=2026-04-30|website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==== ఆన్ మెగా మీడియా ద్వారా ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమాలు
!డైరెక్టర్
!ప్రధాన నటులు
!ఇతర గమనికలు
|-
|2009
|''కన కన్మణి''
|అక్కు అక్బర్
|[[జయరామ్ (నటుడు)|జయరామ్]], [[పద్మప్రియ]], [[బిజు మీనన్]]
|గౌరీ: ది అన్‌బోర్న్ రీమేక్
|-
|2010
|''కార్యస్థానం''
|థామ్సన్ కె. థామస్
|[[దిలీప్‌|దిలీప్]], అఖిల, [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్ధిక్]], మధు
|
|-
|2012
|''మల్లు సింగ్''
|[[వైశాఖ్]]
|[[కుంచాకో బోబన్]], [[ఉన్ని ముకుందన్]], [[సంవృత సునీల్]], [[బిజు మీనన్]], [[మనోజ్ కె. జయన్]]
|
|-
|2012
|''పుతియ తీరంగల్''
|[[సత్యన్ అంతికాడ్]]
|[[నివిన్ పౌలీ]], [[నమిత ప్రమోద్]], [[నెడుముడి వేణు|నేదురుమూడి వేణు]], [[ఇన్నోసెంట్]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|''నైట్ డ్రైవ్''
|[[వైశాఖ్]]
|[[ఇంద్రజిత్ సుకుమారన్]], [[అన్నా బెన్]], [[రోషన్ మాథ్యూ]], [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్ధిక్]]
|
|-
|''[[మాలికాపురం|మలికప్పురం]]''
|విష్ణు శశి శంకర్
|[[ఉన్ని ముకుందన్]], [[సైజు కురుప్]], [[రమేష్ పిషారోడి]], [[మనోజ్ కె. జయన్]]
|కావ్య ఫిల్మ్ కంపెనీ సహకారంతో
|-
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|2102049}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]]
[[వర్గం:కేరళ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1972 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నిర్మాతలు]]</text>
      <sha1>4ppw8nujt7fbt6kregpnhxvv1cmudbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బోల్‌పూర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506579</id>
    <revision>
      <id>4977854</id>
      <parentid>4936526</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38863" sha1="bvtnfgk6j4uaoy5rm4pvftyjddp717n" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = బోల్‌పూర్
| official_name            = 
| native_name              = 
| native_name_lang         = 
| other_name               = 
| settlement_type          = [[నగరం]], [[మ్యునిసిపాలిటీ]]
| image_skyline            = 208787 watermarked.jpg
| image_alt                = 
| image_caption            = ఖోయి రోడ్
| pushpin_map              = India West Bengal#India3
| pushpin_map_alt          = 
| pushpin_map_caption      = పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశంలో స్థానం
| pushpin_label_position   = right
| coordinates              = {{coord|23.67|N|87.72|E|display=inline,title}}
| subdivision_type         = దేశం
| subdivision_name         = {{flag|భారతదేశం}}
| subdivision_type1        = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_type2        = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]]
| subdivision_type3        = ఉపవిభాగం
| subdivision_name1        = {{flagicon image|}} [[పశ్చిమ బెంగాల్]]
| subdivision_name2        = [[బీర్‌భూమ్ జిల్లా|బీర్‌భూమ్]]
| subdivision_name3        = [[బోల్‌పూర్ ఉపవిభాగం]]
| established_title        = &lt;!-- స్థాపించబడింది --&gt;
| established_date         = 
| founder                  = 
| named_for                = 
| government_type          = [[మ్యునిసిపాలిటీ]]
| governing_body           = {{bulleted list|బోల్‌పూర్ మ్యునిసిపాలిటీ|శ్రీనికేతన్-శాంతినికేతన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (SSDA)}}
| leader_title1            = [[చైర్‌పర్సన్]]
| leader_name1             = పార్నా ఘోష్
| unit_pref                = మెట్రిక్
| area_footnotes           = &lt;ref name='Bolpur Info'&gt;{{cite web|title=Department of Urban Development &amp; Municipal Affairs / Bolpur Municipality|url=https://www.wburbanservices.gov.in/|access-date=3 July 2021}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2           = 33.45
| area_metro_km2           = 106.28
| area_metro_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Sriniketan-Santiniketan Development Authority|url=https://www.sudawb.org/wbdma_oldversion/HTM/MUNI_SSDA.htm|website=sudawb.org|access-date=24 November 2020}}&lt;/ref&gt;
| area_rank                = 
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 58
| population_total         = 112,591
| population_as_of         = 2011
| population_footnotes     = &lt;ref name='Bolpur Info'/&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_rank          = 
| population_demonym       = బోల్‌పూర్‌బాషి లేదా శాంతినికేతన్‌బాషి
| demographics_type1       = భాషలు
| demographics1_title1     = అధికారిక
| demographics1_info1      = [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]]
| demographics1_title2     = అదనపు అధికారిక
| demographics1_info2      = [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]
| timezone1                = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|PIN]]
| postal_code              = 731204 (బోల్‌పూర్)&lt;br/&gt;731235 (శాంతినికేతన్)&lt;br/&gt;731236 (శ్రీనికేతన్)
| area_code                = 03463 (బోల్‌పూర్ టెలిఫోన్ ఎక్స్‌చేంజ్)
| area_code_type           = టెలిఫోన్/[[సబ్‌స్క్రైబర్ ట్రంక్ డయలింగ్|STD]] కోడ్
| iso_code                 = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate       = బోల్‌పూర్ RTO {{bulleted list|WB-47 (వాణిజ్య వాహనాలు)|WB-48 (ప్రైవేట్ వాహనాలు)}}
| blank1_name_sec1         = రైల్వే స్టేషన్(లు)
| blank1_info_sec1         = [[బోల్‌పూర్ శాంతినికేతన్ రైల్వే స్టేషన్]] (BHP) &lt;br/&gt;[[ప్రాంతిక్ రైల్వే స్టేషన్]] (PNE)
| website                  = {{URL|bolpur-santiniketan.com}}&lt;br/&gt;{{URL|bolpurmunicipality.org}}&lt;br/&gt;{{URL|santiniketan.com}}
| footnotes                = 
| blank2_name_sec1         = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం
| blank2_info_sec1         = [[బోల్‌పూర్ (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|బోల్‌పూర్]]
| blank3_name_sec1         = • [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు, లోక్‌సభ|ఎంపీ]]
| blank3_info_sec1         = [[అసిత్ కుమార్ మల్]]
| blank4_name_sec1         = [[విధానసభ]] నియోజకవర్గం
| blank4_info_sec1         = [[బోల్‌పూర్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|బోల్‌పూర్]], [[ననూర్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|ననూర్]]
| blank5_name_sec1         = • [[శాసనసభ్యుడు (భారతదేశం)|ఎమ్మెల్యే]]
| blank5_info_sec1         = చంద్రనాథ్ సింఘా
}}
'''బోల్‌పూర్''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని [[బీర్బం జిల్లా|బీర్‌భూమ్ జిల్లాలో]] ఉన్న ఒక [[నగరం]], మ్యునిసిపాలిటీ. ఇది [[బోల్‌పూర్ ఉపవిభాగం]]కు ప్రధాన కార్యాలయం. బోల్‌పూర్ మ్యునిసిపల్ ప్రాంతంలో [[శాంతినికేతన్]] కూడా ఉంది. ఈ నగరం పశ్చిమ బెంగాల్ సాంస్కృతిక, విద్యా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ నగరం బోల్‌పూర్, శాంతినికేతన్ పోలీస్ స్టేషన్ పరిధిలో ఉంది. బోల్‌పూర్ [[బీర్బం జిల్లా|బీర్‌భూమ్ జిల్లాలోని]] అతిపెద్ద, అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 28వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. [[అజాయ్ నది]], [[కోపాయి నది]] ఒడ్డున ఉన్న బోల్‌పూర్ ప్రధాన మానవ నివాస ప్రాంతాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది [[కోల్‌కతా]]కు 150 కిమీ ఉత్తరాన ఉంది. [[నోబెల్ బహుమతి|నోబెల్]] బహుమతి గ్రహీత కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] స్థాపించిన [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;కు ప్రసిద్ధి.

==పేరు వెనుక చరిత్ర==
ఒక పౌరాణిక కథ ప్రకారం, [[సుపూర్, బీర్‌భూమ్|సుపూర్]] [[సురథ్ రాజు|రాజా సురథ్]] రాజధాని. ఆయన విజయయాత్రలకు వెళ్లినప్పుడు తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు. కానీ దేవి [[భవాని]] ఆశీస్సులతో తిరిగి పొందాడు. కృతజ్ఞతా భావంగా, రాజా సురథ్ ఒక [[లక్ష]] మేకలను బలి ఇచ్చాడు. దీని ఫలితంగా, బలి అర్పణలు చేసిన ప్రదేశానికి 'బోలిపూర్' అని పేరు వచ్చింది. కాలక్రమేణా అది బోల్‌పూర్ అయింది.&lt;ref&gt;ఘోష్, బినాయ్, ''పశ్చిమ్ బంగేర్ సంస్కృతి'', {{in lang|bn}}, భాగం I, 1976 ఎడిషన్, పేజీ 298, ప్రకాష్ భవన్, కోల్‌కతా&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
సుమారు 150 సంవత్సరాల క్రితం, బోల్‌పూర్ సుపూర్ పర్గనా కింద ఒక చిన్న గ్రామం. బోల్‌పూర్‌లోని ప్రసిద్ధ ప్రదేశం కాళికాపూర్ గతంలోని సాధారణ గ్రామానికి మూలం. అప్పుడు రైలు మార్గాలు లేవు, అభివృద్ధి చెందిన రోడ్లు లేవు. గ్రామం చుట్టూ వరి పొలాలు ఉండేవి. &quot;లాల్‌మతి&quot; (ఎర్ర మట్టి) అన్ని చోట్లా కనిపించేది. సియాన్, దిహిపారా, ఖోస్కాదంపూర్, పారుల్‌దంగా, గోల్‌పారా, బల్లవ్‌పూర్, బంధ్‌గరా, సురుల్, సుపూర్, రాయ్‌పూర్ వంటి అనేక గ్రామాలు బోల్‌పూర్ చుట్టూ సరిహద్దు రేఖగా ఉండేవి.

[[ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] 1859లో మొదటి రైలు మార్గాన్ని స్థాపించింది. సాహెబ్‌గంజ్ లూప్‌లైన్ అజాయ్ నదికి అవతలి వరకు విస్తరించబడింది. బోల్‌పూర్ రైల్వే స్టేషన్ 1860లో స్థాపించబడింది. దీనితో పాటు, పాత బోల్‌పూర్‌లో కోర్టు, పోలీస్ స్టేషన్, సబ్ రిజిస్ట్రీ కార్యాలయం మొదలైనవి స్థాపించబడ్డాయి. అప్పుడు ప్రజలు ఇక్కడ నివసించడం ప్రారంభించారు. క్రైస్తవ మిషనరీలు వచ్చారు. వారు మిషన్ కాంపౌండ్ అని పిలువబడే ఒక చర్చిని స్థాపించారు. బోల్‌పూర్ రైల్వే స్టేషన్ సమీపంలో తూర్పు వైపున వరి నిల్వ గృహాలు, స్టేషనరీ షాపులు, గ్రోసరీ షాపులు, గార్మెంట్ షాపులు మొదలైనవి ఉండేవి. అప్పుడు ఇక్కడ సుమారు 19 హస్కింగ్ యంత్రాలు ఉండేవి.

మహర్షి [[దేవేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] బోల్‌పూర్‌లో మతపరమైన ధ్యాన కేంద్రాన్ని స్థాపించారు. [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 1921లో విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. ఇవే బోల్‌పూర్ విస్తరణ, అభివృద్ధి, ప్రాచుర్యం పొందడానికి ప్రధాన కారణాలు.

ప్రావిన్షియల్ పేర్లు బోల్‌పూర్ యొక్క రాబోయే క్రమేణా అభివృద్ధిని నిరూపించాయి. కాచరిపట్టి కోర్టు హౌస్ పక్కనే ఉంది. త్రిశూలపట్టి వాణిజ్య వరి వ్యాపార కేంద్రం. కాళిబరోర్యతల కొంతమంది చొరవ తీసుకున్న ప్రజలు బోల్‌పూర్ కోసం ఏర్పాటు చేసిన సేవా ప్రదేశం. నేతాజీ ఒక సమావేశం నిర్వహించారు. ఇక్కడ హరిసవా &quot;బ్రహ్మోపాసన&quot;కు వ్యతిరేకంగా నిలిచింది. ఈ రెండు సమావేశాలు ప్రతి వారం బోల్‌పూర్‌లో జరిగేవి. బిజయ్‌కృష్ణ ఘోస్వామి, శివనాథ్ శాస్త్రి, శశిభూషణ్ బసు, ఇతరులు మతపరమైన సలహాలు ఇచ్చారు. దీనికి తోడు, ప్రార్థన కమిటీ ఏర్పాటు చేయబడింది.
==భౌగోళికం==
{{OSM Location map
| width=700| height=500| zoom=13
| coord={{coord|23|39|50|N|87|40|10|E}}|  float=right|caption='''బోల్‌పూర్ శాంతినికేతన్'''&lt;br/&gt;M: మ్యునిసిపల్ నగరం/ పట్టణం, CT: సెన్సస్ టౌన్, R: గ్రామీణ/ అర్బన్ సెంటర్, U: విశ్వవిద్యాలయం.&lt;br/&gt;చిన్న మ్యాప్‌లో స్థల పరిమితుల కారణంగా, పెద్ద మ్యాప్‌లో వాస్తవ స్థానాలు కొంచెం భిన్నంగా ఉండవచ్చు
|mark-coord1={{coord|23.6535274|N|87.6983267|E}} | label-pos1=right|label1=బోల్‌పూర్ కోర్టు | numbered1=F| mark-title1= బోల్‌పూర్ కోర్టు (F)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23.6630438|N|87.6993265|E}} | label-pos2=Right|label2=బోల్‌పూర్ మ్యునిసిపాలిటీ | numbered2=F| mark-title2= బోల్‌పూర్ మ్యునిసిపాలిటీ (F)
|mark-coord3={{coord|23.6664078|N|87.6842327|E}} | label-pos3=Right|label3=బోల్‌పూర్ SDO కార్యాలయం | numbered3=F| mark-title3= బోల్‌పూర్ SDO కార్యాలయం (F)
|mark-coord4={{coord|23.6656144|N|87.6835085|E}} | label-pos4=Left|label4=SSDA బోల్‌పూర్ | numbered4=F| mark-title4= SSDA బోల్‌పూర్ (F)
|mark-coord5={{coord|23|40|16|N|87|41|19|E}} | label-pos5=right|label5=బోల్‌పూర్ | numbered5=M| mark-title5= బోల్‌పూర్ (M)|shape-color5=black| label-size5=13|label-color5=black &lt;!-- వ్యాసం యొక్క విషయాన్ని నలుపు రంగులతో హైలైట్ చేయండి --&gt;
|mark-coord6={{coord|23|41|10|N|87|39|40|E}} | label-pos6=left|label6= శాంతినికేతన్| numbered6=R| mark-title6= [[శాంతినికేతన్]] (R)|shape-color6=#A40000
|mark-coord7={{coord|23|42|0|N|87|51|36|E}} | label-pos7=right|label7= ననూర్| numbered7=R| mark-title7= [[ననూర్]] (R)|shape-color7=#A40000
|mark-coord8={{coord|23|39|30|N|87|39|40|E}} | label-pos8=left|label8= శ్రీనికేతన్| numbered8=R| mark-title8= [[శ్రీనికేతన్]] (R)|shape-color8=#A40000
|mark-coord9={{coord|23|45|47|N|87|52|40|E}} | label-pos9=bottom|label9= కిర్నహర్| numbered9=R| mark-title9= [[కిర్నహర్]] (R)|shape-color9=#A40000
|mark-coord10={{coord|23|38|12|N|87|38|49|E}} | label-pos10=right|label10= రాయ్‌పూర్| numbered10=R| mark-title10= [[రాయ్‌పూర్, బీర్‌భూమ్]] (R)|shape-color10=#A40000
|mark-coord11={{coord|23|36|39|N|87|53|49|E}} | label-pos11=left|label11= ఖుజుటిపారా| numbered11=R| mark-title11= [[ఖుజుటిపారా]] (R)|shape-color11=#A40000
|mark-coord12={{coord|23|45|38|N|87|32|11|E}} | label-pos12=right|label12= ఖుస్తిగిరి| numbered12=R| mark-title12= [[ఖుస్తిగిరి]] (R)|shape-color12=#A40000
|mark-coord13={{coord|23.69552|N|87.69407|E}} | label-pos13=right|label13= ప్రాంతిక్ రైల్వే స్టేషన్| numbered13=🚇| mark-title13= [[ప్రాంతిక్ రైల్వే స్టేషన్]] |shape-color13=
|mark-coord14={{coord|23|42|53|N|87|43|22|E}} | label-pos14=right|label14= కంకలితల| numbered14=R| mark-title14= [[కంకలితల]] (R)|shape-color14=#A40000
|mark-coord15={{coord|23|41|0|N|87|40|25|E}} | label-pos15=right|label15= విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం| numbered15=U| mark-title15= [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం]] (U) |shape-color15=#967117
|mark-coord16={{coord|23.8882|87.7549}}| label16=మయూరాక్షి నది| label-color16 = #77A1CB| label-angle16= 16| label-pos16=right| label-size16=10| mark-size16=0| mark-title16 =none
|mark-coord17={{coord|23.7998|87.7254}}| label17=బక్రేశ్వర్ నది| label-color17 = #77A1CB| label-angle17=7| label-pos17=top| label-size17=10| mark-size17=0| mark-title17 =none
|mark-coord18={{coord|23.7546|87.7528}}| label18=కోపాయి నది| label-color18 = #77A1CB| label-angle18=-45| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none
|mark-coord19={{coord|23.5809|87.7668}}| label19=అజాయ్ నది| label-color19 = #77A1CB| label-angle19=20| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none}}
==జనాభా==
{{Historical population
| source = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A{{citation needed|date=September 2022}}
| 1941 | 13856
| 1951 | 14802
| 1961 | 23355
| 1971 | 29696
| 1981 | 38436
| 1991 | 52760
| 2001 | 65693
| 2011 | 80210
}}
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, బోల్‌పూర్ మొత్తం జనాభా 80,210. దీనిలో 40,468 (50%) పురుషులు, 39,742 (50%) మహిళలు ఉన్నారు. 0–6 సంవత్సరాల వయస్సు పరిధిలో జనాభా 6,852. బోల్‌పూర్‌లో మొత్తం అక్షరాస్యుల సంఖ్య 63,656 (7 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న జనాభాలో 86.77%).&lt;ref name=census3-2011&gt;{{cite web| url = [http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html](http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html)  |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise  |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India  | access-date = 25 July 2019 }}&lt;/ref&gt;

===మతం===
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, [[హిందూమతం]] బోల్‌పూర్‌లో ప్రధాన మతం. జనాభాలో 89.77% దీనిని అనుసరిస్తారు. దీని తర్వాత [[ఇస్లాం]] ఉంది. 9.68% మంది దీనిని అనుసరిస్తారు. [[క్రైస్తవ మతం]], [[జైన మతం]], [[సిక్కు మతం]], [[బౌద్ధ మతం]] వంటి ఇతర మతాలను జనాభాలో 1% కంటే తక్కువ మంది అనుసరిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Religion&quot;&gt;{{cite web |title=C-1 Population By Religious Community - Bolpur |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |access-date=24 August 2020}}&lt;/ref&gt;

{{bar box
|title=బోల్‌పూర్‌లో మతాలు&lt;ref name=&quot;Religion&quot;/&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=మతం
|right1=శాతం
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[హిందూ]]|orange|89.77}}
{{bar percent|[[ముస్లిం]]|green|9.68}}
{{bar percent|ఇతరులు|black|0.55}}
}}

==పౌర పరిపాలన==
బోల్‌పూర్ మ్యునిసిపాలిటీ 22 వార్డులుగా విభజించబడింది. 2010 వరకు, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అధికారంలో ఉంది. 2010 మ్యునిసిపల్ ఎన్నికలలో, మ్యునిసిపాలిటీ హంగ్ తీర్పును ఎదుర్కొంది. తర్వాత, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] తొమ్మిది కౌన్సిలర్లతో, ఎనిమిది కాంగ్రెస్ కౌన్సిలర్ల మద్దతుతో బోర్డును ఏర్పాటు చేసింది. ఈ బోర్డు అధికారికంగా 2020లో తన పదవీకాలాన్ని ముగించింది. కానీ [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కోవిడ్-19 మహమ్మారి]] కారణంగా, ఈ మ్యునిసిపాలిటీకి ఎన్నికలు నిలిపివేయబడ్డాయి. బోల్‌పూర్ మ్యునిసిపాలిటీకి ఒక తాత్కాలిక పరిపాలనా బోర్డు బాధ్యతలు నిర్వహిస్తోంది. పార్నా ఘోష్ ప్రస్తుత మ్యునిసిపల్ బోర్డు [[చైర్‌పర్సన్]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=বোলপুর পুরসভার প্রশাসক পদে রদবদল, সুশান্তের জায়গায় আনা হল পর্ণাকে|url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/parna-ghosh-appointed-as-administrator-of-bolpur-municipality-dgtld/cid/1280913|access-date=17 May 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}&lt;/ref&gt; మాజీ లోక్‌సభ స్పీకర్ దివంగత [[సోమనాథ్ ఛటర్జీ]] 1985 నుంచి 2009 వరకు బోల్‌పూర్ నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికైన పార్లమెంటు సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఆయనకు ముందు [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు) - కేరళ|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)కు]] చెందిన మరో సీనియర్ పార్లమెంటేరియన్ దివంగత [[శరదిష్ రాయ్]] ఉన్నారు.

==రవాణా==
===రైల్వేలు===
[[బోల్‌పూర్ శాంతినికేతన్ రైల్వే స్టేషన్]] (BHP) [[హౌరా]] డివిజన్ కింద ఉన్న [[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|తూర్పు రైల్వే]] (ER) ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్. ఈ స్టేషన్ ప్రధాన నగరాలకు, ముఖ్యంగా రాష్ట్ర రాజధాని [[కోల్‌కతా]]కు బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[పశ్చిమ బెంగాల్]]తో పాటు, [[గువాహటి]], [[దిబ్రుగఢ్]], [[అగర్తలా]], [[భువనేశ్వర్]], [[విశాఖపట్నం]], [[బెంగళూరు]], [[హైదరాబాద్]], [[ముంబై]] వంటి ఇతర రాష్ట్రాల నగరాలకు కూడా ఈ స్టేషన్ అనుసంధానించబడి ఉంది.

నగరంలోని మరో రైల్వే స్టేషన్ [[ప్రాంతిక్ రైల్వే స్టేషన్]] (PNE). ఇది బోల్‌పూర్ శాంతినికేతన్ తర్వాతి స్టేషన్. కొన్ని లోకల్ పాసింజర్, ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు ఈ స్టేషన్‌లో ఆగుతాయి.

===రోడ్లు===
బోల్‌పూర్ అన్ని ముఖ్య నగరాలకు రోడ్డు మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 114]] (పాత నంబరింగ్ NH 2B) బోల్‌పూర్ గుండా వెళ్తుంది. ఈ రహదారి మల్లార్‌పూర్ వద్ద [[జాతీయ రహదారి 14 (భారతదేశం)|NH 14]] (పాత నంబరింగ్ NH 60) నుంచి [[బర్ధమాన్|బుర్ద్వాన్]] వద్ద [[జాతీయ రహదారి 19 (భారతదేశం)|NH 19]] (పాత నంబరింగ్ NH 2) వరకు నడుస్తుంది. ఈ రహదారి బోల్‌పూర్‌ను [[బుర్ద్వాన్]] (60 కిమీ), [[కోల్‌కతా]] (160 కిమీ)లతో అనుసంధానిస్తుంది. [[SH 14]] లేదా [[పనాగఢ్–మోర్గ్రామ్ హైవే|మోర్గ్రామ్ - పనాగఢ్ హైవే]] బోల్‌పూర్ నుంచి 15 కిమీ దూరంలో [[ఇల్లంబజార్|ఇల్లంబజార్]] వద్ద, [[పనాగఢ్]] (40 కిమీ) వద్ద [[జాతీయ రహదారి 19 (భారతదేశం)|NH 19]]తో కూడలి వద్ద వెళ్తుంది. ఈ మార్గం బోల్‌పూర్‌ను [[దుర్గాపూర్]] (54 కిమీ), [[ఆసన్‌సోల్]] (97 కిమీ), [[మైథోన్]] (120 కిమీ), [[ధన్‌బాద్]] (160 కిమీ)లతో అనుసంధానిస్తుంది. బోల్‌పూర్-సురి రోడ్డు బోల్‌పూర్‌ను జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం సురి (35 కిమీ)తో అనుసంధానిస్తుంది. ఈ రోడ్డు సురి వద్ద [[జాతీయ రహదారి 14 (భారతదేశం)|NH 14]]ను దాటుతుంది. దాటిన తర్వాత, రోడ్డు [[మస్సంజోర్ డ్యామ్|మస్సంజోర్]] (70 కిమీ), [[దుమ్కా]] (98 కిమీ), [[దేవ్‌ఘర్]] (165 కిమీ) వైపు వెళ్తుంది. [[ననూర్]] మీదుగా బోల్‌పూర్ నుంచి [[బెరహంపూర్]] వరకు దూరం 100 కిమీ. [[నుతన్‌హాట్]] మీదుగా [[కత్వా]] వరకు 54 కిమీ.

బోల్‌పూర్ [[పశ్చిమ బెంగాల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|WBTC]], [[దక్షిణ బెంగాల్ స్టేట్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్|SBSTC]], ప్రైవేట్ బస్సు సేవల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. ప్రైవేట్ క్యాబ్ సేవలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.
===విమానాశ్రయాలు===
బోల్‌పూర్‌కు స్వంత విమానాశ్రయం లేదు. బోల్‌పూర్ నుంచి సమీప విమానాశ్రయం [[కాజీ నజ్రుల్ ఇస్లాం విమానాశ్రయం]]. ఇది [[దుర్గాపూర్]]లోని [[ఆండల్]]లో 70 కిమీ దూరంలో ఉంది. సమీప అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం [[నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] (CCU). ఇది [[దుమ్ దుమ్]] (కోల్‌కతా)లో 160 కిమీ దూరంలో ఉంది.

==విద్య==
===విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు===
====విశ్వవిద్యాలయాలు====
* [[విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం]]
* [[సికామ్ స్కిల్స్ యూనివర్సిటీ]]
* [[బిశ్వ బంగ్లా బిశ్వబిద్యాలయ్|బిశ్వ బంగ్లా బిశ్వబిద్యాలయ్ (బోల్‌పూర్ యూనివర్సిటీ)]]

====సాధారణ కళాశాలలు====
* [[బోల్‌పూర్ కాలేజ్]]
* [[పూర్ణి దేవి చౌధురి గర్ల్స్ కాలేజ్|పూర్ణి దేవి చౌధురి గర్ల్స్ కాలేజ్ (PDCGC)]]

====వైద్య కళాశాలలు====
* [[శాంతినికేతన్ మెడికల్ కాలేజ్]]

====ఇంజినీరింగ్ / మేనేజ్‌మెంట్ / పాలిటెక్నిక్====
* [[బెంగాల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ &amp; మేనేజ్‌మెంట్|బెంగాల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ &amp; మేనేజ్‌మెంట్ (B.I.T.M శాంతినికేతన్)]]
* [[శాంతినికేతన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాలిటెక్నిక్]] (S.I.P బోల్‌పూర్)&lt;ref&gt;{{cite web |title=SIP Profile |url=https://santiniketanpolytechnic.org/sip-profile/ |website=Santiniketan Institute of Polytechnic |access-date=11 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919010734/https://santiniketanpolytechnic.org/sip-profile/ |archive-date=19 సెప్టెంబరు 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====లా కాలేజీలు====
* [[బెంగాల్ లా కాలేజ్]]

====నర్సింగ్ కాలేజీలు====
* శాంతినికేతన్ సేబానికేతన్ నర్సింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్

===పాఠశాలలు===
====విశ్వభారతి అనుబంధ పాఠశాలలు====
* [[పథ భవన, శాంతినికేతన్|పథ భవన]]
* [[శిక్షా సత్ర]]

====నివాస పాఠశాలలు====
* [[ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్]] (EMRS)

====ప్రైవేట్ పాఠశాలలు====
* టెక్నో ఇండియా గ్రూప్ పబ్లిక్ స్కూల్ (TIGPS)
* [[ర్యాన్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్]]
* [[నవ నాలందా హై స్కూల్]]
* [[సెంట్ థెరిసా స్కూల్, ICSE ISC బోర్డు]]
* నార్త్ పాయింట్ సీనియర్ సెకండరీ బోర్డింగ్ స్కూల్

====కేంద్ర ప్రభుత్వ పాఠశాలలు====
* [[కేంద్రీయ విద్యాలయ]]

====రాష్ట్ర ప్రభుత్వ హై స్కూల్స్====
* [[బోల్‌పూర్ హై స్కూల్]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=List of Schools |url=https://www.aim.gov.in/pdf/West-Bengal.pdf |website=aim.gov.in |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[బోల్‌పూర్ గర్ల్స్ హై స్కూల్]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Chakraborty |first1=Snehamoy |title=Bolpur Girls' High School students agitate for exam delay |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/bolpur-girls-high-school-students-agitate-for-exam-delay/cid/1842503 |access-date=13 March 2022 |work=The Telegraph |date=9 December 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[బంధ్‌ఘోర కాలిక్రిష్ణ విద్యాపీఠ్]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=WBBSE :: Affiliated Schools Birbhum |url=http://wbbse.org/sbirbhum.htm |website=wbbse.org |access-date=15 March 2022 |archive-date=31 జూలై 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731084501/http://wbbse.org/sbirbhum.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[శ్రీనంద హై స్కూల్]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=PTI |title=Newly-Married Couple Found Dead On Campus Of Visva-Bharati University |url=https://www.ndtv.com/cities/visva-bharati-university-birbhum-west-bengal-newly-married-couple-found-dead-inside-campus-2033046 |access-date=13 March 2022 |work=NDTV |date=5 May 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[బోల్‌పూర్ NNB హై స్కూల్]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education First |url=https://school.banglarshiksha.gov.in/ws/website/index/19082001102 |website=school.banglarshiksha.gov.in |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[బోల్‌పూర్ వివేకానంద విద్యాపీఠ్]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education First |url=https://school.banglarshiksha.gov.in/ws/website/index/19082000202 |website=school.banglarshiksha.gov.in |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[శైలబాల గర్ల్స్ హై స్కూల్]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Education First |url=https://school.banglarshiksha.gov.in/ws/website/contact/19082001103 |website=school.banglarshiksha.gov.in |access-date=13 March 2022}}&lt;/ref&gt;

==ఆరోగ్య సంరక్షణ==
బోల్‌పూర్ సబ్‌డివిజనల్ హాస్పిటల్‌లో 520 బెడ్లు ఉన్నాయి.&lt;ref name=medical&gt;{{cite web | url = [https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf](https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf) | title = Health &amp; Family Welfare Department | work = Health Statistics - Hospitals | publisher = Government of West Bengal | access-date = 9 February 2018 | archive-date = 14 September 2020 | archive-url = [https://web.archive.org/web/20200914160418/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf](https://web.archive.org/web/20200914160418/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf) | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[బోల్‌పూర్ శ్రీనికేతన్]] కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్‌కు సేవలు అందించే బోల్‌పూర్‌లోని బోల్‌పూర్ బ్లాక్ ప్రైమరీ హెల్త్ సెంటర్‌లో 60 బెడ్లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web  | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/BPHC.pdf  | title =Health &amp; Family Welfare Department  | work =Health Statistics – Block Primary Health Centres  | publisher =Government of West Bengal  | access-date =26 January 2018  | archive-date =16 August 2020  | archive-url =https://web.archive.org/web/20200816074737/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/BPHC.pdf  | url-status =dead  }}&lt;/ref&gt;

[https://pathyasathi.com పథ్యసాథి ఆయుర్వేద] సోనాఝురి, శాంతినికేతన్‌లో 30 బెడ్లు ఉన్నాయి. ఇది ధన్వంతరి వైద్యశాలతో సహకారంతో ఉన్న ఆయుర్వేద ఆసుపత్రి. ఇది కేరళలోని అత్యంత పురాతన ఆయుర్వేద గృహాలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.{{citation needed|date=July 2024}}

==వన్యప్రాణి సంరక్షణాలయం==
• [[బల్లభ్‌పూర్ వన్యప్రాణి సంరక్షణాలయం]] &amp; డీర్ పార్క్ (శాంతినికేతన్)

==ప్రముఖ వ్యక్తులు==
{{Main|శాంతినికేతన్‌తో అనుబంధం ఉన్న ప్రముఖ వ్యక్తులు}}

==ఇవీ చూడండి==
*[[రాంపూర్‌హాట్]]
*[[మాలదా, పశ్చిమ బెంగాల్]]
*[[బసిర్‌హాట్]]
*[[బరాక్‌పూర్]]
*[[దుర్గాపూర్]]

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==బయటి లింకులు==
* [http://www.santiniketan.com/  బోల్‌పూర్ నుంచి శాంతినికేతన్ వరకు]
* [https://www.santiniketantravelguide.com/  శాంతినికేతన్ ట్రావెల్ గైడ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129184517/https://santiniketantravelguide.com/ |date=29 November 2021 }}
* {{Wikivoyage inline|శాంతినికేతన్}}      

{{Authority control}}

[[Category:బీర్‌భూమ్ జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>bvtnfgk6j4uaoy5rm4pvftyjddp717n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యముడు (2026 సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506647</id>
    <revision>
      <id>4978116</id>
      <parentid>4933744</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23907" sha1="lh0ksclt10bpe09yuhh0fwys3p0mjzr" xml:space="preserve">{{Short description|2026 తెలుగు భాషా క్రైమ్ థ్రిల్లర్ చిత్రం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}

{{Infobox film
| name           = యముడు
| image          = Yamudu poster.jpeg
| caption        = విడుదల పోస్టర్
| director       = జగదీష్ అమంచి
| writer         = జగదీష్ అమంచి
| screenplay     = శివ
| story          = జగదీష్ అమంచి&lt;br&gt;హరి అలినేని
| producer       = జగదీష్ అమంచి
| starring       = {{ubl|జగద్ (జగదీష్ అమంచి)|శ్రావణి శెట్టి|అద్విక శర్మ|ఆకాష్ చల్లా}}
| cinematography = విష్ణు
| editing        = హరి
| music          = భవాని రాకేష్
| production_companies = జగన్నడ పిక్చర్స్
| released       = 7 ఆగస్టు 2026
| runtime        = 122 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
}}

'''''యముడు''''' ({{lang-en|Yamudu}}) 2026లో విడుదలైన తెలుగు భాషా క్రైమ్ థ్రిల్లర్ చిత్రం. జగదీష్ అమంచి ఈ చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించి, కథ రాసి, నిర్మించడంతో పాటు జాగద్ పేరుతో ప్రధాన పాత్రలో నటించారు. ఈ చిత్రంలో శ్రావణి శెట్టి, అద్విక శర్మ, ఆకాష్ చల్లా తదితరులు నటించారు. జగన్నడ పిక్చర్స్ పతాకంపై ఈ చిత్రం నిర్మించబడింది. ఇది 7 ఆగస్టు 2026న థియేటర్లలో విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review |url=https://www.teluguvox.com/reviews/12559-yamudu-telugu-movie-review-jagadeesh-amanchi-shravani-shetty.html |website=TeluguVox |access-date=12 August 2026}}&lt;/ref&gt;

ఈ చిత్రం సమకాలీన క్రైమ్ థ్రిల్లర్ కథనాన్ని హిందూ పురాణ అంశాలతో మేళవిస్తుంది. ఇందులో యముడు మరియు ''గరుడ పురాణం''కు సంబంధించిన అంశాలు ఉన్నాయి. వరుస హత్యలు మరియు యముడితో సంబంధం ఉన్న ఒక రహస్య వ్యక్తి చుట్టూ కథ సాగుతుంది. ఈ వ్యక్తి పోలీసుల దర్యాప్తును సవాలు చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తాడు. సమకాలీన సమీక్షలు ఈ చిత్రాన్ని పౌరాణిక అంశాలతో కూడిన హత్యా మిస్టరీగా పేర్కొన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review |url=https://www.teluguvox.com/reviews/12559-yamudu-telugu-movie-review-jagadeesh-amanchi-shravani-shetty.html |website=TeluguVox |access-date=12 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Here Is the Review of Yamudu |url=https://prajasmedia.com/entertainment/here-is-the-review-of-yamudu/ |website=Prajas Media |access-date=12 August 2026}}&lt;/ref&gt;

== కథ ==

ఈ చిత్రం వరుస రహస్య హత్యల ద్వారా ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమయ్యే పలువురు పాత్రల కథలను అనుసరిస్తుంది.

'''విశ్వ''' వృద్ధాశ్రమంలో పనిచేస్తూ సాధారణ జీవితం గడిపే వ్యక్తిగా పరిచయం అవుతాడు. అతను '''అను'''ను కలిసిన తరువాత అతని కథ ఆమెతో అనుసంధానమవుతుంది.

మరో కథాంశంలో '''జగద్''' అనే గాయకుడు మరియు సంగీతకారుడు తన కెరీర్‌లో మంచి గుర్తింపు సాధించాలని ఆశపడుతుంటాడు. అతని జీవితం '''ఆకాష్''' మరియు '''హరిని'''తో అనుసంధానమవుతుంది.

ఇదే సమయంలో వరుస హత్యలు జరుగుతుంటాయి. మృతులైన మహిళల మరణాలు వారి సంబంధాలు మరియు ఆరోపించబడిన వివాహేతర సంబంధాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. హంతకుడు పోలీసులకు సంబంధించిన ప్రదేశాల్లో మృతదేహాలను వదిలిపెట్టి, తనను గుర్తించి పట్టుకోవాలని పోలీసు శాఖను సవాలు చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తాడు.

హంతకుడి చర్యలు మరణ దేవుడైన '''యముడు'''తో పాటు ''గరుడ పురాణం''లో పేర్కొన్న శిక్షలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. హంతకుడి గుర్తింపు, అతని ఉద్దేశం, బాధితులు మరియు ప్రధాన పాత్రల మధ్య ఉన్న సంబంధాలను పోలీసులు దర్యాప్తు చేస్తారు.

చిత్రం ముందుకు సాగేకొద్దీ వేర్వేరు కథాంశాలు ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమవుతూ, నేరం, సంబంధాలు, ద్రోహం, శిక్ష మరియు న్యాయం వంటి అంశాలను పరిశీలిస్తుంది.

== నటీనటులు ==

* '''జగద్ (జగదీష్ అమంచి)'''
* '''శ్రావణి శెట్టి'''
* '''అద్విక శర్మ'''
* '''ఆకాష్ చల్లా'''
* బాబీ
* శ్రీష
* మౌమిక
* బాలు
* బాలరాణ
* దుర్గ
* శ్రీను
* రమేష్

నిర్మాణానికి సంబంధించిన సమాచారంలో జగదీష్ అమంచిని ప్రధాన కథానాయకుడిగా, శ్రావణి శెట్టిని మొదటి కథానాయికగా, అద్విక శర్మను రెండో కథానాయికగా, ఆకాష్‌ను రెండో కథానాయకుడిగా పేర్కొన్నారు. ఇందులో పలువురు సహాయ నటీనటుల వివరాలు కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;pitchdeck&quot;&gt;''Yamudu Movie Pitchdeck'', జగన్నడ పిక్చర్స్, 2026.&lt;/ref&gt;

== నిర్మాణం ==

=== అభివృద్ధి ===

''యముడు''ను పురాణ అంశాలతో కూడిన క్రైమ్ థ్రిల్లర్‌గా రూపొందించారు. ఇందులో మిస్టరీ, క్రైమ్ మరియు సస్పెన్స్ అంశాలను ఉపయోగించారు. జగదీష్ అమంచి ఈ చిత్రానికి కథ, దర్శకత్వం మరియు నిర్మాణ బాధ్యతలు నిర్వహించడంతో పాటు ప్రధాన పాత్రలో నటించారు.

చిత్రంలోని ప్రధాన కథాంశం సమకాలీన హత్యల దర్యాప్తులో యముడు మరియు ''గరుడ పురాణం''కు సంబంధించిన అంశాలను ఉపయోగిస్తుంది. నిర్మాణ సమాచార ప్రకారం, కథ ప్రధాన పాత్రల మధ్య సంబంధాలు, యముడి గుర్తింపు, హత్యలకు గల కారణాలు మరియు హత్యలపై పోలీసుల దర్యాప్తు చుట్టూ సాగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pitchdeck&quot;/&gt;

ఈ చిత్రాన్ని '''జగన్నడ పిక్చర్స్''' నిర్మించింది.

=== చిత్రీకరణ ===

ఈ చిత్రం సుమారు '''47 రోజుల''' పాటు చిత్రీకరించబడింది. చిత్రీకరణలో '''ARRI ALEXA SXT''', '''ARRI ALEXA Mini''', '''RED Helium''' మరియు '''RED Gemini''' కెమెరాలను ఉపయోగించారు. ఛాయాగ్రహణం మరియు వైమానిక దృశ్యాల కోసం '''Ultra Prime lenses''', '''gimbal''' మరియు '''drone equipment'''లను కూడా ఉపయోగించారు.

నిర్మాణ సమాచార ప్రకారం సుమారు '''190 మంది''' చిత్ర నిర్మాణంలో పాల్గొన్నారు.

== సంగీతం ==

ఈ చిత్రానికి '''భవాని రాకేష్''' సంగీతాన్ని సమకూర్చారు. సంగీతం '''JAGAD Music World''' లేబుల్‌పై విడుదలైంది.

చిత్రంలోని పాటలు:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! పాట
! గాయకులు
! సాహిత్యం
|-
| ''డర్టీ గర్ల్''
| రాబిన్, స్టెలియా ఎంసీ
| మనోజ్ జూలూరి
|-
| ''మై బెస్ట్ ఫ్రెండ్''
| పాబ్లో మ్యూలే
| వంశీ సరోజిని వికాస్
|-
| ''కృష్ణ బజారే''
| పావని వాస
| వంశీ సరోజిని వికాస్
|}

'''డర్టీ గర్ల్''' లిరికల్ వీడియోలో జగద్ మరియు అద్విక శర్మ కనిపించారు. ఈ పాటను రాబిన్ మరియు స్టెలియా ఎంసీ పాడగా, సాహిత్యాన్ని మనోజ్ జూలూరి రాశారు. సంగీతాన్ని ఘంటసాల నాగ విశ్వనాథ్ (జీవీ) సమకూర్చారు. కొరియోగ్రఫీని పృథ్వీ రాజ్ నిర్వహించగా, ఛాయాగ్రహణాన్ని విష్ణు నిర్వహించారు.

'''మై బెస్ట్ ఫ్రెండ్''' పాటలో జగద్ మరియు ఆకాష్ కనిపించారు. ఈ పాటను పాబ్లో మ్యూలే పాడారు. సాహిత్యం మరియు సంగీతాన్ని ఘంటసాల నాగ విశ్వనాథ్ (జీవీ) అందించారు. కొరియోగ్రఫీని హరినాథ్ రెడ్డి, ఛాయాగ్రహణాన్ని శివ కమ్మిలి నిర్వహించారు.

'''కృష్ణ బజారే''' భక్తి గీతంగా రూపొందించబడింది. ఇందులో జగద్ మరియు శ్రావణి శెట్టి కనిపించారు. ఈ పాటను పావని వాస పాడగా, సంగీతాన్ని భవాని రాకేష్ సమకూర్చారు. కొరియోగ్రఫీని జగద్ నిర్వహించారు.

మొదటి మూడు పాటలు '''JAGAD Music World''' లేబుల్‌పై విడుదలయ్యాయి. '''జగన్నడ పిక్చర్స్''' నిర్మాణ సంస్థగా క్రెడిట్ చేయబడింది.

== సాంకేతిక సిబ్బంది ==

* '''కథ''' – జగదీష్ అమంచి
* '''దర్శకత్వం''' – జగదీష్ అమంచి
* '''నిర్మాత''' – జగదీష్ అమంచి
* '''స్క్రీన్‌ప్లే''' – శివ
* '''సంగీత దర్శకుడు''' – భవాని రాకేష్
* '''ఛాయాగ్రహణం''' – విష్ణు
* '''ఎడిటింగ్''' – హరి
* '''డిజిటల్ ఇంటర్మీడియట్''' – గణేష్ కొమ్మరపు
* '''రచయితల బృందం''' – హరి అలినేని
* '''ఫైట్ మాస్టర్''' – కరాటే రవి
* '''కళా దర్శకుడు''' – భూపతి యాదగిరి
* '''కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్''' – కె. గాయత్రి
* '''మేనేజర్లు''' – రమేష్ వర్మ, బాలరామ్
* '''పబ్లిక్ రిలేషన్స్''' – సాయి సతీష్

నిర్మాణ పిచ్ డెక్‌లో విష్ణు రెడ్డి వంగా ఛాయాగ్రాహకుడిగా, కెసిబి హరిని ఎడిటర్‌గా విడిగా పేర్కొన్నారు. అయితే చిత్రం విడుదల చేసిన పాటల క్రెడిట్లలో వరుసగా &quot;విష్ణు&quot;, &quot;హరి&quot; అనే సంక్షిప్త క్రెడిట్లు ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;pitchdeck&quot;/&gt;

== పోస్ట్ ప్రొడక్షన్ ==

నిర్మాణ సమాచారంలో '''అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్''', '''భారతి స్టూడియోస్''', '''రామానాయుడు స్టూడియో''' మరియు '''ధ్వని స్టూడియోస్''' చిత్ర పోస్ట్ ప్రొడక్షన్ పనులకు సంబంధించిన సంస్థలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;pitchdeck&quot;/&gt;

చిత్రంలోని పాటల క్రెడిట్లలో డిజిటల్ ఇంటర్మీడియట్ పనులకు గణేష్ కొమ్మరపు పేరు ఉంది.

== విడుదల ==

''యముడు'' 7 ఆగస్టు 2026న భారతదేశంలో థియేటర్లలో విడుదలైంది. ఈ చిత్రం నిడివి '''122 నిమిషాలు'''.

విడుదల రోజున వచ్చిన సమీక్షలు ఈ చిత్రాన్ని పురాణ అంశాలు మరియు హత్యా మిస్టరీ అంశాలతో కూడిన తెలుగు క్రైమ్ థ్రిల్లర్‌గా పేర్కొన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review and Rating |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/yamudu-movie-review-and-rating-telugu-2867705 |website=Sakshi |access-date=12 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review and Rating |url=https://www.sakshipost.com/news/movies/yamudu-movie-review-and-rating-481616 |website=Sakshi Post |access-date=12 August 2026}}&lt;/ref&gt;

== స్పందన ==

ఈ చిత్రానికి విమర్శకుల నుంచి మిశ్రమ స్పందన లభించింది.

'''ది హాన్స్ ఇండియా''' ఈ చిత్రానికి '''3/5''' రేటింగ్ ఇచ్చి, ఆసక్తికరమైన పౌరాణిక మలుపుతో కూడిన క్రైమ్ థ్రిల్లర్‌గా అభివర్ణించింది. క్రైమ్, సస్పెన్స్ మరియు పురాణ అంశాల కలయికను సమీక్ష ప్రశంసించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu review: Gripping crime-thriller with intriguing mythological twist |url=https://www.thehansindia.com/cinema/yamudu-review-gripping-crime-thriller-with-intriguing-mythological-twist-1106823 |website=The Hans India |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

'''ఇండస్ట్రీహిట్''' ఈ చిత్రానికి '''3/5''' రేటింగ్ ఇచ్చి, చిత్రంలోని క్రైమ్ థ్రిల్లర్ కథాంశం మరియు నటీనటుల ప్రదర్శనల గురించి సమీక్షించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review |url=https://industryhit.com/t/yamudu-movie-review/ |website=IndustryHit |access-date=13 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813143853/https://industryhit.com/t/yamudu-movie-review/ |archive-date=13 ఆగస్టు 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''ప్రజాస్ మీడియా''' ఈ చిత్రానికి '''3/5''' రేటింగ్ ఇచ్చింది. సస్పెన్స్, నటీనటుల ప్రదర్శనలు, భావోద్వేగ సన్నివేశాలు, నేపథ్య సంగీతం మరియు ప్రధాన కథాంశం గురించి సమీక్షలో చర్చించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Here Is the Review of Yamudu |url=https://prajasmedia.com/entertainment/here-is-the-review-of-yamudu/ |website=Prajas Media |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

'''ఫస్ట్‌షోజ్''' ఈ చిత్రానికి '''3/5''' రేటింగ్ ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review &amp; Rating |url=https://www.firstshowz.com/2026/08/yamudu-movie-review-rating.html |website=FirstShowz |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

'''సాక్షి పోస్ట్''' ఈ చిత్రానికి '''2.75/5''' రేటింగ్ ఇచ్చి, ''యముడు''ను పౌరాణిక మలుపుతో కూడిన హత్యా మిస్టరీగా అభివర్ణించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review and Rating |url=https://www.sakshipost.com/news/movies/yamudu-movie-review-and-rating-481616 |website=Sakshi Post |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

'''తెలుగువాక్స్''' ఈ చిత్రానికి '''2.5/5''' రేటింగ్ ఇచ్చింది. క్రైమ్ దర్యాప్తును పురాణ అంశాలు మరియు ప్రతీకార న్యాయంతో కలపడానికి చేసిన ప్రయత్నంగా చిత్రాన్ని పేర్కొంటూ, స్క్రీన్‌ప్లే మరియు కథనం వేగం గురించి సమీక్షలో వ్యాఖ్యానించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Telugu Movie Review: Jagadeesh Amanchi, Shravani Shetty |url=https://www.teluguvox.com/reviews/12559-yamudu-telugu-movie-review-jagadeesh-amanchi-shravani-shetty.html |website=TeluguVox |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

'''ఎన్‌టీవీ తెలుగు''' ఈ చిత్రానికి '''2.5/5''' రేటింగ్ ఇచ్చింది. ''గరుడ పురాణం''కు సంబంధించిన అంశాలతో సహా క్రైమ్ మరియు పురాణ అంశాల కలయికను సమీక్షలో ప్రస్తావించింది. నటీనటుల ప్రదర్శనలు, సంగీతం, ఛాయాగ్రహణం మరియు స్క్రీన్‌ప్లే గురించి కూడా చర్చించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Telugu Movie Review and Rating |url=https://ntvtelugu.com/reviews/yamudu-telugu-movie-revieew-rating-1002170.html |website=NTV Telugu |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

'''సాక్షి''' ఈ చిత్రానికి '''2.5/5''' రేటింగ్ ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yamudu Movie Review and Rating |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/yamudu-movie-review-and-rating-telugu-2867705 |website=Sakshi |access-date=13 August 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

{{Reflist}}

== బయటి లింకులు ==

* [https://www.youtube.com/channel/UCn-nF4mONhBTXur2jbpD2Ng JAGAD Music World] – అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానల్
* [https://www.youtube.com/channel/UCIDmKYadj6vi6UJ9F9KapKg Jagannada Pictures] – అధికారిక యూట్యూబ్ ఛానల్
* [https://www.thehansindia.com/cinema/yamudu-review-gripping-crime-thriller-with-intriguing-mythological-twist-1106823 ''యముడు'' సమీక్ష] – ది హాన్స్ ఇండియా – '''3/5'''
* [https://industryhit.com/t/yamudu-movie-review/ ''యముడు'' సమీక్ష] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ఇండస్ట్రీహిట్ – '''3/5'''
* [https://prajasmedia.com/entertainment/here-is-the-review-of-yamudu/ ''యముడు'' సమీక్ష] – ప్రజాస్ మీడియా – '''3/5'''
* [https://www.firstshowz.com/2026/08/yamudu-movie-review-rating.html ''యముడు'' సమీక్ష] – ఫస్ట్‌షోజ్ – '''3/5'''
* [https://www.sakshipost.com/news/movies/yamudu-movie-review-and-rating-481616 ''యముడు'' సమీక్ష] – సాక్షి పోస్ట్ – '''2.75/5'''
* [https://www.teluguvox.com/reviews/12559-yamudu-telugu-movie-review-jagadeesh-amanchi-shravani-shetty.html ''యముడు'' సమీక్ష] – తెలుగువాక్స్ – '''2.5/5'''
* [https://ntvtelugu.com/reviews/yamudu-telugu-movie-revieew-rating-1002170.html ''యముడు'' సమీక్ష] – ఎన్‌టీవీ తెలుగు – '''2.5/5'''
* [https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/yamudu-movie-review-and-rating-telugu-2867705 ''యముడు'' సమీక్ష] – సాక్షి – '''2.5/5'''

[[వర్గం:2026లో విడుదలైన సినిమాలు]]
[[వర్గం:2026 క్రైమ్ థ్రిల్లర్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:2020ల తెలుగు భాషా సినిమాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రైమ్ థ్రిల్లర్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ పౌరాణిక సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషా క్రైమ్ థ్రిల్లర్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>lh0ksclt10bpe09yuhh0fwys3p0mjzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధర్మస్థల నియోజకవర్గం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508737</id>
    <revision>
      <id>4978007</id>
      <parentid>4950857</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheVenkyConnects</username>
        <id>155257</id>
      </contributor>
      <comment>విడుదల తర్వాత సమాచారం నవీకరణ: సాంకేతిక నిపుణులు, పాత్రలు, నిర్మాణం, సంగీతం, విడుదల, సమీక్షలు; రన్‌టైమ్ 126 నిమిషాలుగా సవరణ. (Paid editor: employee of the production company, disclosed on user page.)</comment>
      <origin>4978007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21249" sha1="d4rpjtzcp7ptfvkasefn9vtdotay1ji" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ధర్మస్థల నియోజకవర్గం
| image          = 
| caption        = 
| director       = జై జ్ఞాన ప్రభ తోట
| producer       = మేరుం భాస్కర్
| writer         = జై జ్ఞాన ప్రభ తోట {{small|(కథ, స్క్రీన్‌ప్లే)}}&lt;br&gt;అస్లాం {{small|(సంభాషణలు)}}
| starring       = [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]]&lt;br&gt;[[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]]&lt;br&gt;నటరాజ్ పేరి&lt;br&gt;[[వితికా శేరు]]&lt;br&gt;[[రాజీవ్ కనకాల]]&lt;br&gt;[[కస్తూరి శంకర్]]
| music          = మహావీర్ యల్లందర్ రావు
| cinematography = వెంకటహనుమ నరిశెట్టి
| editing        = సాయిబాబు తలారి
| studio         = మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
| distributor    = పీవీఆర్ సినిమాస్
| released       = {{Film date|2026|09|04}}
| runtime        = 126 నిమిషాలు
| country        = [[భారతదేశం]]
| language       = తెలుగు
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''ధర్మస్థల నియోజకవర్గం''' 2026లో విడుదలైన రాజకీయ యాక్షన్ డ్రామా [[తెలుగు సినిమా]]. జై జ్ఞాన ప్రభ తోట కథ, స్క్రీన్‌ప్లే అందించి ఈ చిత్రంతో దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పతాకంపై మేరుం భాస్కర్ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot;&gt;{{Cite web|last=Sistu|first=Suhas|title='Dharmasthala Niyojakavargam' review: A meaningful political drama with a strong social message|url=https://www.thehansindia.com/cinema/dharmasthala-niyojakavargam-review-a-meaningful-political-drama-with-a-strong-social-message-1118044|website=The Hans India|date=2026-09-04|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]], [[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, నటరాజ్ పేరి, [[వితికా శేరు]], [[రాజీవ్ కనకాల]], [[కస్తూరి శంకర్]] ఇతర ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు. కళాశాలల్లో డ్రగ్స్ మాఫియా, డబ్బు రాజకీయాల నేపథ్యంలో సాగే ఈ చిత్రం 2026 సెప్టెంబర్ 4న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot;&gt;{{Cite web|title=Dharmasthala Niyojakavargam set for September 4 release, makers speak of highlights|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/dharmasthala-niyojakavargam-set-for-september-4-release-makers-speak-of-highlights-1983649|website=Deccan Chronicle|date=2026-08-31|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రానికి విమర్శకుల నుంచి మిశ్రమ స్పందన లభించింది. సామాజిక సందేశం, సుమన్, సాయికుమార్‌ల నటన, చంద్రబోస్ సాహిత్యం ప్రశంసలు అందుకోగా, రొటీన్ కథనం, ఎడిటింగ్ విమర్శలకు గురయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;ntreview&quot;&gt;{{Cite web|title=ప్రజాస్వామ్యపు ముసుగులో అసలు రాజకీయం.. 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' సినిమా రివ్యూ|url=https://www.ntnews.com/cinema/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-2502009|website=నమస్తే తెలంగాణ|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chitrajyothy&quot;&gt;{{Cite web|title=సినిమా రివ్యూ: ధర్మస్థల నియోజకవర్గం|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-rating-rcb-75080.html|website=చిత్రజ్యోతి|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== కథా నేపథ్యం ==
ధర్మస్థల నియోజకవర్గానికి ఏడు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన భైరాజ్ నియోజకవర్గ అభివృద్ధిని పట్టించుకోడు. అక్కడి ఒక ప్రైవేట్ కళాశాల రహస్యంగా విద్యార్థులకు డ్రగ్స్ సరఫరా చేస్తూ వారిని వ్యసనపరులుగా మారుస్తుంటుంది. కళాశాల లెక్చరర్ అరుంధతి, కొందరు విద్యార్థులు ఈ మాఫియాను ఎదిరిస్తారు. సాధారణ టీ కొట్టు నడుపుకునే ఈశ్వరయ్య కుమారుడు భద్రి ఈ పోరాటంలో హత్యకు గురవుతాడు. తన కొడుకు ఆశయం వృథా కాకూడదని భావించిన ఈశ్వరయ్య, అరుంధతి ప్రోత్సాహంతో రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టి భైరాజ్‌పై ఎన్నికల్లో పోటీ చేస్తాడు. డబ్బు, రౌడీయిజం రాజ్యమేలుతున్న వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్యం, న్యాయం కోసం ఒక సామాన్యుడు సాగించే పోరాటమే ఈ చిత్ర కథ. చివరికి ఈశ్వరయ్య ఎన్నికల్లో భైరాజ్‌ను ఓడిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcreview&quot;&gt;{{Cite web|title=Dharmasthala Niyojakavargam Is an Engaging Political Drama|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-review/dharmasthala-niyojakavargam-is-an-engaging-political-drama-1984732|website=Deccan Chronicle|date=2026-09-04|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== నటీనటులు ==
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] – ఈశ్వరయ్య
* [[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]] – భైరాజ్
* నటరాజ్ పేరి – భద్రి
* [[వితికా శేరు]] – అరుంధతి
* [[రాజీవ్ కనకాల]] – వాసుదేవ్
* [[కస్తూరి శంకర్]] – కస్తూరి
* [[వరుణ్ సందేశ్]] – వరుణ్ (అతిథి పాత్ర)
* రాయంచ కొక్కుర – ఈషా
* చంద్రశేఖర్ – శేఖర్
* షఫీ – కుందన్
* [[రాజా రవీంద్ర]] – స్టాలిన్
* [[ప్రభాకర్ గౌడ్|ప్రభాకర్]] – ప్రభాకర్
* శివకుమార్ రామచంద్రవరపు – విశ్వ
* [[సత్య ప్రకాష్]] – సీఐ
* హారిక – భైరాజ్ భార్య
* అంజలి – పార్టీ అధ్యక్షురాలు
* [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృథ్వీ]] – శివరామయ్య

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* '''కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం:''' జై జ్ఞాన ప్రభ తోట
* '''నిర్మాత:''' మేరుం భాస్కర్
* '''నిర్మాణ సంస్థ:''' మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
* '''సంభాషణలు:''' అస్లాం
* '''సంగీతం:''' మహావీర్ యల్లందర్ రావు
* '''పాటలు:''' [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
* '''ఛాయాగ్రహణం:''' వెంకటహనుమ నరిశెట్టి
* '''కూర్పు:''' సాయిబాబు తలారి
* '''కళ:''' భార్గవ నౌండ్ల
* '''పోరాటాలు:''' నందు
* '''నృత్యాలు:''' సృష్టి వర్మ

== నిర్మాణం ==
ఈ చిత్రంతో జై జ్ఞాన ప్రభ తోట దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. కథ, స్క్రీన్‌ప్లే కూడా ఆయనే అందించగా, సంభాషణలు అస్లాం రాశారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; కథ కల్పితమే అయినప్పటికీ ఒక నిజ సంఘటన స్ఫూర్తితో దీన్ని రూపొందించినట్లు దర్శకుడు తెలిపారు.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; ఈ చిత్రం ద్వారా నటరాజ్ పేరి వెండితెరకు పరిచయమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;10tv&quot;&gt;{{Cite web|last=U|first=Saketh|title=Dharmasthala Niyojakavargam Review: 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' రివ్యూ.. పొలిటికల్ యాక్షన్..|url=https://10tv.in/telugu-news/movie-reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-and-rating-cast-suman-sai-kumar-vithika-sheru-sy-1132111.html|website=10టీవీ|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; కస్తూరి ఈ చిత్రంలో తొలిసారి ప్రతినాయిక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;

ఛాయాగ్రహణం వెంకటహనుమ నరిశెట్టి, కూర్పు సాయిబాబు తలారి, కళా దర్శకత్వం భార్గవ నౌండ్ల, పోరాటాలు నందు, నృత్యాలు సృష్టి వర్మ అందించారు. ముందుగా అనుకున్న షెడ్యూల్‌లోనే చిత్రీకరణ పూర్తి చేసినట్లు చిత్రబృందం తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; 2026 జనవరి 1న ఫస్ట్ లుక్ విడుదల చేసే నాటికే చిత్రీకరణ పూర్తయి, నిర్మాణానంతర కార్యక్రమాలు జరుగుతున్నాయి.&lt;ref name=&quot;firstlook&quot;&gt;{{Cite web|title=First Look of &quot;Dharmasthala Niyojakavargam&quot; Released with New Year Greetings|url=https://www.telugutimes.net/en/cinemas/cinema-news/first-look-of-dharmasthala-niyojakavargam-released-with-new-year-greetings-335757.html|website=Telugu Times|date=2026-01-01|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
ఈ చిత్రానికి మహావీర్ యల్లందర్ రావు సంగీతం, నేపథ్య సంగీతం అందించారు. ఐదు పాటలకూ [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]] సాహిత్యం సమకూర్చారు. ఆయన పారితోషికం తీసుకోకుండానే ఈ పాటలు రాసినట్లు చిత్రబృందం తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; [[ఉపద్రష్ట సునీత|సునీత]], సాయి చరణ్ ఈ చిత్రంలో పాటలు పాడారు.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tbsong&quot;&gt;{{Cite web|title=Krish and Chandrabose Launch First Song from Dharmasthala Niyojakavargam|url=https://www.telugubulletin.com/krish-and-chandrabose-launch-first-song-from-dharmasthala-niyojakavargam-235311|website=TeluguBulletin.com|date=2026-08-18|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; మొదటి పాట &quot;ధర్మో రక్షతి రక్షితః&quot;ను 2026 ఆగస్టులో హైదరాబాద్‌లోని ప్రసాద్ ల్యాబ్స్‌లో దర్శకుడు క్రిష్ జాగర్లమూడి, చంద్రబోస్ విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;hanssong&quot;&gt;{{Cite web|title='Dharmo Rakshati Rakshitah' song from 'Dharmasthala Niyojakavargam' released|url=https://www.thehansindia.com/cinema/dharmo-rakshati-rakshitah-song-from-dharmasthala-niyojakavargam-released-1110442|website=The Hans India|date=2026-08-17|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tbsong&quot; /&gt;

== విడుదల ==
ఈ చిత్రాన్ని మొదట 2026 ఫిబ్రవరిలో విడుదల చేయాలని భావించారు.&lt;ref name=&quot;firstlook&quot; /&gt; 2026 ఆగస్టు 21న హైదరాబాద్‌లో ప్రెస్ మీట్ నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;tbpress&quot;&gt;{{Cite web|title='Dharmasthala Niyojakavargam' Team Promises a Thought-Provoking Political Entertainer|url=https://www.telugubulletin.com/dharmasthala-niyojakavargam-team-promises-a-thought-provoking-political-entertainer-235402|website=TeluguBulletin.com|date=2026-08-21|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; సెప్టెంబర్ 1న ట్రైలర్ విడుదల కాగా,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/cinema/sai-kumars-powerful-political-action-drama-dharmasthala-niyojakavargam-trailer-out-now-2499469|title=రాజకీయాల తెరవెనుక అసలు నిజాలు.. ఆసక్తికరంగా 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' ట్రైలర్!|website=నమస్తే తెలంగాణ|date=2026-09-01|access-date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt; దర్శకుడు [[వి. వి. వినాయక్]] ముఖ్య అతిథిగా ప్రీ-రిలీజ్ వేడుక జరిగింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; 2026 సెప్టెంబర్ 4న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైన ఈ చిత్రాన్ని తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పీవీఆర్ సినిమాస్ పంపిణీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tbpress&quot; /&gt;

== స్పందన ==
టీవీ9 తెలుగు సమీక్షకుడు లక్ష్మీనారాయణ వారణాసి ఈ చిత్రాన్ని &quot;సందేశంతో కూడిన పొలిటికల్ ఎంటర్‌టైనర్&quot;గా అభివర్ణించారు. చంద్రబోస్ సాహిత్యం, సాయికుమార్ సంభాషణలు, సుమన్ నటన, అసభ్యత లేని కథనాన్ని ప్రశంసిస్తూ, తొలి చిత్రంలోనే బరువైన ఇతివృత్తాన్ని ఎంచుకుని సీనియర్ నటులను దర్శకుడు చక్కగా నిర్వహించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;tv9&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|title='ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' మూవీ రివ్యూ.. పొలిటికల్ ఎంటర్‌టైనర్ మెప్పిచిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/political-action-drama-dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-1903806.html|website=టీవీ9 తెలుగు|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ''ది హన్స్ ఇండియా'' సమీక్షకుడు సుహాస్ సిస్టు 3/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, సామాజిక స్పృహతో కూడిన కథాంశాన్ని, రాజకీయ, విద్యార్థి సమస్యలను అసభ్యత లేకుండా చూపించిన తీరును, ప్రధాన నటుల నటనను మెచ్చుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt; ''నమస్తే తెలంగాణ'' 2.75/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, దర్శకుడు ఎంచుకున్న అంశం సాహసోపేతమైనదని, సాయికుమార్ సంభాషణలు, వితికా శేరు నటన, ద్వితీయార్ధంలోని భావోద్వేగ సన్నివేశాలు ఆకట్టుకుంటాయని పేర్కొంది; అయితే కొన్ని సన్నివేశాలు ఊహించదగినవిగా ఉన్నాయని, స్క్రీన్‌ప్లే కొన్నిచోట్ల నెమ్మదించిందని అభిప్రాయపడింది.&lt;ref name=&quot;ntreview&quot; /&gt;

10టీవీ సమీక్షకుడు సాకేత్ 2.75 రేటింగ్ ఇచ్చి, రెండు దశల్లో సాగే పాత్రలో సుమన్ నటనను, ప్రతినాయకుడిగా సాయికుమార్ నటనను, నటరాజ్ పేరి తొలి ప్రయత్నాన్ని ప్రశంసించారు; ద్వితీయార్ధం ఆసక్తికరంగా ఉన్నా ప్రథమార్ధం రొటీన్‌గా సాగిందని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;10tv&quot; /&gt; ఫిల్మీబీట్ తెలుగు సమీక్షకుడు ఎ. రాజబాబు 2.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, కథ, సందేశంపై దృష్టి నిలిపిన దర్శకుడికి మంచి భవిష్యత్తు ఉందని, ఛాయాగ్రహణం, సంగీతం, భావోద్వేగ సన్నివేశాలు బాగున్నాయని పేర్కొంటూనే, రొటీన్ ఫార్మాట్, ఎడిటింగ్‌ను విమర్శించారు.&lt;ref name=&quot;filmibeat&quot;&gt;{{Cite web|last=Rajababu|first=A.|title=Dharmasthala Niyojakavargam Movie Review: ధర్మస్థల నియోజకవర్గం మూవీ రివ్యూ అండ్ రేటింగ్|url=https://telugu.filmibeat.com/reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-and-rating-in-telugu-suman-and-saikumar-show-their-mark-i-175699.html|website=ఫిల్మీబీట్ తెలుగు|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ''చిత్రజ్యోతి'' 2.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, కథాంశాలు బలమైనవే అయినప్పటికీ దర్శకుడి అనుభవలేమి వల్ల కథనం రొటీన్‌గా మారిందని, ద్వితీయార్ధంలో అసలు సమస్య పక్కదారి పట్టిందని విమర్శించింది; వితికా శేరు, వరుణ్ సందేశ్ నటన, చంద్రబోస్ సాహిత్యాన్ని మెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;chitrajyothy&quot; /&gt; ''దక్కన్ క్రానికల్'' దీనిని సామాజిక స్పృహ ఉన్న కమర్షియల్ చిత్రంగా పేర్కొని, నటన, అంశం బాగున్నా ఎడిటింగ్ కొన్నిచోట్ల తడబడిందని రాసింది.&lt;ref name=&quot;dcreview&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== బయటి లింకులు ==
* {{IMDb title|39917515}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు యాక్షన్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రాజకీయ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు థ్రిల్లర్ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>d4rpjtzcp7ptfvkasefn9vtdotay1ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978046</id>
      <parentid>4978007</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheVenkyConnects</username>
        <id>155257</id>
      </contributor>
      <comment>అధికారిక క్రెడిట్ల ప్రకారం సవరణలు: నేపథ్య సంగీతం వాసుదేవ, పంపిణీ పీవీఆర్ ఐనాక్స్ పిక్చర్స్; కథ నేపథ్యం, సెన్సార్ వివరాలు (తుపాకి ఇంటర్వ్యూ). (Paid editor, disclosed on user page.)</comment>
      <origin>4978046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23101" sha1="7nj78e9uzixm9wrwpazyke6rarkc2l4" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ధర్మస్థల నియోజకవర్గం
| image          = 
| caption        = 
| director       = జై జ్ఞాన ప్రభ తోట
| producer       = మేరుం భాస్కర్
| writer         = జై జ్ఞాన ప్రభ తోట {{small|(కథ, స్క్రీన్‌ప్లే)}}&lt;br&gt;అస్లాం {{small|(సంభాషణలు)}}
| starring       = [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]]&lt;br&gt;[[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]]&lt;br&gt;నటరాజ్ పేరి&lt;br&gt;[[వితికా శేరు]]&lt;br&gt;[[రాజీవ్ కనకాల]]&lt;br&gt;[[కస్తూరి శంకర్]]
| music          = మహావీర్ యల్లందర్ రావు {{small|(పాటలు)}}&lt;br&gt;వాసుదేవ {{small|(నేపథ్య సంగీతం)}}
| cinematography = వెంకటహనుమ నరిశెట్టి
| editing        = సాయిబాబు తలారి
| studio         = మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
| distributor    = పీవీఆర్ ఐనాక్స్ పిక్చర్స్
| released       = {{Film date|2026|09|04}}
| runtime        = 126 నిమిషాలు
| country        = [[భారతదేశం]]
| language       = తెలుగు
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''ధర్మస్థల నియోజకవర్గం''' 2026లో విడుదలైన రాజకీయ యాక్షన్ డ్రామా [[తెలుగు సినిమా]]. జై జ్ఞాన ప్రభ తోట కథ, స్క్రీన్‌ప్లే అందించి ఈ చిత్రంతో దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పతాకంపై మేరుం భాస్కర్ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot;&gt;{{Cite web|last=Sistu|first=Suhas|title='Dharmasthala Niyojakavargam' review: A meaningful political drama with a strong social message|url=https://www.thehansindia.com/cinema/dharmasthala-niyojakavargam-review-a-meaningful-political-drama-with-a-strong-social-message-1118044|website=The Hans India|date=2026-09-04|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]], [[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, నటరాజ్ పేరి, [[వితికా శేరు]], [[రాజీవ్ కనకాల]], [[కస్తూరి శంకర్]] ఇతర ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు. కళాశాలల్లో డ్రగ్స్ మాఫియా, డబ్బు రాజకీయాల నేపథ్యంలో సాగే ఈ చిత్రం 2026 సెప్టెంబర్ 4న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot;&gt;{{Cite web|title=Dharmasthala Niyojakavargam set for September 4 release, makers speak of highlights|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/dharmasthala-niyojakavargam-set-for-september-4-release-makers-speak-of-highlights-1983649|website=Deccan Chronicle|date=2026-08-31|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రానికి విమర్శకుల నుంచి మిశ్రమ స్పందన లభించింది. సామాజిక సందేశం, సుమన్, సాయికుమార్‌ల నటన, చంద్రబోస్ సాహిత్యం ప్రశంసలు అందుకోగా, రొటీన్ కథనం, ఎడిటింగ్ విమర్శలకు గురయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;ntreview&quot;&gt;{{Cite web|title=ప్రజాస్వామ్యపు ముసుగులో అసలు రాజకీయం.. 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' సినిమా రివ్యూ|url=https://www.ntnews.com/cinema/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-2502009|website=నమస్తే తెలంగాణ|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chitrajyothy&quot;&gt;{{Cite web|title=సినిమా రివ్యూ: ధర్మస్థల నియోజకవర్గం|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-rating-rcb-75080.html|website=చిత్రజ్యోతి|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== కథా నేపథ్యం ==
ధర్మస్థల నియోజకవర్గానికి ఏడు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన భైరాజ్ నియోజకవర్గ అభివృద్ధిని పట్టించుకోడు. అక్కడి ఒక ప్రైవేట్ కళాశాల రహస్యంగా విద్యార్థులకు డ్రగ్స్ సరఫరా చేస్తూ వారిని వ్యసనపరులుగా మారుస్తుంటుంది. కళాశాల లెక్చరర్ అరుంధతి, కొందరు విద్యార్థులు ఈ మాఫియాను ఎదిరిస్తారు. సాధారణ టీ కొట్టు నడుపుకునే ఈశ్వరయ్య కుమారుడు భద్రి ఈ పోరాటంలో హత్యకు గురవుతాడు. తన కొడుకు ఆశయం వృథా కాకూడదని భావించిన ఈశ్వరయ్య, అరుంధతి ప్రోత్సాహంతో రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టి భైరాజ్‌పై ఎన్నికల్లో పోటీ చేస్తాడు. డబ్బు, రౌడీయిజం రాజ్యమేలుతున్న వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్యం, న్యాయం కోసం ఒక సామాన్యుడు సాగించే పోరాటమే ఈ చిత్ర కథ. చివరికి ఈశ్వరయ్య ఎన్నికల్లో భైరాజ్‌ను ఓడిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcreview&quot;&gt;{{Cite web|title=Dharmasthala Niyojakavargam Is an Engaging Political Drama|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-review/dharmasthala-niyojakavargam-is-an-engaging-political-drama-1984732|website=Deccan Chronicle|date=2026-09-04|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== నటీనటులు ==
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] – ఈశ్వరయ్య
* [[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]] – భైరాజ్
* నటరాజ్ పేరి – భద్రి
* [[వితికా శేరు]] – అరుంధతి
* [[రాజీవ్ కనకాల]] – వాసుదేవ్
* [[కస్తూరి శంకర్]] – కస్తూరి
* [[వరుణ్ సందేశ్]] – వరుణ్ (అతిథి పాత్ర)
* రాయంచ కొక్కుర – ఈషా
* చంద్రశేఖర్ – శేఖర్
* షఫీ – కుందన్
* [[రాజా రవీంద్ర]] – స్టాలిన్
* [[ప్రభాకర్ గౌడ్|ప్రభాకర్]] – ప్రభాకర్
* శివకుమార్ రామచంద్రవరపు – విశ్వ
* [[సత్య ప్రకాష్]] – సీఐ
* హారిక – భైరాజ్ భార్య
* అంజలి – పార్టీ అధ్యక్షురాలు
* [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృథ్వీ]] – శివరామయ్య

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* '''కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం:''' జై జ్ఞాన ప్రభ తోట
* '''నిర్మాత:''' మేరుం భాస్కర్
* '''నిర్మాణ సంస్థ:''' మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
* '''సంభాషణలు:''' అస్లాం
* '''సంగీతం:''' మహావీర్ యల్లందర్ రావు
* '''నేపథ్య సంగీతం:''' వాసుదేవ
* '''పాటలు:''' [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
* '''ఛాయాగ్రహణం:''' వెంకటహనుమ నరిశెట్టి
* '''కూర్పు:''' సాయిబాబు తలారి
* '''కళ:''' భార్గవ నౌండ్ల
* '''పోరాటాలు:''' నందు
* '''నృత్యాలు:''' సృష్టి వర్మ

== నిర్మాణం ==
ఈ చిత్రంతో జై జ్ఞాన ప్రభ తోట దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. కథ, స్క్రీన్‌ప్లే కూడా ఆయనే అందించగా, సంభాషణలు అస్లాం రాశారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; కథ కల్పితమే అయినప్పటికీ ఒక నిజ సంఘటన స్ఫూర్తితో దీన్ని రూపొందించినట్లు దర్శకుడు తెలిపారు.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; దాదాపు మూడేళ్ల క్రితం దర్శకుడిగా పరిచయం కావాలనుకున్నప్పుడు, మీడియం బడ్జెట్‌కు సరిపోయే కథ కోసం వెతుకుతూ ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన ఒక చిన్న సంఘటనను ఆధారంగా తీసుకుని ఈ కథను రూపొందించినట్లు ఆయన వెల్లడించారు.&lt;ref name=&quot;tupaki&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=K2x14ykolOk|title=Dharmasthala Niyojakavargam Team Interview|publisher=Tupaki|via=YouTube|date=2026-09-03|language=te|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; నిర్మాత మేరుం భాస్కర్ గతంలో [[ఎ. ఎం. రత్నం]] బృందంలో పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;tupaki&quot; /&gt; ఈ చిత్రం ద్వారా నటరాజ్ పేరి వెండితెరకు పరిచయమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;10tv&quot;&gt;{{Cite web|last=U|first=Saketh|title=Dharmasthala Niyojakavargam Review: 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' రివ్యూ.. పొలిటికల్ యాక్షన్..|url=https://10tv.in/telugu-news/movie-reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-and-rating-cast-suman-sai-kumar-vithika-sheru-sy-1132111.html|website=10టీవీ|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; కస్తూరి ఈ చిత్రంలో తొలిసారి ప్రతినాయిక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;

ఛాయాగ్రహణం వెంకటహనుమ నరిశెట్టి, కూర్పు సాయిబాబు తలారి, కళా దర్శకత్వం భార్గవ నౌండ్ల, పోరాటాలు నందు, నృత్యాలు సృష్టి వర్మ అందించారు. ముందుగా అనుకున్న షెడ్యూల్‌లోనే చిత్రీకరణ పూర్తి చేసినట్లు చిత్రబృందం తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; 2026 జనవరి 1న ఫస్ట్ లుక్ విడుదల చేసే నాటికే చిత్రీకరణ పూర్తయి, నిర్మాణానంతర కార్యక్రమాలు జరుగుతున్నాయి.&lt;ref name=&quot;firstlook&quot;&gt;{{Cite web|title=First Look of &quot;Dharmasthala Niyojakavargam&quot; Released with New Year Greetings|url=https://www.telugutimes.net/en/cinemas/cinema-news/first-look-of-dharmasthala-niyojakavargam-released-with-new-year-greetings-335757.html|website=Telugu Times|date=2026-01-01|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
ఈ చిత్రంలోని పాటలకు మహావీర్ యల్లందర్ రావు సంగీతం అందించగా, నేపథ్య సంగీతాన్ని వాసుదేవ సమకూర్చారు.&lt;ref name=&quot;trailer&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=q40XhTFHvd0|title=Dharmasthala Niyojakavargam Official Trailer|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-08-28|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ఐదు పాటలకూ [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]] సాహిత్యం సమకూర్చారు. ఆయన పారితోషికం తీసుకోకుండానే ఈ పాటలు రాసినట్లు చిత్రబృందం తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; [[ఉపద్రష్ట సునీత|సునీత]], సాయి చరణ్ ఈ చిత్రంలో పాటలు పాడారు.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tbsong&quot;&gt;{{Cite web|title=Krish and Chandrabose Launch First Song from Dharmasthala Niyojakavargam|url=https://www.telugubulletin.com/krish-and-chandrabose-launch-first-song-from-dharmasthala-niyojakavargam-235311|website=TeluguBulletin.com|date=2026-08-18|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; మొదటి పాట &quot;ధర్మో రక్షతి రక్షితః&quot;ను 2026 ఆగస్టులో హైదరాబాద్‌లోని ప్రసాద్ ల్యాబ్స్‌లో దర్శకుడు క్రిష్ జాగర్లమూడి, చంద్రబోస్ విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;hanssong&quot;&gt;{{Cite web|title='Dharmo Rakshati Rakshitah' song from 'Dharmasthala Niyojakavargam' released|url=https://www.thehansindia.com/cinema/dharmo-rakshati-rakshitah-song-from-dharmasthala-niyojakavargam-released-1110442|website=The Hans India|date=2026-08-17|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tbsong&quot; /&gt;

== విడుదల ==
ఈ చిత్రాన్ని మొదట 2026 ఫిబ్రవరిలో విడుదల చేయాలని భావించారు.&lt;ref name=&quot;firstlook&quot; /&gt; 2026 ఆగస్టు 21న హైదరాబాద్‌లో ప్రెస్ మీట్ నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;tbpress&quot;&gt;{{Cite web|title='Dharmasthala Niyojakavargam' Team Promises a Thought-Provoking Political Entertainer|url=https://www.telugubulletin.com/dharmasthala-niyojakavargam-team-promises-a-thought-provoking-political-entertainer-235402|website=TeluguBulletin.com|date=2026-08-21|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; సెప్టెంబర్ 1న ట్రైలర్ విడుదల కాగా,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/cinema/sai-kumars-powerful-political-action-drama-dharmasthala-niyojakavargam-trailer-out-now-2499469|title=రాజకీయాల తెరవెనుక అసలు నిజాలు.. ఆసక్తికరంగా 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' ట్రైలర్!|website=నమస్తే తెలంగాణ|date=2026-09-01|access-date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt; దర్శకుడు [[వి. వి. వినాయక్]] ముఖ్య అతిథిగా ప్రీ-రిలీజ్ వేడుక జరిగింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; 2026 సెప్టెంబర్ 4న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైన ఈ చిత్రాన్ని తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పీవీఆర్ ఐనాక్స్ పిక్చర్స్ పంపిణీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tbpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;trailer&quot; /&gt; విడుదలకు సుమారు నెలన్నర ముందు కేంద్ర చలనచిత్ర సర్టిఫికేషన్ బోర్డు చిన్న మార్పులతో ఈ చిత్రానికి యు/ఎ సర్టిఫికెట్ జారీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;tupaki&quot; /&gt;

== స్పందన ==
టీవీ9 తెలుగు సమీక్షకుడు లక్ష్మీనారాయణ వారణాసి ఈ చిత్రాన్ని &quot;సందేశంతో కూడిన పొలిటికల్ ఎంటర్‌టైనర్&quot;గా అభివర్ణించారు. చంద్రబోస్ సాహిత్యం, సాయికుమార్ సంభాషణలు, సుమన్ నటన, అసభ్యత లేని కథనాన్ని ప్రశంసిస్తూ, తొలి చిత్రంలోనే బరువైన ఇతివృత్తాన్ని ఎంచుకుని సీనియర్ నటులను దర్శకుడు చక్కగా నిర్వహించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;tv9&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|title='ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' మూవీ రివ్యూ.. పొలిటికల్ ఎంటర్‌టైనర్ మెప్పిచిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/political-action-drama-dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-1903806.html|website=టీవీ9 తెలుగు|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ''ది హన్స్ ఇండియా'' సమీక్షకుడు సుహాస్ సిస్టు 3/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, సామాజిక స్పృహతో కూడిన కథాంశాన్ని, రాజకీయ, విద్యార్థి సమస్యలను అసభ్యత లేకుండా చూపించిన తీరును, ప్రధాన నటుల నటనను మెచ్చుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt; ''నమస్తే తెలంగాణ'' 2.75/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, దర్శకుడు ఎంచుకున్న అంశం సాహసోపేతమైనదని, సాయికుమార్ సంభాషణలు, వితికా శేరు నటన, ద్వితీయార్ధంలోని భావోద్వేగ సన్నివేశాలు ఆకట్టుకుంటాయని పేర్కొంది; అయితే కొన్ని సన్నివేశాలు ఊహించదగినవిగా ఉన్నాయని, స్క్రీన్‌ప్లే కొన్నిచోట్ల నెమ్మదించిందని అభిప్రాయపడింది.&lt;ref name=&quot;ntreview&quot; /&gt;

10టీవీ సమీక్షకుడు సాకేత్ 2.75 రేటింగ్ ఇచ్చి, రెండు దశల్లో సాగే పాత్రలో సుమన్ నటనను, ప్రతినాయకుడిగా సాయికుమార్ నటనను, నటరాజ్ పేరి తొలి ప్రయత్నాన్ని ప్రశంసించారు; ద్వితీయార్ధం ఆసక్తికరంగా ఉన్నా ప్రథమార్ధం రొటీన్‌గా సాగిందని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;10tv&quot; /&gt; ఫిల్మీబీట్ తెలుగు సమీక్షకుడు ఎ. రాజబాబు 2.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, కథ, సందేశంపై దృష్టి నిలిపిన దర్శకుడికి మంచి భవిష్యత్తు ఉందని, ఛాయాగ్రహణం, సంగీతం, భావోద్వేగ సన్నివేశాలు బాగున్నాయని పేర్కొంటూనే, రొటీన్ ఫార్మాట్, ఎడిటింగ్‌ను విమర్శించారు.&lt;ref name=&quot;filmibeat&quot;&gt;{{Cite web|last=Rajababu|first=A.|title=Dharmasthala Niyojakavargam Movie Review: ధర్మస్థల నియోజకవర్గం మూవీ రివ్యూ అండ్ రేటింగ్|url=https://telugu.filmibeat.com/reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-and-rating-in-telugu-suman-and-saikumar-show-their-mark-i-175699.html|website=ఫిల్మీబీట్ తెలుగు|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ''చిత్రజ్యోతి'' 2.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, కథాంశాలు బలమైనవే అయినప్పటికీ దర్శకుడి అనుభవలేమి వల్ల కథనం రొటీన్‌గా మారిందని, ద్వితీయార్ధంలో అసలు సమస్య పక్కదారి పట్టిందని విమర్శించింది; వితికా శేరు, వరుణ్ సందేశ్ నటన, చంద్రబోస్ సాహిత్యాన్ని మెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;chitrajyothy&quot; /&gt; ''దక్కన్ క్రానికల్'' దీనిని సామాజిక స్పృహ ఉన్న కమర్షియల్ చిత్రంగా పేర్కొని, నటన, అంశం బాగున్నా ఎడిటింగ్ కొన్నిచోట్ల తడబడిందని రాసింది.&lt;ref name=&quot;dcreview&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== బయటి లింకులు ==
* {{IMDb title|39917515}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు యాక్షన్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రాజకీయ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు థ్రిల్లర్ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>7nj78e9uzixm9wrwpazyke6rarkc2l4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978053</id>
      <parentid>4978046</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheVenkyConnects</username>
        <id>155257</id>
      </contributor>
      <comment>విడుదలైన పాటల జాబితా (అధికారిక విడుదలల ఆధారంగా). (Paid editor, disclosed on user page.)</comment>
      <origin>4978053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25689" sha1="dif4vg4999nx6jjuv5z39fpls7uuldf" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ధర్మస్థల నియోజకవర్గం
| image          = 
| caption        = 
| director       = జై జ్ఞాన ప్రభ తోట
| producer       = మేరుం భాస్కర్
| writer         = జై జ్ఞాన ప్రభ తోట {{small|(కథ, స్క్రీన్‌ప్లే)}}&lt;br&gt;అస్లాం {{small|(సంభాషణలు)}}
| starring       = [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]]&lt;br&gt;[[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]]&lt;br&gt;నటరాజ్ పేరి&lt;br&gt;[[వితికా శేరు]]&lt;br&gt;[[రాజీవ్ కనకాల]]&lt;br&gt;[[కస్తూరి శంకర్]]
| music          = మహావీర్ యల్లందర్ రావు {{small|(పాటలు)}}&lt;br&gt;వాసుదేవ {{small|(నేపథ్య సంగీతం)}}
| cinematography = వెంకటహనుమ నరిశెట్టి
| editing        = సాయిబాబు తలారి
| studio         = మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
| distributor    = పీవీఆర్ ఐనాక్స్ పిక్చర్స్
| released       = {{Film date|2026|09|04}}
| runtime        = 126 నిమిషాలు
| country        = [[భారతదేశం]]
| language       = తెలుగు
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''ధర్మస్థల నియోజకవర్గం''' 2026లో విడుదలైన రాజకీయ యాక్షన్ డ్రామా [[తెలుగు సినిమా]]. జై జ్ఞాన ప్రభ తోట కథ, స్క్రీన్‌ప్లే అందించి ఈ చిత్రంతో దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పతాకంపై మేరుం భాస్కర్ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot;&gt;{{Cite web|last=Sistu|first=Suhas|title='Dharmasthala Niyojakavargam' review: A meaningful political drama with a strong social message|url=https://www.thehansindia.com/cinema/dharmasthala-niyojakavargam-review-a-meaningful-political-drama-with-a-strong-social-message-1118044|website=The Hans India|date=2026-09-04|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]], [[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, నటరాజ్ పేరి, [[వితికా శేరు]], [[రాజీవ్ కనకాల]], [[కస్తూరి శంకర్]] ఇతర ముఖ్య పాత్రలు పోషించారు. కళాశాలల్లో డ్రగ్స్ మాఫియా, డబ్బు రాజకీయాల నేపథ్యంలో సాగే ఈ చిత్రం 2026 సెప్టెంబర్ 4న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot;&gt;{{Cite web|title=Dharmasthala Niyojakavargam set for September 4 release, makers speak of highlights|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/dharmasthala-niyojakavargam-set-for-september-4-release-makers-speak-of-highlights-1983649|website=Deccan Chronicle|date=2026-08-31|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రానికి విమర్శకుల నుంచి మిశ్రమ స్పందన లభించింది. సామాజిక సందేశం, సుమన్, సాయికుమార్‌ల నటన, చంద్రబోస్ సాహిత్యం ప్రశంసలు అందుకోగా, రొటీన్ కథనం, ఎడిటింగ్ విమర్శలకు గురయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;ntreview&quot;&gt;{{Cite web|title=ప్రజాస్వామ్యపు ముసుగులో అసలు రాజకీయం.. 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' సినిమా రివ్యూ|url=https://www.ntnews.com/cinema/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-2502009|website=నమస్తే తెలంగాణ|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chitrajyothy&quot;&gt;{{Cite web|title=సినిమా రివ్యూ: ధర్మస్థల నియోజకవర్గం|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-rating-rcb-75080.html|website=చిత్రజ్యోతి|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== కథా నేపథ్యం ==
ధర్మస్థల నియోజకవర్గానికి ఏడు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన భైరాజ్ నియోజకవర్గ అభివృద్ధిని పట్టించుకోడు. అక్కడి ఒక ప్రైవేట్ కళాశాల రహస్యంగా విద్యార్థులకు డ్రగ్స్ సరఫరా చేస్తూ వారిని వ్యసనపరులుగా మారుస్తుంటుంది. కళాశాల లెక్చరర్ అరుంధతి, కొందరు విద్యార్థులు ఈ మాఫియాను ఎదిరిస్తారు. సాధారణ టీ కొట్టు నడుపుకునే ఈశ్వరయ్య కుమారుడు భద్రి ఈ పోరాటంలో హత్యకు గురవుతాడు. తన కొడుకు ఆశయం వృథా కాకూడదని భావించిన ఈశ్వరయ్య, అరుంధతి ప్రోత్సాహంతో రాజకీయాల్లోకి అడుగుపెట్టి భైరాజ్‌పై ఎన్నికల్లో పోటీ చేస్తాడు. డబ్బు, రౌడీయిజం రాజ్యమేలుతున్న వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్యం, న్యాయం కోసం ఒక సామాన్యుడు సాగించే పోరాటమే ఈ చిత్ర కథ. చివరికి ఈశ్వరయ్య ఎన్నికల్లో భైరాజ్‌ను ఓడిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcreview&quot;&gt;{{Cite web|title=Dharmasthala Niyojakavargam Is an Engaging Political Drama|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-review/dharmasthala-niyojakavargam-is-an-engaging-political-drama-1984732|website=Deccan Chronicle|date=2026-09-04|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== నటీనటులు ==
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] – ఈశ్వరయ్య
* [[సాయి కుమార్|సాయికుమార్]] – భైరాజ్
* నటరాజ్ పేరి – భద్రి
* [[వితికా శేరు]] – అరుంధతి
* [[రాజీవ్ కనకాల]] – వాసుదేవ్
* [[కస్తూరి శంకర్]] – కస్తూరి
* [[వరుణ్ సందేశ్]] – వరుణ్ (అతిథి పాత్ర)
* రాయంచ కొక్కుర – ఈషా
* చంద్రశేఖర్ – శేఖర్
* షఫీ – కుందన్
* [[రాజా రవీంద్ర]] – స్టాలిన్
* [[ప్రభాకర్ గౌడ్|ప్రభాకర్]] – ప్రభాకర్
* శివకుమార్ రామచంద్రవరపు – విశ్వ
* [[సత్య ప్రకాష్]] – సీఐ
* హారిక – భైరాజ్ భార్య
* అంజలి – పార్టీ అధ్యక్షురాలు
* [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృథ్వీ]] – శివరామయ్య

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* '''కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం:''' జై జ్ఞాన ప్రభ తోట
* '''నిర్మాత:''' మేరుం భాస్కర్
* '''నిర్మాణ సంస్థ:''' మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
* '''సంభాషణలు:''' అస్లాం
* '''సంగీతం:''' మహావీర్ యల్లందర్ రావు
* '''నేపథ్య సంగీతం:''' వాసుదేవ
* '''పాటలు:''' [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
* '''ఛాయాగ్రహణం:''' వెంకటహనుమ నరిశెట్టి
* '''కూర్పు:''' సాయిబాబు తలారి
* '''కళ:''' భార్గవ నౌండ్ల
* '''పోరాటాలు:''' నందు
* '''నృత్యాలు:''' సృష్టి వర్మ

== నిర్మాణం ==
ఈ చిత్రంతో జై జ్ఞాన ప్రభ తోట దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యారు. కథ, స్క్రీన్‌ప్లే కూడా ఆయనే అందించగా, సంభాషణలు అస్లాం రాశారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; కథ కల్పితమే అయినప్పటికీ ఒక నిజ సంఘటన స్ఫూర్తితో దీన్ని రూపొందించినట్లు దర్శకుడు తెలిపారు.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; దాదాపు మూడేళ్ల క్రితం దర్శకుడిగా పరిచయం కావాలనుకున్నప్పుడు, మీడియం బడ్జెట్‌కు సరిపోయే కథ కోసం వెతుకుతూ ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో జరిగిన ఒక చిన్న సంఘటనను ఆధారంగా తీసుకుని ఈ కథను రూపొందించినట్లు ఆయన వెల్లడించారు.&lt;ref name=&quot;tupaki&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=K2x14ykolOk|title=Dharmasthala Niyojakavargam Team Interview|publisher=Tupaki|via=YouTube|date=2026-09-03|language=te|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; నిర్మాత మేరుం భాస్కర్ గతంలో [[ఎ. ఎం. రత్నం]] బృందంలో పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;tupaki&quot; /&gt; ఈ చిత్రం ద్వారా నటరాజ్ పేరి వెండితెరకు పరిచయమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;10tv&quot;&gt;{{Cite web|last=U|first=Saketh|title=Dharmasthala Niyojakavargam Review: 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' రివ్యూ.. పొలిటికల్ యాక్షన్..|url=https://10tv.in/telugu-news/movie-reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-and-rating-cast-suman-sai-kumar-vithika-sheru-sy-1132111.html|website=10టీవీ|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; కస్తూరి ఈ చిత్రంలో తొలిసారి ప్రతినాయిక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt;

ఛాయాగ్రహణం వెంకటహనుమ నరిశెట్టి, కూర్పు సాయిబాబు తలారి, కళా దర్శకత్వం భార్గవ నౌండ్ల, పోరాటాలు నందు, నృత్యాలు సృష్టి వర్మ అందించారు. ముందుగా అనుకున్న షెడ్యూల్‌లోనే చిత్రీకరణ పూర్తి చేసినట్లు చిత్రబృందం తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; 2026 జనవరి 1న ఫస్ట్ లుక్ విడుదల చేసే నాటికే చిత్రీకరణ పూర్తయి, నిర్మాణానంతర కార్యక్రమాలు జరుగుతున్నాయి.&lt;ref name=&quot;firstlook&quot;&gt;{{Cite web|title=First Look of &quot;Dharmasthala Niyojakavargam&quot; Released with New Year Greetings|url=https://www.telugutimes.net/en/cinemas/cinema-news/first-look-of-dharmasthala-niyojakavargam-released-with-new-year-greetings-335757.html|website=Telugu Times|date=2026-01-01|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
ఈ చిత్రంలోని పాటలకు మహావీర్ యల్లందర్ రావు సంగీతం అందించగా, నేపథ్య సంగీతాన్ని వాసుదేవ సమకూర్చారు.&lt;ref name=&quot;trailer&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=q40XhTFHvd0|title=Dharmasthala Niyojakavargam Official Trailer|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-08-28|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ఐదు పాటలకూ [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]] సాహిత్యం సమకూర్చారు. ఆయన పారితోషికం తీసుకోకుండానే ఈ పాటలు రాసినట్లు చిత్రబృందం తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; [[ఉపద్రష్ట సునీత|సునీత]], సాయి చరణ్ ఈ చిత్రంలో పాటలు పాడారు.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tbsong&quot;&gt;{{Cite web|title=Krish and Chandrabose Launch First Song from Dharmasthala Niyojakavargam|url=https://www.telugubulletin.com/krish-and-chandrabose-launch-first-song-from-dharmasthala-niyojakavargam-235311|website=TeluguBulletin.com|date=2026-08-18|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; మొదటి పాట &quot;ధర్మో రక్షతి రక్షితః&quot;ను 2026 ఆగస్టులో హైదరాబాద్‌లోని ప్రసాద్ ల్యాబ్స్‌లో దర్శకుడు క్రిష్ జాగర్లమూడి, చంద్రబోస్ విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;hanssong&quot;&gt;{{Cite web|title='Dharmo Rakshati Rakshitah' song from 'Dharmasthala Niyojakavargam' released|url=https://www.thehansindia.com/cinema/dharmo-rakshati-rakshitah-song-from-dharmasthala-niyojakavargam-released-1110442|website=The Hans India|date=2026-08-17|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tbsong&quot; /&gt;

=== పాటలు ===
చిత్రం నుంచి నాలుగు పాటలు అధికారికంగా విడుదలయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;song-nyayam&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=qGqXhamQsxE|title=Nyayam Cheyara Devudaa Full Lyrical Song|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-03-17|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;song-kaalam&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=N6bWcQ3i9zM|title=Kaalam Full Lyrical Song|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-05-08|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;song-dharmo&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=MORVgiGUI2Q|title=Dharmo Rakshati Rakshitah|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-08-18|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;song-aarambham&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCYWbiwl8kY|title=Aarambham Lyrical Video|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-08-28|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; &quot;న్యాయం చేయరా దేవుడా&quot; పాటను కన్నడ, హిందీ, మలయాళ భాషల్లోనూ విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;song-kn&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f17TCTafOnk|title=Nyaaya Kodiso Devaire Full Lyrical Song|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-03-17|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;song-hi&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZPwtJtm4z4M|title=Insaaphee Bakhshade Full Lyrical Song|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-03-17|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;song-ml&quot;&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=xgKrFnmSH1c|title=Nyaayam Cheyyoo Eshwaraa Full Song|publisher=Varahi Music|via=YouTube|date=2026-06-26|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! సంఖ్య !! పాట !! గాయకులు !! విడుదల తేదీ
|-
| 1 || &quot;న్యాయం చేయరా దేవుడా&quot; || [[ఉపద్రష్ట సునీత|సునీత]] || 2026 మార్చి 17
|-
| 2 || &quot;కాలం&quot; || సాయి చరణ్, జేస్ శ్రీ || 2026 మే 8
|-
| 3 || &quot;ధర్మో రక్షతి రక్షితః&quot; || సాయి చరణ్ || 2026 ఆగస్టు 18
|-
| 4 || &quot;ఆరంభం&quot; || — || 2026 ఆగస్టు 28
|}
అన్ని పాటలకూ సాహిత్యం: [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]; సంగీతం: మహావీర్ యల్లందర్ రావు.

== విడుదల ==
ఈ చిత్రాన్ని మొదట 2026 ఫిబ్రవరిలో విడుదల చేయాలని భావించారు.&lt;ref name=&quot;firstlook&quot; /&gt; 2026 ఆగస్టు 21న హైదరాబాద్‌లో ప్రెస్ మీట్ నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;tbpress&quot;&gt;{{Cite web|title='Dharmasthala Niyojakavargam' Team Promises a Thought-Provoking Political Entertainer|url=https://www.telugubulletin.com/dharmasthala-niyojakavargam-team-promises-a-thought-provoking-political-entertainer-235402|website=TeluguBulletin.com|date=2026-08-21|language=en|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; సెప్టెంబర్ 1న ట్రైలర్ విడుదల కాగా,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ntnews.com/cinema/sai-kumars-powerful-political-action-drama-dharmasthala-niyojakavargam-trailer-out-now-2499469|title=రాజకీయాల తెరవెనుక అసలు నిజాలు.. ఆసక్తికరంగా 'ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' ట్రైలర్!|website=నమస్తే తెలంగాణ|date=2026-09-01|access-date=2026-09-02}}&lt;/ref&gt; దర్శకుడు [[వి. వి. వినాయక్]] ముఖ్య అతిథిగా ప్రీ-రిలీజ్ వేడుక జరిగింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt; 2026 సెప్టెంబర్ 4న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలైన ఈ చిత్రాన్ని తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పీవీఆర్ ఐనాక్స్ పిక్చర్స్ పంపిణీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;dcpreview&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tbpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;trailer&quot; /&gt; విడుదలకు సుమారు నెలన్నర ముందు కేంద్ర చలనచిత్ర సర్టిఫికేషన్ బోర్డు చిన్న మార్పులతో ఈ చిత్రానికి యు/ఎ సర్టిఫికెట్ జారీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;tupaki&quot; /&gt;

== స్పందన ==
టీవీ9 తెలుగు సమీక్షకుడు లక్ష్మీనారాయణ వారణాసి ఈ చిత్రాన్ని &quot;సందేశంతో కూడిన పొలిటికల్ ఎంటర్‌టైనర్&quot;గా అభివర్ణించారు. చంద్రబోస్ సాహిత్యం, సాయికుమార్ సంభాషణలు, సుమన్ నటన, అసభ్యత లేని కథనాన్ని ప్రశంసిస్తూ, తొలి చిత్రంలోనే బరువైన ఇతివృత్తాన్ని ఎంచుకుని సీనియర్ నటులను దర్శకుడు చక్కగా నిర్వహించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;tv9&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|title='ధర్మస్థల నియోజకవర్గం' మూవీ రివ్యూ.. పొలిటికల్ ఎంటర్‌టైనర్ మెప్పిచిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/political-action-drama-dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-1903806.html|website=టీవీ9 తెలుగు|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ''ది హన్స్ ఇండియా'' సమీక్షకుడు సుహాస్ సిస్టు 3/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, సామాజిక స్పృహతో కూడిన కథాంశాన్ని, రాజకీయ, విద్యార్థి సమస్యలను అసభ్యత లేకుండా చూపించిన తీరును, ప్రధాన నటుల నటనను మెచ్చుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;hans&quot; /&gt; ''నమస్తే తెలంగాణ'' 2.75/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, దర్శకుడు ఎంచుకున్న అంశం సాహసోపేతమైనదని, సాయికుమార్ సంభాషణలు, వితికా శేరు నటన, ద్వితీయార్ధంలోని భావోద్వేగ సన్నివేశాలు ఆకట్టుకుంటాయని పేర్కొంది; అయితే కొన్ని సన్నివేశాలు ఊహించదగినవిగా ఉన్నాయని, స్క్రీన్‌ప్లే కొన్నిచోట్ల నెమ్మదించిందని అభిప్రాయపడింది.&lt;ref name=&quot;ntreview&quot; /&gt;

10టీవీ సమీక్షకుడు సాకేత్ 2.75 రేటింగ్ ఇచ్చి, రెండు దశల్లో సాగే పాత్రలో సుమన్ నటనను, ప్రతినాయకుడిగా సాయికుమార్ నటనను, నటరాజ్ పేరి తొలి ప్రయత్నాన్ని ప్రశంసించారు; ద్వితీయార్ధం ఆసక్తికరంగా ఉన్నా ప్రథమార్ధం రొటీన్‌గా సాగిందని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;10tv&quot; /&gt; ఫిల్మీబీట్ తెలుగు సమీక్షకుడు ఎ. రాజబాబు 2.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, కథ, సందేశంపై దృష్టి నిలిపిన దర్శకుడికి మంచి భవిష్యత్తు ఉందని, ఛాయాగ్రహణం, సంగీతం, భావోద్వేగ సన్నివేశాలు బాగున్నాయని పేర్కొంటూనే, రొటీన్ ఫార్మాట్, ఎడిటింగ్‌ను విమర్శించారు.&lt;ref name=&quot;filmibeat&quot;&gt;{{Cite web|last=Rajababu|first=A.|title=Dharmasthala Niyojakavargam Movie Review: ధర్మస్థల నియోజకవర్గం మూవీ రివ్యూ అండ్ రేటింగ్|url=https://telugu.filmibeat.com/reviews/dharmasthala-niyojakavargam-movie-review-and-rating-in-telugu-suman-and-saikumar-show-their-mark-i-175699.html|website=ఫిల్మీబీట్ తెలుగు|date=2026-09-04|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ''చిత్రజ్యోతి'' 2.5/5 రేటింగ్ ఇచ్చి, కథాంశాలు బలమైనవే అయినప్పటికీ దర్శకుడి అనుభవలేమి వల్ల కథనం రొటీన్‌గా మారిందని, ద్వితీయార్ధంలో అసలు సమస్య పక్కదారి పట్టిందని విమర్శించింది; వితికా శేరు, వరుణ్ సందేశ్ నటన, చంద్రబోస్ సాహిత్యాన్ని మెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;chitrajyothy&quot; /&gt; ''దక్కన్ క్రానికల్'' దీనిని సామాజిక స్పృహ ఉన్న కమర్షియల్ చిత్రంగా పేర్కొని, నటన, అంశం బాగున్నా ఎడిటింగ్ కొన్నిచోట్ల తడబడిందని రాసింది.&lt;ref name=&quot;dcreview&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== బయటి లింకులు ==
* {{IMDb title|39917515}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు యాక్షన్ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రాజకీయ సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు థ్రిల్లర్ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>dif4vg4999nx6jjuv5z39fpls7uuldf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మధు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509786</id>
    <revision>
      <id>4977916</id>
      <parentid>4977569</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31730" sha1="gkqi3mwjrq1p2191kahh1og5qrzkci0" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ నటుడు}}
{{Use dmy dates|date=సెప్టెంబర్ 2014}}

{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = మధు
| image              = Madhu 2008.jpg
| caption            = 2008లో మధు
| birth_name         = మాధవన్ నాయర్
| birth_date         = {{Birth date and age|1933|09|23|df=yes}}
| birth_place        = గౌరీశపట్టం,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Madhu makes Kerala proud|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/madhu-makes-kerala-proud/article4346115.ece|access-date=2 September 2018|work=[[The Hindu]]|date=26 January 2013}}&lt;/ref&gt; [[తిరువాంకూర్ రాజ్యం]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br /&gt;(ప్రస్తుత [[తిరువనంతపురం జిల్లా]], [[కేరళ]], భారతదేశం)
| education          = {{Unbulleted_list|[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]], వారణాసి|[[నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా]], న్యూఢిల్లీ}}
| occupation         = {{hlist|నటుడు|దర్శకుడు|నిర్మాత}}
| other_names        = 
| years_active       = 1963–ప్రస్తుతం
| works              = [[మధు ఫిల్మోగ్రఫీ|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{Marriage|జయలక్ష్మి||2014|reason=మరణించారు}}
| children           = 1
| parents            = ఆర్. పరమేశ్వరన్ పిళ్ళై (తండ్రి) &lt;br /&gt;తంగమ్మ పిళ్ళై (తల్లి) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-23 |title=Malayalam Cinema's Beloved Madhu Turns 90, Reflects On A Life Well-Lived |url=https://www.news18.com/movies/malayalam-cinemas-beloved-madhu-turns-90-reflects-on-a-life-well-lived-8588755.html |access-date=2024-08-17 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| awards             = [[జె. సి. డానియల్ అవార్డు]] (2004)&lt;br /&gt;[[పద్మశ్రీ]] (2013)
&lt;ref&gt;{{cite news|title=Winners of Padma awards function 2013 - 2 Padma Vibhushan, 10 Padma Bhushan and 42 Padma Shree awards presented|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/people/winners-of-padma-awards-function-2013/padma-shri-p-madhavan-nair-madhu/slideshow/19398117.cms|access-date=2 September 2018|work=[[The Economic Times]]|date=5 April 2013|archive-date=25 సెప్టెంబరు 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925172452/https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/people/winners-of-padma-awards-function-2013/padma-shri-p-madhavan-nair-madhu/slideshow/19398117.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| website            = {{URL|www.madhutheactor.com}}
}}

'''మాధవన్ నాయర్''' (జననం 23 సెప్టెంబర్ 1933), తన వేదిక పేరు '''మధు'''గా సుపరిచితులు. ఆయన ఒక భారతీయ నటుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత, మాజీ కళాశాల ఉపన్యాసకుడు, మాజీ ఫిల్మ్ స్టూడియో యజమాని. ఈయన ప్రధానంగా [[మలయాళ సినిమా]]లో పనిచేశారు. కొన్ని హిందీ, తమిళ చిత్రాలలో కూడా నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Venkiteswaran|first=C. S.|title=Madhavan Nair: An actor for all. Ninamaninja Kalpadukal was Madhu's first movie. seasons|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece|access-date=2 September 2018|work=[[The Hindu]]|date=13 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113191742/http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece|archive-date=13 జనవరి 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kurian|first=Vinson|title=Actor Madhu counts a lot more than two syllables|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/Actor-Madhu-counts-a-lot-more-than-two-syllables/article20579784.ece|access-date=2 September 2018|work=[[Business Line]]|date=17 February 2013}}&lt;/ref&gt;

ఈయన 1960, 1970, 1980వ దశకాల్లో ప్రముఖ ప్రధాన నటుడిగా వెలుగొందారు. 400 కంటే ఎక్కువ చిత్రాలలో నటించారు. మధు 12 చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు, 15 చిత్రాలను నిర్మించారు, ఒకప్పుడు ఉమా ఫిల్మ్ స్టూడియో యజమానిగా ఉన్నారు. కళారంగానికి ఆయన చేసిన సేవలకు గాను 2013 లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనను [[పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది. మలయాళ చిత్రసీమకు అందించిన విశేష సేవలకు గాను 2004 లో కేరళ ప్రభుత్వం ఆయనను జె. సి. డానియల్ అవార్డుతో గౌరవించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://origin.mangalam.com/life-style/success/19909|title=Technology For All|website=origin.mangalam.com|access-date=2026-09-17|archive-date=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418183037/http://origin.mangalam.com/life-style/success/19909|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్ (IPTA) కేరళ విభాగ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kollamkerala-20-03-2017/631680|title=കലാകാരന്മാര്‍ നോക്കുകുത്തികളാകരുത്: നടന്‍ മധു|website=Deshabhimani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/malayalam-vaarika/essays/2018/oct/18/സമാന്തര-സിനിമകളെ-തള്ളിപ്പറയാനില്ല-35814.html|title=സമാന്തര സിനിമകളെ തള്ളിപ്പറയാനില്ല|website=Samakalika Malayalam|date=18 October 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/bhagyalakshmi-eyeing-foray-into-politics-movie-politics-1.2639238|title=Bhagyalakshmi eyeing foray into politics?|first=Radhakrishnan|last=Pattannur|website=Mathrubhumi|date=March 2018 }}&lt;/ref&gt;

ఆయన నిర్మించిన పిల్లల చిత్రం ''మిని'', 1995 లో జరిగిన 43వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో కుటుంబ సంక్షేమంపై ఉత్తమ చిత్రంగా ఇందిరా గాంధీ జాతీయ పురస్కారాన్ని దక్కించుకుంది. 1972 నాటి ''స్వయంవరం'' చిత్రంలో నటనకు గాను ఆయన తొలి ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు – మలయాళం పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. వీటితో పాటు మరో మూడు ఫిల్మ్‌ఫేర్ సౌత్ పురస్కారాలు, ఐదు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలను గెలుచుకున్నారు. మధు నటించిన ''[[చెమ్మీన్]]'' చిత్రం 1965 లో ఆల్ ఇండియా ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్‌గా ప్రెసిడెంట్స్ గోల్డ్ మెడల్ సాధించింది, ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి మలయాళ చిత్రంగా నిలిచింది.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==

ఈయన 1933 సెప్టెంబర్ 23న అప్పటి తిరువాంకూర్ రాజ్యంలోని గౌరీశపట్టంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి ఆర్‌. పరమేశ్వరన్‌ పిళ్ళై (కన్యాకుమారి జిల్లాలోని తక్కలై సమీపంలో ఉన్న పద్మనాభపురం నుండి వచ్చారు) అప్పటి తిరువనంతపురం మేయర్‌గా పనిచేశారు. తల్లి తంగమ్మ పిళ్ళై గృహిణి.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=QPZzYIAsAWc&amp;t=217s | title=Veteran Malayalam Actor Madhu talks about his Kanyakumari Life &amp;#124; Interview | website=[[YouTube]] | date=23 September 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/05/31/stories/2004053102390300.htm |title=Kannammoola-Tvpm |access-date=8 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329122944/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/05/31/stories/2004053102390300.htm |archive-date=29 March 2008 |url-status=usurped }}&lt;/ref&gt; ఈయనకు నలుగురు సోదరీమణులు ఉన్నారు. ఈయన ప్రాథమిక విద్యను కున్నుకుళి ఎల్‌.పి. పాఠశాలలో నాల్గవ తరగతి వరకు, ఎస్‌.ఎమ్‌.వి. పాఠశాలలో ఐదవ తరగతి, పేట్ట మిడిల్ స్కూల్‌లో 1వ ఫారం నుండి 3వ ఫారం వరకు, సెయింట్ జోసెఫ్ హైస్కూల్‌లో నాల్గవ ఫారం నుండి ఆరవ ఫారం (ఎస్‌ఎస్‌ఎల్‌సి) వరకు చదివారు. మహాత్మా గాంధీ కళాశాలలో ప్రి-యూనివర్సిటీ డిగ్రీ పూర్తి చేసి, తిరువనంతపురం యూనివర్సిటీ కాలేజీ నుండి హిందీలో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశారు. [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] (BHU) నుండి హిందీలో స్నాకోత్తర పట్టా (పిజి) పొందారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=JB Junction with Madhu|url=https://www.youtube.com/watch?v=en1gmhHFk0o| archive-url=https://web.archive.org/web/20160113191742/https://www.youtube.com/watch?v=en1gmhHFk0o| archive-date=2016-01-13 | url-status=dead|publisher=kairalionline.com|access-date=31 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=M&amp;pigsection=Actor&amp;picata=1|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|website=cinidiary.com|access-date=2026-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708154825/http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=M&amp;pigsection=Actor&amp;picata=1|archive-date=2011-07-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఈయన జయలక్ష్మిని వివాహమాడారు. ఆమె 2014 లో మరణించే వరకు వారి బంధం కొనసాగింది. వీరికి డాక్టర్ ఉమా జె. నాయర్ అనే కుమార్తె ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/393339/ |title=മധുരം ജീവിതം, Interview - Mathrubhumi Movies |access-date=2013-12-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217202751/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/393339/ |archive-date=17 December 2013 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Game again for arc lights, but it's got to be different: Thespian Madhu (Where Are They Now?) |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/game-again-for-arc-lights-but-its-got-to-be-different-thespian-madhu-where-are-they-now/1584625 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817111720/https://www.outlookindia.com/newsscroll/game-again-for-arc-lights-but-its-got-to-be-different-thespian-madhu-where-are-they-now/1584625 |url-status=dead |archive-date=17 August 2019 |access-date=17 August 2019 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |date=28 July 2019}}&lt;/ref&gt;

== వృత్తి జీవితం ==

ఈయన తన వృత్తిని నాగర్‌కోయిల్‌లోని ఎస్‌.టి. హిందూ కాలేజీ, ఆపై స్కాట్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలలో హిందీ ఉపన్యాసకుడిగా ప్రారంభించారు.&lt;ref name=hindu /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://origin.mangalam.com/life-style/success/95478|title=Technology For All|website=origin.mangalam.com|access-date=2026-09-17|archive-date=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418183038/http://origin.mangalam.com/life-style/success/95478|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ఆ సమయంలో నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రామా కోర్సు ప్రకటనను పత్రికలో చూసి దరఖాస్తు చేసుకున్నారు. ఎన్‌ఎస్‌డిలో చదువుతున్న సమయంలో రాము కరియాత్ పరిచయమై, తన రాబోయే చిత్రం ''మూడుపడమ్'' (1963) లో ఒక పాత్రను ఆఫర్ చేశారు. కోర్సు పూర్తయిన తర్వాత, మధు కరియాత్ సినిమా స్క్రీన్ టెస్ట్ కోసం చెన్నై వెళ్ళారు. 1963 లో అక్కడ ఉన్నప్పుడు, ఆయనకు ఎన్. ఎన్. పిషారోడి చిత్రం ''నిలమనింజి కల్పాదుకల్'' లో నటించే అవకాశం వచ్చింది. ఇదే ఆయన తొలి చిత్రంగా మారింది.&lt;ref name=hindu&gt;{{cite web|work=The Hindu|url=http://www.webpage.com/hindu/950805/03/0426b.html|title=Clarity of vision and expression|date=4 August 1995|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/19961222161044/http://www.webpage.com/hindu/950805/03/0426b.html|archive-date=22 December 1996}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమాలో ఆయన మాతృభూమి కోసం యుద్ధభూమిలో ప్రాణాలర్పించిన స్టీఫెన్ అనే భారత సైనికుడి పాత్రను పోషించారు. ఈ పాత్ర, సినిమా ప్రేక్షకుల ప్రశంసలు పొందాయి. మేకప్ టెస్ట్ కోసం చెన్నై వచ్చిన ''మూడుపడమ్'' ఆయనకు రెండవ చిత్రంగా మారింది. ఆ తర్వాత ఆయన వెనక్కి తిరిగి చూడలేదు.

ఆయన తన విభిన్న నటనా పాత్రల ద్వారా జీవితంలోని అన్ని కోణాలను ఆవిష్కరించారు. ఆయన ప్రారంభ కెరీర్‌లో అత్యంత ప్రముఖమైన పాత్ర కరియాత్ తెరకెక్కించిన ''[[చెమ్మీన్]]'' లోనిది, ఇది ప్రెసిడెంట్స్ గోల్డ్ మెడల్ గెలుచుకుంది. [[ప్రేమ్ నజీర్]], సత్యన్ వంటి నటుల ఆధిపత్యం ఉన్న సమయంలో మలయాళ సినిమాలో ప్రవేశించి, తనకంటూ ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. ఆయన ప్రత్యేక ముద్ర వేసిన ప్రారంభ చిత్రాలలో సస్పెన్స్ మూవీ ''భార్గవీ నిలయం'' ఒకటి, అందులో సినిమా మొదటి భాగంలో ఆయన ఒక్కరే తెరపై కనిపించే నటుడు. దీని తరువాత పి. వేణు దర్శకత్వంలో ''ఉద్యోగస్థ'', ''విరున్నుకారి'', ''వీట్టు మృగం'' చిత్రాలు వచ్చాయి. వైకోమ్ మహమ్మద్ బషీర్, తకళి శివశంకర పిళ్ళై, పి. కేశవదేవ్, ఉరూబ్, పొన్‌కున్నం వర్కీ, ఎస్. కె. పొట్టెక్కాట్, చంగంపుళ, ఎమ్. టి. వాసుదేవన్ నాయర్, జి. వివేకానందన్, ఎన్. ఎన్. పిషారోడి, సి. రాధాకృష్ణన్ వంటి ప్రముఖ మలయాళ రచయితల రచనల ఆధారంగా రూపొందిన పలు పాత్రలకు మధు తెరపై ప్రాణం పోశారు.

ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన నటనా జీవితంలో మధు 370 కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/2005/04/23/stories/2005042306030400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412125405/http://www.thehindu.com/2005/04/23/stories/2005042306030400.htm|url-status=dead|archive-date=2016-04-12|website=[[The Hindu]]|date=2005-04-23|title=Kerala News : J.C. Daniel Award for Madhu}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య చిత్రాలలో పెద్ద స్టార్‌గా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన సమాంతర (ఆర్ట్) సినిమాల్లో కూడా నటించారు. అదూర్ గోపాలకృష్ణన్ తెరకెక్కించిన ''స్వయంవరం'', పి. ఎన్. మీనన్ తీసిన ''ఒళవుమ్ తీరవుమ్'' వంటివి ఈ తరహా చిత్రాలలో ముఖ్యమైనవి.

మధు చలనచిత్ర నిర్మాతగా, దర్శకుడిగా కూడా తన ప్రతిభను నిరూపించుకున్నారు. 1970 లో విడుదలైన ఆయన తొలి దర్శకత్వ చిత్రం ''ప్రియ'', మలయాళంలో ఒక ట్రెండ్ సెట్టర్‌గా నిలిచింది.&lt;ref name=hindu /&gt; ఈ చిత్రం ఆ సంవత్సరం రెండవ ఉత్తమ చిత్రంగా కేరళ ప్రభుత్వ అవార్డును గెలుచుకుంది. మధు హిట్‌ చిత్రాలైన ''సిందూరచెప్పు'', ''మాన్య శ్రీ విశ్వామిత్రన్'', ''నీలకన్నుకల్'', ''అక్కళ్దామ'', ''కామం క్రోధ మోహం'', ''తీకనల్'', ''ధీరసమీరే యమునా తీరే'', ''ఆరాధన'', ''ఒరు యుగసంధ్య'', ''ఉదయం పడింజారు'' తో సహా పన్నెండు చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. ఈ చిత్రాలలో అనేక సినిమాలకు ఆయన నిర్మాతగా కూడా వ్యవహరించారు. ఆయన ''కైతప్పూ'', ''అస్తమయం'', ''శుద్ధి కళాశం'', ''ప్రభాతసంధ్య'', ''వైకి వన్న వసంతం'', ''అర్చనా టీచర్'', ''[[గృహలక్ష్మి (1938 సినిమా)|గృహలక్ష్మి]]'', ''జ్ఞాన్ ఏకనాను'', ''రతిలయం'', ''మిని'' లతో సహా పదిహేను చిత్రాలను నిర్మించారు. పూర్తిగా అమెరికాలో చిత్రీకరించిన 'సన్‌రైజ్ ఇన్ ది వెస్ట్' అనే ఇంగ్లీష్ సినిమాను కూడా ఆయన నిర్మించి దర్శకత్వం వహించారు. మలయాళ సినీ రంగానికి ఎంతోమంది ప్రతిభావంతులైన నటులు, దర్శకులు, గేయ రచయితలు, నిర్మాతలు, గాయకులు, ఇతర సాంకేతిక నిపుణులను పరిచయం చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. తిరువనంతపురంలోని పులియరకోణంలో ఒకప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందిన 'ఉమా' స్టూడియో యజమాని కూడా ఈయనే.&lt;ref name=hindu /&gt; మధు నిర్మించిన ''మిని'' చిత్రం 1995 లో 43వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో కుటుంబ సంక్షేమంపై ఉత్తమ చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని దక్కించుకుంది. ఈ చిత్రం మద్యపాన సామాజిక సమస్యపై దృష్టి సారిస్తుంది.

1969 లో బాలీవుడ్ నటుడు [[అమితాబ్ బచ్చన్]] తొలి చిత్రమైన హిందీ సినిమా ''సాత్ హిందూస్తానీ'' లో మధు ప్రధాన నటులలో ఒకరిగా చేశారు.&lt;ref name=hindu /&gt; సాయి పరాంజపే దర్శకత్వం వహించిన 'చకాచక్', అనిల్ దర్శకత్వం వహించిన ''మయ్య'' ఆయన నటించిన ఇతర హిందీ చిత్రాలు.

మధు మూడు తమిళ చిత్రాలలో నటించారు. [[రజినీకాంత్]] తండ్రిగా ''ధర్మదొరై'' తో పాటు ''ఒరు పొన్ను ఒరు పయ్యన్'', ''భారత విలాస్'' చిత్రాలలో నటించారు.

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
మధు ఇప్పటివరకు మలయాళం, హిందీ, తమిళ భాషలతో సహా 400 కంటే ఎక్కువ సినిమాల్లో నటించారు, 12 సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhu - Biography |url=https://madhutheactor.com/malayalam-film-actor/ |access-date=2020-11-05}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కారాలు, గుర్తింపులు ==

; పౌర పురస్కారాలు
* 2013 [[పద్మశ్రీ]]

; జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు
* 1995 - ''మిని'' చిత్రానికి గాను కుటుంబ సంక్షేమంపై ఉత్తమ చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం (నిర్మాతగా మధు, దర్శకుడు పి. చంద్రకుమార్)

; కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు
* 2004 - కేరళ ప్రభుత్వం నుండి జీవితకాల సాఫల్యానికి జె. సి. డానియల్ అవార్డు.&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;/&gt;
* 1995 - ''మిని'' చిత్రానికి ఉత్తమ పిల్లల చిత్రంగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం (నిర్మాతగా మధు)
* 1992 - ''కుడుంబసమేతం'' చిత్రానికి ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు
* 1980 - పలు చిత్రాలలో నటనకు గాను ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు
* 1971 - ''సిందూరచెప్పు'' చిత్రానికి రెండవ ఉత్తమ చిత్ర పురస్కారం (దర్శకత్వం: మధు)
* 1970 - ''ప్రియ'' చిత్రానికి రెండవ ఉత్తమ చిత్ర పురస్కారం (దర్శకత్వం: మధు)

; కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డులు
* 1994 - జీవితకాల సాఫల్యానికి చలచిత్ర రత్నం పురస్కారం&lt;ref&gt;[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html &quot;ചലച്ചിത്ര രത്‌നം പുരസ്‌കാരം 1993-2018&quot;]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 29 January 2023.&lt;/ref&gt;
* 1979 - ''ఇడవళియిలె పూచ్చ మిండ పూచ్చ'' చిత్రానికి ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;Critics Award&quot;/&gt;
* 1977 - ''యుద్ధ కాండం'', ''ఇతా ఇవిడె వరాయ్'' చిత్రాలకు ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;Critics Award&quot;&gt;[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html &quot;കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 - 2012&quot;]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 29 January 2023.&lt;/ref&gt;

; ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్
* 1994 - ఫిల్మ్‌ఫేర్ జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం - సౌత్
* 1977 - ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు – మలయాళం – ''యుద్ధ కాండం''
* 1976 - ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు – మలయాళం – ''తీకనల్''
* 1972 - ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ నటుడు – మలయాళం – ''స్వయంవరం'' (తొలి విజేత)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.org/details/20th-filmfare-best-actor-award-winners|title=20th Filmfare Best Actor Award Winners|date=22 January 2026|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

; ఇతర పురస్కారాలు
* 2013 - చెన్నైలో జరిగిన భారతీయ సినిమా శతాబ్ది ఉత్సవాల్లో భారత రాష్ట్రపతి సత్కారం
* 2013 - మలయాళ సినీ పరిశ్రమలో 5 దశాబ్దాలు పూర్తి చేసుకున్నందుకు కేరళ ప్రభుత్వం సత్కారం
* 2013 - 50 ఏళ్లకు పైగా మలయాళ సినీ రంగానికి చేసిన సేవలకు గాను అమ్మ (AMMA) సత్కారం
* 2014 - మలయాళ సినిమాలో 50 ఏళ్లు పూర్తి చేసిన సందర్భంగా మాక్తా (MACTA) సత్కారం
* తుంచత్ ఎళుత్తచ్చన్ మలయాళ విశ్వవిద్యాలయం పురస్కారం
* మాక్తా లెజెండ్స్ హానర్ అవార్డు
* సత్యన్ అవార్డు 2012
* [[ప్రేమ్ నజీర్]] ఫౌండేషన్ అవార్డు
* రాము కరియాత్ అవార్డు
* డాక్టర్ సుకుమార్ అళీకోడ్ అవార్డు
* తోప్పిల్ భాసి స్మారక ప్రతిభా పురస్కారం
* పి. భాస్కరన్ ఫౌండేషన్ అవార్డు
* [[తిలకన్]] ఫౌండేషన్ అవార్డు
* [[నరేంద్ర ప్రసాద్]] పురస్కారం
* 2005 లో బహదూర్ ఫౌండేషన్ అవార్డు
* ముత్తుకుళం రాఘవన్ పిళ్ళై మెమోరియల్ అవార్డు
* ఏషియానెట్ ఫిల్మ్ అవార్డ్స్ 2002 - ఉత్తమ జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం
* 'మలయాళ పురస్కారం 1199' - 2024 లో మలయాళ పురస్కార సమితి ద్వారా జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-21 |title=മലയാള പുരസ്കാര സമിതിയുടെ സമഗ്ര സംഭാവനയ്ക്കുള്ള പുരസ്കാരം മധുവിന് സമർപ്പിച്ചു |trans-title=Malayala puraskaram for Madhu |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/malayala-puraskaram-for-madhu-1.9573873 |access-date=2025-06-26 |website=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist|refs=

}}

== బయటి లింకులు ==
{{Commons category|Madhu (actor)}}
* [http://www.madhutheactor.com అధికారిక వెబ్‌సైట్]
* {{IMDb name|0534867|మధు}}
* [https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Madhu&amp;limit=337 మలయాళసంగీతం.ఇన్ఫోలో మధు వివరాలు]
* [https://web.archive.org/web/20061104033339/http://www.keral.com/celebrities/madhu/index.htm కేరళ.కామ్‌లో మధు జీవిత చరిత్ర]

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:మధు}}
[[వర్గం:1933 జననాలు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>gkqi3mwjrq1p2191kahh1og5qrzkci0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మ్రోయు తుమ్మెద</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510029</id>
    <revision>
      <id>4978100</id>
      <parentid>4961686</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5720" sha1="t1xzewv6bju7dk1f6jfrq4ju7tydx7f" xml:space="preserve">'''మ్రోయు తుమ్మెద''' తెలుగు సాహిత్యంలో విశిష్ట స్థానం పొందిన రచన. సంప్రదాయ సాహిత్య విలువలను ఆధునిక భావాలతో సమన్వయం చేసిన మహారచయితగా [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]] గారు ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన రచనల్లో ప్రకృతి, [[సంస్కృతి]], [[సంగీతం]], మానవ జీవితం వంటి అంశాలు ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి. ‘మ్రోయు తుమ్మెద’ ఆయన రచనా ప్రతిభను, సంగీతాభిరుచిని ప్రతిబింబించే ముఖ్యమైన రచన.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=నారాయణ|first=సబ్బని లక్ష్మీ|date=2024-08-01|title=కవి సామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి విలక్షణమైన నవల: మ్రోయు తుమ్మెద – ఒక విశ్లేషణ {{!}} సంచిక - తెలుగు సాహిత్య వేదిక|url=https://sanchika.com/viswanatha-mroyu-tummedalo-oka-vishleshana-essay-sln/|access-date=2026-09-19|website=Sanchika - Telugu Sahitya Vedika|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== మ్రోయు తుమ్మెద – భావం: ==
‘మ్రోయు తుమ్మెద’లో తుమ్మెద మ్రోగే ధ్వనిని ఆధారంగా చేసుకొని సంగీతంలోని మాధుర్యాన్ని, ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని రచయిత చిత్రిస్తారు. తుమ్మెద పుష్పాల చుట్టూ తిరుగుతూ చేసే మధురమైన మ్రోగు ఒక సంగీత స్వరంలా అనిపిస్తుంది. ప్రకృతిలోని సహజమైన శబ్దాలకు కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన లయ, తాళం, సంగీతం ఉంటుందని రచన ద్వారా తెలియజేస్తారు.

తుమ్మెదకు పూలతో ఉన్న సంబంధాన్ని వర్ణిస్తూ కవి ప్రకృతిని సజీవంగా మన కళ్లముందు నిలుపుతారు. పుష్పాల సువాసన, తుమ్మెదల మ్రోగు, [[ప్రకృతి]] ప్రశాంతత వంటి అంశాలు రచనకు అందాన్ని చేకూరుస్తాయి. ప్రకృతిని కేవలం దృశ్యంగా కాకుండా సంగీతాన్ని పలికించే జీవంతమైన ప్రపంచంగా రచయిత దర్శించారు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=మా పెద్దనాన్న జువ్వాడి గౌతమరావు గారు – ఈమాట|url=https://eemaata.com/em/issues/201211/2013.html|access-date=2026-09-19|language=en-US}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== సంగీత ప్రాధాన్యత: ==
విశ్వనాథ సత్యనారాయణకు సంగీతంపై మంచి అవగాహన ఉంది. ‘మ్రోయు తుమ్మెద’లో [[శబ్దం]], నాదం, లయ, రాగభావనలకు ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. తుమ్మెద మ్రోగే ధ్వనిని సంగీతంతో పోల్చడం ద్వారా ప్రకృతిలోని సహజ నాదానికి ఉన్న గొప్పతనాన్ని వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=మ్రోయు తుమ్మెద|last=విశ్వంథ|first=సత్యనారాయణ}}&lt;/ref&gt;

== భాషా శైలి: ==
ఈ రచనలో విశ్వనాథ వారి ప్రత్యేకమైన శైలి కనిపిస్తుంది. సంస్కృత పదసంపదతో కూడిన తెలుగు భాష, అలంకారాలు, ఉపమానాలు, వర్ణనా వైభవం రచనకు ప్రత్యేక ఆకర్షణను కలిగిస్తాయి. ప్రకృతి వర్ణనలో కవితాత్మకత, భావవ్యక్తీకరణలో గంభీరత స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

== ప్రకృతి వర్ణన: ==
‘మ్రోయు తుమ్మెద’లో ప్రకృతి కేవలం నేపథ్యం కాదు; అది రచనలో ఒక ప్రధాన పాత్రగా నిలుస్తుంది. పూలు, తుమ్మెదలు, సువాసనలు, నాదాలు మొదలైన ప్రకృతి అంశాలను రచయిత సున్నితంగా చిత్రించారు. ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించే మనసుకు ఈ రచన ప్రత్యేకమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>t1xzewv6bju7dk1f6jfrq4ju7tydx7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మధుకేశ్వర్ దేశాయ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510126</id>
    <revision>
      <id>4977917</id>
      <parentid>4962399</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27328" sha1="n228oznnfhgcypuvyuy6lcsuvffbv5d" xml:space="preserve">{{short description|భారతీయ న్యాయవాది, రాజకీయ నాయకుడు|bot=PearBOT 5}}
{{Use dmy dates|date=November 2018}}
{{Use Indian English|date=November 2018}}
{{Infobox officeholder
| name        = మధుకేశ్వర్ దేశాయ్
| office      = [[ఉపాధ్యక్షుడు]], [[భారతీయ జనతా యువ మోర్చా]]
| term_start  = 2013
| image       = File:Madhukeshwar Desai Portrait.jpg
| caption     = 2017లో దేశాయ్
| party       = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| birth_date  = {{birth date and age|df=yes|1987|08|25}}
| birth_place = [[ముంబై]]
| alma_mater  = [[క్రైస్ట్ విశ్వవిద్యాలయం#స్కూల్ ఆఫ్ లా, క్రైస్ట్ విశ్వవిద్యాలయం|క్రైస్ట్ కళాశాల]]
| profession  = న్యాయవాది
}}

'''మధుకేశ్వర్ దేశాయ్''' (జననం: 25 ఆగస్టు 1987) ఒక భారతీయ న్యాయవాది, రాజకీయ నాయకుడు. ఇతను భారత మాజీ ప్రధాన మంత్రి [[మొరార్జీ దేశాయ్]] మునిమనవడు. 2013లో 25 ఏళ్ల వయస్సులో ఇతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] యువజన విభాగమైన [[భారతీయ జనతా యువ మోర్చా]] జాతీయ ఉపాధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-30/news/39629167_1_youth-wing-bharatiya-janata-yuva-morcha-bjp-fold|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613193028/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-30/news/39629167_1_youth-wing-bharatiya-janata-yuva-morcha-bjp-fold|url-status=dead|archive-date=13 June 2013|title=Morarji Desai's great grandson Madhukeshwar Desai joins BJP's youth wing as vice-president|website=timesofindia-economictimes|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Srinivasans-woes-compound/articleshow/20363505.cms|title=Srinivasan's woes compound - Mumbai Mirror -|website=Mumbai Mirror|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt; తద్వారా ఆ పార్టీ చరిత్రలోనే అత్యంత పిన్న వయస్కుడైన ఉపాధ్యక్షుడిగా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/bjp-makes-morarji-great-grandson-youth-wing-vp/1122544/|title=BJP makes Morarji great grandson youth wing V-P - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt; 2017, 2021లో వరుసగా రెండు, మూడవ దఫా జాతీయ ఉపాధ్యక్షుడిగా తిరిగి నియమితుడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/columns/the-informer/face-value/articleshow/57899861.cms|title=Face value - Ahmedabad Mirror|work=Ahmedabad Mirror|access-date=2017-03-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tejasvi Surya announces his new BJYM team, Raju Bista made gen secy|url=https://www.sify.com/news/tejasvi-surya-announces-his-new-bjym-team-raju-bista-made-gen-secy-news-national-vhon4ufbfhggi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716083540/https://www.sify.com/news/tejasvi-surya-announces-his-new-bjym-team-raju-bista-made-gen-secy-news-national-vhon4ufbfhggi.html|url-status=dead|archive-date=16 July 2021|access-date=2021-07-16|website=[[Sify]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NYOOOZ|title=Tejasvi Surya names new BYJM team Chandigarh s Amandeep is media in charge {{!}} Chandigarh NYOOOZ|url=https://www.nyoooz.com/news/chandigarh/1594246/tejasvi-surya-names-new-byjm-team-chandigarh-s-amandeep-is-media-in-charge/|access-date=2021-07-16|website=NYOOOZ|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

మధుకేశ్వర్ 2016లో ముంబై సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ ఆర్బిట్రేషన్‌ను స్థాపించాడు, ప్రస్తుతం దాని సీఈఓగా పనిచేస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/International-arbitration-centre-to-open-in-August-at-Nariman-Point/articleshow/51759979.cms|title=International arbitration centre to open in August at Nariman Point - Mumbai Mirror -|website=Mumbai Mirror|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt; జిక్వూ మ్యాగజైన్ 2017 సంవత్సరానికి గాను అత్యంత ప్రభావవంతమైన 50 మంది యువ భారతీయుల్లో ఒకరిగా ఇతనిని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/content/gqs-influential-young-indians-2017-next-gen/#madhukeshwar-desai|title=GQ's Most Influential Young Indians 2017: Next Gen|website=GQ India|date=7 July 2017|language=en-US|access-date=2017-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707183605/https://www.gqindia.com/content/gqs-influential-young-indians-2017-next-gen/#madhukeshwar-desai|archive-date=2017-07-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.india.com/showbiz/gq-50-most-influential-young-indians-awards-ranveer-singh-rajkummar-rao-graced-the-ceremony-with-their-style-game-on-point-2303715/|title=GQ 50 Most Influential Young Indians Awards: Ranveer Singh, Rajkummar Rao Graced The Ceremony With Their Style Game On Point|last=Kulkarni|first=Prachi|date=2017-07-08|work=India.com|access-date=2017-07-18|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apolitical.co/lists/100-government-leaders/|title=100 Future Leaders: The World's Most Influential Young People in Government|work=Apolitical|access-date=2018-11-29|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఇతని ప్రయాణాన్ని ఎనిమిది మంది రాజకీయ నాయకులతో పాటు 'ది యంగ్ అండ్ ది రెస్ట్‌లెస్'&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/book-review-the-young-and-the-restless-youth-and-politics-in-india/1608856/|title=Book Review – The Young And The Restless, Youth And Politics In India|date=2019-06-16|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2019-08-17}}&lt;/ref&gt; అనే పుస్తకంలో, ఆ తర్వాత ప్రొఫెసర్ ప్రదీప్ చిబ్బర్, హర్ష్ షా రాసిన 'ఇండియా టుమారో: కన్వర్సేషన్స్ విత్ ది నెక్స్ట్ జనరేషన్ ఆఫ్ పొలిటికల్ లీడర్స్' అనే పుస్తకంలో పొందుపరిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vij|first=Shivam|date=2020-09-09|title=How politicians win and lose the trust of voters|url=https://theprint.in/opinion/how-politicians-win-and-lose-the-trust-of-voters/498873/|access-date=2020-09-11|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ 2023 సంవత్సరానికి గాను 100 మంది యంగ్ గ్లోబల్ లీడర్స్ లో ఒకరిగా మధుకేశ్వర్‌ను ఎంపిక చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-14 |title=Aaditya Thackeray, BJP Yuva Morcha's Madhukeshwar Desai on World Economic Forum's Young Global Leaders list |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/aaditya-thackeray-bjp-yuva-morchas-madhukeshwar-desai-on-world-economic-forums-young-global-leaders-list/article66618080.ece |access-date=2023-03-15 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जागतिक युवा नेत्यांच्या यादीत आदित्य ठाकरे, मधुकेश्वर देसाई |url=https://www.loksatta.com/desh-videsh/aditya-thackeray-madhukeshwar-desai-in-the-list-of-global-youth-leaders-ysh-95-3520282/ |access-date=2023-03-15 |website=Loksatta |language=mr}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
మధుకేశ్వర్ దేశాయ్ తన పాఠశాల విద్యను జి.డి సోమానీ, కెన్స్రీ స్కూల్‌లో అభ్యసించాడు. ఆపై బెంగళూరులోని క్రైస్ట్ కళాశాల నుండి న్యాయశాస్త్రంలో విద్యను పూర్తి చేశాడు.

మధుకేశ్వర్ బెంగళూరుకు చెందిన పాత్రికేయురాలు స్నేహా మీనన్ దేశాయ్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2014/12/01/L-K-Advani-Gowda-Attend-Wedding-of-Morarji-Desai-Kin/article2549535.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213082149/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2014/12/01/L-K-Advani-Gowda-Attend-Wedding-of-Morarji-Desai-Kin/article2549535.ece|url-status=dead|archive-date=13 December 2014|title=L K Advani, Gowda Attend Wedding of Morarji Desai Kin|website=The New Indian Express|access-date=2016-05-21}}&lt;/ref&gt; వారికి ఒక కుమారుడు ఉన్నాడు. ఈ దంపతులు ప్రస్తుతం ముంబైలో నివసిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/Late-Morarji-Desais-great-grandson-gets-married-in-Bengaluru/articleshow/45360383.cms|title=Late Morarji Desai's great grandson gets married in Bengaluru - Times of India|website=The Times of India|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt;

== రాజకీయ జీవితం ==
మధుకేశ్వర్ భారత మాజీ ప్రధాన మంత్రి [[మొరార్జీ దేశాయ్]] మునిమనవడు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/in-bihar-morarji-great-grandson-to-root-for-modi/1149046/|title=In Bihar, Morarji great grandson to root for Modi - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/narendra-modi-nsui-actvists-join-bjp-in-gujarat-165029-2013-05-29|title=In Gujarat it's only NaMo. 1000 NSUI activists join BJP, even Congress foot soldiers don't want Rahul baba's democracy|website=indiatoday.intoday.in|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt;

భారతదేశపు మొట్టమొదటి కాంగ్రెసేతర ప్రధానమంత్రి వారసత్వాన్ని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీ రెండూ స్వంతం చేసుకునే ప్రయత్నం చేశాయి.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Can-Modi-follow-in-Morarjis-footsteps/articleshow/20513588.cms?referral=PM|title=Can Modi follow in Morarji's footsteps? - The Times of India|website=The Times of India|date=10 June 2013 |access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt; భారత రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించడానికి ముందు ఇతనిని భారతదేశంలోని రెండు ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలు సంప్రదించాయి.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/morarji-desai-s-great-grandson-is-bjp-youth-wing-vp/1122614/|title=Morarji Desai's great grandson is BJP youth wing V-P - Indian Express|website=archive.indianexpress.com|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt; అతను బీజేపీ సిద్ధాంతాలకు ఆకర్షితుడై ఆ పార్టీని ఎంచుకున్నాడు, ప్రస్తుత భారత ప్రధాన మంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ]]కి సన్నిహితుడిగా పరిగణించబడతాడు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;

కళాశాలలో ఉన్నప్పుడు, అతను 'ది యంగ్ లీడర్స్ కలెక్టివ్' పేరుతో విద్యార్థి కార్యక్రమాలను నిర్వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report-platform-to-encourage-young-leaders-1302012|title=Platform to encourage young leaders {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=2009-10-23|website=dna|language=en-US|access-date=2016-05-21}}&lt;/ref&gt; ఇవి రాజకీయ సున్నితత్వం, విద్యార్థుల సంబంధిత సమస్యలపై దృష్టి సారించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article131146.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611032726/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article131146.ece|url-status=dead|archive-date=11 June 2016|title=YLC: Student politics sans the party line|website=The New Indian Express|access-date=2016-05-21}}&lt;/ref&gt;

2011లో ఇతను అనధికారికంగా భారతీయ జనతా పార్టీతో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. 23 రాష్ట్రాల్లో 40 రోజుల పాటు జరిగిన జన్ చేతన యాత్రలో శ్రీ [[ఎల్. కె. అద్వానీ]]తో పాటు మధుకేశ్వర్ కూడా ఉన్నాడు. అద్వానీ ప్రసంగాల కోసం నల్లధనం, అవినీతి, ద్రవ్యోల్బణం అనే అంశాలపై పరిశోధన చేయడంలో, రాయడంలో సహాయం చేయడంతో పాటు తదనంతరం నల్లధనంపై శ్వేతపత్రం తయారీకి తన వంతు సహకారం అందించాడు. మే 2013లో బిజేవైఎం జాతీయ ఉపాధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు, పార్టీ చరిత్రలో ఈ పదవి చేపట్టిన అత్యంత పిన్న వయస్కుడిగా నిలిచి బీహార్ బాధ్యతలు స్వీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt; అతను బీహార్ అంతటా విస్తృతంగా పర్యటించి, అట్టడుగు స్థాయిలో సంస్థను బలోపేతం చేశాడు. 2015 వరకు ఈ పాత్రను పోషించాడు, ఆ తర్వాత కేరళ బాధ్యతలు చేపట్టాడు. కర్ణాటక, గుజరాత్, బీహార్‌లలో పనిచేయడమే కాకుండా, 2014 సాధారణ ఎన్నికల కోసం, అతను ప్రత్యేకంగా ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో పనిచేశాడు. ఇక్కడ పార్టీ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా బీజేపీ విజయం సాధించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; మధుకేశ్వర్ చేసిన కృషికి ప్రతిఫలంగా బీజేపీ అతనికి తగిన గుర్తింపునిచ్చింది, 2017లో వరుసగా రెండవసారి బిజేవైఎం జాతీయ ఉపాధ్యక్షుడిగా తిరిగి నియమించింది.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

ముంబైకి గ్లోబల్ సిటిజన్ ఫెస్టివల్‌ను తీసుకురావడానికి బాధ్యత వహించిన ప్రధాన బృందంలో మధుకేశ్వర్ భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/sachin-tendulkar-and-chris-martin-meet-school-children-in-mumbai-speak-about-importance-of-hygiene/449748/|title=Sachin Tendulkar and Chris Martin meet school children in Mumbai, speak about importance of hygiene|date=19 November 2016|publisher=}}&lt;/ref&gt; ఈ కార్యక్రమానికి 80,000 మందికి పైగా హాజరయ్యారు,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Heres-how-the-Global-Citizen-India-movement-is-taking-the-youth-by-storm/articleshow/55177159.cms | title=Here's how the Global Citizen India movement is taking the youth by storm | first=Riddhima | last=Kanetkar | newspaper=The Times of India | accessdate=29 November 2018 }}&lt;/ref&gt; [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల కోసం 5.8 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లకు పైగా నిధులు సమకూరాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/coldplays-india-concert-how-to-earn-tickets-explained-by-global-citizen-charity-3000490.html|title=Coldplay's India concert: How to 'earn' tickets, explained by Global Citizen charity|date=12 September 2016|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ ఫెస్టివల్‌లో కోల్డ్ ప్లే, జే జెడ్ ప్రదర్శనలు ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలిచాయి. భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ కూడా ఈ ఉత్సవాలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/global-citizen-festival-india-pm-narendra-modi-addresses-80000-young-attendees-1313592.html|title=Global Citizen Festival India: PM Narendra Modi Addresses 80,000 Young Attendees|website=News18|date=20 November 2016 }}&lt;/ref&gt;

2017లో ఇంటర్నేషనల్ యంగ్ డెమోక్రాట్ యూనియన్ (IYDU) వైస్ చైర్‌గా మధుకేశ్వర్ ఎన్నికయ్యాడు. ఐవైడియు అనేది 71 ప్రజాస్వామ్య దేశాల సమాహారం, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న యువ నాయకులను ఇది ఏకతాటిపైకి తీసుకువస్తుంది. ఐవైడియు బోర్డుకు అతను ఎన్నికవడంతో, ఈ వేదికపై భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం లభించడం ఇదే తొలిసారి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iydu-network.org/about-2/iydu-board-2016-2017/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170124062955/http://iydu-network.org/about-2/iydu-board-2016-2017/|url-status=usurped|archive-date=24 January 2017|title=IYDU Board 2016 – 2017|date=2016-11-18|work=International Young Democrat Union|access-date=2017-03-31|language=en}}&lt;/ref&gt;

2017లో హాస్యనటుడు కునాల్ కమ్రాతో మధుకేశ్వర్ చేసిన యూట్యూబ్ ఇంటర్వ్యూ ఇంటర్నెట్‌లో వైరల్‌గా మారి, రాజకీయ సంభాషణల్లో కొత్త ట్రెండ్‌ను సృష్టించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Chatterjee|first=Suprateek|date=2018-03-16|title=Kunal Kamra: The accidental revolutionary|url=https://www.livemint.com/Leisure/C39AsWWaic7qvGsONZNCnJ/Kunal-Kamra-The-accidental-revolutionary.html|access-date=2021-01-18|website=mint|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rao|first=Soumya|title=A new Indian comedy podcast is finally making politicians laugh. How many will say Shut Up Ya Kunal?|url=https://scroll.in/magazine/845671/a-new-indian-comedy-podcast-is-finally-making-politicians-laugh-how-many-will-say-shut-up-ya-kunal|access-date=2021-01-18|website=Scroll.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Quint|first=The|date=2021-01-18|title=Why Do I Need to Sign Consent Form for Covaxin But Not Covishield?|url=https://www.thequint.com/coronavirus/faq/covaxin-consent-form-what-information-is-needed-who-pays-for-adverse-event|access-date=2021-01-18|website=TheQuint|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019 సాధారణ ఎన్నికల కోసం బీజేపీ జాతీయ అధ్యక్షుడు [[అమిత్ షా]] ఏర్పాటు చేసిన లోక్‌సభ వ్యూహ కమిటీలో మధుకేశ్వర్ చోటు దక్కించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hindi.mynation.com/news/bjp-constitute-committee-for-ahead-election-jaitly-lead-election-campaign-and-rajnath-manifesto-pky23a|title=भाजपा ने शुरू की चुनाव की तैयारी, बनाई चुनाव के लिए समितियां|website=Asianet News Network Pvt Ltd|access-date=2019-02-11}}&lt;/ref&gt;

2019 ఎన్నికల సమయంలో, ఫేస్‌బుక్‌లో పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి [[మమతా బెనర్జీ]] మీమ్‌ను షేర్ చేసినందుకు కోల్‌కతాలో బిజేవైఎం కార్యకర్త ప్రియాంక శర్మను అక్రమంగా అరెస్టు చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Johari|first=Aarefa|title=BJP worker arrested for Mamata meme is free. What happens to others targeted for social media posts?|url=https://scroll.in/article/923845/bjp-worker-arrested-for-mamata-meme-is-free-what-happens-to-others-targeted-for-social-media-posts|access-date=2021-06-26|website=Scroll.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆమె అరెస్టును సవాలు చేస్తూ మధుకేశ్వర్, అతని బృందం [[భారత సర్వోన్నత న్యాయస్థానం|సుప్రీంకోర్టు]]లో పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. దీంతో ఆమె వెంటనే విడుదల కావడంతో పాటు పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వంపై కోర్టు తీవ్ర వ్యాఖ్యలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mahajan|first=Shruti|title=Mamata Banerjee: SC censures Kolkata Police, WB Govt for not releasing Priyanka Sharma immediately|url=https://www.barandbench.com/news/mamata-banerjee-sc-censures-kolkata-police-wb-govt-for-not-releasing-priyanka-sharma-immediately|access-date=2021-06-26|website=Bar and Bench - Indian Legal news|language=en}}&lt;/ref&gt;

== వృత్తిపరమైన జీవితం ==
వృత్తిరీత్యా న్యాయవాది అయిన మధుకేశ్వర్, బి.కె.సి (BKC) లో ఏర్పాటు కానున్న ఇంటర్నేషనల్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్ సెంటర్‌ కోసం మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో కలిసి పనిచేస్తున్నాడు. అతను ముంబై సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ ఆర్బిట్రేషన్‌ను స్థాపించి ప్రస్తుతం దాని సీఈఓగా సేవలందిస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-mumbai-documents-to-float-proposal-for-ifsc-centre-in-bkc-to-be-ready-in-couple-of-weeks-2200557|title=Mumbai: Documents to float proposal for IFSC centre in BKC to be ready in couple of weeks {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=2016-04-11|website=dna|language=en-US|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/business/maharashtra-gujarat-in-the-race-for-indias-first-iac/article8420944.ece|title=Maharashtra, Gujarat in the race for India's first IAC|date=2016-04-01|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2016-05-18}}&lt;/ref&gt; అంతర్జాతీయ, దేశీయ ఆర్బిట్రేషన్ సంఘం, వ్యాపార వర్గాల సంయుక్త కృషితో ఎం.సి.ఐ.ఎ (MCIA) ఆవిర్భవించింది.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

మార్చి 2019లో మహారాష్ట్ర బాస్కెట్‌బాల్ అసోసియేషన్ ఉపాధ్యక్షుడిగా మధుకేశ్వర్ ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/krida-news/maharashtra-basketball-association-election-in-controversy-1866176/|title=महाराष्ट्र बास्केटबॉल संघटनेची निवडणूक वादाच्या भोवऱ्यात!|date=2019-03-29|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2019-03-29}}&lt;/ref&gt;

దేశంలోనే అతిపెద్ద ప్రైవేట్ క్రీడా సదుపాయమైన బెంగళూరులోని ద్రవిడ్-పదుకొనే సెంటర్ ఫర్ స్పోర్ట్స్ ఎక్సలెన్స్‌కు దేశాయ్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/padukone-dravid-centre-for-sports-excellence-launched/sports/news/1078791.html|title=Sports facility Bangalore}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:దేశాయ్, మధుకేశ్వర్}}
[[వర్గం:మహారాష్ట్రకు చెందిన భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:ముంబైకి చెందిన రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:1987 జననాలు]]
[[వర్గం:క్రైస్ట్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]]</text>
      <sha1>n228oznnfhgcypuvyuy6lcsuvffbv5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మారద వెంకయ్య</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510987</id>
    <revision>
      <id>4977928</id>
      <parentid>4965010</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6350" sha1="gk067qsj5tf5hpnwy7whfs2gzqnr2no" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = మారద వెంకయ్య
| birth_date       = క్రీ.శ. 1550 – 1650 (16వ శతాబ్దం)
| occupation       = కవి, పండితుడు
| notable_works    = భాస్కరా
| movement         = భాస్కర శతకము
| caption          = భాస్కర శతకకర్త
| birth_place      = కళింగ దేశం (ప్రస్తుత ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతం)
| language         = తెలుగు
}}

మారద వెంకయ్య''' (క్రీ.శ. 1550 – 1650) 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ తెలుగు కవి. ఈయన తెలుగు సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన నీతి శతకాల్లో ఒకటైన '''[[భాస్కర శతకము]'''ను రచించారు. ఈయనకు మారయ వెంకయ్య, మారవి వెంకయ్య అనే పేర్లు కూడా కలవు. ఈ శతకంలోని పద్యాల చివరన &quot;భాస్కరా!&quot; అనే మకుటం ఉంటుంది'''

'''జీవిత విశేషాలు'''

మారద వెంకయ్య ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని శ్రీకాకుళం, [[విజయనగరం]] మరియు విశాఖపట్నం ప్రాంతాలతో కూడిన నాటి [[కళింగ (చారిత్రక భూభాగం)|కళింగ]] దేశానికి చెందిన కవి. ఈయన సూర్యభగవానుని (భానుడు) పరమ భక్తుడు. శ్రీకాకుళం సమీపంలోని ప్రసిద్ధ [[అరసవిల్లి సూర్యనారాయణ స్వామి దేవాలయం] లోని సూర్యభగవానుడిని సంబోధిస్తూ ఈయన ఈ శతక రచన చేసినట్లు సాహిత్య పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ప్రముఖ నిఘంటు నిర్మాణకర్త [[చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్|సి.పి. బ్రౌన్]]] (C.P. Brown) చేసిన పరిశోధనల ఆధారంగా .పి. బ్రౌన్గ్రం థకర్త పేరు &quot;మారద వెంకయ్య&quot; అని స్థిరపరచబడింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఆంధ్రభారతి - శతకములు - భాస్కర శతకం - మారవి వెంకయ్య|url=https://andhrabharati.com/shatakamulu/bhAskara/index.html|access-date=2026-09-23|website=andhrabharati.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20260923101549/https://andhrabharati.com/shatakamulu/bhAskara/index.html|archive-date=2026-09-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''సాహిత్య శైలి - ప్రత్యేకతలు''' 

మారద వెంకయ్య రచించిన &quot;[[భాస్కర శతకము]]&quot; తెలుగు శతక సాహిత్యంలో ఒక విశిష్ట మైలురాయి.

ఛందో ప్రక్రియ:&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; ఈ శతకంలో పద్యాలు ప్రధానంగా ఉత్పలమాల మరియు చంపకమాల ఛందస్సులలో రాయబడ్డాయి.

అలంకార విశేషం:&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; తెలుగు శతక సాహిత్యంలో &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;దృష్టాంతాలంకారాన్ని&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; (ఒక సామాజిక నీతిని చెప్పి, దానికి సమానమైన ఉపమానాన్ని లేదా పురాణ కథల ఉదాహరణను చూపించడం) మెండుగా ఉపయోగించిన మొదటి శతకకర్తగా మారద వెంకయ్య ప్రసిద్ధి చెందారు

'''పద్యాల ఇతివృత్తం''' 

ఈయన తన పద్యాలలో మానవ ప్రవర్తన, సమాజంలో వ్యక్తి బాధ్యతలు, దాన గుణం, పట్టుదల, సంపద స్వభావం వంటి అనేక నైతిక విలువలను బోధించారు. ప్రతి పద్యంలోనూ ఒక సామాజిక నీతిని వివరిస్తూ, దానికి సమర్థనగా రామాయణ, మహాభారత, భాగవతాది పురాణాల నుండి చక్కని ఉదాహరణలను (దృష్టాంతాలను) జోడించడం ఈయన కవిత్వంలోని ప్రత్యేకత.

'''ప్రఖ్యాతి పొందిన పద్యం''' 

&quot;దానము సేయఁ కోరిన వదాన్యున కీయఁగ శక్తి లేనిచో

నైనఁ బరోపకారమునకై యొక దిక్కునఁ తెచ్చి యైన నీఁ

బూనును; మేఘుడంబుధికిఁ బోయి జలంబులఁ

తెచ్చి యీయఁడే

వాన సమస్త జీవులకు వాంఛిత మింపెసలార భాస్కరా!

'''భావం''':&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; దానగుణం ఉన్నవాడు తన దగ్గర లేకపోయినా పరుల కోసం ఎక్కడి నుంచైనా తెచ్చి సహాయం చేస్తాడు. మేఘుడు సముద్రం నుండి నీటిని తెచ్చి భూమిపై వానగా కురిపించి సమస్త జీవులను కాపాడటం లేదా!

'''మూలాలు'''
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:తెలుగు కవులు]]
[[వర్గం:శతక కర్తలు]]</text>
      <sha1>gk067qsj5tf5hpnwy7whfs2gzqnr2no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాలతి (తమిళ మిలిటెంట్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511055</id>
    <revision>
      <id>4977945</id>
      <parentid>4973697</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T01:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8207" sha1="jienbd561gdw3nfitdlwllzcfhwvuqn" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|honorific prefix=సెకండ్ లెఫ్టినెంట్ &lt;ref name=&quot;TamilNet 2004 a410&quot;&gt;{{cite web | title=TamilNet: 10.10.04 Jaffna observes Malathi death anniversary | website=TamilNet | date=10 Oct 2004 | url=https://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=13109 | access-date=19 Nov 2023}}&lt;/ref&gt;|name=మాలతి|image=|alt=|caption=|birth_date={{birth date |1967|01|04|df=yes}}|birth_place=మన్నార్|death_date={{Death date and age|1987|10|10|1967|1|04|df=yes}}|death_place=కోపాయ్, [[జాఫ్నా]]|other names=|known for=మొదటి మహిళా అమరవీరురాలు|occupation=తమిళ మిలిటెంట్}}

'''సహాయసీలి పెదురుప్పిళ్ళై''', అలియాస్ '''మాలతి''' (1967 - 1987), ఒక మహిళా శ్రీలంక తమిళ టైగర్స్ ఫైటర్, యుద్ధంలో మరణించిన మొదటి మహిళ, అందువల్ల మొదటి మహిళా అమరవీరురాలిగా గౌరవించబడింది. ఆమె వర్ధంతి రోజును మహిళా మేల్కొలుపు దినం (''Women's Awakening day'')గా జరుపుకుంటారు. ఆమె మరణం తరువాత మహిళలు అన్ని స్థాయిలలో తమిళ టైగర్లలో చేరారు, బ్లాక్ టైగర్లతో సహా ముఖ్యమైన పాత్రలు పోషించారు.

1987 అక్టోబరు 10న [[జాఫ్నా]] సమీపంలోని కోపే నవత్కులి-కోపే రోడ్ సమీపంలో ఆమె నాయకత్వం వహిస్తున్న ఎల్టీటీఈ మహిళా విభాగం ఐపీకేఎఫ్ తో జరిగిన పోరాటంలో మాలతి గాయపడింది. చాలా ఉన్నతమైన ఫైర్పవర్ కలిగిన ఐపికెఎఫ్ సైనికుల సంఖ్య స్పష్టంగా అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆమె బృందం ఇప్పటికీ ఐపికెఎఫ్ ను విజయవంతంగా అడ్డుకుంది, ప్రతీకారం తీర్చుకుంది. ఐపికెఎఫ్ ఉపసంహరించుకోవాలని బలవంతం చేసింది. యుద్ధంలో, ఆమె రక్తస్రావం అవుతూ, ఆమె తోటి యుద్ధ సైనికుడు బాలికలు ఆమెను రక్షించినప్పుడు కదలకుండా ఉండిపోయింది. మాలతి, తీవ్రమైన పరిస్థితిని గ్రహించి, బాలికలు తనను విడిచిపెట్టి, పోరాటాన్ని కొనసాగించాలని కోరుకున్నారు, ఆపై పట్టుబడకుండా ఉండటానికి ఆమె సైనైడ్ గుళికను తీసుకున్నది. తమిళ టైగర్లు తమ బ్రిగేడ్లలో ఒకదానిని ఆమె గౌరవార్థం మాలతి బ్రిగేడ్ అని పిలిచి, ఆమె కోసం కిలినోచ్చిలో ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు, ఇది 2004 అక్టోబరు 10న ప్రారంభించబడింది.&lt;ref name=&quot;YpeijKönig2014&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pi7jBAAAQBAJ&amp;pg=PT123|title=Gender and Conflict: Embodiments, Discourses and Symbolic Practices|last=Dr Annelou Ypeij|last2=Ms Reinhilde König|last3=Professor Georg Frerks|date=28 October 2014|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4724-0461-9|pages=123–|access-date=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TrươngWieringa2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MZWyAAAAIAAJ|title=Engendering human security: feminist perspectives|last=Thanh-Đạm Trương|last2=Saskia Wieringa|last3=Amrita Chhachhi|publisher=Zed Books|year=2006|isbn=978-1-84277-778-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 October 2003|title=LTTE commemorates first woman martyr|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=10084|access-date=10 October 2015|publisher=[[Tamilnet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Briggs2009&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EkqIL8H53P4C&amp;pg=PT66|title=Innocents Lost: When Child Soldiers Go to War|last=Jimmie Briggs|date=1 April 2009|publisher=Basic Books|isbn=978-0-7867-3850-2|pages=66–|access-date=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 October 2003|title=Women's Awakening Day celebrated in NE|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=10090|access-date=11 October 2015|publisher=[[Tamilnet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=முதல் பெண் மாவீரரான 2ஆம் லெப். மாலதியின் வீர வணக்க நாள் இன்றாகும்.|url=http://irruppu.com/?p=37634|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035956/http://irruppu.com/?p=37634|archive-date=4 March 2016|access-date=11 October 2015|publisher=irruppu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=MaaVeerar - மாவீரர் அணையாத தீபங்கள் Malathi - First Woman Martyr|url=http://tamilnation.co/tamileelam/maveerar/malati.htm|access-date=10 October 2015|publisher=Tamil Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307010707/http://tamilnation.co/tamileelam/maveerar/malati.htm|archive-date=7 మార్చి 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 October 2004|title=Jaffna observes Malathi death anniversary|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=13109|access-date=11 October 2015|publisher=[[Tamilnet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 October 2015|title=Remembering Maalathy|url=http://tamilguardian.com/article.asp?articleid=16200|access-date=11 October 2015|publisher=Tamil Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011130402/http://tamilguardian.com/article.asp?articleid=16200|archive-date=11 అక్టోబరు 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eager2013&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WQ2UytrgOkIC&amp;pg=PA141|title=From Freedom Fighters to Terrorists: Women and Political Violence|last=Dr Paige Whaley Eager|date=28 March 2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9857-5|pages=141–|access-date=10 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 October 2004|title=Malathy Memorial opened in Kilinochchi|url=http://www.tamilnet.com/art.html?artid=13106&amp;catid=13|access-date=11 October 2015|publisher=[[Tamilnet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 February 2015|title=Denmark Tamil schools compete in Malathy Cup football tournament|url=http://www.tamilguardian.com/article.asp?articleid=13847|access-date=11 October 2015|publisher=Tamil Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023094014/http://www.tamilguardian.com/article.asp?articleid=13847|archive-date=23 అక్టోబరు 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 12, 2002|title=Tamil Tiger rebels honor their female fighters in Sri Lanka|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-68684200.html|url-access=subscription|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418194813/https://www.highbeam.com/doc/1P1-68684200.html|archive-date=April 18, 2016|access-date=11 October 2015|website=AP Worldstream|via=HighBeam Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anon. i660&quot;&gt;{{Cite web|title=Les combattantes du LTTE|url=https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=rms-001%3A2021%3A0%3A%3A398|access-date=21 April 2024}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1967 జననాలు]]
[[వర్గం:1987 మరణాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>jienbd561gdw3nfitdlwllzcfhwvuqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511090</id>
    <revision>
      <id>4977949</id>
      <parentid>4966157</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T02:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62607" sha1="brg8ez9jvyosz1nko0gkqf7jnce5wpa" xml:space="preserve">{{Short description|పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ అర్హతలో ఒక రకం}}
{{redirect|M.S.|ఇతర వాడుకలు|MS (అయోమయ నివృత్తి){{!}}MS}}
{{pp-pc1}}
[[File:Columbia University Master's Degree.jpg|thumb|[[కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం]] మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిప్లొమా]]
[[File:Ringside.jpg|thumb|right|మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ హోదాతో కూడిన గ్రాడ్యుయేషన్ ఉంగరం]]
'''మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్''' ({{langx|la|Magister Scientiae}}), సంక్షిప్తంగా '''MS''', '''MSc''', '''MSci''', '''SM''', లేదా '''ScM''' అనేది ఒక స్నాతకోత్తర పట్టా. ఇది సాధారణంగా ఒక నిర్దిష్ట శాస్త్రీయ, సాంకేతిక లేదా వృత్తిపరమైన రంగంలో అధునాతన జ్ఞానం, విశ్లేషణాత్మక నైపుణ్యాలను పెంపొందించడంపై దృష్టి పెడుతుంది. ఇది ప్రధానంగా పరిశోధన, పరిమాణాత్మక పద్ధతులు, విమర్శనాత్మక ఆలోచనలను నొక్కి చెబుతుంది. వృత్తిపరమైన ఉన్నతి, స్పెషలైజ్డ్ కెరీర్‌లు, డాక్టోరల్ అధ్యయనం కోసం గ్రాడ్యుయేట్లను సిద్ధం చేయడానికి సైద్ధాంతిక పునాదులను ఆచరణాత్మక అనువర్తనంతో మేళవిస్తుంది. 

మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టాను మొదట 1858లో మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయం ప్రవేశపెట్టి ప్రదానం చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carter |first=Divit |date=14 July 2025 |title=MS Full Form - School Finder |url=https://schoolsfinders.com/ms-full-form/ |website=School Finder}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;University of Michigan&quot;&gt;{{cite book|url= https://quod.lib.umich.edu/u/umsurvey/AAS3302.0001.001/1:3.2.13?rgn=div3;view=fulltext|title= The University of Michigan, an encyclopedic survey ... Wilfred B. Shaw, editor|publisher= University of Michigan|year= 2000|archive-date= 2023-04-16|access-date= 2021-09-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20230416044350/https://quod.lib.umich.edu/u/umsurvey/AAS3302.0001.001/1:3.2.13?rgn=div3;view=fulltext|url-status= live}}&lt;/ref&gt;

== అల్జీరియా ==
అల్జీరియా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది.

== ఆస్ట్రేలియా ==
ఆస్ట్రేలియన్ విశ్వవిద్యాలయాలు సాధారణంగా గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థుల కోసం కోర్స్‌వర్క్ లేదా పరిశోధన-ఆధారిత మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ కోర్సులను అందిస్తాయి. ఇవి సాధారణంగా వివిధ స్థాయిల పరిశోధనలతో 1–2 సంవత్సరాల పూర్తి-సమయం పాటు కొనసాగుతాయి.

== బంగ్లాదేశ్ ==
అన్ని బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయాలు మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ కోర్సులను పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీగా అందిస్తున్నాయి. వీటిలో ప్రధాన ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని కళాశాలలు అధికంగా ఉన్నాయి. అనేక ప్రైవేట్ కళాశాలలు కూడా MS డిగ్రీలను అందిస్తున్నాయి. [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్]] ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత, ఏ విద్యార్థి అయినా ఈ విభాగంలో చదువుకోవడానికి అర్హత పొందుతారు.

== బెల్జియం ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల మాదిరిగానే, బెల్జియం కూడా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. బెల్జియంలో, సాధారణ విశ్వవిద్యాలయ విద్యా విధానంలో రెండు డిగ్రీలు పొందడం ఉంటుంది. మొదట రెండేళ్ల 'కాండిడాట్' ప్రాథమిక ట్రాక్ (దీనిని ''బ్యాచిలర్'' భర్తీ చేసింది), ఆ తర్వాత రెండు లేదా మూడేళ్ల 'లైసెన్షియాట్' ట్రాక్ ఉంటాయి. ఆ తర్వాత దాని స్థానంలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) విద్యా డిగ్రీ వచ్చింది. ఈ విధానం కేవలం శాస్త్రీయ డిగ్రీలకే పరిమితం కాలేదు; చట్టం, సాహిత్యం లాంటి ఇతర కార్యక్రమాలకు కూడా దీనిని ఉపయోగించారు.

== కెనడా ==
కెనడాలో, మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) డిగ్రీలు పూర్తిగా కోర్సు-ఆధారితంగా, పూర్తిగా పరిశోధన-ఆధారితంగా, లేదా ఈ రెండింటి కలయికగా ఉండవచ్చు. మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లను పూర్తి చేయడానికి సాధారణంగా ఒకటి నుండి మూడు సంవత్సరాలు పడుతుంది. ఇక్కడ తరచుగా శాస్త్రీయ థీసిస్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి. మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో ప్రవేశం పొందాలంటే నాలుగేళ్ల యూనివర్సిటీ బ్యాచిలర్ డిగ్రీ కలిగి ఉండటం అవసరం. డాక్టోరల్ ప్రోగ్రామ్ (PhD)లో ప్రవేశించడానికి కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు మాస్టర్స్ డిగ్రీని తప్పనిసరి చేస్తాయి.

=== క్యూబెక్ ===
క్యూబెక్ ప్రావిన్స్‌లో, మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ మిగిలిన కెనడా మాదిరిగానే అవే సూత్రాలను అనుసరిస్తుంది. అయితే, మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో ప్రవేశానికి సంబంధించి ఒక మినహాయింపు ఉంది. క్యూబెక్ విద్యార్థులు విశ్వవిద్యాలయంలోకి ప్రవేశించే ముందు రెండు నుండి మూడు సంవత్సరాల పాటు కళాశాల విద్యను అభ్యసిస్తారు. కాబట్టి వారు బ్యాచిలర్ డిగ్రీని నాలుగు సంవత్సరాలకు బదులుగా మూడు సంవత్సరాలలో పూర్తి చేసే అవకాశాన్ని పొందుతారు. బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ లాంటి కొన్ని అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీలకు నాలుగు సంవత్సరాల అధ్యయనం అవసరం. బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందిన తరువాత, విద్యార్థులు చివరకు స్నాతకోత్తర పట్టా పొందడానికి గ్రాడ్యుయేట్ ప్రోగ్రామ్‌లో ప్రవేశించవచ్చు.

కొందరు విద్యార్థులు తమ మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌ను పూర్తి చేస్తే, మరికొందరు దానిని డాక్టోరల్ పరిశోధన కార్యక్రమాలకు వంతెనగా ఉపయోగిస్తారు. మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో ఒక సంవత్సరం అధ్యయనం, పరిశోధన తర్వాత, చాలా మంది విద్యార్థులు ముందుగా మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందకుండానే నేరుగా [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ]] (PhD) ప్రోగ్రామ్‌కు దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అర్హత సాధిస్తారు.

== చిలీ ==
సాధారణంగా, చిలీ విశ్వవిద్యాలయాలు స్నాతకోత్తర పట్టా కోసం &quot;మ్యాజిస్టర్&quot;ని ఉపయోగిస్తాయి. ఇది మినహా మిగిలిన దక్షిణ అమెరికా విధానంతో ఇది పోలి ఉంటుంది.

== సైప్రస్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల మాదిరిగానే, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సైప్రస్ కూడా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. సైప్రస్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాలు 90 నుండి 120 ECTS, 1, 2, 5 సంవత్సరాల మధ్య అధ్యయన వ్యవధితో కూడిన మాస్టర్స్ డిగ్రీ కోసం &quot;మ్యాజిస్టర్ సైంటియే ఆర్ ఆర్టియం&quot; లేదా మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్/సైన్స్‌ని ఉపయోగిస్తున్నాయి.

== చెక్ రిపబ్లిక్, స్లోవేకియా ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల వలె, చెక్ రిపబ్లిక్, స్లోవేకియా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తాయి. చెక్ రిపబ్లిక్, స్లోవేకియా రెండూ విభిన్న రకాలైన రెండు మాస్టర్స్ డిగ్రీలను ప్రదానం చేస్తాయి; పేరుకు ముందు ఉపయోగించడానికి ఇవి ''Mgr.'' లేదా ''Ing.'' శీర్షికను అందజేస్తాయి.

బొలోగ్నా ప్రక్రియను అమలు చేయడానికి చేపట్టిన సంస్కరణలకు ముందు, 5 సంవత్సరాల నిరంతర అధ్యయనం తర్వాత మాత్రమే మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందడం సాధ్యమయ్యేది. కొత్త విధానం ప్రకారం, దీనికి కేవలం 2 సంవత్సరాలు మాత్రమే పడుతుంది. అయితే దీనికి ముందుగా 3-సంవత్సరాల బ్యాచిలర్స్ ప్రోగ్రామ్ (ఒక ''Bc.'' టైటిల్) పూర్తి చేసి ఉండటం అవసరం. డిగ్రీని పొందేందుకు థీసిస్ రాయడం (మాస్టర్స్, బ్యాచిలర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లు రెండింటిలోనూ), ఫైనల్ పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణత సాధించడం అవసరం. సాధారణంగా తుది పరీక్షలు మొత్తం అధ్యయన కార్యక్రమానికి చెందిన ప్రధాన విభాగాలను కవర్ చేస్తాయి. అంటే విద్యార్థి తమ 2 లేదా 3 సంవత్సరాల అధ్యయన సమయంలో చదివిన సబ్జెక్టులలో తమ పరిజ్ఞానాన్ని నిరూపించుకోవాలి. అకడమిక్ బోర్డ్ ముందు థీసిస్‌ను సమర్థించుకోవడం కూడా పరీక్షలలో భాగంగా ఉంటుంది.

సహజ శాస్త్రాలు లేదా గణిత శాస్త్రం ప్రాధాన్యత కలిగిన స్టడీ ప్రోగ్రామ్‌లలో సాధించిన మాస్టర్స్ డిగ్రీలకు ఇంగ్. (ఇంజనీర్) డిగ్రీలను ఇస్తారు. సామాజిక శాస్త్రాలు, మానవీయ శాస్త్రాలు, కళలలో మాస్టర్స్ అధ్యయనాలకు సాధారణంగా Mgr. (మ్యాజిస్టర్) ను ప్రదానం చేస్తారు.

== ఈజిప్ట్ ==
మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) అనేది పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ అభ్యర్థులు లేదా పరిశోధకుల విద్యా సంబంధిత డిగ్రీ. బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BSc) డిగ్రీలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత ఇది సాధారణంగా 4 నుండి 7 సంవత్సరాల సమయం తీసుకుంటుంది. ఈజిప్షియన్ విశ్వవిద్యాలయాలలో అనేక శాస్త్ర విభాగాలలో మాస్టర్ ప్రోగ్రామ్‌లను ప్రదానం చేస్తారు. డిగ్రీని పొందాలంటే ముందుగా ప్రీ-మాస్టర్ అధ్యయనాలను పూర్తి చేసి, ఆపై శాస్త్రీయ థీసిస్ లేదా [[పరిశోధన]]ను సమర్పించాలి. MSc డిగ్రీ హోల్డర్లందరూ PhD డిగ్రీని పొందడానికి తమ అకడమిక్ ట్రాక్‌లో ఒక అడుగు ముందుకు వేయడానికి అర్హులు.

== ఫిన్‌లాండ్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల వలె, ఫిన్‌లాండ్ బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. సాధారణంగా మూడు సంవత్సరాలు ఉండే బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BSc) చదువుల తర్వాత మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) విద్యా డిగ్రీ కొనసాగుతుంది. బ్యాచిలర్, మాస్టర్ స్టడీస్ రెండింటినీ పూర్తి చేయడానికి విద్యార్థి మొత్తం 300 ECTS క్రెడిట్‌లను సాధించాలి. అందుకే చాలా మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లు 120 క్రెడిట్‌లతో రెండేళ్ల ప్రోగ్రామ్‌లుగా ఉంటాయి. ఇక్కడ శాస్త్రీయ థీసిస్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి.

== జర్మనీ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల మాదిరిగా, జర్మనీ బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. సాధారణంగా నాలుగు నుండి ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగే ''డిప్లొమ్'', ''మ్యాజిస్టర్'' ప్రోగ్రామ్‌ల స్థానాన్ని ఇప్పుడు మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) విద్యా డిగ్రీ భర్తీ చేసింది. అధిక శాతం గణితం ఉన్న సైన్స్ సంబంధిత అధ్యయనాలకు దీనిని ప్రదానం చేస్తారు. దీనిని పూర్తి చేయడానికి విద్యార్థి 300 ECTS క్రెడిట్‌లను కూడగట్టుకోవాలి. అందువల్ల చాలా మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లు 120 క్రెడిట్‌లతో రెండేళ్ల ప్రోగ్రామ్‌లుగా అమలవుతున్నాయి. శాస్త్రీయ థీసిస్ పూర్తి చేయడం ఇక్కడ అవసరం.

== దక్షిణ అమెరికా ==
[[అర్జెంటీనా]], [[బ్రెజిల్]], [[కొలంబియా]], ఈక్వెడార్, [[మెక్సికో]], [[పనామా]], [[పెరూ]], [[ఉరుగ్వే]], [[వెనిజులా]] దేశాలలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ లేదా మ్యాజిస్టర్ అనేది రెండు నుండి నాలుగు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగే పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=CONEAU: Graduate Courses |url=http://www.coneau.gov.ar/CONEAU/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=92%3Anormas-especificas-para-la-evaluacion-de-carreras-nuevas&amp;Itemid=58 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221221410/http://www.coneau.gov.ar/CONEAU/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=92%3Anormas-especificas-para-la-evaluacion-de-carreras-nuevas&amp;Itemid=58 |archive-date=2014-02-21 |access-date=2014-02-10 |publisher=Ministerio de Education Republica Argentina}}&lt;/ref&gt; మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో (స్పానిష్: ''లైసెన్సియాటురా''; పోర్చుగీస్: ''మెస్ట్రాడో'') ప్రవేశం పొందాలంటే నాలుగు నుండి ఐదేళ్ల నిడివి ఉన్న అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ, బ్యాచిలర్ డిగ్రీ, ఇంజనీర్ డిగ్రీ లేదా అదే నిడివి ఉన్న లైసెన్షియేట్ పూర్తి చేయాలి. పరిశోధన థీసిస్‌ను సమర్థించుకోవడం తప్పనిసరి. అన్ని మాస్టర్స్ డిగ్రీలూ డాక్టరేట్ ప్రోగ్రామ్‌కు అర్హత కల్పిస్తాయి. దేశాన్ని బట్టి ఒక ECTS క్రెడిట్ పాయింట్ సగటున 22 నుండి 30 వాస్తవ అధ్యయన గంటలకు సమానంగా ఉంటుంది. చాలా సందర్భాలలో, విశ్వవిద్యాలయ తరగతులకు అవసరమైన హాజరు గంటల సంఖ్య కనీసం సగం ఉంటుంది (ఒక ECTS అంటే దాదాపు 11 నుండి 15 తప్పనిసరి ఆన్-సైట్ తరగతుల గంటలు అని అర్థం).&lt;ref&gt;{{cite web |date=2018-11-21 |title=VlSTO la Resolucion (CD) No 2512118 de la Facultad de Ciencias Exactas y Naturales por la que solicita la aprobacion del plan de estudios de la carrera de Licenciatura en Ciencias Biologicas |url=https://docs.wixstatic.com/ugd/79541a_f284512137d04aeab48bcc2db3370c93.pdf |access-date=2022-02-21 |website=Docs.wixstatic.com}}&lt;/ref&gt;

== ఆగ్నేయ ఐరోపా ==
యూరోపియన్ ఆగ్నేయంలోని స్లావిక్ దేశాలలో (ముఖ్యంగా పూర్వపు యుగోస్లేవియన్ రిపబ్లిక్‌లలో), విద్యా విధానం ఎక్కువగా జర్మన్ విశ్వవిద్యాలయ వ్యవస్థపై ఆధారపడి ఉండేది (దీనికి ప్రధాన కారణం ఈ ప్రాంతంలో ఆస్ట్రియా-హంగరీ సామ్రాజ్యం ఉనికి, దాని ప్రభావం).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; బొలోగ్నా ప్రక్రియ అమలుకు ముందు, అకడమిక్ యూనివర్శిటీ అధ్యయనాలు 4–5 సంవత్సరాల నిడివి గల గ్రాడ్యుయేట్ ''డిప్లొమ్'' ప్రోగ్రామ్‌ను కలిగి ఉండేవి. ఆ తర్వాత 2-4 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగే ''మ్యాజిస్టార్'' ప్రోగ్రామ్, దాని అనంతరం 2-5 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ప్రోగ్రామ్ ఉండేవి.

జర్మనీ విధానం ఆధారంగా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అమలు చేసిన తర్వాత, ''డిప్లొమ్'' టైటిల్స్, ప్రోగ్రామ్‌ల స్థానంలో పూర్తిగా ప్రొఫెషనల్ బ్యాచిలర్స్, మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లు వచ్చాయి. విద్యార్థి మొత్తం 300 ECTS క్రెడిట్‌లను పొందేందుకు వీలుగా ''మాస్టర్'' ప్రోగ్రామ్ తగినంత కాలం కొనసాగేలా అధ్యయనాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. కాబట్టి దాని వ్యవధి బ్యాచిలర్ అధ్యయనాల సమయంలో పొందిన క్రెడిట్‌ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పూర్వ-బొలోగ్నా ''మాజిస్టార్'' ప్రోగ్రామ్‌లను వదిలివేశారు. MSc డిగ్రీని సంపాదించి, ఇతర అకడమిక్ అవసరాలను తీర్చిన తర్వాత విద్యార్థి నేరుగా డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందేందుకు ముందుకు వెళ్లవచ్చు. ఒకవేళ ''డిప్లొమ్'' ప్రోగ్రామ్ 3 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం కొనసాగితే MScని దాటవేసే అవకాశం కూడా కొంతకాలం పాటు అందుబాటులో ఉండేది.

== గయానా ==
గయానాలో, గయానా విశ్వవిద్యాలయం, టెక్సిలా అమెరికన్ యూనివర్సిటీ, అమెరికన్ ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్ వంటి అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ కోర్సులను పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీలుగా అందిస్తున్నాయి. అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పూర్తి చేసిన విద్యార్థులు ఈ విభాగంలో చదువుకోవడానికి అర్హులు.

== భారతదేశం ==
భారతదేశంలో, విశ్వవిద్యాలయాలు సాధారణంగా సైన్స్ విభాగంలో MSc ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తాయి. సాధారణంగా, పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ సైన్స్ కోర్సులు చదివితే MSc డిగ్రీ వస్తుంది, అదే పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్ ఇంజనీరింగ్ కోర్సులు అభ్యసిస్తే ME లేదా MTech డిగ్రీని సాధించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఆటోమోటివ్ ఇంజనీరింగ్‌లో మాస్టర్స్ సాధారణంగా ME లేదా MTech కాగా, భౌతికశాస్త్రంలో మాస్టర్స్ అయితే MSc అవుతుంది. కొన్ని అగ్రశ్రేణి విశ్వవిద్యాలయాలు అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ ప్రోగ్రామ్‌లను కలిపి ఇంటిగ్రేటెడ్ మాస్టర్స్‌గా పిలువబడే ఒకే మాస్టర్స్ డిగ్రీని కూడా అందిస్తున్నాయి.

మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ ఇంజనీరింగ్ (MSEngg) డిగ్రీని కూడా భారతదేశంలో అందిస్తున్నారు. ఇది సాధారణంగా ఇంజనీరింగ్ పరిశోధనా డిగ్రీగా రూపుదిద్దుకుంది. ఇది PhD కంటే తక్కువ స్థాయి కలిగి ఉండి, మానవీయ శాస్త్రాలు, సైన్స్ విభాగాల్లోని MPhil డిగ్రీతో సమానంగా పరిగణించబడుతుంది. IITల వంటి కొన్ని సంస్థలు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ ఇంజనీరింగ్ కోర్సులకు MS డిగ్రీని అందిస్తాయి. ఈ డిగ్రీని పరిశోధన-ఆధారిత డిగ్రీగా పరిగణిస్తారు, కానీ భారతదేశంలో MTech లేదా ME డిగ్రీలు సాధారణంగా పరిశోధన డిగ్రీలు కావు. భారతదేశంలోని అగ్రశ్రేణి సంస్థలలో ఒకటైన వివిధ IISER సంస్థలు కూడా MSc డిగ్రీని ప్రదానం చేస్తాయి.

== ఇరాన్ ==
ఇరాన్‌లో కూడా కెనడా మాదిరిగానే మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) లేదా ఇరానియన్ రూపంలో ఉండే ''కార్షెనాసి-ఎ అర్షాద్'' డిగ్రీలు పూర్తిగా కోర్సు-ఆధారితమైనవి, పూర్తిగా పరిశోధన-ఆధారితమైనవి లేదా సర్వసాధారణంగా రెండింటి కలయికగా ఉండవచ్చు. మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లను పూర్తి చేయడానికి సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు సంవత్సరాలు పడుతుంది, తరచుగా ఇక్కడ శాస్త్రీయ [[థీసిస్]] పూర్తి చేయడం అవసరం.

== ఐర్లాండ్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల వలె, ఐర్లాండ్ బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. ఐర్లాండ్‌లో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) అనేది పరిశోధనా భాగంతో కూడిన కోర్సు-ఆధారిత ప్రోగ్రామ్‌గా లేదా పూర్తిగా పరిశోధన ఆధారితంగా ఉండవచ్చు. ఈ ప్రోగ్రామ్ సర్వసాధారణంగా ఒక సంవత్సరం పాటు ఉంటుంది. కోర్సు ఆధారిత, పరిశోధన ఆధారిత డిగ్రీలు రెండింటికీ థీసిస్ అవసరం.

== ఇజ్రాయెల్ ==
ఇజ్రాయెల్‌లో, మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) పూర్తిగా కోర్సు-ఆధారితంగా ఉండవచ్చు లేదా పరిశోధనను కూడా కలిగి ఉండవచ్చు. ఈ కార్యక్రమం ఎక్కువగా రెండేళ్ల పాటు నడుస్తుంది. పరిశోధన ఆధారిత డిగ్రీలకు మాత్రమే థీసిస్ తప్పనిసరి.

== ఇటలీ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల మాదిరిగానే, ఇటలీ కూడా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. ఇక్కడ ''మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్'' డిగ్రీని ఇటాలియన్ రూపమైన ''[[లౌరియా మాజిస్ట్రేల్]]''లో ప్రదానం చేస్తారు. ప్రస్తుత విద్యా విధానం రాకముందు ''లౌరియా'' ఉండేది. సబ్జెక్టును బట్టి ''లౌరియా''కి నాలుగు, ఐదు లేదా ఆరు సంవత్సరాల అధ్యయనం అవసరమయ్యేది. ఆ తరువాత ''లౌరియా''ను &quot;లౌరియా ట్రియాన్నెల్&quot; (మూడేళ్లు), &quot;లౌరియా మాజిస్ట్రేల్&quot; (మరో రెండేళ్లు) గా విభజించారు.

== నేపాల్ ==
నేపాల్‌లో, విశ్వవిద్యాలయాలు సాధారణంగా సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ రంగాలలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని అందిస్తాయి. సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ కోర్సులన్నింటికీ [[త్రిభువన్ విశ్వవిద్యాలయం]] MSc డిగ్రీని అందిస్తోంది. [[పోఖారా విశ్వవిద్యాలయం]], [[పూర్వాంచల్ విశ్వవిద్యాలయం]] ఇంజనీరింగ్ కోసం ME, సైన్స్ కోసం MSc అందిస్తున్నాయి. [[ఖాట్మండు విశ్వవిద్యాలయం]] సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ కోసం రీసెర్చ్ ద్వారా MS, ME డిగ్రీలను అందిస్తుంది. విద్యార్థులు [[రసాయన శాస్త్రం]], [[జీవశాస్త్రం]], [[భౌతిక శాస్త్రం]] మొదలైన ఏ సైన్స్ విభాగంలోనైనా పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ చేయవచ్చు.

== నెదర్లాండ్స్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల వలె, నెదర్లాండ్స్ బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. అప్లైడ్ విశ్వవిద్యాలయాల (HBO) పట్టభద్రులు గతంలో MSc వంటి శీర్షికలను ఉపయోగించకుండా మినహాయించబడ్డారు. ఎందుకంటే HBO సంస్థలు అధికారికంగా విశ్వవిద్యాలయాలు కావు, అవి ఉన్నత విద్యా పాలిటెక్నిక్ సంస్థలు. అయితే, 2014 నుండి ఏ విశ్వవిద్యాలయ గ్రాడ్యుయేట్‌కైనా అకడమిక్ టైటిల్స్ మంజూరు చేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.onderwijsconsument.nl/welke-titel-mag-ik-na-mijn-studie-gebruiken/|title=Welke titel mag ik na mijn studie gebruiken?|website=Onderwijsconsument.nl|date=12 December 2021|access-date=12 December 2021|archive-date=12 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212150258/https://www.onderwijsconsument.nl/welke-titel-mag-ik-na-mijn-studie-gebruiken/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఏదేమైనా, నెదర్లాండ్స్‌లో ఉపయోగించిన పాత అకడమిక్ టైటిల్స్ ఇలా ఉన్నాయి:
* ''ఇంజనీర్'' (ir. అని సంక్షిప్తీకరించారు) (సాంకేతిక లేదా వ్యవసాయ ప్రోగ్రామ్‌ చదివిన గ్రాడ్యుయేట్ల కోసం)
* ''మీస్టర్'' (mr. అని సంక్షిప్తీకరించారు) (LLM లా ప్రోగ్రామ్‌ చదివిన గ్రాడ్యుయేట్ల కోసం)
* ''డాక్టరాండస్'' (drs. అని సంక్షిప్తీకరించారు) (మిగతా అన్ని సందర్భాల్లో).

ఈ శీర్షికలను పొందిన వారు పాత శీర్షికను, లేదా MSc, LL.M, MA లను ఉపయోగించవచ్చు. కానీ ఒకే అధ్యయన రంగానికి రెండింటినీ ఉపయోగించకూడదు.

== న్యూజిలాండ్ ==
న్యూజిలాండ్ విశ్వవిద్యాలయాలు సాధారణంగా గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థుల కోసం కోర్స్‌వర్క్ లేదా పరిశోధన-ఆధారిత మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ కోర్సులను అందిస్తాయి. ఇవి సాధారణంగా వివిధ స్థాయిల పరిశోధనలతో 2 సంవత్సరాల పూర్తి-సమయం పాటు నడుస్తాయి.

== నార్వే ==
నార్వే బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. ఇంజనీరింగ్ రంగంలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ అకడమిక్ డిగ్రీని ఇటీవల ప్రవేశపెట్టారు. ఇది గతంలో ప్రదానం చేసిన &quot;[[సివిలింగేనియర్]]&quot; (ఇంజనీర్, ఇంజనీరింగ్ మాస్టర్), &quot;హోవెడ్‌ఫాగ్&quot; (అకడమిక్ మాస్టర్) స్థానంలో అమలులోకి వచ్చింది. విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో 5 సంవత్సరాల అధ్యయనం తర్వాత ఈ రెండింటినీ ప్రదానం చేసేవారు, అలాగే వీటికి శాస్త్రీయ థీసిస్ పూర్తి చేయడం అవసరమయ్యేది.

&quot;Siv.ing&quot; అనేది నార్వేజియన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (NTNU) లో, లేదా అకడమిక్ మెరిట్‌లో దానికి సమానమైన ఇతర విశ్వవిద్యాలయ ప్రోగ్రామ్‌లలో ఐదేళ్ల విద్యను పూర్తి చేసిన ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థులకు సాంప్రదాయకంగా ప్రదానం చేసే రక్షిత శీర్షిక. చారిత్రకంగా ఇందులో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ ప్రమేయం లేదు. నేటి ప్రోగ్రామ్ ఐదేళ్ల మాస్టర్స్ డిగ్రీ విద్యగా ఉంది. &quot;Siv.ing&quot; శీర్షికను క్రమంగా తొలగించే ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది, దీని స్థానంలో &quot;M.Sc.&quot; టైటిల్ వచ్చింది (ప్రస్తుతానికి దానికి పూరకంగా ఉంది). మొత్తమ్మీద, సంప్రదాయం కోసం &quot;Siv.ing&quot; శీర్షికను ఇప్పటికీ గట్టిగా పట్టుకుని ఉంచుకున్నారు. విద్యావ్యవస్థలో కొత్త ప్రోగ్రామ్ ప్రత్యేకంగా మూడు సంవత్సరాల బ్యాచిలర్, రెండు సంవత్సరాల మాస్టర్ ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తుంది. దీనిని సహజ శాస్త్రాలు, గణితం, కంప్యూటర్ సైన్స్ విభాగాలలో ప్రదానం చేస్తారు. శాస్త్రీయ థీసిస్ పూర్తి చేయడం ఇక్కడ అవసరం. అన్ని మాస్టర్స్ డిగ్రీలు కూడా ఒక స్థాయి విద్యను ధృవీకరించడానికి, డాక్టరేట్ ప్రోగ్రామ్‌కు అర్హత పొందేలా రూపొందించబడ్డాయి.

ఉన్నత వ్యాపార డిగ్రీ తీసుకునే వారికి ఆంగ్ల శీర్షిక మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ బిజినెస్. దీనిని నార్వేజియన్ భాషలో &quot;Siviløkonom&quot; అంటారు. అదనంగా, ఉదాహరణకు 'మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్' (MBA) ఉంది. ఇది వ్యాపారంలో ఆచరణాత్మకమైన మాస్టర్స్ డిగ్రీ. అయితే దీనికి నిర్దిష్ట ప్రవేశ అవసరాలు తక్కువగా ఉండటం, పరిశోధనపై తక్కువ దృష్టి సారించడం వల్ల ఇందులో గణితం, ఎకోనొమెట్రిక్స్ తక్కువగా ఉంటాయి.

== పాకిస్తాన్ ==
[[భారత విభజన|1947 స్వాతంత్య్రం]] తర్వాత పాకిస్తాన్ ఉన్నత విద్యకు సంబంధించిన తన విధానాలను [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] నుండి వారసత్వంగా పొందింది. మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని సాధారణంగా (యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో వలె) MSc గా పిలుస్తారు. దీనిని 16 సంవత్సరాల విద్య తర్వాత ప్రదానం చేస్తారు (ఇది US, అనేక ఇతర దేశాలలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీతో సమానం). ఇటీవల, [[పాకిస్థాన్ ఉన్నత విద్యా కమిషన్]] (పాకిస్తాన్‌లో ఉన్నత విద్య నియంత్రణ సంస్థ) చేపట్టిన కొన్ని సంస్కరణలకు అనుగుణంగా, సాంప్రదాయ 2-సంవత్సరాల బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BSc) డిగ్రీ స్థానంలో 4-సంవత్సరాల బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని ప్రవేశపెట్టారు. పాకిస్తానీ డిగ్రీలను ప్రపంచంలోని మిగిలిన దేశాలతో సమానంగా మార్చడానికి దీనిని BSగా సంక్షిప్తీకరించారు.{{Clarify|reason=What is meant here by enable the Pakistani degrees with the rest of the world? To put on par with? To make it more relatable in terms of experience? The word choice makes it unclear|date=November 2019}} తదనంతరం, 16 సంవత్సరాల విద్య తర్వాత ఇచ్చే 4-సంవత్సరాల BS డిగ్రీని పాస్ అయిన విద్యార్థులు MS డిగ్రీకి దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అర్హులు. దీనిని మాస్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ (M.Phil.) డిగ్రీతో సమానంగా పరిగణిస్తారు.{{Clarify|reason=Is the comparison being drawn to a general, worldwide concept of MPhil or one particular to Pakistan? It is unclear|date=November 2019}}

== పోలాండ్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల మాదిరిగానే, పోలాండ్ బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. పోలిష్ భాషలో మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్‌కు సమానమైన పదం &quot;మాజిస్టర్&quot; (దీనిని &quot;mgr&quot; గా కుదించారు, &quot;Dr&quot; లాగానే పేరుకు ముందు రాస్తారు). 2001 నుండి, సాధారణంగా 5 సంవత్సరాల నిడివి గల MSc ప్రోగ్రామ్‌లు ఈ క్రింది విధంగా భర్తీ కావడం ప్రారంభించాయి:
* 3-సంవత్సరాల అసోసియేట్ ప్రోగ్రామ్‌లు, ([[లైసెన్షియేట్ (డిగ్రీ)|లైసెన్షియేట్ డిగ్రీ]]ని పోలిష్‌లో &quot;లైసెన్జాట్&quot; అని పిలుస్తారు. దీనికి సంక్షిప్త ప్రీ-నామినల్ లేదా టైటిల్ లేదు.)
* 3.5-సంవత్సరాల ఇంజనీర్ ప్రోగ్రామ్‌లు (దీనిని &quot;inżynier&quot; అని పిలుస్తారు, పేరుకు ముందు &quot;inż.&quot; అనే సంక్షిప్త రూపాన్ని ఉపయోగిస్తారు.)
* &quot;licencjat&quot;, &quot;inż.&quot; గ్రాడ్యుయేట్లు ఇద్దరికీ అందుబాటులో ఉండే 2-సంవత్సరాల మాస్టర్ ప్రోగ్రామ్‌లు.
* &quot;inż.&quot; గ్రాడ్యుయేట్లకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండే 1.5-సంవత్సరాల మాస్టర్ ప్రోగ్రామ్‌లు.
ఈ డిగ్రీని ప్రధానంగా సహజ శాస్త్రాలు, గణితం, కంప్యూటర్ సైన్స్, ఆర్థిక శాస్త్రాలతో పాటు కళలు, ఇతర విభాగాలలో ప్రదానం చేస్తారు. మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందే ముందు ఇంజనీరింగ్ ప్రోగ్రామ్ నుండి గ్రాడ్యుయేట్ అయినవారు తమ పేరు ముందు &quot;mgr inż.&quot; (&quot;మాస్టర్ ఇంజనీర్&quot;) అని వాడుకోవచ్చు. ఇంజనీరింగ్, వ్యవసాయ అధ్యయన రంగాలలో ఇది సర్వసాధారణం. పరిశోధన [[థీసిస్]]‌ను సమర్థించుకోవడం అవసరం. పోలాండ్‌లోని అన్ని మాస్టర్స్ డిగ్రీలూ [[డాక్టరేట్]] ప్రోగ్రామ్‌కు అర్హతను అందిస్తాయి.

== రష్యా ==
1803 జనవరి 24న అలెగ్జాండర్ I &quot;మాస్టర్&quot; బిరుదును ప్రవేశపెట్టారు. &quot;కళాశాలల నిర్మాణం గురించి&quot; అనే ఉత్తర్వు ప్రకారం మాస్టర్ స్థాయి అభ్యర్థికి, వైద్యుడికి మధ్యంతర స్థానాన్ని కలిగి ఉండేది. 1917 నుండి 1934 వరకు మాస్టర్స్ డిగ్రీని రద్దు చేశారు.

== స్పెయిన్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల వలె, స్పెయిన్ కూడా బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) డిగ్రీ అనేది [[విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (స్పెయిన్)|స్పానిష్ విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ]] అధికారికంగా గుర్తించిన ప్రోగ్రామ్. ఇది సాధారణంగా 1 లేదా 2 సంవత్సరాల పూర్తి-సమయ అధ్యయనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అప్పుడే తమ అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ అధ్యయనాలను పూర్తి చేసి, ముందుస్తు అనుభవం ఉన్న అభ్యర్థులను ఇది లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది. ప్రతి అధ్యయన రంగంలోనూ MSc డిగ్రీని ప్రదానం చేయవచ్చు. PhD కి పురోగమించడానికి MSc డిగ్రీ అవసరం. స్పెయిన్‌లో MSci, MPhil, DEA లు సమాన హోదాను కలిగి ఉంటాయి.

== స్వీడన్ ==
అన్ని EU సభ్య దేశాల వలె, స్వీడన్ బొలోగ్నా ప్రక్రియను అనుసరిస్తుంది. జర్మనీలో మాదిరిగానే స్వీడన్‌లో కూడా మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ అకడమిక్ డిగ్రీని ఇటీవల ప్రవేశపెట్టారు. మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ ఇంజనీరింగ్ ప్రోగ్రామ్‌లను అభ్యసించే విద్యార్థులు ఇంగ్లీష్ మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీతో పాటుగా, దానికి సమానమైన స్వీడిష్ &quot;టెక్నోలాజిస్క్ మాస్టర్ ఎక్సామెన్&quot; రెండింటినీ పొందుతారు. అయితే &quot;సివిలింగెంజోర్&quot; అనేది కనీసం ఐదేళ్ల పాటు సాగే విద్య.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kth.se/utbildning/civilingenjor/datateknik|title=Datateknik, civilingenjör 300 hp|publisher=[[KTH Royal Institute of Technology]]|language=sv|access-date=2017-10-28|archive-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028145420/https://www.kth.se/utbildning/civilingenjor/datateknik|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== సిరియా ==
మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ అనేది కేవలం ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలలో మాత్రమే చదవగలిగే డిగ్రీ. ఈ కార్యక్రమం సాధారణంగా 2 సంవత్సరాలు ఉంటుంది, కానీ దీనిని 3 లేదా 4 సంవత్సరాలకు పొడిగించవచ్చు. నిర్దిష్ట మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ ప్రోగ్రామ్‌కు హాజరు కావడానికి విద్యార్థి సంబంధిత బ్యాచిలర్ డిగ్రీని ఉత్తీర్ణత సాధించాలి. విదేశీ విశ్వవిద్యాలయాల సహకారంతో నిర్వహించే కొన్ని రకాల ప్రోగ్రామ్‌లు మినహా, మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ అనేది ఎక్కువగా పరిశోధన ఆధారిత డిగ్రీ. విద్యార్థి సాధారణంగా ప్రోగ్రామ్ మొదటి సంవత్సరంలో తరగతులకు హాజరవుతారు, ఆపై పరిశోధన థీసిస్‌ను సిద్ధం చేయాలి. {{Citation needed|date=July 2026}}

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ==
మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc) అనేది సాధారణంగా ఒక బోధనా పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ. ఇందులో ఉపన్యాసాలు, పరీక్షలు, ప్రాజెక్ట్ పరిశోధనా వ్యాసం (సాధారణంగా ప్రోగ్రామ్‌లో మూడింట ఒక వంతు తీసుకుంటుంది) ఉంటాయి. మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లలో సాధారణంగా కనీసం 1 సంవత్సరం పూర్తి-సమయ అధ్యయనం (180 UK క్రెడిట్‌లు, వాటిలో 150 మాస్టర్స్ స్థాయిలో ఉండాలి) ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు 2 సంవత్సరాల వరకు పూర్తి-సమయం అధ్యయనం (లేదా దానికి సమానమైన పార్ట్-టైమ్ వ్యవధి) కూడా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;QAA master's&quot;&gt;{{cite web|title=Master's Degree Characteristics Statement|publisher=[[Quality Assurance Agency]]|url=http://www.qaa.ac.uk/publications/information-and-guidance/publication?PubID=2977#.WK59n38WI2g|access-date=23 February 2017|date=September 2015|archive-date=8 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108041006/http://www.qaa.ac.uk/publications/information-and-guidance/publication/?PubID=2977#.WK59n38WI2g|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బోధనా మాస్టర్స్ డిగ్రీలను సాధారణంగా పాస్, మెరిట్, డిస్టింక్షన్ విభాగాలుగా వర్గీకరిస్తారు (కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు మెరిట్ ఇవ్వకపోయినప్పటికీ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.postgrad.com/advice/masters_programs/msc_degree_classification/|title=MSc Classification|publisher=Postgrad.com|access-date=23 February 2017|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223213446/https://www.postgrad.com/advice/masters_programs/msc_degree_classification/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు పరిశోధన ద్వారా MSc ప్రోగ్రామ్‌లను కూడా అందిస్తాయి. ఇక్కడ సుదీర్ఘమైన ప్రాజెక్ట్ లేదా పూర్తి సమయ ప్రాజెక్టుల సముదాయం ఉంటుంది; పరిశోధన ద్వారా ఇచ్చే మాస్టర్స్ డిగ్రీలు సాధారణంగా పాస్/ఫెయిల్ పద్ధతిలో ఉంటాయి. అయితే కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు డిస్టింక్షన్ ఇవ్వవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.postgrad.com/advice/masters_programs/masters_degree_grades/|title=Masters Degree Grades|publisher=Postgrad.com|access-date=23 February 2017|archive-date=17 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217143015/https://www.postgrad.com/advice/masters_programs/masters_degree_grades/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ox.ac.uk/admissions/graduate/courses/msc-research-mathematics?wssl=1|title=MSc by Research in Mathematics|publisher=[[University of Oxford]]|access-date=23 February 2017|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223213747/https://www.ox.ac.uk/admissions/graduate/courses/msc-research-mathematics?wssl=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఇటీవలి కాలపు మాస్టర్ ''ఇన్'' సైన్స్ (MSci) డిగ్రీ ([[కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం]]లో మాస్టర్ ఆఫ్ నేచురల్ సైన్సెస్) అనేది 1990ల నుండి UK విద్యా సంస్థలు అందిస్తున్న అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ (UG) స్థాయి ఇంటిగ్రేటెడ్ మాస్టర్స్ డిగ్రీ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statutes and Ordinances of the University of Cambridge |url=https://www.admin.cam.ac.uk/univ/so/2019/chapter07-section12.html |website=Admin.cam.ac.uk |access-date=24 April 2021 |location=Chapter VII: Degrees, Diplomas, and Other Qualifications – Master of Natural Sciences (M.Sci.) |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424191308/https://www.admin.cam.ac.uk/univ/so/2019/chapter07-section12.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; దీనిని మొదటి డిగ్రీగా అందిస్తారు, మొదటి మూడు (స్కాట్లాండ్‌లో నాలుగు) సంవత్సరాలు BSc కోర్సును పోలి ఉంటాయి. చివరి సంవత్సరం (120 UK క్రెడిట్‌లు) మాస్టర్స్ స్థాయిలో థీసిస్‌తో సహా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;QAA master's&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FHEQ&quot;&gt;{{cite web|title=The Frameworks for Higher Education Qualifications of UK Degree-Awarding Bodies|url=http://www.qaa.ac.uk/publications/information-and-guidance/publication?PubID=2843#.WK5-J38WI2g|publisher=[[Quality Assurance Agency]]|access-date=23 February 2017|date=November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013061809/http://www.qaa.ac.uk/publications/information-and-guidance/publication?PubID=2843#.WK5-J38WI2g|archive-date=13 October 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అదనంగా ఫైనల్ MSci అర్హత సాంప్రదాయ MSc తో సమాన స్థాయిలో ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of London Statutes, Ordinances and Regulations |url=https://london.ac.uk/sites/default/files/governance/regulation-1-uol-awards-governance.pdf |website=London.ac.uk |access-date=25 September 2021 |location=Regulations, Regulation 1 University of London Awards, Section A: List of Degrees and Other Awards which may be Granted: THE DEGREES}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ స్టేట్స్ ==
''మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్'' (''మ్యాజిస్టర్ సైంటియే'') డిగ్రీ అనేది సాధారణంగా రెండు సంవత్సరాల నిడివి గల పూర్తి సమయ డిగ్రీ. దీనిని తరచుగా ''MS'' అని కుదించి పిలుస్తారు. చాలా సబ్జెక్టులలో ఇది ప్రాథమికమైనది. ఇది పూర్తిగా కోర్సు-ఆధారితంగా, పూర్తిగా పరిశోధన-ఆధారితంగా, లేదా (మరింత సాధారణంగా) ఈ రెండింటి కలయికగా ఉండవచ్చు. ఈ కలయికలో నేర్చుకున్న విషయాల పరాకాష్టను సూచించే పరిశోధనా ప్రాజెక్ట్‌ను పూర్తి చేయడం లేదా థీసిస్ రాసి దానిని సమర్థించుకోవడం ఇమిడి ఉంటాయి.

మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో ప్రవేశించడానికి సాధారణంగా [[బ్యాచిలర్ డిగ్రీ]] ఉండటం తప్పనిసరి. [[డాక్టరేట్|డాక్టోరల్]] ప్రోగ్రామ్‌కు వెళ్లడానికి మాస్టర్స్ డిగ్రీ అవసరం కావచ్చు. కొన్ని రంగాలు లేదా గ్రాడ్యుయేట్ ప్రోగ్రామ్‌లలో, బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పూర్తయిన వెంటనే డాక్టరేట్‌ పని ప్రారంభించవచ్చు. కొన్ని ప్రోగ్రామ్‌లు సుమారు ఐదేళ్ల తర్వాత ఉమ్మడి బ్యాచిలర్, మాస్టర్స్ డిగ్రీని అందిస్తాయి. కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు లాటిన్ డిగ్రీ పేర్లను ఉపయోగిస్తాయి. [[లాటిన్ వ్యాకరణం|లాటిన్‌లో పదాల క్రమంలో]] ఉండే సౌలభ్యం కారణంగా, కొన్ని సంస్థలలో ''ఆర్టియం మ్యాజిస్టర్'' (AM) లేదా ''సైంటియే మ్యాజిస్టర్'' (SM లేదా ScM) ను ఉపయోగించవచ్చు.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

[[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}


[[వర్గం:స్నాతకోత్తర పట్టాలు|సైన్స్]]
[[వర్గం: విద్య]]</text>
      <sha1>brg8ez9jvyosz1nko0gkqf7jnce5wpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చిన్న చిన్న ఆశయ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511330</id>
    <revision>
      <id>4978060</id>
      <parentid>4977528</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13133" sha1="5l7300xv0c23rz360t4hrsdprhipuqj" xml:space="preserve">{{సినిమా|image=Chinna Chinna Aasai poster.jpg|caption=థియేట్రికల్ రిలీజ్ పోస్టర్|director=వర్ష వాసుదేవ్|producer=అభిజిత్ బాబూజీ|writer=వర్ష వాసుదేవ్|screenplay=వర్ష వాసుదేవ్|story=వర్ష వాసుదేవ్|based_on=|starring=[ఇంద్రన్స్ , మధు|music=గోవింద్ వసంత|editing=ర్. జోసెఫ్|cinematography=ఫైజ్ సిద్ధిక్|studio=బాపూజీ ప్రొడక్షన్|distributor=|released=19-06-2016|runtime=|country=ఇండియా|language=మళయాళం|budget=|gross=3 కోట్లు|name=చిన్న చిన్న ఆశయ్|year=2026}}

చిన్న చిన్న ఆశయ్ (తెలుగు చిన్న చిన్న ఆశలు) అనేది వర్ష వాసుదేవ్ రచన, దర్శకత్వంలో 2026లో వచ్చిన ఒక మలయాళ భాషా చిత్రము.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Santhosh|first=Vivek|date=2026-06-19|title=Chinna Chinna Aasai Movie Review: Indrans and Madhoo elevate this tender tale of two lonely souls|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/review/2026/Jun/19/chinna-chinna-aasai-movie-review-indrans-and-madhoo-elevate-this-tender-tale-of-two-lonely-souls|access-date=2026-06-20|website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రాన్ని బాబుజీ ప్రొడక్షన్స్ పతాకంపై అభిజిత్ బాబుజీ నిర్మించారు. ఇందులో  [[ఇంద్రన్స్]], [[మధుబాల (రోజా ఫేమ్‌)|మధు]] ప్రధాన పాత్రలు పోషించగా [[గోవింద్ వసంత]] సంగీతం అందించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-06-20|title=Chinna Chinna Aasai review: Indrans, Madhoo lead an underwhelming tale of self-discovery|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/chinna-chinna-aasai-review-indrans-madhubala-lead-an-underwhelming-tale-of-self-discovery-10747071/|access-date=2026-06-20|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;  'చిన్న చిన్న ఆశయ్' సినిమాకు రచించి దర్శకత్వం వహించిన వర్ష వాసుదేవ్ గతంలో కూడా  'ఎంటె నారాయణిక్కు' అనే లఘు చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Madhoo and Indrans team up for Chinna Chinna Aasai; Mani Ratnam unveils first look|url=https://www.filmfare.com/news/south/madhoo-and-indrans-team-up-for-chinna-chinna-aasai-mani-ratnam-unveils-first-look-73998.html|access-date=20 December 2025|website=Filmfare}}&lt;/ref&gt; 

ఈ చిత్రం చిత్రీకరణ మొత్తము '[[కాశీ|వారణాసి]]' లో  జరిగింది. 1992లో [[మణిరత్నం]] దర్శకత్వం వహించిన  చిత్ర కావ్యం   [[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]] సినిమాలో బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన పాట &quot;చిన్న చిన్న ఆశయ్&quot;  (తమిళ వెర్షన్) ఆధారంగా ఈ చిత్రానికి పేరు పెట్టారు. రోజా  సినిమాలో నటించిన మధుబాల  ఈ సినిమాలో నటించింది. ఈ చిత్ర మొదటి పోస్టర్ ను  దర్శకుడు మణిరత్నం ఆవిష్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Mani Ratnam unveils first look of Indrans-Madhoo's Chinna Chinna Aasai|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/May/19/mani-ratnam-unveils-first-look-of-indrans-madhoos-chinna-chinna-aasai|access-date=20 December 2025|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=33 വർഷത്തിന് ശേഷം 'ചിന്ന ചിന്ന ആസൈ' നിമിഷത്തിനു സാക്ഷിയായി മണിരത്നം; കൂടെ ഇന്ദ്രൻസും മധുബാലയും|url=https://malayalam.news18.com/news/film/director-manirathnam-released-the-poster-of-malayalam-movie-chinna-chinna-aasai-mm-724634.html|access-date=20 December 2025|website=News18 Malayalam}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రం జూన్ 19, 2026 తేదీన విడుదల అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2025|title=മധുബാല-ഇന്ദ്രൻസ് ചിത്രം; 'ചിന്ന ചിന്ന ആസൈ' സെക്കന്റ് ലുക്ക് പുറത്ത്|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/chinna-chinna-aasai-movie-second-look-madhubala-indrans-kznun2pw|access-date=20 December 2025|website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt;

== తారాగణం ==

* మాధవన్ మాష్ - ఇంద్రన్స్ 
* లీల - [[మధుబాల (రోజా ఫేమ్‌)|మధు]] 
* సాయి జనని - యువ లీల
* జానకి - [[అపర్ణ బాలమురళి]] 
* జాఫర్ సాదిక్ - శెట్టి
* విష్ణు అగస్త్య - త్రిన్చార్ 
* తమిళ అసోసియేషన్ అధికారి - [[తంబి రామయ్య]]
* లీల తండ్రి - [[కాళీ వెంకట్|కాళి వెంకట్]] 
* మార్టిన్ జిషిల్ - యాత్ర నిర్వాహకుడు 
* ప్రవీణ్ పంచమ్ జైశ్వర్ - పడవ నడిపేవాడు 
* సుధాకర్ మణిచాయ్వాలా - చాయ్ వాలా 
* అరవింద్ దూబే - పురోహిత్ 
* జయంత్ రైనా - కిషన్ భాయ్ 
* గౌరవ్ - తమిళ సంఘం సంక్షేమ అధికారి  
* ఆరాధ్య కనోజియా - దియా 
* టి. డి. సి. సింగ్ - అనౌన్సర్ 
* బసంత గుప్తా - చీర దుకాణం మహిళ 
* ప్రవీణ్ సింగ్ - పోరాట భర్త 
* ప్రియా ఖత్వానీ - పోరాడుతున్న భార్య
* ప్రవీణ్ పాండే - హసన్ భాయ్ 
* ఇషా శుక్లా - ఖదీజా 
* మీనాక్షి దీక్షిత్ - గీతా 
* బలరామ్ పాండా - గోపాల్ జీ 
* గోస్వామి - కార్మి 
* రవికాంత్ మిశ్రా - తట్టుకడ భాయ్ 
* మోహిత్ గుప్తా-
* అశుతోష్ యాదవ్ - జెయింట్ వీల్ బాయ్ 
* సియోల్ - [[వేణువు|ఫ్లాటిస్ట్]] 

== విడుదల/స్పందన   ==
ఈ చిత్రం  జూన్ 19, 2026 విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-06-14|title=Chinna Chinna Aasai trailer: 34 years after Roja, Madhoo in search of herself in Varanasi|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/chinna-chinna-aasai-trailer-after-roja-madhoo-search-of-herself-in-varanasi-10738963/|access-date=2026-06-20|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|last2=|last3=|last4=|last5=Us|first5=GNFollow|title=മനോഹരിയായ വാരണാസി, പ്രകടനങ്ങളിൽ മുന്നേറുന്ന 'ചിന്ന ചിന്ന ആസൈ'; റിവ്യൂ|url=https://www.asianetnews.com/celebrity-interviews/madhubala-indrans-starrer-emotional-feel-good-drama-chinna-chinna-aasai-review-articleshow-k0s5b55|access-date=2026-06-20|website=Asianet News Malayalam|language=ml}}&lt;/ref&gt; ''[[ది హాలీవుడ్ రిపోర్టర్|ది హాలీవుడ్ రిపోర్టర్ ఇండియా]] కు చెందిన'' విమర్శకుడు విశాల్ మీనన్ , &quot;జీవితములో మరేదీ మిగలనప్పుడు, అత్యంత చిన్న విషయాలే అన్నిటికన్నా ఎక్కువ ముఖ్యమైనవిగా ఎలా మారుతాయో చెప్పడానికి ఈ &quot;చిన్న చిన్న ఆశయ్ సినిమా ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ&quot; వ్రాసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Vishal|date=2026-06-30|title='Chinna Chinna Aasai' Movie Review: Lost And Found In Banaras|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/reviews/theatrical/chinna-chinna-aasai-movie-review-lost-and-found-in-banaras|access-date=2026-07-01|website=The Hollywood Reporter India|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[ది హిందూ]]'' చెందిన అథిరా ఎం. &quot;నెమ్మదిగా సాగే ఈ చిత్రం చాలా మంది ప్రేక్షకులను ఆకర్షించకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ, 'చిన్న చిన్న ఆశయ్'   చిత్రం  ప్రేమ, సంబంధాలు  వంటి మొత్తం జీవితాన్ని ప్రతిబింబించేలా చేసేలా ఉంది. అని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/review-malayalam-film-chinna-chinna-aasai/article71125549.ece|title=‘Chinna Chinna Aasai’ review: Indrans, Madhoo elevate this simple, poignant tale|last=M|first=Athira|date=2026-06-20|work=The Hindu|access-date=2026-07-18|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ది ''[[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్|ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్]]'' చెందిన ఆనందు సురేష్ మాట్లాడుతూ, &quot;మనం ఎలాగోలా కస్టపడి ఆ సినిమాని మెచ్చుకుందాం  అనుకున్న, మైళ్ళ దూరం నుంచే  కనిపించే రొటీన్ క్లైమాక్స్ తో  ఆ సినిమా చూసిన ఆలోచన అంతా పూర్తిగా పోతుంది&quot; అని విమర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-06-20|title=Chinna Chinna Aasai review: Indrans, Madhoo lead an underwhelming tale of self-discovery|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/chinna-chinna-aasai-review-indrans-madhubala-lead-an-underwhelming-tale-of-self-discovery-10747071/|access-date=2026-07-18|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;''[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' చెందిన అంజనా, &quot;వయస్సుతో సంబంధం లేకుండా ప్రేమ  అందరి సొంతమని, వృద్యాప్యంలో  చిగురించే  ప్రేమను 'చిన్న చిన్న ఆశయ్' చిత్రం ఒక సున్నితమైన అన్వేషణగాను  విజయవంతంగా చూపించిందని, వారణాసి నగరంలాగే, ఈ సినిమా  ఆలస్యమైనప్పటికీ  ప్రతి ప్రయాణం ప్రశాంతత వైపు నడిపిస్తోందని సున్నితంగా సూచిస్తుంది&quot; అని చెప్పింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chinna Chinna Aasai Movie Review: Indrans and Madhoo's charm bring emotional heft to this mature romance|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/chinna-chinna-aasai/movie-review/131856778.cms|access-date=2026-07-18|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

== హోమ్ మీడియా ==
ఈ సినిమా డిజిటల్ హక్కులను జియోస్టార్ దక్కించుకుంది&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chinna-chinna-aasai-ott-release-when-and-where-to-watch-indrans-and-madhoos-drama/articleshow/132474588.cms|title='Chinna Chinna Aasai' OTT release: When and where to watch Indrans and Madhoo's drama|date=2026-07-18|work=The Times of India|access-date=2026-07-18|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>5l7300xv0c23rz360t4hrsdprhipuqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978075</id>
      <parentid>4978060</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13130" sha1="ad3ciie8dmk07lr83ti71nrby6by8z0" xml:space="preserve">{{సినిమా|image=Chinna Chinna Aasai poster.jpg|caption=థియేట్రికల్ రిలీజ్ పోస్టర్|director=వర్ష వాసుదేవ్|producer=అభిజిత్ బాబూజీ|writer=వర్ష వాసుదేవ్|screenplay=వర్ష వాసుదేవ్|story=వర్ష వాసుదేవ్|based_on=|starring=[ఇంద్రన్స్ , మధు|music=గోవింద్ వసంత|editing=ర్. జోసెఫ్|cinematography=ఫైజ్ సిద్ధిక్|studio=బాపూజీ ప్రొడక్షన్|distributor=|released=19-06-2016|runtime=|country=ఇండియా|language=మళయాళ|budget=|gross=3 కోట్లు|name=చిన్న చిన్న ఆశయ్|year=2026}}

చిన్న చిన్న ఆశయ్ (తెలుగు చిన్న చిన్న ఆశలు) అనేది వర్ష వాసుదేవ్ రచన, దర్శకత్వంలో 2026లో వచ్చిన ఒక మలయాళ భాషా చిత్రము.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Santhosh|first=Vivek|date=2026-06-19|title=Chinna Chinna Aasai Movie Review: Indrans and Madhoo elevate this tender tale of two lonely souls|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/review/2026/Jun/19/chinna-chinna-aasai-movie-review-indrans-and-madhoo-elevate-this-tender-tale-of-two-lonely-souls|access-date=2026-06-20|website=Cinema Express}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రాన్ని బాబుజీ ప్రొడక్షన్స్ పతాకంపై అభిజిత్ బాబుజీ నిర్మించారు. ఇందులో  [[ఇంద్రన్స్]], [[మధుబాల (రోజా ఫేమ్‌)|మధు]] ప్రధాన పాత్రలు పోషించగా [[గోవింద్ వసంత]] సంగీతం అందించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-06-20|title=Chinna Chinna Aasai review: Indrans, Madhoo lead an underwhelming tale of self-discovery|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/chinna-chinna-aasai-review-indrans-madhubala-lead-an-underwhelming-tale-of-self-discovery-10747071/|access-date=2026-06-20|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;  'చిన్న చిన్న ఆశయ్' సినిమాకు రచించి దర్శకత్వం వహించిన వర్ష వాసుదేవ్ గతంలో కూడా  'ఎంటె నారాయణిక్కు' అనే లఘు చిత్రానికి రచన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Madhoo and Indrans team up for Chinna Chinna Aasai; Mani Ratnam unveils first look|url=https://www.filmfare.com/news/south/madhoo-and-indrans-team-up-for-chinna-chinna-aasai-mani-ratnam-unveils-first-look-73998.html|access-date=20 December 2025|website=Filmfare}}&lt;/ref&gt; 

ఈ చిత్రం చిత్రీకరణ మొత్తము '[[కాశీ|వారణాసి]]' లో  జరిగింది. 1992లో [[మణిరత్నం]] దర్శకత్వం వహించిన  చిత్ర కావ్యం   [[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]] సినిమాలో బహుళ ప్రజాదరణ పొందిన పాట &quot;చిన్న చిన్న ఆశయ్&quot;  (తమిళ వెర్షన్) ఆధారంగా ఈ చిత్రానికి పేరు పెట్టారు. రోజా  సినిమాలో నటించిన మధుబాల  ఈ సినిమాలో నటించింది. ఈ చిత్ర మొదటి పోస్టర్ ను  దర్శకుడు మణిరత్నం ఆవిష్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Mani Ratnam unveils first look of Indrans-Madhoo's Chinna Chinna Aasai|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/May/19/mani-ratnam-unveils-first-look-of-indrans-madhoos-chinna-chinna-aasai|access-date=20 December 2025|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=33 വർഷത്തിന് ശേഷം 'ചിന്ന ചിന്ന ആസൈ' നിമിഷത്തിനു സാക്ഷിയായി മണിരത്നം; കൂടെ ഇന്ദ്രൻസും മധുബാലയും|url=https://malayalam.news18.com/news/film/director-manirathnam-released-the-poster-of-malayalam-movie-chinna-chinna-aasai-mm-724634.html|access-date=20 December 2025|website=News18 Malayalam}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రం జూన్ 19, 2026 తేదీన విడుదల అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2025|title=മധുബാല-ഇന്ദ്രൻസ് ചിത്രം; 'ചിന്ന ചിന്ന ആസൈ' സെക്കന്റ് ലുക്ക് പുറത്ത്|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/chinna-chinna-aasai-movie-second-look-madhubala-indrans-kznun2pw|access-date=20 December 2025|website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt;

== తారాగణం ==

* మాధవన్ మాష్ - ఇంద్రన్స్ 
* లీల - [[మధుబాల (రోజా ఫేమ్‌)|మధు]] 
* సాయి జనని - యువ లీల
* జానకి - [[అపర్ణ బాలమురళి]] 
* జాఫర్ సాదిక్ - శెట్టి
* విష్ణు అగస్త్య - త్రిన్చార్ 
* తమిళ అసోసియేషన్ అధికారి - [[తంబి రామయ్య]]
* లీల తండ్రి - [[కాళీ వెంకట్|కాళి వెంకట్]] 
* మార్టిన్ జిషిల్ - యాత్ర నిర్వాహకుడు 
* ప్రవీణ్ పంచమ్ జైశ్వర్ - పడవ నడిపేవాడు 
* సుధాకర్ మణిచాయ్వాలా - చాయ్ వాలా 
* అరవింద్ దూబే - పురోహిత్ 
* జయంత్ రైనా - కిషన్ భాయ్ 
* గౌరవ్ - తమిళ సంఘం సంక్షేమ అధికారి  
* ఆరాధ్య కనోజియా - దియా 
* టి. డి. సి. సింగ్ - అనౌన్సర్ 
* బసంత గుప్తా - చీర దుకాణం మహిళ 
* ప్రవీణ్ సింగ్ - పోరాట భర్త 
* ప్రియా ఖత్వానీ - పోరాడుతున్న భార్య
* ప్రవీణ్ పాండే - హసన్ భాయ్ 
* ఇషా శుక్లా - ఖదీజా 
* మీనాక్షి దీక్షిత్ - గీతా 
* బలరామ్ పాండా - గోపాల్ జీ 
* గోస్వామి - కార్మి 
* రవికాంత్ మిశ్రా - తట్టుకడ భాయ్ 
* మోహిత్ గుప్తా-
* అశుతోష్ యాదవ్ - జెయింట్ వీల్ బాయ్ 
* సియోల్ - [[వేణువు|ఫ్లాటిస్ట్]] 

== విడుదల/స్పందన   ==
ఈ చిత్రం  జూన్ 19, 2026 విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-06-14|title=Chinna Chinna Aasai trailer: 34 years after Roja, Madhoo in search of herself in Varanasi|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/chinna-chinna-aasai-trailer-after-roja-madhoo-search-of-herself-in-varanasi-10738963/|access-date=2026-06-20|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|last2=|last3=|last4=|last5=Us|first5=GNFollow|title=മനോഹരിയായ വാരണാസി, പ്രകടനങ്ങളിൽ മുന്നേറുന്ന 'ചിന്ന ചിന്ന ആസൈ'; റിവ്യൂ|url=https://www.asianetnews.com/celebrity-interviews/madhubala-indrans-starrer-emotional-feel-good-drama-chinna-chinna-aasai-review-articleshow-k0s5b55|access-date=2026-06-20|website=Asianet News Malayalam|language=ml}}&lt;/ref&gt; ''[[ది హాలీవుడ్ రిపోర్టర్|ది హాలీవుడ్ రిపోర్టర్ ఇండియా]] కు చెందిన'' విమర్శకుడు విశాల్ మీనన్ , &quot;జీవితములో మరేదీ మిగలనప్పుడు, అత్యంత చిన్న విషయాలే అన్నిటికన్నా ఎక్కువ ముఖ్యమైనవిగా ఎలా మారుతాయో చెప్పడానికి ఈ &quot;చిన్న చిన్న ఆశయ్ సినిమా ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ&quot; వ్రాసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Vishal|date=2026-06-30|title='Chinna Chinna Aasai' Movie Review: Lost And Found In Banaras|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/reviews/theatrical/chinna-chinna-aasai-movie-review-lost-and-found-in-banaras|access-date=2026-07-01|website=The Hollywood Reporter India|language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[ది హిందూ]]'' చెందిన అథిరా ఎం. &quot;నెమ్మదిగా సాగే ఈ చిత్రం చాలా మంది ప్రేక్షకులను ఆకర్షించకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ, 'చిన్న చిన్న ఆశయ్'   చిత్రం  ప్రేమ, సంబంధాలు  వంటి మొత్తం జీవితాన్ని ప్రతిబింబించేలా చేసేలా ఉంది. అని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/review-malayalam-film-chinna-chinna-aasai/article71125549.ece|title=‘Chinna Chinna Aasai’ review: Indrans, Madhoo elevate this simple, poignant tale|last=M|first=Athira|date=2026-06-20|work=The Hindu|access-date=2026-07-18|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ది ''[[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్|ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్]]'' చెందిన ఆనందు సురేష్ మాట్లాడుతూ, &quot;మనం ఎలాగోలా కస్టపడి ఆ సినిమాని మెచ్చుకుందాం  అనుకున్న, మైళ్ళ దూరం నుంచే  కనిపించే రొటీన్ క్లైమాక్స్ తో  ఆ సినిమా చూసిన ఆలోచన అంతా పూర్తిగా పోతుంది&quot; అని విమర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-06-20|title=Chinna Chinna Aasai review: Indrans, Madhoo lead an underwhelming tale of self-discovery|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/chinna-chinna-aasai-review-indrans-madhubala-lead-an-underwhelming-tale-of-self-discovery-10747071/|access-date=2026-07-18|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;''[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' చెందిన అంజనా, &quot;వయస్సుతో సంబంధం లేకుండా ప్రేమ  అందరి సొంతమని, వృద్యాప్యంలో  చిగురించే  ప్రేమను 'చిన్న చిన్న ఆశయ్' చిత్రం ఒక సున్నితమైన అన్వేషణగాను  విజయవంతంగా చూపించిందని, వారణాసి నగరంలాగే, ఈ సినిమా  ఆలస్యమైనప్పటికీ  ప్రతి ప్రయాణం ప్రశాంతత వైపు నడిపిస్తోందని సున్నితంగా సూచిస్తుంది&quot; అని చెప్పింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chinna Chinna Aasai Movie Review: Indrans and Madhoo's charm bring emotional heft to this mature romance|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/chinna-chinna-aasai/movie-review/131856778.cms|access-date=2026-07-18|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

== హోమ్ మీడియా ==
ఈ సినిమా డిజిటల్ హక్కులను జియోస్టార్ దక్కించుకుంది&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chinna-chinna-aasai-ott-release-when-and-where-to-watch-indrans-and-madhoos-drama/articleshow/132474588.cms|title='Chinna Chinna Aasai' OTT release: When and where to watch Indrans and Madhoo's drama|date=2026-07-18|work=The Times of India|access-date=2026-07-18|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>ad3ciie8dmk07lr83ti71nrby6by8z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మనీషి దే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511602</id>
    <revision>
      <id>4977921</id>
      <parentid>4971660</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T20:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4977921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24628" sha1="q3g0i40vo9uxrck16f8uxjwedyzmnfm" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name             = మనీషీ దే
| native_name      = মনীষী দে
| native_name_lang = bn
| image            = Manishi_Dey,_Bombay,_1952.jpg
| caption          = మనీషీ దే, బొంబాయి, 1952
| birth_name       = బిజోయ్ చంద్ర దే
| birth_date       = {{birth date|1909|9|22|df=y}}
| birth_place      = [[ఢాకా]], [[బ్రిటీష్ ఇండియా]]
| known_for        = పెయింటింగ్, డ్రాయింగ్
| death_date       = {{death date|1966|1|31|df=y}}
| death_place      = [[కోల్‌కాతా]], [[భారతదేశం]]
}}

'''మనీషీ దే''' (22 సెప్టెంబర్ 1909 – 31 జనవరి 1966) [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్|బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన భారతీయ [[చిత్రకారుడు]]. మనీషీ దే ప్రముఖ భారతీయ కళాకారుడు, డ్రై పాయింట్ ఎచ్చర్ అయిన ముకుల్ దే తమ్ముడు.&lt;ref name=&quot;Mukul Dey Archives&quot;&gt;Satyasri Ukil: &quot;Mukul Dey: Pioneering Indian Graphic Artist.&quot; Mukul Dey Archives, updated 16 March 2013. [http://www.chitralekha.org]&lt;/ref&gt; వారి ఇద్దరు సోదరీమణులు అన్నపూర్ణ, రాణి కూడా కళలు, హస్తకళల్లో నిష్ణాతులు.&lt;ref name=&quot;Manishi Dey: The Elusive Bohemian&quot;&gt;Satyasri Ukil: &quot;Manishi Dey: The Elusive Bohemian.&quot; art etc. news &amp; views, February 2012 {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20120225213239/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=manishi-dey-the-elusive-bohemian&amp;iid=30&amp;articleid=844]}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==

అతను బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలోని [[ఢాకా]]లో జన్మించాడు. పూర్ణశశి దేవి, కుల చంద్ర దే దంపతులకు ఐదవ సంతానం, మూడవ కుమారుడు మనీషీ, ఇతని అసలు పేరు బిజోయ్ చంద్ర. 1917లో ఎనిమిదేళ్ల వయసులో మనీషీ దే తండ్రి మరణించాడు, అప్పుడు నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] స్థాపించిన [[శాంతినికేతన్]] పాఠశాల పాత భవనకు అతన్ని పంపారు. అతనికి శాంతినికేతన్ సన్నాహక సంప్రదాయాలు నచ్చలేదు, తిరుగుబాటుదారుడిగా మారాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మేనల్లుడు [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] ప్రారంభించిన [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్|బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌]]&lt;nowiki/&gt;తో పరిచయం ఏర్పడిన తర్వాత అతని విద్య అనుకూలంగా మారింది. అతను [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|అబనీంద్రనాథ్]] అత్యంత బహుముఖ విద్యార్థులలో ఒకడిగా మారాడు, అతని ఇతర సన్నిహిత విద్యార్థులలో [[నందలాల్ బోస్]], [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]], శారదా ఉకిల్, ముకుల్ దే, కె. వెంకటప్ప, [[జైమిని రాయ్|జమిని రాయ్]] ఉన్నారు. వీరు నియో-బెంగాల్ పాఠశాల రూపాన్ని, స్ఫూర్తిని భారతదేశమంతటా వ్యాపింపజేసిన ప్రముఖ కళాకారులు.

[[భారత ఉపఖండం]]&lt;nowiki/&gt;లోని రాజకీయ, మతపరమైన పరిణామాలు మనీషీ దే జీవితంపై ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపాయి. అతని జననానికి కొద్దికాలం ముందు బెంగాల్ తూర్పు, పశ్చిమ భాగాలుగా విభజించబడింది, దీనినే [[బెంగాల్ విభజన (1905)]] అంటారు. 1947లో ఈ ప్రాంతం రెండవసారి విభజించబడింది, దీనినే [[బెంగాల్ విభజన (1947)]] అంటారు. మనీషీ దే మరణానంతరం 1971లో బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధం తర్వాతే బెంగాల్ స్వతంత్ర దేశంగా అవతరించింది. భారతదేశ వలసరాజ్యాల స్థాపన, వలసరాజ్యాల విచ్ఛిన్నం సమయంలో జరిగిన ఈ రాజకీయ మార్పులు దే విద్యపై ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపాయి. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] తన బోధనలలో సాంప్రదాయ భారతీయ సంస్కృతిని ప్రోత్సహించాడు, ఇది మనీషీ దే జీవితాంతం తన కళాత్మక రచనలకు పునాది వేసింది.

== 1928–1947: మోనోక్రోమ్ కాలం ==

మనీషీ దేకు స్ఫూర్తినిచ్చిన ప్రధాన వనరులలో అతని ప్రయాణాలు ఒకటి, అతను విభిన్నమైన, సరికొత్త దృశ్య ఇడియమ్స్ అన్వేషణలో భారత ఉపఖండం అంతటా అలుపెరుగకుండా పర్యటించాడు. అతని ప్రయాణాలు అతన్ని 'ఇండియన్ పెయింటింగ్', వాటర్ కలర్ 'వాష్' టెక్నిక్‌లో పూర్తి స్థాయి కళాకారుడిగా మారడానికి సహాయపడ్డాయి, ఈ కళా శైలిని అతను తన రచనలలో అద్భుతంగా ఉపయోగించాడు.

1928లో మనీషీ దే సోదరుడు ముకుల్ శాంతినికేతన్‌లో స్థిరపడాలని, [[కలకత్తా]]&lt;nowiki/&gt;లోని ప్రభుత్వ కళా పాఠశాలకు మొదటి భారతీయ ప్రిన్సిపాల్ కావాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, ఈ పదవిలో అతను 1943 వరకు కొనసాగాడు.&lt;ref name=&quot;Mukul Dey Archives&quot;/&gt; తన సోదరుడు ముకుల్ స్థిరత్వానికి పూర్తి భిన్నంగా 1928వ సంవత్సరం భారతదేశమంతటా వరుస ప్రదర్శనల ప్రారంభానికి నాంది పలికింది. కేవలం 19 ఏళ్ల వయసులో మనీషీ దే తన మొదటి సోలో ప్రదర్శనను 1928లో [[కలకత్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో నిర్వహించాడు, అక్కడే అతని సోదరుడు స్థిరపడుతున్నాడు. ఆ తర్వాత [[నాగ్‌పూర్]] (1928), మద్రాస్ (1929), [[బెంగళూరు]] (1930), సిలోన్ (1930), [[బొంబాయి]] (1932), శ్రీనగర్ (1932), ఆరా (1934), బెనారస్ (1934), నైనిటాల్ (1936), బొంబాయి (1937), [[పూణే]] (1939), కొల్హాపూర్ (1940), [[బరోడా]] (1942), గ్వాలియర్ (1944), [[ఢిల్లీ]] (1947) సహా అనేక ప్రదర్శనలు జరిగాయి.&lt;ref name=&quot;Manishi Dey: The Elusive Bohemian&quot;/&gt; 1946లో అతని రచనలను [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఆల్ ఇండియా ఫైన్ ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్ సొసైటీ (AIFACS) అమృతా షేర్-గిల్, సైలోజ్ ముఖర్జీ లాంటి ఇతర ప్రముఖ భారతీయ కళాకారులతో కలిసి సంయుక్తంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref name=&quot;International Contemporary Art Exhibition&quot;&gt;International Contemporary Art Exhibition. The Council Of The All India Fine Arts &amp; Crafts Society, New Delhi (1946)&lt;/ref&gt;

1940ల చివరలో, 1950ల ప్రారంభంలో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లో [[ఎం.ఎఫ్. హుసేన్|ఎం.ఎఫ్. హుస్సేన్]], ఎఫ్.ఎన్. సౌజా, ఎస్.హెచ్. రజా, సైలోజ్ ముఖర్జీ, శాంతను ఉకిల్ లాంటి కళాకారులతో మనీషీ దే సన్నిహితంగా మెలిగాడు. ఆ తర్వాత అతను 1947లో స్థాపించబడిన బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ (PAG)లో సభ్యుడయ్యాడు. PAG ఒక దశాబ్దంలోపే 1956లో రద్దు చేయబడినప్పటికీ ఆధునిక భారతీయ [[చిత్రలేఖనం]]&lt;nowiki/&gt;పై అత్యంత ప్రభావవంతమైన శక్తులలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ సమూహంతో అనుబంధం దే క్యూబిస్ట్ కళను, అనేక ఇతర మాధ్యమాలను స్వీకరించడానికి సహాయపడింది.&lt;ref name=&quot;Asian Painting History&quot;&gt;Roger Baschet. &quot;La peinture asiatique - Son histoire et ses merveilles.&quot; Paris, Editions S.N.E.P. (1954)&lt;/ref&gt; ఈ విధంగా ఆధునిక భారతీయ చిత్రలేఖనంలో ప్రధాన సహకారి, పరివర్తనకారులలో ఒకరిగా దే మారాడు.&lt;ref name=&quot;Indian Modernism&quot;&gt;Holland Cotter. &quot;Art Review: Indian Modernism via an Eclectic and Elusive Artist&quot;. New York Times (19 August 2008)&lt;/ref&gt;

[[శ్రీలంక]] థియోసాఫిస్ట్, తత్వవేత్త కురుప్పుముల్లాగే జినరాజదాసతో కలిసి పనిచేయడంలో కూడా అతని విస్తృత ఆసక్తులను చూడవచ్చు. 1930లో జినరాజదాస రాసిన ఉపన్యాస గమనికలతో కూడిన బుక్‌లెట్ శీర్షికను మనీషీ దే చిత్రించాడు.&lt;ref name=&quot;Curuppumullage Jinarajadasa: Lecture Notes&quot;&gt;Curuppumullage Jinarajadasa. &quot;Lecture Notes with cover design by Manishi Dey.&quot; Adyar: Madras, Theosophical Publishing House; 1st Edition, 1930 [https://www.amazon.co.uk/Lecture-notes-cover-design-Manishi/dp/B00B0K7KP2]&lt;/ref&gt;

== 1948–1966: ఎరుపు, నారింజ కాలం ==

[[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ముగింపులో, కొత్తగా ఏర్పడిన భారత స్వాతంత్ర్యంతో ఉత్సాహం పొందిన మనీషీ దే రచనలు సమూలంగా మారాయి, అతని ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో లేని కొత్త తాజాదనం, జీవకళను పొందాయి. అతనిపై బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్ ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపింది, ఇది అతని కాలంలోని అనేక మంది ప్రముఖ కళాకారులతో అభిప్రాయాలను పంచుకునేందుకు అతనికి వీలు కల్పించింది. 1949లో అతను [[పాకిస్తాన్]] నుండి వచ్చిన ముస్లిమేతర శరణార్థుల ఇరవై-రెండు కదిలించే చిత్రాల ధారావాహికను చిత్రించాడు, అది వారి పారిపోవడంలో ఉన్న వేదనను, బాధను బంధించింది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరాల్లో [[బొంబాయి]] (1950), అలహాబాద్ (1953), [[బెంగళూరు]] (1957), ఊటకముండ్ (1959), [[మద్రాస్]] (1960), [[త్రివేండ్రం]] (1961) సహా ప్రదర్శనలను కొనసాగించాడు.&lt;ref name=&quot;Manishi Dey: The Elusive Bohemian&quot;/&gt; తన విశేష ప్రాముఖ్యత ద్వారా సాంప్రదాయ భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రోత్సహించే ప్రముఖ కళాకారులలో ఒకరిగా మారాడు.

1953 నాటి ఒక వ్యాసంలో యువ కళాకారులను వారి సాంప్రదాయ సాంస్కృతిక మూలాలను అనుసరించాలని ప్రోత్సహించాడు.&lt;ref name=&quot;Have Faith in India's Cultural Heritage. Interview with Manishi Dey, Allahabad News, September 4, 1953&quot;&gt;Manishi Dey. &quot;Have Faith in India's Cultural Heritage.&quot; Allahabad News, 4 September 1953&lt;/ref&gt; అతని అకాల మరణానికి ముందు దశాబ్దంలో తోటి కళాకారులు, విమర్శకులచే అతని పెయింటింగ్‌లు మంచి ఆదరణ పొందాయి, ఉన్నత గుర్తింపు పొందాయి. బెంగళూరు రచయిత, పండితుడు వెంకటరామయ్య సీతారామయ్య అతని రచనలను బాగా ప్రశంసించాడు, ఆ దశను అతని &quot;ఎరుపు, నారింజ&quot; కాలంగా పేర్కొన్నాడు.&lt;ref name=&quot;Venkataramiah Sitaramiah. New Work by Manishi Dey. The Illustrated Weekly of India, 8 July 1962&quot;&gt;Venkataramiah Sitaramiah. &quot;New Work by Manishi Dey.&quot; The Illustrated Weekly of India, 8 July 1962.&lt;/ref&gt; ఈ కాలం నాటి మనీషీ దే రెండు ప్రముఖ చిత్రాలు 1956 నాటి &quot;డాటర్ ఆఫ్ ది సాయిల్&quot;, &quot;బెంగాల్ ఉమెన్&quot;.

ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్ట్ మూవ్‌మెంట్ కళాకారుల ముఖ్య ప్రతిపాదకులలో ఒకరు రిచర్డ్ బార్తోలోమ్యూ, ఇతను ఒక రచయిత, కళా విమర్శకుడు, కవి, చిత్రకారుడు, ఛాయాగ్రాహకుడు, [[లలిత కళా అకాడమీ]]&lt;nowiki/&gt;కి ఒకప్పుడు కార్యదర్శిగా కూడా పనిచేశాడు. భారతీయ కళల గురించి బార్తోలోమ్యూ మూడు దశాబ్దాలకు పైగా విమర్శనాత్మక రచనలను ప్రచురించాడు, [[భారతదేశం]] స్వాతంత్ర్యంలోకి పరివర్తన చెందుతున్న సమయంలో కళా ఉద్యమంలో లోతుగా కలిసిపోయాడు. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా|ఎఫ్ఎన్ సౌజా]], ఎస్హెచ్ రజా, [[ఎం.ఎఫ్. హుసేన్|ఎంఎఫ్ హుస్సేన్]], మనీషీ దే లాంటి కళాకారులు [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] నుండి విముక్తి పొందడానికి, కొత్త భారతీయ అవాంట్-గార్డ్‌ను స్థాపించడానికి బార్తోలోమ్యూ రచనలు సహాయపడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Critic's Choice: The Art Critic Richard Bartholomew&quot;&gt;Pankaj Mullick. &quot;Critic's Choice: The Art Critic Richard Bartholomew.&quot; ''Hindustan Times'', Delhi, 23 September 2012. [http://www.hindustantimes.com/books/critics-choice/story-EDIvWkFzezZYpgFQv9v3DO.html]&lt;/ref&gt; &quot;ఎ క్రిటిక్స్ ఐ&quot;, &quot;ది ఆర్ట్ క్రిటిక్&quot; అనే పుస్తకాలు 1950ల నుండి 80ల వరకు అతని రచనలు, ఛాయాచిత్రాల ఎంపికను ప్రచురించాయి, ఇది ఆధునిక భారతీయ కళ చెప్పని కథ గురించి అంతర్గత ఖాతాను ఇస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Richard Bartholomew: The Art Critic&quot;&gt;Richard Bartholomew: &quot;The Art Critic.&quot; BART, Noida - India, 640 pages with 250 illustrations, 2012 [http://www.richardbartholomew.info/artbook/book_order.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170926180259/http://www.richardbartholomew.info/artbook/book_order.php |date=2017-09-26 }}&lt;/ref&gt;

1950ల కాలంలో హిందూ తీవ్రవాదం ద్వారా తరచుగా నెట్టబడిన PAG ప్రముఖులు విదేశాలకు ప్రవాసంలోకి వెళ్లారు. అదే సమయంలో మనీషీ దే 1966లో మరణించే వరకు భారతదేశంలో ముఖ్యంగా [[బొంబాయి]], ఢిల్లీలలోనే ఉన్నాడు.

== వారసత్వం ==

అతను తన కెరీర్ శిఖరాగ్రాన 56 ఏళ్ల వయసులో కోల్‌కాతాలో మరణించాడు. [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, [[ఉత్తరప్రదేశ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని లక్నోలో ఉన్న రాష్ట్ర లలిత కళా అకాడమీ, ఢిల్లీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, [[అలహాబాద్ మ్యూజియం]], హైదరాబాద్‌లోని సాలార్‌జంగ్ మ్యూజియం, శాంతినికేతన్‌లోని కళా భవన్, ప్రపంచవ్యాప్తంగా [[బంగ్లాదేశ్]], భారతీయ కళల అతిపెద్ద సేకరణలలో ఒకటైన [[ఢాకా]]&lt;nowiki/&gt;లోని సమ్దానీ ఆర్ట్ ఫౌండేషన్ లాంటి వివిధ భారతీయ మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలలో మనీషీ దే రచనలు చాలా సంవత్సరాలుగా ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.

20వ శతాబ్దం చివరి నుండి అతని రచనలు కొత్త అంతర్జాతీయ ఆసక్తిని పొందాయి, లండన్, న్యూయార్క్‌లలో ప్రదర్శించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Rare Paintings of the Bengal Renaissance&quot;&gt;Jaya Appasamy, Dr. Marcella Sirhandi and Andrew Robinson. &quot;The Early Masters Rare Paintings of the Bengal Renaissance.&quot; Bose Pacia Modern, New York (1999) [http://www.bosepacia.com/catalogues/the-early-masters-rare-paintings-of-the-bengal-renaissance/]&lt;/ref&gt;

21వ [[శతాబ్దం]] ప్రారంభం నుండి బోన్‌హామ్స్, క్రిస్టీస్ లాంటి ప్రధాన అంతర్జాతీయ వేలం గృహాలతో పాటు అనేక ఉన్నత స్థాయి భారతీయ వేలం గృహాలలో కూడా మనీషీ దే రచనలు చేర్చబడ్డాయి.

2015లో [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన క్రిస్టీస్ వేలం ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్‌ను &quot;ఎప్పటికైనా సృష్టించబడిన భారతీయ కళ అత్యంత ప్రభావవంతమైన సమూహం&quot;గా ప్రోత్సహించింది.&lt;ref name=&quot;Souza’s Headlines New York September&quot;&gt;Archana Khare-Ghose: &quot;Souza’s &quot;Birth&quot; Headlines Christie’s New York September Sale.&quot; Blouinartinfo, 15 August 2015. [http://uk.blouinartinfo.com/news/story/1218519/souzas-birth-headlines-christies-new-york-september-sale#] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఫలితంగా అంచనా కంటే ఎక్కువగా US$ 8 మిలియన్లకు పైగా విక్రయాలు జరిగాయి. ఇది ఆధునిక భారతీయ కళపై ఉన్న బలమైన ఆసక్తిని చూపించింది. US$ 4 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ సుత్తి ధరతో ఎఫ్.ఎన్. సౌజా చిత్రించిన &quot;బర్త్&quot; పెయింటింగ్ భారతీయ కళాకారుడి పనికి అత్యధిక ధరను సాధించింది.&lt;ref name=&quot;Christie's Auction Southeast Asian Modern Art, 17.Sep.2015, New Yor&quot;&gt;[https://www.christies.com/en/lot/lot-5927309 Christie's, New York, 17 September 2015]&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.christies.com/en/lot/lot-4587940 క్రిస్టీస్ వేలం 14-అక్టోబర్-2005]
* [http://ngmaindia.gov.in/collections-artist.asp?strLetter=D నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, ముంబై, భారతదేశం]
* [http://www.aifacs.org.in/main.php?p=history ఆల్ ఇండియా ఫైన్ ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్ సొసైటీ, న్యూఢిల్లీ]
* [http://dagmodern.com ఢిల్లీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Dey, Manishi}}
[[వర్గం:బెంగాలీ హిందువులు]]
[[వర్గం:బెంగాలీ పురుష కళాకారులు]]
[[వర్గం:1909 జననాలు]]
[[వర్గం:1966 మరణాలు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>q3g0i40vo9uxrck16f8uxjwedyzmnfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మ్యూసిన్-16</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511851</id>
    <revision>
      <id>4977912</id>
      <parentid>4977539</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T19:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>35888</id>
      </contributor>
      <origin>4977912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12998" sha1="rdpwhbqnk7aksphjprrxclr1axrhb7a" xml:space="preserve">మ్యూసిన్-16 ను అండాశయ క్యాన్సర్ గుర్తింపుకు సంబంధించిన మార్కర్. దీనిని క్యాన్సర్ యాంటిజెన్ 125 అని,  CA 125 అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది మానవులలో మూసిన్-6 [[జన్యువు]] ద్వారా రూపొందిన [[మాంసకృత్తులు|ప్రోటీన్]].&lt;ref name=&quot;uniprot&quot;&gt;{{Cite web|title=MUC16 - Mucin-16 - Homo sapiens (Human) - MUC16 gene &amp; protein|url=https://www.uniprot.org/uniprot/Q8WXI7|access-date=15 June 2022|website=www.uniprot.org|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid113697812&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Yin BW, Lloyd KO |date=Jul 2001 |title=Molecular cloning of the CA125 ovarian cancer antigen: identification as a new mucin, MUC16 |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=276 |issue=29 |pages=27371–5 |doi=10.1074/jbc.M103554200 |pmid=11369781 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;  CA 125 పరీక్ష రక్తంలో ఉండే క్యాన్సర్ యాంటిజెన్ 125 అనే ప్రొటీన్ పరిమాణాన్ని కొలుస్తుంది. ఇది  గ్లైకొప్రొటీన్ కుటుంబానికి చెందిన మ్యూసిన్. దీనిని గ్లైకోప్రోటీన్ యాంటిజెన్ అని కూడా చెపుతారు. చికిత్స సమయంలో చికిత్స తర్వాత కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లను పర్యవేక్షించడానికి ఈ పరీక్షను ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;pmid165000402&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Duraisamy S, Ramasamy S, Kharbanda S, Kufe D |date=May 2006 |title=Distinct evolution of the human carcinoma-associated transmembrane mucins, MUC1, MUC4 AND MUC16 |journal=Gene |volume=373 |pages=28–34 |doi=10.1016/j.gene.2005.12.021 |pmid=16500040}}&lt;/ref&gt; 

== కణితి మార్కర్ ==
MUC-16 ఒక కణితిని గుర్తించే ట్యూమర్ మార్కర్  లేదా బయోమార్కర్. కానీ ఇది కొన్ని నిర్దిష్ట రకాల [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] ఉన్న రోగుల రక్తంలో, [[అండాశయ క్యాన్సర్]] లోను, ఇంకా ఇతర నిరపాయకరమైన పరిస్థితులలో కూడా కనపడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CA 125 test|url=https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/ca-125-test/about/pac-20393295|access-date=3 January 2022|website=[[Mayo Clinic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid102288982&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Bast RC, Xu FJ, Yu YH, Barnhill S, Zhang Z, Mills GB |year=1998 |title=CA 125: the past and the future |journal=The International Journal of Biological Markers |volume=13 |issue=4 |pages=179–87 |doi=10.1177/172460089801300402 |pmid=10228898 |s2cid=46589946}}&lt;/ref&gt;  ట్యూమర్ మార్కర్లు అనేవి క్యాన్సర్ కణాల ద్వారా లేదా క్యాన్సర్‌కు ప్రతిస్పందనగా సాధారణ కణాల ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే పదార్థాలు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=CA-125 Blood Test (Ovarian Cancer)|url=https://medlineplus.gov/lab-tests/ca-125-blood-test-ovarian-cancer/|access-date=2026-10-09|website=MedlinePlus}}&lt;/ref&gt;  

అండాశయ క్యాన్సర్ ప్రారంభ సంకేతాలను గుర్తించడానికి ఈ పరీక్షను ఉపయోగిస్తారు. అండాశయ, ఎండోమెట్రియల్, పెరిటోనియల్ ఫెలోపియన్ ట్యూబ్ క్యాన్సర్ల వంటి కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లు కూడా CA 125 స్థాయిలు పెరగడానికి కారణం కావచ్చు.  ఈ  CA 125 స్థాయిలు పెరగడానికి కారణమయ్యే పరిస్థితులలో క్యాన్సర్, ఇతర అంశాలు, ఉదాహరణకు రుతుక్రమం, గర్భాశయ ఫైబ్రాయిడ్లు వంటివి కూడా ఉన్నాయి. CA-125 అనేది స్త్రీ ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థలోని అవయవాలు (అండాశయాలు, ఫెలోపియన్ నాళాలు వంటివి) వాపుకు గురైనప్పుడు CA-125ను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.  అయితే, అండాశయ క్యాన్సర్ (ovarian cancer) కారణంగా కూడా  శరీరం అధిక స్థాయిలలో CA-125ను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. అందుకే దీనిని అండాశయ క్యాన్సర్ యాంటిజెన్ అని కూడా అంటారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

CA 125 స్థాయి ఉండవలసిన దానికంటే  ఎక్కువగా ఉంటే, క్యాన్సర్ కాని అనారోగ్య సమస్య కానీ ఉందని సూచిస్తుంది; లేదా ఆ పరీక్షా ఫలితం అండాశయ, ఎండోమెట్రియల్, పెరిటోనియల్ లేదా ఫెలోపియన్ ట్యూబ్ క్యాన్సర్ ఉందనడానికి సంకేతంగా భావించవచ్చు. అందుకని ప్రత్యేక పరిస్థితులలో వ్యాధి నిర్ధారణ కోసం వైద్య నిపుణులు ఇతర పరీక్షలు, విధానాలను సూచిస్తారు. అయితే  CA 125 స్థాయి తగ్గడం అనేది చికిత్సకు స్పందిస్తోందని, ఈ స్థాయి పెరగడం అనేది క్యాన్సర్ తిరిగి రావడం లేదా పెరుగడాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CA 125 test|url=https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/ca-125-test/about/pac-20393295|access-date=2026-10-08|website=Mayo Foundation for Medical Education and Research (MFMER)}}&lt;/ref&gt; 

== నిర్మాణం ==
మ్యూసిన్ 16 ట్రాన్స్మెంబ్రేన్ పొరకు సంబంధించిన ప్రోటీన్.&lt;ref name=&quot;pmid17898256&quot;&gt;{{Cite paper|title=The ocular surface: the challenge to enable and protect vision: the Friedenwald lecture|date=Oct 2007}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రత్యేక లక్షణం దీని పెద్ద పరిమాణం. ఇది  MUC1, MUC4 కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువ పొడవు, సుమారు 22,000 అమైనో ఆమ్లాలు ఉన్న అతిపెద్ద పొర-సంబంధిత మ్యూసిన్.&lt;ref name=&quot;pmid22339855&quot;&gt;{{Cite paper|title=Coarse-grained modeling of mucus barrier properties|date=Jan 2012}}&lt;/ref&gt; MUC16 మూడు డొమైన్లతో ఉంటుందిః &lt;ref name=&quot;pmid11786729&quot;&gt;{{Cite paper|title=The CA 125 gene: an extracellular superstructure dominated by repeat sequences|date=Nov–Dec 2001}}&lt;/ref&gt;

* ఒక N-టెర్మినల్ డొమైన్
* ఒక టాండమ్ రిపీట్ డొమైన్
* సి-టెర్మినల్ డొమైన్

MUC16, కంటి ఉపరితలంలో (కార్నియా, కండ్లకలక), శ్వాసకోశ మార్గం, స్త్రీ పునరుత్పత్తి మార్గం [[ఉపకళా కణజాలము|ఎపిథీలియం]] ప్రభావితమవుతాయి. పొడి కన్ను, [[సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్]] అనేక రకాల క్యాన్సర్లలో మ్యూసిన్ 16 వ్యక్తీకరణ మారుతుందని  తెలుస్తోంది.&lt;ref name=&quot;pmid20348949&quot;&gt;{{Cite paper|title=Membrane-bound mucins: the mechanistic basis for alterations in the growth and survival of cancer cells|date=May 2010}}&lt;/ref&gt;

== క్యాన్సర్ మీద ప్రభావం ==
[[File:Peritoneal_metastasis_of_Ovarian_Cancer.tiff|thumb|MUC16 మెసోథెలిన్ మధ్య పరస్పర చర్యల ద్వారా ప్రారంభమైన ట్యూమర్ మెటాస్టాసిస్.]]
[[అండాశయ క్యాన్సర్]] చికిత్సలో CA-125 రక్త స్థాయిలను పరీక్షించడం ప్రయోజనకరంగా ఉంటుందని భావిస్తారు. అయితే  సాధారణంగా అండాశయ క్యాన్సర్ స్క్రీనింగ్ కోసం CA 125 పరీక్షను ఉపయోగించేంత కచ్చితమైనది కాదు, అనిశ్చితం. ఎందుకంటే అనేక ఇతర ఆనారోగ్య పరిస్థితులు ఈ ప్రొటీన్ స్థాయిని పెంచగలవు.&lt;ref name=&quot;acs&quot;&gt;{{Cite web|date=11 April 2018|title=Can Ovarian Cancer Be Found Early?|url=https://www.cancer.org/cancer/ovarian-cancer/detection-diagnosis-staging/detection.html|publisher=American Cancer Society}}&lt;/ref&gt; అండాశయ క్యాన్సర్తో పాటు, ఎండోమెట్రియల్ క్యాన్సర్, ఫెలోపియన్ ట్యూబ్ క్యాన్సర్, ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్, రొమ్ము క్యాన్సర్ జీర్ణశయాంతర క్యాన్సర్ వంటి వ్యాధులున్న రోగులలో CA-125 పెరుగుతుంది. గర్భిణీ స్త్రీలలో కూడా ఇది పెరగవచ్చు. అందుకని సీరం స్థాయిలను పెంచే అనేక పరిస్థితుల కారణంగా, CA-125 క్యాన్సర్ను గుర్తించడానికి ఉపయోగించరు, కానీ అండాశయ క్యాన్సర్ రోగులలో కీమోథెరపీకి,  వ్యాధి పునఃస్థితి, పురోగతికి ప్రతిస్పందనలను పర్యవేక్షించడానికి తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Glycan-based biomarkers for diagnosis of cancers and other diseases: Past, present, and future}}&lt;/ref&gt;[[File:Interaction_of_MUC16-CA125_and_mesothelin.tiff|thumb|MUC16 (CA125) మెసొథెలిన్ పరస్పర చర్య &lt;ref name=&quot;A binding domain on mesothelin for&quot;&gt;{{Cite paper|title=A binding domain on mesothelin for CA125/MUC16|date=February 2009}}&lt;/ref&gt;]]

== ఆవిష్కరణ ==
CA-125 ను మొదట మురైన్ మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీ OC125 ను ఉపయోగించి కనుగొన్నారు. రాబర్ట్ బాస్ట్, రాబర్ట్ నాప్ వారి పరిశోధనా బృందం 1981లో ఈ మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీని మొదట వేరు చేశారు.&lt;ref name=&quot;pmid7028788&quot;&gt;{{Cite paper|title=Reactivity of a monoclonal antibody with human ovarian carcinoma|date=Nov 1981}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రోటీన్కు &quot;క్యాన్సర్ యాంటిజెన్ 125&quot; అని పేరు పెట్టారు, ఎందుకంటే అధ్యయనం చేస్తున్న అండాశయ క్యాన్సర్ కణ శ్రేణికి వ్యతిరేకంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన 125వ యాంటీబాడీ OC125. &lt;ref name=&quot;pmid21852262&quot;&gt;{{Cite paper|title=CA-125: a biomarker put to the test|date=Sep 2011}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:క్యాన్సర్]]</text>
      <sha1>rdpwhbqnk7aksphjprrxclr1axrhb7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>511869</id>
    <revision>
      <id>4978133</id>
      <parentid>4974423</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4978133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85016" sha1="l0g6aqg5uxs30a3dvqttsn2t8a5gs1k" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name             = యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్
| image            = Félix Nadar 1820-1910 portraits Eugène Delacroix restored.jpg
| caption          = నాడార్ తీసిన చిత్రం, {{circa|1857}}
| birth_name       = ఫెర్డినాండ్ విక్టర్ యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్
| birth_date       = {{birth date|1798|4|26|df=yes}}
| birth_place      = చారెంటన్-సెయింట్-మారిస్, సీన్, ఫ్రాన్స్
| death_date       = {{death date and age|1863|8|13|1798|4|26|df=yes}}
| death_place      = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| field            = చిత్రకళ, లితోగ్రఫీ
| training         =
| movement         = [[రొమాంటిసిజం]]
| works            = ''ది బార్క్ ఆఫ్ డాంటే'' (1822)&lt;br&gt;''ది మసాకర్ ఎట్ చియోస్'' (1824)&lt;br&gt;''లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్'' (1830)

| patrons          =
| awards           =
| resting_place    = పెరే లాచైస్ స్మశానవాటిక
| father           = చార్లెస్-ఫ్రాంకోయిస్ డెలాక్రోయిక్స్ (చట్టబద్ధమైన తండ్రి)&lt;br /&gt;చార్లెస్ మారిస్ డి టాలీరాండ్-పెరిగోర్డ్ (జీవసంబంధ తండ్రిగా భావిస్తారు)
| relatives        = చార్లెస్-హెన్రీ డెలాక్రోయిక్స్ (సోదరుడు)&lt;br /&gt;హెన్రియెట్ డి వెర్నినాక్ (సోదరి)
| signature        = Delacroix autograph.svg
}}
'''ఫెర్డినాండ్ విక్టర్ యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్''' (26 ఏప్రిల్ 1798 – 13 ఆగస్టు 1863) ఒక ఫ్రెంచ్ రొమాంటిక్ కళాకారుడు, ఇతను ఫ్రెంచ్ రొమాంటిక్ పాఠశాల నాయకుడిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;Noon58&quot;&gt;Noon, Patrick, et al., ''Crossing the Channel: British and French Painting in the Age of Romanticism'', p. 58, Tate Publishing, 2003. {{ISBN|1-85437-513-X}}&lt;/ref&gt;

అతని ప్రధాన ప్రత్యర్థి ఇంగ్రెస్ నియోక్లాసికల్ పరిపూర్ణతకు విరుద్ధంగా, డెలాక్రోయిక్స్ రూబెన్స్, వెనీషియన్ పునరుజ్జీవనోద్యమ చిత్రకారుల కళను తన ప్రేరణగా తీసుకున్నాడు. స్పష్టమైన రూపురేఖలు, జాగ్రత్తగా మలచిన ఆకృతి కంటే రంగు, కదలికలపై అతను ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాడు. నాటకీయమైన, రొమాంటిక్ కంటెంట్ అతని పరిపక్వత కేంద్ర ఇతివృత్తాలను వర్గీకరించింది. ఇది గ్రీకు, రోమన్ కళల సాంప్రదాయిక నమూనాల వైపు కాకుండా, విభిన్నతను వెతుక్కుంటూ ఉత్తర [[ఆఫ్రికా]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రయాణించడానికి అతన్ని నడిపించింది.&lt;ref&gt;Gombrich, E.H., ''The Story of Art'', pp. 504–06. Phaidon Press Limited, 1995. {{ISBN|0-7148-3355-X}}&lt;/ref&gt; థియోడర్ గెరికాట్ స్నేహితుడు, ఆధ్యాత్మిక వారసుడైన డెలాక్రోయిక్స్, లార్డ్ బైరాన్ చేత కూడా ప్రేరణ పొందాడు. తరచుగా హింసాత్మక చర్యలలో ప్రకృతి &quot;ఉత్కృష్ట శక్తుల&quot;తో అతను బలమైన గుర్తింపును పంచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;Clark, Kenneth, ''Civilisation'', p. 313. Harper and Row, 1969.&lt;/ref&gt;

అయితే, డెలాక్రోయిక్స్ భావోద్వేగాలకు, ఆడంబరాలకు లోనుకాలేదు, అతని రొమాంటిసిజం ఒక వ్యక్తిగతవాదికి సంబంధించినది. బౌడెలైర్ మాటలలో, &quot;డెలాక్రోయిక్స్ అభిరుచితో గాఢంగా ప్రేమలో పడ్డాడు, కానీ అభిరుచిని సాధ్యమైనంత స్పష్టంగా వ్యక్తీకరించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&quot;&lt;ref&gt;Wellington, Hubert, ''The Journal of Eugène Delacroix'', Introduction, p. xiv. Cornell University Press, 1980. {{ISBN|0-8014-9196-7}}&lt;/ref&gt; ఇంగ్రెస్‌తో పాటు, డెలాక్రోయిక్స్ చిత్రకళకు సంబంధించి చివరి పాత మాస్టర్‌లలో ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు, ఛాయాచిత్రాలు తీయబడిన కొద్దిమందిలో ఇతను ఒకడు.
ఒక చిత్రకారుడిగా, కుడ్యచిత్రకారుడిగా డెలాక్రోయిక్స్ వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌స్ట్రోక్‌ల వాడకం, రంగు ఆప్టికల్ ప్రభావాలపై అతని అధ్యయనం ఇంప్రెషనిస్ట్‌‌ల పనిని లోతుగా ఆకృతీకరించాయి. విభిన్నత పట్ల అతనికున్న అభిరుచి సింబలిస్ట్ ఉద్యమ కళాకారులకు ప్రేరణనిచ్చింది. మంచి లితోగ్రాఫర్ అయిన డెలాక్రోయిక్స్, విలియం షేక్స్‌పియర్, స్కాటిష్ రచయిత వాల్టర్ స్కాట్, జర్మన్ రచయిత జోహన్ వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ వాన్ గోథేల వివిధ రచనలను వివరించాడు.

==ప్రారంభ జీవితం==
[[File:Eugene Delacroix 1822.jpg|thumb|left|తన కెరీర్ ప్రారంభంలో డెలాక్రోయిక్స్ చిత్రం|237x237px]]
యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్ 1798 ఏప్రిల్ 26న పారిస్ సమీపంలోని సీన్‌లోని చారెంటన్-సెయింట్-మారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని తల్లి విక్టోయిర్ ఓబెన్, క్యాబినెట్ మేకర్ జీన్-ఫ్రాంకోయిస్ ఓబెన్ కుమార్తె.
అతనికి చాలా వయసులో పెద్దవారైన ముగ్గురు తోబుట్టువులు ఉన్నారు: 
చార్లెస్-హెన్రీ డెలాక్రోయిక్స్ (1779-1845) [[నెపోలియన్]] సైన్యంలో జనరల్ స్థాయికి ఎదిగాడు; హెన్రియెట్ (1780-1827) దౌత్యవేత్త రేమండ్ డి వెర్నినాక్ సెయింట్-మౌర్ (1762-1822)ని వివాహం చేసుకుంది; హెన్రీ డెలాక్రోయిక్స్ 1770లో జన్మించాడు, 1807 జూన్ 14న ఫ్రైడ్‌ల్యాండ్ యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sjöberg|first=Yves|title=Pour comprendre Delacroix|page=29|url=https://books.google.com/books?id=QSyme_0kyBwC&amp;pg=PA29|access-date=15 March 2014 |year=1963|publisher=Editions Beauchesne|id=GGKEY:021FPT3P5E8}}&lt;/ref&gt;

యూజీన్ గర్భధారణ సమయంలో అతని చట్టబద్ధమైన తండ్రి చార్లెస్-ఫ్రాంకోయిస్ డెలాక్రోయిక్స్ సంతానోత్పత్తి చేయలేడని నమ్మడానికి వైద్య కారణాలు ఉన్నాయి. కుటుంబ స్నేహితుడు, విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిగా చార్లెస్ డెలాక్రోయిక్స్ వారసుడైన టాలీరాండ్, వయోజన యూజీన్‌ను రూపంలో, ప్రవర్తనలో పోలి ఉన్నాడు, అతన్ని తన నిజమైన తండ్రిగా భావించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.wga.hu/bio/d/delacroi/biograph.html | title=Eugène Delacroix biography | publisher=Web Gallery of Art | access-date=14 June 2007 | archive-date=15 June 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070615143729/http://www.wga.hu/bio/d/delacroi/biograph.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; విదేశాంగ మంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన తరువాత, టాలీరాండ్ చార్లెస్ డెలాక్రోయిక్స్‌ను అప్పటి బటావియన్ రిపబ్లిక్‌కు ఫ్రెంచ్ రాయబారి హోదాలో ది హేగ్‌కు పంపించాడు. ఆ సమయంలో అంగస్తంభన సమస్యతో బాధపడుతున్న డెలాక్రోయిక్స్, 1797 సెప్టెంబరు ప్రారంభంలో పారిస్‌కు తిరిగి వచ్చేసరికి తన భార్య గర్భవతి అని తెలుసుకున్నాడు.{{efn|André Castelot discusses and rejects the theory of Eugène's paternity, pointing out that correspondence between Charles and his wife during the pregnancy shows no sign of tension or resentment.&lt;ref&gt;André Castelot, ''Talleyrand ou le cynisme'' [Paris, Librairie Perrin, 1980]&lt;/ref&gt;{{page number missing|date=November 2025}}}} టాలీరాండ్ అనేక అనామక కమీషన్ల రూపంలో యూజీన్‌కు సహాయం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite book | author=Bernard, J.F. | title=Talleyrand: A Biography | publisher=Putnam | location=New York | year=1973 | isbn=0-399-11022-4 | url=https://archive.org/details/talleyrand00jack| url-access=registration |page=[https://archive.org/details/talleyrand00jack/page/210 210]}}&lt;/ref&gt; ఒక చిత్రకారుడిగా తన కెరీర్ పొడవునా యువ డెలాక్రోయిక్స్ టాలీరాండ్ చేత రక్షించబడ్డాడు. టాలీరాండ్ ఫ్రెంచ్ విదేశాంగ మంత్రిగా, గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో ఫ్రాన్స్ రాయబారిగా పనిచేశాడు. అతని చట్టబద్ధమైన తండ్రి చార్లెస్ డెలాక్రోయిక్స్ 1805లో, అతని తల్లి 1814లో మరణించారు, దీంతో 16 ఏళ్ల యూజీన్ అనాథగా మిగిలాడు.

[[Image:Callande de champmartin portrait of delacroix c 1840 musee carnavalet.jpg|thumb|1840 నాటి డెలాక్రోయిక్స్ చిత్రం, మ్యూసీ కార్నావాలెట్]]
అతని ప్రారంభ విద్య లైసీ లూయిస్-లే-గ్రాండ్, రౌయెన్‌లోని లైసీ పియర్ కార్నెయిల్ వద్ద సాగింది, అక్కడ అతను క్లాసిక్స్‌లో నిమగ్నమై డ్రాయింగ్ కోసం అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;LyCo6&quot;&gt;{{cite web|url=http://lgcorneille-lyc.spip.ac-rouen.fr/spip.php?article6|title=Lycée Pierre Corneille de Rouen – The Lycée Corneille of Rouen|work=ac-rouen.fr|access-date=7 October 2012|archive-date=10 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610094205/http://lgcorneille-lyc.spip.ac-rouen.fr/spip.php?article6|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1815లో అతను పియర్-నార్సిస్ గెరిన్‌తో జాక్వెస్-లూయిస్ డేవిడ్ నియోక్లాసికల్ శైలిలో తన శిక్షణను ప్రారంభించాడు. ప్రారంభ చర్చి కమీషన్ అయిన 'ది వర్జిన్ ఆఫ్ ది హార్వెస్ట్' (1819), రాఫెల్-శైలి ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది, కానీ మరొక కమిషన్ 'ది వర్జిన్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ హార్ట్' (1821), స్వేచ్ఛాయుతమైన వివరణను రుజువు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;Jobert, Barthélémy, ''Delacroix'', p. 62. Princeton University Press, 1997. {{ISBN|0-691-00418-8}} (Princeton University Press published an expanded edition of this book in 2018. {{ISBN|978-0691182360}})&lt;/ref&gt; ఇది ఫ్లెమిష్ బరోక్ [[చిత్రకారుడు]] పీటర్ పాల్ రూబెన్స్, తోటి ఫ్రెంచ్ కళాకారుడు థియోడర్ గెరికాట్ మరింత రంగుల, గొప్ప శైలి ప్రభావానికి ముందుది. వీరి రచనలు కళలో రొమాంటిసిజం పరిచయాన్ని గుర్తించాయి.

గెరికాట్ 'ది రాఫ్ట్ ఆఫ్ ది మెడుసా' ప్రభావం లోతైనది, ఇది డెలాక్రోయిక్స్‌ను తన మొదటి ప్రధాన పెయింటింగ్ 'ది బార్క్ ఆఫ్ డాంటే'ను రూపొందించడానికి ప్రేరేపించింది, దీనిని 1822 పారిస్ సెలూన్ అంగీకరించింది. ఈ పని సంచలనం సృష్టించింది, ప్రజలు, అధికారుల చేత ఎక్కువగా అపహాస్యం చేయబడింది, అయినప్పటికీ దీనిని లక్సెంబర్గ్ గ్యాలరీల కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కొనుగోలు చేసింది. అతని పనికి విస్తృత వ్యతిరేకత, దానికి వ్యతిరేకంగా బలమైన, ప్రకాశవంతమైన మద్దతు నమూనా అతని జీవితాంతం కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;wellington_xii&quot;&gt;Wellington, p. xii.&lt;/ref&gt; రెండేళ్ల తర్వాత అతను తన 'ది మసాకర్ ఎట్ చియోస్' చిత్రానికి మళ్లీ ప్రజాదరణ పొందాడు.

==కెరీర్==
==='చియోస్', 'మిస్సోలోంఘి'===
[[Image:Scène des massacres de Scio.jpg|thumb|''ది మసాకర్ ఎట్ చియోస్'' (1824)]]
1823-1825 గ్రీకు పౌర యుద్ధాల సమయంలో చియోస్ మారణకాండను చిత్రీకరించిన డెలాక్రోయిక్స్ పెయింటింగ్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం బానిసత్వం కోసం చుట్టుముట్టబడిన మరణిస్తున్న గ్రీకు పౌరులను చూపుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite book | author1= Axel Körner |title=America in Italy: The United States in the Political Thought and Imagination of the Risorgimento, 1763–1865 |publisher=  Princeton University Press |year=2017 |pages=44–45 |isbn=9781400887811 }}&lt;/ref&gt; గ్రీకు స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో తుర్కులు, ఇంగ్లీష్, రష్యన్లు, ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వాలకు వ్యతిరేకంగా [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] కారణం కోసం అధికారిక విధానాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ అతను చేసిన సమకాలీన సంఘటనల అనేక చిత్రాలలో ఇది ఒకటి. కొత్త రొమాంటిక్ శైలిలో అగ్రగామి చిత్రకారుడిగా అధికారులు డెలాక్రోయిక్స్‌ను త్వరగా గుర్తించారు, ఆ చిత్రాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కొనుగోలు చేసింది. డేవిడ్ 'ఓత్ ఆఫ్ ది హోరాటీ'లో వలె దేశభక్తులు తమ కత్తులను పరాక్రమంతో పైకెత్తే అద్భుతమైన సంఘటన ఏదీ జరగలేదు కాబట్టి అతను బాధను చిత్రీకరించడం వివాదాస్పదమైంది. చాలా మంది విమర్శకులు పెయింటింగ్ నిరాశాజనక స్వరాన్ని ఖండించారు, కళాకారుడు ఆంటోయిన్-జీన్ గ్రాస్ దీనిని &quot;కళ మారణకాండ&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;wellington_xii&quot; /&gt;

చనిపోయిన తల్లిని పట్టుకున్న శిశువు చిత్రీకరణలోని కరుణ ముఖ్యంగా శక్తివంతమైన ప్రభావాన్ని చూపింది, అయినప్పటికీ ఈ వివరాలు డెలాక్రోయిక్స్ విమర్శకులచే కళకు తగనివిగా ఖండించబడ్డాయి. జాన్ కానిస్టేబుల్ పెయింటింగ్‌లు, రిచర్డ్ పార్క్స్ బోనింగ్టన్ వాటర్ కలర్ స్కెచ్‌లు, కళను వీక్షించడం డెలాక్రోయిక్స్‌ను ఆకాశం, సుదూర ప్రకృతి దృశ్యంలో విస్తృతమైన, స్వేచ్ఛగా పెయింట్ చేయబడిన మార్పులు చేయడానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref&gt;Wellington, pp. xii, 16.&lt;/ref&gt;

[[Image:Eugène Delacroix - La Grèce sur les ruines de Missolonghi (1826).jpg|right|thumb|upright|''గ్రీస్ ఆన్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ మిస్సోలోంఘి'' (1826), మ్యూసీ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్ డి బోర్డియక్స్]]
డెలాక్రోయిక్స్ గ్రీకులకు వారి స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో మద్దతుగా రెండవ పెయింటింగ్‌ను రూపొందించాడు, ఈసారి 1825లో టర్కిష్ దళాలు మిస్సోలోంఘిని స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని సూచించాడు.&lt;ref&gt;Jobert, p. 127.&lt;/ref&gt; అలంకారానికి తగిన నియంత్రిత పాలెట్‌తో, &quot;గ్రీస్ ఎక్స్‌పైరింగ్ ఆన్ ది రూయిన్స్ ఆఫ్ మిస్సోలోంఘి&quot; గ్రీకు దుస్తులలో ఉన్న ఒక స్త్రీ తన రొమ్ము బేర్‌తో, భయంకరమైన దృశ్యం ముందు అభ్యర్థిస్తున్న సంజ్ఞలో చేతులు సగం పైకెత్తి ఉన్నట్లు వివరిస్తుంది: టర్క్‌లకు లొంగిపోవడం కంటే తమను తాము చంపుకోవాలని, తమ నగరాన్ని నాశనం చేయాలని ఎంచుకున్న గ్రీకుల ఆత్మహత్య. కుప్పకూలిన శిధిలాల క్రింద నలిగిపోయిన శరీరం చెయ్యి అడుగున కనిపిస్తుంది. ఈ పెయింటింగ్ మిస్సోలోంఘి ప్రజలకు, నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా స్వేచ్ఛ ఆలోచనకు స్మారక చిహ్నంగా పనిచేస్తుంది. ఈ సంఘటన డెలాక్రోయిక్స్‌కు గ్రీకుల పట్ల ఉన్న సానుభూతి వల్లనే కాకుండా, డెలాక్రోయిక్స్ ఎంతో ఆరాధించిన కవి బైరాన్ అక్కడ మరణించినందున కూడా ఆసక్తి కలిగించింది.&lt;ref name=&quot;Noon58&quot; /&gt;

===రొమాంటిసిజం===
[[File:Ferdinand-Victor-Eugène Delacroix, French - The Death of Sardanapalus - Google Art Project.jpg|thumb|''ది డెత్ ఆఫ్ సర్దానాపాలస్'' (1827), ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]]
[[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 013.jpg|thumb|''ది మర్డర్ ఆఫ్ ది బిషప్ ఆఫ్ లీజ్'', (1829), [[లౌవ్రే మ్యూజియం]]]]
1825లో [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లండ్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు చేసిన పర్యటనలో థామస్ లారెన్స్, రిచర్డ్ పార్క్స్ బోనింగ్టన్ సందర్శనలు ఉన్నాయి. ఇంగ్లీష్ పెయింటింగ్ రంగు, నిర్వహణ అతని ఏకైక పూర్తి-నిడివి పోర్ట్రెయిట్ అయిన సొగసైన 'పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ లూయిస్-అగస్టే ష్విటర్' (1826-30) కి ప్రేరణనిచ్చింది. దాదాపు అదే సమయంలో, డెలాక్రోయిక్స్ అనేక ఇతివృత్తాల రొమాంటిక్ రచనలను సృష్టిస్తున్నాడు, వీటిలో చాలా వరకు ముప్పై సంవత్సరాలకు పైగా అతనికి ఆసక్తిని కలిగించాయి. 1825 నాటికి, అతను షేక్స్‌‌పియర్‌ను వివరిస్తూ లితోగ్రాఫ్‌లను, ఆ తర్వాత వెంటనే గోథే ఫౌస్ట్ నుండి లితోగ్రాఫ్‌లు, పెయింటింగ్‌లను నిర్మిస్తున్నాడు. 'ది కంబాట్ ఆఫ్ ది గియార్ అండ్ హసన్' (1826), 'ఉమెన్ విత్ ప్యారట్' (1827) వంటి పెయింటింగ్‌లు హింస, ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాలను ప్రవేశపెట్టాయి, ఇవి పునరావృతమవుతాయి.&lt;ref&gt;Jobert, p. 98.&lt;/ref&gt;

ఈ వివిధ రొమాంటిక్ తంతువులు 'ది డెత్ ఆఫ్ సర్దానాపాలస్' (1827-28)లో ఒకచోట చేరాయి. అస్సిరియన్ రాజు సర్దానాపాలస్ మరణం గురించిన డెలాక్రోయిక్స్ పెయింటింగ్ రంగులు, అన్యదేశ దుస్తులు, విషాద సంఘటనలతో సజీవంగా ఉద్వేగభరితమైన దృశ్యాన్ని చూపుతుంది. 'డెత్ ఆఫ్ సర్దానాపాలస్' తన సేవకులు, ఉంపుడుగత్తెలు, జంతువులను చంపాలని காவலర్లు తన ఆదేశాలను నిర్వర్తిస్తుండగా ముట్టడికి గురైన రాజు ప్రశాంతంగా చూస్తున్నట్లు వివరిస్తుంది. సాహిత్య మూలం బైరాన్ నాటకం, అయినప్పటికీ నాటకం ఉంపుడుగత్తెల మారణకాండ గురించి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.artble.com/artists/eugene_delacroix/paintings/the_death_of_sardanapalus|title='The Death of Sardanapalus' – Analysis and Critical Reception|publisher=artble.com|access-date=27 May 2017|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228070658/http://www.artble.com/artists/eugene_delacroix/paintings/the_death_of_sardanapalus|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[ఐరోపా]]&lt;nowiki/&gt;లో ఈ కాలంలో రొమాంటిక్ ఇమేజరీలో సర్దానాపాలస్ ప్రశాంతమైన వైఖరి సుపరిచితమైన భంగిమ. ఆ తర్వాత చాలా సంవత్సరాల వరకు మళ్లీ ప్రదర్శించబడని ఈ పెయింటింగ్, మరణం, కామంతో కూడిన భయంకరమైన ఫాంటసీగా కొంతమంది విమర్శకులచే పరిగణించబడింది. మెడ కోయబడబోతున్న నగ్న మహిళ పోరాటం ముఖ్యంగా దిగ్భ్రాంతిని కలిగిస్తుంది, గరిష్ట ప్రభావం కోసం ముందు భాగంలో ప్రముఖంగా ఉంచబడిన దృశ్యం. ఏది ఏమైనప్పటికీ, కూర్పు ఇంద్రియ సౌందర్యం, అన్యదేశ రంగులు చిత్రాన్ని ఒకే సమయంలో ఆహ్లాదకరంగా, దిగ్భ్రాంతికరంగా కనిపించేలా చేస్తాయి.

'ది మర్డర్ ఆఫ్ ది బిషప్ ఆఫ్ లీజ్' (1829) లో రొమాంటిక్ ఆసక్తుల వివిధ రకాలు మళ్లీ సంశ్లేషణ చేయబడ్డాయి. ఇది సాహిత్య మూలం నుండి కూడా తీసుకోబడింది, ఈసారి స్కాట్, మధ్యయుగాల నాటి దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది, అది అతని బంధించిన విలియం డి లా మార్క్ స్పాన్సర్ చేసిన ఉత్సవం మధ్య లీజ్ బిషప్ లూయిస్ డి బోర్బన్ హత్య. డెలాక్రోయిక్స్ రౌయెన్, వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ హాల్‌లోని పలైస్ డి జస్టిస్ స్కెచ్‌ల ఆధారంగా రూపొందించబడిన అపారమైన వాల్టెడ్ ఇంటీరియర్‌లో అమర్చబడి, డ్రామా చియారోస్కురోలో ఆడుతుంది, అద్భుతంగా వెలిగించిన టేబుల్‌క్లాత్ చుట్టూ నిర్వహించబడింది. 1855లో, ఒక విమర్శకుడు పెయింటింగ్ శక్తివంతమైన నిర్వహణను &quot;పెయింటింగ్ కంటే తక్కువ పూర్తయింది, స్కెచ్ కంటే ఎక్కువ పూర్తయింది, 'ది మర్డర్ ఆఫ్ ది బిషప్ ఆఫ్ లీజ్' ఒక బ్రష్ స్ట్రోక్ ప్రతిదీ నాశనం చేసే అత్యున్నత క్షణంలో చిత్రకారుడిచే వదిలివేయబడింది&quot; అని వర్ణించాడు.&lt;ref&gt;Jobert, pp. 116–18.&lt;/ref&gt;

==='లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్'===
[[Image:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|''లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్'' (1830), [[లౌవ్రే మ్యూజియం|లౌవ్రే]], పారిస్]]
డెలాక్రోయిక్స్ అత్యంత ప్రభావవంతమైన పని 1830లో 'లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్' పెయింటింగ్‌తో వచ్చింది, ఇది సబ్జెక్ట్, టెక్నిక్ ఎంపిక కోసం రొమాంటిక్ విధానం, నియోక్లాసికల్ స్టైల్ మధ్య వ్యత్యాసాలను హైలైట్ చేస్తుంది. 'ది రాఫ్ట్ ఆఫ్ ది మెడుసా' ఉదహరించినట్లుగా, గెరికాట్ రొమాంటిసిజం నుండి కూడా ఇది భిన్నంగా ఉంటుంది.

&lt;blockquote&gt;డెలాక్రోయిక్స్ తన కూర్పును మొత్తంగా మరింత స్పష్టంగా భావించాడు, తన బొమ్మలు, గుంపులను రకాలుగా భావించాడు. అతని అత్యుత్తమ ప్లాస్టిక్ ఆవిష్కరణలలో ఒకటైన రిపబ్లికన్ లిబర్టీ సింబాలిక్ ఫిగర్ ద్వారా వారిపై ఆధిపత్యం చెలాయించాడు...&lt;ref name=&quot;wellington_xv&quot;&gt;Wellington, p. xv.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

బహుశా డెలాక్రోయిక్స్ బాగా తెలిసిన పెయింటింగ్, 'లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్' అనేది ఆయుధాలు చేపట్టి, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వాన్ని సూచించే త్రివర్ణ పతాకం క్రింద ముందుకు సాగుతున్న పారిసియన్ల మరపురాని చిత్రం. స్వేచ్ఛా స్ఫూర్తి ఈ రొమాంటిక్ ఇమేజ్‌ని ఆవాహన చేయడానికి డెలాక్రోయిక్స్ సమకాలీన సంఘటనల నుండి ప్రేరణ పొందినప్పటికీ, అతను ప్రజల సంకల్పాన్ని, స్వభావాన్ని తెలియజేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది,&lt;ref name=&quot;wellington_xv&quot; /&gt; వాస్తవ సంఘటనను మహిమపరచడం కంటే. చార్లెస్ X కి వ్యతిరేకంగా జరిగిన 1830 విప్లవం వేరొక రాజు లూయిస్ ఫిలిప్ I ని అధికారంలోకి తీసుకురావడం తప్ప పెద్దగా ఏమీ చేయలేదు. ముందు భాగంలో చనిపోయిన యోధులు సింబాలిక్ స్త్రీ బొమ్మకు పదునైన కౌంటర్ పాయింట్‌ను అందిస్తారు, ఆమె పొగ నేపథ్యానికి వ్యతిరేకంగా విజయవంతంగా ప్రకాశిస్తుంది.&lt;ref&gt;Allard, Sébastien, Côme Fabre, Dominique de Font-Réaulx, Michèle Hannoosh, Mehdi Korchane, and Asher Ethan Miller (2018). ''Delacroix''. New York, NY: Metropolitan Museum of Art. pp. 74–76. {{ISBN|1588396517}}.&lt;/ref&gt;

ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం పెయింటింగ్‌ను కొనుగోలు చేసినప్పటికీ, 1832 నాటికి అధికారులు స్వేచ్ఛను కీర్తించడం చాలా రెచ్చగొట్టేదిగా భావించి దానిని ప్రజల వీక్షణ నుండి తొలగించారు.&lt;ref&gt;Allard, Sébastien, Côme Fabre, Dominique de Font-Réaulx, Michèle Hannoosh, Mehdi Korchane, and Asher Ethan Miller (2018). ''Delacroix''. New York, NY: Metropolitan Museum of Art. p. 76. {{ISBN|1588396517}}.&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ, కుడ్యచిత్రాలు, సీలింగ్ పెయింటింగ్‌ల కోసం డెలాక్రోయిక్స్ ఇప్పటికీ అనేక ప్రభుత్వ కమీషన్‌లను అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;Allard, Sébastien, Côme Fabre, Dominique de Font-Réaulx, Michèle Hannoosh, Mehdi Korchane, and Asher Ethan Miller (2018). ''Delacroix''. New York, NY: Metropolitan Museum of Art. p. 103. {{ISBN|1588396517}}.&lt;/ref&gt;

కింగ్ లూయిస్ ఫిలిప్ పాలన ముగింపును చూసిన 1848 [[విప్లవం]] తరువాత, కొత్తగా ఎన్నికైన అధ్యక్షుడు లూయిస్ నెపోలియన్ (నెపోలియన్ III) చేత 'లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్' చివరకు ప్రదర్శనలో ఉంచబడింది. ఇది [[పారిస్|పారిస్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని లౌవ్రే [[మ్యూజియం]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రదర్శించబడుతుంది; డిసెంబర్ 2012 నుండి 2014 వరకు ఇది లెన్స్, పాస్-డి-కలైస్‌లోని లౌవ్రే-లెన్స్‌లో ప్రదర్శనలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;USAToday Online, December 23, 2012&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.usatoday.com/story/dispatches/2012/12/23/new-louvre-museum/1787239/ | title=''Louvre museum gets a sister'' | publisher=USAToday | access-date=23 December 2012 | date=23 December 2012 | archive-date=24 December 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121224093922/http://www.usatoday.com/story/dispatches/2012/12/23/new-louvre-museum/1787239/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

కుడివైపున పిస్టల్‌‌ను పైకి పట్టుకున్న బాలుడు కొన్నిసార్లు విక్టర్ హ్యూగో 1862 నవల లెస్ మిజరబుల్స్‌లోని గావ్రోచే పాత్రకు ప్రేరణగా పరిగణించబడతాడు.&lt;ref&gt;Néret, Gilles ''[https://books.google.com/books?id=510NakxgJ5EC&amp;pg=PA26 Delacroix]'', p. 26. Taschen, 2000. {{ISBN|3822859885}}. Retrieved 27 May 2017.&lt;/ref&gt;

===మతపరమైన పనులు===

[[File:Eugène Delacroix - Christ on the Sea of Galilee - Google Art Project (27796212).jpg|thumbnail|గలిలీ సముద్రంపై క్రీస్తు, 1854 ]]

డెలాక్రోయిక్స్ తన జీవితకాలంలో వందలాది మతపరమైన చిత్రాలను చిత్రించాడు, క్రైస్తవ మతంపై తీవ్ర ఆసక్తిని కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=8 June 2009 |title=The Unknown Delacroix: The religious imagination of a Romantic painter |url=https://www.americamagazine.org/issue/700/art/unknown-delacroix |access-date=13 February 2024 |website=America Magazine |language=en |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213195206/https://www.americamagazine.org/issue/700/art/unknown-delacroix |url-status=live }}&lt;/ref&gt; పారిస్‌లోని సెయింట్-సుల్పైస్ సెయింట్స్-ఏంజెస్ ప్రార్థనా మందిరం కోసం అతను మతపరమైన పెయింటింగ్‌ల కోసం అనేక కమీషన్‌లను కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Delacroix's Works in Paris – Musée Delacroix |url=https://www.musee-delacroix.fr/en/museum-studio/eugene-delacroix-37/delacroix-in-paris-178/delacroix-s-works-in-paris |access-date=13 February 2024 |website=www.musee-delacroix.fr |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213195208/https://www.musee-delacroix.fr/en/museum-studio/eugene-delacroix-37/delacroix-in-paris-178/delacroix-s-works-in-paris |url-status=live }}&lt;/ref&gt; కమిషన్ అవసరాలను బట్టి అతని మతపరమైన పెయింటింగ్‌లు, శైలి తీవ్రంగా మారుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Allard |first1=Sébastien |url=https://books.google.com/books?id=NHlqDwAAQBAJ&amp;q=religion |title=Delacroix |last2=Fabre |first2=Côme |last3=Font-Réaulx |first3=Dominique de |last4=Hannoosh |first4=Michèle |last5=Korchane |first5=Mehdi |last6=Miller |first6=Asher |year=2018 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-651-8 |page=121 |language=en}}&lt;/ref&gt;

గలిలీ సముద్రంపై క్రీస్తు వంటి అతని మతపరమైన రచనలు బహుళ పెయింట్ వెర్షన్‌లను కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eugène Delacroix {{!}} Christ Asleep during the Tempest |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/436176 |access-date=13 February 2024 |website=The Metropolitan Museum of Art |language=en |archive-date=4 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104133239/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/436176 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; క్రీస్తు మరణం తర్వాత విలపిస్తున్న కన్య మేరీ పెయింటింగ్ అయిన డెలాక్రోయిక్స్ 'పియెటా' చివరకు విన్సెంట్ వాన్ గోగ్ చేత పునర్నిర్మించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pietà (after Delacroix) Vincent van Gogh, 1889 |url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0168V1962 |access-date=13 February 2024 |website=Van Gogh Museum |language=en |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213200710/https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0168V1962 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

డెలాక్రోయిక్స్ తన పెయింటింగ్స్ ద్వారా మతాన్ని ప్రతిబింబించాడు, అతని మతపరమైన రచనలు తరచుగా బైబిల్ గ్రంథాలకు సూక్ష్మ వివరాలను చూపుతాయి.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bland |first=Cynthia |date=2022 |title=Inspiration, innovation, and emotion: The early religious paintings of Eugène Delacroix |url=https://www.proquest.com/openview/066fbff30a37c2e2d7a0757eb3578050/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=18750&amp;diss=y |journal=The University of Iowa |page=2 |id={{ProQuest|302145698}} |archive-date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213195206/https://www.proquest.com/openview/066fbff30a37c2e2d7a0757eb3578050/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=18750&amp;diss=y |url-status=live }}&lt;/ref&gt; అవిశ్వాసి లేదా అజ్ఞేయవాదిగా పరిగణించబడినప్పటికీ, అతని పత్రిక, పెయింటింగ్స్ అతని కళ ద్వారా ఆధ్యాత్మికతకు నిష్కాపట్యతను, గ్రహణశీలతను వెల్లడిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Soul of Eugene Delacroix |url=https://fslt.ent.sirsi.net/client/en_US/statelibrary/search/detailnonmodal/eds:$002f$002f907684791$002f0$002fedsgac$007c$007cedsgac.A53412883/ada/de625a1e-b45f-48f0-b4b3-e6ad7787e3bc.TRnkVot1r6iHeKylApjroA$003d$003d?qu=delacroix+religion&amp;if=el%09edsSelectFacet%09FT&amp;if=ee%09edsExpanderFacet%09relatedsubjects&amp;d=eds://907684791/0/edsgac%7C%7Cedsgac.A53412883~907684791~5&amp;h=8 |access-date=13 February 2024 |website=fslt.ent.sirsi.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ఉత్తర ఆఫ్రికాకు ప్రయాణం==
[[File:Eugène Delacroix - The Fanatics of Tangier - WGA06195.jpg|thumb|''కన్వల్షనిస్ట్స్ ఆఫ్ టాంజియర్స్'' (1838), మిన్నియాపాలిస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్.]]
ఫ్రెంచ్ వారు అల్జీరియాను జయించిన కొద్దికాలానికే మొరాకోకు దౌత్యపరమైన మిషన్‌లో భాగంగా డెలాక్రోయిక్స్ దౌత్యవేత్త చార్లెస్-ఎడ్గార్ డి మోర్నేతో కలిసి స్పెయిన్, ఉత్తర ఆఫ్రికాలకు ప్రయాణించాడు. అతను ప్రధానంగా కళను అధ్యయనం చేయడానికి వెళ్ళలేదు, మరింత &quot;ఆదిమ&quot; సంస్కృతిని చూస్తామనే ఆశతో పారిస్ నాగరికత నుండి తప్పించుకోవడానికి వెళ్ళాడు.&lt;ref name=&quot;wellington_xv&quot; /&gt; అతను చివరకు ఉత్తర ఆఫ్రికా ప్రజల జీవితం ఆధారంగా 100 కి పైగా పెయింటింగ్‌లు, స్కెచ్‌లను రూపొందించాడు, ఓరియంటలిజం పట్ల ఆసక్తికి కొత్త, వ్యక్తిగత అధ్యాయాన్ని జోడించాడు.&lt;ref&gt;Jobert, p. 140.&lt;/ref&gt;

డెలాక్రోయిక్స్ అక్కడి ప్రజలు, వారి దుస్తులతో మంత్రముగ్ధుడయ్యాడు. ఆ పర్యటన అతని భవిష్యత్ పెయింటింగ్స్ చాలా విషయాలను తెలియజేస్తుంది. ఉత్తర ఆఫ్రికన్లు వారి వేషధారణలో, వారి వైఖరులలో క్లాసికల్ రోమ్, గ్రీస్ ప్రజలకు దృశ్యమాన సమానమైన వాటిని అందించారని అతను నమ్మాడు:

&lt;blockquote&gt;తమను తాము తెల్లటి దుప్పట్లో కప్పుకుని కేటో లేదా బ్రూటస్ లాగా కనిపించే అరబ్బులలో గ్రీకులు, రోమన్లు ఇక్కడ నా గుమ్మం వద్ద ఉన్నారు...&lt;ref name=&quot;wellington_xv&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;
[[Image:Eugene delacroix.jpg|thumb|upright|స్వీయ-చిత్రం, 1837. &quot;యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్ స్కెప్టిసిజం, మర్యాద, డాండీయిజం, సంకల్ప శక్తి, తెలివితేటలు, నిరంకుశత్వం, చివరకు మేధావితో పాటు ఎల్లప్పుడూ ఉండే ఒక రకమైన ప్రత్యేక మంచితనం, సున్నితత్వం అరుదైన మిశ్రమం.&quot;&lt;ref&gt;Baudelaire, quoted in Jobert, p. 27.&lt;/ref&gt;]]

'ఉమెన్ ఆఫ్ అల్జీర్స్ ఇన్ దేర్ అపార్ట్‌మెంట్' (1834) పెయింటింగ్‌‌లో వలె డెలాక్రోయిక్స్ అల్జీర్స్‌లో కొంతమంది మహిళలను రహస్యంగా స్కెచ్ చేయగలిగాడు. అయితే సాధారణంగా మహిళలు కవర్ చేయబడాలని ముస్లిం నిబంధనల కారణంగా అతని కోసం ఫోజులివ్వడానికి ముస్లిం మహిళలను కనుగొనడంలో అతను ఇబ్బంది పడ్డాడు. తక్కువ సమస్యాత్మకమైనది ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని యూదు మహిళల పెయింటింగ్, 'జ్యూవిష్ వెడ్డింగ్ ఇన్ మొరాకో' (1839) కి సంబంధించిన అంశాలు.

టాంజియర్‌లో ఉన్నప్పుడు, డెలాక్రోయిక్స్ ప్రజలు, నగరం గురించి అనేక స్కెచ్‌లను గీశాడు, ఆ విషయాలకు అతను తన జీవితాంతం వరకు తిరిగి వస్తాడు.&lt;ref&gt;Wellington, p. xvi.&lt;/ref&gt; రొమాంటిక్ అభిరుచికి ప్రతిరూపమైన జంతువులు, 'అరబ్ హార్సెస్ ఫైటింగ్ ఇన్ ఎ స్టేబుల్' (1860), 'ది లయన్ హంట్' (1856, 1861 మధ్యకాలంలో చిత్రించబడిన అనేక సంస్కరణలు), 'అరబ్ శాడ్లింగ్ హిజ్ హార్స్' (1855) వంటి పెయింటింగ్స్‌లో చేర్చబడ్డాయి.

==సంగీత స్ఫూర్తి==
[[File:Lille PdBA delacroix medee.JPG|right|thumb|''మెడియా అబౌట్ టు కిల్ హర్ చిల్డ్రన్'', 1838]]
[[File:Delacroix barque of dante 1822 louvre 189cmx246cm 950px.jpg|thumb|right|''ది బార్క్ ఆఫ్ డాంటే'' (1822), [[లౌవ్రే మ్యూజియం|లౌవ్రే]]]]

డెలాక్రోయిక్స్ తన కెరీర్‌లో విలియం షేక్స్‌పియర్, లార్డ్ బైరాన్ సాహిత్య రచనలు, [[మైఖేలాంజెలో]] కళాత్మకత వంటి అనేక వనరుల నుండి ప్రేరణ పొందాడు. అయితే, తన జీవితాంతం అతను సంగీతం పట్ల నిరంతర అవసరాన్ని భావించాడు. 1855లో అతను &quot;సంగీతం వల్ల కలిగే భావోద్వేగంతో దేనినీ పోల్చలేము, ఇది అసమానమైన భావాలను వ్యక్తపరుస్తుంది&quot; అని చెప్పాడు. సెయింట్-సుల్పైస్‌లో పనిచేస్తున్నప్పుడు, సంగీతం తనను ఒక విధమైన &quot;ఔన్నత్యం&quot; స్థితిలో ఉంచిందని, అది తన చిత్రలేఖనానికి స్ఫూర్తినిస్తుందని కూడా అతను చెప్పాడు. తరచుగా సంగీతం నుండే, చోపిన్ అత్యంత విషాదకరమైన రెండిషన్లు లేదా బీథోవెన్ &quot;పాస్టోరల్&quot; వర్క్స్ అయినా, డెలాక్రోయిక్స్ అత్యంత భావోద్వేగాన్ని, స్ఫూర్తిని పొందగలిగాడు. తన జీవితంలో ఒకానొక సమయంలో, డెలాక్రోయిక్స్ స్వరకర్త చోపిన్‌తో స్నేహం చేశాడు, అతని పోర్ట్రెయిట్‌లను గీశాడు. తన జర్నల్‌లో డెలాక్రోయిక్స్ అతనిని తరచుగా ప్రశంసించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jean-Aubry |first=G. |date=1920 |title=A Music-Lover of the Past: Eugène Delacroix |jstor=737975 |journal=The Musical Quarterly |volume=6 |issue=4 |pages=478–99 |doi=10.1093/mq/vi.4.478}}&lt;/ref&gt;

==కుడ్యచిత్రాలు, మలి జీవితం==
1838లో డెలాక్రోయిక్స్ 'మెడియా అబౌట్ టు కిల్ హర్ చిల్డ్రన్' ను ప్రదర్శించాడు, ఇది సెలూన్‌లో సంచలనం సృష్టించింది. గ్రీకు పురాణాల నుండి ఒక దృశ్యం గురించి అతని మొదటి భారీ-స్థాయి చికిత్స, జాసన్ చేత ఆమెను విడిచిపెట్టినందుకు ప్రతీకారంగా వారిని చంపడానికి కత్తి గీసి, తన పిల్లలను పట్టుకున్న మెడియాను ఈ పెయింటింగ్ వర్ణిస్తుంది. మూడు నగ్న బొమ్మలు ఒక యానిమేటెడ్ పిరమిడ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి, మెడియా దాచిన గ్రోట్టోలోకి చొచ్చుకుపోయే ర్యాకింగ్ లైట్‌లో స్నానం చేస్తాయి. ఈ పెయింటింగ్‌ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం త్వరగా కొనుగోలు చేసినప్పటికీ, డెలాక్రోయిక్స్ దానిని లిల్లే మ్యూసీ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్‌కి పంపినప్పుడు నిరాశకు గురయ్యాడు. అతను దానిని లక్సెంబర్గ్‌లో వేలాడదీయాలని ఉద్దేశించాడు, అక్కడ అది 'ది బార్క్ ఆఫ్ డాంటే', 'సీన్స్ ఫ్రమ్ ది మసాకర్స్ ఆఫ్ చియోస్' తో చేరి ఉండేది.&lt;ref&gt;Jobert, pp. 245–46.&lt;/ref&gt;

1833 నుండి డెలాక్రోయిక్స్ పారిస్‌లోని ప్రభుత్వ భవనాలను అలంకరించడానికి అనేక కమీషన్‌లను అందుకున్నాడు. ఆ సంవత్సరంలో అతను ఛాంబ్రే డెస్ డెప్యూటీస్, పలైస్ బోర్బన్‌‌లోని సెలూన్ డు రోయ్ కోసం పనిని ప్రారంభించాడు, అది 1837 వరకు పూర్తి కాలేదు. మహిళా కళాకారిణి మేరీ-ఎలిసబెత్ బ్లావోట్-బౌలాంజర్‌తో జీవితకాల స్నేహాన్ని ప్రారంభించాడు. తదుపరి పదేళ్లపాటు అతను పలైస్ బోర్బన్‌లోని లైబ్రరీలో, పలైస్ డు లక్సెంబర్గ్‌లోని లైబ్రరీలో పెయింట్ చేశాడు. 1843లో అతను సెయింట్ డెనిస్ డు సెయింట్ సాక్రెమెంట్ చర్చిని పెద్ద 'పియెటా' తో అలంకరించాడు. 1848 నుండి 1850 వరకు అతను లౌవ్రే గాలెరీ డి అపోలాన్‌లో సీలింగ్‌ను పెయింట్ చేశాడు. 1857 నుండి 1861 వరకు అతను పారిస్‌లోని సెయింట్-సుల్పైస్ చర్చిలోని చాపెల్లె డెస్ ఏంజెస్ కోసం కుడ్యచిత్రాలపై పనిచేశాడు. వాటిలో &quot;జాకబ్ రెజ్లింగ్ విత్ ది ఏంజిల్&quot;, &quot;సెయింట్ మైఖేల్ స్లేయింగ్ ది డ్రాగన్&quot;, &quot;ది ఎక్స్‌పల్షన్ ఆఫ్ హెలియోడోరస్ ఫ్రమ్ ది టెంపుల్&quot; ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Spector|first1=Jack J.|title=The Murals of Eugène Delacroix at Saint-Sulpice|date=1985|publisher=Pennsylvania State University Press}}&lt;/ref&gt; అతను మెచ్చుకున్న పాలో వెరోనీస్, టిన్టోరెట్టో, రూబెన్స్ వంటి మాస్టర్స్ చేసినట్లే ఈ కమీషన్లు నిర్మాణ నేపధ్యంలో పెద్ద ఎత్తున కంపోజ్ చేయడానికి అతనికి అవకాశాన్ని అందించాయి.

ఈ పని శ్రమతో కూడుకున్నది, ఈ సంవత్సరాల్లో అతను పెళుసుగా మారుతున్న ఆరోగ్యంతో బాధపడ్డాడు. పారిస్‌లోని తన ఇంటితో పాటు, 1844 నుండి అతను చాంప్రోసేలోని ఒక చిన్న కుటీరంలో కూడా నివసించాడు, అక్కడ అతను గ్రామీణ ప్రాంతంలో విశ్రాంతి పొందాడు. 1834 నుండి అతని మరణం వరకు, అతను తన ఇంటిపనిమనిషి జీన్-మేరీ లే గిల్లౌచే విశ్వాసంతో సంరక్షించబడ్డాడు. ఆమె అతని గోప్యతను ఉత్సాహంగా కాపాడింది. ఆమె భక్తి అతని జీవితాన్ని, అతని తరువాతి సంవత్సరాల్లో పని చేయడం కొనసాగించే అతని సామర్థ్యాన్ని పొడిగించింది.&lt;ref&gt;Wellington, pp. xxvii–xxviii.&lt;/ref&gt;

1862లో డెలాక్రోయిక్స్ సొసైటీ నేషనల్ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్ ఏర్పాటులో పాల్గొన్నాడు. అతని స్నేహితుడు, రచయిత థియోఫైల్ గౌటియర్ అధ్యక్షుడయ్యాడు, చిత్రకారుడు ఐమే మిల్లెట్ డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌గా పనిచేశాడు. డెలాక్రోయిక్స్‌తో పాటు, కమిటీలో క్యారియర్-బెల్లూస్, పువిస్ డి చవాన్నెస్ చిత్రకారులు ఉన్నారు. ప్రదర్శనకారులలో లియోన్ బొనాట్, జీన్-బాప్టిస్ట్ కార్పాక్స్, చార్లెస్-ఫ్రాంకోయిస్ డాబిగ్నీ, గుస్తావ్ డోరే, ఎడ్వర్డ్ మానెట్ ఉన్నారు. 1863లో అతని మరణం తర్వాత, సమాజం డెలాక్రోయిక్స్ చేత 248 పెయింటింగ్‌లు, లితోగ్రాఫ్‌ల పునరాలోచన ప్రదర్శనను నిర్వహించింది, ఎటువంటి ప్రదర్శనలను మౌంట్ చేయడాన్ని నిలిపివేసింది.

1862–63 శీతాకాలం డెలాక్రోయిక్స్‌కు చాలా కఠినంగా గడిచింది; అతను తీవ్రమైన గొంతు ఇన్ఫెక్షన్‌తో బాధపడ్డాడు, అది సీజన్‌లో మరింత తీవ్రమైంది. చాంప్రోసే పర్యటనలో, అతను రైలులో స్నేహితుడిని కలిశాడు, వారి సంభాషణ తర్వాత అలసిపోయాడు. జూన్ 1న తన వైద్యుడిని కలవడానికి పారిస్ తిరిగి వచ్చాడు. రెండు వారాల తర్వాత, జూన్ 16న అతను మెరుగ్గా ఉన్నాడు, తన పల్లెటూరి ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. అయితే జూలై 15 నాటికి, అతను మళ్లీ తన వైద్యుడిని చూసేంత అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు, అతను అతని కోసం ఇంకేమీ చేయలేనని చెప్పాడు. అప్పటికి పండ్లు మాత్రమే అతను తినగలిగే ఆహారం. డెలాక్రోయిక్స్ తన పరిస్థితి తీవ్రతను గుర్తించాడు, తన స్నేహితులందరికీ బహుమతిని విడిచిపెట్టి తన వీలునామాను రాశాడు. తన విశ్వసనీయ గృహిణి జెన్నీ లే గిల్లౌ కోసం, తన స్టూడియోలోని ప్రతిదీ విక్రయించమని ఆదేశిస్తూ, ఆమె జీవించడానికి సరిపోయే డబ్బును విడిచిపెట్టాడు. అతను తన లక్షణాల ప్రాతినిధ్యాన్ని నిషేధించే నిబంధనను కూడా చేర్చాడు, &quot;డెత్-మాస్క్ ద్వారా గానీ, డ్రాయింగ్ ద్వారా గానీ, ఫోటోగ్రఫీ ద్వారా గానీ. నేను దానిని స్పష్టంగా నిషేధిస్తున్నాను.&quot;&lt;ref name=&quot;Deslandres&quot;&gt;{{cite book |last=Deslandres |first=Yvonne |author-link=Yvonne Deslandres |translator-last=Griffin |translator-first=Jonathan |year=1963 |title=Delacroix: A Pictorial Biography |url=https://archive.org/details/delacroixpictori00desl |url-access=registration |location=New York |publisher=Viking Press |page=[https://archive.org/details/delacroixpictori00desl/page/126 126] |oclc=518099 |quote=He passed anxiously through the winter of 1862–63: the bad season was always dangerous to his vulnerable throat. On 26 May he met a friend in the train to Champrosay, and the conversation exhausted him ... On 1 June he decided to return to Paris to see his doctor ... On 16 June, as he seemed to be better, he went back to the country ... On 15 July he was at the end of his strength: he was brought back to Paris ... and was fed on fruit, the only food he could take. His doctors could do nothing ... Aware of his condition, he dictated his will ... forgetting none of his friends, he left to each of them something to remember him by, to Jenny enough to live on, and ordered all the contents of his studio to be sold. He also inserted a clause forbidding any representation of his features 'whether by a death-mask or by drawing or by photograph. I forbid it, expressly.'}}&lt;/ref&gt; ఆగష్టు 13న, డెలాక్రోయిక్స్ మరణించాడు, జెన్నీ అతని పక్కన ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.musee-delacroix.fr/en/museum-studio/eugene-delacroix-37/biography-140/biography-p.126 |title=Biography |publisher=Musée National Eugène Delacroix |language=en |access-date=24 April 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; అతనిని పారిస్‌లోని పెరే లాచైస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేశారు.

అతని గ్రామీణ ఇల్లు 11, రూ అల్ఫోన్స్ డౌడెట్, డ్రావెయిల్‌లో ఉంది.

==వారసత్వం==
[[Image:Delacroix monument Jardin du Luxembourg.jpg|thumb|upright|జార్డిన్ డు లక్సెంబర్గ్‌లో డెలాక్రోయిక్స్ స్మారక చిహ్నం]]
[[Image:Perelachaise-Delacroix-p1000397.jpg|thumb|పెరే లాచైస్ స్మశానవాటికలో డెలాక్రోయిక్స్ సమాధి]]

1864లో అతని పని విక్రయంలో, 853 పెయింటింగ్‌లు, 1525 పాస్టెల్స్, వాటర్ కలర్స్, 6629 డ్రాయింగ్‌లు, 109 లితోగ్రాఫ్‌లు, 60కి పైగా స్కెచ్ పుస్తకాలతో సహా 9140 పనులు డెలాక్రోయిక్స్‌కు ఆపాదించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;Wellington, p. xxviii.&lt;/ref&gt; నిర్మాణాత్మక ప్రయోజనాల కోసం చేసినా లేదా సహజమైన కదలికను సంగ్రహించడానికి చేసినా, డ్రాయింగ్‌ల సంఖ్య, నాణ్యత అతని వివరణను నొక్కిచెప్పాయి, &quot;రంగు నన్ను ఎప్పుడూ ఆక్రమిస్తుంది, కానీ డ్రాయింగ్ నన్ను ముందుగానే ఆక్రమిస్తుంది.&quot;
డెలాక్రోయిక్స్ అనేక చక్కటి స్వీయ-చిత్రాలను, స్వచ్ఛమైన ఆనందం కోసం చేసినట్లుగా కనిపించే అనేక చిరస్మరణీయ చిత్రాలను రూపొందించాడు, వాటిలో తోటి కళాకారుడు బారన్ ష్విటర్ చిత్రం, వయోలినిస్ట్ నికోలో పగనిని ప్రేరేపిత చిన్న నూనె చిత్రం, అతని స్నేహితులు స్వరకర్త ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్, రచయిత జార్జ్ సాండ్ డబుల్ పోర్ట్రెయిట్ ఉన్నాయి. అతని మరణం తరువాత ఆ పెయింటింగ్ కత్తిరించబడింది, కానీ వ్యక్తిగత చిత్రాలు మనుగడలో ఉన్నాయి.

సందర్భోచితంగా డెలాక్రోయిక్స్ స్వచ్ఛమైన ప్రకృతి దృశ్యాలు ('ది సీ ఎట్ డైప్పే', 1852), స్టిల్ లైఫ్స్ ('స్టిల్ లైఫ్ విత్ లోబ్‌స్టర్స్', 1826-27) వేసాడు. ఇవి రెండూ అతని ఫిగర్-ఆధారిత పనుల వర్చువోసో అమలును కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;Jobert, p. 99.&lt;/ref&gt; అతను కళ, సమకాలీన జీవితంపై తన ఆలోచనలకు అనర్గళంగా వ్యక్తీకరించిన తన 'జర్నల్' కి కూడా ప్రసిద్ది చెందాడు.&lt;ref&gt;Eugène Delacroix, ''Journal'', nouvelle édition intégrale établie par Michèle Hannoosh, 2 vols., Paris, José Corti, 2009. {{ISBN|978-2714309990}}.&lt;/ref&gt;

ఇంప్రెషనిస్ట్‌ల తరం డెలాక్రోయిక్స్ పని ద్వారా ప్రేరణ పొందింది. రెనోయిర్, మానెట్ అతని చిత్రాల కాపీలను తయారు చేశారు. డెగాస్ తన ప్రైవేట్ సేకరణ కోసం బారన్ ష్విటర్ చిత్రాన్ని కొనుగోలు చేశాడు. సెయింట్-సుల్పైస్ చర్చి వద్ద అతని పెయింటింగ్ &quot;అతని కాలపు అత్యుత్తమ కుడ్యచిత్రం&quot; గా పిలువబడింది.&lt;ref&gt;Wellington, p. xxiii.&lt;/ref&gt;

సమకాలీన చైనీస్ కళాకారుడు యు మింజున్ డెలాక్రోయిక్స్ పెయింటింగ్ 'మసాకర్ ఆఫ్ చియోస్' గురించి తన స్వంత వివరణను సృష్టించాడు, అది అదే పేరును కలిగి ఉంది. యు మింజున్ పెయింటింగ్ 2007లో సోత్‌బైస్‌లో దాదాపు $4.1 మిలియన్లకు విక్రయించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://shanghaiist.com/2007/10/15/new_record_sale.php|title=New record sale of a Chinese contemporary painting: US$5.9 million|work=Shanghaiist|date=15 October 2007|access-date=2 July 2013|archive-date=10 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210044623/http://shanghaiist.com/2007/10/15/new_record_sale.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

అతని పెన్సిల్ డ్రాయింగ్ 'మూర్షిష్ కన్వర్సేషన్ ఆన్ ఎ టెర్రేస్' మ్యూనిచ్ ఆర్ట్ హోర్డ్‌లో భాగంగా కనుగొనబడింది.&lt;ref name=spiegel&gt;{{cite news|url=http://www.spiegel.de/fotostrecke/photo-gallery-munich-nazi-art-stash-revealed-fotostrecke-103675-7.html |title=Photo Gallery: Munich Nazi Art Stash Revealed |date=17 November 2013|work=Spiegel|access-date=17 November 2013}}&lt;/ref&gt;

==ఎంచుకున్న రచనలు==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;190px&quot;&gt;
File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 024.jpg|''మాడెమోయిసెల్ రోజ్'', 1817–1824, లౌవ్రే
File:Jeune Orpheline au cimetière - Eugène Delacroix - Muse du Louvre Peintures RF 1652 - photo 2.jpg|''అనాథ బాలిక స్మశానవాటికలో'', 1823, లౌవ్రే
File:Eugène Delacroix - A Mortally Wounded Brigand Quenches his Thirst - WGA06165.jpg|''ప్రాణాపాయ స్థితిలో గాయపడిన దొంగ తన దాహాన్ని తీర్చుకోవడం'', 1825
File:Delacroix Louis dOrleans devoilant une maitresse.jpg|''లూయిస్ ఆఫ్ ఓర్లియన్స్ అన్‌వీలింగ్ హిజ్ మిస్ట్రెస్'', {{Circa|1825–26}}, థైస్సెన్-బోర్నెమిస్జా కలెక్షన్
File:Delacroix, Eugène Ferdinand Victor - Woman with a Parrot - 1827.jpg|''ఉమెన్ విత్ ఏ ప్యారట్'', 1827, మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ ఆఫ్ లియోన్
File:Eugène Delacroix - Still-Life with Lobster - WGA6170.jpg|''స్టిల్ లైఫ్ విత్ లోబ్‌స్టర్స్'', 1827, లౌవ్రే
File:Delacroix, La Femme aux bas blancs.jpg|''ఉమెన్ విత్ వైట్ సాక్స్'', 1825–1830, లౌవ్రే
File:Battle poitiers.jpg|''ది బ్యాటిల్ ఆఫ్ పాయిటియర్స్'', 1830, లౌవ్రే
File:Young tiger playing with its mother.jpg|''యంగ్ టైగర్ ప్లేయింగ్ విత్ ఇట్స్ మదర్'', 1830, లౌవ్రే
File:Femmes d'Alger dans leur appartement, Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures INV 3824.jpg|''ది ఉమెన్ ఆఫ్ అల్జీర్స్'', 1834, లౌవ్రే
File:Eugène Delacroix - Les Natchez, 1835 (Metropolitan Museum of Art).jpg|''ది నాట్చెజ్'', 1835, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్
File:Portrait Leon Riesener.jpg|''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ లియోన్ రైసెనర్'', 1835, లౌవ్రే
File:Eugène Delacroix - Frédéric Chopin - WGA06194.jpg|''ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్'', 1838, లౌవ్రే
File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 041.jpg|''జార్జ్ సాండ్'', 1838, ఓర్డ్రప్‌గార్డ్-మ్యూజియం
File:Eugène Delacroix - The Death of Ophelia - WGA6197.jpg|''ది డెత్ ఆఫ్ ఒఫెలియా'', 1838, న్యూ పినాకోథెక్
File:Cleopatra and the Peasant.jpeg|''క్లియోపాత్రా అండ్ ది పీసెంట్'', 1838, ఆక్లాండ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం
File:Jüdische Hochzeit in Marokko-1024.jpg|''జ్యూవిష్ వెడ్డింగ్ ఇన్ మొరాకో'', {{Circa|1839}}, లౌవ్రే
File:Hamlet und Horatio auf dem Friedhof (Eugène Ferdinand Victor Delacroix).jpg|''హామ్లెట్ అండ్ హోరాషియో ఇన్ ది గ్రేవ్‌యార్డ్'', 1839, లౌవ్రే
File:Don Juan by Eugène Delacroix.jpg|''ది షిప్‌రెక్ ఆఫ్ డాన్ జువాన్'', 1840, లౌవ్రే
File:La justice de Trajan.jpg|''ది జస్టిస్ ఆఫ్ ట్రాజన్'', 1840, మ్యూసీ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్ డి రౌయెన్
File:Eugène Delacroix - Christ on the Sea of Galilee - Google Art Project.jpg|''క్రీస్తు గలిలీ సముద్రంపై'', 1841, నెల్సన్-అట్కిన్స్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్
File:Delacroix - Ophelias Tod, 1844.png|''ది డెత్ ఆఫ్ ఒఫెలియా'', 1844, రీన్‌‌హార్ట్ కలెక్షన్
File:Eugène Delacroix - Collision of Moorish Horsemen - Walters 376.jpg|''కాలిజన్ ఆఫ్ మూరిష్ హార్స్‌మెన్'', 1844, వాల్టర్స్ ఆర్ట్ మ్యూజియం
File:Delacroix-Marc Aurèle-MBA-Lyon.jpg|''లాస్ట్ వర్డ్స్ ఆఫ్ ది ఎంపరర్ మార్కస్ ఆరేలియస్'', 1844, మ్యూసీ డెస్ బ్యూక్స్-ఆర్ట్స్ డి లియోన్
File:São Jorge e o Dragão DELACROIX 1847.jpg|''సెయింట్ జార్జ్ ఫైటింగ్ ది డ్రాగన్'', 1847, లౌవ్రే మ్యూజియం
File:Brooklyn Museum - Desdemona Cursed by her Father (Desdemona maudite par son père) - Eugène Delacroix.jpg|''డెస్డెమోనా కర్స్‌డ్ బై హర్ ఫాదర్'', c.1850–1854, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం
File:Eugène Delacroix - Marphise - Walters 3710.jpg|''మార్ఫైజ్'', 1852
File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 025.jpg|''మొరాకన్ శాడ్లస్ హిజ్ హార్స్'', 1855, హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం
File:Eugène Delacroix - Lion Hunt in Morocco - WGA6228.jpg|''లయన్ హంట్ ఇన్ మొరాకో'', 1855, హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం
File:Eugéne Delacroix - Rider Attacked by a Jaguar - Google Art Project.jpg|''రైడర్ అటాక్డ్ బై ఏ జాగ్వార్'', 1855. నేషనల్ గ్యాలరీ ఇన్ ప్రేగ్
File:Bride of abydos 1857 950px.jpg|''ది బ్రైడ్ ఆఫ్ అబిడోస్'', 1857, లౌవ్రే
File:Ferdinand-Victor-Eugène Delacroix - Horses Coming Out of the Sea - Google Art Project.jpg|''హార్సెస్ లీవింగ్ ది సీ'', 1860, ది ఫిలిప్స్ కలెక్షన్
File:Arab horses fighting in a stable Eugene Delacroix 1860.jpg|''అరబ్ హార్సెస్ ఫైటింగ్ ఇన్ ఏ స్టేబుల్'', 1860
File:Eugène Delacroix - Shipwreck on the Coast - Google Art Project.jpg|''షిప్‌రెక్ ఆన్ ది కోస్ట్'', 1862, మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, హ్యూస్టన్
File:Eugène Delacroix - Ovide chez les Scythes (1862).jpg|''ఓవిడ్ అమాంగ్ ది సిథియన్స్'', 1862, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లోని వెర్షన్
&lt;/gallery&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* జీన్ లూయిస్ మేరీ యూజీన్ డ్యూరీయు, స్నేహితుడు, ఫోటోగ్రాఫర్
* ఓరియంటలిజం
* మ్యూసీ నేషనల్ యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్, పారిస్‌లో అతని చివరి అపార్ట్‌మెంట్

==గమనికలు==
{{Notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==బాహ్య లింకులు==
{{commons}}
{{commons|Paintings by Eugène Delacroix}}
{{wikiquote}}
{{EB1911 poster|Delacroix, Ferdinand Victor Eugène|Eugène Delacroix}}
* {{Internet Archive author |sname=Eugène Delacroix}}
* [http://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/?r=Top%2Fdl_category%2Farchives%2C+manuscrits+et+autographes%2Fjournal+et+correspondance+d%27eugene+delacroix+%281798-1863%29&amp;navigation=0&amp;dq=%23reset బిబ్లియోథెక్ న్యూమరిక్ డి ఎల్'ఇన్హా – ''జర్నల్ ఎట్ కరస్పాండెన్స్ డి'యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116064240/http://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/?r=Top%2Fdl_category%2Farchives%2C+manuscrits+et+autographes%2Fjournal+et+correspondance+d%27eugene+delacroix+%281798-1863%29&amp;navigation=0&amp;dq=%23reset |date=16 November 2018 }}
* [http://www.artble.com/artists/eugene_delacroix యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్ జీవిత చరిత్ర, సందర్భం, శైలి, టెక్నిక్]
* [http://www.nationalgallery.org.uk/artists/eugene-delacroix ది నేషనల్ గ్యాలరీ: డెలాక్రోయిక్స్]
* [https://web.archive.org/web/20070926215349/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=408 గెట్టి మ్యూజియంలో సంక్షిప్త జీవిత చరిత్ర]
* [http://www.musee-delacroix.fr/ లే మ్యూసీ నేషనల్ యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్] {{in lang|fr}}
* [https://web.archive.org/web/20160412031749/http://www.canal-educatif.fr/en/videos/art/1/delacroix/liberty-leading-the-people.html డెలాక్రోయిక్స్ 'లిబర్టీ లీడింగ్ ది పీపుల్' గురించి ఉచిత వీడియో డాక్యుమెంటరీ]
* [http://humanities-research.exeter.ac.uk/salonartists/artist/id/2343 హ్యారియెట్ గ్రిఫిత్స్, అలిస్టర్ మిల్, డెలాక్రోయిక్స్ సెలూన్ ఎగ్జిబిషన్ రికార్డ్, 1827–1849], ''[http://www.salonartists.org డేటాబేస్ ఆఫ్ సెలూన్ ఆర్టిస్ట్స్, 1827–1850]''
* {{cite web
 |publisher    = విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం
 |url          = http://www.vam.ac.uk/collections/paintings/galleries/materials/shipwreck/index.html
 |title        = ఎగ్జామినేషన్ ఆఫ్ ది షిప్‌రెక్ ఆఫ్ డాన్ జువాన్
 |work         = పెయింటింగ్స్ &amp; డ్రాయింగ్స్
 |url-status      = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20070929133810/http://www.vam.ac.uk/collections/paintings/galleries/materials/shipwreck/index.html
 |archive-date = 29 September 2007
}}
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/59744 ''యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్ (1798–1863): పెయింటింగ్స్, డ్రాయింగ్స్ అండ్ ప్రింట్స్ ఫ్రమ్ నార్త్ అమెరికన్ కలెక్షన్స్''], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి టెక్స్ట్ ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/102063 ''రొమాంటిసిజం &amp; ది స్కూల్ ఆఫ్ నేచర్ : నైన్టీన్త్-సెంచురీ డ్రాయింగ్స్ అండ్ పెయింటింగ్స్ ఫ్రమ్ ది కరెన్ బి. కోహెన్ కలెక్షన్''], మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి టెక్స్ట్ ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (సూచిక చూడండి)
* జెన్నిఫర్ ఎ. థాంప్సన్, ''[https://publications.philamuseum.org/entries/102815# &quot;బాస్కెట్ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ అండ్ ఫ్రూట్ బై యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్ (cat. 974)&quot;]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' దీనిలో ''[https://publications.philamuseum.org/jgj/vol1 ది జాన్ జి. జాన్సన్ కలెక్షన్: ఏ హిస్టరీ అండ్ సెలెక్టెడ్ వర్క్స్]{{Dead link|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ఉచిత డిజిటల్ ప్రచురణ.
* [https://www.nationalgallery.org.uk/exhibitions/past/delacroix-and-the-rise-of-modern-art డెలాక్రోయిక్స్ అండ్ ది రైజ్ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్] నేషనల్ గ్యాలరీ, లండన్‌లో 2016 ప్రదర్శన.
* [http://www.jillnewhouse.com/catalogues/eugene-delacroix-drawings-watercolors-pastels-and-small-oils2 యూజీన్ డెలాక్రోయిక్స్: డ్రాయింగ్స్, వాటర్‌కలర్స్, పాస్టెల్స్ అండ్ స్మాల్ ఆయిల్స్] జిల్ న్యూహౌస్ గ్యాలరీలో 16 అక్టోబర్ - 20 నవంబర్ 2018, ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్
* [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2018/Delacroix డెలాక్రోయిక్స్] 2018 మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో ప్రదర్శన. సెబాస్టియన్ అల్లార్డ్, కోమ్ ఫాబ్రే, మెహదీ కోర్చానే ద్వారా కేటలాగ్.  {{ISBN|978-1-588-39651-8}}
* [https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2018/devotion-to-drawing-eugene-delacroix డెలాక్రోయిక్స్ డ్రాయింగ్స్ ది కరెన్ బి. కోహెన్ కలెక్షన్] 2018 మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో ప్రదర్శన. యాష్లే డన్ ద్వారా కేటలాగ్ {{ISBN|978-1-588-39680-8}}

{{Eugène Delacroix}}
{{Authority control (arts)}}

{{DEFAULTSORT:Delacroix, Eugene}}
[[వర్గం:1798 జననాలు]]
[[వర్గం:1863 మరణాలు]]
[[వర్గం:ఫ్రెంచ్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:19వ శతాబ్దపు ఫ్రెంచ్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]]
[[వర్గం:కళా ఉద్యమాలు]]</text>
      <sha1>l0g6aqg5uxs30a3dvqttsn2t8a5gs1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2</title>
    <ns>4</ns>
    <id>512106</id>
    <revision>
      <id>4977891</id>
      <parentid>4977791</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>35888</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రశ్నలు */</comment>
      <origin>4977891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8041" sha1="2wglfwdr6xdupgeg00vc46zqqd8tb10" xml:space="preserve">'''మద్దతుకు కాల పరిమతి (2026, అక్టోబరు 08 నుండి అక్టోబరు 15 వరకు)'''

సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. సభ్యులు తమ మద్దతును క్రింద తెలియచేయగలరు. ఇంకేదైనా ప్రశ్నలుంటే కూడా రాయండి, నేను స్పందిస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:38, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== ప్రశ్నలు ==
* [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, తెవికీలో నిర్వాహకులు, అధికారులు సరిపడా ఉన్నప్పటికీ, వారిలో ఎక్కువమంది చురుగ్గా లేనందువలన, నిర్వాహక పనులు వెనకబడి పోవడం మీరు గమనించే ఉంటారు. పేజీల్లో జరుగుతున్న దుశ్చర్యలు కూడా కొన్ని మన గమనింపుకు నోచుకోక అలాగే ఉండిపోతున్నాయి. ఇతరుల దృష్టికి వచ్చిన సందర్భాల్లో ఆయా దుశ్చర్యల గురించి నిర్వాహకుల దృష్టికి తీసుకువచ్చినా కూడా, ఒక్కరు కూడా పట్టించుకోనందు వలన ఆ దుశ్చర్యలు అలాగే ఉండిపోయిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. కొత్త వాడుకరి గుంపులు కావాలని రెండు మూడు సార్లకు పైగా చర్చలు జరిగి, సరేనని అనుకున్నాక కూడా ఎవరూ అడుగు ముందుకు వెయ్యనందున కొత్త గుంపులు రాలేదు. ఉన్న గుంపులలో వాడుకరులను చేర్చే పనికి శ్రీకారం కూడా జరగలేదు. ఇప్పుడు తెవికీకి కావలసినది చురుకైన నిర్వాహకులు, అధికారులు. చర్చలు మొదలుపెట్టడం, వాటిని ఒక తీరానికి చేర్చడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, తీసుకున్న నిర్ణయాలను అమలు చెయ్యడం - ఈ పనులు చేసే  నిర్వాహకులు, అధికారులు. ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తానని మీరు చెబుతున్నారు, అందుకు సంతోషం. కానీ, దాన్నే మరింత దృఢంగా చెప్పాలి (ఒట్టేసి చెప్పాలి :-) ). అందుకు నేను సూచించే మార్గం ఒకటి: ఇప్పుడు ఏయే ముఖ్యమైన పనులు పెండింగులో ఉన్నాయి, అధికారి కాగానే, వెంటనే ఏయే పెండింగు పనుల మీద చర్యలు మొదలుపెడతారో చెప్పాలని కోరుతున్నాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:01, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
;మద్దతు (In favour)
# ప్రణయ్‌రాజ్ గారు గతంలో అధికారిగా బాధ్యతలు చక్కగా నిర్వర్తించారు.ఆ శక్తి, నేర్పు అతనిలో ఉన్నవి. తిరిగి అధికార హోదా పొందటానికి నేను మద్దతు ఇస్తున్నాను.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
# విశేషమైన సేవలందిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ చురుకుగా ఉండే [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారు తిరిగి అధికారి అవ్వడానికి  నా పూర్తి మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# తెవికీ సముదాయం అవసరాలకు అనుగుణంగా స్వయంగా బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి ముందుకు వచ్చిన ప్రణయ్ కి నేను సమ్మతిని తెలియజేస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:00, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# తెలుగు వికీపీడియాకు నిర్వహణకు ప్రణయరాజ్ గారు నిర్వాహకులుగా, అధికారిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించడానికి ఉత్సాహంగా ముందుకు వచ్చారు. ఈ ప్రతిపాదన నేను సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:31, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)    

;వ్యతిరేకత (Oppose)


;తటస్థం (Neutral)


;ఫలితం (Result)</text>
      <sha1>2wglfwdr6xdupgeg00vc46zqqd8tb10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు</title>
    <ns>4</ns>
    <id>512121</id>
    <revision>
      <id>4977901</id>
      <parentid>4977526</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* సదస్సులు */</comment>
      <origin>4977901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5129" sha1="rbva0r4vfadb6svrch0zlwkt5lw6cdt" xml:space="preserve">తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, నమస్కారం!

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా నిర్వహించే ప్రతిష్టాత్మక అంతర్జాతీయ సదస్సులు, ప్రాంతీయ సమావేశాలలో మన తెలుగు వికీపీడియా (తెవికీ) ప్రతినిధులుగా పాల్గొంటున్న సభ్యులందరికీ హృదయపూర్వక అభినందనలు, శుభాకాంక్షలు!

ఈ సదస్సులలో మీరు పాల్గొనడం తెవికీకి ఎంతో గర్వకారణం. అక్కడ మీరు పొందే అనుభవాలు, కొత్తగా తెలుసుకునే విషయాలు కేవలం వ్యక్తిగత విజ్ఞానానికే కాకుండా, మొత్తం తెవికీ అభివృద్ధికి, విస్తరణకు ఎంతో కీలకమైనవి. కాబట్టి, ఆయా సదస్సులలో పాల్గొన్న ప్రతినిధులు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తోటి సభ్యులతో పంచుకోవడానికి తెలుగు వికీపీడియాలో ఈ ప్రత్యేక పేజీ ఏర్పాటు చేయబడింది.

== నమోదు చేయవలసిన వివరాలు ==
# '''సదస్సు అనుభవాలు &amp; నివేదిక:''' సదస్సులో పాల్గొన్న రోజులు, హాజరైన విభాగాలు (Sessions), అక్కడ జరిగిన ప్రధాన చర్చల వివరాలు.
# '''నేర్చుకున్న ముఖ్య అంశాలు (Key Learnings):''' తెవికీ అభివృద్ధికి, ప్రాజెక్టుల నాణ్యత పెంపునకు ఉపయోగపడే కొత్త విషయాలు, టూల్స్ లేదా సాంకేతిక అంశాలు.
# '''భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు (Actionable Insights):''' అక్కడ సేకరించిన ఆలోచనల ఆధారంగా తెలుగు వికీపీడియాలో అమలు చేయదగిన కొత్త ప్రాజెక్టులు లేదా ప్రతిపాదనలు.
# '''ఫొటోలు &amp; ఇతర లింకులు:''' కాన్ఫరెన్స్‌లో తీసిన ఫోటోల కామన్స్ లింకులు, మీరు సమర్పించిన ప్రజెంటేషన్ల లింకులు.

== సూచనలు ==
# '''ఉపపేజీ సృష్టి:''' సదస్సు విశేషాలను రాయడానికి ముందుగా, సభ్యులు ఈ ప్రధాన పేజీకి సంబంధించిన ఉపపేజీని (Subpage) సృష్టించుకుని అందులో సమాచారాన్ని నమోదు చేయాలి.
# '''లింకు జతచేయుట:''' సృష్టించిన ఉపపేజీ లింకును తప్పనిసరిగా ప్రధాన పేజీలోని సంబంధిత జాబితాలో చేర్చాలి.
# '''ఉమ్మడి భాగస్వామ్యం:''' ఒకే సదస్సులో ఒకరి కంటే ఎక్కువమంది సభ్యులు హాజరైనట్లయితే, అందరూ వేర్వేరు పేజీలు సృష్టించకుండా ఒకే ఉపపేజీలోనే వేర్వేరు విభాగాలు (Sections) ఏర్పాటు చేసుకుని తమ అనుభవాలను రాయాలి.

== సదస్సులు ==
# [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు/వికీమానియా 2012]]
# [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్]]
# [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు/వికీసోర్స్ 2025]]
# [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు/2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి]]

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>rbva0r4vfadb6svrch0zlwkt5lw6cdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్</title>
    <ns>4</ns>
    <id>512122</id>
    <revision>
      <id>4977910</id>
      <parentid>4977546</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <origin>4977910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20181" sha1="sphj00d4c8q7qwtg3hbcnqh1gefccoc" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశ వికీమీడియన్లతోపాటు పరిమిత సంఖ్యలో ఇతర దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్  ==
2వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2016 ఆగస్టు 5, 6, 7 తేదీలలో చండీగఢ్‌లో జరిగింది. ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

వివిధ వర్గాల మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై, నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో ఉత్తమ పద్ధతులు, వర్గంలోని వివాదాలను ఎలా పరిష్కరించుకోవాలి వంటి ఇతర విషయాలపై ఇతర వర్గ సభ్యుల నుండి సహాయం పొందడమే 2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా ప్రధాన లక్ష్యం.

ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ క్యాథరిన్ మాహెర్, బోర్డు సభ్యురాలు నటాలియా తిమ్‌కివ్, సీనియర్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ ఆసాఫ్ బార్తోవ్, లాంగ్వేజ్ ఇంజనీరింగ్ టీమ్ మేనేజర్ రూనా భట్టాచార్జీలతో పాటు ప్రముఖ పంజాబీ కవి, రచయిత డాక్టర్ సుర్జీత్ పతార్ వంటి ప్రముఖులు ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములయ్యారు. అలాగే సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ సునీల్ అబ్రహం, వికీమీడియా ఇండియా ఛాప్టర్  ప్రెసిడెంట్ యోహాన్ వరుణ్ థామస్ కూడా పాల్గొన్నారు.

==  ప్రణయ్‌రాజ్  ==
వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016కు తెలుగు వికీపీడియా నుండి [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయడు]], [[వాడుకరి:Nrgullapalli|గుళ్లపల్లి నాగేశ్వరరావు]], [[వాడుకరి:Palagiri|పాలగిరి రామకృష్ణారెడ్డి]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|మురళీమోహన్]], [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh|బి.కె. విశ్శనాథ్]], [[వాడుకరి:Kasyap|కృపాల్ కశ్యప్]], [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మనుద్దీన్]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]], నిఖిల్, కార్తీక్ హజరయ్యారు. ఈ కాన్ఫిరెన్స్ ఏర్పాట్లలో సహాయం చేయడంకోసం సి.ఐ.ఎస్. తరపున  రహ్మనుద్దీన్ రెండు రోజుల ముందుగానే అక్కడికి వెళ్లారు.

=== 4వ తేది ===
4వ తేది ఉదయం 6 గంటలకు భాస్కరనాయడు, గుళ్లపల్లి నాగేశ్వరరావు, పాలగిరి రామకృష్ణారెడ్డి, విశ్శనాధ్, కశ్యప్, ప్రణయ్‌రాజ్ లు హైదరాబాద్ విమానశ్రయం నుండి ఢిల్లీ మీదుగా చండీగఢ్ లోని చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ (సి.జి.సి) కి చేరుకున్నారు.

[[File:Wikipediann Introduction in WCI2016.jpg|thumb|వికీమీడియన్ల పరిచయ కార్యక్రమం]]

ఆ తరువాత మురళీమోహన్, పవన్ సంతోష్, నిఖిల్, కార్తీక్ లు వచ్చారు. అటుపిమ్మట ఇతర భాషా వికీమీడియన్లు కూడా వచ్చారు. అన్ని భాషల వికీపీడియన్లు ఒకచోట సమావేశమై ఒకరినొకరు పరిచయం చేసుకున్నారు. రాత్రి బస్సులో చండీగఢ్ యూనివర్సిటీకి వెళ్లి డిన్నర్ చేశాం. అక్కడ వసతి సమస్య రావడంతో అక్కడికి దగ్గరలోని ఒక హోటల్ కు తీసుకెళ్ళి, అక్కడ వసతి ఏర్పాటుచేశారు.

=== 5వ తేది ===
ఉదయం 9 గంటలకు ఫలహారంకోసం డైనింగ్ హాల్ కు వచ్చాము. అప్పటికే అక్కడ ఇతర భాషల వికీమీడియన్లు ఉన్నారు. తెలుగు వికీమీడియన్లు వారితో కలిసి వికీపీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి చర్చించారు. గం. 9.30 ని.లకు ఫలహారం ముగించుకొని, బస్సు ఎక్కాము. హోటల్ నుండి చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీకి సుమారు గంటన్నర ప్రయాణం సాగింది.

[[File:Wikipedians in Opening Ceremony of WCI2016.jpg|thumb|ప్రారంభ సమావేశంలో వికీమీడియన్లు]]

మేం అక్కడికి చేరుకునేసరికి ఆడిటోరియంలో ప్రారంభ సమావేశం జరుగుతుంది. ముఖ్యతిథులు ప్రారంభ ఉపన్యాసం చేసి, సదస్సును ప్రారంభించారు. చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ విద్యార్థులు పంజాబ్ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించేలా నృత్యాలు చేశారు. అనంతరం వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ సీనియర్‌ ప్రోగాం ఆఫీసర్‌ అసఫ్‌ బార్టోవ్‌ తన ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. ఆ తరువాత వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ కేథరిన్ మహేర్ కీలక ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. అనంతరం ఆడిటోరియం కింది గదిలో సదస్సుకు హాజరైన ప్రతినిధుల నమోదు కార్యక్రమం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియన్లు అక్కడికి వెళ్ళి, తమ పేర్లను నమోదు చేయించుకొని, సదస్సు కిట్ ను అందుకున్నారు. అక్కడినుండి మధ్యాహ్న భోజనానికి వెళ్లారు.

2 గంటలకు తెలుగు వికీపీడియన్లంతా సమావేశమై పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో రాయబోయే వ్యాసాల గురించి చర్చించారు. పంజాబ్ లోని గ్రామ వ్యాసాల రచన గురించి విశ్వనాథ్, పవన్ సంతోష్ లు వివరించారు. పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో భాగంగా ఇప్పటివరకు రాసిన వ్యాసాలలో మరింత సమాచారాన్ని తెలుగు వికీపీడియన్లు చేర్చారు.

[[File:Telugu Wikipedia Edit aa thon in WCI2016.jpg|thumb|పంజాబ్ ఎడిటథాన్]]

6గంటలకు సమావేశం ముగిసిన తరువాత భాస్కరనాయడు, గుళ్లపల్లి నాగేశ్వరరావు, పాలగిరి రామకృష్ణారెడ్డి, మురళీమోహన్, విశ్శనాధ్, కశ్యప్, ప్రణయ్‌రాజ్, నిఖిల్, కార్తీక్ లు సిమ్లాకు బయలుదేరారు. అక్కడికి చేరుకునేసరికి రాత్రి 9 అయింది. 10 గంటల వరకు అక్కడి ప్రదేశాలు చూసి, ఒక హోటల్ లో భోజనం చేశారు. 11 గంటలకు సిమ్లా నుండి బయలదేరి, 2 గంటలకు హోటల్ కి చేరుకున్నారు.

=== 6వ తేది ===
ఉదయం 9 గంటలకు ఫలహారం పూర్తిచేసుకొని, చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ చేరుకున్నారు. ఆడిటోరియంలో ప్రారంభ సమావేశం జరుగుతుంది. కేథరిన్ మహేర్ కీనోట్ వినడం జరిగింది. 
అటు తరువాత తెలుగు వికీపీడియన్లంతా కలిసి పవన్ సంతోష్, విశ్వనాథ్ ల ఆధ్వర్యంలో పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో భాగంగా పంజాబ్ లోని గ్రామ వ్యాసాలను సృష్టించారు.

1.30కి లంచ్ కి వెళ్లారు. అక్కడ ఇతర భాషల వికీపీడియన్లను కలిసి వివిధ వికీ ప్రాజెక్టుల గురించి చర్చించారు. లంచ్ తరువాత కశ్యప్, ప్రణయ్‌రాజ్ లు [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/Taking_better_photographs Taking better photographs] సెషన్ కు హాజరయ్యారు. ఫోటోలను తీయడంపై మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. 

[[File:Kasyapp Presenting in WCI2016.jpg|thumb|స్థానిక మీడియాలో తెలుగు వికీపీడియాపై కశ్యప్, పవన్ ప్రజెంటేషన్]]

3 గంటలకు Working with the Media - Panel and workshop సెషన్ లో కొంకణి వికీపీడియన్ Fredericknoronha [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/TakingWikipediaToTheMedia Ten tips on going to the media] ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చారు. అనంతరం వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా తెలుగు వికీపీడియాకు కల్పించిన ప్రచారం గురించి  [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/Local_Media_and_Telugu_Wikipedia Local Media and Telugu Wikipedia] ప్రజెంటేషన్ లో Kasyap, Pavan Santhosh వివరించారు. తరువాత ఒడియా వికీపీడియన్ సుభాశిష్ [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/How_to_better_tell_your_Wikimedia_community_story_using_media_as_a_tool How to better tell your Wikimedia community story using media as a tool] పై ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చారు.

4 గంటలకు కంప్యూటర్ లాబ్ కి వచ్చి 8 గంటల వరకు పంజాబ్ ఎడిటథాన్ కార్యక్రమం పూర్తిచేశారు. డిన్నర్ చేసి హోటల్ కి చేరుకున్నారు.

=== 7వ తేది ===
ఉదయం 9 గంటలకు ఫలహారం పూర్తిచేసుకొని, చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ చేరుకున్నారు. అనంతరం జరిగిన సెషన్స్ లో పాల్గొన్నారు.

[[File:Asaf present a trophy to Telgu Wikimedian for edit a thon won in WCI2016.jpg|thumb|ఎడిటథాన్‌లో విజయం సాధించినందుకు అసఫ్ నుండి ట్రోఫీ స్వీకరిస్తున్న బి.కె. విశ్వనాథ్]]

;'పంజాబ్ ఎడిటథాన్'లో తెలుగు వికీపీడియా ఘన విజయం
4 గంటలకు సదస్సు ముగింపు కార్యక్రమం జరిగింది. వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సులో భాగంగా నిర్వహించబడిన 'పంజాబ్ ఎడిటథాన్'లో పంజాబ్‌ అంశంపై 481 వ్యాసాలు రాసిన తెలుగు వికీపీడియా విజయం సాధించి, ఇంగ్లీష్‌ మలయాల వికీతోపాటుగా సంయుక్త బహుమతిని పొందింది. ముగింపు ఉత్సవాల్లో వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ సీనియర్‌ ప్రోగాం ఆఫీసర్‌ అసఫ్‌బార్టోవ్‌ చేతుల మీదుగా తెలుగు వికీపీడీయన్‌లు ట్రోఫీని అందుకున్నారు.

ఈ పోటీకి పవన్ సంతోష్‌, ప్రణయ్‌రాజ్ కలిసి సమన్వయకర్తలుగా వ్యవహరించగా బి.ఎ. విశ్వనాథ్‌ నిర్వహణలో సహకరించారు. కె. వెంకటరమణ, మీనాగాయత్రి, రవిచంద్ర, పవన్‌ సంతోష్, మురళిమోహన్, సుజాత, సుల్తాన్‌ఖాదిర్, విశ్వనాథ్, భాస్కరనాయుడు, మణికంఠ, రహ్మనుద్దీన్, రాజశేఖర్‌, ప్రణయ్‌రాజ్ తదితరులు పంజాబ్‌ భాషా, సిక్కుమత చరిత్ర, పంజాబీ ఆహారం, పంజాబీ దుస్తువులు, పంజాబీ మాండలికాలు మొదలైన అంశాలపై మూలాలు, బొమ్మలతో వ్యాసాలు సృష్టించి, తెలుగు వికీపీడియాకు ఘన విజయం చేకూర్చారు.

[[File:Participants - Wiki Conference India - CGC - Mohali 2016-08-06 7628-7631.tif|thumb|గ్రూప్ ఫోటో]]

[[File:Palagiri garu talking about Telugu WIkipedia in WCI2016.jpg|thumb|తెలుగు వికీపీడియా గురించి మాట్లాడుతున్న పాలగిరి]]

ముగింపు కార్యక్రమం అనంతరం, వికీమీడియన్లందరూ గ్రూప్ ఫోటో దిగారు.

5.30కి చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ నుండి రాక్ గార్డెన్‌కు విహారయాత్రకు తీసుకుళ్ళారు. 8 గంటలకు చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీకి వచ్చి, డిన్నర్ చేసి, 10 గంటలకు హోటల్ కి చేరుకున్నాం.

హోటల్ లో ఇతర భాషా వికీమీడియన్లతో కలిసి చిన్నచిన్న ఆటలు, చిట్ చాట్ లు జరిగాయి.

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016 2016 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Punjab_Edit-a-thon 'పంజాబ్ ఎడిటథాన్' - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2016 2016 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2016_by_Pranayraj_Vangari 2016 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ప్రణయ్‌రాజ్ తీసిన ఫోటోలు]

== వార్తపత్రికల కథనాలు ==
* [http://www.sakshi.com/news/district/telugu-wikipedia-in-natinal-position-378693?pfrom=home-district-top-story&amp;district=nalgonda జాతీయ స్థాయిలో తెలుగు వికీపీడియా ఘన విజయం]. ''Sakshi'', Aug 10, 2016.

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>sphj00d4c8q7qwtg3hbcnqh1gefccoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977913</id>
      <parentid>4977910</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T19:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రణయ్‌రాజ్ */</comment>
      <origin>4977913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20205" sha1="k7yozw0dkcis0z4wkgpo4zrennwx19f" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశ వికీమీడియన్లతోపాటు పరిమిత సంఖ్యలో ఇతర దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్  ==
2వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2016 ఆగస్టు 5, 6, 7 తేదీలలో చండీగఢ్‌లో జరిగింది. ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

వివిధ వర్గాల మధ్య అంతరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై, నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో ఉత్తమ పద్ధతులు, వర్గంలోని వివాదాలను ఎలా పరిష్కరించుకోవాలి వంటి ఇతర విషయాలపై ఇతర వర్గ సభ్యుల నుండి సహాయం పొందడమే 2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా ప్రధాన లక్ష్యం.

ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ క్యాథరిన్ మాహెర్, బోర్డు సభ్యురాలు నటాలియా తిమ్‌కివ్, సీనియర్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ ఆసాఫ్ బార్తోవ్, లాంగ్వేజ్ ఇంజనీరింగ్ టీమ్ మేనేజర్ రూనా భట్టాచార్జీలతో పాటు ప్రముఖ పంజాబీ కవి, రచయిత డాక్టర్ సుర్జీత్ పతార్ వంటి ప్రముఖులు ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములయ్యారు. అలాగే సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ సునీల్ అబ్రహం, వికీమీడియా ఇండియా ఛాప్టర్  ప్రెసిడెంట్ యోహాన్ వరుణ్ థామస్ కూడా పాల్గొన్నారు.

==  ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==
వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016కు తెలుగు వికీపీడియా నుండి [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయడు]], [[వాడుకరి:Nrgullapalli|గుళ్లపల్లి నాగేశ్వరరావు]], [[వాడుకరి:Palagiri|పాలగిరి రామకృష్ణారెడ్డి]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|మురళీమోహన్]], [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh|బి.కె. విశ్శనాథ్]], [[వాడుకరి:Kasyap|కృపాల్ కశ్యప్]], [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మనుద్దీన్]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]], నిఖిల్, కార్తీక్ హజరయ్యారు. ఈ కాన్ఫిరెన్స్ ఏర్పాట్లలో సహాయం చేయడంకోసం సి.ఐ.ఎస్. తరపున  రహ్మనుద్దీన్ రెండు రోజుల ముందుగానే అక్కడికి వెళ్లారు.

=== 4వ తేది ===
4వ తేది ఉదయం 6 గంటలకు భాస్కరనాయడు, గుళ్లపల్లి నాగేశ్వరరావు, పాలగిరి రామకృష్ణారెడ్డి, విశ్శనాధ్, కశ్యప్, ప్రణయ్‌రాజ్ లు హైదరాబాద్ విమానశ్రయం నుండి ఢిల్లీ మీదుగా చండీగఢ్ లోని చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ (సి.జి.సి) కి చేరుకున్నారు.

[[File:Wikipediann Introduction in WCI2016.jpg|thumb|వికీమీడియన్ల పరిచయ కార్యక్రమం]]

ఆ తరువాత మురళీమోహన్, పవన్ సంతోష్, నిఖిల్, కార్తీక్ లు వచ్చారు. అటుపిమ్మట ఇతర భాషా వికీమీడియన్లు కూడా వచ్చారు. అన్ని భాషల వికీపీడియన్లు ఒకచోట సమావేశమై ఒకరినొకరు పరిచయం చేసుకున్నారు. రాత్రి బస్సులో చండీగఢ్ యూనివర్సిటీకి వెళ్లి డిన్నర్ చేశాం. అక్కడ వసతి సమస్య రావడంతో అక్కడికి దగ్గరలోని ఒక హోటల్ కు తీసుకెళ్ళి, అక్కడ వసతి ఏర్పాటుచేశారు.

=== 5వ తేది ===
ఉదయం 9 గంటలకు ఫలహారంకోసం డైనింగ్ హాల్ కు వచ్చాము. అప్పటికే అక్కడ ఇతర భాషల వికీమీడియన్లు ఉన్నారు. తెలుగు వికీమీడియన్లు వారితో కలిసి వికీపీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి చర్చించారు. గం. 9.30 ని.లకు ఫలహారం ముగించుకొని, బస్సు ఎక్కాము. హోటల్ నుండి చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీకి సుమారు గంటన్నర ప్రయాణం సాగింది.

[[File:Wikipedians in Opening Ceremony of WCI2016.jpg|thumb|ప్రారంభ సమావేశంలో వికీమీడియన్లు]]

మేం అక్కడికి చేరుకునేసరికి ఆడిటోరియంలో ప్రారంభ సమావేశం జరుగుతుంది. ముఖ్యతిథులు ప్రారంభ ఉపన్యాసం చేసి, సదస్సును ప్రారంభించారు. చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ విద్యార్థులు పంజాబ్ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించేలా నృత్యాలు చేశారు. అనంతరం వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ సీనియర్‌ ప్రోగాం ఆఫీసర్‌ అసఫ్‌ బార్టోవ్‌ తన ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. ఆ తరువాత వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ కేథరిన్ మహేర్ కీలక ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. అనంతరం ఆడిటోరియం కింది గదిలో సదస్సుకు హాజరైన ప్రతినిధుల నమోదు కార్యక్రమం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియన్లు అక్కడికి వెళ్ళి, తమ పేర్లను నమోదు చేయించుకొని, సదస్సు కిట్ ను అందుకున్నారు. అక్కడినుండి మధ్యాహ్న భోజనానికి వెళ్లారు.

2 గంటలకు తెలుగు వికీపీడియన్లంతా సమావేశమై పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో రాయబోయే వ్యాసాల గురించి చర్చించారు. పంజాబ్ లోని గ్రామ వ్యాసాల రచన గురించి విశ్వనాథ్, పవన్ సంతోష్ లు వివరించారు. పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో భాగంగా ఇప్పటివరకు రాసిన వ్యాసాలలో మరింత సమాచారాన్ని తెలుగు వికీపీడియన్లు చేర్చారు.

[[File:Telugu Wikipedia Edit aa thon in WCI2016.jpg|thumb|పంజాబ్ ఎడిటథాన్]]

6గంటలకు సమావేశం ముగిసిన తరువాత భాస్కరనాయడు, గుళ్లపల్లి నాగేశ్వరరావు, పాలగిరి రామకృష్ణారెడ్డి, మురళీమోహన్, విశ్శనాధ్, కశ్యప్, ప్రణయ్‌రాజ్, నిఖిల్, కార్తీక్ లు సిమ్లాకు బయలుదేరారు. అక్కడికి చేరుకునేసరికి రాత్రి 9 అయింది. 10 గంటల వరకు అక్కడి ప్రదేశాలు చూసి, ఒక హోటల్ లో భోజనం చేశారు. 11 గంటలకు సిమ్లా నుండి బయలదేరి, 2 గంటలకు హోటల్ కి చేరుకున్నారు.

=== 6వ తేది ===
ఉదయం 9 గంటలకు ఫలహారం పూర్తిచేసుకొని, చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ చేరుకున్నారు. ఆడిటోరియంలో ప్రారంభ సమావేశం జరుగుతుంది. కేథరిన్ మహేర్ కీనోట్ వినడం జరిగింది. 
అటు తరువాత తెలుగు వికీపీడియన్లంతా కలిసి పవన్ సంతోష్, విశ్వనాథ్ ల ఆధ్వర్యంలో పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో భాగంగా పంజాబ్ లోని గ్రామ వ్యాసాలను సృష్టించారు.

1.30కి లంచ్ కి వెళ్లారు. అక్కడ ఇతర భాషల వికీపీడియన్లను కలిసి వివిధ వికీ ప్రాజెక్టుల గురించి చర్చించారు. లంచ్ తరువాత కశ్యప్, ప్రణయ్‌రాజ్ లు [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/Taking_better_photographs Taking better photographs] సెషన్ కు హాజరయ్యారు. ఫోటోలను తీయడంపై మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. 

[[File:Kasyapp Presenting in WCI2016.jpg|thumb|స్థానిక మీడియాలో తెలుగు వికీపీడియాపై కశ్యప్, పవన్ ప్రజెంటేషన్]]

3 గంటలకు Working with the Media - Panel and workshop సెషన్ లో కొంకణి వికీపీడియన్ Fredericknoronha [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/TakingWikipediaToTheMedia Ten tips on going to the media] ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చారు. అనంతరం వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా తెలుగు వికీపీడియాకు కల్పించిన ప్రచారం గురించి  [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/Local_Media_and_Telugu_Wikipedia Local Media and Telugu Wikipedia] ప్రజెంటేషన్ లో Kasyap, Pavan Santhosh వివరించారు. తరువాత ఒడియా వికీపీడియన్ సుభాశిష్ [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Submissions/How_to_better_tell_your_Wikimedia_community_story_using_media_as_a_tool How to better tell your Wikimedia community story using media as a tool] పై ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చారు.

4 గంటలకు కంప్యూటర్ లాబ్ కి వచ్చి 8 గంటల వరకు పంజాబ్ ఎడిటథాన్ కార్యక్రమం పూర్తిచేశారు. డిన్నర్ చేసి హోటల్ కి చేరుకున్నారు.

=== 7వ తేది ===
ఉదయం 9 గంటలకు ఫలహారం పూర్తిచేసుకొని, చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ చేరుకున్నారు. అనంతరం జరిగిన సెషన్స్ లో పాల్గొన్నారు.

[[File:Asaf present a trophy to Telgu Wikimedian for edit a thon won in WCI2016.jpg|thumb|ఎడిటథాన్‌లో విజయం సాధించినందుకు అసఫ్ నుండి ట్రోఫీ స్వీకరిస్తున్న బి.కె. విశ్వనాథ్]]

;'పంజాబ్ ఎడిటథాన్'లో తెలుగు వికీపీడియా ఘన విజయం
4 గంటలకు సదస్సు ముగింపు కార్యక్రమం జరిగింది. వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సులో భాగంగా నిర్వహించబడిన 'పంజాబ్ ఎడిటథాన్'లో పంజాబ్‌ అంశంపై 481 వ్యాసాలు రాసిన తెలుగు వికీపీడియా విజయం సాధించి, ఇంగ్లీష్‌ మలయాల వికీతోపాటుగా సంయుక్త బహుమతిని పొందింది. ముగింపు ఉత్సవాల్లో వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌ సీనియర్‌ ప్రోగాం ఆఫీసర్‌ అసఫ్‌బార్టోవ్‌ చేతుల మీదుగా తెలుగు వికీపీడీయన్‌లు ట్రోఫీని అందుకున్నారు.

ఈ పోటీకి పవన్ సంతోష్‌, ప్రణయ్‌రాజ్ కలిసి సమన్వయకర్తలుగా వ్యవహరించగా బి.ఎ. విశ్వనాథ్‌ నిర్వహణలో సహకరించారు. కె. వెంకటరమణ, మీనాగాయత్రి, రవిచంద్ర, పవన్‌ సంతోష్, మురళిమోహన్, సుజాత, సుల్తాన్‌ఖాదిర్, విశ్వనాథ్, భాస్కరనాయుడు, మణికంఠ, రహ్మనుద్దీన్, రాజశేఖర్‌, ప్రణయ్‌రాజ్ తదితరులు పంజాబ్‌ భాషా, సిక్కుమత చరిత్ర, పంజాబీ ఆహారం, పంజాబీ దుస్తువులు, పంజాబీ మాండలికాలు మొదలైన అంశాలపై మూలాలు, బొమ్మలతో వ్యాసాలు సృష్టించి, తెలుగు వికీపీడియాకు ఘన విజయం చేకూర్చారు.

[[File:Participants - Wiki Conference India - CGC - Mohali 2016-08-06 7628-7631.tif|thumb|గ్రూప్ ఫోటో]]

[[File:Palagiri garu talking about Telugu WIkipedia in WCI2016.jpg|thumb|తెలుగు వికీపీడియా గురించి మాట్లాడుతున్న పాలగిరి]]

ముగింపు కార్యక్రమం అనంతరం, వికీమీడియన్లందరూ గ్రూప్ ఫోటో దిగారు.

5.30కి చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీ నుండి రాక్ గార్డెన్‌కు విహారయాత్రకు తీసుకుళ్ళారు. 8 గంటలకు చండీగఢ్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ కాలేజీకి వచ్చి, డిన్నర్ చేసి, 10 గంటలకు హోటల్ కి చేరుకున్నాం.

హోటల్ లో ఇతర భాషా వికీమీడియన్లతో కలిసి చిన్నచిన్న ఆటలు, చిట్ చాట్ లు జరిగాయి.

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016 2016 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2016/Punjab_Edit-a-thon 'పంజాబ్ ఎడిటథాన్' - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2016 2016 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2016_by_Pranayraj_Vangari 2016 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ప్రణయ్‌రాజ్ తీసిన ఫోటోలు]

== వార్తపత్రికల కథనాలు ==
* [http://www.sakshi.com/news/district/telugu-wikipedia-in-natinal-position-378693?pfrom=home-district-top-story&amp;district=nalgonda జాతీయ స్థాయిలో తెలుగు వికీపీడియా ఘన విజయం]. ''Sakshi'', Aug 10, 2016.

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>k7yozw0dkcis0z4wkgpo4zrennwx19f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవీ పిళ్ళై</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512155</id>
    <revision>
      <id>4977844</id>
      <parentid>4977823</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T12:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11252" sha1="2ppmix44eljd1v4wjm3qbj6vrty28v2" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=నవీ పిళ్ళై|image=Navi Pillay June 2014.jpg|office=యునైటెడ్ నేషన్స్ హై కమీషనర్ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్|1blankname=సెక్రటరీ జనరల్|1namedata=[[బాన్ కి మూన్]]|deputy1=|termstart=2008 సెప్టెంబరు 1|termend=2014 ఆగస్టు 31|predecessor1=[[లూయీస్ ఆర్బర్]]|successor1=[[ప్రిన్స్ జైద్ బిన్ రాద్]]|office2=ఇంటర్నేషనల్ క్రిమినల్ కోర్టు జడ్జి|termstart2=2003 మార్చి 11|termend2=2008 ఆగస్టు 31|predecessor2=|successor2=|birth_name=నవనీతమ్ నాయుడు|birth_date={{nowrap|{{birth date and age|1941|9|23|df=y}}}}|birth_place=[[డర్బన్]], [[దక్షిణాఫ్రికా]]|death_date=|death_place=|spouse=గాబీ పిళ్ళై|caption=2014లో నవీ పిళ్ళై}}

నవనీతం &quot;నవీ&quot; పిళ్ళై (జననం 1941 సెప్టెంబర్ 23) ఒక దక్షిణాఫ్రికా న్యాయవేత్త, 2008 నుండి 2014 వరకు ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల హైకమిషనర్‌గా పనిచేసింది. ఈమె భారతీయ తమిళ సంతతికి చెందిన వ్యక్తి. దక్షిణాఫ్రికాలో తొలి శ్వేతజాతీయేతర మహిళా న్యాయమూర్తి అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Navi Pillay 2010 - Nelson Mandela University|url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010|access-date=2026-07-31|website=www.mandela.ac.za}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ohchr22&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008). &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ఆమె అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు న్యాయమూర్తిగానూ, రువాండా అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ ట్రిబ్యునల్ అధ్యక్షురాలిగానూ కూడా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox4&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008). &quot;[https://web.archive.org/web/20090502043236/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2008 సెప్టెంబరు 1న మానవ హక్కుల హైకమీషనర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టింది, నాలుగేళ్ళ పదవీకాలం పూర్తయ్యాకా 2012లో మరో రెండేళ్ళు పొడిగించారు.&lt;ref name=&quot;ohchr222&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008). &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OHCHR&quot;&gt;[http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx Navanethem Pillay]&lt;/ref&gt; 2015 ఏప్రిల్‌లో ఇంటర్నేషనల్ కమీషన్ ఎగైనెస్ట్ డెత్ పెనాల్టీకి ఆమె 16వ కమీషనర్‌గా నియమితురాలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Navanethem Pillay new ICDP Commissioner {{!}} International Commission against the Death Penalty|url=http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529105458/http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|archive-date=29 May 2017|access-date=2016-06-12|website=www.icomdp.org}}&lt;/ref&gt; 

నవీ పిళ్ళై దక్షిణాఫ్రికాలోని డర్బన్లో పుట్టి పెరిగింది. ఆమె నాటల్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి 1963లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, 1965లో బ్యాచిలర్స్ ఆఫ్ లా పొందింది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత ఆమె న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టింది. వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా లీగల్ డిఫెన్సులో అటార్నీ ఎన్.టి.నాయకర్ దగ్గర పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది. 1967లో ఆమె తన స్వంత న్యాయ సంస్థను ప్రారంభించడం ద్వారా నాటాల్ ప్రావిన్సులో స్వంత న్యాయ సంస్థ నెలకొల్పిన తొలి మహిళగా చరిత్రకెక్కింది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot; /&gt; 1981లో ఫారిన్ ఎక్స్ ఛేంజ్ హార్వార్డ్-దక్షిణాఫ్రికా స్కాలర్షిప్ ప్రోగ్రామ్ సాధించి, హార్వార్డులో మాస్టర్ ఆఫ్ లా చదువుకుంది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot; /&gt; 1988లో, ఆమె తన థీసిస్ పూర్తిచేసి, హార్వర్డ్ లా స్కూల్ నుండి డాక్టరేట్ సాధిచింది.&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;&gt;{{Cite book|title=&quot;Navi Pillay: Realising Human Rights for All&quot;|last=Naidu|first=Sam|date=2013-07-25|publisher=Quercus Publishing|isbn=978-1-909807-27-3|location=Google Books}}&lt;/ref&gt;

1995లో జ్యూడీషియల్ సర్వీస్ కమీషన్ ఆమెను దక్షిణాఫ్రికా హైకోర్టుకు నామినేట్ చేయగా, అక్కడ పదవీ బాధ్యతలు చేపట్టింది.&lt;ref name=&quot;Andrews-2006&quot;&gt;{{Cite paper|title=The South African Judicial Appointments Process|url=https://digitalcommons.osgoode.yorku.ca/ohlj/vol44/iss3/8}}&lt;/ref&gt; పదవీకాలం ముగిసేనాటికి 1995లో దక్షిణాఫ్రికా న్యాయమంత్రి అబ్దుల్లా ఒమర్, అధ్యక్షుడు నెల్సన్ మండేలా ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ కు నామినీగా ఆమె పేరును ప్రతిపాదించి, యు.ఎన్. ఇంటర్నేషనల్ క్రిమినల్ ట్రిబ్యునల్ ఫర్ రువాండా (ఐసిటిఆర్) పదవికి నామినేట్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;Andrews-2006&quot; /&gt; 1999 నుంచి 2003 వరకూ, ఆమె ఐసిటిఆర్లో పనిచేసింది, అక్కడ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎన్నికైంది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot; /&gt; 2003లో అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టులో న్యాయమూర్తిగా ఆమె ఎన్నికైంది. అక్కడే 2008 వరకూ అప్పీల్స్ ఛాంబర్ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;ICC&quot;&gt;{{Cite web|title=Judge Navanethem Pillay|url=https://www.icc-cpi.int/judges/judge-navanethem-pillay|access-date=2023-11-02|website=International Criminal Court|language=en}}&lt;/ref&gt; 2008లో ఆమెను మొదట సెక్రటరీ జనరల్ [[బాన్ కి-మూన్|బాన్ కీ మూన్]] యు.ఎన్. హైకమీషనర్ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్ హోదాలో నియమించగా జనరల్ అసెంబ్లీ ఆ నియమకాన్ని ఆమోదించింది.&lt;ref name=&quot;Navanethem-2014&quot;&gt;{{Cite web|date=2014-08-10|title=Navanethem (Navi) Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights|url=http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810162127/http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139|archive-date=10 August 2014|access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ప్రస్తుతం రోహింగ్యా నరమేధం కేసులో [[అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం]]&lt;nowiki/&gt;లో తాత్కాలిక న్యాయమూర్తిగా పనిచేస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Commissioners of the COI&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-11-01|title=&quot;Commissioners of the COI&quot;|url=https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/coiopt-israel/commissioners|website=United Nations Human Rights Council}}&lt;/ref&gt; దానితో పాటు,ఆక్రమిత పాలస్తీనా భూభాగంపై ఐక్యరాజ్యసమితి స్వతంత్ర అంతర్జాతీయ విచారణ కమిషన్‌, మాడ్రిడ్‌లో నెలకొన్న ఇంటర్నేషనల్ కమీషన్ అగైనెస్ట్ డెత్ పెనాలిటీ, ఇంటర్నేషనల్ న్యూరెంబర్గ్ ప్రిన్సిపల్స్ అకాడమీ సలహా మండలి, డెమొక్రాటిక్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియాలో నిర్బంధంపై పాక్షిక-న్యాయ విచారణ వంటివాటికి నేతృత్వం వహిస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Commissioners of the COI&quot; /&gt;

2026లో అంతర్జాతీయ చట్టం, శాంతి నెలకొనేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి గాను [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Navanethem 'Navi' Pillay wins 2026 Nobel Peace Prize for promoting peace and international law|url=https://www.dw.com/en/nobel-peace-prize-2026-goes-to-navanethem-navi-pillay-for-her-efforts-to-promote-peace-and-international-law/live-79598020|access-date=2026-10-09|website=dw.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1941 జననాలు]]
[[వర్గం:న్యాయమూర్తులు]]
[[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి పొందిన మహిళలు]]
[[వర్గం:దక్షిణాఫ్రికా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>2ppmix44eljd1v4wjm3qbj6vrty28v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977892</id>
      <parentid>4977844</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54406-04</username>
        <id>155245</id>
      </contributor>
      <comment>అదనపు కచ్చితత్వం</comment>
      <origin>4977892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11333" sha1="otu9tg3elsgfcpxxlgr6tvn3tgxvpvf" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=నవీ పిళ్ళై|image=Navi Pillay June 2014.jpg|office=యునైటెడ్ నేషన్స్ హై కమీషనర్ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్|1blankname=సెక్రటరీ జనరల్|1namedata=[[బాన్ కి మూన్]]|deputy1=|termstart=2008 సెప్టెంబరు 1|termend=2014 ఆగస్టు 31|predecessor1=[[లూయీస్ ఆర్బర్]]|successor1=[[ప్రిన్స్ జైద్ బిన్ రాద్]]|office2=ఇంటర్నేషనల్ క్రిమినల్ కోర్టు జడ్జి|termstart2=2003 మార్చి 11|termend2=2008 ఆగస్టు 31|predecessor2=|successor2=|birth_name=నవనీతమ్ నాయుడు|birth_date={{nowrap|{{birth date and age|1941|9|23|df=y}}}}|birth_place=[[డర్బన్]], [[దక్షిణాఫ్రికా]]|death_date=|death_place=|spouse=గాబీ పిళ్ళై|caption=2014లో నవీ పిళ్ళై}}

నవనీతం &quot;నవీ&quot; పిళ్ళై (నవనెథెమ్ నాయుడుగా జన్మించారు జననం 1941 సెప్టెంబర్ 23) ఒక దక్షిణాఫ్రికా న్యాయవేత్త, 2008 నుండి 2014 వరకు ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల హైకమిషనర్‌గా పనిచేసింది. ఈమె భారతీయ తమిళ సంతతికి చెందిన వ్యక్తి. దక్షిణాఫ్రికాలో తొలి శ్వేతజాతీయేతర మహిళా న్యాయమూర్తి అయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Navi Pillay 2010 - Nelson Mandela University|url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010|access-date=2026-07-31|website=www.mandela.ac.za}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ohchr22&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008). &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ఆమె అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టు న్యాయమూర్తిగానూ, రువాండా అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ ట్రిబ్యునల్ అధ్యక్షురాలిగానూ కూడా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox4&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008). &quot;[https://web.archive.org/web/20090502043236/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2008 సెప్టెంబరు 1న మానవ హక్కుల హైకమీషనర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టింది, నాలుగేళ్ళ పదవీకాలం పూర్తయ్యాకా 2012లో మరో రెండేళ్ళు పొడిగించారు.&lt;ref name=&quot;ohchr222&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008). &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;. Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OHCHR&quot;&gt;[http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx Navanethem Pillay]&lt;/ref&gt; 2015 ఏప్రిల్‌లో ఇంటర్నేషనల్ కమీషన్ ఎగైనెస్ట్ డెత్ పెనాల్టీకి ఆమె 16వ కమీషనర్‌గా నియమితురాలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Navanethem Pillay new ICDP Commissioner {{!}} International Commission against the Death Penalty|url=http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529105458/http://www.icomdp.org/2015/04/navanethem-pillay-new-icdp-commissioner/|archive-date=29 May 2017|access-date=2016-06-12|website=www.icomdp.org}}&lt;/ref&gt; 

నవీ పిళ్ళై దక్షిణాఫ్రికాలోని డర్బన్లో పుట్టి పెరిగింది. ఆమె నాటల్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి 1963లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, 1965లో బ్యాచిలర్స్ ఆఫ్ లా పొందింది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత ఆమె న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టింది. వర్ణవివక్షకు వ్యతిరేకంగా లీగల్ డిఫెన్సులో అటార్నీ ఎన్.టి.నాయకర్ దగ్గర పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది. 1967లో ఆమె తన స్వంత న్యాయ సంస్థను ప్రారంభించడం ద్వారా నాటాల్ ప్రావిన్సులో స్వంత న్యాయ సంస్థ నెలకొల్పిన తొలి మహిళగా చరిత్రకెక్కింది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot; /&gt; 1981లో ఫారిన్ ఎక్స్ ఛేంజ్ హార్వార్డ్-దక్షిణాఫ్రికా స్కాలర్షిప్ ప్రోగ్రామ్ సాధించి, హార్వార్డులో మాస్టర్ ఆఫ్ లా చదువుకుంది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot; /&gt; 1988లో, ఆమె తన థీసిస్ పూర్తిచేసి, హార్వర్డ్ లా స్కూల్ నుండి డాక్టరేట్ సాధిచింది.&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;&gt;{{Cite book|title=&quot;Navi Pillay: Realising Human Rights for All&quot;|last=Naidu|first=Sam|date=2013-07-25|publisher=Quercus Publishing|isbn=978-1-909807-27-3|location=Google Books}}&lt;/ref&gt;

1995లో జ్యూడీషియల్ సర్వీస్ కమీషన్ ఆమెను దక్షిణాఫ్రికా హైకోర్టుకు నామినేట్ చేయగా, అక్కడ పదవీ బాధ్యతలు చేపట్టింది.&lt;ref name=&quot;Andrews-2006&quot;&gt;{{Cite paper|title=The South African Judicial Appointments Process|url=https://digitalcommons.osgoode.yorku.ca/ohlj/vol44/iss3/8}}&lt;/ref&gt; పదవీకాలం ముగిసేనాటికి 1995లో దక్షిణాఫ్రికా న్యాయమంత్రి అబ్దుల్లా ఒమర్, అధ్యక్షుడు నెల్సన్ మండేలా ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ కు నామినీగా ఆమె పేరును ప్రతిపాదించి, యు.ఎన్. ఇంటర్నేషనల్ క్రిమినల్ ట్రిబ్యునల్ ఫర్ రువాండా (ఐసిటిఆర్) పదవికి నామినేట్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;Andrews-2006&quot; /&gt; 1999 నుంచి 2003 వరకూ, ఆమె ఐసిటిఆర్లో పనిచేసింది, అక్కడ ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎన్నికైంది.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot; /&gt; 2003లో అంతర్జాతీయ క్రిమినల్ కోర్టులో న్యాయమూర్తిగా ఆమె ఎన్నికైంది. అక్కడే 2008 వరకూ అప్పీల్స్ ఛాంబర్ సభ్యురాలిగా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;ICC&quot;&gt;{{Cite web|title=Judge Navanethem Pillay|url=https://www.icc-cpi.int/judges/judge-navanethem-pillay|access-date=2023-11-02|website=International Criminal Court|language=en}}&lt;/ref&gt; 2008లో ఆమెను మొదట సెక్రటరీ జనరల్ [[బాన్ కి-మూన్|బాన్ కీ మూన్]] యు.ఎన్. హైకమీషనర్ ఫర్ హ్యూమన్ రైట్స్ హోదాలో నియమించగా జనరల్ అసెంబ్లీ ఆ నియమకాన్ని ఆమోదించింది.&lt;ref name=&quot;Navanethem-2014&quot;&gt;{{Cite web|date=2014-08-10|title=Navanethem (Navi) Pillay, United Nations High Commissioner for Human Rights|url=http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810162127/http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=139|archive-date=10 August 2014|access-date=2023-11-02}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ప్రస్తుతం రోహింగ్యా నరమేధం కేసులో [[అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం]]&lt;nowiki/&gt;లో తాత్కాలిక న్యాయమూర్తిగా పనిచేస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Commissioners of the COI&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-11-01|title=&quot;Commissioners of the COI&quot;|url=https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/coiopt-israel/commissioners|website=United Nations Human Rights Council}}&lt;/ref&gt; దానితో పాటు,ఆక్రమిత పాలస్తీనా భూభాగంపై ఐక్యరాజ్యసమితి స్వతంత్ర అంతర్జాతీయ విచారణ కమిషన్‌, మాడ్రిడ్‌లో నెలకొన్న ఇంటర్నేషనల్ కమీషన్ అగైనెస్ట్ డెత్ పెనాలిటీ, ఇంటర్నేషనల్ న్యూరెంబర్గ్ ప్రిన్సిపల్స్ అకాడమీ సలహా మండలి, డెమొక్రాటిక్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియాలో నిర్బంధంపై పాక్షిక-న్యాయ విచారణ వంటివాటికి నేతృత్వం వహిస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Commissioners of the COI&quot; /&gt;

2026లో అంతర్జాతీయ చట్టం, శాంతి నెలకొనేందుకు ఆమె చేసిన కృషికి గాను [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Navanethem 'Navi' Pillay wins 2026 Nobel Peace Prize for promoting peace and international law|url=https://www.dw.com/en/nobel-peace-prize-2026-goes-to-navanethem-navi-pillay-for-her-efforts-to-promote-peace-and-international-law/live-79598020|access-date=2026-10-09|website=dw.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1941 జననాలు]]
[[వర్గం:న్యాయమూర్తులు]]
[[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి పొందిన మహిళలు]]
[[వర్గం:దక్షిణాఫ్రికా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>otu9tg3elsgfcpxxlgr6tvn3tgxvpvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>స్వాన్ లేక్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512162</id>
    <revision>
      <id>4977855</id>
      <timestamp>2026-10-09T13:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378218877|Swan Lake]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15859" sha1="62j8fawzk7luk2809rsrytmh05a3c6y" xml:space="preserve">
   

'''''స్వాన్ లేక్''''' అనేది 1875–76లో [[రష్యన్]] స్వరకర్త ప్యోటర్ ఇలిచ్ చైకోవ్స్కీ స్వరపరిచిన ఒక [[బ్యాలెట్ డ్యాన్స్|బ్యాలే]]. దాని ప్రారంభ వైఫల్యం ఉన్నప్పటికీ, ఇది ఇప్పుడు అన్ని కాలాలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన బ్యాలెట్‌లలో ఒకటి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pyotr Ilyich Tchaikovsky – Years of fame|url=https://www.britannica.com/biography/Pyotr-Ilyich-Tchaikovsky|access-date=19 June 2021|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;

మొదట రెండు అంకాలుగా ఉన్న ఈ కథాంశం, ఒక దుష్ట మాంత్రికుడి శాపం వల్ల హంసగా మారిపోయిన ఒడెట్ అనే యువరాణి కథను చెప్పే రష్యన్, [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]] జానపద కథలపై ఆధారపడింది.

ఈ బ్యాలెట్‌ను బోల్షోయ్ బ్యాలెట్ 1877, 4 మార్చి [O.S. 20 ఫిబ్రవరి]న &lt;ref&gt;{{cite book|title=The Cambridge Companion to Ballet|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-53986-9|editor-last=Kant|editor-first=Marion|series=[[Cambridge Companions to Music]]|location=Cambridge and New York|page=164}}; 'Old style' date 4 March&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/lifelettersofpet00chaiuoft|title=The life &amp; letters of Peter Ilich Tchaikovsky|last1=Chaĭkovskiĭ|first1=Modest Ilʹich|last2=Newmarch|first2=Jeaffreson|author3=Rosa Harriet|publisher=J Lane|year=1906|page=[https://archive.org/details/lifelettersofpet00chaiuoft/page/735 735]}}&lt;/ref&gt; [[మాస్కో]]&lt;nowiki/&gt;లోని బోల్షోయ్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శించింది. ఈ అసలు ప్రదర్శన కొరియోగ్రాఫర్ జూలియస్ రీసింగర్ (వాక్లావ్ రీసింగర్).

చాలా బ్యాలెట్ కంపెనీలు ఇప్పుడు తమ ప్రదర్శనలను 1895లో పునరుద్ధరించబడిన మారియస్ పెటిపా, లెవ్ ఇవనోవ్‌ల ఆధారంగా రూపొందిస్తున్నాయి. దీనిని మొదటిసారిగా 15 జనవరి 1895న సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌లోని మారిన్స్కీ థియేటర్‌లో ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్ కోసం ప్రదర్శించారు. ఈ పునరుద్ధరణ కోసం, చైకోవ్స్కీ స్కోర్‌ను రికార్డో డ్రిగో సవరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Swan Lake Ballet 2018 India|url=https://in.bookmyshow.com/events/swan-lake-ballet-2018/ET00068643|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306151221/https://in.bookmyshow.com/events/swan-lake-ballet-2018/ET00068643|archive-date=6 March 2018|website=BookMyShow}}&lt;/ref&gt;


== చరిత్ర ==
[[File:Swanlakedecor.jpg|ఎడమ|thumb| మాస్కో 1877, రెండవ అంకం అలంకరణ కోసం [[Frédéric de Haenen|ఫ్రెడెరిక్ డి హేనెన్]] రూపొందించినది]]

=== బ్యాలెట్ మూలాలు ===
అసలు లిబ్రెట్టో రచయిత ఎవరనేది అనిశ్చితంగా ఉంది, అలాగే కథనం ఖచ్చితమైన మూలాలు కూడా అస్పష్టంగానే ఉన్నాయి. రష్యన్, జర్మన్ జానపద సంప్రదాయాలు సాధ్యమైన మూలాలుగా సూచించబడ్డాయి, వాటిలో స్వాన్ మెయిడెన్ పురాణం ఆధారంగా, ''వోల్క్స్మార్చెన్ డెర్'' డ్యూట్షెన్ అనే సంకలనం నుండి జోహన్ కార్ల్ ఆగస్ట్ ముసాయస్ 1784 నాటి ''&lt;nowiki/&gt;'ది స్టోలెన్ వెయిల్''' కథ కూడా ఉంది. అయితే, ఈ కథనాలు బ్యాలెట్ కథాంశంతో పరిమిత సారూప్యతను మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rachel Beaumont|date=19 February 2015|title=The Swan Lake mystery: An amalgam of different fairytales|url=http://www.roh.org.uk/news/the-swan-lake-mystery-an-amalgam-of-different-fairytales|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329022755/http://www.roh.org.uk/news/the-swan-lake-mystery-an-amalgam-of-different-fairytales|archive-date=29 March 2017|publisher=Royal Opera House}}&lt;/ref&gt;

ఇతర మూలాల నివేదికల ప్రకారం, ఈ కథకు నిర్దిష్ట రచయిత లేరు, ఎందుకంటే ఇది బ్యాలెట్ సంప్రదాయాల ద్వారా రూపుదిద్దుకుంది. లిబ్రెట్టోలోని అనేక ఆలోచనలు వివిధ దేశాల ఇతిహాసాలలో కనిపిస్తాయని, అలాగే పంతొమ్మిదవ శతాబ్దపు బ్యాలెట్లలో జర్మన్ నేపథ్యం కూడా తరచుగా ఉండేదని పలువురు విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. సీగ్‌ఫ్రీడ్ పాత్ర ''గిసెల్‌లోని'' ఆల్బ్రెచ్ట్‌ను పోలి ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇద్దరూ తమ ప్రియమైనవారికి ద్రోహం చేసేలా మోసగించబడతారు, వధువును ఎన్నుకునే నృత్య కార్యక్రమం ''లా ఫిల్ డు డ్యానుబేలో'' కనిపిస్తుంది. హంస కన్యలు రొమాంటిక్ బ్యాలెట్‌లలో సాధారణంగా కనిపించే విలిస్, సిల్ఫ్‌ల వైవిధ్యాలు కావచ్చు. ఈ కథకు డేనియల్ ఆబర్ ఒపెరా ''లే లాక్ డెస్ ఫీస్‌తో'' కూడా సంబంధాలు ఉన్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Eien no 'Hakuchō no mizūmi' Chaikofusukī to barē ongaku|last=Morita|first=Minoru|date=March 1999|publisher=Shinshokan|isbn=978-4403230646|page=98|trans-title=The eternal &quot;Swan Lake&quot; Tchaikovsky and ballet music}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Wiley|1991|p=[https://archive.org/details/tchaikovskysball0000wile/page/32 32–38]}}

అసలు కొరియోగ్రాఫర్, జూలియస్ రీసింగర్, ఒక బోహేమియన్, తద్వారా ది స్టోలెన్ వీల్తో బహుశా పరిచయం కలిగి ఉన్నాడని, కథను రూపొందించడానికి బాధ్యత వహించిందని ఒక పరికల్పన ప్రతిపాదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Fascinating History of Swan Lake: Pyotr Ilyich Tchaikovsky's Greatest Ballet|url=https://www.historyhit.com/1877-first-performance-swan-lake/|access-date=19 June 2021|publisher=History Hit}}&lt;/ref&gt; ఒక ప్రత్యామ్నాయ అభిప్రాయం ప్రకారం, రచయితగా వ్లాదిమిర్ పెట్రోవిచ్ బెగిచేవ్, అప్పుడు మాస్కో ఇంపీరియల్ థియేటర్స్ డైరెక్టర్, బహుశా బోల్షోయ్ థియేటర్ నర్తకుడు వాసిలీ గెల్ట్సర్ సహకారంతో ఉన్నారు. మనుగడలో ఉన్న లిబ్రెట్టో కాపీ నిజానికి బెగిచేవ్ పేరును కలిగి ఉంది. ఏదేమైనా, మొట్టమొదటి ప్రచురణ లిబ్రెట్టో చైకోవ్స్కీ స్కోర్ నుండి అనేక భాగాలలో విభేదిస్తున్నందున, కొంతమంది పండితులు దీనిని ఒక పాత్రికేయుడు తయారు చేసి ఉండవచ్చని సూచించారు, ప్రారంభ రిహార్సల్స్ పరిశీలనలు ఆధారంగా, కొత్త ఒపెరాటిక్, బ్యాలెట్ నిర్మాణాలను నివేదించే సమకాలీన ఆచారానికి అనుగుణంగా పత్రికలలో వారి దృశ్యాలు.

తరచుగా ప్రస్తావించబడే మరో అవకాశం ఏమిటంటే, ఈ కథను చైకోవ్స్కీ స్వయంగా కల్పించాడు, అతను తన మునుపటి చిన్న బ్యాలెట్ ''&lt;nowiki/&gt;'ది లేక్ ఆఫ్ ది స్వాన్స్'' ' ( ''ఓజెరో లెబెడెయ్'' ) కోసం ఇలాంటి కథాంశాన్ని ఉపయోగించినట్లు సమాచారం. {{Sfn|Wiley|1991|p=[https://archive.org/details/tchaikovskysball0000wile/page/32 32–38]}} ప్రధాన పాత్రల పేర్లు కూడా అప్పటికే ఒకేలా ఉన్నాయి: అతని సోదరుడు మోడెస్ట్, అతని మేనకోడలు టాటియానా వరుసగా సిగ్‌ఫ్రైడ్, ఒడెట్‌గా నటించారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Tchaikovsky: The Man and His Music|last=Brown|first=David|publisher=Pegasus Books|year=2009|isbn=978-1605-9801-71|location=New York|pages=63–512}}&lt;/ref&gt; కొన్ని సిద్ధాంతాల ప్రకారం, చైకోవ్స్కీ రిచర్డ్ వాగ్నర్ ఒపెరాలచే ప్రభావితుడయ్యాడు, వాటిని అతను సాధారణంగా చాలా గౌరవించేవాడు. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|date=2015-12-22|title=Swan Lake|url=https://petipasociety.com/swan-lake/|access-date=2025-08-26|website=The Marius Petipa Society|language=en}}&lt;/ref&gt; ''డెర్ రింగ్ డెస్ నిబెలుంగెన్‌లో'', సీగ్‌ఫ్రీడ్ అనే ఒక పాత్ర కూడా ఉంది, అతను తన ప్రియురాలికి తెలియకుండానే ద్రోహం చేసి, చివరికి తన మరణానికి తానే కారణమవుతాడు. నృత్యోత్సవానికి వచ్చిన అతిథుల పేర్లు ''టాన్‌హౌజర్‌లోని'' పాత్రలను గుర్తుచేస్తాయి. ''లోహెన్‌గ్రిన్‌లో'' ఇంకా గొప్ప సారూప్యతలను గమనించవచ్చు, ఉదాహరణకు స్వచ్ఛతకు చిహ్నంగా హంసను ఉపయోగించడం, ఒక దుష్ట మాంత్రికుడి ఉనికి, అతీంద్రియ సంఘటనలను సూచించడానికి రాజచిహ్నాలను ఉపయోగించడం, అనుకోని ద్రోహం ఫలితంగా కథానాయిక మరణించడం. {{Sfn|Wiley|1991|p=[https://archive.org/details/tchaikovskysball0000wile/page/32 32–38]}}

చైకోవ్స్కీ సమకాలీనులలో కొందరు, బవేరియా రాజు లూడ్విగ్ II జీవితంపై ఆయనకు ఉన్న తీవ్రమైన ఆసక్తిని గమనించారు, అతని ఉనికి హంసతో ప్రతీకాత్మకంగా ముడిపడి ఉందని చెప్పబడింది, కొన్నిసార్లు అతను ప్రిన్స్ సీగ్‌ఫ్రైడ్ కలలు కనే పాత్రకు సంభావ్య నమూనాగా పరిగణించబడ్డాడు. &lt;ref name=&quot;lopukhov2&quot;&gt;{{Cite press release |title=Synopsis |publisher=Latvian National Opera |url=http://www.music.lv/opera/ballets/gulbju_ezers_2002/default_e.htm |last1=Leimanis |first1=Aivars |access-date=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040821235520/http://www.music.lv/opera/ballets/gulbju_ezers_2002/default_e.htm |archive-date=21 August 2004}}&lt;/ref&gt;

1875 మే నెలలో వ్లాదిమిర్ బెగిచెవ్, స్వాన్ లేక్ నాటకానికి సంగీతం సమకూర్చమని చైకోవ్‌స్కీని నియమించారు, అందుకుగాను ఆయన 800 రూబుళ్ల పారితోషికం అందుకున్నారు. స్వరకర్తకు జూలియస్ రీసింగర్ నుండి ప్రతి నృత్యానికి అవసరాలను వివరించే ప్రాథమిక ఫ్రేమ్‌వర్క్ మాత్రమే అందించబడింది. [1] ది స్లీపింగ్ బ్యూటీ, ది నట్‌క్రాకర్ స్కోర్‌ల సూచనల వలె కాకుండా, స్వాన్ లేక్ కోసం అసలైన వ్రాతపూర్వక ఆదేశాలు ఏవీ చాలా కాలం పాటు మిగిలి ఉన్నాయని భావించబడలేదు. చాలా సంవత్సరాలుగా, కొరియోగ్రఫీ వంటి అంశాలపై పాండిత్య అవగాహన ప్రధానంగా సమకాలీన వ్యాఖ్యానాలు, సమీక్షలపై ఆధారపడి ఉంది. [1] అయితే, 2015లో మాస్కోలోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆర్ట్ స్టడీస్‌లో 1876 నాటి రిహార్సల్ నోట్స్ గుర్తించబడ్డాయి, ఇవి బ్యాలెట్ అసలు 1877 ప్రదర్శన స్వభావంపై కొత్త అంతర్దృష్టిని అందిస్తున్నాయి. [2]


== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:నృత్యరూపకం]]</text>
      <sha1>62j8fawzk7luk2809rsrytmh05a3c6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:Pages transcluding nonexistent sections</title>
    <ns>14</ns>
    <id>512163</id>
    <revision>
      <id>4977857</id>
      <timestamp>2026-10-09T13:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగమము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512164</id>
    <redirect title="సంగమం" />
    <revision>
      <id>4977859</id>
      <timestamp>2026-10-09T13:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, [[సంగమము]] పేజీని [[సంగమం]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>4977859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="jsec1ukkbirirpmougy0mknldg0nkgo" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[సంగమం]]</text>
      <sha1>jsec1ukkbirirpmougy0mknldg0nkgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రేక్షకులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512165</id>
    <revision>
      <id>4977863</id>
      <timestamp>2026-10-09T13:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378003747|Audience]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31097" sha1="2kglt8s5cmxap1qwft7h4aumyojf69l" xml:space="preserve">
[[File:Batsheva_theater_crowd_in_Tel_Aviv_by_David_Shankbone.jpg|thumb| ఇజ్రాయెల్‌లోని టెల్ అవీవ్‌లో, బాట్షెవా డాన్స్ కంపెనీని చూడటానికి వేచి ఉన్న ప్రేక్షకులు]]
[[File:2013_World_Championships_in_Athletics_(August,_10)_by_Dmitry_Rozhkov_137.jpg|thumb| రష్యాలోని మాస్కోలో జరిగిన 2013 ప్రపంచ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో ప్రేక్షకులు]]
'''ప్రేక్షకులు''' అంటే ఏ మాధ్యమంలోనైనా ఒక ప్రదర్శనలో పాల్గొనే లేదా ఒక కళాకృతిని, [[సాహిత్యం|సాహిత్యాన్ని]] (వీరిని &quot;పాఠకులు&quot; అని పిలుస్తారు), నాటకాన్ని, సంగీతాన్ని (వీరిని &quot;శ్రోతలు&quot; అని పిలుస్తారు), [[వీడియో గేమ్|వీడియో గేమ్‌లను]] (వీరిని &quot;ఆటగాళ్ళు&quot; అని పిలుస్తారు), లేదా విద్యావేత్తలను చూసే వ్యక్తుల సమూహం. వివిధ రకాల కళలలో ప్రేక్షకులు వివిధ రకాలుగా పాల్గొంటారు. కొన్ని కార్యక్రమాలు ప్రేక్షకుల బహిరంగ భాగస్వామ్యాన్ని ఆహ్వానిస్తాయి, మరికొన్ని కేవలం మితమైన చప్పట్లు, విమర్శలను మాత్రమే అనుమతిస్తాయి.

మీడియా ప్రేక్షకుల అధ్యయనాలు ఇప్పుడు పాఠ్యప్రణాళికలో గుర్తింపు పొందిన భాగంగా ఉన్నాయి. ప్రేక్షకుల సిద్ధాంతం, ప్రేక్షకుల గురించి, వివిధ కళారూపాలతో వారికున్న సంబంధం గురించి పాండిత్యపరమైన అంతర్దృష్టిని అందిస్తుంది. ఈ అంతర్దృష్టులు, ప్రేక్షకులు మీడియాను ఎలా ప్రభావితం చేస్తారో, దానికి ఎలా స్పందిస్తారో వివరించడానికి సహాయపడతాయి. [[సమాచార మాధ్యమాలు|మాస్ మీడియాలో]] సినిమాలు, వీడియో గేమ్‌లు, రేడియో కార్యక్రమాలు, [[కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్|సాఫ్ట్‌వేర్]] (, హార్డ్‌వేర్), ఇతర ఫార్మాట్‌లు ఉంటాయి, వీటన్నింటినీ ప్రేక్షకుల సమీక్షలు, సిఫార్సుల ద్వారా తీర్చిదిద్దవచ్చు.

సులభమైన [[అంతర్జాలం|ఇంటర్నెట్]] భాగస్వామ్యం, పౌర జర్నలిజం ఉన్న ఈ కాలంలో, వృత్తిపరమైన సృష్టికర్తలు ప్రజలతో స్థలాన్ని, కొన్నిసార్లు వారి దృష్టిని కూడా పంచుకుంటున్నారు. అమెరికన్ జర్నలిస్ట్ జెఫ్ జార్విస్ ఇలా అన్నారు, &quot;ప్రజలకు మీడియాపై నియంత్రణ ఇవ్వండి, వారు దానిని ఉపయోగిస్తారు. దీనికి విరుద్ధంగా: ప్రజలకు మీడియాపై నియంత్రణ ఇవ్వవద్దు, అప్పుడు మీరు ఓడిపోతారు. పౌరులు నియంత్రణను ఉపయోగించగలిగినప్పుడల్లా, వారు ఉపయోగిస్తారు.&quot; &lt;ref name=&quot;Rosen&quot;&gt;{{Cite web|last=Rosen|first=Jay|author-link=Jay Rosen|date=June 27, 2006|title=The People Formerly Known as the Audience|url=http://archive.pressthink.org/2006/06/27/ppl_frmr.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160830232111/http://archive.pressthink.org/2006/06/27/ppl_frmr.html|archive-date=2016-08-30|access-date=August 5, 2012|publisher=Press Think}}&lt;/ref&gt; అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ ప్రెసిడెంట్ టామ్ కర్లీ కూడా ఇదే విధంగా అన్నారు, &quot;వినియోగదారులే తమ ప్రమేయం ఉద్దేశ్యం ఏమిటో నిర్ణయిస్తున్నారు — ఏ అప్లికేషన్, ఏ పరికరం, ఏ సమయం, ఏ ప్రదేశం.&quot; &lt;ref name=&quot;Rosen&quot; /&gt;


== రకాలు ==
[[File:Mikael_Wulff_(54955777980).jpg|thumb| డానిష్ హాస్యనటుడు మైకేల్ వుల్ఫ్, 2025లో [[కోపెన్‌హాగన్|కోపెన్‌హాగన్‌లో]] ప్రేక్షకులలో ఒకరిని ప్రశ్నిస్తున్నారు]]

=== ప్రత్యేక (వాస్తవ) ===
వాక్చాతుర్యంలో, కొంతమంది శ్రోతలు పరిస్థితులు, సందర్భాలపై ఆధారపడి ఉంటారు, ఆ శ్రోతలను ఏర్పరిచే వ్యక్తుల ద్వారా వర్గీకరించబడతారు. కొన్నిసార్లు ఈ శ్రోతలు ఒప్పించడానికి లొంగి, వక్త ఆలోచనలతో మమేకమవుతారు. పరిమాణంలో, కూర్పులో విభిన్నంగా ఉండే ఈ ప్రేక్షకులు కలిసి వచ్చి బహుళ సమూహాల &quot;సమ్మేళనాన్ని&quot; ఏర్పరచవచ్చు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=The Rhetorical Situation|url=https://walton.uark.edu/business-communication-lab/Resources/downloads/The_Rhetorical_Situation.pdf|publisher=University of Arkansas [[Sam M. Walton College of Business]]}}&lt;/ref&gt;

==== తక్షణ ====
తక్షణ ప్రేక్షకులు అంటే వక్త, వక్త అలంకారిక పాఠం లేదా ప్రసంగానికి ముఖాముఖిగా ఉండే వ్యక్తులతో కూడిన ఒక రకమైన ప్రేక్షకులు. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Televised Presidential Debates in a Changing Media Environment|last=Hinck|first=Edward A.|publisher=ABC-CLIO|year=2018|isbn=978-1-4408-5044-8}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రేక్షకులు వాక్చాతుర్య పాఠాన్ని ఎలాంటి మధ్యవర్తిత్వం లేకుండా నేరుగా వింటారు, దానితో మమేకమవుతారు, గ్రహిస్తారు. తక్షణ ప్రేక్షకుల స్వీకరణ, అభిప్రాయాన్ని (ప్రేక్షకుల కొలత) కొలవడంలో, వ్యక్తిగత ఇంటర్వ్యూలు, చప్పట్లు, అలంకారిక ప్రసంగం సమయంలో, తరువాత చేసిన మౌఖిక వ్యాఖ్యలపై ఆధారపడవచ్చు. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== మధ్యవర్తిత్వం ====
ప్రత్యక్ష శ్రోతలకు భిన్నంగా, మధ్యవర్తిత్వ శ్రోతలు అనేవారు, ఒక వక్త ప్రసంగించే సమయం లేదా ప్రదేశానికి భిన్నమైన పద్ధతిలో అలంకారిక రచనలను స్వీకరించే వ్యక్తులతో కూడి ఉంటారు. టెలివిజన్, రేడియో, ఇంటర్నెట్ ద్వారా పాఠాలు లేదా ప్రసంగాలను స్వీకరించే ప్రేక్షకులను మధ్యవర్తిత్వ ప్రేక్షకులుగా పరిగణిస్తారు ఎందుకంటే ఆ మాధ్యమాలు వక్తను, ప్రేక్షకులను వేరు చేస్తాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nordquist|first=Richard|title=How to Speak and Write With an Audience in Mind|url=https://www.thoughtco.com/audience-rhetoric-and-composition-1689147|access-date=2019-09-30|website=ThoughtCo}}&lt;/ref&gt; అటువంటి ప్రేక్షకులు భౌతికంగా ప్రేక్షకుల నుండి దూరంగా ఉంటారు, సందేశం నియంత్రించబడుతుంది. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; టెలివిజన్, రేడియో, ఇంటర్నెట్ వంటి మాధ్యమాలు ప్రేక్షకులను ఒక అలంకారిక పాఠం లేదా ప్రసంగం సమయం, పరిస్థితి నుండి దూరం చేయగలవు కాబట్టి, మధ్యవర్తిత్వం వహించిన ప్రేక్షకుల పరిమాణం, కూర్పును అర్థం చేసుకోవడం కష్టంగా ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా జరిగే ప్రేక్షకుల స్వీకరణ, అభిప్రాయాన్ని కొలవడంలో (ఈ పద్ధతిని ప్రేక్షకుల కొలత అంటారు), ఒక వెబ్‌సైట్‌లో ప్రదర్శించబడే అభిప్రాయ సేకరణలు, రేటింగ్‌లు, అలాగే వ్యాఖ్యలు, ఫోరమ్‌లపై ఆధారపడవచ్చు. ఇది సినిమాలు, పాటలు ఇంకా మరెన్నో రంగాలకు వర్తిస్తుంది. ప్రేక్షకుల కొలతలో నైపుణ్యం కలిగిన కంపెనీలు ఉన్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ratings Analysis: Audience Measurement and Analytics|last=James|first=Webster|last2=Phalen|first2=Patricia|last3=Lichty|first3=Lawrence|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-0-415-52652-4|edition=Fourth|location=New York|pages=}}&lt;/ref&gt;

=== సైద్ధాంతిక (ఊహాత్మక) ===
ఒక వక్తకు అలంకారిక పాఠాన్ని లేదా ప్రసంగాన్ని రచించడానికి, సాధన చేయడానికి లేదా ఒక విమర్శకుడికి అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడే ఉద్దేశ్యంతో సైద్ధాంతిక ప్రేక్షకులు ఊహించబడ్డారు. &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=2016-01-01|title=The Imagined Audience on Social Network Sites}}&lt;/ref&gt;

==== స్వీయ (స్వీయ-విచారణ) ====
ఒక వక్త తాను తెలియజేస్తున్న భావాల సారాంశాన్ని లోతుగా పరిశీలించి, ప్రశ్నించి, మననం చేసుకున్నప్పుడు, ఆ వ్యక్తులు తమను తామే ఉద్దేశించి మాట్లాడుతున్నారని లేదా ఆత్మవిచారణ చేసుకుంటున్నారని చెప్పవచ్చు. పండితులు చైమ్ పెరెల్మాన్, లూసీ ఓల్బ్రెచ్ట్స్-టైటెకా, వారి పుస్తకం ''[https://www.jstor.org/stable/j.ctvpj74xx ది న్యూ రెటోరిక్: ఎ ట్రీటైజ్ ఆన్ ఆర్గ్యుమెంటేషన్]'' &lt;ref name=&quot;Perelman&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/newrhetorictreat0000pere|title=The New Rhetoric: A Treatise on Argumentation|last=Perelman|first=Chaïm|last2=L. Olbrechts-Tyteca|publisher=University of Notre Dame Press|year=1969|location=Notre Dame, Indiana|author-link=Chaïm Perelman|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; లో, వక్త &quot;తన సొంత వాదనల విలువను పరీక్షించడానికి మరెవరికన్నా మెరుగైన స్థితిలో ఉన్నాడు&quot; అని వాదించారు. స్వీయ ప్రేక్షకులు, అన్ని అలంకారిక ప్రయోజనాలకు లేదా పరిస్థితులకు అంతిమ లక్ష్యంగా పనిచేయనప్పటికీ, స్వీయ-సహాయం విధిగా పనిచేయడమే కాకుండా, అందుబాటులో ఉన్న ఒప్పించే మార్గాలను కనుగొనడానికి ఉపయోగించే సాధనంగా కూడా పనిచేసే ఒక రకమైన ప్రేక్షకులుగా పనిచేస్తారు. 

==== యూనివర్సల్ ====
విశ్వ ప్రేక్షకులు అనేవారు ఒక ఊహాత్మక ప్రేక్షకవర్గం, అది వక్తకు నైతిక, వాదనాపరమైన పరీక్షగా పనిచేస్తుంది. దీనికోసం వక్త, విభిన్న నేపథ్యాలకు చెందిన వ్యక్తులతో కూడిన ఒక మిశ్రమ శ్రోతలను ఊహించుకోవాలి, తాను చెప్పే వాక్చాతుర్య పాఠం లేదా ప్రసంగంలోని విషయం ఆ శ్రోతలలోని వ్యక్తులను ఆకట్టుకుంటుందో లేదో గ్రహించాలి. పండితులు చైమ్ పెరెల్మాన్, లూసీ ఓల్బ్రెచ్ట్స్-టైటెకా విశ్వవ్యాప్త ప్రేక్షకులను ఉద్దేశించిన కంటెంట్ &quot;ఉదహరించిన కారణాలు బలమైన స్వభావం కలిగి ఉన్నాయని, అవి స్వయంసిద్ధమైనవని, సంపూర్ణ, శాశ్వతమైన చెల్లుబాటును కలిగి ఉన్నాయని పాఠకుడిని ఒప్పించాలి&quot; అని నిర్ధారించారు. &lt;ref name=&quot;Perelman&quot; /&gt; సార్వత్రిక ప్రేక్షకుల భావన ఆదర్శవాదమైనదిగా విమర్శలకు గురైంది, ఎందుకంటే ఇది నిర్దిష్ట ప్రేక్షకులపై ఒప్పించే ప్రభావాన్ని సాధించడంలో ఒక అడ్డంకిగా పరిగణించబడుతుంది. అయినప్పటికీ, ఇది వక్తకు నైతిక మార్గదర్శిగా, పాఠకుడికి లేదా ప్రేక్షకులకు విమర్శనాత్మక సాధనంగా ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు. 

==== ఆదర్శం ====
ఆదర్శ ప్రేక్షకులు అంటే వక్త ఊహించుకున్న, ఉద్దేశించిన ప్రేక్షకులు. అలంకారిక పాఠాన్ని సృష్టించడంలో, వక్త లక్ష్య ప్రేక్షకులను ఊహించుకుంటాడు, అంటే ప్రసంగం లేదా అలంకారిక పాఠం ద్వారా సంబోధించబడే, ఒప్పించబడే లేదా ప్రభావితమయ్యే వ్యక్తుల సమూహం. &lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Strohm|first=Paul|date=1983|title=Chaucer's Audience(s): Fictional, Implied, Intended, Actual}}&lt;/ref&gt; ఈ రకమైన ప్రేక్షకులను అత్యంత సుముఖంగా వినే ప్రేక్షకులుగా కాకుండా, భవిష్యత్తులో వక్త సంభాషించబోయే నిర్దిష్ట ప్రేక్షకులుగా భావిస్తారు. అటువంటి ప్రేక్షకులను ఊహించుకోవడం ద్వారా, ఒక వక్త భవిష్యత్తులోని నిర్దిష్ట ప్రేక్షకులతో విజయవంతంగా మమేకమవ్వడానికి దోహదపడే విజ్ఞప్తులను రూపొందించుకోగలుగుతాడు. ఆదర్శవంతమైన ప్రేక్షకులను పరిగణనలోకి తీసుకునేటప్పుడు, ఒక వక్త మధ్యవర్తిత్వం, పరిమాణం, జనాభా వివరాలు, ఒప్పించాల్సిన ప్రేక్షకుల మధ్య భాగస్వామ్య నమ్మకాల భవిష్యత్ పరిస్థితులను ఊహించుకోవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Sargent-Baur|first=Barbara N.|date=1992-01-01|title=Communication and implied audience(s) in Villon's Testament}}&lt;/ref&gt;

==== సూచించబడడం ====
సూచించబడిన ప్రేక్షకులు అంటే, ఒక శ్రోత లేదా పాఠకుడు ఆ పాఠ్యం నిర్మిత ప్రేక్షకులుగా నిర్ధారించిన ఒక ఊహాత్మక ప్రేక్షకులు. సూచించబడిన ప్రేక్షకులు అంటే అసలైన ప్రేక్షకులు కాదు, కానీ పాఠాన్ని చదవడం లేదా విశ్లేషించడం ద్వారా ఊహించగలిగే ప్రేక్షకులు. కమ్యూనికేషన్స్ పండితుడు ఎడ్విన్ బ్లాక్, తన వ్యాసం, ది సెకండ్ పర్సోనా, &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Contemporary Rhetorical Theory: A Reader|last=Black|first=Edwin|publisher=[[Guilford Press]]|year=1998|isbn=1-572-30401-4|editor-last=John Lucaites|location=New York|pages=331–340|chapter=The Second Persona|editor-last2=Celeste Michelle Condit|editor-last3=Sally Caudill}}&lt;/ref&gt; లో రెండు పర్సోనాల ఆలోచనను ఉపయోగించి సూచించిన ప్రేక్షకుల సైద్ధాంతిక భావనను అందిస్తుంది. మొదటి పురుషోత్తమ రూపం అనేది సూచించబడిన అలంకారిక భాష (శ్రోతలచే ఏర్పడిన వక్త భావన), రెండవ పురుషోత్తమ రూపం అనేది సూచించబడిన శ్రోతలు (ప్రసంగ సందర్భంలో ఒప్పించడం కోసం శ్రోతలచే ఏర్పడిన, ఉపయోగించబడిన శ్రోతల భావన). అలంకారిక పరిస్థితి తర్వాత ఆ ప్రేక్షకులు ఏ విధంగా మారాలని లేదా ఏమి చేయాలని ఆ రచన కోరుకుంటుందో ఒక విమర్శకుడు కూడా నిర్ణయించగలడు. 

==== వెబ్‌లో ====
ఇంటర్నెట్ ద్వారా ప్రతి వ్యక్తికి వివిధ మార్గాల్లో పాల్గొనే అవకాశం లభిస్తుంది. ప్రజలకు రాయడానికి, వారు వ్రాస్తున్న విషయంపై ఆసక్తి ఉన్నవారిని చేరుకోవడానికి ఇంటర్నెట్ ఒక వేదికను అందిస్తుంది. రచయితలు ఆన్‌లైన్‌లో రాసేటప్పుడు, తమతో ఉమ్మడి ఆసక్తులు పంచుకునే వ్యక్తులతో సమూహాలను ఏర్పరచుకోగలుగుతారు. రచయిత తమ ఆన్‌లైన్ పోస్ట్‌లలో ఏమి చర్చిస్తున్నారనే దానిపై ఆధారపడి, ప్రజలు చేరుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ప్రేక్షకులు సాధారణంగా లేదా నిర్దిష్టంగా ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Livingstone|first=Sonia|date=May 1998|title=Audience research at the crossroads}}&lt;/ref&gt; తాజా సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవాలంటే, ప్రేక్షకులు రచయితలు ఏమి రాస్తున్నారో వెళ్లి పరిశీలించాలి. రచయితలు తమకంటూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని కనుగొని, అప్పటికే ఏర్పడిన సమాజంలోకి ప్రవేశించడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నించాలి. రచయిత చేరుకుంటున్న ప్రేక్షకులు, రచయిత పోస్టులకు స్పందించి, అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయగలరు. ఇంటర్నెట్ ఈ సంబంధాలను ఏర్పరచడానికి, పెంపొందించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. క్లే షిర్కీ రచించిన ‘ ''హియర్ కమ్స్ ఎవ్రీబడీ'' ’ పుస్తకంలో, ప్రేక్షకులు కంటెంట్‌ను స్వీకరించడమే కాకుండా, వాస్తవానికి వారే దానిని ఎలా సృష్టిస్తున్నారో తెలిపే అనేక ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ ఒకే సమయంలో ప్రేక్షకులుగా, సృష్టికర్తలుగా ఉండే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/herecomeseverybo0000shir|title=Here Comes Everybody|last=Shirky|first=Clay|publisher=Penguin Group|year=2008|isbn=978-1-59420-153-0|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

== ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్యం ==
[[File:Iggy_and_the_Stooges_-_Sziget_Fesztivál,_2006.08.15_(27).jpg|thumb| ఇగ్గీతో నృత్యం - సిజెట్ ఉత్సవంలో ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్యం]]
[[File:Brooklyn_Book_Festival_crowd_by_David_Shankbone.jpg|thumb| న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ పుస్తక ఉత్సవంలో ప్రేక్షకులు]]
నాల్గవ గోడను బద్దలు కొట్టే ప్రదర్శనలలో ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్యం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు సాంప్రదాయ బ్రిటిష్ పాంటోమైమ్‌లు, స్టాండ్-అప్ కామెడీ, బ్లూ మ్యాన్ గ్రూప్ వంటి సృజనాత్మక రంగస్థల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి.

ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్యం కొంతమంది వ్యక్తులకు లేదా సమూహానికి అసౌకర్యంగా ఉండవచ్చు, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thecut.com/article/why-audience-participation-is-so-terrifying.html|title=Why Audience Participation Is So Terrifying|last=Ro|first=Christine|work=The Cut|access-date=2018-08-18}}&lt;/ref&gt; కానీ బ్రాండ్ యాక్టివేషన్, బ్రాండ్ ఎంగేజ్‌మెంట్ కొత్త సాధనంగా పెరుగుతోంది, అభివృద్ధి చెందుతోంది. బ్రాండ్‌లకు, వారి వినియోగదారులకు మధ్య ఒక ప్రత్యేక బంధాన్ని ఏర్పరచి, దానిని మరింత పటిష్టం చేసే ప్రయత్నంలో, కంపెనీలు ప్రేక్షకుల చురుకైన భాగస్వామ్యం ఉండే కార్యక్రమాల వైపు ఎక్కువగా చూస్తున్నాయి. తరచుగా, సంస్థలు ఈవెంట్‌కు హాజరయ్యే వారికి బ్రాండెడ్ వస్తువులను అందిస్తాయి, ఇవి ప్రేక్షకులను ప్రదర్శనలో పాల్గొనేలా చేయడమే కాకుండా, ఈవెంట్ జ్ఞాపికలుగా కూడా పనిచేస్తాయి, తద్వారా బ్రాండ్‌తో శాశ్వత బంధాన్ని సృష్టిస్తాయి.  ఉదాహరణకు, సూపర్ బౌల్ XLVIII సమయంలో, లైటింగ్ ఎఫెక్ట్స్‌లో భాగంగా ప్రేక్షకులను సూపర్ బౌల్ XLVIII హాఫ్‌టైమ్ షోలో చేర్చారు. పెప్సీ ప్రేక్షకులకు &quot;వీడియో స్కీ టోపీలు&quot; ఇవ్వడం ద్వారా వారిని భాగస్వాములను చేసింది, ఇవి గుంపు అంతటా దృశ్య ప్రభావాలను సృష్టించాయి.  ప్రజలను, వారి భావోద్వేగాలను మరింత నేరుగా ఆకట్టుకోవడం ద్వారా, బ్రాండ్‌లు తమ వినియోగదారుల నుండి అభిప్రాయాన్ని పొందగలవు. ఇలాంటి అనుభవాలను అందించే లేదా కోరుకునే కంపెనీలను &quot;క్రౌడ్ యాక్టివేషన్&quot; అని అంటారు. ఉదాహరణకు, టాన్జిబుల్ ఇంటరాక్షన్ దాని శాఖలలో ఒకదానికి క్రౌడ్ యాక్టివేషన్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=about|url=https://www.tangibleinteraction.com/about|website=about &amp;#124; Tangible Interaction}}&lt;/ref&gt; అని పేరు పెట్టింది, పిక్స్‌మాబ్ తన వెబ్‌సైట్‌లో తనను తాను క్రౌడ్ యాక్టివేషన్ కంపెనీగా పేర్కొంటుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=PixMob - LED wristbands for enhanced crowd experiences|url=https://www.pixmob.com/|website=www.pixmob.com}}&lt;/ref&gt;

ప్రజాదరణ పొందిన ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్యానికి అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలలో ఒకటి ''&lt;nowiki/&gt;'ది రాకీ హారర్ పిక్చర్ షో'&lt;nowiki/&gt;'' అనే చలనచిత్రం, సంగీతం, అలాగే దాని పూర్వ రంగస్థల రూపమైన ''&lt;nowiki/&gt;'ది రాకీ హారర్ షో''' . ప్రేక్షకుల భాగస్వామ్య అంశాలు తరచుగా చిత్రంలో అత్యంత ముఖ్యమైన భాగంగా పరిగణించబడతాయి, ఈ మేరకు DVD వెర్షన్‌లోని ఆడియో ఎంపికలలో కూడా ఆ అవకాశం ఉంటుంది.
[[File:20090814_Pritzker_Pavilion_on_Beethoven's_9th_Day_crop.JPG|thumb| గ్రాంట్ పార్క్ మ్యూజిక్ ఫెస్టివల్‌లో [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్|బీథోవెన్]] 9వ సింఫనీని వినడానికి, జే ప్రిట్జ్‌కర్ పెవిలియన్‌లోని ఈ ప్రేక్షకులలో కొందరు తమ సొంత సీట్లను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:పరిశీలన]]
[[వర్గం:నాటకరంగం]]
[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>2kglt8s5cmxap1qwft7h4aumyojf69l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:ווסטוק/ప్రయోగశాల</title>
    <ns>2</ns>
    <id>512166</id>
    <revision>
      <id>4977867</id>
      <timestamp>2026-10-09T14:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ווסטוק</username>
        <id>155237</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[en: user: {{PAGENAME}}]]'</comment>
      <origin>4977867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="sf0tkmjofioa64ttjxlewsi9ggb11c1" xml:space="preserve">[[en: user: {{PAGENAME}}]]</text>
      <sha1>sf0tkmjofioa64ttjxlewsi9ggb11c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జెర్విస్ మ్యాకెంటీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512167</id>
    <revision>
      <id>4977868</id>
      <timestamp>2026-10-09T15:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1828–1891)}} {{Use mdy dates|date=April 2021}}{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్,...'</comment>
      <origin>4977868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23223" sha1="qfgxfz6iip6n2vim4b45i476rf4h0ih" xml:space="preserve">{{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1828–1891)}}
{{Use mdy dates|date=April 2021}}{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. == జీవిత చరిత్ర == మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాక్ ఎన్టీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; == కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; == పత్రికలు == తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాక్ ఎన్టీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాక్ ఎన్టీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాక్ ఎన్టీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; == ఎంచుకున్న రచనలు == &lt;!-- Ideally it'd be great to have these works showcased with the name of the collection they are in and appropriate citations. Thanks! --&gt; *''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) == ఇవి కూడా చూడండి == * హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}
== మూలాలు =={{Reflist}}== బాహ్య లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -</text>
      <sha1>qfgxfz6iip6n2vim4b45i476rf4h0ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977869</id>
      <parentid>4977868</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23227" sha1="sg3mn3rge5vcyud0g69w5c988842pv1" xml:space="preserve">{{short description|అమెరికన్ చిత్రకారుడు (1828–1891)}}
{{Use mdy dates|date=April 2021}}{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాక్ ఎన్టీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; == కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 
== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాక్ ఎన్టీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాక్ ఎన్టీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాక్ ఎన్టీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; == ఎంచుకున్న రచనలు == &lt;!-- Ideally it'd be great to have these works showcased with the name of the collection they are in and appropriate citations. Thanks! --&gt; *''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) == ఇవి కూడా చూడండి == * హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}
== మూలాలు =={{Reflist}}== బాహ్య లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -</text>
      <sha1>sg3mn3rge5vcyud0g69w5c988842pv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977870</id>
      <parentid>4977869</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23036" sha1="bbhu4vvalxv662bijh2c1pgcf11mwdf" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాక్ ఎన్టీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; == కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 
== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాక్ ఎన్టీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాక్ ఎన్టీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాక్ ఎన్టీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

&lt;nowiki&gt;== ఎంచుకున్న రచనలు ==&lt;/nowiki&gt;  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

&lt;nowiki&gt;== ఇవి కూడా చూడండి ==&lt;/nowiki&gt; 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}
== మూలాలు =={{Reflist}}== బాహ్య లింకులు == *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -</text>
      <sha1>bbhu4vvalxv662bijh2c1pgcf11mwdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977871</id>
      <parentid>4977870</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23003" sha1="042wy8p9r7orqkiodw98brtehnn2y0z" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాక్ ఎన్టీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 
== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాక్ ఎన్టీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాక్ ఎన్టీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాక్ ఎన్టీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}
== మూలాలు =={{Reflist}}== 
బాహ్య లింకులు == 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -</text>
      <sha1>042wy8p9r7orqkiodw98brtehnn2y0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977873</id>
      <parentid>4977871</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22969" sha1="omybl88ghie9b31y3fwdeb4kpe16q15" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాకెంటీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాకెంటీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాకెంటీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాకెంటీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాకెంటీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాకెంటీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 

== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాకెంటీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాకెంటీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాకెంటీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}

===== ==మూలాలు =={{Reflist}} =====
&lt;nowiki&gt;==బాహ్య లింకులు ==&lt;/nowiki&gt; 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -</text>
      <sha1>omybl88ghie9b31y3fwdeb4kpe16q15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977874</id>
      <parentid>4977873</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఇవి కూడా చూడండి */</comment>
      <origin>4977874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22941" sha1="qd5bzkjab6jd64d4mrzkpubqch1bhsq" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాకెంటీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాకెంటీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాకెంటీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాకెంటీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాకెంటీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాకెంటీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 

== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాకెంటీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాకెంటీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాకెంటీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}

==మూలాలు ==
{{Reflist}}
==బాహ్య లింకులు == 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -</text>
      <sha1>qd5bzkjab6jd64d4mrzkpubqch1bhsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977875</id>
      <parentid>4977874</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23396" sha1="mlvf6nbv9wht3ss1wmga530n79oh8xd" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాకెంటీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాకెంటీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాకెంటీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాకెంటీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాకెంటీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాకెంటీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 

== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాకెంటీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాకెంటీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాకెంటీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}

==మూలాలు ==
{{Reflist}}
==బాహ్య లింకులు == 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -
{{DEFAULTSORT:McEntee, Jervis}}
[[వర్గం:1828 జననాలు]]
[[వర్గం:1891 మరణాలు]]
[[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ ప్రకృతి దృశ్య చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>mlvf6nbv9wht3ss1wmga530n79oh8xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977876</id>
      <parentid>4977875</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23171" sha1="f8c8dlaxml097pa1bn9rk2dd2mqu2nx" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాకెంటీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాకెంటీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాకెంటీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాకెంటీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాకెంటీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాకెంటీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 

== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాకెంటీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాకెంటీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాకెంటీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}

==మూలాలు ==
{{Reflist}}
==బాహ్య లింకులు == 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -
{{DEFAULTSORT:McEntee, Jervis}}
[[వర్గం:1828 జననాలు]]
[[వర్గం:1891 మరణాలు]]
[[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>f8c8dlaxml097pa1bn9rk2dd2mqu2nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977877</id>
      <parentid>4977876</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* బాహ్య లింకులు */</comment>
      <origin>4977877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23396" sha1="lhp0kacyxtex11tputieuy4v5dqqthr" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాకెంటీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాకెంటీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాకెంటీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాకెంటీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాకెంటీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాకెంటీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 

== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాకెంటీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాకెంటీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాకెంటీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}

==మూలాలు ==
{{Reflist}}
==బాహ్య లింకులు == 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి) - [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm|date=September 2, 2014}} -
{{DEFAULTSORT:McEntee, Jervis}}
[[వర్గం:1828 జననాలు]]
[[వర్గం:1891 మరణాలు]]
[[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]]</text>
      <sha1>lhp0kacyxtex11tputieuy4v5dqqthr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977878</id>
      <parentid>4977877</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* బాహ్య లింకులు */</comment>
      <origin>4977878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24714" sha1="iz72xxs3hb3bh7svct5y02gtzymep2r" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ|image=Jervis McEntee.jpg|image_size=|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date |1828|7|14}}|birth_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|death_date={{death date and age |1891|1|27|1828|7|14}}|death_place=రాండౌట్, న్యూయార్క్|known_for=[[చిత్రలేఖనం]]|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}
'''జెర్విస్ మ్యాకెంటీ''' (జూలై 14, 1828 – జనవరి 27, 1891) ఒక అమెరికన్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. ఇతను హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కు చెందినవాడు. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఇతను అంతగా పరిచయం లేని వ్యక్తి, కానీ ముఖ్యమైన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులకు ఇతను సన్నిహిత మిత్రుడు, ప్రయాణ సహచరుడు. ఇతని చిత్రాలతో పాటు, 1872 నుండి 1890 వరకు రాసిన మ్యాక్ ఎన్టీ ప్రచురించని పత్రికలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తరువాత న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితాన్ని నమోదు చేస్తూ ఒక శాశ్వత వారసత్వంగా మిగిలాయి. 
== జీవిత చరిత్ర == 
మ్యాక్ ఎన్టీ 1828 జూలై 14న న్యూయార్క్‌ లోని రాండౌట్‌లో జన్మించాడు,&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee papers|url=http://www.aaa.si.edu/collections/jervis-mcentee-papers-7251/more|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను సివిల్ ఇంజనీర్ జేమ్స్ స్మిత్ మ్యాక్ ఎన్టీ (1800-1887), అతని భార్య సారా జేన్ మ్యాకెంటీ (1805-1883) కుమారుడు. అతని సోదరి మేరీ, న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ వాస్తుశిల్పి, సహ-డిజైనర్ అయిన కాల్‌వెర్ట్ వోక్స్ భార్య. ఇది మినహా, అతని బాల్యం గురించి చాలా తక్కువ వివరాలు తెలుసు. సుమారు 1844 నుండి 1846 వరకు, ఇతను న్యూయార్క్‌ లోని క్లింటన్‌లో ఉన్న క్లింటన్ లిబరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;sul&quot;&gt;{{cite web|title=Jervis McEntee Diary, 1844–1845|url=http://library.syr.edu/digital/guides/m/mcentee_j.htm|access-date=21 August 2013|work=Finding Aids|publisher=Syracuse University Libraries}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ut&quot;&gt;{{cite web|title=A journal of facts, folly &amp; fun 1845 Oct 9-1846 Sep 29.|url=http://library.utulsa.edu//record=b1496573~S0|access-date=21 August 2013|work=Department of Special Collections and University Archives|publisher=University of Tulsa, McFarlin Library}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1850లో న్యూయార్క్ నగరంలోని నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లో స్వయం-బోధక కళాకారుడిగా తన మొదటి పెయింటింగ్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఆ సంవత్సరం చివర్లో ఇతను ఫ్రెడరిక్ ఎడ్విన్ చర్చ్ దగ్గర శిష్యరికం చేశాడు, అప్పట్లో ఆయన అమెరికన్ కళా ప్రపంచంలో ఎదుగుతున్న తారగా పరిగణించబడ్డాడు. ఇతను 1851లో చర్చ్ స్టూడియోను విడిచిపెట్టాడు, చర్చ్ స్థాయి కీర్తి, సంపదను ఇతను ఎన్నడూ సాధించనప్పటికీ, వారు జీవితాంతం స్నేహితులుగా మిగిలిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frederic Church|last=Howat|first=John K.|publisher=Yale University Press|year=2005|isbn=978-0300109887|location=New Haven|pages=34}}&lt;/ref&gt; చర్చ్ వద్ద చదువుకున్న తర్వాత, మ్యాకెంటీ రాండౌట్‌లో వ్యాపారవేత్తగా వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ప్రయత్నించాడు, కానీ ఎక్కువ విజయం సాధించలేదు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఇతను వ్యాపారాన్ని విడిచిపెట్టి తన కళకు పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు, 1857లో రిచర్డ్ మోరిస్ హంట్ కి చెందిన టెన్త్ స్ట్రీట్ స్టూడియో బిల్డింగ్ నివాసితులలో ఒకడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;appletons&quot;&gt;{{Cite Appletons'|wstitle=McEntee, Jervis|year=1900}}&lt;/ref&gt; భవనంలోని ఇతర నివాసితులు చాలా మంది బ్రహ్మచారులు లేదా ప్రయాణికులు కావడంతో, మ్యాక్ ఎన్టీ, అతని భార్య (చురుకైన, సానుభూతి గల హోస్టెస్‌గా ప్రసిద్ధి) ఆ కాలంలోని ప్రసిద్ధ కళాకారులు, రచయితలు, నటీనటులు తరచుగా సందర్శించే ఒక ఆకస్మిక సెలూన్‌కి కేంద్రంగా మారారు. 1878లో అతని భార్య మరణించిన తర్వాత, 1891లో తాను మరణించే వరకు ఒంటరివాడైన మ్యాక్ ఎన్టీ ఆ భవనంలోనే ఉండిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాకెంటీ ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులైన శాన్‌ఫోర్డ్ రాబిన్సన్ గిఫోర్డ్, వర్తింగ్టన్ విట్రెడ్జ్, జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్, రూపక చిత్రకారుడు ఈస్ట్‌మన్ జాన్సన్‌లకు చాలా సన్నిహిత మిత్రుడు.&lt;ref name=&quot;AAAblog&quot;&gt;{{cite web|last=Stein|first=Paul G.|title=A Hudson River School Diary|url=http://blog.aaa.si.edu/2010/06/hudson-river-school-diary.html|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art Blog|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1860లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ అసోసియేట్‌గా, 1861లో పూర్తి విద్యావేత్తగా నియమితుడయ్యాడు. 1869లో ఇతను ఐరోపాను సందర్శించాడు, ఇటలీలో ఎక్కువగా చిత్రాలు గీశాడు.&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=McEntee, Jervis|volume=17|page=230}}&lt;/ref&gt; ఇతను 1891 జనవరి 27న రాండౌట్‌లోని తన ఇంటిలో బ్రైట్స్ వ్యాధితో మరణించాడు, న్యూయార్క్‌లోని కింగ్‌స్టన్‌లో ఉన్న మాంట్రెపోస్ స్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/75241930/obituary-jervis-mcentee/|title=Obituary|date=1891-01-28|newspaper=[[Buffalo Courier]]|access-date=2021-04-06|location=Rondout|page=2|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; 
== కళాత్మక శైలి ==
[[దస్త్రం:Jervis_McEntee_-_A_Cliff_in_the_Katskills_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ద కాట్స్ కిల్స్'', సుమారు 1885, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియంలో ఉంది]]
[[దస్త్రం:Mount_Desert_Island,_Maine,_by_Jervis_McEntee,_1864,_oil_on_canvas_-_National_Gallery_of_Art,_Washington_-_DSC00124.JPG|thumb|''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'', జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ చిత్రించారు, 1864, వాషింగ్టన్ డి.సి. లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ లో ఉంది]]
జెర్విస్ మ్యాకెంటీ వేసిన [[ప్రకృతి దృశ్యం|ప్రకృతి దృశ్యాలు]] వాటి విచారం, కవితాత్మక మనోభావాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. మ్యాకెంటీ ప్రకృతి దృశ్యంలో ఆకాశం తరచుగా మేఘావృతమై ఉంటుంది, కాలం శరదృతువును సూచిస్తుంది. జాస్పర్ ఫ్రాన్సిస్ క్రాప్సే, ఇతర కళాకారులు సాధారణంగా ప్రకాశవంతమైన ఆకుల పతనాన్ని చిత్రించినప్పటికీ, మ్యాక్ ఎన్టీ ఆకులు రంగుసి పాలిపోయి చెట్ల నుండి రాలిపోతున్న దశలో ఆ కాలం ముగింపును బంధించాడు. &quot;కొంతమంది నా ప్రకృతి దృశ్యాలను విచారకరమైనవి, అసహ్యకరమైనవి అని పిలుస్తారు&quot; అని మ్యాక్ ఎన్టీ తన పత్రికలో రాశాడు. &quot;నేను ప్రకృతి విషాదకరమైన కోణాన్ని చిత్రీకరిస్తానని వారు అంటున్నారు ... కానీ ఇది పొరపాటు ... ప్రకృతి నాకు బాధ కలిగించదు కానీ నిశ్శబ్దంగా, ఆలోచనాత్మకంగా, ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.&quot; 

== పత్రికలు == 
తన చిత్రాలతో పాటు, మ్యాకెంటీ 1870ల ప్రారంభం నుండి మరణించే వరకు రాసిన వివరణాత్మక పత్రికలు అతని శాశ్వత వారసత్వం. ఈ డైరీలు గిల్డెడ్ ఏజ్ సమయంలో, ఆ తర్వాత ఒక సాధారణ న్యూయార్క్ చిత్రకారుడి జీవితంపై స్పష్టమైన, ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని అందిస్తాయి. తన రచనలలో, మ్యాకెంటీ హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారులు, వారి దైనందిన జీవితం, గాసిప్‌లు, వ్యక్తిగత ప్రతిబింబాలు, 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో అమెరికన్ కళా ప్రపంచం మొత్తం పరిణామాన్ని వివరంగా నమోదు చేశాడు. ఇతను తన కళాత్మక విజయాలు, ప్రయత్నాలను చర్చిస్తాడు, ముఖ్యంగా హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళ ఆదరణ తగ్గడంతో డబ్బు కొరత ఏర్పడిన పరిస్థితులను వివరిస్తాడు. ఈ పత్రికలలో నేషనల్ అకాడమీ, సెంచురీ క్లబ్ అంతర్గత పనులు, ఫిలడెల్ఫియాలో 1876 నాటి సెంటెనియల్ ఎక్స్‌పోజిషన్, అమెరికన్ ఆర్ట్-యూనియన్‌ను పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు, దేశవ్యాప్తంగా కళా సంఘాలు, ప్రదర్శనల అద్భుతమైన వృద్ధి గురించిన ప్రత్యక్ష సమాచారం ఉంది. ఈ డైరీలు ఆ కాలంలో కళా ఆర్థిక వ్యవస్థను కూడా వెల్లడిస్తాయి, ఇందులో ధరలు, సేకరణ, పోషణ నమూనాలు, క్లబ్‌లు, సామాజిక సమావేశాలు, పలుకుబడి గల స్నేహితుల ద్వారా వ్యక్తిగత పరిచయాలపై కళాకారుల ఆధారపడటం వంటివి ఉన్నాయి. సుదీర్ఘ భాగాలు డబ్బు, కుటుంబ ఇబ్బందులపై మ్యాక్ ఎన్టీ విపరీతమైన ఆందోళనలను వివరిస్తాయి; ఇతను తరచుగా ఒంటరిగా, నిరాశకు గురవుతాడు, కళాకారుడిగా తన హోదా గురించి ఎప్పుడూ ఆందోళన చెందుతాడు.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; మ్యాక్ ఎన్టీ పత్రికలు ఇప్పుడు స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రమైన ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ వద్ద ఉంచబడ్డాయి. 1872 నుండి 1890 వరకు ఉన్న ఈ డైరీలలో ఐదు సంపుటాలు డిజిటల్‌గా స్కాన్ చేయబడ్డాయి, లిప్యంతరీకరించబడ్డాయి, ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా బ్రౌజ్ చేయబడతాయి.&lt;ref name=&quot;AAAdiaries&quot;&gt;{{cite web|title=The Jervis McEntee Diaries|url=http://www.aaa.si.edu/collections/diaries/mcentee|access-date=21 August 2013|work=Archives of American Art|publisher=Smithsonian Institution}}&lt;/ref&gt; అదనంగా, ఈ ఆర్కైవ్స్ 2007లో డిజిటలైజ్ చేయబడిన మ్యాకెంటీ వ్యక్తిగత పత్రాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AAApapers&quot; /&gt; 

== ఎంచుకున్న రచనలు == 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;''ద డోజెస్ ప్యాలెస్ (వెనిస్),'' తేదీ లేదు, సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA1&quot;&gt;{{cite web|title=The Doge's Palace (Venice), undated, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028012210/http://stjathenaeum.org/gallery_images/doges-palace.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''ది మెలంచోలీ డేస్ హావ్ కమ్'' (1861), నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jervis McEntee - Biography|url=http://www.antiquesandfineart.com/artists/bio.cfm?id=380|access-date=April 30, 2020|website=Antiques &amp; Fine Art Magazine}}&lt;/ref&gt; *''ఇండియన్ సమ్మర్'' (సుమారు 1861), డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Summer|url=https://www.dia.org/art/collection/object/indian-summer-53991|access-date=April 30, 2020|website=Detroit Institute of Arts}}&lt;/ref&gt; *''ఈవెనింగ్ ల్యాండ్‌స్కేప్, లేట్ ఆటం'' (1861), బౌడైన్ కళాశాల మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Evening Landscape, Late Autumn|url=https://artmuseum.bowdoin.edu/objects-1/info/7614|access-date=April 30, 2020|website=Bowdoin College Museum of Art}}&lt;/ref&gt; *''మౌంట్ డెసర్ట్ ఐలాండ్, మైనే'' (1864), జాన్ విల్మెర్డింగ్ కలెక్షన్, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref name=&quot;NGAwilmerding&quot;&gt;{{cite web|title=John Wilmerding Collection: American Masters from Bingham to Eakins|url=http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121002452/http://www.nga.gov/feature/wilmerding/jwcat23.htm|archive-date=21 January 2013|access-date=21 August 2013|publisher=National Gallery of Art}}&lt;/ref&gt; *''అక్టోబర్ స్నో'' (1870) *''ది వుడ్స్ ఆఫ్ అషోకన్, క్యాట్స్ కిల్స్'' (1871), సెయింట్ జాన్స్‌బరీ ఎథీనియం&lt;ref name=&quot;SJA2&quot;&gt;{{cite web|title=The Woods of Asshockan, Catskills, 1871, by Jervis McEntee|url=http://www.stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025165553/http://stjathenaeum.org/gallery_images/woods_asshockan.htm|archive-date=25 October 2014|access-date=17 January 2013|work=This Week from the Gallery Archives|publisher=St. Johnsbury Athenaeum}}&lt;/ref&gt; *''సీ ఫ్రమ్ షోర్'' (1873), మీడ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sea from Shore|url=http://museums.fivecolleges.edu/detail.php?museum=ac&amp;t=objects&amp;type=all&amp;f=&amp;s=jervis+mcentee&amp;record=0|access-date=April 30, 2020|website=Collections Database, Five Colleges and Historic Deerfield Museum Consortium}}&lt;/ref&gt; *''కేప్ ఆన్'' (1874) *''ఎ సాంగ్ ఆఫ్ సమ్మర్'' (1876) *''వింటర్ ఇన్ ద మౌంటైన్స్'' (1878) *''క్లౌడ్స్'' (1870), ఫ్రాన్సెస్ లెమాన్ లోబ్ ఆర్ట్ సెంటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Clouds|url=http://emuseum.vassar.edu/view/objects/asitem/search@/4/title-desc?t:state:flow=de317762-a4af-4e4a-8aa1-dba44ae2ca9a|access-date=April 30, 2020|website=Collection - Frances Lehman Loeb Art Center}}{{Dead link|date=October 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; *''ది ఎడ్జ్ ఆఫ్ ఎ వుడ్'' (1880) *''కాట్స్ కిల్ రివర్'' (1881) *''యాన్ ఆటం మెమరీ'' (1883), వోర్సెస్టర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=An Autumn Memory|url=https://worcester.emuseum.com/objects/16385/an-autumn-memory?ctx=a9f4fab3-d3bf-4749-aaf6-9e95f8e09f3d&amp;idx=0|access-date=April 30, 2020|website=Worcester Art Museum}}&lt;/ref&gt; *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1884) *''ది కాట్స్ కిల్స్ ఇన్ వింటర్'' (1884) *''ఎ క్లిఫ్ ఇన్ ది కాట్స్ కిల్స్'' (సుమారు 1885), బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం&lt;ref name=&quot;Brooklyn&quot;&gt;{{cite web|title=Collections: American Art: A Cliff in the Katskills|url=http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/1689/A_Cliff_in_the_Katskills|access-date=21 August 2013|publisher=Brooklyn Museum}}&lt;/ref&gt; *''క్రిస్మస్ ఈవ్'' (1885) *''షాడోస్ ఆఫ్ ఆటం'' (1886) 

== ఇవి కూడా చూడండి ==

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా
{{Commons category}}

==మూలాలు ==
{{Reflist}}
==బాహ్య లింకులు == 
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 అమెరికన్ ప్యారడైజ్: ది వరల్డ్ ఆఫ్ ది హడ్సన్ రివర్ స్కూల్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/81636 హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ విజన్స్: ది ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ శాన్‌ఫోర్డ్ ఆర్. గిఫోర్డ్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (ఆన్‌లైన్‌లో PDFగా పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో మ్యాక్ ఎన్టీ సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)
- [http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm వైట్ మౌంటైన్ ఆర్ట్, ఆర్టిస్ట్స్ పై జీవిత చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902205609/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_jm.htm |date=September 2, 2014 }}
- [http://www.artcyclopedia.com/artists/mcentee_jervis.html మ్యాక్ ఎన్టీ ఆర్ట్‌సైక్లోపీడియా ఎంట్రీ]
*[http://www.aaa.si.edu/guides/site-jervis/index.cfm/fuseaction/help.home జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ వ్యక్తిగత పత్రికలు, ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్, స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505064618/http://www.aaa.si.edu/guides/site-jervis/index.cfm/fuseaction/help.home |date=May 5, 2006 }}
*[http://www.aaa.si.edu/collectionsonline/mcenjerv/ జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ పేపర్స్, ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్, స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్]
*[https://images.google.com/images?svnum=10&amp;hl=en&amp;lr=&amp;safe=off&amp;q=jervis+mcentee గూగుల్ చిత్రాలు: పెయింటింగ్స్, పోర్ట్రెయిట్ ఫోటోలు]
*[https://www.bedfordfineartgallery.com/jervis_mcentee_artist.html జెర్విస్ మ్యాక్ ఎన్టీ కళాఖండాలు]
[[వర్గం:1828 జననాలు]]
[[వర్గం:1891 మరణాలు]]
[[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]]</text>
      <sha1>iz72xxs3hb3bh7svct5y02gtzymep2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అనిల్ అన్నా గోటే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512168</id>
    <revision>
      <id>4977880</id>
      <timestamp>2026-10-09T16:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1349772603|Anil Anna Gote]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7592" sha1="nt8nny0wr5gvt238ysm90ql5eftxh4y" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|native_name=|image=|width=|office1=[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] సభ్యుడు|constituency1=ధులే సిటీ|assembly1=మహారాష్ట్ర శాసనసభ|termstart1=(1999-2004), (2009-2014), (2014|termend1=2019)|predecessor1=రాజవర్ధన్ కదంబండే|successor1=షా ఫరూక్ అన్వర్|birth_date={{Birth date and age|1947|05|24|df=y}}|birth_place=ధులే, బాంబే స్టేట్, [[భారతదేశం]]|party=శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే)|alma_mater=|occupation=రాజకీయ నాయకుడు|spouse=హేమ గోటే|children=తేజస్ గోటే|website=|footnotes=|name=అనిల్ అన్నా గోటే}}

'''అనిల్ గోటే''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[ధులే సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి మూడుసార్లు ఎన్నికైన [[శాసన సభ్యుడు|శాసనసభ సభ్యుడు]]. నకిలీ ఆరోపణలపై ఆయన నాలుగు సంవత్సరాలు జైలులో గడిపాడు, అయితే దోషిగా నిర్ధారించబడలేదు.

== రాజకీయ జీవితం ==
మాజీ పాత్రికేయుడైన అనిల్ అన్నా గోటే, 1999లో [[సమాజ్‌వాది జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)|సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థిగా శాసనసభలోకి ప్రవేశించి, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీని]] విభజించి, అప్పటి ప్రభుత్వాన్ని బలహీనపరిచే ప్రయత్నంలో భాగమయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;indexp&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/dhule-bjp-banks-on-journalist-who-was-accused-in-telgi-scam/|title=Dhule: BJP banks on journalist who was accused in Telgi scam|last=Shaikh|first=Zeeshan|date=9 October 2014|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2009లో ధూలే నియోజకవర్గం నుంచి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అసెంబ్లీ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు, అక్టోబరు 2014లో తగ్గిన మెజారిటీతో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dhule City (Maharashtra) Assembly Constituency Elections|url=http://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/dhule-city.html|access-date=3 December 2015|website=elections.in}}&lt;/ref&gt;

2017 మార్చి 30న, [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర శాసన మండలికి]] రాజ్యాంగ హక్కులు లేవనే ప్రాతిపదికన దానిని రద్దు చేయాలని ఆయన డిమాండ్ చేసాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Row after MLA seeks to disband council &amp;#124; Mumbai News - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/row-after-mla-seeks-to-disband-council/articleshow/57924604.cms|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలపై చర్య తీసుకోవాలని ప్రతిపక్ష పార్టీలు డిమాండ్ చేసాయి.

ఆ తరువాత, ఆయన [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;లో భాగం కావాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తరువాత ఆయన ఎన్సీపీకి రాజీనామా చేసి [[2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో లోకసంగ్రాం పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసాడు, కానీ ఆ స్థానాన్ని [[ఎంఐఎం]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన ఫరూక్ షా చేతిలో ఓడిపోయాడు. [[2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లకు కొన్ని వారాల ముందు, ఆయన శివసేనలో చేరాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 2024|title=Maha Polls 2024: Dhule done, suspense prevails over INDIA pick in Malegaon|url=https://ummid.com/news/2024/october/26-10-2024/maha-polls-2024-dhule-done-suspense-prevails-over-india-pick-in-malegaon.html|access-date=27 October 2024|website=ummid.com}}&lt;/ref&gt;


== ఆరోపణ ==
నకిలీ స్టాంపులు, స్టాంప్ పేపర్ల ముద్రణ, అమ్మకం కోసం అబ్దుల్ కరీం తెల్గీ పాల్గొన్న ఒక పథకానికి సంబంధించి, అనిల్ అన్నా గోటేను జూలై 2003లో అరెస్టు చేసి [[పూణే]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[ఎరవాడ కేంద్ర కారాగారం]]&lt;nowiki/&gt;లో నిర్బంధంలో ఉంచారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-02-12/india/28348830_1_samajwadi-janata-party-mla-anil-gote-magisterial-custody|title=Gote wants Bhujbal charged|date=12 February 2004|work=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120701151139/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-02-12/india/28348830_1_samajwadi-janata-party-mla-anil-gote-magisterial-custody|archive-date=1 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/MLA-Gotes-discharge-plea-rejected/articleshow/7428220.cms|title=MLA Gote's discharge plea rejected|date=5 February 2011|work=Times of India}}&lt;/ref&gt; అతను జూన్ 2007లో 10 లక్షల రూపాయల పూచీకత్తుతో బెయిల్పై విడుదల కాగా, మరో నిందితుడు సూర్యవంశి 50 వేల రూపాయల పూచీకత్తు మీద విడుదలయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oneindia.com/2007/06/30/former-mla-anil-gote-gets-bail-in-telgi-stamp-scam-case-1183217974.html|title=Former MLA Anil Gote gets bail in Telgi Stamp Scam case|date=30 June 2007|work=Oneindia}}&lt;/ref&gt; బొంబాయి హైకోర్టు 2011లో డిశ్చార్జ్ కోసం అతని దరఖాస్తును తిరస్కరించింది, కానీ అక్టోబరు 2014 నాటికి అతనిపై ఆరోపణలు దోషిగా నిర్ధారించబడలేదు.&lt;ref name=&quot;times&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;indexp&quot; /&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1970 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>nt8nny0wr5gvt238ysm90ql5eftxh4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977881</id>
      <parentid>4977880</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T16:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="cgqayghngtb5ql4ppukil26ivqscufs" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|native_name=|image=|width=|office1=[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ]] సభ్యుడు|constituency1=ధులే సిటీ|assembly1=మహారాష్ట్ర శాసనసభ|termstart1=(1999-2004), (2009-2014), (2014|termend1=2019)|predecessor1=రాజవర్ధన్ కదంబండే|successor1=షా ఫరూక్ అన్వర్|birth_date={{Birth date and age|1947|05|24|df=y}}|birth_place=ధులే, బాంబే స్టేట్, [[భారతదేశం]]|party=శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే)|alma_mater=|occupation=రాజకీయ నాయకుడు|spouse=హేమ గోటే|children=తేజస్ గోటే|website=|footnotes=|name=అనిల్ అన్నా గోటే}}

'''అనిల్ గోటే''' ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు, [[ధులే సిటీ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి మూడుసార్లు ఎన్నికైన [[శాసన సభ్యుడు|శాసనసభ సభ్యుడు]]. నకిలీ ఆరోపణలపై ఆయన నాలుగు సంవత్సరాలు జైలులో గడిపాడు, అయితే దోషిగా నిర్ధారించబడలేదు.

== రాజకీయ జీవితం ==
మాజీ పాత్రికేయుడైన అనిల్ అన్నా గోటే, 1999లో [[సమాజ్‌వాది జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)|సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థిగా శాసనసభలోకి ప్రవేశించి, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీని]] విభజించి, అప్పటి ప్రభుత్వాన్ని బలహీనపరిచే ప్రయత్నంలో భాగమయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;indexp&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/dhule-bjp-banks-on-journalist-who-was-accused-in-telgi-scam/|title=Dhule: BJP banks on journalist who was accused in Telgi scam|last=Shaikh|first=Zeeshan|date=9 October 2014|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2009లో ధూలే నియోజకవర్గం నుంచి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అసెంబ్లీ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు, అక్టోబరు 2014లో తగ్గిన మెజారిటీతో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dhule City (Maharashtra) Assembly Constituency Elections|url=http://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/dhule-city.html|access-date=3 December 2015|website=elections.in}}&lt;/ref&gt;

2017 మార్చి 30న, [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర శాసన మండలికి]] రాజ్యాంగ హక్కులు లేవనే ప్రాతిపదికన దానిని రద్దు చేయాలని ఆయన డిమాండ్ చేసాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Row after MLA seeks to disband council &amp;#124; Mumbai News - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/row-after-mla-seeks-to-disband-council/articleshow/57924604.cms|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలపై చర్య తీసుకోవాలని ప్రతిపక్ష పార్టీలు డిమాండ్ చేసాయి.

ఆ తరువాత, ఆయన [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;లో భాగం కావాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తరువాత ఆయన ఎన్సీపీకి రాజీనామా చేసి [[2019 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో లోకసంగ్రాం పార్టీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసాడు, కానీ ఆ స్థానాన్ని [[ఎంఐఎం]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన ఫరూక్ షా చేతిలో ఓడిపోయాడు. [[2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మహారాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లకు కొన్ని వారాల ముందు, ఆయన శివసేనలో చేరాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 2024|title=Maha Polls 2024: Dhule done, suspense prevails over INDIA pick in Malegaon|url=https://ummid.com/news/2024/october/26-10-2024/maha-polls-2024-dhule-done-suspense-prevails-over-india-pick-in-malegaon.html|access-date=27 October 2024|website=ummid.com}}&lt;/ref&gt;
== ఆరోపణ ==
నకిలీ స్టాంపులు, స్టాంప్ పేపర్ల ముద్రణ, అమ్మకం కోసం అబ్దుల్ కరీం తెల్గీ పాల్గొన్న ఒక పథకానికి సంబంధించి, అనిల్ అన్నా గోటేను జూలై 2003లో అరెస్టు చేసి [[పూణే]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[ఎరవాడ కేంద్ర కారాగారం]]&lt;nowiki/&gt;లో నిర్బంధంలో ఉంచారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-02-12/india/28348830_1_samajwadi-janata-party-mla-anil-gote-magisterial-custody|title=Gote wants Bhujbal charged|date=12 February 2004|work=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120701151139/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-02-12/india/28348830_1_samajwadi-janata-party-mla-anil-gote-magisterial-custody|archive-date=1 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/MLA-Gotes-discharge-plea-rejected/articleshow/7428220.cms|title=MLA Gote's discharge plea rejected|date=5 February 2011|work=Times of India}}&lt;/ref&gt; అతను జూన్ 2007లో 10 లక్షల రూపాయల పూచీకత్తుతో బెయిల్పై విడుదల కాగా, మరో నిందితుడు సూర్యవంశి 50 వేల రూపాయల పూచీకత్తు మీద విడుదలయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oneindia.com/2007/06/30/former-mla-anil-gote-gets-bail-in-telgi-stamp-scam-case-1183217974.html|title=Former MLA Anil Gote gets bail in Telgi Stamp Scam case|date=30 June 2007|work=Oneindia}}&lt;/ref&gt; బొంబాయి హైకోర్టు 2011లో డిశ్చార్జ్ కోసం అతని దరఖాస్తును తిరస్కరించింది, కానీ అక్టోబరు 2014 నాటికి అతనిపై ఆరోపణలు దోషిగా నిర్ధారించబడలేదు.&lt;ref name=&quot;times&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;indexp&quot; /&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1970 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>cgqayghngtb5ql4ppukil26ivqscufs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హసీ రాణి రథ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512169</id>
    <revision>
      <id>4977893</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsrprj</username>
        <id>124359</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1379379478|Hasi Rani Rath]]&quot; పేజీ లోని తొలి విభాగాన్ని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="fb3isbxixrou5cqvf8w66xjdv0g43f1" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|name=హసీ రాణి రథ్|party=[[Bharatiya Janata Party]]|office=Member of [[West Bengal Legislative Assembly]]|termstart=9 October 2026|termend=|predecessor=[[Suvendu Adhikari]]|constituency=[[Nandigram Assembly constituency|Nandigram]]|profession=Politician|children=Chandranath Rath|birth_date=1966|birth_place=}}

'''హసీ రాణి రథ్''' [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] నియోజకవర్గానికి శాసనసభ్యుడిగా (ఎంఎల్ఎ) పనిచేస్తున్న [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బిజెపి) కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Maiti|first=Subhendu|date=2026-10-02|title=BJP heads for landslide victory in West Bengal’s Nandigram, Rejinagar bypolls|url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/09/bjp-heads-for-landslide-victory-in-west-bengals-nandigram-rejinagar-bypolls|access-date=2026-10-09|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-09-23|title=Hasirani Rath|url=https://www.newindianexpress.com/topic/hasirani-rath|access-date=2026-10-09|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/hasirani-rath-mother-of-suvendu-adhikaris-ex-aide-is-face-of-bjps-nandigram-gamble-west-bengal-politics-12048823|title=Mother Of Suvendu Adhikari's Ex-Aide Is Face Of BJP's Nandigram Gamble|work=NDTV|access-date=2026-10-09|archive-url=http://web.archive.org/web/20260924114216/https://www.ndtv.com/india-news/hasirani-rath-mother-of-suvendu-adhikaris-ex-aide-is-face-of-bjps-nandigram-gamble-west-bengal-politics-12048823|archive-date=2026-09-24|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hasirani Rath(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- NANDIGRAM : BYE ELECTION ON 06-10-2026(PURBO MEDINIPUR) - Affidavit Information of Candidate:|url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=2985|access-date=2026-10-09|website=www.myneta.info}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fb3isbxixrou5cqvf8w66xjdv0g43f1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977894</id>
      <parentid>4977893</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsrprj</username>
        <id>124359</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4977894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="47twany0y3z8v97wfwyumzhb56txnnw" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|name=హసీ రాణి రథ్|party=[[Bharatiya Janata Party]]|office=Member of [[West Bengal Legislative Assembly]]|termstart=9 October 2026|termend=|predecessor=[[Suvendu Adhikari]]|constituency=[[Nandigram Assembly constituency|Nandigram]]|profession=Politician|children=Chandranath Rath|birth_date=1966|birth_place=}}

'''హసీ రాణి రథ్''' [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] నియోజకవర్గానికి శాసనసభ్యుడిగా (ఎంఎల్ఎ) పనిచేస్తున్న [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బిజెపి) కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Maiti|first=Subhendu|date=2026-10-02|title=BJP heads for landslide victory in West Bengal’s Nandigram, Rejinagar bypolls|url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/Oct/09/bjp-heads-for-landslide-victory-in-west-bengals-nandigram-rejinagar-bypolls|access-date=2026-10-09|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-09-23|title=Hasirani Rath|url=https://www.newindianexpress.com/topic/hasirani-rath|access-date=2026-10-09|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/hasirani-rath-mother-of-suvendu-adhikaris-ex-aide-is-face-of-bjps-nandigram-gamble-west-bengal-politics-12048823|title=Mother Of Suvendu Adhikari's Ex-Aide Is Face Of BJP's Nandigram Gamble|work=NDTV|access-date=2026-10-09|archive-url=http://web.archive.org/web/20260924114216/https://www.ndtv.com/india-news/hasirani-rath-mother-of-suvendu-adhikaris-ex-aide-is-face-of-bjps-nandigram-gamble-west-bengal-politics-12048823|archive-date=2026-09-24|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hasirani Rath(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- NANDIGRAM : BYE ELECTION ON 06-10-2026(PURBO MEDINIPUR) - Affidavit Information of Candidate:|url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=2985|access-date=2026-10-09|website=www.myneta.info}}&lt;/ref&gt;
== మూలాలు ==
&lt;references/&gt;

{{Authority control}}</text>
      <sha1>47twany0y3z8v97wfwyumzhb56txnnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Anuradha Palakodety</title>
    <ns>3</ns>
    <id>512170</id>
    <revision>
      <id>4977896</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Srinivasrjy</username>
        <id>31053</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4977896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రదర్శన శాల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512171</id>
    <revision>
      <id>4977897</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1368414497|Theater (structure)]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59312" sha1="9h1415lpgw354kzcj7rjj1mg19hhf73" xml:space="preserve">
'''ప్రదర్శన శాల (థియేటర్,''' '''నాటకశాల)''' అనేది [[నాటకరంగం|నాటక]] ప్రదర్శనలు, [[నృత్యరూపకం|ప్రదర్శన కళలు]], '''సంగీత''' కచేరీలను ప్రదర్శించే ఒక నిర్మాణం. థియేటర్ భవనం ప్రదర్శన, ప్రేక్షకుల స్థలాలను నిర్వచించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఈ సదుపాయం సాధారణంగా ప్రదర్శన జరిగే వేదికతో పాటు, ప్రదర్శనకారులు, సాంకేతిక సిబ్బంది, ప్రేక్షకుల కోసం సహాయక ప్రాంతాలను అందించే విధంగా ఏర్పాటు చేయబడుతుంది.

ఎన్ని రకాల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయో, అన్ని రకాల థియేటర్లు కూడా ఉన్నాయి. థియేటర్లను నిర్దిష్ట రకాల ప్రదర్శనల కోసం ప్రత్యేకంగా నిర్మించవచ్చు, అవి మరింత సాధారణ ప్రదర్శన అవసరాలకు ఉపయోగపడవచ్చు లేదా వాటిని థియేటర్‌గా ఉపయోగించడానికి అనువుగా మార్చవచ్చు లేదా సవరించవచ్చు. అవి బహిరంగ యాంఫీథియేటర్ల నుండి, అలంకరించబడిన కేథడ్రల్ లాంటి కట్టడాల వరకు, లేదా సాదా, అలంకరణ లేని గదులు లేదా బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్ల వరకు ఉండవచ్చు. నాటకాలు ప్రదర్శించబడే అనేక రకాల వేదికలకు థ్రస్ట్ స్టేజ్, [[mwod:arena stage|అరీనా]] స్టేజ్ అనేవి మరికొన్ని ఉదాహరణలు మాత్రమే. [[ఒపెరా]] ప్రదర్శనల కోసం ఉపయోగించే థియేటర్‌ను ఒపెరా హౌస్ అంటారు. ప్రదర్శన కోసం ( పర్యావరణ థియేటర్ లేదా [[వీధి నాటకం|వీధి థియేటర్‌లో]] లాగా) థియేటర్ అవసరం లేదు, ఈ వ్యాసం ప్రత్యేకంగా ప్రదర్శన కోసం ఉపయోగించే నిర్మాణాల గురించినది. కొన్ని థియేటర్లలో స్థిరమైన నటన ప్రదేశం ఉండవచ్చు (చాలా థియేటర్లలో దీనిని వేదిక అని పిలుస్తారు), అయితే బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్ల వంటి కొన్ని థియేటర్లలో కదిలించగల సీటింగ్ ఉంటుంది, ఇది నిర్మాణ బృందానికి అనువైన ప్రదర్శన ప్రదేశాన్ని సృష్టించుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.

== థియేటర్ భవనం అంశాలు ==
[[File:Ihitai_•_CAST_005.jpg|thumb| న్యూజిలాండ్‌లోని ఆక్లాండ్‌లో ఒక 'బ్లాక్ బాక్స్' ఈవెంట్స్ సెంటర్‌లో ''ఇహితై 'అవేయా – స్టార్ నావిగేటర్''' ఒపెరా ప్రదర్శన]]
[[File:Vienna_-_Vienna_Opera_Backstage_-_9706.jpg|thumb| వియన్నా స్టేట్ ఒపెరా తెర వెనుక ప్రాంతం]]
ఒక థియేటర్ భవనం లేదా నిర్మాణంలో ఒక కార్యక్రమం లేదా ప్రదర్శన జరగడానికి స్థలాలు ఉంటాయి, వీటిని సాధారణంగా వేదిక అని పిలుస్తారు, కార్యక్రమానికి ముందు, తరువాత ప్రేక్షకులు, థియేటర్ సిబ్బంది, ప్రదర్శకులు, సిబ్బంది కోసం కూడా స్థలాలు ఉంటాయి. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Theatre design {{!}} architecture|url=https://www.britannica.com/art/theatre-design|access-date=2022-02-19|website=Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;

సాధారణంగా థియేటర్ భవనానికి రెండు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉంటాయి. ఒకటి ముందు భాగంలో, ప్రేక్షకులు ఉపయోగించేదిగా ఉండి, ఫోయర్, టికెటింగ్ వైపు దారి తీస్తుంది. రెండవ దానిని స్టేజ్ డోర్ అని పిలుస్తారు, దీనిలోకి బ్యాక్‌స్టేజ్ నుండి ప్రవేశించవచ్చు. ఇక్కడి నుంచే నటీనటులు, సిబ్బంది థియేటర్‌లోకి ప్రవేశించి, నిష్క్రమిస్తారు. ఇక్కడ &quot;స్టేజ్ డోరింగ్&quot; అనే ఒక సంప్రదాయం ఉంది, దీనిలో కొంతమంది అభిమానులు ప్రదర్శన తర్వాత నటీనటుల నుండి ఆటోగ్రాఫ్ పొందే ఆశతో స్టేజ్ డోర్ వెలుపల వేచి ఉంటారు.

=== వేదిక ===
నటన లేదా ప్రదర్శన జరిగే ప్రదేశమే రంగస్థలం. ప్రోసీనియం థియేటర్లు, అరీనా థియేటర్లు, యాంఫీథియేటర్ల వంటి కొన్ని థియేటర్లలో, ఈ ప్రాంతం నిర్మాణంలో శాశ్వత భాగంగా ఉంటుంది. కొన్ని థియేటర్లలో వేదిక ప్రాంతాన్ని ఒక ప్రదర్శనకు ప్రత్యేకంగా మార్చవచ్చు, అనుగుణంగా మార్చవచ్చు, గోడలకు నలుపు రంగు వేసి, నల్లటి తెరలను వేలాడదీయడం సర్వసాధారణం కాబట్టి దీనిని తరచుగా బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్ అని పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== తెర వెనుక, తెర వెలుపల ===
సాధారణంగా ప్రదర్శనల కోసం ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించే భవనంలో, ప్రదర్శకులు, సిబ్బంది ఉపయోగించే వేదిక వెనుక స్థలాలు ఉంటాయి. ఇక్కడే రంగస్థల సామాగ్రి, సెట్లు, రంగస్థల అలంకరణలను నిల్వ ఉంచుతారు, ప్రదర్శకులు తమ ప్రవేశానికి ముందు సిద్ధంగా ఉంటారు. ప్రోసీనియం వేదికకు ఇరువైపులా ఉండే ఈ ఆఫ్-స్టేజ్ ప్రదేశాలను వింగ్స్ అని పిలుస్తారు. బ్యాక్‌స్టేజ్‌లో ప్రాంప్టర్ బాక్స్ ఉండవచ్చు. యాంఫీథియేటర్‌లో, వేదిక వెనుక ఉన్న ప్రాంతాన్ని అటువంటి ఉపయోగాల కోసం కేటాయించవచ్చు, అయితే బ్లాక్‌బాక్స్ థియేటర్‌లో అసలు థియేటర్ వెలుపల అటువంటి ఉపయోగాల కోసం కేటాయించిన స్థలాలు ఉండవచ్చు.

తరచుగా ఒక థియేటర్, ప్రదర్శనకారులు, ఇతర సిబ్బంది కోసం ఉద్దేశించిన ఇతర ప్రదేశాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది. లైటింగ్, సౌండ్ సిబ్బంది ప్రదర్శనను వీక్షించడానికి, వారి వారి పరికరాలను ఆపరేట్ చేయడానికి వీలుగా, వేదికకు అభిముఖంగా ఉండే ఒక బూత్‌ను హౌస్‌లో ఏర్పాటు చేయవచ్చు. భవనంలోని ఇతర గదులను దుస్తులు మార్చుకునే గదులు, రిహార్సల్ గదులు, సెట్‌లను నిర్మించే స్థలాలు (దీనిని సీన్ షాప్ అంటారు), ప్రాప్స్, కాస్ట్యూమ్స్, అలాగే నిల్వ కోసం కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

వింగ్స్‌లోని బ్యాక్‌స్టేజ్ ప్రదేశాలలో ప్రాప్, సెట్ పీస్ నిల్వ, సౌండ్, లైటింగ్ పరికరాలు, ఫ్లై రైల్ కోసం స్థలాలు ఉండవచ్చు. ఫ్లై రైల్ లేదా ఫ్లై సిస్టమ్ అనేది, తాడులను ఉపయోగించి వేదికపై అనేక పైపులను పైకి, కిందికి దించడానికి వీలు కల్పించే ఒక రిగ్గింగ్ వ్యవస్థ. ఈ పైపుల మీద కర్టెన్లు, కాళ్లు, లైట్లు, ప్రొజెక్టర్ స్క్రీన్‌లు, అకౌస్టిక్ క్లౌడ్‌లు వంటి అనేక రకాల వస్తువులు ఉండవచ్చు.


=== సీటింగ్, ప్రేక్షకులు ===
[[File:Maryland_Theatre_Hagerstown_Historic_Auditorium.jpg|thumb| మేరీల్యాండ్‌లోని హేగర్‌స్టౌన్‌లో ఉన్న మేరీల్యాండ్ థియేటర్, వేదిక, ప్రోసీనియం, సీటింగ్‌ను చూపుతోంది.]]
అన్ని థియేటర్లు ప్రేక్షకులకు ఒక స్థలాన్ని అందిస్తాయి. స్థిరమైన సీటింగ్ థియేటర్లో ప్రేక్షకులు తరచుగా ప్రదర్శకుల నుండి రంగస్థల వంపు ద్వారా వేరు చేయబడతారు. రంగస్థల థియేటర్లు, యాంఫిథియేటర్లలో, రంగస్థలం వంపు, వేదిక వలె, నిర్మాణం శాశ్వత లక్షణం. ఈ ప్రాంతాన్ని [[ఆడిటోరియం]] లేదా ఇల్లు అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=It's Not Just a Stage|url=https://www.kennedy-center.org/education/resources-for-educators/classroom-resources/media-and-interactives/media/theater/its-not-just-a-stage/|access-date=2022-02-19|website=The Kennedy Center|language=en}}&lt;/ref&gt;

కూర్చునే ప్రదేశాలలో కింది వాటిలో కొన్ని లేదా అన్నీ ఉండవచ్చు:
[[File:Interior_of_Opera_and_Ballet_Theatre_Minsk_08.JPG|thumb| మిన్స్క్‌లోని ఒపెరా, బ్యాలెట్ థియేటర్‌లోని సీట్ల సమీప చిత్రం]]

* స్టాల్స్ లేదా అరీనా (ఉత్తర అమెరికాలో, &quot;ఆర్కెస్ట్రా&quot;): సాధారణంగా వేదికకు దిగువన లేదా అదే స్థాయిలో ఉండే దిగువ చదునైన ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతంలోని ఒక నిర్దిష్ట ఉపసమితిని సూచించడానికి కొన్నిసార్లు ''పార్టెర్'' (అప్పుడప్పుడు ''పార్కెట్'' ) అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఉత్తర అమెరికా వాడుకలో ఇది సాధారణంగా గ్యాలరీ క్రింద ఉన్న వెనుక సీటింగ్ బ్లాక్ (క్రింద చూడండి) కాగా, బ్రిటన్‌లో దీని అర్థం ఆర్కెస్ట్రా పిట్ దగ్గర ముందు వైపు ఉన్న ప్రాంతం లేదా మొత్తం స్టాల్స్ కావచ్చు. కొన్ని సందర్భాలలో ఈ పదం పక్కన ఉండే స్టాల్స్‌ను కూడా సూచిస్తుంది. తోటపని పదమైన 'పార్టెర్' నుండి ఉద్భవించిన ఈ వాడుక, ఒక ఆడిటోరియంలోని సీట్ల విభజిత నమూనాని, తోట నిర్మాణంలో కనిపించే నాటిన మడుల నమూనాని సూచిస్తుంది. 18వ శతాబ్దం అంతటా ఈ పదాన్ని, రంగస్థలంపై కూర్చునే ప్రేక్షకులను సూచించడానికి కూడా ఉపయోగించేవారు.
* బాల్కనీలు లేదా గ్యాలరీలు: ఆడిటోరియం వెనుక వైపున ఉండే ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఎత్తైన సీటింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు. పెద్ద థియేటర్లలో, స్టాల్స్‌కు పైన లేదా వెనుక బహుళ అంతస్తులు నిలువుగా ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చబడి ఉంటాయి. మొదటి స్థాయిని సాధారణంగా డ్రెస్ సర్కిల్ లేదా గ్రాండ్ సర్కిల్ అని పిలుస్తారు. తర్వాతి స్థాయి ''&lt;nowiki/&gt;'loggia'&lt;nowiki/&gt;'' అనే ఫ్రెంచ్ పదం నుండి వచ్చిన ''&lt;nowiki/&gt;'loge''' కావచ్చు. ప్రధాన బాల్కనీ కింద నిర్మించబడిన రెండవ అంతస్తు మెజ్జనైన్ కావచ్చు. అత్యంత ఎత్తైన వేదికను, లేదా అప్పర్ సర్కిల్‌ను, కొన్నిసార్లు &quot;దేవతలు&quot; అని పిలుస్తారు, ముఖ్యంగా పెద్ద ఒపెరా హౌస్‌లలో, అక్కడ సీట్లు చాలా ఎత్తులో, వేదిక నుండి చాలా దూరంలో ఉంటాయి.
* బాక్సులు ( ''స్టేట్ బాక్స్'' లేదా ''స్టేజ్ బాక్స్'' ): సాధారణంగా వేదిక స్థాయికి సరిగ్గా ముందు, పక్కన, పైన ఉంచుతారు. అవి తరచుగా బహిరంగ వీక్షణా ప్రదేశంతో కూడిన ప్రత్యేక గదులుగా ఉంటాయి, వీటిలో సాధారణంగా ఐదుగురు వ్యక్తుల వరకు కూర్చోవచ్చు. ఈ సీట్లు సాధారణంగా ఆ ప్రాంగణంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. ప్రముఖుల కోసం కొన్నిసార్లు &quot;స్టేట్ బాక్స్&quot; లేదా &quot;రాయల్ బాక్స్&quot; ఏర్పాటు చేస్తారు.
* హౌస్ సీట్లు: ఇవి &quot;హౌస్‌లోని అత్యుత్తమ సీట్లు&quot;, ఇవి వేదికను స్పష్టంగా చూసే వీలు కల్పిస్తాయి. ప్రతి థియేటర్ అమరిక భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇవి సాధారణంగా స్టాల్స్ మధ్యలో ఉంటాయి. సాంప్రదాయకంగా ఈ సీట్లను నటీనటులు, సిబ్బంది తమ కుటుంబ సభ్యులను, ఏజెంట్లను, ఇతరులను ఆహ్వానించడానికి కేటాయిస్తారు. వాటిని ఉపయోగించకపోతే, సాధారణంగా ప్రదర్శన జరిగే రోజున అమ్మకానికి పెడతారు.

== చరిత్ర ==

=== బహిరంగ థియేటర్లు ===
[[File:Delphi_amphitheater_from_above_dsc06297.jpg|కుడి|thumb|230x230px| గ్రీస్‌లోని డెల్ఫీలో ఉన్న పురాతన థియేటర్]]

==== ప్రాచీన గ్రీస్ ====
గ్రీకు నాటకశాల భవనాలను ''థియేట్రాన్'' ('చూసే ప్రదేశం') అని పిలిచేవారు. ఆ థియేటర్లు కొండ వాలులపై నిర్మించిన పెద్ద, బహిరంగ కట్టడాలుగా ఉండేవి. వాటిలో మూడు ప్రధాన అంశాలు ఉన్నాయి: ''ఆర్కెస్ట్రా'', ''స్కెనె'', ప్రేక్షకులు.

థియేటర్‌కు ప్రధాన ఆకర్షణ ''ఆర్కెస్ట్రా'', లేదా &quot;నృత్య స్థలం&quot;, అంటే ఒక పెద్ద వృత్తాకార లేదా దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రాంతం. ఆర్కెస్ట్రా బృందగాన ప్రదర్శనలకు, మతపరమైన ఆచారాలకు, బహుశా నటనకు కూడా వేదికగా ఉండేది. వాద్యబృందం మధ్యలో ఒక బలిపీఠం ఉండేది; ఏథెన్స్‌లో, ఆ బలిపీఠం ద్రాక్షారసం, నాటకరంగానికి అధిపతి అయిన డయోనిసస్‌కు అంకితం చేయబడింది.

''ఆర్కెస్ట్రా'' వెనుక ''స్కీన్'' (అంటే &quot;గుడారం&quot; లేదా &quot;కుటీరం&quot;) అని పిలువబడే ఒక పెద్ద దీర్ఘచతురస్రాకార భవనం ఉండేది. [https://www.britannica.com/art/skene] నటీనటులు తమ దుస్తులు, ముసుగులు మార్చుకోవడానికి దీనిని 'రంగస్థలం వెనుక' ప్రాంతంగా ఉపయోగించేవారు. అంతేకాకుండా, సాధారణంగా ఒక రాజభవనం లేదా ఇంటి ముందు జరిగే నాటకాల ప్రదర్శన స్థలాన్ని సూచించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగపడింది. సాధారణంగా, రంగస్థలంలో ఆర్కెస్ట్రా వైపుకు దారితీసే రెండు లేదా మూడు ద్వారాలు ఉండేవి, వాటి ద్వారా నటులు లోపలికి ప్రవేశించి, నిష్క్రమించేవారు. మొదట్లో, ''స్కెనె'' అనేది అక్షరాలా ఒక గుడారం లేదా పూరిపాక. దీనిని మతపరమైన పండుగ కోసం ఏర్పాటు చేసి, అది పూర్తయ్యాక తీసివేసేవారు. తరువాత, ఆ స్కెనె ఒక శాశ్వత రాతి నిర్మాణంగా మారింది. ఈ కట్టడాలను కొన్నిసార్లు నేపథ్యాలుగా ఉపయోగపడేలా రంగులు వేసేవారు, అందుకే ఆంగ్లంలో ''&lt;nowiki/&gt;'సీనరీ''' అనే పదం వచ్చింది. సమీపంలోని ఒక దేవాలయం, ముఖ్యంగా దృశ్యానికి కుడి వైపున, దాదాపు ఎల్లప్పుడూ గ్రీకు థియేటర్ సముదాయంలో భాగంగా ఉంటుంది, ఇది తరువాత గట్టిపడిన రాతి దృశ్యంతో పెడిమెంట్ పునరావృతమవడాన్ని ఒక స్థానభ్రంశంగా సమర్థించగలదు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Nahe Ferne: Sakrale Aspekte im Prisma der Profanbauten von Tadao Ando, Louis I. Kahn und Peter Zumthor|last=Brnić|first=Ivica|publisher=Park Books|year=2019|isbn=978-3-03860-121-0|location=Zurich|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;

''స్కెనె'' ముందు ''ప్రోస్కెనియన్'' అని పిలువబడే ఒక ఎత్తైన నటన ప్రదేశం ఉండి ఉండవచ్చు, ఇది ఆధునిక ప్రోసీనియం వేదికకు పూర్వగామి. నటులు (బృందగానానికి భిన్నంగా) పూర్తిగా ''ప్రోస్కెనియన్‌పైనే'' నటించారని నమ్ముతారు, కానీ ఇది నిశ్చయం కాదు.

వాద్యబృందం వలయం నుండి ప్రేక్షకులు పైకి లేచారు. ప్రేక్షకులు కొండ పక్కన నిర్మించిన వరుసల బల్లలపై కూర్చున్నారు. అందువల్ల, గ్రీకు థియేటర్లను సరైన ఆకారం ఉన్న కొండలపై మాత్రమే నిర్మించగలిగేవారు. సాధారణంగా ఒక థియేటర్ చాలా విశాలంగా ఉండేది, అందులో సుమారు 15,000 మంది ప్రేక్షకులు కూర్చోగలిగేవారు.

గ్రీకు థియేటర్లు మూసివేయబడి ఉండేవి కావు; ప్రేక్షకులు ఒకరినొకరు, చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలను, అలాగే నటీనటులను, గాయక బృందాన్ని కూడా చూడగలిగేవారు.


{| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
| rowspan=&quot;17&quot; valign=&quot;top&quot; |[[File:Britannica_Theatre_2.jpg|427x427px]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | '''ఏథెన్స్‌లోని థియేటర్'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా'' 1911 సంచికలోని &quot;థియేటర్&quot; పై వ్యాసంలో ప్రదర్శించబడిన డోర్ప్‌ఫెల్డ్, రీష్, ''దాస్ గ్రీషిషే థియేటర్'' (ఏథెన్స్, 1896) నుండి.
|-
| ''అబ్'' ,
| జంట పశ్చిమ గోడ.
|-
| ''బిసి'' ,
| ఒకే గోడ.
|-
| ''ఆ'', ''జిజి'' ,
| ఆడిటోరియం విభాగాలను ముగించే గోడలు.
|-
| ''బి'', ''ఎఫ్'' ,
| ప్రవేశ ద్వారాలు.
|-
| ''సి'' ,
| &quot;కటాటోమ్&quot; (అక్రోపోలిస్ రాతిని గోడలు కలిసే ప్రదేశం).
|-
| ''డి'', ''ఇ'' ,
| డయాజోమా.
|-
| ''ఎఫ్జీ'' ,
| తూర్పు సరిహద్దు గోడ.
|-
| ''హెచ్‌హెచ్'' ,
| నెరోనియన్ వేదిక ముందు గోడ.
|-
| ''నేను'' ,
| 5వ శతాబ్దపు ఆర్కెస్ట్రా శకలం.
|-
| ''కెఎల్ఎమ్'' ,
| పురాతన రాతి నిర్మాణం (ఆధార గోడలదా?).
|-
| ''ఎన్ఎన్'' ,
| అతి పురాతన రంగస్థల భవనాలు.
|-
| ''ఓఓ'' ,
| రాతి రంగస్థలం (1వ లేదా 2వ శతాబ్దం){{Smallcaps|b.c.}} ).
|-
| ''పి'' ,
| నెరోనియన్ పార్శ్వ రెక్కల పునాదులు.
|-
| ''క్యూఆర్'' ,
| 5వ శతాబ్దపు ఆర్కెస్ట్రా శకలాలు.
|-
| ''లు'' ,
| 4వ శతాబ్దపు ముఖద్వారం.
|-
| ''టి'' ,
| పాత డయోనిసస్ దేవాలయం.
|}

==== ప్రాచీన రోమ్ ====
[[File:Theater_Orange.jpg|కుడి|thumb|230x230px| రోమన్ థియేటర్, ఆరెంజ్, ఫ్రాన్స్]]
రోమన్లు గ్రీకుల నిర్మాణ శైలిని అనుకరించారు, కానీ సహజంగా ఏర్పడిన స్థలం కోసం వెతకడానికి బదులుగా గోడలు, చదును ప్రదేశాలను నిర్మించడానికి సిద్ధంగా ఉండి, ప్రదేశం గురించి అంతగా పట్టించుకోలేదు.

''[[ఆడిటోరియం]]'' (లాటిన్ భాషలో దీనికి అక్షరాలా &quot;వినే స్థలం&quot; అని అర్థం) అనేది ప్రజలు సమావేశమయ్యే ప్రదేశం, గ్రీకు థియేటర్ల సంప్రదాయంలో సులభంగా వరుసలుగా సీటింగ్ ఏర్పాటు చేయడానికి వీలుగా దీనిని కొన్నిసార్లు ఒక చిన్న కొండ లేదా వాలుపై నిర్మించేవారు. ఆడిటోరియం మధ్య భాగాన్ని ఒక కొండ లేదా వాలును తొలిచి నిర్మించగా, బయటి వంపు ఆకారపు సీట్లకు నిర్మాణపరమైన ఆధారం, దృఢమైన నిలుపుగోడలు అవసరమయ్యాయి. అయితే ఇది ఎల్లప్పుడూ ఇలాగే ఉండేది కాదు, ఎందుకంటే రోమన్లు కొండ ప్రాంతాలు అందుబాటులో ఉన్నాయా లేదా అనే దానితో సంబంధం లేకుండా తమ థియేటర్లను నిర్మించేవారు. రోమ్ నగరంలో నిర్మించిన థియేటర్లన్నీ మట్టి దిబ్బల వాడకం లేకుండా పూర్తిగా మానవ నిర్మితమైనవే. ఆడిటోరియంకు పైకప్పు లేదు; బదులుగా, వర్షం లేదా సూర్యరశ్మి నుండి ఆశ్రయం కల్పించడానికి పైకప్పులను ( ''వేలా'' ) పైకి లాగవచ్చు. 

చెక్కతో నిర్మించిన కొన్ని రోమన్ థియేటర్లను, వాటిని నిర్మించిన ఉత్సవం ముగిసిన తర్వాత కూల్చివేశారు. శాశ్వత నాటకశాల నిర్మాణాలపై విధించిన నిషేధం కారణంగా ఈ పద్ధతి మొదలైంది. ఈ నిషేధం క్రీ.పూ. 55 వరకు కొనసాగింది, ఆ చట్టాన్ని తప్పించుకోవడానికి ఒక దేవాలయాన్ని జోడించి పాంపే నాటకశాలను నిర్మించారు. కొన్ని రోమన్ థియేటర్లు అసలు మొదటి నుండి పూర్తి కాలేదనే సంకేతాలను చూపిస్తాయి. 

రోమ్ నగరంలో, వాటి నిర్మాణం జరిగిన శతాబ్దాల తర్వాత కొన్ని థియేటర్లు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి, అందువల్ల ఆ నిర్దిష్ట థియేటర్ల గురించి పెద్దగా ఆధారాలు లభించలేదు. ఆధునిక ఫ్రాన్స్‌లోని ఆరెంజ్‌లో ఉన్న అరాసియో థియేటర్, ఒక క్లాసిక్ రోమన్ థియేటర్‌కు మంచి ఉదాహరణ. దీనిలోని లోపలికి వంగిన ''&lt;nowiki/&gt;'స్కేనే ఫ్రాన్స్' (scaenae frons'' ) పాశ్చాత్య రోమన్ థియేటర్ డిజైన్‌లను గుర్తుచేస్తుంది, అయితే ఇందులో మరింత అలంకారమైన నిర్మాణం లేదు. అరౌసియో ఈనాటికీ నిలబడి ఉంది, దాని అద్భుతమైన నిర్మాణ ధ్వనిశాస్త్రం, దాని సీటింగ్ పునర్నిర్మించబడటంతో, దీనిని రోమన్ వాస్తుశిల్పం అద్భుతంగా చూడవచ్చు. 


==== ఎలిజబెతన్ ఇంగ్లాండ్ ====
[[File:The_Swan_cropped.png|ఎడమ|thumb|274x274px| లండన్‌లోని సౌత్‌వార్క్‌లో ఉన్న స్వాన్ థియేటర్ 1596 నాటి చిత్రణ, గుండ్రని నిర్మాణాన్ని చూపుతోంది]]
[[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్‌లో]] ఎలిజబెత్ కాలంలో, థియేటర్లను చెక్క చట్రంతో నిర్మించి, వాటి మధ్య మట్టి, కొమ్మలతో నింపి, [[విడువటిల్లు|గడ్డితో]] కప్పు వేసేవారు. చాలా వరకు థియేటర్లు పూర్తిగా బహిరంగ ప్రదేశాలుగా ఉండేవి. అవి, బహిరంగంగా ఉండే ఒక ప్రాంగణాన్ని చుట్టుముట్టి ఉన్న అనేక అంతస్తుల కప్పుతో కూడిన గ్యాలరీలను కలిగి ఉండేవి. ప్రేక్షకులలో అధిక భాగం వేదికకు సరిగ్గా ఎదురుగా ఉన్న ఆవరణలో నిలబడేవారు. ఈ అమరిక, సత్రం ఆవరణలో నాటకాలు ప్రదర్శించే ఆచారం నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. 1587లో నిర్మించిన లండన్‌లోని బ్యాంక్‌సైడ్‌లో ఉన్న రోజ్ థియేటర్ పురావస్తు తవ్వకాలలో, దాని బాహ్య వ్యాసం 72 అడుగులు (22) అని తేలింది.&amp;nbsp;మీటర్లు). సమీపంలోని గ్లోబ్ థియేటర్ (1599) 100 అడుగుల (30) ఎత్తుతో పెద్దదిగా ఉండేది.&amp;nbsp;మీటర్లు). గుండ్రని ఆకారానికి మరో ఆధారం షేక్‌స్పియర్ రచించిన హెన్రీ నాటకంలోని ఒక పంక్తి.&amp;nbsp;V ఆ భవనాన్ని &quot;ఈ చెక్క&quot; అని పిలుస్తుంది&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAR0&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;ఓ &quot;, లండన్ నగరం అనేక ముతక చెక్క బొమ్మలు.
[[File:Shakespeare_Globe_Theater_1_db.jpg|కుడి|thumb|333x333px| [[లండన్|లండన్‌లోని]] [[విలియం షేక్‌స్పియర్|షేక్స్‌పియర్]] గ్లోబ్ థియేటర్ పునర్నిర్మాణం]]
సుమారుగా ఈ సమయంలో, నటీనటులు వేదికపైకి అవసరమయ్యే వరకు వేచి ఉండే ప్రదేశమైన 'గ్రీన్ రూమ్' అనే పదం ఇంగ్లీష్ థియేటర్లలో సర్వసాధారణమైంది.

షేక్స్‌పియర్, ఆ కాలంలోని ఇతర నాటక రచయితలు ఏ వాతావరణంలో రచనలు చేశారో ఆధునిక ప్రేక్షకులకు తెలియజేయడానికి, గ్లోబ్‌ను ఇప్పుడు దాని అసలు ప్రదేశానికి సమీపంలో (ప్రధానంగా చిత్ర దర్శకుడు సామ్ వానామేకర్ కృషి ఫలితంగా) పూర్తిస్థాయిలో పనిచేసే, ప్రదర్శనలు ఇచ్చే థియేటర్‌గా పునర్నిర్మించారు.

=== ఇండోర్ థియేటర్లు ===

==== పునరుజ్జీవన ఐరోపా ====
[[రినైజెన్స్|పునరుజ్జీవన]] కాలంలో, ఇటలీలో మొదటి ఆధునిక మూసివున్న థియేటర్లు నిర్మించబడ్డాయి. వాటి నిర్మాణం ప్రాచీన థియేటర్ల మాదిరిగా, ఒక ''కేవియా'', నగర వీధిని సూచించే వాస్తు దృశ్యంతో ఉండేది. విసెంజా (1580)లోని టీట్రో ఒలింపికో, సబ్బియోనెటా (1590)లోని టీట్రో ఆల్'యాంటికా ఈ శైలికి మనుగడలో ఉన్న పురాతన ఉదాహరణలు.

17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో థియేటర్లు భవనాల లోపలికి తరలించబడ్డాయి, నేడు మనం ఎక్కువగా చూసే అమరికను పోలి ఉండటం మొదలుపెట్టాయి, ఇందులో వేదిక, ప్రేక్షకులు ప్రోసీనియం ఆర్చ్ ద్వారా వేరు చేయబడి ఉంటారు. ఇనిగో జోన్స్, నికోలా సబ్బాటిని, గల్లి డా బిబియానా కుటుంబం వంటి వారు సృష్టించిన దృశ్య అంశాలపై పెరుగుతున్న ఆసక్తితో ఇది ఏకీభవించింది. ఈ అంశాల దృశ్యాన్ని ఆడిటోరియం వెనుక మధ్య భాగంలో ఉన్న, &quot;డ్యూక్ కుర్చీ&quot; అని పిలవబడే దాని నుండి మాత్రమే సరిగ్గా వీక్షించవచ్చు. హోదా పెరిగే కొద్దీ, వారు ఈ వీక్షణ స్థానానికి మరింత దగ్గరగా కూర్చుంటారు, దృశ్య అంశాలను మరింత కచ్చితంగా చూడగలుగుతారు.

మొట్టమొదటి మూసివేయబడిన థియేటర్లు రాజసభ థియేటర్లు, అవి కేవలం రాజులకు, ప్రభువులకు మాత్రమే తెరిచి ఉండేవి. ప్రజల సందర్శనార్థం తెరిచిన మొట్టమొదటి ఒపెరా హౌస్ వెనిస్‌లోని టియాట్రో శాన్ కాస్సియానో (1637). ఇటాలియన్ ఒపెరా గృహాలు ఐరోపా అంతటా తదనంతరం వచ్చిన థియేటర్లకు ఆదర్శంగా నిలిచాయి.


==== జర్మన్ ఒపెరా ప్రభావం ====

==== సమకాలీన థియేటర్లు ====
సమకాలీన థియేటర్లు తరచుగా సాంప్రదాయేతరంగా ఉంటాయి, ఉదాహరణకు చాలా అనుకూలమైన ప్రదేశాలు, లేదా ప్రేక్షకులు, ప్రదర్శకులు వేరు చేయబడని థియేటర్లు. దీనికి ఒక ప్రధాన ఉదాహరణ మాడ్యులర్ థియేటర్, ముఖ్యంగా వాల్ట్ డిస్నీ మాడ్యులర్ థియేటర్ . ఈ పెద్ద థియేటర్‌లో నేలలు, గోడలు చిన్న కదిలే విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి, నేల విభాగాలు సర్దుబాటు చేయగల వాయుచాలిత పిస్టన్‌పై ఉంటాయి, తద్వారా ప్రతి నాటకానికి అనుగుణంగా ఆ స్థలాన్ని ఏ ఆకృతిలోనైనా సర్దుబాటు చేయవచ్చు. నాటక ప్రదర్శనలలో కొత్త శైలులు అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, ప్రదర్శన వేదికలను మెరుగుపరచాలనే లేదా పునఃసృష్టించాలనే కోరిక కూడా పెరిగింది. ఇది స్టేజ్ లైటింగ్ వంటి కళాత్మక, ప్రదర్శన పద్ధతులకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది.

సమకాలీన లైవ్ థియేటర్ల నిర్దిష్ట డిజైన్లలో ప్రోసీనియం, థ్రస్ట్, బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్, థియేటర్ ఇన్ ది రౌండ్, యాంఫిథియేటర్, అరీనా ఉన్నాయి. [[భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం|శాస్త్రీయ భారతీయ నృత్యంలో]], [[నాట్య శాస్త్రం]] మూడు రకాల దశలను నిర్వచిస్తుంది. ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లో ఒక చిన్న, సరళమైన థియేటర్‌ను, ముఖ్యంగా పెద్ద వేదికలో ఉన్న దానిని, ''థియేట్రెట్'' అని పిలుస్తారు. &lt;ref&gt;Moore, Bruce 1999. ''The Australian Oxford Dictionary'' {{ISBN|0-19-551796-2}}&lt;/ref&gt; ఈ పదం 1920వ దశకంలో లండన్‌లో ఒక చిన్న తరహా సంగీత వేదిక కోసం ఉద్భవించింది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=[[Oxford English Dictionary]]|year=1989|edition=2|chapter=theatrette}}&lt;/ref&gt;

రైలు బోగీల వంటి, ఇతర ప్రయోజనాల కోసం అనువుగా మార్చబడిన వేదికలలో కూడా నాటక ప్రదర్శనలు జరగవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఎడిన్‌బరో ఫ్రింజ్‌లో టాక్సీలో ప్రదర్శనలు జరిగాయి.

=== నోహ్ ===
[[File:Noh-stage-diagram.png|thumb| 1: హషిగకారి (వంతెన మార్గం) 2: క్యోగెన్ ప్రదేశం. 3: రంగస్థల సహాయకులు. 4: కర్ర డ్రమ్. 5: తుంటి డ్రమ్. 6: భుజపు డ్రమ్. 7: వేణువు. 8: కోరస్. 9: ''వాకి'' సీటు. 10: ''వాకీ'' స్పాట్ (ప్రధాన నటుడికి ఎదురుగా) 11: ''షిట్'' స్పాట్ (ప్రధాన నటుడు) 12: ''షిట్-బషీరా'' (ప్రధాన నటుడు స్తంభం) 13: ''మెట్‌సుకే-బషీరా'' (గైడ్ పిల్లర్) 14: ''వాకీ-బషీరా'' ( ''షైట్'' యాక్టర్ పిల్లర్‌కి ఎదురుగా) 15: ''ఫ్లూట్-బాషీరా'']]
నోహ్ థియేటర్‌లో ఉపయోగించే సాంప్రదాయ వేదిక చైనీస్ నమూనాపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది పూర్తిగా బహిరంగంగా ఉండి, నాటకం అంతటా ప్రదర్శకులకు, ప్రేక్షకులకు మధ్య ఒక ఉమ్మడి అనుభవాన్ని అందిస్తుంది. వీక్షణకు అడ్డుపడే ప్రొసీనియంలు లేదా తెరలు ఏవీ లేకపోవడంతో, ప్రేక్షకులు రంగస్థలం ప్రధాన వేదికపైకి ప్రవేశించడానికి ముందే ప్రతి నటుడిని చూడగలుగుతారు. రంగస్థలాన్ని ఒక ప్రతీకగా భావిస్తారు, ప్రదర్శకులు, ప్రేక్షకులు ఇద్దరూ దానిని భక్తిశ్రద్ధలతో చూస్తారు. &lt;ref name=&quot;Komparu&quot;&gt;{{Cite book|title=The Noh Theater: Principles and Perspectives|last=Komparu|first=Kunio|date=1983|publisher=John Weatherhill, Inc.|isbn=0-8348-1529-X|location=New York / Tokyo}}&lt;/ref&gt;

వేదికపై మూడు వైపులా గోడలు లేదా తెరలు లేని ఒక పెద్ద చతురస్రాకార వేదిక ఉంటుంది, సాంప్రదాయకంగా దాని వెనుక ఒక పైన్ చెట్టు చిత్రం ఉంటుంది. ప్రేక్షకులు కూర్చునే ప్రదేశం తెల్లటి కంకర మట్టితో కప్పబడి ఉంటుంది, దాని కంటే వేదిక ఎత్తులో ఉంటుంది. నాలుగు వేదిక మూలలు దేవదారు స్తంభాలతో గుర్తించబడ్డాయి, నోహ్ వేదికను ఇంటి లోపల నిర్మించినప్పుడు కూడా, మొత్తం పైన పైకప్పు ఉంటుంది. వేదిక కింద ఉన్న సిరామిక్ జార్ వ్యవస్థ, ప్రదర్శన సమయంలో నృత్య శబ్దాలను మరింతగా పెంచుతుంది. సంగీతకారులు, గాయకుల ప్రవేశానికి వీలుగా ఒక చిన్న ద్వారం ఉంది.

స్వతంత్ర పైకప్పు అనేది నోహ్ వేదిక అత్యంత గుర్తించదగిన లక్షణాలలో ఒకటి. నాలుగు స్తంభాల మద్దతుతో ఉన్న ఈ పైకప్పు, [[షింటో మతం|షింటో]] దేవాలయాలలోని పూజా మండపం ( ''హైడెన్'' ) లేదా పవిత్ర నృత్య మండపం ( ''కాగురాడెన్'' ) నుండి ప్రేరణ పొందిన తన వాస్తు రూపకల్పనతో, ఈ వేదిక పవిత్రతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. పైకప్పు థియేటర్ స్థలాన్ని ఏకీకృతం చేస్తుంది, వేదికను ఒక నిర్మాణ అస్తిత్వంగా నిర్వచిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;Komparu&quot; /&gt;

పైకప్పుకు ఆధారం ఇచ్చే స్తంభాల పేర్లు, వేదిక వెనుక కుడి వైపు నుండి సవ్యదిశలో వరుసగా ''షిటెబాషిరా'' (ప్రధాన పాత్ర స్తంభం), ''మెత్సుకేబాషిరా'' (చూసే స్తంభం), ''వాకిబాషిరా'' (సహాయక పాత్ర స్తంభం), ''ఫ్యూబాషిరా'' (వేణు స్తంభం) గా ఉన్నాయి. ప్రతి స్తంభం ప్రదర్శకులతో, వారి చర్యలతో ముడిపడి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Brockett&quot;&gt;{{Cite book|title=History of the Theatre|last=Brockett|first=Oscar G.|last2=Hildy|first2=Franklin J.|date=2007|publisher=Allyn and Bacon|isbn=978-0-205-47360-1|edition=Foundation|location=Boston, MA}}&lt;/ref&gt;

ఈ వేదిక దాదాపు ఎటువంటి అలంకరణ అంశాలు లేకుండా, పూర్తిగా పాలిష్ చేయని జపనీస్ సైప్రస్ అయిన ''హినోకితో'' తయారు చేయబడింది. కవి, నవలా రచయిత టోసన్ షిమాజాకి ఇలా వ్రాశారు, &quot;నోహ్ థియేటర్ వేదికపై ప్రతి నాటకానికి మారే సెట్లు ఉండవు. తెర కూడా ఉండదు. [[పైన్|ఆకుపచ్చ పైన్ చెట్టు]] చిత్రం ఉన్న ఒక సాధారణ ప్యానెల్ ( ''[https://www.japanesewiki.com/culture/Kagami-ita.html కాగామి-ఇటా]'' ) మాత్రమే ఉంటుంది. ఇది నీడను అందించగల ఏదైనా వస్తువును బహిష్కరించారనే భావనను సృష్టిస్తుంది. అటువంటి ఏకరీతిని విచ్ఛిన్నం చేసి, ఏదైనా జరిగేలా చేయడం అంత సులభమైన విషయం కాదు.&quot; &lt;ref name=&quot;Komparu&quot; /&gt;

వేదిక మరో ప్రత్యేక లక్షణం ''[https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/noh/en/stage/stage1.html#:~:text=Hashigakari%20(bridgeway),important%20space%20for%20the%20performance. హషిగాకారి]'', ఇది వేదికకు కుడి వైపున వెనుక భాగంలో ఉండే ఒక ఇరుకైన వంతెన, దీనిని నటులు వేదికపైకి ప్రవేశించడానికి ఉపయోగిస్తారు. ''హషిగాకారి'' అంటే &quot;వేలాడే వంతెన&quot;, ఇది రెండు వేర్వేరు ప్రపంచాలను ఒకే స్థాయిలో కలిపే గాలిలో తేలియాడే దానిని సూచిస్తుంది. ఈ వంతెన, అతీంద్రియ దయ్యాలు, ఆత్మలు తరచుగా కనిపించే నోహ్ నాటకాల పౌరాణిక స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, కబుకి థియేటర్లలో ''హనామిచి'' అనేది అక్షరాలా ఒకే ప్రపంచంలోని రెండు ప్రదేశాలను కలిపే మార్గం ( ''మిచి'' ), అందువల్ల ఇది పూర్తిగా భిన్నమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Komparu&quot; /&gt;
[[File:Noh-stage.jpg|alt=A contemporary Noh theatre with indoor roofed structure|center|thumb| ఇండోర్ పైకప్పు నిర్మాణంతో కూడిన సమకాలీన నోహ్ థియేటర్]]

=== కబుకి ===
[[File:Shibai_Ukie_by_Masanobu_Okumura.jpg|thumb| మసనోబు ఒకుమురా (1686–1764) గీసిన ''షిబాయి ఉకీ'' (&quot;ఒక నాటకంలోని దృశ్యం&quot;), 1740ల ప్రారంభంలో ఎడో ఇచిమురా-జా థియేటర్‌ను చిత్రీకరిస్తుంది.]]
జపనీస్ కబుకి వేదికపై '''హనామిచి''' (花道; అక్షరాలా, [[పుష్పం|పూల]] బాట) అనే ఒక ప్రొజెక్షన్ ఉంటుంది. ఇది ప్రేక్షకుల మధ్యలోకి విస్తరించి ఉండే ఒక నడకదారి, దీని ద్వారా నాటకీయ ప్రవేశాలు, నిష్క్రమణలు జరుగుతాయి. ఒకుని తన పరివారంతో కలిసి హనామిచి వేదికపై కూడా ప్రదర్శన ఇచ్చింది. వేదికను ప్రధాన వేదికకు రాకపోకలు సాగించే నడక మార్గంగా మాత్రమే కాకుండా, ముఖ్యమైన సన్నివేశాలను కూడా దానిపై ప్రదర్శిస్తారు. కబుకి వేదికలు, నాటకశాలలు క్రమంగా సాంకేతికంగా మరింత అధునాతనంగా మారాయి, 18వ శతాబ్దంలో తిరిగే వేదికలు, రహస్య ద్వారాలు వంటి ఆవిష్కరణలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. కబుకి నాటకరంగంలో తరచుగా కనిపించే ఒక ఇతివృత్తాన్ని, అంటే ఆకస్మిక, నాటకీయమైన ఆవిష్కరణ లేదా పరివర్తనను వ్యక్తపరచాలనే కోరిక ఒక చోదక శక్తిగా ఉంది. &lt;ref name=&quot;Scott&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/kabukitheatreofj0000scot|title=The Kabuki Theatre of Japan|last=Scott|first=A. C.|publisher=George Allen &amp; Unwin Ltd.|year=1955|location=London|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; నటులు వేగంగా ప్రత్యక్షమవడం, అదృశ్యమవడం వంటి అనేక రంగస్థల ట్రిక్కులు ఈ నూతన ఆవిష్కరణలను ఉపయోగించుకుంటాయి. ''&lt;nowiki/&gt;'ప్రేక్షకులను మెప్పించడానికి ఆడటం' అని'' తరచుగా అనువదించబడే ''&lt;nowiki/&gt;'కెరెన్''' (外連) అనే పదాన్ని, కొన్నిసార్లు ఈ ట్రిక్కులన్నింటికీ వర్తించే ఒక సాధారణ పదంలా ఉపయోగిస్తారు. హనామిచి, తిరిగే వేదిక, ''సెరి'', ''చునోరి'' వంటి అనేక ఆవిష్కరణలు కబుకి నాటక రంగానికి దోహదపడ్డాయి. ''హనామిచి'' లోతును సృష్టిస్తుంది, ''సెరి'', ''చునోరి'' రెండూ నిలువు కోణాన్ని అందిస్తాయి.

=== కూతమ్బలం ===
[[File:Koothambalam_at_Koodal_Maanikka_Temple.JPG|ఎడమ|thumb| కూతమ్బలం థియేటర్ వెలుపలి భాగం]]
భారతీయ కూతమ్బలం ఆలయం అనేది [[భారతీయ శాస్త్రీయ నాటకం|సంస్కృత నాటకాలను]] ప్రదర్శించడానికి ఉపయోగించే ఒక ప్రదేశం. కూతమ్బలం లేదా కుట్టంపలం అని పిలువబడే ఇది, కేరళలోని ఒక పెద్ద, ఉన్నత కులాలకు చెందిన దీర్ఘచతురస్రాకార దేవాలయం, ఇది ఆలయంలోని దేవతలకు లేదా దేవుళ్లకు &quot;దృశ్య బలి&quot;ని సూచిస్తుంది. వాటిని కూడియాట్టం లేదా &quot;సంయుక్త నటన&quot; ప్రదర్శనల కోసం నిర్మించారు, వీటిలో నేడు కేవలం రెండు నాటకాలు మాత్రమే ప్రదర్శించబడతాయి. 

ఈ ఆలయానికి పిరమిడ్ ఆకారపు పైకప్పు, ఎత్తైన గోడలు, ఎత్తైన పైకప్పు గల లోపలి భాగం ఉన్నాయి. ఆ పెద్ద ఆలయం లోపల ఒక వేదిక ఉంది, అది సొంత పిరమిడ్ ఆకారపు పైకప్పుతో కూడిన ఒక పెద్ద ప్లాట్‌ఫాం. వేదిక ప్రాంతం ప్రేక్షకుల ప్రాంతం నుండి వేరుగా ఉంటుంది, వేదిక వెనుక సంగీతకారుడు (ఎత్తైన ఆసనంపై డ్రమ్మర్) ఉంటాడు, దుస్తులు మార్చుకునే గదులు కూడా వెనుక వైపున ఉండి, వాటి వెనుకనే నిష్క్రమణ ద్వారాలు ఉంటాయి. ప్రేక్షకులు నునుపైన, మెరుగుపెట్టిన నేలపై కూర్చుంటారు. అనేక భారతీయ దేవాలయాలలో అనేక కూతమ్బలములు ఉన్నాయి,{{Clarify|date=August 2019}} [ దీని అర్థం ఒక్కొక్క దానిలో అనేకమా? ], అదే దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళిక, నిర్మాణాన్ని అనుసరిస్తాయి.

== ఇవికూడా చూడండి ==

* [[ఆడిటోరియం|Auditorium]]
* [[వినోదము|Entertainment]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:నాటకరంగం]]
[[వర్గం:వేదికలు]]
[[వర్గం:భవనాల రకాలు]]
[[వర్గం:ప్రదర్శనశాలలు]]
[[వర్గం:ప్రదర్శన కళల కేంద్రాలు]]
[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>9h1415lpgw354kzcj7rjj1mg19hhf73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977966</id>
      <parentid>4977897</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇవికూడా చూడండి */</comment>
      <origin>4977966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59287" sha1="og394wlb9x3yt4gn6f2i9k0ym4zwpys" xml:space="preserve">
'''ప్రదర్శన శాల (థియేటర్,''' '''నాటకశాల)''' అనేది [[నాటకరంగం|నాటక]] ప్రదర్శనలు, [[నృత్యరూపకం|ప్రదర్శన కళలు]], '''సంగీత''' కచేరీలను ప్రదర్శించే ఒక నిర్మాణం. థియేటర్ భవనం ప్రదర్శన, ప్రేక్షకుల స్థలాలను నిర్వచించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఈ సదుపాయం సాధారణంగా ప్రదర్శన జరిగే వేదికతో పాటు, ప్రదర్శనకారులు, సాంకేతిక సిబ్బంది, ప్రేక్షకుల కోసం సహాయక ప్రాంతాలను అందించే విధంగా ఏర్పాటు చేయబడుతుంది.

ఎన్ని రకాల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయో, అన్ని రకాల థియేటర్లు కూడా ఉన్నాయి. థియేటర్లను నిర్దిష్ట రకాల ప్రదర్శనల కోసం ప్రత్యేకంగా నిర్మించవచ్చు, అవి మరింత సాధారణ ప్రదర్శన అవసరాలకు ఉపయోగపడవచ్చు లేదా వాటిని థియేటర్‌గా ఉపయోగించడానికి అనువుగా మార్చవచ్చు లేదా సవరించవచ్చు. అవి బహిరంగ యాంఫీథియేటర్ల నుండి, అలంకరించబడిన కేథడ్రల్ లాంటి కట్టడాల వరకు, లేదా సాదా, అలంకరణ లేని గదులు లేదా బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్ల వరకు ఉండవచ్చు. నాటకాలు ప్రదర్శించబడే అనేక రకాల వేదికలకు థ్రస్ట్ స్టేజ్, [[mwod:arena stage|అరీనా]] స్టేజ్ అనేవి మరికొన్ని ఉదాహరణలు మాత్రమే. [[ఒపెరా]] ప్రదర్శనల కోసం ఉపయోగించే థియేటర్‌ను ఒపెరా హౌస్ అంటారు. ప్రదర్శన కోసం ( పర్యావరణ థియేటర్ లేదా [[వీధి నాటకం|వీధి థియేటర్‌లో]] లాగా) థియేటర్ అవసరం లేదు, ఈ వ్యాసం ప్రత్యేకంగా ప్రదర్శన కోసం ఉపయోగించే నిర్మాణాల గురించినది. కొన్ని థియేటర్లలో స్థిరమైన నటన ప్రదేశం ఉండవచ్చు (చాలా థియేటర్లలో దీనిని వేదిక అని పిలుస్తారు), అయితే బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్ల వంటి కొన్ని థియేటర్లలో కదిలించగల సీటింగ్ ఉంటుంది, ఇది నిర్మాణ బృందానికి అనువైన ప్రదర్శన ప్రదేశాన్ని సృష్టించుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.

== థియేటర్ భవనం అంశాలు ==
[[File:Ihitai_•_CAST_005.jpg|thumb| న్యూజిలాండ్‌లోని ఆక్లాండ్‌లో ఒక 'బ్లాక్ బాక్స్' ఈవెంట్స్ సెంటర్‌లో ''ఇహితై 'అవేయా – స్టార్ నావిగేటర్''' ఒపెరా ప్రదర్శన]]
[[File:Vienna_-_Vienna_Opera_Backstage_-_9706.jpg|thumb| వియన్నా స్టేట్ ఒపెరా తెర వెనుక ప్రాంతం]]
ఒక థియేటర్ భవనం లేదా నిర్మాణంలో ఒక కార్యక్రమం లేదా ప్రదర్శన జరగడానికి స్థలాలు ఉంటాయి, వీటిని సాధారణంగా వేదిక అని పిలుస్తారు, కార్యక్రమానికి ముందు, తరువాత ప్రేక్షకులు, థియేటర్ సిబ్బంది, ప్రదర్శకులు, సిబ్బంది కోసం కూడా స్థలాలు ఉంటాయి. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Theatre design {{!}} architecture|url=https://www.britannica.com/art/theatre-design|access-date=2022-02-19|website=Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;

సాధారణంగా థియేటర్ భవనానికి రెండు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారాలు ఉంటాయి. ఒకటి ముందు భాగంలో, ప్రేక్షకులు ఉపయోగించేదిగా ఉండి, ఫోయర్, టికెటింగ్ వైపు దారి తీస్తుంది. రెండవ దానిని స్టేజ్ డోర్ అని పిలుస్తారు, దీనిలోకి బ్యాక్‌స్టేజ్ నుండి ప్రవేశించవచ్చు. ఇక్కడి నుంచే నటీనటులు, సిబ్బంది థియేటర్‌లోకి ప్రవేశించి, నిష్క్రమిస్తారు. ఇక్కడ &quot;స్టేజ్ డోరింగ్&quot; అనే ఒక సంప్రదాయం ఉంది, దీనిలో కొంతమంది అభిమానులు ప్రదర్శన తర్వాత నటీనటుల నుండి ఆటోగ్రాఫ్ పొందే ఆశతో స్టేజ్ డోర్ వెలుపల వేచి ఉంటారు.

=== వేదిక ===
నటన లేదా ప్రదర్శన జరిగే ప్రదేశమే రంగస్థలం. ప్రోసీనియం థియేటర్లు, అరీనా థియేటర్లు, యాంఫీథియేటర్ల వంటి కొన్ని థియేటర్లలో, ఈ ప్రాంతం నిర్మాణంలో శాశ్వత భాగంగా ఉంటుంది. కొన్ని థియేటర్లలో వేదిక ప్రాంతాన్ని ఒక ప్రదర్శనకు ప్రత్యేకంగా మార్చవచ్చు, అనుగుణంగా మార్చవచ్చు, గోడలకు నలుపు రంగు వేసి, నల్లటి తెరలను వేలాడదీయడం సర్వసాధారణం కాబట్టి దీనిని తరచుగా బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్ అని పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== తెర వెనుక, తెర వెలుపల ===
సాధారణంగా ప్రదర్శనల కోసం ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించే భవనంలో, ప్రదర్శకులు, సిబ్బంది ఉపయోగించే వేదిక వెనుక స్థలాలు ఉంటాయి. ఇక్కడే రంగస్థల సామాగ్రి, సెట్లు, రంగస్థల అలంకరణలను నిల్వ ఉంచుతారు, ప్రదర్శకులు తమ ప్రవేశానికి ముందు సిద్ధంగా ఉంటారు. ప్రోసీనియం వేదికకు ఇరువైపులా ఉండే ఈ ఆఫ్-స్టేజ్ ప్రదేశాలను వింగ్స్ అని పిలుస్తారు. బ్యాక్‌స్టేజ్‌లో ప్రాంప్టర్ బాక్స్ ఉండవచ్చు. యాంఫీథియేటర్‌లో, వేదిక వెనుక ఉన్న ప్రాంతాన్ని అటువంటి ఉపయోగాల కోసం కేటాయించవచ్చు, అయితే బ్లాక్‌బాక్స్ థియేటర్‌లో అసలు థియేటర్ వెలుపల అటువంటి ఉపయోగాల కోసం కేటాయించిన స్థలాలు ఉండవచ్చు.

తరచుగా ఒక థియేటర్, ప్రదర్శనకారులు, ఇతర సిబ్బంది కోసం ఉద్దేశించిన ఇతర ప్రదేశాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది. లైటింగ్, సౌండ్ సిబ్బంది ప్రదర్శనను వీక్షించడానికి, వారి వారి పరికరాలను ఆపరేట్ చేయడానికి వీలుగా, వేదికకు అభిముఖంగా ఉండే ఒక బూత్‌ను హౌస్‌లో ఏర్పాటు చేయవచ్చు. భవనంలోని ఇతర గదులను దుస్తులు మార్చుకునే గదులు, రిహార్సల్ గదులు, సెట్‌లను నిర్మించే స్థలాలు (దీనిని సీన్ షాప్ అంటారు), ప్రాప్స్, కాస్ట్యూమ్స్, అలాగే నిల్వ కోసం కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

వింగ్స్‌లోని బ్యాక్‌స్టేజ్ ప్రదేశాలలో ప్రాప్, సెట్ పీస్ నిల్వ, సౌండ్, లైటింగ్ పరికరాలు, ఫ్లై రైల్ కోసం స్థలాలు ఉండవచ్చు. ఫ్లై రైల్ లేదా ఫ్లై సిస్టమ్ అనేది, తాడులను ఉపయోగించి వేదికపై అనేక పైపులను పైకి, కిందికి దించడానికి వీలు కల్పించే ఒక రిగ్గింగ్ వ్యవస్థ. ఈ పైపుల మీద కర్టెన్లు, కాళ్లు, లైట్లు, ప్రొజెక్టర్ స్క్రీన్‌లు, అకౌస్టిక్ క్లౌడ్‌లు వంటి అనేక రకాల వస్తువులు ఉండవచ్చు.


=== సీటింగ్, ప్రేక్షకులు ===
[[File:Maryland_Theatre_Hagerstown_Historic_Auditorium.jpg|thumb| మేరీల్యాండ్‌లోని హేగర్‌స్టౌన్‌లో ఉన్న మేరీల్యాండ్ థియేటర్, వేదిక, ప్రోసీనియం, సీటింగ్‌ను చూపుతోంది.]]
అన్ని థియేటర్లు ప్రేక్షకులకు ఒక స్థలాన్ని అందిస్తాయి. స్థిరమైన సీటింగ్ థియేటర్లో ప్రేక్షకులు తరచుగా ప్రదర్శకుల నుండి రంగస్థల వంపు ద్వారా వేరు చేయబడతారు. రంగస్థల థియేటర్లు, యాంఫిథియేటర్లలో, రంగస్థలం వంపు, వేదిక వలె, నిర్మాణం శాశ్వత లక్షణం. ఈ ప్రాంతాన్ని [[ఆడిటోరియం]] లేదా ఇల్లు అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=It's Not Just a Stage|url=https://www.kennedy-center.org/education/resources-for-educators/classroom-resources/media-and-interactives/media/theater/its-not-just-a-stage/|access-date=2022-02-19|website=The Kennedy Center|language=en}}&lt;/ref&gt;

కూర్చునే ప్రదేశాలలో కింది వాటిలో కొన్ని లేదా అన్నీ ఉండవచ్చు:
[[File:Interior_of_Opera_and_Ballet_Theatre_Minsk_08.JPG|thumb| మిన్స్క్‌లోని ఒపెరా, బ్యాలెట్ థియేటర్‌లోని సీట్ల సమీప చిత్రం]]

* స్టాల్స్ లేదా అరీనా (ఉత్తర అమెరికాలో, &quot;ఆర్కెస్ట్రా&quot;): సాధారణంగా వేదికకు దిగువన లేదా అదే స్థాయిలో ఉండే దిగువ చదునైన ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతంలోని ఒక నిర్దిష్ట ఉపసమితిని సూచించడానికి కొన్నిసార్లు ''పార్టెర్'' (అప్పుడప్పుడు ''పార్కెట్'' ) అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఉత్తర అమెరికా వాడుకలో ఇది సాధారణంగా గ్యాలరీ క్రింద ఉన్న వెనుక సీటింగ్ బ్లాక్ (క్రింద చూడండి) కాగా, బ్రిటన్‌లో దీని అర్థం ఆర్కెస్ట్రా పిట్ దగ్గర ముందు వైపు ఉన్న ప్రాంతం లేదా మొత్తం స్టాల్స్ కావచ్చు. కొన్ని సందర్భాలలో ఈ పదం పక్కన ఉండే స్టాల్స్‌ను కూడా సూచిస్తుంది. తోటపని పదమైన 'పార్టెర్' నుండి ఉద్భవించిన ఈ వాడుక, ఒక ఆడిటోరియంలోని సీట్ల విభజిత నమూనాని, తోట నిర్మాణంలో కనిపించే నాటిన మడుల నమూనాని సూచిస్తుంది. 18వ శతాబ్దం అంతటా ఈ పదాన్ని, రంగస్థలంపై కూర్చునే ప్రేక్షకులను సూచించడానికి కూడా ఉపయోగించేవారు.
* బాల్కనీలు లేదా గ్యాలరీలు: ఆడిటోరియం వెనుక వైపున ఉండే ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఎత్తైన సీటింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు. పెద్ద థియేటర్లలో, స్టాల్స్‌కు పైన లేదా వెనుక బహుళ అంతస్తులు నిలువుగా ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చబడి ఉంటాయి. మొదటి స్థాయిని సాధారణంగా డ్రెస్ సర్కిల్ లేదా గ్రాండ్ సర్కిల్ అని పిలుస్తారు. తర్వాతి స్థాయి ''&lt;nowiki/&gt;'loggia'&lt;nowiki/&gt;'' అనే ఫ్రెంచ్ పదం నుండి వచ్చిన ''&lt;nowiki/&gt;'loge''' కావచ్చు. ప్రధాన బాల్కనీ కింద నిర్మించబడిన రెండవ అంతస్తు మెజ్జనైన్ కావచ్చు. అత్యంత ఎత్తైన వేదికను, లేదా అప్పర్ సర్కిల్‌ను, కొన్నిసార్లు &quot;దేవతలు&quot; అని పిలుస్తారు, ముఖ్యంగా పెద్ద ఒపెరా హౌస్‌లలో, అక్కడ సీట్లు చాలా ఎత్తులో, వేదిక నుండి చాలా దూరంలో ఉంటాయి.
* బాక్సులు ( ''స్టేట్ బాక్స్'' లేదా ''స్టేజ్ బాక్స్'' ): సాధారణంగా వేదిక స్థాయికి సరిగ్గా ముందు, పక్కన, పైన ఉంచుతారు. అవి తరచుగా బహిరంగ వీక్షణా ప్రదేశంతో కూడిన ప్రత్యేక గదులుగా ఉంటాయి, వీటిలో సాధారణంగా ఐదుగురు వ్యక్తుల వరకు కూర్చోవచ్చు. ఈ సీట్లు సాధారణంగా ఆ ప్రాంగణంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. ప్రముఖుల కోసం కొన్నిసార్లు &quot;స్టేట్ బాక్స్&quot; లేదా &quot;రాయల్ బాక్స్&quot; ఏర్పాటు చేస్తారు.
* హౌస్ సీట్లు: ఇవి &quot;హౌస్‌లోని అత్యుత్తమ సీట్లు&quot;, ఇవి వేదికను స్పష్టంగా చూసే వీలు కల్పిస్తాయి. ప్రతి థియేటర్ అమరిక భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇవి సాధారణంగా స్టాల్స్ మధ్యలో ఉంటాయి. సాంప్రదాయకంగా ఈ సీట్లను నటీనటులు, సిబ్బంది తమ కుటుంబ సభ్యులను, ఏజెంట్లను, ఇతరులను ఆహ్వానించడానికి కేటాయిస్తారు. వాటిని ఉపయోగించకపోతే, సాధారణంగా ప్రదర్శన జరిగే రోజున అమ్మకానికి పెడతారు.

== చరిత్ర ==

=== బహిరంగ థియేటర్లు ===
[[File:Delphi_amphitheater_from_above_dsc06297.jpg|కుడి|thumb|230x230px| గ్రీస్‌లోని డెల్ఫీలో ఉన్న పురాతన థియేటర్]]

==== ప్రాచీన గ్రీస్ ====
గ్రీకు నాటకశాల భవనాలను ''థియేట్రాన్'' ('చూసే ప్రదేశం') అని పిలిచేవారు. ఆ థియేటర్లు కొండ వాలులపై నిర్మించిన పెద్ద, బహిరంగ కట్టడాలుగా ఉండేవి. వాటిలో మూడు ప్రధాన అంశాలు ఉన్నాయి: ''ఆర్కెస్ట్రా'', ''స్కెనె'', ప్రేక్షకులు.

థియేటర్‌కు ప్రధాన ఆకర్షణ ''ఆర్కెస్ట్రా'', లేదా &quot;నృత్య స్థలం&quot;, అంటే ఒక పెద్ద వృత్తాకార లేదా దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రాంతం. ఆర్కెస్ట్రా బృందగాన ప్రదర్శనలకు, మతపరమైన ఆచారాలకు, బహుశా నటనకు కూడా వేదికగా ఉండేది. వాద్యబృందం మధ్యలో ఒక బలిపీఠం ఉండేది; ఏథెన్స్‌లో, ఆ బలిపీఠం ద్రాక్షారసం, నాటకరంగానికి అధిపతి అయిన డయోనిసస్‌కు అంకితం చేయబడింది.

''ఆర్కెస్ట్రా'' వెనుక ''స్కీన్'' (అంటే &quot;గుడారం&quot; లేదా &quot;కుటీరం&quot;) అని పిలువబడే ఒక పెద్ద దీర్ఘచతురస్రాకార భవనం ఉండేది. [https://www.britannica.com/art/skene] నటీనటులు తమ దుస్తులు, ముసుగులు మార్చుకోవడానికి దీనిని 'రంగస్థలం వెనుక' ప్రాంతంగా ఉపయోగించేవారు. అంతేకాకుండా, సాధారణంగా ఒక రాజభవనం లేదా ఇంటి ముందు జరిగే నాటకాల ప్రదర్శన స్థలాన్ని సూచించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగపడింది. సాధారణంగా, రంగస్థలంలో ఆర్కెస్ట్రా వైపుకు దారితీసే రెండు లేదా మూడు ద్వారాలు ఉండేవి, వాటి ద్వారా నటులు లోపలికి ప్రవేశించి, నిష్క్రమించేవారు. మొదట్లో, ''స్కెనె'' అనేది అక్షరాలా ఒక గుడారం లేదా పూరిపాక. దీనిని మతపరమైన పండుగ కోసం ఏర్పాటు చేసి, అది పూర్తయ్యాక తీసివేసేవారు. తరువాత, ఆ స్కెనె ఒక శాశ్వత రాతి నిర్మాణంగా మారింది. ఈ కట్టడాలను కొన్నిసార్లు నేపథ్యాలుగా ఉపయోగపడేలా రంగులు వేసేవారు, అందుకే ఆంగ్లంలో ''&lt;nowiki/&gt;'సీనరీ''' అనే పదం వచ్చింది. సమీపంలోని ఒక దేవాలయం, ముఖ్యంగా దృశ్యానికి కుడి వైపున, దాదాపు ఎల్లప్పుడూ గ్రీకు థియేటర్ సముదాయంలో భాగంగా ఉంటుంది, ఇది తరువాత గట్టిపడిన రాతి దృశ్యంతో పెడిమెంట్ పునరావృతమవడాన్ని ఒక స్థానభ్రంశంగా సమర్థించగలదు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Nahe Ferne: Sakrale Aspekte im Prisma der Profanbauten von Tadao Ando, Louis I. Kahn und Peter Zumthor|last=Brnić|first=Ivica|publisher=Park Books|year=2019|isbn=978-3-03860-121-0|location=Zurich|pages=78–79}}&lt;/ref&gt;

''స్కెనె'' ముందు ''ప్రోస్కెనియన్'' అని పిలువబడే ఒక ఎత్తైన నటన ప్రదేశం ఉండి ఉండవచ్చు, ఇది ఆధునిక ప్రోసీనియం వేదికకు పూర్వగామి. నటులు (బృందగానానికి భిన్నంగా) పూర్తిగా ''ప్రోస్కెనియన్‌పైనే'' నటించారని నమ్ముతారు, కానీ ఇది నిశ్చయం కాదు.

వాద్యబృందం వలయం నుండి ప్రేక్షకులు పైకి లేచారు. ప్రేక్షకులు కొండ పక్కన నిర్మించిన వరుసల బల్లలపై కూర్చున్నారు. అందువల్ల, గ్రీకు థియేటర్లను సరైన ఆకారం ఉన్న కొండలపై మాత్రమే నిర్మించగలిగేవారు. సాధారణంగా ఒక థియేటర్ చాలా విశాలంగా ఉండేది, అందులో సుమారు 15,000 మంది ప్రేక్షకులు కూర్చోగలిగేవారు.

గ్రీకు థియేటర్లు మూసివేయబడి ఉండేవి కావు; ప్రేక్షకులు ఒకరినొకరు, చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలను, అలాగే నటీనటులను, గాయక బృందాన్ని కూడా చూడగలిగేవారు.


{| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
| rowspan=&quot;17&quot; valign=&quot;top&quot; |[[File:Britannica_Theatre_2.jpg|427x427px]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | '''ఏథెన్స్‌లోని థియేటర్'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ''ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా'' 1911 సంచికలోని &quot;థియేటర్&quot; పై వ్యాసంలో ప్రదర్శించబడిన డోర్ప్‌ఫెల్డ్, రీష్, ''దాస్ గ్రీషిషే థియేటర్'' (ఏథెన్స్, 1896) నుండి.
|-
| ''అబ్'' ,
| జంట పశ్చిమ గోడ.
|-
| ''బిసి'' ,
| ఒకే గోడ.
|-
| ''ఆ'', ''జిజి'' ,
| ఆడిటోరియం విభాగాలను ముగించే గోడలు.
|-
| ''బి'', ''ఎఫ్'' ,
| ప్రవేశ ద్వారాలు.
|-
| ''సి'' ,
| &quot;కటాటోమ్&quot; (అక్రోపోలిస్ రాతిని గోడలు కలిసే ప్రదేశం).
|-
| ''డి'', ''ఇ'' ,
| డయాజోమా.
|-
| ''ఎఫ్జీ'' ,
| తూర్పు సరిహద్దు గోడ.
|-
| ''హెచ్‌హెచ్'' ,
| నెరోనియన్ వేదిక ముందు గోడ.
|-
| ''నేను'' ,
| 5వ శతాబ్దపు ఆర్కెస్ట్రా శకలం.
|-
| ''కెఎల్ఎమ్'' ,
| పురాతన రాతి నిర్మాణం (ఆధార గోడలదా?).
|-
| ''ఎన్ఎన్'' ,
| అతి పురాతన రంగస్థల భవనాలు.
|-
| ''ఓఓ'' ,
| రాతి రంగస్థలం (1వ లేదా 2వ శతాబ్దం){{Smallcaps|b.c.}} ).
|-
| ''పి'' ,
| నెరోనియన్ పార్శ్వ రెక్కల పునాదులు.
|-
| ''క్యూఆర్'' ,
| 5వ శతాబ్దపు ఆర్కెస్ట్రా శకలాలు.
|-
| ''లు'' ,
| 4వ శతాబ్దపు ముఖద్వారం.
|-
| ''టి'' ,
| పాత డయోనిసస్ దేవాలయం.
|}

==== ప్రాచీన రోమ్ ====
[[File:Theater_Orange.jpg|కుడి|thumb|230x230px| రోమన్ థియేటర్, ఆరెంజ్, ఫ్రాన్స్]]
రోమన్లు గ్రీకుల నిర్మాణ శైలిని అనుకరించారు, కానీ సహజంగా ఏర్పడిన స్థలం కోసం వెతకడానికి బదులుగా గోడలు, చదును ప్రదేశాలను నిర్మించడానికి సిద్ధంగా ఉండి, ప్రదేశం గురించి అంతగా పట్టించుకోలేదు.

''[[ఆడిటోరియం]]'' (లాటిన్ భాషలో దీనికి అక్షరాలా &quot;వినే స్థలం&quot; అని అర్థం) అనేది ప్రజలు సమావేశమయ్యే ప్రదేశం, గ్రీకు థియేటర్ల సంప్రదాయంలో సులభంగా వరుసలుగా సీటింగ్ ఏర్పాటు చేయడానికి వీలుగా దీనిని కొన్నిసార్లు ఒక చిన్న కొండ లేదా వాలుపై నిర్మించేవారు. ఆడిటోరియం మధ్య భాగాన్ని ఒక కొండ లేదా వాలును తొలిచి నిర్మించగా, బయటి వంపు ఆకారపు సీట్లకు నిర్మాణపరమైన ఆధారం, దృఢమైన నిలుపుగోడలు అవసరమయ్యాయి. అయితే ఇది ఎల్లప్పుడూ ఇలాగే ఉండేది కాదు, ఎందుకంటే రోమన్లు కొండ ప్రాంతాలు అందుబాటులో ఉన్నాయా లేదా అనే దానితో సంబంధం లేకుండా తమ థియేటర్లను నిర్మించేవారు. రోమ్ నగరంలో నిర్మించిన థియేటర్లన్నీ మట్టి దిబ్బల వాడకం లేకుండా పూర్తిగా మానవ నిర్మితమైనవే. ఆడిటోరియంకు పైకప్పు లేదు; బదులుగా, వర్షం లేదా సూర్యరశ్మి నుండి ఆశ్రయం కల్పించడానికి పైకప్పులను ( ''వేలా'' ) పైకి లాగవచ్చు. 

చెక్కతో నిర్మించిన కొన్ని రోమన్ థియేటర్లను, వాటిని నిర్మించిన ఉత్సవం ముగిసిన తర్వాత కూల్చివేశారు. శాశ్వత నాటకశాల నిర్మాణాలపై విధించిన నిషేధం కారణంగా ఈ పద్ధతి మొదలైంది. ఈ నిషేధం క్రీ.పూ. 55 వరకు కొనసాగింది, ఆ చట్టాన్ని తప్పించుకోవడానికి ఒక దేవాలయాన్ని జోడించి పాంపే నాటకశాలను నిర్మించారు. కొన్ని రోమన్ థియేటర్లు అసలు మొదటి నుండి పూర్తి కాలేదనే సంకేతాలను చూపిస్తాయి. 

రోమ్ నగరంలో, వాటి నిర్మాణం జరిగిన శతాబ్దాల తర్వాత కొన్ని థియేటర్లు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి, అందువల్ల ఆ నిర్దిష్ట థియేటర్ల గురించి పెద్దగా ఆధారాలు లభించలేదు. ఆధునిక ఫ్రాన్స్‌లోని ఆరెంజ్‌లో ఉన్న అరాసియో థియేటర్, ఒక క్లాసిక్ రోమన్ థియేటర్‌కు మంచి ఉదాహరణ. దీనిలోని లోపలికి వంగిన ''&lt;nowiki/&gt;'స్కేనే ఫ్రాన్స్' (scaenae frons'' ) పాశ్చాత్య రోమన్ థియేటర్ డిజైన్‌లను గుర్తుచేస్తుంది, అయితే ఇందులో మరింత అలంకారమైన నిర్మాణం లేదు. అరౌసియో ఈనాటికీ నిలబడి ఉంది, దాని అద్భుతమైన నిర్మాణ ధ్వనిశాస్త్రం, దాని సీటింగ్ పునర్నిర్మించబడటంతో, దీనిని రోమన్ వాస్తుశిల్పం అద్భుతంగా చూడవచ్చు. 


==== ఎలిజబెతన్ ఇంగ్లాండ్ ====
[[File:The_Swan_cropped.png|ఎడమ|thumb|274x274px| లండన్‌లోని సౌత్‌వార్క్‌లో ఉన్న స్వాన్ థియేటర్ 1596 నాటి చిత్రణ, గుండ్రని నిర్మాణాన్ని చూపుతోంది]]
[[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్‌లో]] ఎలిజబెత్ కాలంలో, థియేటర్లను చెక్క చట్రంతో నిర్మించి, వాటి మధ్య మట్టి, కొమ్మలతో నింపి, [[విడువటిల్లు|గడ్డితో]] కప్పు వేసేవారు. చాలా వరకు థియేటర్లు పూర్తిగా బహిరంగ ప్రదేశాలుగా ఉండేవి. అవి, బహిరంగంగా ఉండే ఒక ప్రాంగణాన్ని చుట్టుముట్టి ఉన్న అనేక అంతస్తుల కప్పుతో కూడిన గ్యాలరీలను కలిగి ఉండేవి. ప్రేక్షకులలో అధిక భాగం వేదికకు సరిగ్గా ఎదురుగా ఉన్న ఆవరణలో నిలబడేవారు. ఈ అమరిక, సత్రం ఆవరణలో నాటకాలు ప్రదర్శించే ఆచారం నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. 1587లో నిర్మించిన లండన్‌లోని బ్యాంక్‌సైడ్‌లో ఉన్న రోజ్ థియేటర్ పురావస్తు తవ్వకాలలో, దాని బాహ్య వ్యాసం 72 అడుగులు (22) అని తేలింది.&amp;nbsp;మీటర్లు). సమీపంలోని గ్లోబ్ థియేటర్ (1599) 100 అడుగుల (30) ఎత్తుతో పెద్దదిగా ఉండేది.&amp;nbsp;మీటర్లు). గుండ్రని ఆకారానికి మరో ఆధారం షేక్‌స్పియర్ రచించిన హెన్రీ నాటకంలోని ఒక పంక్తి.&amp;nbsp;V ఆ భవనాన్ని &quot;ఈ చెక్క&quot; అని పిలుస్తుంది&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwAR0&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;ఓ &quot;, లండన్ నగరం అనేక ముతక చెక్క బొమ్మలు.
[[File:Shakespeare_Globe_Theater_1_db.jpg|కుడి|thumb|333x333px| [[లండన్|లండన్‌లోని]] [[విలియం షేక్‌స్పియర్|షేక్స్‌పియర్]] గ్లోబ్ థియేటర్ పునర్నిర్మాణం]]
సుమారుగా ఈ సమయంలో, నటీనటులు వేదికపైకి అవసరమయ్యే వరకు వేచి ఉండే ప్రదేశమైన 'గ్రీన్ రూమ్' అనే పదం ఇంగ్లీష్ థియేటర్లలో సర్వసాధారణమైంది.

షేక్స్‌పియర్, ఆ కాలంలోని ఇతర నాటక రచయితలు ఏ వాతావరణంలో రచనలు చేశారో ఆధునిక ప్రేక్షకులకు తెలియజేయడానికి, గ్లోబ్‌ను ఇప్పుడు దాని అసలు ప్రదేశానికి సమీపంలో (ప్రధానంగా చిత్ర దర్శకుడు సామ్ వానామేకర్ కృషి ఫలితంగా) పూర్తిస్థాయిలో పనిచేసే, ప్రదర్శనలు ఇచ్చే థియేటర్‌గా పునర్నిర్మించారు.

=== ఇండోర్ థియేటర్లు ===

==== పునరుజ్జీవన ఐరోపా ====
[[రినైజెన్స్|పునరుజ్జీవన]] కాలంలో, ఇటలీలో మొదటి ఆధునిక మూసివున్న థియేటర్లు నిర్మించబడ్డాయి. వాటి నిర్మాణం ప్రాచీన థియేటర్ల మాదిరిగా, ఒక ''కేవియా'', నగర వీధిని సూచించే వాస్తు దృశ్యంతో ఉండేది. విసెంజా (1580)లోని టీట్రో ఒలింపికో, సబ్బియోనెటా (1590)లోని టీట్రో ఆల్'యాంటికా ఈ శైలికి మనుగడలో ఉన్న పురాతన ఉదాహరణలు.

17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో థియేటర్లు భవనాల లోపలికి తరలించబడ్డాయి, నేడు మనం ఎక్కువగా చూసే అమరికను పోలి ఉండటం మొదలుపెట్టాయి, ఇందులో వేదిక, ప్రేక్షకులు ప్రోసీనియం ఆర్చ్ ద్వారా వేరు చేయబడి ఉంటారు. ఇనిగో జోన్స్, నికోలా సబ్బాటిని, గల్లి డా బిబియానా కుటుంబం వంటి వారు సృష్టించిన దృశ్య అంశాలపై పెరుగుతున్న ఆసక్తితో ఇది ఏకీభవించింది. ఈ అంశాల దృశ్యాన్ని ఆడిటోరియం వెనుక మధ్య భాగంలో ఉన్న, &quot;డ్యూక్ కుర్చీ&quot; అని పిలవబడే దాని నుండి మాత్రమే సరిగ్గా వీక్షించవచ్చు. హోదా పెరిగే కొద్దీ, వారు ఈ వీక్షణ స్థానానికి మరింత దగ్గరగా కూర్చుంటారు, దృశ్య అంశాలను మరింత కచ్చితంగా చూడగలుగుతారు.

మొట్టమొదటి మూసివేయబడిన థియేటర్లు రాజసభ థియేటర్లు, అవి కేవలం రాజులకు, ప్రభువులకు మాత్రమే తెరిచి ఉండేవి. ప్రజల సందర్శనార్థం తెరిచిన మొట్టమొదటి ఒపెరా హౌస్ వెనిస్‌లోని టియాట్రో శాన్ కాస్సియానో (1637). ఇటాలియన్ ఒపెరా గృహాలు ఐరోపా అంతటా తదనంతరం వచ్చిన థియేటర్లకు ఆదర్శంగా నిలిచాయి.


==== జర్మన్ ఒపెరా ప్రభావం ====

==== సమకాలీన థియేటర్లు ====
సమకాలీన థియేటర్లు తరచుగా సాంప్రదాయేతరంగా ఉంటాయి, ఉదాహరణకు చాలా అనుకూలమైన ప్రదేశాలు, లేదా ప్రేక్షకులు, ప్రదర్శకులు వేరు చేయబడని థియేటర్లు. దీనికి ఒక ప్రధాన ఉదాహరణ మాడ్యులర్ థియేటర్, ముఖ్యంగా వాల్ట్ డిస్నీ మాడ్యులర్ థియేటర్ . ఈ పెద్ద థియేటర్‌లో నేలలు, గోడలు చిన్న కదిలే విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి, నేల విభాగాలు సర్దుబాటు చేయగల వాయుచాలిత పిస్టన్‌పై ఉంటాయి, తద్వారా ప్రతి నాటకానికి అనుగుణంగా ఆ స్థలాన్ని ఏ ఆకృతిలోనైనా సర్దుబాటు చేయవచ్చు. నాటక ప్రదర్శనలలో కొత్త శైలులు అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, ప్రదర్శన వేదికలను మెరుగుపరచాలనే లేదా పునఃసృష్టించాలనే కోరిక కూడా పెరిగింది. ఇది స్టేజ్ లైటింగ్ వంటి కళాత్మక, ప్రదర్శన పద్ధతులకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది.

సమకాలీన లైవ్ థియేటర్ల నిర్దిష్ట డిజైన్లలో ప్రోసీనియం, థ్రస్ట్, బ్లాక్ బాక్స్ థియేటర్, థియేటర్ ఇన్ ది రౌండ్, యాంఫిథియేటర్, అరీనా ఉన్నాయి. [[భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం|శాస్త్రీయ భారతీయ నృత్యంలో]], [[నాట్య శాస్త్రం]] మూడు రకాల దశలను నిర్వచిస్తుంది. ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లో ఒక చిన్న, సరళమైన థియేటర్‌ను, ముఖ్యంగా పెద్ద వేదికలో ఉన్న దానిని, ''థియేట్రెట్'' అని పిలుస్తారు. &lt;ref&gt;Moore, Bruce 1999. ''The Australian Oxford Dictionary'' {{ISBN|0-19-551796-2}}&lt;/ref&gt; ఈ పదం 1920వ దశకంలో లండన్‌లో ఒక చిన్న తరహా సంగీత వేదిక కోసం ఉద్భవించింది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=[[Oxford English Dictionary]]|year=1989|edition=2|chapter=theatrette}}&lt;/ref&gt;

రైలు బోగీల వంటి, ఇతర ప్రయోజనాల కోసం అనువుగా మార్చబడిన వేదికలలో కూడా నాటక ప్రదర్శనలు జరగవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఎడిన్‌బరో ఫ్రింజ్‌లో టాక్సీలో ప్రదర్శనలు జరిగాయి.

=== నోహ్ ===
[[File:Noh-stage-diagram.png|thumb| 1: హషిగకారి (వంతెన మార్గం) 2: క్యోగెన్ ప్రదేశం. 3: రంగస్థల సహాయకులు. 4: కర్ర డ్రమ్. 5: తుంటి డ్రమ్. 6: భుజపు డ్రమ్. 7: వేణువు. 8: కోరస్. 9: ''వాకి'' సీటు. 10: ''వాకీ'' స్పాట్ (ప్రధాన నటుడికి ఎదురుగా) 11: ''షిట్'' స్పాట్ (ప్రధాన నటుడు) 12: ''షిట్-బషీరా'' (ప్రధాన నటుడు స్తంభం) 13: ''మెట్‌సుకే-బషీరా'' (గైడ్ పిల్లర్) 14: ''వాకీ-బషీరా'' ( ''షైట్'' యాక్టర్ పిల్లర్‌కి ఎదురుగా) 15: ''ఫ్లూట్-బాషీరా'']]
నోహ్ థియేటర్‌లో ఉపయోగించే సాంప్రదాయ వేదిక చైనీస్ నమూనాపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది పూర్తిగా బహిరంగంగా ఉండి, నాటకం అంతటా ప్రదర్శకులకు, ప్రేక్షకులకు మధ్య ఒక ఉమ్మడి అనుభవాన్ని అందిస్తుంది. వీక్షణకు అడ్డుపడే ప్రొసీనియంలు లేదా తెరలు ఏవీ లేకపోవడంతో, ప్రేక్షకులు రంగస్థలం ప్రధాన వేదికపైకి ప్రవేశించడానికి ముందే ప్రతి నటుడిని చూడగలుగుతారు. రంగస్థలాన్ని ఒక ప్రతీకగా భావిస్తారు, ప్రదర్శకులు, ప్రేక్షకులు ఇద్దరూ దానిని భక్తిశ్రద్ధలతో చూస్తారు. &lt;ref name=&quot;Komparu&quot;&gt;{{Cite book|title=The Noh Theater: Principles and Perspectives|last=Komparu|first=Kunio|date=1983|publisher=John Weatherhill, Inc.|isbn=0-8348-1529-X|location=New York / Tokyo}}&lt;/ref&gt;

వేదికపై మూడు వైపులా గోడలు లేదా తెరలు లేని ఒక పెద్ద చతురస్రాకార వేదిక ఉంటుంది, సాంప్రదాయకంగా దాని వెనుక ఒక పైన్ చెట్టు చిత్రం ఉంటుంది. ప్రేక్షకులు కూర్చునే ప్రదేశం తెల్లటి కంకర మట్టితో కప్పబడి ఉంటుంది, దాని కంటే వేదిక ఎత్తులో ఉంటుంది. నాలుగు వేదిక మూలలు దేవదారు స్తంభాలతో గుర్తించబడ్డాయి, నోహ్ వేదికను ఇంటి లోపల నిర్మించినప్పుడు కూడా, మొత్తం పైన పైకప్పు ఉంటుంది. వేదిక కింద ఉన్న సిరామిక్ జార్ వ్యవస్థ, ప్రదర్శన సమయంలో నృత్య శబ్దాలను మరింతగా పెంచుతుంది. సంగీతకారులు, గాయకుల ప్రవేశానికి వీలుగా ఒక చిన్న ద్వారం ఉంది.

స్వతంత్ర పైకప్పు అనేది నోహ్ వేదిక అత్యంత గుర్తించదగిన లక్షణాలలో ఒకటి. నాలుగు స్తంభాల మద్దతుతో ఉన్న ఈ పైకప్పు, [[షింటో మతం|షింటో]] దేవాలయాలలోని పూజా మండపం ( ''హైడెన్'' ) లేదా పవిత్ర నృత్య మండపం ( ''కాగురాడెన్'' ) నుండి ప్రేరణ పొందిన తన వాస్తు రూపకల్పనతో, ఈ వేదిక పవిత్రతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. పైకప్పు థియేటర్ స్థలాన్ని ఏకీకృతం చేస్తుంది, వేదికను ఒక నిర్మాణ అస్తిత్వంగా నిర్వచిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;Komparu&quot; /&gt;

పైకప్పుకు ఆధారం ఇచ్చే స్తంభాల పేర్లు, వేదిక వెనుక కుడి వైపు నుండి సవ్యదిశలో వరుసగా ''షిటెబాషిరా'' (ప్రధాన పాత్ర స్తంభం), ''మెత్సుకేబాషిరా'' (చూసే స్తంభం), ''వాకిబాషిరా'' (సహాయక పాత్ర స్తంభం), ''ఫ్యూబాషిరా'' (వేణు స్తంభం) గా ఉన్నాయి. ప్రతి స్తంభం ప్రదర్శకులతో, వారి చర్యలతో ముడిపడి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Brockett&quot;&gt;{{Cite book|title=History of the Theatre|last=Brockett|first=Oscar G.|last2=Hildy|first2=Franklin J.|date=2007|publisher=Allyn and Bacon|isbn=978-0-205-47360-1|edition=Foundation|location=Boston, MA}}&lt;/ref&gt;

ఈ వేదిక దాదాపు ఎటువంటి అలంకరణ అంశాలు లేకుండా, పూర్తిగా పాలిష్ చేయని జపనీస్ సైప్రస్ అయిన ''హినోకితో'' తయారు చేయబడింది. కవి, నవలా రచయిత టోసన్ షిమాజాకి ఇలా వ్రాశారు, &quot;నోహ్ థియేటర్ వేదికపై ప్రతి నాటకానికి మారే సెట్లు ఉండవు. తెర కూడా ఉండదు. [[పైన్|ఆకుపచ్చ పైన్ చెట్టు]] చిత్రం ఉన్న ఒక సాధారణ ప్యానెల్ ( ''[https://www.japanesewiki.com/culture/Kagami-ita.html కాగామి-ఇటా]'' ) మాత్రమే ఉంటుంది. ఇది నీడను అందించగల ఏదైనా వస్తువును బహిష్కరించారనే భావనను సృష్టిస్తుంది. అటువంటి ఏకరీతిని విచ్ఛిన్నం చేసి, ఏదైనా జరిగేలా చేయడం అంత సులభమైన విషయం కాదు.&quot; &lt;ref name=&quot;Komparu&quot; /&gt;

వేదిక మరో ప్రత్యేక లక్షణం ''[https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/noh/en/stage/stage1.html#:~:text=Hashigakari%20(bridgeway),important%20space%20for%20the%20performance. హషిగాకారి]'', ఇది వేదికకు కుడి వైపున వెనుక భాగంలో ఉండే ఒక ఇరుకైన వంతెన, దీనిని నటులు వేదికపైకి ప్రవేశించడానికి ఉపయోగిస్తారు. ''హషిగాకారి'' అంటే &quot;వేలాడే వంతెన&quot;, ఇది రెండు వేర్వేరు ప్రపంచాలను ఒకే స్థాయిలో కలిపే గాలిలో తేలియాడే దానిని సూచిస్తుంది. ఈ వంతెన, అతీంద్రియ దయ్యాలు, ఆత్మలు తరచుగా కనిపించే నోహ్ నాటకాల పౌరాణిక స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, కబుకి థియేటర్లలో ''హనామిచి'' అనేది అక్షరాలా ఒకే ప్రపంచంలోని రెండు ప్రదేశాలను కలిపే మార్గం ( ''మిచి'' ), అందువల్ల ఇది పూర్తిగా భిన్నమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Komparu&quot; /&gt;
[[File:Noh-stage.jpg|alt=A contemporary Noh theatre with indoor roofed structure|center|thumb| ఇండోర్ పైకప్పు నిర్మాణంతో కూడిన సమకాలీన నోహ్ థియేటర్]]

=== కబుకి ===
[[File:Shibai_Ukie_by_Masanobu_Okumura.jpg|thumb| మసనోబు ఒకుమురా (1686–1764) గీసిన ''షిబాయి ఉకీ'' (&quot;ఒక నాటకంలోని దృశ్యం&quot;), 1740ల ప్రారంభంలో ఎడో ఇచిమురా-జా థియేటర్‌ను చిత్రీకరిస్తుంది.]]
జపనీస్ కబుకి వేదికపై '''హనామిచి''' (花道; అక్షరాలా, [[పుష్పం|పూల]] బాట) అనే ఒక ప్రొజెక్షన్ ఉంటుంది. ఇది ప్రేక్షకుల మధ్యలోకి విస్తరించి ఉండే ఒక నడకదారి, దీని ద్వారా నాటకీయ ప్రవేశాలు, నిష్క్రమణలు జరుగుతాయి. ఒకుని తన పరివారంతో కలిసి హనామిచి వేదికపై కూడా ప్రదర్శన ఇచ్చింది. వేదికను ప్రధాన వేదికకు రాకపోకలు సాగించే నడక మార్గంగా మాత్రమే కాకుండా, ముఖ్యమైన సన్నివేశాలను కూడా దానిపై ప్రదర్శిస్తారు. కబుకి వేదికలు, నాటకశాలలు క్రమంగా సాంకేతికంగా మరింత అధునాతనంగా మారాయి, 18వ శతాబ్దంలో తిరిగే వేదికలు, రహస్య ద్వారాలు వంటి ఆవిష్కరణలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. కబుకి నాటకరంగంలో తరచుగా కనిపించే ఒక ఇతివృత్తాన్ని, అంటే ఆకస్మిక, నాటకీయమైన ఆవిష్కరణ లేదా పరివర్తనను వ్యక్తపరచాలనే కోరిక ఒక చోదక శక్తిగా ఉంది. &lt;ref name=&quot;Scott&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/kabukitheatreofj0000scot|title=The Kabuki Theatre of Japan|last=Scott|first=A. C.|publisher=George Allen &amp; Unwin Ltd.|year=1955|location=London|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; నటులు వేగంగా ప్రత్యక్షమవడం, అదృశ్యమవడం వంటి అనేక రంగస్థల ట్రిక్కులు ఈ నూతన ఆవిష్కరణలను ఉపయోగించుకుంటాయి. ''&lt;nowiki/&gt;'ప్రేక్షకులను మెప్పించడానికి ఆడటం' అని'' తరచుగా అనువదించబడే ''&lt;nowiki/&gt;'కెరెన్''' (外連) అనే పదాన్ని, కొన్నిసార్లు ఈ ట్రిక్కులన్నింటికీ వర్తించే ఒక సాధారణ పదంలా ఉపయోగిస్తారు. హనామిచి, తిరిగే వేదిక, ''సెరి'', ''చునోరి'' వంటి అనేక ఆవిష్కరణలు కబుకి నాటక రంగానికి దోహదపడ్డాయి. ''హనామిచి'' లోతును సృష్టిస్తుంది, ''సెరి'', ''చునోరి'' రెండూ నిలువు కోణాన్ని అందిస్తాయి.

=== కూతమ్బలం ===
[[File:Koothambalam_at_Koodal_Maanikka_Temple.JPG|ఎడమ|thumb| కూతమ్బలం థియేటర్ వెలుపలి భాగం]]
భారతీయ కూతమ్బలం ఆలయం అనేది [[భారతీయ శాస్త్రీయ నాటకం|సంస్కృత నాటకాలను]] ప్రదర్శించడానికి ఉపయోగించే ఒక ప్రదేశం. కూతమ్బలం లేదా కుట్టంపలం అని పిలువబడే ఇది, కేరళలోని ఒక పెద్ద, ఉన్నత కులాలకు చెందిన దీర్ఘచతురస్రాకార దేవాలయం, ఇది ఆలయంలోని దేవతలకు లేదా దేవుళ్లకు &quot;దృశ్య బలి&quot;ని సూచిస్తుంది. వాటిని కూడియాట్టం లేదా &quot;సంయుక్త నటన&quot; ప్రదర్శనల కోసం నిర్మించారు, వీటిలో నేడు కేవలం రెండు నాటకాలు మాత్రమే ప్రదర్శించబడతాయి. 

ఈ ఆలయానికి పిరమిడ్ ఆకారపు పైకప్పు, ఎత్తైన గోడలు, ఎత్తైన పైకప్పు గల లోపలి భాగం ఉన్నాయి. ఆ పెద్ద ఆలయం లోపల ఒక వేదిక ఉంది, అది సొంత పిరమిడ్ ఆకారపు పైకప్పుతో కూడిన ఒక పెద్ద ప్లాట్‌ఫాం. వేదిక ప్రాంతం ప్రేక్షకుల ప్రాంతం నుండి వేరుగా ఉంటుంది, వేదిక వెనుక సంగీతకారుడు (ఎత్తైన ఆసనంపై డ్రమ్మర్) ఉంటాడు, దుస్తులు మార్చుకునే గదులు కూడా వెనుక వైపున ఉండి, వాటి వెనుకనే నిష్క్రమణ ద్వారాలు ఉంటాయి. ప్రేక్షకులు నునుపైన, మెరుగుపెట్టిన నేలపై కూర్చుంటారు. అనేక భారతీయ దేవాలయాలలో అనేక కూతమ్బలములు ఉన్నాయి,{{Clarify|date=August 2019}} [ దీని అర్థం ఒక్కొక్క దానిలో అనేకమా? ], అదే దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళిక, నిర్మాణాన్ని అనుసరిస్తాయి.

== ఇవికూడా చూడండి ==

* [[ఆడిటోరియం]]
* [[వినోదము]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:నాటకరంగం]]
[[వర్గం:వేదికలు]]
[[వర్గం:భవనాల రకాలు]]
[[వర్గం:ప్రదర్శనశాలలు]]
[[వర్గం:ప్రదర్శన కళల కేంద్రాలు]]
[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>og394wlb9x3yt4gn6f2i9k0ym4zwpys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఛలోక్తి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512172</id>
    <revision>
      <id>4977900</id>
      <timestamp>2026-10-09T18:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1373522752|Joke]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12823" sha1="p2w5yn3c8uv0vi7brja5s25l3qnwrgd" xml:space="preserve">
[[File:Boris_Yeltsin_with_Bill_Clinton-1_(cropped).jpg|thumb| బోరిస్ యెల్ట్సిన్, [[బిల్ క్లింటన్]] ఒక జోక్‌ను ఆస్వాదిస్తున్నారు]]
'''జోక్''' అనేది [[హాస్యము|హాస్యాన్ని]] ప్రదర్శించే ఒక రూపం, దీనిలో ప్రజలను నవ్వించడానికి ఒక నిర్దిష్ట, స్పష్టమైన కథన నిర్మాణంలో పదాలు ఉపయోగించబడతాయి, దీనిని సాధారణంగా అక్షరాలా అర్థం చేసుకోకూడదు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-06-11|title=Definition of JOKE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/joke|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526024013/https://www.merriam-webster.com/dictionary/joke|archive-date=2023-05-26|access-date=2023-06-15|website=www.merriam-webster.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా ఒక కథ రూపంలో ఉంటుంది, తరచుగా సంభాషణలతో కూడి ఉంటుంది, ఒక పంచ్ లైన్‌తో ముగుస్తుంది, దీని ద్వారా కథలోని హాస్య అంశం వెల్లడి అవుతుంది; దీనిని [[శ్లేషాలంకారము|శ్లేష]] లేదా ఇతర రకాల పద ప్రయోగం, వ్యంగోక్తి లేదా ఎగతాళి, తార్కిక అసంగతత్వం, అతిశయోక్తి లేదా ఇతర మార్గాలను ఉపయోగించి చేయవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=2019|title=The Butt of the Joke?: Laughter and Potency in the Becoming of Good Soldiers|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~culturalanalysis/volume17/pdf/Slok-Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; భాషావేత్త రాబర్ట్ హెట్జ్రాన్ ఈ నిర్వచనాన్ని అందిస్తున్నారు:
 {{Blockquote|జోక్ (హాస్యోక్తి) అనేది ఒక చిన్న హాస్యభరితమైన మౌఖిక సాహిత్య ప్రక్రియ; ఇందులో హాస్యం యొక్క పరాకాష్ఠ చివరి వాక్యంలో—దీనినే 'పంచ్‌లైన్' అంటారు—వెల్లడవుతుంది. వాస్తవానికి, కథనం చివరలో ఉత్కంఠ అత్యున్నత స్థాయికి చేరాలన్నదే దీనికి ప్రధాన నియమం; ఆ ఉత్కంఠను తగ్గించే లేదా ఉపశమింపజేసే అదనపు వివరణలేవీ చివరలో ఉండకూడదు. ఇక ఇది 'మౌఖిక' ప్రక్రియ అనడంలో, జోకులు అచ్చు రూపంలో కనిపించినప్పటికీ, వాటిని ఇతరులకు చెప్పేటప్పుడు కవిత్వం విషయంలో వలె అక్షరాలా అదే పదాలను ఉపయోగించాల్సిన అవసరం లేదన్నది వాస్తవం.{{sfn|Hetzron|1991| pp=65–66}}}}
సాధారణంగా, హాస్యం సంక్షిప్తంగా ఉంటేనే బాగుంటుందని భావిస్తారు; చివరిలో వచ్చే పంచ్‌లైన్‌కు రంగం సిద్ధం చేయడానికి అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ వివరాలు అందులో ఉండవు. పొడుపుకథల జోకులు లేదా ఒక్క వాక్యపు జోకుల విషయంలో, సందర్భం పరోక్షంగా అర్థమవుతుంది, ఇక కేవలం సంభాషణ, ముగింపు వాక్యాన్ని మాత్రమే మాటల్లో చెప్పాల్సి ఉంటుంది. అయితే, వీటిని, ఇతర సాధారణ మార్గదర్శకాలను ఉల్లంఘించడం కూడా హాస్యానికి మూలం కావచ్చు— విసుగు పుట్టించే కథ దీనికి ఒక వ్యతిరేక-జోక్‌కు ఉదాహరణ; దానిని ఒక జోక్‌గా చెప్పినప్పటికీ, అది కాలం, ప్రదేశం, పాత్రల గురించి సుదీర్ఘమైన కథనాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అనేక నిష్ప్రయోజనమైన చేర్పులతో సాగుతుంది, చివరికి ఒక పంచ్‌లైన్‌ను అందించడంలో విఫలమవుతుంది. జోకులు హాస్యరూపమే, కానీ హాస్యం అంతా జోకు రూపంలో ఉండదు. మాటల రూపంలో ఉండే హాస్యం ''కాని'' కొన్ని హాస్య రూపాలు: అసంకల్పిత హాస్యం, సందర్భోచిత హాస్యం, ఆచరణాత్మక జోకులు, స్లాప్‌స్టిక్, చిన్న కథలు.

డచ్ భాషావేత్త ఆండ్రే జోల్స్ {{Sfn|Jolles|1930}} మౌఖిక సాహిత్యం సరళమైన రూపాలలో ఒకటిగా గుర్తించిన జోకులు అనామకంగా పంపిణీ చేయబడతాయి. వాటిని వ్యక్తిగత, బహిరంగ సందర్భాలలో చెబుతుంటారు; సంభాషణలో భాగంగా ఒక వ్యక్తి తన స్నేహితుడికి ఒక జోక్ చెప్పవచ్చు, లేదా ముందుగా రాసుకున్న వినోదంలో భాగంగా ఒక సమూహానికి కొన్ని జోకులు చెప్పవచ్చు. జోకులు రాత రూపంలో లేదా, ఈ మధ్య కాలంలో, ఇంటర్నెట్ ద్వారా కూడా పంచుకోబడుతున్నాయి.

స్టాండ్-అప్ కామిక్స్, హాస్యనటులు, స్లాప్‌స్టిక్ ప్రదర్శకులు తమ ప్రదర్శనలో హాస్య సమయస్ఫూర్తి, [[లయ|లయపై]] ఆధారపడతారు, నవ్వు పుట్టించడానికి మాటల పంచ్‌లైన్‌తో పాటు చేష్టలపై కూడా ఆధారపడవచ్చు. ఈ వ్యత్యాసాన్ని &quot;ఒక హాస్యనటుడు తమాషా విషయాలు చెబుతాడు; ఒక హాస్యనటుడు విషయాలను తమాషాగా చెబుతాడు&quot; అనే ప్రసిద్ధ సామెతలో సూత్రీకరించారు. 


== జోకులు చెప్పడం ==
జోక్ చెప్పడం అనేది ఒక సహకార ప్రయత్నం; {{Sfn|Raskin|1985|p=103}} {{Sfn|Attardo|Chabanne|1992}} దీనికి చెప్పే వ్యక్తి, ప్రేక్షకులు తరువాత వచ్చే కథనాన్ని జోక్‌గా అర్థం చేసుకోవడానికి ఏదో ఒక రూపంలో పరస్పరం అంగీకరించడం అవసరం. సంభాషణ విశ్లేషణపై జరిపిన ఒక అధ్యయనంలో, సామాజిక శాస్త్రవేత్త హార్వే సాక్స్ ఒకే జోక్‌ను చెప్పడంలో ఉండే క్రమానుగత నిర్మాణాన్ని వివరంగా వివరిస్తారు. కథల మాదిరిగానే, ఈ కథనం కూడా వరుస క్రమంలో, ప్రక్కప్రక్కనే అమర్చబడిన మూడు రకాల క్రమాలను కలిగి ఉంటుంది... అవి పీఠిక [రూపకల్పన], కథనం, ప్రతిస్పందన క్రమాలు. {{Sfn|Sacks|1974|pp=337–353}} జానపద శాస్త్రవేత్తలు దీనిని పరిహాసం సందర్భాన్ని చేర్చడానికి విస్తరిస్తారు. ఎవరు ఎవరికి ఏ జోకులు చెబుతున్నారు?, అతను వారికి ఎప్పుడు అని ఎందుకు చెబుతున్నాడు? {{Sfn|Dundes|1980|pp=20–32}} {{Sfn|Bauman|1975}} పరిహాసం చెప్పే సందర్భం, ఒక సంస్కృతిలో వ్యవస్థీకృతమైన సరదా సంభాషణలు, జోకులలో పాల్గొనే సామాజిక సమూహాలను సూచించడానికి మానవ శాస్త్రవేత్తలు సృష్టించిన 'జోకింగ్ రిలేషన్‌షిప్స్' అనే పదం అధ్యయనానికి దారితీస్తుంది.

== సంబంధాలు ==
 {{blockquote|పరిహాస సంబంధాన్ని స్నేహం, విరోధం ఒక విచిత్రమైన కలయికగా నిర్వచించవచ్చు. ఈ ప్రవర్తన ఏ ఇతర సామాజిక సందర్భంలోనైనా శత్రుత్వాన్ని వ్యక్తపరిచి, రేకెత్తించే విధంగా ఉంటుంది; కానీ దీనిని సీరియస్‌గా తీసుకోకూడదు, అలాగే సీరియస్‌గా భావించకూడదు. ఇందులో నిజమైన స్నేహంతో పాటు శత్రుత్వం ఉన్నట్లు నటిస్తారు. మరో విధంగా చెప్పాలంటే, ఈ సంబంధం అనేది అనుమతించబడిన అగౌరవానికి సంబంధించినది.{{sfn| Radcliffe-Brown |1940|p=196}}}}
పరిహాసం సందర్భం, పరిహాస సంబంధాల అధ్యయనానికి దారితీస్తుంది. ఒక సంస్కృతిలో వ్యవస్థీకృతమైన సరదా సంభాషణలు, పరిహాసాలలో పాల్గొనే సామాజిక సమూహాలను సూచించడానికి మానవ శాస్త్రవేత్తలు ఈ పదాన్ని సృష్టించారు. ఈ సంబంధాలు భాగస్వాముల మధ్య ఏకపక్షంగా లేదా పరస్పర ఇచ్చిపుచ్చుకునే విధంగా ఉండవచ్చు.

ఆఫ్రికాలోని బంధుత్వ సమూహాలలో పరిహాస సంబంధాలను మానవ శాస్త్రవేత్తలు మొదట వివరించారు. కానీ అప్పటి నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సంస్కృతులలో వీటిని గుర్తించారు, ఇక్కడ సంబంధం సరైన సరిహద్దులను గుర్తించడానికి, బలోపేతం చేయడానికి జోకులు, పరిహాసం ఉపయోగించబడతాయి. {{Sfn|Apte|1985}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:ప్రదర్శన కళలు]]
[[వర్గం:హాస్యం]]</text>
      <sha1>p2w5yn3c8uv0vi7brja5s25l3qnwrgd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977967</id>
      <parentid>4977900</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:కళలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4977967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12856" sha1="lqjtj95u4toiqo7pqzvnjdn715d9ygq" xml:space="preserve">
[[File:Boris_Yeltsin_with_Bill_Clinton-1_(cropped).jpg|thumb| బోరిస్ యెల్ట్సిన్, [[బిల్ క్లింటన్]] ఒక జోక్‌ను ఆస్వాదిస్తున్నారు]]
'''జోక్''' అనేది [[హాస్యము|హాస్యాన్ని]] ప్రదర్శించే ఒక రూపం, దీనిలో ప్రజలను నవ్వించడానికి ఒక నిర్దిష్ట, స్పష్టమైన కథన నిర్మాణంలో పదాలు ఉపయోగించబడతాయి, దీనిని సాధారణంగా అక్షరాలా అర్థం చేసుకోకూడదు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-06-11|title=Definition of JOKE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/joke|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526024013/https://www.merriam-webster.com/dictionary/joke|archive-date=2023-05-26|access-date=2023-06-15|website=www.merriam-webster.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా ఒక కథ రూపంలో ఉంటుంది, తరచుగా సంభాషణలతో కూడి ఉంటుంది, ఒక పంచ్ లైన్‌తో ముగుస్తుంది, దీని ద్వారా కథలోని హాస్య అంశం వెల్లడి అవుతుంది; దీనిని [[శ్లేషాలంకారము|శ్లేష]] లేదా ఇతర రకాల పద ప్రయోగం, వ్యంగోక్తి లేదా ఎగతాళి, తార్కిక అసంగతత్వం, అతిశయోక్తి లేదా ఇతర మార్గాలను ఉపయోగించి చేయవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=2019|title=The Butt of the Joke?: Laughter and Potency in the Becoming of Good Soldiers|url=https://www.ocf.berkeley.edu/~culturalanalysis/volume17/pdf/Slok-Andersen.pdf}}&lt;/ref&gt; భాషావేత్త రాబర్ట్ హెట్జ్రాన్ ఈ నిర్వచనాన్ని అందిస్తున్నారు:
 {{Blockquote|జోక్ (హాస్యోక్తి) అనేది ఒక చిన్న హాస్యభరితమైన మౌఖిక సాహిత్య ప్రక్రియ; ఇందులో హాస్యం యొక్క పరాకాష్ఠ చివరి వాక్యంలో—దీనినే 'పంచ్‌లైన్' అంటారు—వెల్లడవుతుంది. వాస్తవానికి, కథనం చివరలో ఉత్కంఠ అత్యున్నత స్థాయికి చేరాలన్నదే దీనికి ప్రధాన నియమం; ఆ ఉత్కంఠను తగ్గించే లేదా ఉపశమింపజేసే అదనపు వివరణలేవీ చివరలో ఉండకూడదు. ఇక ఇది 'మౌఖిక' ప్రక్రియ అనడంలో, జోకులు అచ్చు రూపంలో కనిపించినప్పటికీ, వాటిని ఇతరులకు చెప్పేటప్పుడు కవిత్వం విషయంలో వలె అక్షరాలా అదే పదాలను ఉపయోగించాల్సిన అవసరం లేదన్నది వాస్తవం.{{sfn|Hetzron|1991| pp=65–66}}}}
సాధారణంగా, హాస్యం సంక్షిప్తంగా ఉంటేనే బాగుంటుందని భావిస్తారు; చివరిలో వచ్చే పంచ్‌లైన్‌కు రంగం సిద్ధం చేయడానికి అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ వివరాలు అందులో ఉండవు. పొడుపుకథల జోకులు లేదా ఒక్క వాక్యపు జోకుల విషయంలో, సందర్భం పరోక్షంగా అర్థమవుతుంది, ఇక కేవలం సంభాషణ, ముగింపు వాక్యాన్ని మాత్రమే మాటల్లో చెప్పాల్సి ఉంటుంది. అయితే, వీటిని, ఇతర సాధారణ మార్గదర్శకాలను ఉల్లంఘించడం కూడా హాస్యానికి మూలం కావచ్చు— విసుగు పుట్టించే కథ దీనికి ఒక వ్యతిరేక-జోక్‌కు ఉదాహరణ; దానిని ఒక జోక్‌గా చెప్పినప్పటికీ, అది కాలం, ప్రదేశం, పాత్రల గురించి సుదీర్ఘమైన కథనాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అనేక నిష్ప్రయోజనమైన చేర్పులతో సాగుతుంది, చివరికి ఒక పంచ్‌లైన్‌ను అందించడంలో విఫలమవుతుంది. జోకులు హాస్యరూపమే, కానీ హాస్యం అంతా జోకు రూపంలో ఉండదు. మాటల రూపంలో ఉండే హాస్యం ''కాని'' కొన్ని హాస్య రూపాలు: అసంకల్పిత హాస్యం, సందర్భోచిత హాస్యం, ఆచరణాత్మక జోకులు, స్లాప్‌స్టిక్, చిన్న కథలు.

డచ్ భాషావేత్త ఆండ్రే జోల్స్ {{Sfn|Jolles|1930}} మౌఖిక సాహిత్యం సరళమైన రూపాలలో ఒకటిగా గుర్తించిన జోకులు అనామకంగా పంపిణీ చేయబడతాయి. వాటిని వ్యక్తిగత, బహిరంగ సందర్భాలలో చెబుతుంటారు; సంభాషణలో భాగంగా ఒక వ్యక్తి తన స్నేహితుడికి ఒక జోక్ చెప్పవచ్చు, లేదా ముందుగా రాసుకున్న వినోదంలో భాగంగా ఒక సమూహానికి కొన్ని జోకులు చెప్పవచ్చు. జోకులు రాత రూపంలో లేదా, ఈ మధ్య కాలంలో, ఇంటర్నెట్ ద్వారా కూడా పంచుకోబడుతున్నాయి.

స్టాండ్-అప్ కామిక్స్, హాస్యనటులు, స్లాప్‌స్టిక్ ప్రదర్శకులు తమ ప్రదర్శనలో హాస్య సమయస్ఫూర్తి, [[లయ|లయపై]] ఆధారపడతారు, నవ్వు పుట్టించడానికి మాటల పంచ్‌లైన్‌తో పాటు చేష్టలపై కూడా ఆధారపడవచ్చు. ఈ వ్యత్యాసాన్ని &quot;ఒక హాస్యనటుడు తమాషా విషయాలు చెబుతాడు; ఒక హాస్యనటుడు విషయాలను తమాషాగా చెబుతాడు&quot; అనే ప్రసిద్ధ సామెతలో సూత్రీకరించారు. 


== జోకులు చెప్పడం ==
జోక్ చెప్పడం అనేది ఒక సహకార ప్రయత్నం; {{Sfn|Raskin|1985|p=103}} {{Sfn|Attardo|Chabanne|1992}} దీనికి చెప్పే వ్యక్తి, ప్రేక్షకులు తరువాత వచ్చే కథనాన్ని జోక్‌గా అర్థం చేసుకోవడానికి ఏదో ఒక రూపంలో పరస్పరం అంగీకరించడం అవసరం. సంభాషణ విశ్లేషణపై జరిపిన ఒక అధ్యయనంలో, సామాజిక శాస్త్రవేత్త హార్వే సాక్స్ ఒకే జోక్‌ను చెప్పడంలో ఉండే క్రమానుగత నిర్మాణాన్ని వివరంగా వివరిస్తారు. కథల మాదిరిగానే, ఈ కథనం కూడా వరుస క్రమంలో, ప్రక్కప్రక్కనే అమర్చబడిన మూడు రకాల క్రమాలను కలిగి ఉంటుంది... అవి పీఠిక [రూపకల్పన], కథనం, ప్రతిస్పందన క్రమాలు. {{Sfn|Sacks|1974|pp=337–353}} జానపద శాస్త్రవేత్తలు దీనిని పరిహాసం సందర్భాన్ని చేర్చడానికి విస్తరిస్తారు. ఎవరు ఎవరికి ఏ జోకులు చెబుతున్నారు?, అతను వారికి ఎప్పుడు అని ఎందుకు చెబుతున్నాడు? {{Sfn|Dundes|1980|pp=20–32}} {{Sfn|Bauman|1975}} పరిహాసం చెప్పే సందర్భం, ఒక సంస్కృతిలో వ్యవస్థీకృతమైన సరదా సంభాషణలు, జోకులలో పాల్గొనే సామాజిక సమూహాలను సూచించడానికి మానవ శాస్త్రవేత్తలు సృష్టించిన 'జోకింగ్ రిలేషన్‌షిప్స్' అనే పదం అధ్యయనానికి దారితీస్తుంది.

== సంబంధాలు ==
 {{blockquote|పరిహాస సంబంధాన్ని స్నేహం, విరోధం ఒక విచిత్రమైన కలయికగా నిర్వచించవచ్చు. ఈ ప్రవర్తన ఏ ఇతర సామాజిక సందర్భంలోనైనా శత్రుత్వాన్ని వ్యక్తపరిచి, రేకెత్తించే విధంగా ఉంటుంది; కానీ దీనిని సీరియస్‌గా తీసుకోకూడదు, అలాగే సీరియస్‌గా భావించకూడదు. ఇందులో నిజమైన స్నేహంతో పాటు శత్రుత్వం ఉన్నట్లు నటిస్తారు. మరో విధంగా చెప్పాలంటే, ఈ సంబంధం అనేది అనుమతించబడిన అగౌరవానికి సంబంధించినది.{{sfn| Radcliffe-Brown |1940|p=196}}}}
పరిహాసం సందర్భం, పరిహాస సంబంధాల అధ్యయనానికి దారితీస్తుంది. ఒక సంస్కృతిలో వ్యవస్థీకృతమైన సరదా సంభాషణలు, పరిహాసాలలో పాల్గొనే సామాజిక సమూహాలను సూచించడానికి మానవ శాస్త్రవేత్తలు ఈ పదాన్ని సృష్టించారు. ఈ సంబంధాలు భాగస్వాముల మధ్య ఏకపక్షంగా లేదా పరస్పర ఇచ్చిపుచ్చుకునే విధంగా ఉండవచ్చు.

ఆఫ్రికాలోని బంధుత్వ సమూహాలలో పరిహాస సంబంధాలను మానవ శాస్త్రవేత్తలు మొదట వివరించారు. కానీ అప్పటి నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సంస్కృతులలో వీటిని గుర్తించారు, ఇక్కడ సంబంధం సరైన సరిహద్దులను గుర్తించడానికి, బలోపేతం చేయడానికి జోకులు, పరిహాసం ఉపయోగించబడతాయి. {{Sfn|Apte|1985}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:ప్రదర్శన కళలు]]
[[వర్గం:హాస్యం]]
[[వర్గం:కళలు]]</text>
      <sha1>lqjtj95u4toiqo7pqzvnjdn715d9ygq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు/2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి</title>
    <ns>4</ns>
    <id>512173</id>
    <revision>
      <id>4977905</id>
      <timestamp>2026-10-09T18:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహి...'</comment>
      <origin>4977905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3466" sha1="ihxwyc9rh71w5a9i9pvszq01g25l1ut" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశంతోపాటు ఇతర పరిమిత సంఖ్యలో దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి ==
4వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2026 సెప్టంబరు 4, 5, 6 తేదీలలో కొచ్చిలో జరిగింది.
 
ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐఐఐటీ), హైదరాబాద్ - వికీమీడియన్స్ ఆఫ్ కేరళ యూజర్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో, డిజిటల్ విజ్ఞాన సర్వస్వాల పరిధిని దాటి, సమ్మిళితమైన, స్థిరమైన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే విజ్ఞాన సముదాయంగా వికీమీడియా ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ఈ సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం.

== ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]</text>
      <sha1>ihxwyc9rh71w5a9i9pvszq01g25l1ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977906</id>
      <parentid>4977905</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వికీమీడియా]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4977906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="1an7mp4is9nrcls7njulcf9g4tufbqi" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశంతోపాటు ఇతర పరిమిత సంఖ్యలో దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి ==
4వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2026 సెప్టంబరు 4, 5, 6 తేదీలలో కొచ్చిలో జరిగింది.
 
ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐఐఐటీ), హైదరాబాద్ - వికీమీడియన్స్ ఆఫ్ కేరళ యూజర్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో, డిజిటల్ విజ్ఞాన సర్వస్వాల పరిధిని దాటి, సమ్మిళితమైన, స్థిరమైన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే విజ్ఞాన సముదాయంగా వికీమీడియా ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ఈ సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం.

== ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>1an7mp4is9nrcls7njulcf9g4tufbqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977907</id>
      <parentid>4977906</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి */</comment>
      <origin>4977907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="71ntax4wggwghcbe9ew3su9ya3sps28" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశంతోపాటు ఇతర పరిమిత సంఖ్యలో దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి ==
4వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2026 సెప్టెంబరు 4, 5, 6 తేదీలలో కొచ్చిలో జరిగింది.
 
ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐఐఐటీ), హైదరాబాద్ - వికీమీడియన్స్ ఆఫ్ కేరళ యూజర్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో, డిజిటల్ విజ్ఞాన సర్వస్వాల పరిధిని దాటి, సమ్మిళితమైన, స్థిరమైన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే విజ్ఞాన సముదాయంగా వికీమీడియా ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ఈ సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం.

== ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>71ntax4wggwghcbe9ew3su9ya3sps28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977908</id>
      <parentid>4977907</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <origin>4977908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="ir8pilccr1j3u1io06ho8sgcc1yqem6" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశ వికీమీడియన్లతోపాటు పరిమిత సంఖ్యలో ఇతర దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి ==
4వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2026 సెప్టెంబరు 4, 5, 6 తేదీలలో కొచ్చిలో జరిగింది.
 
ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐఐఐటీ), హైదరాబాద్ - వికీమీడియన్స్ ఆఫ్ కేరళ యూజర్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో, డిజిటల్ విజ్ఞాన సర్వస్వాల పరిధిని దాటి, సమ్మిళితమైన, స్థిరమైన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే విజ్ఞాన సముదాయంగా వికీమీడియా ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ఈ సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం.

== ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>ir8pilccr1j3u1io06ho8sgcc1yqem6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977909</id>
      <parentid>4977908</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి */</comment>
      <origin>4977909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3622" sha1="01v8orncv9m4yz8rs3nyuw6v4whed2r" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశ వికీమీడియన్లతోపాటు పరిమిత సంఖ్యలో ఇతర దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి ==
4వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2026 సెప్టెంబరు 4, 5, 6 తేదీలలో కొచ్చిలో జరిగింది.
 
ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐఐఐటీ), హైదరాబాద్ - వికీమీడియన్స్ ఆఫ్ కేరళ యూజర్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో, డిజిటల్ విజ్ఞాన సర్వస్వాల పరిధిని దాటి, సమ్మిళితమైన, స్థిరమైన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే విజ్ఞాన సముదాయంగా వికీమీడియా ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడం 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం.

== ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>01v8orncv9m4yz8rs3nyuw6v4whed2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977911</id>
      <parentid>4977909</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T18:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు */</comment>
      <origin>4977911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="7etq892qlir3ykx0o1qamyqfywg1yq0" xml:space="preserve">'''వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా''' అనేది భారతదేశంలోని వికీమీడియన్లందరినీ ఒకే వేదికపైకి చేర్చి, వారి అభిప్రాయాలు, సవాళ్లు, అనుభవాలు, ఉత్తమ పనితీరు పద్ధతులను పంచుకోవడానికి నిర్వహించబడిన ఒక విశేష కార్యక్రమం. భారతదేశ వికీమీడియన్లతోపాటు పరిమిత సంఖ్యలో ఇతర దేశాల వికీమీడియన్లు కూడా ఇందులో పాల్గొంటారు. 

== ఉద్దేశం ==
భారతీయ వికీపీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తూ, వివిధ భాషా సముదాయాల (కమ్యూనిటీల) మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడం, సాంకేతిక సమస్యలపై పరస్పరం సహాయం చేసుకోవడం, వివాదాల పరిష్కారంపై అవగాహన పెంచుకోవడం ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం.

== 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, కొచ్చి ==
4వ వికీకాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు 2026 సెప్టెంబరు 4, 5, 6 తేదీలలో కొచ్చిలో జరిగింది.
 
ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐఐఐటీ), హైదరాబాద్ - వికీమీడియన్స్ ఆఫ్ కేరళ యూజర్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన ఈ సదస్సులో వికీమీడియా ఫౌండేషన్, ఇతర రంగానికి చెందిన ప్రముఖులు ముఖ్య అతిథులుగా పాల్గొన్నారు.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, సామాజిక పరిస్థితులు వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో, డిజిటల్ విజ్ఞాన సర్వస్వాల పరిధిని దాటి, సమ్మిళితమైన, స్థిరమైన, భవిష్యత్తుకు సిద్ధంగా ఉండే విజ్ఞాన సముదాయంగా వికీమీడియా ఉద్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయడం 2026 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం.

== ప్రణయ్‌రాజ్ అనుభవాలు ==
{{inuse}}

== లింకులు ==
* [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - మెటా పేజీ]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WikiConference_India_2026 2026 వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సు - ఫోటోలు]

[[వర్గం:వికీమీడియా]]</text>
      <sha1>7etq892qlir3ykx0o1qamyqfywg1yq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నాదెండ్ల గోపన్న</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512174</id>
    <revision>
      <id>4977946</id>
      <timestamp>2026-10-10T01:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rathlavath Manisha</username>
        <id>152416</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4977946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="abx4ux7rs6ewjqgk2vso3ffhjplnbxh" xml:space="preserve">నాదెండ్ల గోపన్న క్రీ. శ. 1520 చెందిన కవి. గోపన్న కృష్ణార్జున సంవాదం ద్విపదలో రచించాడు.తెలుగులో మొదటి గయోపాఖ్యానం ఇది.</text>
      <sha1>abx4ux7rs6ewjqgk2vso3ffhjplnbxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512175</id>
    <revision>
      <id>4977953</id>
      <timestamp>2026-10-10T02:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}} {{Use dmy dates|date=January 2021}} {{Infobox scientist |name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్ |image       =  |image_size  =  |alt         =  |caption     =  |birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}} |birth_place = తంజావ...'</comment>
      <origin>4977953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26541" sha1="rcxgksvg8nkvb1q301vzsz6f3vzlmiv" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], [[పదార్థ శాస్త్రం|పదార్థ శాస్త్రవేత్త]].&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో [[భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ]] ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో [[భౌతిక లోహశాస్త్రం]]పై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ [[రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్]] అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], [[పదార్థ శాస్త్రం]] అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ [[డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|డి.ఎస్.సి.]] పొందారు.

1949లో [[సంగ్రహణ లోహశాస్త్రం]]లో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, [[మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్]], స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, [[భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ]], బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి]] (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి]] డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని [[థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ]] ([[డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ]]) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి|సి.ఎస్.ఐ.ఆర్]] ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) [[ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ]] సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ ఫిజికల్ లాబొరేటరీ ఆఫ్ ఇండియా|జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో]] గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన [[మిశ్రమధాతువు|అలాయ్‌లు]], [[మెటాలిక్ గ్లాస్]]‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన [[విజ్ఞాన్ ప్రసార్]] ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి]] (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో [[ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్]] (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు [[డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు|డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు]].
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ [[ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్]] (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్्स (1968), [[ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్]] (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, [[రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్]]లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== రిఫరెన్సులు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}

{{SSBPST recipients in Engineering Science}}
{{Shanti Swarup Bhatnagar Laureates of Tamil Nadu}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]</text>
      <sha1>rcxgksvg8nkvb1q301vzsz6f3vzlmiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977954</id>
      <parentid>4977953</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4977954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26432" sha1="8rx998x9bqjjel5eq5eb58i4gde1s8r" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], [[పదార్థ శాస్త్రం|పదార్థ శాస్త్రవేత్త]].&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో [[భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ]] ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో [[భౌతిక లోహశాస్త్రం]]పై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ [[రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్]] అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], [[పదార్థ శాస్త్రం]] అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ [[డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|డి.ఎస్.సి.]] పొందారు.

1949లో [[సంగ్రహణ లోహశాస్త్రం]]లో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, [[మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్]], స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, [[భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ]], బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి]] (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి]] డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని [[థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ]] ([[డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ]]) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి|సి.ఎస్.ఐ.ఆర్]] ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) [[ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ]] సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ ఫిజికల్ లాబొరేటరీ ఆఫ్ ఇండియా|జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో]] గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన [[మిశ్రమధాతువు|అలాయ్‌లు]], [[మెటాలిక్ గ్లాస్]]‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన [[విజ్ఞాన్ ప్రసార్]] ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి]] (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో [[ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్]] (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు [[డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు|డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు]].
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ [[ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్]] (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్्स (1968), [[ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్]] (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, [[రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్]]లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== మూలాలు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}

{{

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]</text>
      <sha1>8rx998x9bqjjel5eq5eb58i4gde1s8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977955</id>
      <parentid>4977954</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4977955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26430" sha1="rlynkmbn8fk0a1rnilv6dw1if12snr2" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], [[పదార్థ శాస్త్రం|పదార్థ శాస్త్రవేత్త]].&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో [[భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ]] ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో [[భౌతిక లోహశాస్త్రం]]పై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ [[రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్]] అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], [[పదార్థ శాస్త్రం]] అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ [[డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|డి.ఎస్.సి.]] పొందారు.

1949లో [[సంగ్రహణ లోహశాస్త్రం]]లో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, [[మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్]], స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, [[భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ]], బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి]] (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి]] డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని [[థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ]] ([[డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ]]) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి|సి.ఎస్.ఐ.ఆర్]] ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) [[ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ]] సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని [[నేషనల్ ఫిజికల్ లాబొరేటరీ ఆఫ్ ఇండియా|జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో]] గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన [[మిశ్రమధాతువు|అలాయ్‌లు]], [[మెటాలిక్ గ్లాస్]]‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన [[విజ్ఞాన్ ప్రసార్]] ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి]] (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో [[ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్]] (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు [[డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు|డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు]].
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ [[ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్]] (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్्स (1968), [[ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్]] (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, [[రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్]]లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== మూలాలు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]</text>
      <sha1>rlynkmbn8fk0a1rnilv6dw1if12snr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977956</id>
      <parentid>4977955</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4977956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25920" sha1="46ukmesga8potlpylxj2zhpl1k6v4zw" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], పదార్థ శాస్త్రవేత్త.&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో భౌతిక లోహశాస్త్రంపై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్ అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్రం అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ డి.ఎస్.సి. పొందారు.

1949లో సంగ్రహణ లోహశాస్త్రంలో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్, స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ, బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే సి.ఎస్.ఐ.ఆర్ ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన అలాయ్‌లు, మెటాలిక్ గ్లాస్‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన విజ్ఞాన్ ప్రసార్ ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి]] (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు.
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్ (1968), ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== మూలాలు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]</text>
      <sha1>46ukmesga8potlpylxj2zhpl1k6v4zw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977957</id>
      <parentid>4977956</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కారాలు */</comment>
      <origin>4977957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25916" sha1="djoe86gbvsp3b6oqu2611re0j9qr845" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], పదార్థ శాస్త్రవేత్త.&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో భౌతిక లోహశాస్త్రంపై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్ అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్రం అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ డి.ఎస్.సి. పొందారు.

1949లో సంగ్రహణ లోహశాస్త్రంలో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్, స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ, బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే సి.ఎస్.ఐ.ఆర్ ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన అలాయ్‌లు, మెటాలిక్ గ్లాస్‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన విజ్ఞాన్ ప్రసార్ ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు.
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్ (1968), ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== మూలాలు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]</text>
      <sha1>djoe86gbvsp3b6oqu2611re0j9qr845</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977958</id>
      <parentid>4977957</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]])</comment>
      <origin>4977958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26050" sha1="k1it8is62nugkw8cdn8o8ocr412rf38" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Use dmy dates|date=January 2021}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], పదార్థ శాస్త్రవేత్త.&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో భౌతిక లోహశాస్త్రంపై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్ అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్రం అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ డి.ఎస్.సి. పొందారు.

1949లో సంగ్రహణ లోహశాస్త్రంలో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్, స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ, బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే సి.ఎస్.ఐ.ఆర్ ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన అలాయ్‌లు, మెటాలిక్ గ్లాస్‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన విజ్ఞాన్ ప్రసార్ ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు.
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్ (1968), ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== మూలాలు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]
[[వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ పూర్వవిద్యార్థులు]]</text>
      <sha1>k1it8is62nugkw8cdn8o8ocr412rf38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977959</id>
      <parentid>4977958</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26014" sha1="rvphxr3duawcq71fi6f0akcj3t0mcsa" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ లోహశాస్త్రవేత్త, పదార్థ శాస్త్రవేత్త (1927–2009)}}
{{Infobox scientist
|name        = తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్
|image       = 
|image_size  = 
|alt         = 
|caption     = 
|birth_date  = {{birth-date|25 నవంబర్ 1927}}
|birth_place = [[తంజావూరు]], [[తమిళనాడు]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]]
|death_date  = {{Death date and age|df=yes|2009|06|19|1927|09|25}}
|fields      = [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్ర ఇంజనీరింగ్,
|workplaces  = భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;థాపర్ ఇంజనీరింగ్ టెక్నాలజీ సంస్థ
|education   = [[మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;br /&gt;భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ&lt;br /&gt;[[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
|awards      = [[శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ పురస్కారం]] (1967)
}}

'''తంజావూరు రామచంద్ర అనంతరామన్''' (25 నవంబర్ 1927 – 19 జూన్ 2009) భారతదేశపు ప్రముఖ [[లోహశాస్త్రం|లోహశాస్త్రవేత్త]], పదార్థ శాస్త్రవేత్త.&lt;ref name=&quot;Deceased Fellow&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | title=Deceased Fellow | publisher=Indian National Science Academy |year=2016 | access-date=13 May 2016 | url-status=usurped | archive-url=https://web.archive.org/web/20160812215954/http://www.insaindia.org.in/deceaseddetail.php?id=N720021 | archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
అనంతరామన్ 1927 నవంబర్ 25 న భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]]లో జన్మించారు. ఆయన 1947లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[రసాయన శాస్త్రం]]లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బీఎస్సీ (ఆనర్స్)]] పట్టా పొందారు, 1950లో భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ ([[బెంగళూరు]]) నుండి లోహశాస్త్రంలో డి.ఐ.ఐ.ఎస్.సి., 1951లో మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లోహశాస్త్ర రసాయన శాస్త్రంలో [[మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్|ఎమ్.ఎస్.సి]] డిగ్రీ పొందారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో ప్రథమ స్థానం సాధించిన తర్వాత, [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (ఇంగ్లాండ్)లో భౌతిక లోహశాస్త్రంపై డాక్టరేట్ పరిశోధన కోసం 1951 సంవత్సరానికి గాను ఏకైక భారతీయ రోడ్స్ స్కాలర్‌షిప్ అందుకున్నారు. 1954లో ఆక్స్‌ఫర్డ్ నుండి [[డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ|డి.ఫిల్.]] పొందారు, [[లోహశాస్త్రం]], పదార్థ శాస్త్రం అనేక రంగాలలో ఆయన చేసిన పరిశోధన ఫలితాలకు గుర్తింపుగా 1980లో అదే విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఉన్నత డాక్టరేట్ డిగ్రీ డి.ఎస్.సి. పొందారు.

1949లో సంగ్రహణ లోహశాస్త్రంలో నఫీల్డ్ స్కాలర్‌గా ఆస్ట్రేలియాలో రెండు నెలల పర్యటనతో ప్రారంభించి, అనంతరామన్ గత ఐదు దశాబ్దాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో మూడు సంవత్సరాలు (1951–1954), జర్మనీలో రెండు సంవత్సరాలు (1954–1956) మినహా, ఆయన కొన్ని వారాల నుండి అనేక నెలల వరకు వివిధ పనులపై అనేక విదేశీ పర్యటనలు చేశారు, ఎక్కువగా సందర్శక శాస్త్రవేత్తగా లేదా సందర్శక ప్రాధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు.

== పరిశోధన, వృత్తి జీవితం ==
నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన అనంతరామన్ వృత్తి జీవితంలో ఈ క్రింది బాధ్యతలు ఉన్నాయి: రీసెర్చ్ అసోసియేట్, మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఇంటెలిజెంట్ సిస్టమ్స్, స్టట్‌గార్ట్, జర్మనీ (1954–56), లోహశాస్త్ర సహాయ ప్రాధ్యాపకుడు, భారతీయ విజ్ఞాన శాస్త్ర సంస్థ, బెంగళూరు (1956–62), లోహశాస్త్ర ప్రాధ్యాపకుడు, ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి (బిహెచ్‌యు), వారణాసి (1962–87). ఆయన బిహెచ్‌యులో లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగాధిపతిగా, ఇంజనీరింగ్, టెక్నాలజీ ఫ్యాకల్టీ డీన్‌గా; ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బిహెచ్‌యు) వారణాసి డైరెక్టర్‌గా, ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యుడిగా, రెక్టార్‌గా, తాత్కాలిక వైస్ ఛాన్సలర్‌గా సేవలు అందించారు. 1987లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, పాటియాలాలోని థాపర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ) డైరెక్టర్‌గా (1989–92) అలాగే సి.ఎస్.ఐ.ఆర్ ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా (1987–89, 1993–95) ఐ.ఎన్.ఎస్.ఎ సీనియర్ శాస్త్రవేత్తగా (1995–2000) పనిచేశారు, 1993–2000 కాలాన్ని న్యూఢిల్లీలోని జాతీయ భౌతిక ప్రయోగశాలలో గడిపారు.

అనంతరామన్ పరిశోధనా విజయాలు భౌతిక లోహశాస్త్రం, పదార్థ శాస్త్రంలోని అనేక అంశాలను కవర్ చేస్తాయి. ఆయన అత్యంత సృజనాత్మక కృషి వేగంగా ఘనీభవించిన అలాయ్‌లు, మెటాలిక్ గ్లాస్‌ల పై చేసిన మార్గదర్శక కృషిపై కేంద్రీకృతమైంది.

అనంతరామన్ పేరిట 250కి పైగా శాస్త్రీయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి. ఆయన తన సహోద్యోగులతో కలిసి మూడు అంతర్జాతీయ సమావేశాల ప్రొసీడింగ్స్‌ను ఎడిట్ చేశారు: మెటల్ సైన్సెస్ - ది ఎమర్జింగ్ ఫ్రాంటియర్స్ (1978), లైట్ మెటల్స్ - సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ (1985) &amp; అడ్వాన్స్‌డ్ టెక్నిక్స్ ఫర్ మెటీరియల్స్ క్యారెక్టరైజేషన్ (1989). ఆయన 1984లో ''మెటాలిక్ గ్లాసెస్'' పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేశారు, 1987లో ''రాపిడ్లీ సాలిడిఫైడ్ మెటల్స్: ఎ టెక్నలాజికల్ ఓవర్‌వ్యూ'' పుస్తకానికి సహ రచయితగా ఉన్నారు, ఈ రెండు పుస్తకాలను స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ట్రాన్స్ టెక్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురించింది. భారతదేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక వారసత్వానికి సంబంధించిన అధ్యయనాలలో భాగంగా, ఆయన ''ది రస్ట్‌లెస్ వండర్: ఎ స్టడీ ఆఫ్ ది ఐరన్ పిల్లర్ అట్ ఢిల్లీ'' పేరుతో ఒక మోనోగ్రాఫ్‌ను రాశారు, దీనిని 1996లో భారతదేశ ప్రభుత్వ ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన విజ్ఞాన్ ప్రసార్ ప్రచురించింది. ఈ మోనోగ్రాఫ్ హిందీ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది, దీని సిడి-రామ్ ప్రజాదరణ పొందింది, ఇది భారతదేశ లోహశాస్త్ర వారసత్వంపై మరింత పరిశోధనలను, ప్రచురణలను ప్రోత్సహించింది.

== పురస్కారాలు ==
* 1960లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) వారి కామనీ బంగారు పతకం.
* 1964లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ వారి నేషనల్ మెటలర్జిస్ట్స్ డే అవార్డు.
* 1967లో ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్ కొరకు శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధన మండలి (సి.ఎస్.ఐ.ఆర్) వారి శాంతి స్వరూప్ భట్నాగర్ బహుమతి.
* 1972లో సైన్స్, టెక్నాలజీలో వ్యక్తిగత చొరవ కోసం ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ చాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ (FICCI) అవార్డు.
* 1974లో యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (యు.జి.సి), హరి ఓమ్ ట్రస్ట్ ద్వారా అప్లైడ్ సైన్సెస్ కొరకు హోమి జె. భాభా అవార్డు.
* 1978లో మెటీరియల్స్ సైన్స్‌లో వాస్విక్ అవార్డు.
* 1979–81 కాలంలో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ మెమోరియల్ ఫండ్ (JNMF) వారి [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఫెలోషిప్]].
* 1979లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ (IIM) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నిక.
* 1982లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి భట్నాగర్ పతకం.
* 1982లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) వారి విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం.
* 1983లో [[ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్]] (IIM) వారి టాటా బంగారు పతకం.
* 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ (INSA) వారి మెటీరియల్స్ సైన్స్ బహుమతి.
* 1989లో ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ (IMS) నుండి హెన్రీ క్లిఫ్టన్ సోర్బీ అవార్డు.
* 1990లో హౌరాలోని బెంగాల్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ లోహశాస్త్ర విభాగపు స్వర్ణోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఎమినెంట్ టీచర్ ఆఫ్ మెటలర్జీ అవార్డు.
* 1991లో ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (ISTE), ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రదానం చేసిన ఇంజనీరింగ్ సంస్థ అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయుడు - జాతీయ పురస్కారం.
* 1996లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్ వారి అత్యున్నత బహుమతి అయిన IIM ప్లాటినం పతకం.
* 1997లో ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ అసోసియేషన్ (ISCA) వారి ప్రొఫెసర్ జి.పి. ఛటర్జీ మెమోరియల్ అవార్డు.
* 1998లో వారణాసిలోని బి.హెచ్.యు. లోహశాస్త్ర ఇంజనీరింగ్ విభాగపు ప్లాటినం జూబ్లీ సందర్భంగా విశిష్ట సేవల పురస్కారం.
* 2001లో &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు.
* 2004లో కేంద్ర ఉక్కు, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి &quot;లోహశాస్త్రంలో జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం&quot;.

ఉపాధ్యాయుడిగా, పరిశోధకుడిగా లోహ శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన అనేక కృషులకు గుర్తింపుగా, అనంతరామన్ ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1964), [[ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ]] (1972), లండన్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మెటలర్జిస్ట్ (1968), ఇండియన్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ (1987 - స్థాపన సంవత్సరం), అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ మెటీరియల్స్ (1990) లలో ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. ఆయన ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెటల్స్‌లో గౌరవ సభ్యులు, డ్యుయిష్ గెసెల్‌షాఫ్ట్ ఫ్యూర్ మెటల్‌కుండే (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ మెటల్స్) గౌరవ సభ్యులు, రాయల్ అకాడమీ ఫర్ ఓవర్‌సీస్ సైన్సెస్లో కరస్పాండింగ్ సభ్యులు. 1989లో మెటలోగ్రఫీకి ఆయన చేసిన జీవితకాల కృషులకు గాను 'ఇంటర్నేషనల్ మెటలోగ్రాఫిక్ సొసైటీ' అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన సోర్బీ అవార్డును అందుకున్న మొట్టమొదటి ఆఫ్రో-ఏషియన్‌గా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.

1982లో బెంగళూరులోని ఆయన మాతృసంస్థ ప్రశంసాపత్రం నుండి ఉటంకించాలంటే, &quot;లోహశాస్త్ర విద్య, పరిశోధనలకు ఆయన చేసిన విశిష్ట సేవల ద్వారా, వారణాసిలోని భౌతిక, యాంత్రిక లోహశాస్త్ర అధునాతన అధ్యయన కేంద్రానికి అంకితభావంతో సేవ చేయడం ద్వారా, తరతరాల విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా, స్వతంత్ర భారతదేశంలో లోహశాస్త్ర వృద్ధిపై ప్రొఫెసర్ అనంతరామన్ తీవ్రమైన ప్రభావాన్ని చూపారు. నేటి భారతీయ లోహశాస్త్ర పరిశోధనల అత్యుత్తమ స్థాయికి తగిన ప్రధాన క్రెడిట్ ఆయనకే దక్కుతుంది&quot;.

== ఇతర కార్యకలాపాలు ==
అనంతరామన్ వ్యక్తిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన కోణం భారతదేశానికి చెందిన 4000 సంవత్సరాల కంటే పురాతనమైన వైదిక, యోగ సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ఆధ్యాత్మికత, తత్వశాస్త్రం, మతం వైపు ఉంది. అరవవై, డెబ్బైల దశకాల్లో, ఆయన గాంధేయ సర్వోదయ ఉద్యమ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని, భూదాన్ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన మహాత్మా గాంధీ ఆధ్యాత్మిక వారసుడు ఆచార్య [[వినోబా భావే]] నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. 1974లో, ఆయన బి.హెచ్.యు. ఇంటర్ డిసిప్లినరీ అకాడెమిక్ యూనిట్‌గా యోగ సాధన కేంద్రం స్థాపనకు చర్యలు తీసుకున్నారు, నాలుగు సంవత్సరాలు దాని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించారు. ఈ కేంద్రం ఇప్పటికీ బి.హెచ్.యు. క్యాంపస్‌లో చురుగ్గా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆయన 1981లో లెర్నెడ్ సొసైటీగా ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ యోగాను ప్రారంభించడానికి కూడా చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన 1981–83 కాలంలో ఈ అకాడమీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు, ఆ తర్వాత 1984–86, 1987–89, 1997–99, 2002–04, 2005–2007 త్రివర్ష కాలాలకు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

తత్వశాస్త్రం, మతం, నీతి శాస్త్రాలపై 50కి పైగా వ్యాసాలు కాకుండా, అనంతరామన్ జర్మన్ భాషలో రెండు పుస్తకాలు రాశారు, ఒకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని గుంథర్ వెర్లాగ్ ప్రచురించిన [[భగవద్గీత]] (1961) పై, మరొకటి స్టట్‌గార్ట్‌లోని డ్యుచ్-ఇండిషే గెసెల్‌షాఫ్ట్ 1977లో ప్రచురించిన ఎర్కెన్‌టిస్ డర్చ్ మెడిటేషన్ (ధ్యానం ద్వారా జ్ఞానం) పై. ఇండియన్ సైన్స్, ఫిలాసఫీ అండ్ కల్చర్ హిస్టరీ నేషనల్ ప్రాజెక్ట్ PHISPC ద్వారా 1997లో ఏన్షియంట్ యోగా అండ్ మోడరన్ సైన్స్ పేరుతో ఆయన మోనోగ్రాఫ్ వెలువడింది. అసలు 700 శ్లోకాల భగవద్గీత యొక్క రెండు సంక్షిప్త రూపాలు, 350 శ్లోకాలతో గీతా-సగ్రహ (గీత సంక్షిప్తం), వారం రోజులలో ప్రతిరోజూ 20 శ్లోకాలు పఠించడానికి వీలుగా 140 శ్లోకాలతో గీతా-సార (గీత సారం) గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రైవేట్ సర్క్యులేషన్‌లో ఉన్నాయి, భారతదేశంలో, విదేశాలలో గీతపై ఆయన ప్రసంగాలకు తరచుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. ఆయన సంస్కృత పాండిత్యానికి గుర్తింపుగా కాశీ పండిత సభ (వారణాసి స్కాలర్స్ గిల్డ్) 1980లో ఆయనకు విద్యా-వాచస్పతి బిరుదును ప్రదానం చేసింది, ఈ బిరుదు తత్వశాస్త్రం, మతంలో డాక్టరేట్ డిగ్రీకి సమానమైనది. 2001లో, ఆయనకు &quot;తత్వశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం&quot; కొరకు డాక్టర్ బి.సి. రాయ్ జాతీయ అవార్డు ప్రదానం చేయబడింది, గత నాలుగు దశాబ్దాలలో ఈ అవార్డును అందుకున్న మూడవ వ్యక్తి, తొలి శాస్త్రవేత్త.

అనంతరామన్ సెక్యులర్ స్పిరిట్యువాలిటీ, సైంటిఫిక్ యోగా ద్వారా మానవ కుటుంబాన్ని పునరుద్ధరించడానికి మూడవ సహస్రాబ్ది కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమ ప్రధాన కార్యాలయం, ఆశ్రమం, ఆత్మాదీప్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సెక్యులో-స్పిరిచువల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ ఇండియా (RISHI) కు కులాచార్య (ఛాన్సలర్) గా కూడా పనిచేశారు. ఈ ఆశ్రమం ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉంది, భారతదేశ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆయుష్ విభాగం ద్వారా 2004లో యోగ, అనుబంధ విషయాల పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

== మూలాలు ==
{{reflist}}
*{{cite journal
 |year=2009
 |title=Preface and foreword special issue: Prof T R Anantharaman
 |journal=[[Journal of Materials Science]]
 |volume= 44|issue= 9|page=2177
 |doi=10.1007/s10853-009-3363-5
 |bibcode = 2009JMatS..44.2177. |s2cid=135557424
 }}


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:అనంతరామన్, తంజావూరు ఆర్.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2009 మరణాలు]]
[[వర్గం:మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ పూర్వవిద్యార్థులు]]</text>
      <sha1>rvphxr3duawcq71fi6f0akcj3t0mcsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>విన్యాసాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512176</id>
    <revision>
      <id>4977960</id>
      <timestamp>2026-10-10T03:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1374175617|Acrobatics]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4977960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15865" sha1="pvpa6howogjq2y9nutjr3w3owe9vqoy" xml:space="preserve">
{{Image gallery|File:Steben Twins.jpeg|A fixed doubles trapeze act|File:Pirates of the Sky 6.jpg|Aerial hoop act|File:Immortal Circus.jpg|Aerial silks}}{{Image gallery|File:An acrobat performing in the contortion act of Cirque du Soleil's Nouvelle Expérience, 1994.jpg|Contortionist performing with [[Cirque du Soleil]]}}{{Image gallery|File:Acrobat.jpg|[[High wire]] act|File:Korea-Jeonju-Jultagi-02.jpg|Korean tightrope-walking, ''[[Jultagi]]''}}
[[File:AerialShowgirlsTissu1.jpg|thumb| ఏరియల్ సిల్క్ ప్రదర్శన చేస్తున్న ఒక షోగర్ల్]]
'''విన్యాసాలు'''  అనేది సమతుల్యత, చురుకుదనం, మోటార్ సమన్వయం మానవ విన్యాసాల పనితీరు. విన్యాస నైపుణ్యాలను [[నృత్యరూపకం|ప్రదర్శన కళలు]], [[ఆటలు|క్రీడా]] కార్యక్రమాలు, [[మార్షల్ ఆర్ట్స్|యుద్ధ కళలలో]] ఉపయోగిస్తారు. విన్యాస నైపుణ్యాలను ఎక్కువగా ఆక్రో డ్యాన్స్, [[సర్కస్]], [[జిమ్నాస్టిక్స్]], ఫ్రీరన్నింగ్‌లలో ప్రదర్శిస్తారు. అలాగే, [[బ్యాలెట్ డ్యాన్స్|బ్యాలెట్]], స్లాక్‌లైనింగ్, డైవింగ్ వంటి ఇతర అథ్లెటిక్ కార్యకలాపాలలో కూడా తక్కువ స్థాయిలో ప్రదర్శిస్తారు. అక్రోబాటిక్స్ అనే పదాన్ని సాధారణంగా మానవ శరీర ప్రదర్శనతో ముడిపెట్టినప్పటికీ, ఏరోబాటిక్స్ వంటి ఇతర రకాల ప్రదర్శనలను వర్ణించడానికి కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తారు.

== చరిత్ర ==
[[File:Hydria_acrobat_BM_VaseF232.jpg|thumb|160x160px| ఒక మహిళా విన్యాసకారిణి (గ్రీకు కాంపానియన్ రెడ్-ఫిగర్ హైడ్రియా, {{Circa|340–330 BC}} )]]
[[File:Gnathian_pelike_with_female_acrobat_(Berlin_Ant_F_3444)_02_-_crop.jpg|thumb|120x120px| పాదాల వద్ద [[విల్లు - బాణం|విల్లుతో బాణం]] వేస్తున్న మహిళా విన్యాసకారిణి (గ్రీకు గ్నాథియన్ శైలి పెలికే, క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం)]]
[[File:Native_acrobats_in_India_(c._1863).jpg|thumb|145x145px| భారతదేశంలో విన్యాస ప్రదర్శన {{Circa|1863}}]]
విన్యాస సంప్రదాయాలు అనేక సంస్కృతులలో కనిపిస్తాయి, అటువంటి తొలి సంప్రదాయాలు వేల సంవత్సరాల క్రితమే ఉద్భవించాయనడానికి ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, క్రీ.పూ. 1500 నుండి మినోయన్ కళ {{Circa|2000 BC}} ఎద్దుల వీపుపై చేసే విన్యాసాల చిత్రాలు ఉన్నాయి. [[పురాతన గ్రీసు|ప్రాచీన గ్రీకులు]] విన్యాసాలు చేసేవారు, , ఐరోపా మధ్యయుగాలలోని ఉన్నత ఆస్థాన ప్రదర్శనలలో తరచుగా [[జగ్లింగ్|జగ్లింగ్‌తో]] కూడిన విన్యాస ప్రదర్శనలు ఉండేవి.[[చైనా|చైనాలో]], [[టాంగ్ రాజవంశం]] (618–907) కాలం నుండి విన్యాసాలు సంస్కృతిలో ఒక భాగంగా ఉన్నాయి. గ్రామ పంట [[పండుగ|పండుగలలో]] విన్యాసాలు భాగంగా ఉండేవి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=redpanda2000|url=http://www.redpanda2000.com/history.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180114014021/http://www.redpanda2000.com/history.htm|archive-date=2018-01-14|access-date=2006-03-27}}&lt;/ref&gt; టాంగ్ రాజవంశం కాలంలో, మధ్యయుగాలలో ఐరోపా విన్యాసాలు చూసినటువంటి అభివృద్ధినే విన్యాసాలు కూడా చూశాయి, 7వ నుండి 10వ శతాబ్దం వరకు ఆస్థాన ప్రదర్శనలు ఈ అభ్యాసంలో ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chinese - Languages and ESL Division - Pasadena City College|url=https://pasadena.edu/academics/divisions/languages-and-esl/foreign-languages/chinese/index.php/cultural/acrobatics.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116101755/https://pasadena.edu/academics/divisions/languages-and-esl/foreign-languages/chinese/index.php/cultural/acrobatics.html|archive-date=16 Jan 2022|website=pasadena.edu}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక చైనీస్ వైవిధ్య కళలో విన్యాసాలు ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా కొనసాగుతున్నాయి.

ఈ పదం మొదట్లో తాడుపై నడవడానికి వర్తించినప్పటికీ, , [[సర్కస్]] విన్యాసాలతో సహా ఒక రకమైన ప్రదర్శన కళ కూడా ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. 19వ శతాబ్దం చివరిలో, టంబ్లింగ్, ఇతర విన్యాస, జిమ్నాస్టిక్ కార్యకలాపాలు ఐరోపాలో పోటీ క్రీడగా మారాయి.

విన్యాసాలు తరచుగా లలిత కళలకు ఒక ఇతివృత్తంగా ఉపయోగపడ్డాయి. దీనికి ఉదాహరణలుగా, [[ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిస్ట్ చిత్రకారుడైన]] పియరీ-ఆగస్టే రెనాయిర్ గీసిన ''&lt;nowiki/&gt;'సిర్క్ ఫెర్నాండోలో విన్యాసకారులు (ఫ్రాన్సిస్కా, ఏంజెలీనా వార్టెన్‌బర్గ్)'&lt;nowiki/&gt;'' అనే చిత్రం ఉంది, ఇది ఇద్దరు జర్మన్ విన్యాసకారి సోదరీమణులను చిత్రిస్తుంది, విక్టర్ వాస్నెత్సోవ్ గీసిన ''&lt;nowiki/&gt;'పారిస్ శివారులో విన్యాసకారులు''' అనే చిత్రం ఉంది. 


== రకాలు ==
[[File:Chinese_acrobat_in_midair_being_watched_by_other_acrobats.jpg|thumb|180x180px| టీటర్‌బోర్డ్ నుండి పైకి విసిరిన తర్వాత గాలిలో ఉన్న చైనీస్ విన్యాసకుడు, చైనా, 1987]]

=== అక్రోబ్యాలెన్స్ ===
''ఆక్రోబ్యాలెన్స్'' అనేది నేలపై చేసే ఒక విన్యాస కళ. ఇందులో జంటగా లేదా బృందాలుగా సమతుల్యం పాటించడం, వస్తువులను పైకి ఎత్తడం, విభిన్న ఆకారాలను సృష్టించడం వంటివి ఉంటాయి.

=== అక్రో నృత్యం ===
''ఆక్రో డ్యాన్స్'' అనేది శాస్త్రీయ నృత్య సాంకేతికతను ఖచ్చితమైన విన్యాస అంశాలతో మిళితం చేసే ఒక నృత్య శైలి.

=== వైమానిక ===
''ఏరియల్'' అనేది గాలిలో వేలాడదీసిన పరికరంపై చేసే విన్యాసాలు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Circus Dictionary|url=http://www.nica.com.au/dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719162832/http://www.nica.com.au/dictionary|archive-date=2011-07-19|access-date=2009-10-01|publisher=National Institute of Circus Arts}}&lt;/ref&gt;

==== ట్రాపెజ్ ====
''ట్రాపెజ్'' అనేది ఒక ఆధారం నుండి తాడులు లేదా లోహపు పట్టీల ద్వారా వేలాడదీయబడిన ఒక పొట్టి అడ్డ పట్టీ. ట్రాపెజ్ విన్యాసాలు స్థిరంగా, తిరుగుతూ (ఒకే బిందువు నుండి కట్టి), ఊగుతూ లేదా ఎగురుతూ ఉండవచ్చు, వీటిని సోలోగా, ఇద్దరిగా, ముగ్గురిగా లేదా సమూహ ప్రదర్శనగా ప్రదర్శించవచ్చు. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== కోర్డే లిస్సే ====
''కోర్డే లిస్సే'' అనేది నిలువుగా వేలాడుతున్న తాడుపై చేసే విన్యాసాలతో కూడిన ఒక నైపుణ్యం లేదా చర్య. ఈ పేరుకు [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]] భాషలో &quot;నునుపైన తాడు&quot; అని అర్థం.

==== క్లౌడ్ స్వింగ్ ====
''క్లౌడ్ స్వింగ్'' అనేది సాధారణంగా స్థిరమైన, ఊయలలాంటి ట్రాపెజ్ నైపుణ్యాలు, డ్రాప్‌లు, హోల్డ్‌లు, రీబౌండ్ లిఫ్ట్‌లను మిళితం చేసే ఒక నైపుణ్యం.

==== ''క్రేడిల్'' ====
''క్రేడిల్'' (ఏరియల్ క్రేడిల్ లేదా కాస్టింగ్ క్రేడిల్ అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది ఒక రకమైన ఏరియల్ సర్కస్ నైపుణ్యం. దీనిలో ఒక ప్రదర్శకుడు తన మోకాళ్లతో ఒక పెద్ద దీర్ఘచతురస్రాకార ఫ్రేమ్‌కు వేలాడుతూ, మరొక ప్రదర్శకుడిని ఊపుతూ, పైకి విసిరి, పట్టుకుంటాడు.

==== ''సిల్క్స్'' ====
''ఏరియల్ సిల్క్స్'' అనేది ఒక రకమైన ఏరియల్ నైపుణ్యం, దీనిలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది కళాకారులు ఒక ఫ్రేమ్ లేదా సీలింగ్ నుండి వేలాడదీసిన పొడవైన వస్త్రానికి వేలాడుతూ ఏరియల్ విన్యాసాలు ప్రదర్శిస్తారు.

==== హూప్ ====
''ఏరియల్ హూప్'' (దీనిని ''లైరా'', ''ఏరియల్ రింగ్'' లేదా ''సెర్సో'' / ''సెర్సో''' అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది పైకప్పుకు లేదా ఒక ఫ్రేమ్‌కు వేలాడదీయబడిన ఒక వృత్తాకార ఉక్కు పరికరం (ఇది హులా హూప్‌ను పోలి ఉంటుంది), దీనిపై కళాకారులు గగన విన్యాసాలు ప్రదర్శించవచ్చు. దీనిని నిశ్చలంగా, తిరుగుతూ, లేదా ఊగుతూ ఉపయోగించవచ్చు.

== వైమానిక కళాకారుల గ్యాలరీ ==

=== వక్రీకరణ ===
''కాంటార్షన్'' (కొన్నిసార్లు కాంటార్షనిజం) అనేది ఒక ప్రదర్శన కళ, దీనిలో కాంటార్షనిస్టులు అని పిలువబడే ప్రదర్శకులు తమ అత్యంత శారీరక వశ్యత నైపుణ్యాలను ప్రదర్శిస్తారు.

=== తాడు, తీగ నడక ===
''టైట్‌రోప్ వాకింగ్'', దీనిని ఫునాంబులిజం అని కూడా అంటారు, ఇది సన్నని తీగ లేదా తాడుపై నడిచే నైపుణ్యం. దీని తొలి ప్రదర్శన ప్రాచీన గ్రీస్‌కు చెందినదిగా గుర్తించబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Acrobatics {{!}} entertainment|url=https://www.britannica.com/sports/acrobatics|access-date=2021-03-05|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా సర్కస్‌తో ముడిపడి ఉంటుంది. టైట్‌రోప్ వాకింగ్‌ను పోలిన ఇతర నైపుణ్యాలలో స్లాక్ రోప్ వాకింగ్, స్లాక్‌లైనింగ్ ఉన్నాయి.

=== దొర్లడం ===
''టంబ్లింగ్'' అనేది మొత్తం శరీరాన్ని ఉపయోగించి దొర్లడాలు, మెలితిప్పడాలు, గెంతులు, ఇతర భ్రమణ కార్యకలాపాలను కలిగి ఉండే ఒక విన్యాస నైపుణ్యం. దీని మూలాన్ని ప్రాచీన చైనా, ప్రాచీన గ్రీస్, ప్రాచీన ఈజిప్టుకు గుర్తించవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tumbling {{!}} acrobatics|url=https://www.britannica.com/sports/tumbling-acrobatics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520044302/https://www.britannica.com/sports/tumbling-acrobatics|archive-date=2023-05-20|access-date=2021-03-05|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt; టంబ్లింగ్ ఒక పోటీ క్రీడగా మారడానికి ముందు మధ్యయుగ కాలంలో, ఆపై సర్కస్‌లు, థియేటర్‌లలో కొనసాగింది.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

[[వర్గం:సర్కస్ నైపుణ్యాలు]]
[[వర్గం:ప్రదర్శన కళలు]]</text>
      <sha1>pvpa6howogjq2y9nutjr3w3owe9vqoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మండవ వెంకట్రామయ్య</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512177</id>
    <revision>
      <id>4977962</id>
      <timestamp>2026-10-10T03:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RadhaTuraga</username>
        <id>155243</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with 'మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్య...'</comment>
      <origin>4977962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="4z8gks2swor5gv3i9r11dqi6yv4li9r" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకాని మండలం లేళ్లపల్లిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026|last=పాలకోడేటి|first=సత్యనారాయణరావు|publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్,|year=2026|location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్|pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|date=October 24, 2025|work=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446|title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025|date=07 October 2025|work=Eenadu Telugu daily 07 October 2025|access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4z8gks2swor5gv3i9r11dqi6yv4li9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977964</id>
      <parentid>4977962</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RadhaTuraga</username>
        <id>155243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7497" sha1="1225jda370891x63ngeabb98oena3tr" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026|last=పాలకోడేటి|first=సత్యనారాయణరావు|publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్,|year=2026|location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్|pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|date=October 24, 2025|work=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446|title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025|date=07 October 2025|work=Eenadu Telugu daily 07 October 2025|access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1225jda370891x63ngeabb98oena3tr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977965</id>
      <parentid>4977964</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T03:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RadhaTuraga</username>
        <id>155243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7535" sha1="oawlv1tu5v7rb63643gryilwk76zptv" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026|last=పాలకోడేటి|first=సత్యనారాయణరావు|publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్,|year=2026|location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్|pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|date=October 24, 2025|work=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446|title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025|date=07 October 2025|work=Eenadu Telugu daily 07 October 2025|access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>oawlv1tu5v7rb63643gryilwk76zptv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977980</id>
      <parentid>4977965</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7548" sha1="2fr343004oohesb0wpo5l9yigg2wuub" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026|last=పాలకోడేటి|first=సత్యనారాయణరావు|publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్,|year=2026|location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్|pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|date=October 24, 2025|work=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446|title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025|date=07 October 2025|work=Eenadu Telugu daily 07 October 2025|access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

{{Reflist}}</text>
      <sha1>2fr343004oohesb0wpo5l9yigg2wuub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977981</id>
      <parentid>4977980</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7573" sha1="jiq64npe7t8cnuth8zztjl57gyqning" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026|last=పాలకోడేటి|first=సత్యనారాయణరావు|publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్,|year=2026|location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్|pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|date=October 24, 2025|work=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/|access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446|title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025|date=07 October 2025|work=Eenadu Telugu daily 07 October 2025|access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>jiq64npe7t8cnuth8zztjl57gyqning</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977983</id>
      <parentid>4977981</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>మూలాలలోని మూసల, పరామితుల లోపాలు సవరించబడ్డాయి (RefFix-Te JS)</comment>
      <origin>4977983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7604" sha1="gwiu5xrrk3chxwam4g724vcsg7z1rkt" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | year=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | work=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | work=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>gwiu5xrrk3chxwam4g724vcsg7z1rkt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977987</id>
      <parentid>4977983</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fix Unsupported CS1 JS ద్వారా సవరణలు: [సరిచేసినవి: year, work]</comment>
      <origin>4977987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7610" sha1="rip883dyac2t1cixfn1rjmtvnmke7qo" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>rip883dyac2t1cixfn1rjmtvnmke7qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978035</id>
      <parentid>4977987</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:1931 జననాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7655" sha1="ove4zk4v4jtvl1v427x2iee9vlf9kcl" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]</text>
      <sha1>ove4zk4v4jtvl1v427x2iee9vlf9kcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978036</id>
      <parentid>4978035</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:2025 మరణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7699" sha1="lrpkjq1o4jhwjmonl1b918d6txpxyct" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]</text>
      <sha1>lrpkjq1o4jhwjmonl1b918d6txpxyct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978038</id>
      <parentid>4978036</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="l13m9bx0fld44or5ykt85a5c9n7thtd" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>l13m9bx0fld44or5ykt85a5c9n7thtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978039</id>
      <parentid>4978038</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా అన్నదాతలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7877" sha1="inwmgjlfndfyfw805jy3n4uiqw3mt67" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా అన్నదాతలు]]</text>
      <sha1>inwmgjlfndfyfw805jy3n4uiqw3mt67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978040</id>
      <parentid>4978039</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా అన్నదాతలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="l13m9bx0fld44or5ykt85a5c9n7thtd" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>l13m9bx0fld44or5ykt85a5c9n7thtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978042</id>
      <parentid>4978040</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రైతులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7827" sha1="a15m8jcyqa7wagup7o7o8s6260l9c5n" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:రైతులు]]</text>
      <sha1>a15m8jcyqa7wagup7o7o8s6260l9c5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978163</id>
      <parentid>4978042</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వ్యాపారవేత్తలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4978163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7890" sha1="5eh7kja8uo4z0lb0rjei8hy7qcsehwc" xml:space="preserve">మండవ వెంకట్రామయ్య - కర్షక కుటుంబంలో జన్మించి,  పత్తి రైతులకు అధిక లాభాలను తెచ్చిపెట్టే సంకర పత్తి   విత్తనాలను తయారుచేసి, దక్షిణ భారతంలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేసిన ప్రముఖ వ్యవసాయరంగ    వ్యాపారవేత్త. ‘నూజివీడు సీడ్స్ లిమిటెడ్’ అనే కంపెనీని స్థాపించి, ఆ తర్వాత ‘ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్’ అనే దిగ్గజ వ్యాపార సంస్థకు నాందీవాక్యం పలికినవారు. మండవ సుబ్బయ్య, శుకవాణి దంపతులకు వెంకట్రామయ్య,  గుంటూరు జిల్లాలోని పెదకాకానిలో 1931 జనవరి 19న జన్మించి, 2025 సెప్టెంబర్ 22న  తుక్కులూరులో కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book| title=‘భువినుంచి భువనంవరకు - శ్రీ మండవ వెంకట్రామయ్యగారు’ జీవిత చరిత్ర, ప్రచురణ : ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, హైదరాబాద్, 2026 | last=పాలకోడేటి | first=సత్యనారాయణరావు | publisher=ఎన్ఎస్ఎల్ గ్రూప్, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్, | date=2026 | location=హైదరాబాద్, బంజారాహిల్స్ | pages=మొత్తం పుస్తకం}}&lt;/ref&gt;

ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా చిలువూరు, దుగ్గిరాల గ్రామాలలో ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత విద్యలను పూర్తి చేసుకున్న వెంకట్రామయ్య, గుంటూరులోని హిందూ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియేట్ చదివారు. తర్వాత బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్, ఆగ్రాలోని బిచ్‌పూర్ బల్వంత్ రాజపుత్ర కాలేజీలో ఎమ్ఎస్సీ ఎగ్రికల్చర్ చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యవసాయ శాఖలో అగ్‌మార్క్ ఇనస్పెక్టర్‌గా గుంటూరు, బిక్కవోలు, ఒంగోలులో పనిచేసి, తర్వాత టొబాకో బోర్డులో మార్కెటింగ్ విభాగంలో మేనేజర్‌గా చేశారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే వారు పత్తి పంటసాగును ఆరంభించారు. టొబాకో బోర్డులో పనిచేస్తున్నప్పుడే రొడీషియా, ఫ్రాన్స్, బ్రిటన్, ఇటలీ, అమెరికా, కెనడా వంటి దేశాలలో పర్యటించి, అక్కడి పొగాకు వేలం పద్ధతులను పరిశీలించి, వాటి ఆధారంగా భారతదేశంలోనూ పొగాకు వేలం పద్ధతులను రూపొందించారు. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పొగాకు వేలంపాటలను 1983 అక్టోబర్ 21న కర్నాటకలోని కట్టమలవాడి వద్ద నిర్వహించి, భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ‘టొబాకో ఆక్షనీర్’గా పేరుపొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | title=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | date=October 24, 2025 | website=https://nslinfratech.com/blog/life-that-enriched-generations-the-legacy-of-sri-mandava-venkataramaiah-garu/ | access-date=09 October 2026}}&lt;/ref&gt;


టొబాకో బోర్డులో రాజీనామా చేసిన తర్వాత, నవభారత్ టొబాకో కంపెనీలోనూ జనరల్ మేనేజర్ ఉద్యోగం చేపట్టి, దానినీ వదిలి, పూర్తి స్థాయి  పత్తి రైతుగా మారారు. సరైన పత్తి విత్తనాలు  తగు సమయానికి లభ్యం కాకపోవటంతో, వారు సొంతంగా హైబ్రిడ్ పత్తి విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు.  ఈ విషయంలో వారికి బి.హెచ్, కాతర్గి, కన్నెగంటి పాపారావు వంటి పెద్దల సహాయసహకారాలు లభించాయి.  మొదట్లో ‘వరలక్ష్మి’, ‘ఎన్‌హెచ్2’ వంటి విత్తనాలను వాడినా, తర్వాత స్వయంగా ‘నూజివీడు సీడ్స్’ సంస్థను స్థాపించి, ఆ పేరుమీదుగా హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాల రూపకల్పనను చేపట్టారు. దక్షిణ భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ కాటన్ విత్తనాలను బహుళప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. గుంటూరు, చిలువూరు, దుగ్గిరాల వంటి అనేక చోట్ల విద్యాలయాలకు, విద్యార్థుల వసతి గృహాలకు; చిలువూరు, మొవ్వ, నూజివీడు వంటి చోట్ల అనేక దేవాలయాల పునరుద్ధరణకు, ధార్మిక సంస్థలకు  విరాళాలు అందజేశారు. తను చదువుకున్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థుల వసతి గృహం ‘ఆభా’కు పూర్తి నిర్మాణవ్యయం భరించారు. తుక్కులూరులోని తమ స్వగృహంలో 2025 సెప్టెంబర్ 22న కన్నుమూశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1702/125183446 | title=Eenadu Newspaper, 07 October 2025 | date=07 October 2025 | website=Eenadu Telugu daily 07 October 2025 | access-date=10 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1931 జననాలు]]
[[వర్గం:2025 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:రైతులు]]
[[వర్గం:వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>5eh7kja8uo4z0lb0rjei8hy7qcsehwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:RadhaTuraga</title>
    <ns>3</ns>
    <id>512178</id>
    <revision>
      <id>4977970</id>
      <timestamp>2026-10-10T04:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4977970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977971</id>
      <parentid>4977970</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4977971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="qr7nq5oe9pczms794zypgc8mx1fab2w" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>qr7nq5oe9pczms794zypgc8mx1fab2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977972</id>
      <parentid>4977971</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>4977972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977973</id>
      <parentid>4977972</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T04:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4977973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="26346duzlexkud1fvp0qokmcbn8wjcr" xml:space="preserve">
{{subst:undefined|art=Radha Turaga}}</text>
      <sha1>26346duzlexkud1fvp0qokmcbn8wjcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లాక్షణిక విమర్శ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512179</id>
    <revision>
      <id>4977976</id>
      <timestamp>2026-10-10T05:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4977976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6442" sha1="mp19e3dj6uadxubro51t0p41md2u5hv" xml:space="preserve">
'''లాక్షణిక విమర్శ''' అనేది కావ్య లేదా సాహిత్య రచనల నిర్మాణానికి సంబంధించి ప్రాచీన ఆలంకారికులు, లాక్షణికులు తెలిపిన నియమాలు, సూత్రాల (లక్షణాల) ఆధారంగా ఒక సాహిత్య రచనను విశ్లేషించే సాంప్రదాయ విమర్శా పద్ధతి. భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా సంస్కృత మరియు తెలుగు సాహిత్యాలలో విమర్శారంగంలో ఆరంభంలో అభివృద్ధి చెందిన ప్రధాన విమర్శారీతి ఇది.

== పరిచయం &amp; నిర్వచనం ==
సాహిత్య రచన ఏ విధంగా ఉండాలి? కావ్యంలోని గుణదోషాలు ఏమిటి? రసపోషణ, అలంకారాల ಬಳಕೆ, ఛందస్సు, వ్యాకరణ నియమాలు ఎలా పాటించాలి? అనే విషయాలను వివరించే నిబంధనలను '''&quot;లక్షణాలు&quot;''' అంటారు. ఈ లక్షణాలను ప్రమాణంగా తీసుకుని, ఒక కవిత లేదా కావ్యంలో ఆయా నియమాలు ఎంతవరకు సరిగ్గా పాటించబడ్డాయో అంచనా వేయడాన్ని &quot;లాక్షణిక విమర్శ&quot; అంటారు.

లాక్షణిక విమర్శకుడు కావ్యంలోని ఇతివృత్తం కంటే దాని నిర్మాణం, శైలి, అలంకారాలు మరియు రసస్వరూపానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడు.

== ప్రధాన అంశాలు ==
లాక్షణిక విమర్శలో ఒక కావ్యాన్ని లేదా కవితను విశ్లేషించడానికి కింది ప్రధాన అంశాలను ప్రమాణంగా తీసుకుంటారు:

# '''రస సిద్ధాంతం:''' కావ్యం చదివేటప్పుడు పాఠకుడికి కలిగే ఆనందం (రసం) ఎలాంటిది? శృంగార, వీర, కరుణ మొదలైన రసాల పోషణ సరిగ్గా జరిగిందా లేదా అని పరిశీలించడం.
# '''అలంకారాలు:''' కావ్యంలో ఉపయోగించిన శబ్దాలంకారాలు (అనుప్రాస, యమకం మొదలైనవి) మరియు అర్థాలంకారాలు (ఉపమ, రూపక, ఉత్ప్రేక్ష మొదలైనవి) ఎంతవరకు కావ్య అందాన్ని పెంచాయో విశ్లేషించడం.
# '''గుణదోష విచారం:''' కావ్యంలో ప్రసన్నత, మాధుర్యం, ఓజస్సు వంటి 'గుణాలు' ఏమి ఉన్నాయి? అలాగే వినడానికి బాగులేని పదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి 'కావ్య దోషాలు' ఏమైనా ఉన్నాయా అని సరిచూడటం.
# '''రీతి &amp; శైలి:''' పదాల కూర్పు మరియు రచన తీరు ఏ విధంగా ఉంది అనే అంశాన్ని పరిశీలించడం.
# '''ఛందస్సు &amp; వ్యాకరణం:''' యతి-ప్రాస నియమాలు, పదబంధాల ప్రయోగం లాక్షణిక నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయా లేదా అని నిశితంగా పరిశీలించడం.

== అభివృద్ధి &amp; ప్రాముఖ్యత ==
భారతీయ సాహిత్య శాస్త్రంలో భరతుని ''నాట్యశాస్త్రం'', భామహుని ''కావ్యాలంకారం'', ఆనందవర్ధనుని ''ధ్వన్యాలోకం'', విశ్వనాథుని ''సాహిత్యదర్పణం'' వంటి గ్రంథాలు లాక్షణిక విమర్శకు బలమైన పునాది వేశాయి.

తెలుగులో పింగళి సూరన, అప్పకవి వంటి లాక్షణికులు మరియు కవులు తమ రచనలలోనూ, విమర్శలలోనూ ఈ ప్రాచీన నియమాలను కచ్చితంగా పాటించారు. ఆధునిక యుగానికి ముందు వరకు తెలుగు సాహిత్యంలో కావ్య నాణ్యతను కొలవడానికి లాక్షణిక విమర్శే ఏకైక ప్రమాణంగా ఉండేది.

== పరిమితులు ==
ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు లాక్షణిక విమర్శలోని కొన్ని పరిమితులను ఎత్తిచూపారు:

* ఇది కేవలం కావ్యం యొక్క '''బాహ్య స్వరూపానికి''' (నిర్మాణానికి) ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, కావ్యంలోని ఆత్మ లేదా సామాజిక చైతన్యాన్ని కొన్నిసార్లు వదిలివేస్తుంది.
* నిబంధనలకు, నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల కవి యొక్క స్వతంత్ర సృజనాత్మకతకు అడ్డంకులు ఏర్పడతాయి.</text>
      <sha1>mp19e3dj6uadxubro51t0p41md2u5hv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977977</id>
      <parentid>4977976</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="0i8rvs583me7qh3dixw7dxp0vhg9l0n" xml:space="preserve">
'''లాక్షణిక విమర్శ''' అనేది కావ్య లేదా సాహిత్య రచనల నిర్మాణానికి సంబంధించి ప్రాచీన ఆలంకారికులు, లాక్షణికులు తెలిపిన నియమాలు, సూత్రాల (లక్షణాల) ఆధారంగా ఒక సాహిత్య రచనను విశ్లేషించే సాంప్రదాయ విమర్శా పద్ధతి. భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా సంస్కృత మరియు తెలుగు సాహిత్యాలలో విమర్శారంగంలో ఆరంభంలో అభివృద్ధి చెందిన ప్రధాన విమర్శారీతి ఇది.

== పరిచయం &amp; నిర్వచనం ==
సాహిత్య రచన ఏ విధంగా ఉండాలి? కావ్యంలోని గుణదోషాలు ఏమిటి? రసపోషణ, అలంకారాల ,ఛందస్సు, వ్యాకరణ నియమాలు ఎలా పాటించాలి? అనే విషయాలను వివరించే నిబంధనలను '''&quot;లక్షణాలు&quot;''' అంటారు. ఈ లక్షణాలను ప్రమాణంగా తీసుకుని, ఒక కవిత లేదా కావ్యంలో ఆయా నియమాలు ఎంతవరకు సరిగ్గా పాటించబడ్డాయో అంచనా వేయడాన్ని &quot;లాక్షణిక విమర్శ&quot; అంటారు.

లాక్షణిక విమర్శకుడు కావ్యంలోని ఇతివృత్తం కంటే దాని నిర్మాణం, శైలి, అలంకారాలు మరియు రసస్వరూపానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడు.

== ప్రధాన అంశాలు ==
లాక్షణిక విమర్శలో ఒక కావ్యాన్ని లేదా కవితను విశ్లేషించడానికి కింది ప్రధాన అంశాలను ప్రమాణంగా తీసుకుంటారు:

# '''రస సిద్ధాంతం:''' కావ్యం చదివేటప్పుడు పాఠకుడికి కలిగే ఆనందం (రసం) ఎలాంటిది? శృంగార, వీర, కరుణ మొదలైన రసాల పోషణ సరిగ్గా జరిగిందా లేదా అని పరిశీలించడం.
# '''అలంకారాలు:''' కావ్యంలో ఉపయోగించిన [[శబ్దాలంకారాలు]] (అనుప్రాస, యమకం మొదలైనవి) మరియు అర్థాలంకారాలు (ఉపమ, రూపక, ఉత్ప్రేక్ష మొదలైనవి) ఎంతవరకు కావ్య అందాన్ని పెంచాయో విశ్లేషించడం.
# '''గుణదోష విచారం:''' కావ్యంలో ప్రసన్నత, మాధుర్యం, ఓజస్సు వంటి 'గుణాలు' ఏమి ఉన్నాయి? అలాగే వినడానికి బాగులేని పదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి 'కావ్య దోషాలు' ఏమైనా ఉన్నాయా అని సరిచూడటం.
# '''రీతి &amp; శైలి:''' పదాల కూర్పు మరియు రచన తీరు ఏ విధంగా ఉంది అనే అంశాన్ని పరిశీలించడం.
# '''ఛందస్సు &amp; వ్యాకరణం:''' యతి-ప్రాస నియమాలు, పదబంధాల ప్రయోగం లాక్షణిక నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయా లేదా అని నిశితంగా పరిశీలించడం.

== అభివృద్ధి &amp; ప్రాముఖ్యత ==
భారతీయ సాహిత్య శాస్త్రంలో భరతుని ''నాట్యశాస్త్రం'', భామహుని ''కావ్యాలంకారం'', ఆనందవర్ధనుని ''[[ధ్వన్యాలోకం]]'', విశ్వనాథుని ''సాహిత్యదర్పణం'' వంటి గ్రంథాలు లాక్షణిక విమర్శకు బలమైన పునాది వేశాయి.

తెలుగులో పింగళి సూరన, అప్పకవి వంటి లాక్షణికులు మరియు కవులు తమ రచనలలోనూ, విమర్శలలోనూ ఈ ప్రాచీన నియమాలను కచ్చితంగా పాటించారు. ఆధునిక యుగానికి ముందు వరకు తెలుగు సాహిత్యంలో కావ్య నాణ్యతను కొలవడానికి లాక్షణిక విమర్శే ఏకైక ప్రమాణంగా ఉండేది.

== పరిమితులు ==
ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు లాక్షణిక విమర్శలోని కొన్ని పరిమితులను ఎత్తిచూపారు:

* ఇది కేవలం కావ్యం యొక్క '''బాహ్య స్వరూపానికి''' (నిర్మాణానికి) ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, కావ్యంలోని ఆత్మ లేదా సామాజిక చైతన్యాన్ని కొన్నిసార్లు వదిలివేస్తుంది.
* నిబంధనలకు, నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల కవి యొక్క స్వతంత్ర సృజనాత్మకతకు అడ్డంకులు ఏర్పడతాయి.</text>
      <sha1>0i8rvs583me7qh3dixw7dxp0vhg9l0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977978</id>
      <parentid>4977977</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6542" sha1="kxv8v8dla2nb96pmmn7spd63cui0izx" xml:space="preserve">
&lt;ref&gt;{{Cite book|title=సాహిత్య విమర్శ సిద్ధాంతాలు}}&lt;/ref&gt;'''లాక్షణిక విమర్శ''' అనేది కావ్య లేదా సాహిత్య రచనల నిర్మాణానికి సంబంధించి ప్రాచీన ఆలంకారికులు, లాక్షణికులు తెలిపిన నియమాలు, సూత్రాల (లక్షణాల) ఆధారంగా ఒక సాహిత్య రచనను విశ్లేషించే సాంప్రదాయ విమర్శా పద్ధతి. భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా సంస్కృత మరియు తెలుగు సాహిత్యాలలో విమర్శారంగంలో ఆరంభంలో అభివృద్ధి చెందిన ప్రధాన విమర్శారీతి ఇది.

== పరిచయం &amp; నిర్వచనం ==
సాహిత్య రచన ఏ విధంగా ఉండాలి? కావ్యంలోని గుణదోషాలు ఏమిటి? రసపోషణ, అలంకారాల ,ఛందస్సు, వ్యాకరణ నియమాలు ఎలా పాటించాలి? అనే విషయాలను వివరించే నిబంధనలను '''&quot;లక్షణాలు&quot;''' అంటారు. ఈ లక్షణాలను ప్రమాణంగా తీసుకుని, ఒక కవిత లేదా కావ్యంలో ఆయా నియమాలు ఎంతవరకు సరిగ్గా పాటించబడ్డాయో అంచనా వేయడాన్ని &quot;లాక్షణిక విమర్శ&quot; అంటారు.

లాక్షణిక విమర్శకుడు కావ్యంలోని ఇతివృత్తం కంటే దాని నిర్మాణం, శైలి, అలంకారాలు మరియు రసస్వరూపానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడు.

== ప్రధాన అంశాలు ==
లాక్షణిక విమర్శలో ఒక కావ్యాన్ని లేదా కవితను విశ్లేషించడానికి కింది ప్రధాన అంశాలను ప్రమాణంగా తీసుకుంటారు:

# '''రస సిద్ధాంతం:''' కావ్యం చదివేటప్పుడు పాఠకుడికి కలిగే ఆనందం (రసం) ఎలాంటిది? శృంగార, వీర, కరుణ మొదలైన రసాల పోషణ సరిగ్గా జరిగిందా లేదా అని పరిశీలించడం.
# '''అలంకారాలు:''' కావ్యంలో ఉపయోగించిన [[శబ్దాలంకారాలు]] (అనుప్రాస, యమకం మొదలైనవి) మరియు అర్థాలంకారాలు (ఉపమ, రూపక, ఉత్ప్రేక్ష మొదలైనవి) ఎంతవరకు కావ్య అందాన్ని పెంచాయో విశ్లేషించడం.
# '''గుణదోష విచారం:''' కావ్యంలో ప్రసన్నత, మాధుర్యం, ఓజస్సు వంటి 'గుణాలు' ఏమి ఉన్నాయి? అలాగే వినడానికి బాగులేని పదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి 'కావ్య దోషాలు' ఏమైనా ఉన్నాయా అని సరిచూడటం.
# '''రీతి &amp; శైలి:''' పదాల కూర్పు మరియు రచన తీరు ఏ విధంగా ఉంది అనే అంశాన్ని పరిశీలించడం.
# '''ఛందస్సు &amp; వ్యాకరణం:''' యతి-ప్రాస నియమాలు, పదబంధాల ప్రయోగం లాక్షణిక నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయా లేదా అని నిశితంగా పరిశీలించడం.

== అభివృద్ధి &amp; ప్రాముఖ్యత ==
భారతీయ సాహిత్య శాస్త్రంలో భరతుని ''నాట్యశాస్త్రం'', భామహుని ''కావ్యాలంకారం'', ఆనందవర్ధనుని ''[[ధ్వన్యాలోకం]]'', విశ్వనాథుని ''సాహిత్యదర్పణం'' వంటి గ్రంథాలు లాక్షణిక విమర్శకు బలమైన పునాది వేశాయి.

తెలుగులో పింగళి సూరన, అప్పకవి వంటి లాక్షణికులు మరియు కవులు తమ రచనలలోనూ, విమర్శలలోనూ ఈ ప్రాచీన నియమాలను కచ్చితంగా పాటించారు. ఆధునిక యుగానికి ముందు వరకు తెలుగు సాహిత్యంలో కావ్య నాణ్యతను కొలవడానికి లాక్షణిక విమర్శే ఏకైక ప్రమాణంగా ఉండేది.

== పరిమితులు ==
ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు లాక్షణిక విమర్శలోని కొన్ని పరిమితులను ఎత్తిచూపారు:

* ఇది కేవలం కావ్యం యొక్క '''బాహ్య స్వరూపానికి''' (నిర్మాణానికి) ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, కావ్యంలోని ఆత్మ లేదా సామాజిక చైతన్యాన్ని కొన్నిసార్లు వదిలివేస్తుంది.
* నిబంధనలకు, నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల కవి యొక్క స్వతంత్ర సృజనాత్మకతకు అడ్డంకులు ఏర్పడతాయి.</text>
      <sha1>kxv8v8dla2nb96pmmn7spd63cui0izx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977979</id>
      <parentid>4977978</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6568" sha1="7mpw86iq297pan67jg0sew3957da26s" xml:space="preserve">
&lt;ref&gt;{{Cite book|title=సాహిత్య విమర్శ సిద్ధాంతాలు}}&lt;/ref&gt;'''లాక్షణిక విమర్శ''' అనేది కావ్య లేదా సాహిత్య రచనల నిర్మాణానికి సంబంధించి ప్రాచీన ఆలంకారికులు, లాక్షణికులు తెలిపిన నియమాలు, సూత్రాల (లక్షణాల) ఆధారంగా ఒక సాహిత్య రచనను విశ్లేషించే సాంప్రదాయ విమర్శా పద్ధతి. భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా సంస్కృత మరియు తెలుగు సాహిత్యాలలో విమర్శారంగంలో ఆరంభంలో అభివృద్ధి చెందిన ప్రధాన విమర్శారీతి ఇది.

== పరిచయం &amp; నిర్వచనం ==
సాహిత్య రచన ఏ విధంగా ఉండాలి? కావ్యంలోని గుణదోషాలు ఏమిటి? రసపోషణ, అలంకారాల ,ఛందస్సు, వ్యాకరణ నియమాలు ఎలా పాటించాలి? అనే విషయాలను వివరించే నిబంధనలను '''&quot;లక్షణాలు&quot;''' అంటారు. ఈ లక్షణాలను ప్రమాణంగా తీసుకుని, ఒక కవిత లేదా కావ్యంలో ఆయా నియమాలు ఎంతవరకు సరిగ్గా పాటించబడ్డాయో అంచనా వేయడాన్ని &quot;లాక్షణిక విమర్శ&quot; అంటారు.

లాక్షణిక విమర్శకుడు కావ్యంలోని ఇతివృత్తం కంటే దాని నిర్మాణం, శైలి, అలంకారాలు మరియు రసస్వరూపానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడు.

== ప్రధాన అంశాలు ==
లాక్షణిక విమర్శలో ఒక కావ్యాన్ని లేదా కవితను విశ్లేషించడానికి కింది ప్రధాన అంశాలను ప్రమాణంగా తీసుకుంటారు:

# '''రస సిద్ధాంతం:''' కావ్యం చదివేటప్పుడు పాఠకుడికి కలిగే ఆనందం (రసం) ఎలాంటిది? శృంగార, వీర, కరుణ మొదలైన రసాల పోషణ సరిగ్గా జరిగిందా లేదా అని పరిశీలించడం.
# '''అలంకారాలు:''' కావ్యంలో ఉపయోగించిన [[శబ్దాలంకారాలు]] (అనుప్రాస, యమకం మొదలైనవి) మరియు అర్థాలంకారాలు (ఉపమ, రూపక, ఉత్ప్రేక్ష మొదలైనవి) ఎంతవరకు కావ్య అందాన్ని పెంచాయో విశ్లేషించడం.
# '''గుణదోష విచారం:''' కావ్యంలో ప్రసన్నత, మాధుర్యం, ఓజస్సు వంటి 'గుణాలు' ఏమి ఉన్నాయి? అలాగే వినడానికి బాగులేని పదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి 'కావ్య దోషాలు' ఏమైనా ఉన్నాయా అని సరిచూడటం.
# '''రీతి &amp; శైలి:''' పదాల కూర్పు మరియు రచన తీరు ఏ విధంగా ఉంది అనే అంశాన్ని పరిశీలించడం.
# '''ఛందస్సు &amp; వ్యాకరణం:''' యతి-ప్రాస నియమాలు, పదబంధాల ప్రయోగం లాక్షణిక నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయా లేదా అని నిశితంగా పరిశీలించడం.

== అభివృద్ధి &amp; ప్రాముఖ్యత ==
భారతీయ సాహిత్య శాస్త్రంలో భరతుని ''నాట్యశాస్త్రం'', భామహుని ''కావ్యాలంకారం'', ఆనందవర్ధనుని ''[[ధ్వన్యాలోకం]]'', విశ్వనాథుని ''సాహిత్యదర్పణం'' వంటి గ్రంథాలు లాక్షణిక విమర్శకు బలమైన పునాది వేశాయి.

తెలుగులో పింగళి సూరన, అప్పకవి వంటి లాక్షణికులు మరియు కవులు తమ రచనలలోనూ, విమర్శలలోనూ ఈ ప్రాచీన నియమాలను కచ్చితంగా పాటించారు. ఆధునిక యుగానికి ముందు వరకు తెలుగు సాహిత్యంలో కావ్య నాణ్యతను కొలవడానికి లాక్షణిక విమర్శే ఏకైక ప్రమాణంగా ఉండేది.

== పరిమితులు ==
ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు లాక్షణిక విమర్శలోని కొన్ని పరిమితులను ఎత్తిచూపారు:

* ఇది కేవలం కావ్యం యొక్క '''బాహ్య స్వరూపానికి''' (నిర్మాణానికి) ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, కావ్యంలోని ఆత్మ లేదా సామాజిక చైతన్యాన్ని కొన్నిసార్లు వదిలివేస్తుంది.
* నిబంధనలకు, నియమాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల కవి యొక్క స్వతంత్ర సృజనాత్మకతకు అడ్డంకులు ఏర్పడతాయి.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>7mpw86iq297pan67jg0sew3957da26s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నమన్ ధీర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512180</id>
    <revision>
      <id>4977982</id>
      <timestamp>2026-10-10T05:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4977982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5116" sha1="lfsn2z1hcj53osj6rktx9eemknzctwx" xml:space="preserve">నమన్ ధీర్ (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం

నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్

నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్

2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధಿಸುವ ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్

దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>lfsn2z1hcj53osj6rktx9eemknzctwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977984</id>
      <parentid>4977982</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="3cftcihszrzhvu2d4p78nwqzg6lulb1" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం

నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్

నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్

2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధಿಸುವ ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్

దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>3cftcihszrzhvu2d4p78nwqzg6lulb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977985</id>
      <parentid>4977984</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5127" sha1="sie0zksn0t0uv4jsmaxc3qaib52v4le" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్

నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్

2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధಿಸುವ ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్

దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>sie0zksn0t0uv4jsmaxc3qaib52v4le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977986</id>
      <parentid>4977985</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5132" sha1="ijf59dd29e8suk0i0wewtvagqvdmvm8" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్

2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధಿಸುವ ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్

దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>ijf59dd29e8suk0i0wewtvagqvdmvm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977988</id>
      <parentid>4977986</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="jd3760ffrngqz5vn6d66f18b7rgzgts" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధಿಸುವ ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్

దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>jd3760ffrngqz5vn6d66f18b7rgzgts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977989</id>
      <parentid>4977988</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="b15cr67umhpwtanv01wzix94d38ac2h" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధಿಸುವ ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>b15cr67umhpwtanv01wzix94d38ac2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977990</id>
      <parentid>4977989</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="f47vq9akblnsrcltix27r9yspcf7o06" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణིంపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>f47vq9akblnsrcltix27r9yspcf7o06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977991</id>
      <parentid>4977990</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="3vfeqmvb4famrakahi4cwczomj0pf4w" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో ముంబై ఇండియన్స్ (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>3vfeqmvb4famrakahi4cwczomj0pf4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977992</id>
      <parentid>4977991</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="fptjb78xiyu2eteiyflf6b88uz17sw2" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>fptjb78xiyu2eteiyflf6b88uz17sw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977993</id>
      <parentid>4977992</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5153" sha1="teuylla4vd97dacasbzpv1r3g4b15b0" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో రంజీ ట్రోఫీలో పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>teuylla4vd97dacasbzpv1r3g4b15b0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977994</id>
      <parentid>4977993</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5189" sha1="m3qajfi6wqt4re4yxgb9qy4ujvlu7fe" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>m3qajfi6wqt4re4yxgb9qy4ujvlu7fe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977996</id>
      <parentid>4977994</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5266" sha1="2g0t6uyiubz37frxdecrglouedhoane" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న గుజరాత్ టైటాన్స్ తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>2g0t6uyiubz37frxdecrglouedhoane</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977997</id>
      <parentid>4977996</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5270" sha1="ms5zhsa9eyd71na1hgwgti5xc6jk892" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>ms5zhsa9eyd71na1hgwgti5xc6jk892</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977998</id>
      <parentid>4977997</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5274" sha1="qxn843lkn3cnqq8tmbzane04orxdzg0" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్]] లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>qxn843lkn3cnqq8tmbzane04orxdzg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4977999</id>
      <parentid>4977998</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4977999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5481" sha1="j2cu44hvfphp47d0re11zv8igvsy3gm" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=horrific-treatment-of-amazon-indians-exposed-100-years-ago-today|url=https://doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-1032-0291|access-date=2026-10-10|website=Human Rights Documents online}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్]] లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  </text>
      <sha1>j2cu44hvfphp47d0re11zv8igvsy3gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978000</id>
      <parentid>4977999</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5702" sha1="ak2mkg7j58ijj6b2u4au1ysknj4ovst" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=https://www.facebook.com/CricketInsta/posts/ipl-2022-mumbai-indians-final-squadhttpscricketinstacom20220213indian-premiere-l/121802967067748/}}&lt;/ref&gt;2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=horrific-treatment-of-amazon-indians-exposed-100-years-ago-today|url=https://doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-1032-0291|access-date=2026-10-10|website=Human Rights Documents online|last=Edhi thappu}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్]] లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  
&lt;references responsive /&gt;</text>
      <sha1>ak2mkg7j58ijj6b2u4au1ysknj4ovst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978001</id>
      <parentid>4978000</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5723" sha1="rlwfb9biransv5xr12fobeyyda0gf30" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=https://www.facebook.com/CricketInsta/posts/ipl-2022-mumbai-indians-final-squadhttpscricketinstacom20220213indian-premiere-l/121802967067748/}}&lt;/ref&gt;2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=horrific-treatment-of-amazon-indians-exposed-100-years-ago-today|url=https://doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-1032-0291|access-date=2026-10-10|website=Human Rights Documents online|last=Edhi thappu}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్]] లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  

మూలాలు 
&lt;references responsive /&gt;</text>
      <sha1>rlwfb9biransv5xr12fobeyyda0gf30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978002</id>
      <parentid>4978001</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T05:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InduSri123</username>
        <id>152424</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5728" sha1="2saeb6t6et1voifmc7ptye89p819iuu" xml:space="preserve">'''నమన్ ధీర్''' (Naman Dhir) ఒక భారతీయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ఆటగాడు. ఇతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్ మన్ మరియు కుడిచేతి ఆఫ్-బ్రేక్ బౌలర్ (ఆల్ రౌండర్). దేశీయ క్రికెట్ లో పంజాబ్ జట్టు తరఫున, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] (IPL) లో [[ముంబై ఇండియన్స్]] (MI) జట్టు తరఫున ఆడుతూ గుర్తింపు పొందాడు.

== తొలినాళ్ల జీవితం మరియు కుటుంబం ==
నమన్ ధీర్ 1999 డిసెంబర్ 31 న హర్యానాలోని అంబాలాలో జన్మించాడు. ఇతని సొంతూరు పంజాబ్ లోని ఫరీద్ కోట్. తండ్రి పేరు నరేష్ ధీర్, తల్లి పేరు నిరుపమ ధీర్. చిన్నతనం నుంచే క్రికెట్ పై ఆసక్తి పెంచుకున్న నమన్, స్థానిక అకాడమీలలో శిక్షణ తీసుకుంటూ తన ప్రతిభను మెరుగుపరుచుకున్నాడు. పంజాబ్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ నిర్వహించిన వివిధ వయసుల విభాగాల టోర్నమెంట్లలో రాణించి రాష్ట్ర స్థాయి జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.

== దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
నమన్ ధీర్ 2022 డిసెంబర్ లో [[రంజీ ట్రోఫీ|రంజీ ట్రోఫీలో]] పంజాబ్ జట్టు తరఫున తన ప్రథమ శ్రేణి (First-class) క్రికెట్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. అలాగే అక్టోబర్ 2023 లో [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ|సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ]] ట్రోఫీ ద్వారా తన తొలి టీ20 మ్యాచ్ ఆడాడు. పంజాబ్ జట్టు ఆ టోర్నీని గెలుచుకోవడంలో నమన్ ధీర్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. షేర్-ఇ-పంజాబ్ టీ20 కప్ టోర్నమెంట్లలో అద్భుతమైన బ్యాటింగ్ ప్రదర్శనతో (సెంచరీలతో సహా) అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు.

== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (IPL) కెరీర్ ==
&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=https://www.facebook.com/CricketInsta/posts/ipl-2022-mumbai-indians-final-squadhttpscricketinstacom20220213indian-premiere-l/121802967067748/}}&lt;/ref&gt;2024 ఐపీఎల్ వేలంలో ముంబై ఇండియన్స్ జట్టు నమన్ ధీర్ ను సొంతం చేసుకుంది. మార్చి 24, 2024న [[గుజరాత్ టైటాన్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్ ద్వారా ఐపీఎల్ లో అరంగేట్రం చేశాడు. తన దూకుడైన బ్యాటింగ్ శైలితో, ముఖ్యంగా మిడిల్ ఆర్డర్ లో వేగంగా పరుగులు సాధించిన ఆటగాడిగా ముంబై ఇండియన్స్ జట్టులో గుర్తింపు సంపాదించుకున్నాడు. ఐపీఎల్ లో తన శక్తివంతమైన షాట్లు మరియు సిక్సర్లు కొట్టే సామర్థ్యంతో మంచి ఫినిషర్ గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=horrific-treatment-of-amazon-indians-exposed-100-years-ago-today|url=https://doi.org/10.1163/2210-7975_hrd-1032-0291|access-date=2026-10-10|website=Human Rights Documents online|last=Edhi thappu}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కెరీర్ ==
దేశీయ మరియు ఐపీఎల్ టోర్నీలలో కనబరిచిన నిలకడైన రాణింపు ఆధారంగా నమన్ ధీర్ భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. సెప్టెంబర్ 2026లో వెస్టిండీస్ తో జరిగిన వన్డే సిరీస్ ద్వారా [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్]] లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ తర్వాత అదే ఏడాది అక్టోబర్ లో టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్ లలోనూ అరంగేట్రం చేశాడు. మైదానంలో ఒత్తిడిని తట్టుకుంటూ దూకుడుగా ఆడటం, అవసరమైనప్పుడు ఉపయోగపడే బౌలింగ్ అందించడం ఇతని ప్రధాన బలాలు.  

== మూలాలు ==
&lt;references responsive /&gt;</text>
      <sha1>2saeb6t6et1voifmc7ptye89p819iuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:TheVenkyConnects</title>
    <ns>2</ns>
    <id>512181</id>
    <revision>
      <id>4978006</id>
      <timestamp>2026-10-10T06:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheVenkyConnects</username>
        <id>155257</id>
      </contributor>
      <comment>Paid editing disclosure / చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన</comment>
      <origin>4978006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="72s0k88jnzebe3x8oikeg38vavxkx9k" xml:space="preserve">'''చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన / Paid editing disclosure'''

నేను మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఉద్యోగిని. ఈ సంస్థ నిర్మించిన [[ధర్మస్థల నియోజకవర్గం]] సినిమాకు సంబంధించిన సవరణలు వికీమీడియా [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use వినియోగ నిబంధనల] ప్రకారం ఈ ప్రకటనతో చేస్తున్నాను.

I am an employee of Moving Dreams India Private Limited, the production company of [[ధర్మస్థల నియోజకవర్గం|Dharmasthala Niyojakavargam]]. I disclose this in accordance with the Wikimedia Foundation Terms of Use. See also my disclosure on [[:en:User:TheVenkyConnects|English Wikipedia]].</text>
      <sha1>72s0k88jnzebe3x8oikeg38vavxkx9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:ధర్మస్థల నియోజకవర్గం</title>
    <ns>1</ns>
    <id>512182</id>
    <revision>
      <id>4978008</id>
      <timestamp>2026-10-10T06:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheVenkyConnects</username>
        <id>155257</id>
      </contributor>
      <comment>చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన, నవీకరణ వివరాలు</comment>
      <origin>4978008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1859" sha1="nczxy2xmjeppaa4djxbem0crfd70lsi" xml:space="preserve">
== చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన, వ్యాసం నవీకరణ ==
[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, ఈ వ్యాసం సృష్టించినందుకు ధన్యవాదాలు. నేను ఈ సినిమా నిర్మాణ సంస్థ మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఉద్యోగిని (నా [[వాడుకరి:TheVenkyConnects|వాడుకరి పేజీలో]] ప్రకటించాను). సినిమా విడుదలైన తర్వాత వ్యాసాన్ని నవీకరించాను: రన్‌టైమ్ 126 నిమిషాలుగా సవరణ, సాంకేతిక నిపుణులు, పాత్రల పేర్లు, నిర్మాణం, సంగీతం, విడుదల, సమీక్షల విభాగాలు చేర్చాను. సానుకూల, ప్రతికూల సమీక్షలు రెండింటినీ స్వతంత్ర మూలాలతో చేర్చాను. తటస్థతకు సంబంధించి ఏవైనా మార్పులు అవసరమైతే దయచేసి సవరించండి లేదా ఇక్కడ తెలియజేయండి. [[en:Dharmasthala Niyojakavargam|ఆంగ్ల వికీపీడియా వ్యాసం]] కూడా సమీక్ష తర్వాత ఆమోదించబడింది. [[వాడుకరి:TheVenkyConnects|TheVenkyConnects]] ([[వాడుకరి చర్చ:TheVenkyConnects|చర్చ]]) 06:11, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nczxy2xmjeppaa4djxbem0crfd70lsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978009</id>
      <parentid>4978008</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheVenkyConnects</username>
        <id>155257</id>
      </contributor>
      <comment>లింకు సవరణ</comment>
      <origin>4978009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="ojf1io5srjbecwovhme3lztmpjuv8yj" xml:space="preserve">
== చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన, వ్యాసం నవీకరణ ==
[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, ఈ వ్యాసం సృష్టించినందుకు ధన్యవాదాలు. నేను ఈ సినిమా నిర్మాణ సంస్థ మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఉద్యోగిని (నా [[వాడుకరి:TheVenkyConnects|వాడుకరి పేజీలో]] ప్రకటించాను). సినిమా విడుదలైన తర్వాత వ్యాసాన్ని నవీకరించాను: రన్‌టైమ్ 126 నిమిషాలుగా సవరణ, సాంకేతిక నిపుణులు, పాత్రల పేర్లు, నిర్మాణం, సంగీతం, విడుదల, సమీక్షల విభాగాలు చేర్చాను. సానుకూల, ప్రతికూల సమీక్షలు రెండింటినీ స్వతంత్ర మూలాలతో చేర్చాను. తటస్థతకు సంబంధించి ఏవైనా మార్పులు అవసరమైతే దయచేసి సవరించండి లేదా ఇక్కడ తెలియజేయండి. [[:en:Dharmasthala Niyojakavargam|ఆంగ్ల వికీపీడియా వ్యాసం]] కూడా సమీక్ష తర్వాత ఆమోదించబడింది. [[వాడుకరి:TheVenkyConnects|TheVenkyConnects]] ([[వాడుకరి చర్చ:TheVenkyConnects|చర్చ]]) 06:11, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ojf1io5srjbecwovhme3lztmpjuv8yj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978144</id>
      <parentid>4978009</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T10:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన, వ్యాసం నవీకరణ */ సమాధానం</comment>
      <origin>4978144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="kg516j8ijg7nnffrt16kv57tmu7l30m" xml:space="preserve">
== చెల్లింపు సవరణ ప్రకటన, వ్యాసం నవీకరణ ==
[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, ఈ వ్యాసం సృష్టించినందుకు ధన్యవాదాలు. నేను ఈ సినిమా నిర్మాణ సంస్థ మూవింగ్ డ్రీమ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఉద్యోగిని (నా [[వాడుకరి:TheVenkyConnects|వాడుకరి పేజీలో]] ప్రకటించాను). సినిమా విడుదలైన తర్వాత వ్యాసాన్ని నవీకరించాను: రన్‌టైమ్ 126 నిమిషాలుగా సవరణ, సాంకేతిక నిపుణులు, పాత్రల పేర్లు, నిర్మాణం, సంగీతం, విడుదల, సమీక్షల విభాగాలు చేర్చాను. సానుకూల, ప్రతికూల సమీక్షలు రెండింటినీ స్వతంత్ర మూలాలతో చేర్చాను. తటస్థతకు సంబంధించి ఏవైనా మార్పులు అవసరమైతే దయచేసి సవరించండి లేదా ఇక్కడ తెలియజేయండి. [[:en:Dharmasthala Niyojakavargam|ఆంగ్ల వికీపీడియా వ్యాసం]] కూడా సమీక్ష తర్వాత ఆమోదించబడింది. [[వాడుకరి:TheVenkyConnects|TheVenkyConnects]] ([[వాడుకరి చర్చ:TheVenkyConnects|చర్చ]]) 06:11, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:TheVenkyConnects|TheVenkyConnects]] గారు ముందు గా వ్యాసం ను విస్తరించి నందుకు మీకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాన్ని విడుదల అనంతర వివరాలతో నవీకరించి, సాంకేతిక నిపుణులు, పాత్రలు, నిర్మాణం, సంగీతం, విడుదల, సమీక్షలు వంటి విభాగాలను చేర్చినందుకు కృతజ్ఞతలు. సానుకూల, ప్రతికూల సమీక్షలకు స్వతంత్ర మూలాలను జోడించడం కూడా మంచిది. అయితే, మీరు సినిమా నిర్మాణ సంస్థలో ఉద్యోగి అని ప్రకటించినందున, వికీపీడియా ప్రయోజనాల సంఘర్షణ, తటస్థ దృక్కోణం విధానాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసంలోని సమాచారాన్ని స్వతంత్ర, విశ్వసనీయ మూలాలతో పరిశీలించడం అవసరం. అవసరమైన మార్పులను పరిశీలించి తగిన విధంగా సవరిస్తాను. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి సహకరించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:55, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kg516j8ijg7nnffrt16kv57tmu7l30m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వేయిరెక్కల పావురం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512183</id>
    <revision>
      <id>4978012</id>
      <timestamp>2026-10-10T06:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4978012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978015</id>
      <parentid>4978012</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7242" sha1="efzqlsipmjhxzv5dr6w2r6go24yosrs" xml:space="preserve">మీరు చెప్పిన వివరాలతో పాటు, ఆన్‌లైన్‌లో లభించిన సాహిత్య ఆధారాలను పరిశీలించాను. ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన “వేయి రెక్కల పావురం” కవితపై వికీపీడియాకు అనువుగా ఉపయోగించగల వ్యాస ముసాయిదా ఇక్కడ ఇస్తున్నాను.

వేయి రెక్కల పావురం

పరిచయం

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;వేయి రెక్కల పావురం** ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవయిత్రి

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)

గమనిక: ఇది లభించిన సమీక్షల ఆధారంగా రూపొందించిన వ్యాస ముసాయిదా. కవిత పూర్తి పాఠాన్ని లేదా నిర్ధారణ కాని వివరాలను ఇందులో చేర్చలేదు. వికీపీడియాలో ప్రచురించే ముందు కవిత ప్రచురితమైన అసలు పుస్తకం, ప్రచురణ సంవత్సరం, పేజీ సంఖ్య వంటి వివరాలు లభిస్తే చేర్చడం మంచిది.</text>
      <sha1>efzqlsipmjhxzv5dr6w2r6go24yosrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978016</id>
      <parentid>4978015</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6605" sha1="5bpx4s5mblsost9t4tmqdw16633uppd" xml:space="preserve">వేయి రెక్కల పావురం** ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవయిత్రి

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)

గమనిక: ఇది లభించిన సమీక్షల ఆధారంగా రూపొందించిన వ్యాస ముసాయిదా. కవిత పూర్తి పాఠాన్ని లేదా నిర్ధారణ కాని వివరాలను ఇందులో చేర్చలేదు. వికీపీడియాలో ప్రచురించే ముందు కవిత ప్రచురితమైన అసలు పుస్తకం, ప్రచురణ సంవత్సరం, పేజీ సంఖ్య వంటి వివరాలు లభిస్తే చేర్చడం మంచిది.</text>
      <sha1>5bpx4s5mblsost9t4tmqdw16633uppd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978017</id>
      <parentid>4978016</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6585" sha1="dooqdapb9ym0vitdw8t76qd47kfqnr4" xml:space="preserve">వేయి రెక్కల పావురం** ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

కవయిత్రి

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)

గమనిక: ఇది లభించిన సమీక్షల ఆధారంగా రూపొందించిన వ్యాస ముసాయిదా. కవిత పూర్తి పాఠాన్ని లేదా నిర్ధారణ కాని వివరాలను ఇందులో చేర్చలేదు. వికీపీడియాలో ప్రచురించే ముందు కవిత ప్రచురితమైన అసలు పుస్తకం, ప్రచురణ సంవత్సరం, పేజీ సంఖ్య వంటి వివరాలు లభిస్తే చేర్చడం మంచిది.</text>
      <sha1>dooqdapb9ym0vitdw8t76qd47kfqnr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978018</id>
      <parentid>4978017</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6565" sha1="h598qu5z8wqo4u13gg2vogq2njtu8gw" xml:space="preserve">వేయి రెక్కల పావురం** ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

కవయిత్రి

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

&lt;nowiki&gt;##&lt;/nowiki&gt; మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)

గమనిక: ఇది లభించిన సమీక్షల ఆధారంగా రూపొందించిన వ్యాస ముసాయిదా. కవిత పూర్తి పాఠాన్ని లేదా నిర్ధారణ కాని వివరాలను ఇందులో చేర్చలేదు. వికీపీడియాలో ప్రచురించే ముందు కవిత ప్రచురితమైన అసలు పుస్తకం, ప్రచురణ సంవత్సరం, పేజీ సంఖ్య వంటి వివరాలు లభిస్తే చేర్చడం మంచిది.</text>
      <sha1>h598qu5z8wqo4u13gg2vogq2njtu8gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978019</id>
      <parentid>4978018</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5769" sha1="1a2dunfv6f22hxc9h7nr29d02prycas" xml:space="preserve">వేయి రెక్కల పావురం  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

కవయిత్రి

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)</text>
      <sha1>1a2dunfv6f22hxc9h7nr29d02prycas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978020</id>
      <parentid>4978019</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5775" sha1="eajcxr1l5vq3ypfyljbluqxuryb2ouc" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

కవయిత్రి

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)</text>
      <sha1>eajcxr1l5vq3ypfyljbluqxuryb2ouc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978021</id>
      <parentid>4978020</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="dbc1n0buiwwfp9ybj453jwdz2ycwo7y" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

మూలాలు

1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం, 1968–2008”, పుస్తకం.నెట్, 10 ఏప్రిల్ 2025.

2. డాక్టర్ రాధేయ, “సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి – ఆదూరి సత్యవతీదేవి”, భూమిక, 1 ఆగస్టు 2015.

3. ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వానికి సంబంధించిన ఆంగ్ల అనువాద ప్రస్తావన: *Myriad Winged Bird*.

పరిశీలించిన ఆధారాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వం — పుస్తకం.నెట్](&lt;nowiki&gt;https://pustakam.net/?p=22485&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [సంగీత, సాహిత్య విదుషీమణి — భూమిక](&lt;nowiki&gt;https://bhumika.org/archives/5244&lt;/nowiki&gt;)</text>
      <sha1>dbc1n0buiwwfp9ybj453jwdz2ycwo7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978022</id>
      <parentid>4978021</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="pwcgv2wbyj5w9pvtsoofziio4spgk7i" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

కవితా నేపథ్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.</text>
      <sha1>pwcgv2wbyj5w9pvtsoofziio4spgk7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978023</id>
      <parentid>4978022</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4740" sha1="p06d31zlfbqee2u3kqveykoqm7ih0pz" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

కవితా భావం

ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.</text>
      <sha1>p06d31zlfbqee2u3kqveykoqm7ih0pz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978024</id>
      <parentid>4978023</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4745" sha1="c2l0xrx0s12l1j1vbgyeybmo1s4ogb8" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

ఆంగ్ల అనువాదం

ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.</text>
      <sha1>c2l0xrx0s12l1j1vbgyeybmo1s4ogb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978025</id>
      <parentid>4978024</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4750" sha1="37qg6x5w4rtjg8ntfdslr9h9emp8fp6" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

== ఆంగ్ల అనువాదం ==
ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

సాహిత్య ప్రాధాన్యం

ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.</text>
      <sha1>37qg6x5w4rtjg8ntfdslr9h9emp8fp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978026</id>
      <parentid>4978025</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="q3kwdizaxp4kvrl67jtyoo25883k50p" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

== ఆంగ్ల అనువాదం ==
ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

== సాహిత్య ప్రాధాన్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.</text>
      <sha1>q3kwdizaxp4kvrl67jtyoo25883k50p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978027</id>
      <parentid>4978026</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4906" sha1="pj2iknwiacwzl8jwb912hravpr2wkma" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం}}&lt;/ref&gt;

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

== ఆంగ్ల అనువాదం ==
ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

== సాహిత్య ప్రాధాన్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.</text>
      <sha1>pj2iknwiacwzl8jwb912hravpr2wkma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978029</id>
      <parentid>4978027</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4926" sha1="r4gv63p3aa0ilqi2p2mg5ew9e0a6812" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం}}&lt;/ref&gt;

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

== ఆంగ్ల అనువాదం ==
ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

== సాహిత్య ప్రాధాన్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

మూలాలు</text>
      <sha1>r4gv63p3aa0ilqi2p2mg5ew9e0a6812</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978030</id>
      <parentid>4978029</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="hn46at1ovt105tyh4zvmd4p591hfgka" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, కథలు, వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, దేశభక్తి, మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం}}&lt;/ref&gt;

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న సాహిత్య సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

== ఆంగ్ల అనువాదం ==
ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

== సాహిత్య ప్రాధాన్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>hn46at1ovt105tyh4zvmd4p591hfgka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978031</id>
      <parentid>4978030</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="s4hfurip7hddzb98e9bkondkupwukxo" xml:space="preserve">'''వేయి రెక్కల పావురం'''  ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన తెలుగు కవిత. ఈ కవితకు ఆంగ్ల అనువాదం *Myriad Winged Bird* అనే పేరు ఉంది. ఆదూరి సత్యవతీదేవి ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలో భావుకత, ప్రకృతి ప్రేమ, మానవీయత, తాత్త్విక చింతనలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవయిత్రి.

== కవయిత్రి ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంతో పాటు గీతాలు, [[కథలు,]] వ్యాసాలు, రేడియో నాటికలు, సంగీత రూపకాలు, పుస్తక సమీక్షలు వంటి వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ఆమె కవిత్వంలో ప్రకృతి, మానవ సంబంధాలు, ఆధ్యాత్మికత, [[దేశభక్తి]], మానవతా విలువలు ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి.

== కవితా నేపథ్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి రచించిన ఈ కవిత అక్షరానికి, భాషకు, సాహిత్యానికి ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ప్రతిబింబించే రచనగా సాహిత్య సమీక్షలో పరిచయం చేయబడింది. జీవితంలోని వివిధ సందర్భాల్లో అక్షరం విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంటూ చివరకు విశ్వవ్యాప్తమైన భావనలకు వేదికగా మారుతుందనే ఆలోచన ఈ కవిత వివరణలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=1. నాదెళ్ల అనూరాధ, “ఆదూరి సత్యవతీ దేవి కవిత్వం}}&lt;/ref&gt;

== కవితా భావం ==
ఈ కవిత గురించి అందుబాటులో ఉన్న [[సాహిత్యం|సాహిత్య]] సమీక్ష ప్రకారం, అక్షరం మనిషి జీవితంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. బాల్యంలో చదువుతో ఏర్పడే అనుబంధం నుంచి కథలు, పాటలు, సాహిత్య అనుభూతుల వరకు అక్షరం మనిషి జీవితంతో ముడిపడి ఉంటుంది. కాలక్రమంలో అది వ్యక్తిగత అనుభవాలను దాటి విశాలమైన మానవీయ భావనలకు ప్రతీకగా మారుతుంది.

ఈ విధంగా అక్షరానికి ఉన్న శక్తిని, సాహిత్యానికి ఉన్న విశాలమైన పరిధిని కవిత ప్రతిబింబిస్తుందని సమీక్షకులు వివరించారు.

== ఆంగ్ల అనువాదం ==
ఈ కవితకు *Myriad Winged Bird* అనే ఆంగ్ల అనువాద శీర్షిక ఉంది. పుస్తకం.నెట్‌లో ప్రచురితమైన ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వ సమీక్ష ప్రకారం, 2008 సంవత్సరం నుంచి ఈ కవిత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాల డిగ్రీ పాఠ్యాంశాల్లో చోటు పొందింది.

== సాహిత్య ప్రాధాన్యం ==
ఆదూరి సత్యవతీదేవి కవిత్వంలో అక్షరం, ప్రకృతి, మానవీయ అనుభూతులు ముఖ్యమైన అంశాలు. ఆమె రచనలు తెలుగు కవిత్వంలో భావుకతకు, భాషా సౌందర్యానికి, జీవితంపై ఆలోచనకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. వేయి రెక్కల పావురం కవిత కూడా అక్షరం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే సాహిత్య అనుభూతిని పరిచయం చేసే రచనగా గుర్తించబడింది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>s4hfurip7hddzb98e9bkondkupwukxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రేడియో నాటికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512184</id>
    <revision>
      <id>4978033</id>
      <timestamp>2026-10-10T07:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4978033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978034</id>
      <parentid>4978033</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4978034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8721" sha1="og6ackt5pgl18abgbki9e8dfcwup1ly" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; రేడియో నాటికలు – వ్యాసం

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 1\. పరిచయం

సాహిత్య ప్రక్రియల్లో నాటిక ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యేకత.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 2\. రేడియో నాటిక నిర్వచనం

పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 3\. రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం

రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 4\. రేడియో నాటికల లక్షణాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 5\. రేడియో నాటికల రచనా విధానం

రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 6\. రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 7\. తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు

తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. పల్లా దుర్గయ్య రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; 8\. ముగింపు

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

&lt;nowiki&gt;###&lt;/nowiki&gt; ఆధార గ్రంథాలు, వెబ్‌ మూలాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [గంగిరెద్దు – రేడియో నాటిక – పరిశీలన, సంచిక](&lt;nowiki&gt;https://sanchika.com/gangireddu-radio-natika-pariseelana-essay/&lt;/nowiki&gt;)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం – తెలుగు పాఠ్యాంశ ప్రణాళిక](&lt;nowiki&gt;https://www.andhrauniversity.edu.in/syllabus/new/TELUGU.pdf&lt;/nowiki&gt;)</text>
      <sha1>og6ackt5pgl18abgbki9e8dfcwup1ly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978037</id>
      <parentid>4978034</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7869" sha1="ox9gmghcb3gknv2z3wwnhnr9146jijq" xml:space="preserve">రేడియో నాటికలు సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

రేడియో నాటిక నిర్వచనం

పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం

రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

రేడియో నాటికల లక్షణాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

రేడియో నాటికల రచనా విధానం

రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు

తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. పల్లా దుర్గయ్య రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.</text>
      <sha1>ox9gmghcb3gknv2z3wwnhnr9146jijq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978041</id>
      <parentid>4978037</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7905" sha1="jzv6r87saxse53hnzv5wxvkoah0j9n2" xml:space="preserve">'''రేడియో నాటికలు''' సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

== రేడియో నాటిక నిర్వచనం ==
పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

== రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం ==
రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

== రేడియో నాటికల లక్షణాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

== రేడియో నాటికల రచనా విధానం ==
రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

== రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

== తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ==
తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. పల్లా దుర్గయ్య రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.</text>
      <sha1>jzv6r87saxse53hnzv5wxvkoah0j9n2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978044</id>
      <parentid>4978041</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8162" sha1="9zcqvlmfb0qdhx7rhpk22k70h0xz39p" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;{{Cite book|title=రేడియో నాటికలు — శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (శ్రీశ్రీ), అరుణరేఖా పబ్లిషర్స్, నెల్లూరు, 1956.}}&lt;/ref&gt;'''రేడియో నాటికలు''' సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

== రేడియో నాటిక నిర్వచనం ==
పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

== రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం ==
రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

== రేడియో నాటికల లక్షణాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

== రేడియో నాటికల రచనా విధానం ==
రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

== రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

== తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ==
తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. పల్లా దుర్గయ్య రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.</text>
      <sha1>9zcqvlmfb0qdhx7rhpk22k70h0xz39p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978047</id>
      <parentid>4978044</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8182" sha1="7pjwfzd2m3xktuyhrox7v5q24k8rvpm" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;{{Cite book|title=రేడియో నాటికలు — శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (శ్రీశ్రీ), అరుణరేఖా పబ్లిషర్స్, నెల్లూరు, 1956.}}&lt;/ref&gt;'''రేడియో నాటికలు''' సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

== రేడియో నాటిక నిర్వచనం ==
పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

== రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం ==
రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

== రేడియో నాటికల లక్షణాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

== రేడియో నాటికల రచనా విధానం ==
రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

== రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

== తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ==
తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. పల్లా దుర్గయ్య రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

మూలాలు</text>
      <sha1>7pjwfzd2m3xktuyhrox7v5q24k8rvpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978048</id>
      <parentid>4978047</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8188" sha1="gur0hmibgufxkiqeuusd6wfvdswww0b" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;{{Cite book|title=రేడియో నాటికలు — శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (శ్రీశ్రీ), అరుణరేఖా పబ్లిషర్స్, నెల్లూరు, 1956.}}&lt;/ref&gt;'''రేడియో నాటికలు''' సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

== రేడియో నాటిక నిర్వచనం ==
పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

== రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం ==
రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

== రేడియో నాటికల లక్షణాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

== రేడియో నాటికల రచనా విధానం ==
రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

== రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

== తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ==
తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. పల్లా దుర్గయ్య రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>gur0hmibgufxkiqeuusd6wfvdswww0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978051</id>
      <parentid>4978048</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8308" sha1="jk6w1tre21nz8xbf1mm23k8i90pn1pf" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;{{Cite book|title=రేడియో నాటికలు — శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (శ్రీశ్రీ), అరుణరేఖా పబ్లిషర్స్, నెల్లూరు, 1956.}}&lt;/ref&gt;'''రేడియో నాటికలు''' సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, [[సంగీతం|సంగీతం,]] ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

== రేడియో నాటిక నిర్వచనం ==
పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, [[ధ్వని]] ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

== రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం ==
రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో [[సాహిత్యం|సాహిత్యా]]&lt;nowiki/&gt;న్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

== రేడియో నాటికల లక్షణాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

== రేడియో నాటికల రచనా విధానం ==
రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

== రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

== తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ==
తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. [[పల్లా దుర్గయ్య]] రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. [[ఆధునిక సాంకేతికత|ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం]] అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>jk6w1tre21nz8xbf1mm23k8i90pn1pf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978052</id>
      <parentid>4978051</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>B.soni2002</username>
        <id>152482</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8312" sha1="rexue3nqmz37e400scc6xvrobfodhdg" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;{{Cite book|title=రేడియో నాటికలు — శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (శ్రీశ్రీ), అరుణరేఖా పబ్లిషర్స్, నెల్లూరు, 1956.}}&lt;/ref&gt;'''రేడియో నాటికలు''' సాహిత్య ప్రక్రియల్లో ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. నాటకాన్ని రంగస్థలంపై నటీనటుల ద్వారా ప్రదర్శిస్తారు. అయితే రేడియో నాటికలో పాత్రలు, సంఘటనలు, వాతావరణం అన్నీ శబ్దం, సంభాషణలు, [[సంగీతం|సంగీతం,]] ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు చేరుతాయి. కళ్లతో చూడకుండా చెవులతో వింటూ మనసులో దృశ్యాలను ఊహించుకునేలా చేయడం రేడియో నాటిక ప్రత్యకత 

== రేడియో నాటిక నిర్వచనం ==
పరిమితమైన సమయంలో ఒక కథను లేదా సంఘటనను సంభాషణలు, నేపథ్య సంగీతం, [[ధ్వని]] ప్రభావాల ద్వారా శ్రోతలకు వినిపించే నాటక ప్రక్రియను రేడియో నాటిక అంటారు. ఇందులో దృశ్యాలకంటే శ్రవణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

== రేడియో నాటికల ఆవిర్భావం ==
రేడియో ప్రసారాలు విస్తరించడంతో [[సాహిత్యం|సాహిత్యా]]&lt;nowiki/&gt;న్ని ప్రజలకు వినిపించే కొత్త మార్గం ఏర్పడింది. కథలు, నాటకాలు, కవితలు, సంగీత కార్యక్రమాలతో పాటు రేడియో నాటికలు కూడా ప్రసారమయ్యాయి. ఆకాశవాణి కేంద్రాలు తెలుగు రేడియో నాటికల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి. ప్రసిద్ధ సాహిత్య రచనలను రేడియోకు అనుగుణంగా నాటికలుగా మలచడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది.

== రేడియో నాటికల లక్షణాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; శ్రవణ ప్రాధాన్యం: వినడం ద్వారానే కథను అర్థం చేసుకోవాలి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సంభాషణలు: పాత్రల స్వభావాలను, కథలోని భావాలను సంభాషణలు తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ధ్వని ప్రభావాలు: వర్షం, గాలి, అడుగుల చప్పుడు, తలుపు తెరుచుకునే శబ్దం వంటి వాటితో సంఘటనలు సహజంగా అనిపిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నేపథ్య సంగీతం: సందర్భానికి తగిన సంగీతం భావోద్వేగాలను పెంచుతుంది.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సమయ పరిమితి: నిర్ణీత ప్రసార సమయానికి అనుగుణంగా కథను సంక్షిప్తంగా రూపొందిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సరళమైన భాష: శ్రోతలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషను ఉపయోగిస్తారు.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ఊహాశక్తి: పాత్రలు, ప్రదేశాలు, సంఘటనలను శ్రోతలు తమ మనసులో ఊహించుకుంటారు.

== రేడియో నాటికల రచనా విధానం ==
రేడియో నాటిక రచయిత ముందుగా కథాంశాన్ని నిర్ణయిస్తాడు. తరువాత పాత్రలు, సంఘటనలు, సంభాషణలను ఎంపిక చేస్తాడు. రంగస్థల నాటకంలో కనిపించే హావభావాలను రేడియోలో మాటలు, గొంతులోని భావాలు, ధ్వని ప్రభావాల ద్వారా తెలియజేయాలి. కథలో అనవసరమైన వర్ణనలను తగ్గించి, శ్రోతలకు ఆసక్తి కలిగించేలా సన్నివేశాలను రూపొందించాలి. ప్రసార సమయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కథను ముగించాలి.

== రేడియో నాటికల ప్రయోజనాలు ==
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ప్రజలకు వినోదాన్ని అందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన కలిగిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; భాషా పరిజ్ఞానాన్ని, వినికిడి నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; నీతి, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలను తెలియజేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; సాహిత్య రచనలను ఎక్కువమందికి చేరువ చేస్తాయి.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; చదవలేని వారికి కూడా కథలను వినే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

== తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ==
తెలుగు సాహిత్యంలో రేడియో నాటికలు ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. ప్రముఖ రచయితలు తమ రచనలను రేడియో ప్రసారాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు. [[పల్లా దుర్గయ్య]] రచించిన గంగిరెద్దు కావ్యాన్ని రేడియో నాటికగా రూపొందించి [[ఆకాశవాణి]] హైదరాబాద్‌ కేంద్రం 2015లో ప్రసారం చేసింది. ఈ రూపాంతరం రేడియో నాటిక ద్వారా సాహిత్య రచనలను కొత్త శ్రోతలకు పరిచయం చేయవచ్చని తెలియజేస్తుంది.

రేడియో నాటిక శబ్దాన్ని ప్రధాన సాధనంగా ఉపయోగించుకునే సృజనాత్మక సాహిత్య ప్రక్రియ. రచయిత ప్రతిభ, నటీనటుల స్వర నైపుణ్యం, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాలు కలిసినప్పుడు రేడియో నాటిక శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటుంది. [[ఆధునిక సాంకేతికత|ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం]] అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, కథలను వినిపించే ఈ ప్రక్రియకు సాహిత్యంలో ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>rexue3nqmz37e400scc6xvrobfodhdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇంద్రన్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512185</id>
    <revision>
      <id>4978054</id>
      <timestamp>2026-10-10T08:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376522477|Indrans]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4978054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18421" sha1="mnkaztygbdtr16nsnsuac9f4uhqy9jz" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఇంద్రన్స్|image=Indrans.jpg|caption=2018లో ఇంద్రన్స్|birth_name=కె. సురేంద్రన్|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1956|03|16}}|birth_place=[[తిరువనంతపురం]], [[కేరళ]], భారతదేశం|occupation={{hlist|నటుడు|కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్}}|years_active=1981–ప్రస్తుతం|spouse={{marriage|శాంతకుమారి|1985}}|children=2|awards=జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు (2021)&lt;br&gt;కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు (2017)}}

'''కొచ్చువెలు సురేంద్రన్''' (జననం 1956 మార్చి 16) తన రంగస్థల పేరు '''ఇంద్రన్స్''' తో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రాలలో]] కనిపించే భారతీయ నటుడు, మాజీ కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్. 1981లో కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్, నటుడిగా తన సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన ఆయన 1994లో హాస్య చిత్రం ''సిఐడి ఉన్నికృష్ణన్ బి. ఎ., బి. ఎడ్.'' తో పురోగతి సాధించాడు. ఆయన 1990, 2000లలో తన హాస్య పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.

2023లో హోమ్ చిత్రంలో తన నటనకు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావన, 2014లో కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావనను పురస్కారాలను గెలుచుకున్నాడు. 2018లో, ఆలోరుక్కం చిత్రంలో తన నటనకు గాను ఇంద్రన్స్ ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్నాడు. ఆయన నటించిన  వెయిల్మరంగల్ చిత్రం 2019 సింగపూర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ నటుడి అవార్డును తెచ్చిపెట్టింది. నవంబరు 2021 నాటికి, అతను 550కి పైగా చిత్రాలలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=40 years in Mollywood; Indrans impresses all in 'Home' teaser|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/40-years-in-mollywood-indrans-impresses-all-in-home-teaser-movie-1.5520507|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190706/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/40-years-in-mollywood-indrans-impresses-all-in-home-teaser-movie-1.5520507|archive-date=9 July 2021|access-date=2021-07-05|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
ఇంద్రన్స్ 1956 మార్చి 16న [[తిరువనంతపురం]]&lt;nowiki/&gt;లోని కుమారపురంలో పాలవిల కొచ్చువెలు, గోమతి దంపతులకు పుట్టిన ఏడుగురు పిల్లలలో ఆయన మూడవవాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=എളിമയുടെ ഇന്ദ്രജാലം &amp;#124; mangalam.com|url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/71849|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002134901/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/71849|archive-date=2 October 2013|access-date=28 September 2013}}&lt;/ref&gt; ఆయనకు నలుగురు సోదరీమణులు, ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు


ఇంద్రన్స్ తన ఇంట్లో ఆర్థిక సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాడు. టైలరింగ్ నేర్చుకున్నాడు. తరువాత, అతను ఔత్సాహిక కళల సంఘాలలో చేరి నాటకాలలో నటించడం ప్రారంభించాడు. ఆయన [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లో టెలివిజన్ సీరియల్ కళివీడులో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. తన సోదరుడు కె. జయకుమార్ తో కలిసి తిరువనంతపురంలోని కుమారపురంలో ఇంద్రన్స్ బ్రదర్స్ టైలర్స్ అనే టైలరింగ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Actor Indrans traces his roots, makes masks|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/actor-indrans-traces-his-roots-makes-masks-1.4675375|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185208/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/actor-indrans-traces-his-roots-makes-masks-1.4675375|archive-date=9 July 2021|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఇంద్రన్స్ 1981లో వచ్చిన ''చూతాట్టం'' చిత్రంలో కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్గా, నటుడిగా అరంగేట్రం చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampole Mangalam with Indrans|url=https://www.youtube.com/watch?v=2w1jnAFVDmE&amp;index=101&amp;list=PLF_DRILuQySPB_FWSVBpucmAMpdh3lmhH|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011144816/https://www.youtube.com/watch?v=2w1jnAFVDmE&amp;index=101&amp;list=PLF_DRILuQySPB_FWSVBpucmAMpdh3lmhH|archive-date=11 October 2020|access-date=16 September 2015|publisher=jaihind.tv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&amp;picata=1&amp;no_of_displayed_rows=18&amp;no_of_rows_page=10&amp;sletter=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519032814/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&amp;picata=1&amp;no_of_displayed_rows=18&amp;no_of_rows_page=10&amp;sletter=|archive-date=19 May 2015|access-date=6 May 2015}}&lt;/ref&gt; నిర్మాత, టిఎమ్ఎన్ చార్లీ, దుస్తుల రూపకల్పనలో అతనికి సహాయపడే అవకాశాన్ని ఇచ్చాడు. అతను అనేక సంవత్సరాలు దుస్తుల డిజైన్ తో పాటు వివిధ చిన్న పాత్రలలో నటించాడు. 1993లో వచ్చిన ''మేలేపరంబిల్ అన్వేడు'' చిత్రంలో వివాహ మధ్యవర్తిగా ఒక చిన్న పాత్ర పోషించినందుకు ఆయన గుర్తింపు పొందాడు. సిఐడి ఉన్నికృష్ణన్ బి. ఎ., బి. ఎడ్ (1994) చిత్రంలో తన పాత్రతో ఇంద్రన్స్ కెరీర్ లో పురోగతిని సాధించాడు. ఇది 1990లలోని చిత్రాలలో వివిధ హాస్య పాత్రలలో నటించడానికి దారితీసింది. ఇంద్రన్స్ వ్యక్తిత్వం, అతని సంభాషణలు, అలవాట్లను అందించే విచిత్రమైన విధానం ఈ కాలంలో మలయాళ సినిమాలో అతన్ని ప్రముఖ హాస్యనటుడిగా నిలపెట్టాయి. మలప్పురం హాజీ మహానయ జోజి, ''మనాతే కొట్టారం'', ''వాధు డాక్టరు'', ఆద్యతే కన్మణి, ''అనియన్ బావా చేతన్ బావా'' మొదలైన చిత్రాలతో ఆయన చేసిన కొన్ని చిరస్మరణీయ పాత్రలు వచ్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Baiju P.|date=12 March 2018|title=&quot;I have lamented over my figure&quot; - Indrans|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/-i-have-lamented-over-my-figure-indrans-indrans-aalorukkam-state-award-for-the-best-actor-in-2018-ottanthullal-malayalam-cinema-1.2665553|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt; 1998లో వచ్చిన ''పంజాబీ హౌస్'' లో ఆయన &quot;ఉత్తమన్&quot; పాత్రను పోషించాడు. ఇంద్రన్స్, హరిశ్రీ అశోకన్ కాంబినేషన్లో వచ్చిన చిత్రాలు కొన్ని విజయవంతమయ్యాయి.

2000ల ప్రారంభంలో ఆయన కొన్ని చిన్న పాత్రలను కూడా పోషించడం ప్రారంభించాడు. తదనంతరం, 2004లో వచ్చిన ''కథావాషణ్'' చిత్రంలో ఆయన దొంగ పాత్ర పోషించడం వల్ల ఆయన క్యారెక్టర్ యాక్టర్గా గుర్తింపు పొందాడు. రహస్య పోలీస్ (2009)లో ఇంద్రన్స్ ప్రతినాయకుడి పాత్ర పోషించాడు. ఆయన పొట్టాస్ బాంబ్ (2013)లో కూడా ప్రతినాయకుడి పాత్రను పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-11-06|title=Popular Mollywood comedian Indrans gets to play villain in movie|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/popular-mollywood-comedian-indrans-gets-to-play-villain-in-movie/|access-date=2021-07-06|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; ఇంద్రన్స్ 2014లో వచ్చిన ''అపోథెకరీ'' చిత్రంలో తన నటనకు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావన పురస్కారం అందుకున్నాడు.
[[File:Indrans_1.jpg|thumb|2018లో ఇంద్రన్స్]]
2016లో, మను దర్శకత్వం వహించిన ముంద్రోతురుత్ చిత్రంలో ఇంద్రన్స్ ఒక ప్రత్యేక పాత్ర పోషించినందుకు గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన ''కాడు పూకున్న నేరమ్'' (2016), గాడ్ సే (2017) చిత్రాలలో విభిన్న అవతారాలలో కనిపించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 January 2017|title=Indrans' serious avatar|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/110117/indrans-serious-avatar.html|access-date=2021-07-06|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; మక్కన, లోణం, పతి, బుద్ధనం చాప్లినుం చిరికున్ను వంటి చిత్రాలలో ఇంద్రన్స్ అనేక ముఖ్యమైన పాత్రలు పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-07-07|title=Swinging from comedy to tragedy: Versatile actor Indrans interview|url=https://www.thenewsminute.com/article/swinging-comedy-tragedy-versatile-actor-indrans-interview-104996|access-date=2021-07-06|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt; 2018లో, అతను 2017 చిత్రం ఆలోరుక్కం లో తన నటనకు ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=It's just a beginning for me, says Indrans|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/it-s-just-a-beginning-for-me-says-indrans-malayalam-movie-kerala-film-award-best-actor-1.2656150|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917190735/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/it-s-just-a-beginning-for-me-says-indrans-malayalam-movie-kerala-film-award-best-actor-1.2656150|archive-date=17 September 2021|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt; 2019లో, ''వెయిల్మరంగళ్'' చిత్రంలో నటనకు గాను [[సింగపూరు|సింగపూర్]] సౌత్ ఏషియన్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ బెస్ట్ యాక్టర్ అవార్డును అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|title=Kerala State Film Awards 2018 announced: Indrans, Parvathy, 'Ottamuri Velicham' bag top honours|date=8 March 2018|work=The New Indian Express|access-date=9 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074121/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|archive-date=10 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/03/09/indrans-on-his-award-winning-role-in-aalorukkam.html|title=Indrans on his award winning role in 'Aalorukkam'|work=OnManorama|access-date=10 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310055323/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/03/09/indrans-on-his-award-winning-role-in-aalorukkam.html|archive-date=10 March 2018}}&lt;/ref&gt; వీయిల్ మారంగల్ షాంఘై ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో అత్యుత్తమ కళాత్మక సాధనను కూడా గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-win-in-shanghai-for-malayalam-film/article28129825.ece|title=Big win in Shanghai for Malayalam film|last=Praveen|first=S. r|date=2019-06-25|work=The Hindu|access-date=2021-07-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ఇంద్రన్స్ మొహబ్బతిన్ కుంజబ్దుల్లా (2019) చిత్రంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/balu-varghese-mohabathin-kunjabdulla-is-all-about-kunjabdulla-finding-his-childhood-lover/articleshow/66507783.cms|title=Balu Varghese: Mohabathin Kunjabdulla is all about Kunjabdulla finding his childhood lover - Times of India|last=George|first=Anjana|work=The Times of India|access-date=2021-07-06|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రైమ్ థ్రిల్లర్ అంజాం పథీరా (2020)లో సీరియల్ కిల్లర్ రిప్పర్ రవిగా ఆయన చేసిన చిన్న అతిధి పాత్ర విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='റിപ്പർ രവി'യെ കണ്ട് ഞെട്ടിയത് ഞാൻ: ഇന്ദ്രൻസ്|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/01/23/indrans-about-anjaam-pathiraa-character-ripper-ravi.html|access-date=2021-07-06|website=ManoramaOnline|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఇంద్రన్స్ 1985 ఫిబ్రవరి 23న శాంతకుమారిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ఒక కుమార్తె మహిత, ఒక కుమారుడు మహేంద్రన్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='പെണ്ണ് കാണാൻ പോയ ദിവസം എന്നെ ഭാര്യ കണ്ടിട്ടില്ല'; മനസ്സ് തുറന്ന് ഇന്ദ്രൻസ്|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-indrans-opens-up-about-his-family-and-wife-shantakumari/articleshow/82125780.cms|access-date=2021-07-06|website=malayalam.samayam.com|language=ml}}&lt;/ref&gt;

''ఇంద్రధనుస్సు'' అనే పేరుతో ఇంద్రన్స్ ఆత్మకథ ''మాతృభూమి ఇల్లస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ'' సీరియల్గా ప్రచురించబడింది. 2024లో మాతృభూమి బుక్స్ ద్వారా పుస్తకంగా ప్రచురించబడింది. ఈ పని అతనికి 2024 సంవత్సరానికి [[చెరుకాడ్ అవార్డు]]&lt;nowiki/&gt;ను సంపాదించింది.

== అవార్డులు ==

== మూలాలు ==

[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ పురుష నేపథ్య గాయకులు]]
[[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1956 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>mnkaztygbdtr16nsnsuac9f4uhqy9jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978055</id>
      <parentid>4978054</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18384" sha1="pi6n3uprtcz00rlc3msaytyhilx85yb" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఇంద్రన్స్|image=Indrans.jpg|caption=2018లో ఇంద్రన్స్|birth_name=కె. సురేంద్రన్|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1956|03|16}}|birth_place=[[తిరువనంతపురం]], [[కేరళ]], భారతదేశం|occupation={{hlist|నటుడు|కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్}}|years_active=1981–ప్రస్తుతం|spouse={{marriage|శాంతకుమారి|1985}}|children=2|awards=జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు (2021)&lt;br&gt;కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు (2017)}}

'''కొచ్చువెలు సురేంద్రన్''' (జననం 1956 మార్చి 16) తన రంగస్థల పేరు '''ఇంద్రన్స్''' తో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రాలలో]] కనిపించే భారతీయ నటుడు, మాజీ కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్. 1981లో కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్, నటుడిగా తన సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన ఆయన 1994లో హాస్య చిత్రం ''సిఐడి ఉన్నికృష్ణన్ బి. ఎ., బి. ఎడ్.'' తో పురోగతి సాధించాడు. ఆయన 1990, 2000లలో తన హాస్య పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.

2023లో హోమ్ చిత్రంలో తన నటనకు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావన, 2014లో కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావనను పురస్కారాలను గెలుచుకున్నాడు. 2018లో, ఆలోరుక్కం చిత్రంలో తన నటనకు గాను ఇంద్రన్స్ ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్నాడు. ఆయన నటించిన  వెయిల్మరంగల్ చిత్రం 2019 సింగపూర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ నటుడి అవార్డును తెచ్చిపెట్టింది. నవంబరు 2021 నాటికి, అతను 550కి పైగా చిత్రాలలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=40 years in Mollywood; Indrans impresses all in 'Home' teaser|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/40-years-in-mollywood-indrans-impresses-all-in-home-teaser-movie-1.5520507|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190706/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/40-years-in-mollywood-indrans-impresses-all-in-home-teaser-movie-1.5520507|archive-date=9 July 2021|access-date=2021-07-05|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
ఇంద్రన్స్ 1956 మార్చి 16న [[తిరువనంతపురం]]&lt;nowiki/&gt;లోని కుమారపురంలో పాలవిల కొచ్చువెలు, గోమతి దంపతులకు పుట్టిన ఏడుగురు పిల్లలలో ఆయన మూడవవాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=എളിമയുടെ ഇന്ദ്രജാലം &amp;#124; mangalam.com|url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/71849|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002134901/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/71849|archive-date=2 October 2013|access-date=28 September 2013}}&lt;/ref&gt; ఆయనకు నలుగురు సోదరీమణులు, ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు

ఇంద్రన్స్ తన ఇంట్లో ఆర్థిక సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాడు. టైలరింగ్ నేర్చుకున్నాడు. తరువాత, అతను ఔత్సాహిక కళల సంఘాలలో చేరి నాటకాలలో నటించడం ప్రారంభించాడు. ఆయన [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లో టెలివిజన్ సీరియల్ కళివీడులో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. తన సోదరుడు కె. జయకుమార్ తో కలిసి తిరువనంతపురంలోని కుమారపురంలో ఇంద్రన్స్ బ్రదర్స్ టైలర్స్ అనే టైలరింగ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Actor Indrans traces his roots, makes masks|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/actor-indrans-traces-his-roots-makes-masks-1.4675375|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185208/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/actor-indrans-traces-his-roots-makes-masks-1.4675375|archive-date=9 July 2021|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;
== కెరీర్ ==
ఇంద్రన్స్ 1981లో వచ్చిన ''చూతాట్టం'' చిత్రంలో కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్గా, నటుడిగా అరంగేట్రం చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampole Mangalam with Indrans|url=https://www.youtube.com/watch?v=2w1jnAFVDmE&amp;index=101&amp;list=PLF_DRILuQySPB_FWSVBpucmAMpdh3lmhH|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011144816/https://www.youtube.com/watch?v=2w1jnAFVDmE&amp;index=101&amp;list=PLF_DRILuQySPB_FWSVBpucmAMpdh3lmhH|archive-date=11 October 2020|access-date=16 September 2015|publisher=jaihind.tv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&amp;picata=1&amp;no_of_displayed_rows=18&amp;no_of_rows_page=10&amp;sletter=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519032814/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&amp;picata=1&amp;no_of_displayed_rows=18&amp;no_of_rows_page=10&amp;sletter=|archive-date=19 May 2015|access-date=6 May 2015}}&lt;/ref&gt; నిర్మాత, టిఎమ్ఎన్ చార్లీ, దుస్తుల రూపకల్పనలో అతనికి సహాయపడే అవకాశాన్ని ఇచ్చాడు. అతను అనేక సంవత్సరాలు దుస్తుల డిజైన్ తో పాటు వివిధ చిన్న పాత్రలలో నటించాడు. 1993లో వచ్చిన ''మేలేపరంబిల్ అన్వేడు'' చిత్రంలో వివాహ మధ్యవర్తిగా ఒక చిన్న పాత్ర పోషించినందుకు ఆయన గుర్తింపు పొందాడు. సిఐడి ఉన్నికృష్ణన్ బి. ఎ., బి. ఎడ్ (1994) చిత్రంలో తన పాత్రతో ఇంద్రన్స్ కెరీర్ లో పురోగతిని సాధించాడు. ఇది 1990లలోని చిత్రాలలో వివిధ హాస్య పాత్రలలో నటించడానికి దారితీసింది. ఇంద్రన్స్ వ్యక్తిత్వం, అతని సంభాషణలు, అలవాట్లను అందించే విచిత్రమైన విధానం ఈ కాలంలో మలయాళ సినిమాలో అతన్ని ప్రముఖ హాస్యనటుడిగా నిలపెట్టాయి. మలప్పురం హాజీ మహానయ జోజి, ''మనాతే కొట్టారం'', ''వాధు డాక్టరు'', ఆద్యతే కన్మణి, ''అనియన్ బావా చేతన్ బావా'' మొదలైన చిత్రాలతో ఆయన చేసిన కొన్ని చిరస్మరణీయ పాత్రలు వచ్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Baiju P.|date=12 March 2018|title=&quot;I have lamented over my figure&quot; - Indrans|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/-i-have-lamented-over-my-figure-indrans-indrans-aalorukkam-state-award-for-the-best-actor-in-2018-ottanthullal-malayalam-cinema-1.2665553|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt; 1998లో వచ్చిన ''పంజాబీ హౌస్'' లో ఆయన &quot;ఉత్తమన్&quot; పాత్రను పోషించాడు. ఇంద్రన్స్, హరిశ్రీ అశోకన్ కాంబినేషన్లో వచ్చిన చిత్రాలు కొన్ని విజయవంతమయ్యాయి.

2000ల ప్రారంభంలో ఆయన కొన్ని చిన్న పాత్రలను కూడా పోషించడం ప్రారంభించాడు. తదనంతరం, 2004లో వచ్చిన ''కథావాషణ్'' చిత్రంలో ఆయన దొంగ పాత్ర పోషించడం వల్ల ఆయన క్యారెక్టర్ యాక్టర్గా గుర్తింపు పొందాడు. రహస్య పోలీస్ (2009)లో ఇంద్రన్స్ ప్రతినాయకుడి పాత్ర పోషించాడు. ఆయన పొట్టాస్ బాంబ్ (2013)లో కూడా ప్రతినాయకుడి పాత్రను పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-11-06|title=Popular Mollywood comedian Indrans gets to play villain in movie|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/popular-mollywood-comedian-indrans-gets-to-play-villain-in-movie/|access-date=2021-07-06|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; ఇంద్రన్స్ 2014లో వచ్చిన ''అపోథెకరీ'' చిత్రంలో తన నటనకు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావన పురస్కారం అందుకున్నాడు.
[[File:Indrans_1.jpg|thumb|2018లో ఇంద్రన్స్]]
2016లో, మను దర్శకత్వం వహించిన ముంద్రోతురుత్ చిత్రంలో ఇంద్రన్స్ ఒక ప్రత్యేక పాత్ర పోషించినందుకు గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన ''కాడు పూకున్న నేరమ్'' (2016), గాడ్ సే (2017) చిత్రాలలో విభిన్న అవతారాలలో కనిపించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 January 2017|title=Indrans' serious avatar|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/110117/indrans-serious-avatar.html|access-date=2021-07-06|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; మక్కన, లోణం, పతి, బుద్ధనం చాప్లినుం చిరికున్ను వంటి చిత్రాలలో ఇంద్రన్స్ అనేక ముఖ్యమైన పాత్రలు పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-07-07|title=Swinging from comedy to tragedy: Versatile actor Indrans interview|url=https://www.thenewsminute.com/article/swinging-comedy-tragedy-versatile-actor-indrans-interview-104996|access-date=2021-07-06|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt; 2018లో, అతను 2017 చిత్రం ఆలోరుక్కం లో తన నటనకు ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=It's just a beginning for me, says Indrans|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/it-s-just-a-beginning-for-me-says-indrans-malayalam-movie-kerala-film-award-best-actor-1.2656150|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917190735/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/it-s-just-a-beginning-for-me-says-indrans-malayalam-movie-kerala-film-award-best-actor-1.2656150|archive-date=17 September 2021|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt; 2019లో, ''వెయిల్మరంగళ్'' చిత్రంలో నటనకు గాను [[సింగపూరు|సింగపూర్]] సౌత్ ఏషియన్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ బెస్ట్ యాక్టర్ అవార్డును అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|title=Kerala State Film Awards 2018 announced: Indrans, Parvathy, 'Ottamuri Velicham' bag top honours|date=8 March 2018|work=The New Indian Express|access-date=9 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074121/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|archive-date=10 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/03/09/indrans-on-his-award-winning-role-in-aalorukkam.html|title=Indrans on his award winning role in 'Aalorukkam'|work=OnManorama|access-date=10 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310055323/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/03/09/indrans-on-his-award-winning-role-in-aalorukkam.html|archive-date=10 March 2018}}&lt;/ref&gt; వీయిల్ మారంగల్ షాంఘై ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో అత్యుత్తమ కళాత్మక సాధనను కూడా గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-win-in-shanghai-for-malayalam-film/article28129825.ece|title=Big win in Shanghai for Malayalam film|last=Praveen|first=S. r|date=2019-06-25|work=The Hindu|access-date=2021-07-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ఇంద్రన్స్ మొహబ్బతిన్ కుంజబ్దుల్లా (2019) చిత్రంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/balu-varghese-mohabathin-kunjabdulla-is-all-about-kunjabdulla-finding-his-childhood-lover/articleshow/66507783.cms|title=Balu Varghese: Mohabathin Kunjabdulla is all about Kunjabdulla finding his childhood lover - Times of India|last=George|first=Anjana|work=The Times of India|access-date=2021-07-06|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రైమ్ థ్రిల్లర్ అంజాం పథీరా (2020)లో సీరియల్ కిల్లర్ రిప్పర్ రవిగా ఆయన చేసిన చిన్న అతిధి పాత్ర విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='റിപ്പർ രവി'യെ കണ്ട് ഞെട്ടിയത് ഞാൻ: ഇന്ദ്രൻസ്|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/01/23/indrans-about-anjaam-pathiraa-character-ripper-ravi.html|access-date=2021-07-06|website=ManoramaOnline|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఇంద్రన్స్ 1985 ఫిబ్రవరి 23న శాంతకుమారిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ఒక కుమార్తె మహిత, ఒక కుమారుడు మహేంద్రన్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='പെണ്ണ് കാണാൻ പോയ ദിവസം എന്നെ ഭാര്യ കണ്ടിട്ടില്ല'; മനസ്സ് തുറന്ന് ഇന്ദ്രൻസ്|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-indrans-opens-up-about-his-family-and-wife-shantakumari/articleshow/82125780.cms|access-date=2021-07-06|website=malayalam.samayam.com|language=ml}}&lt;/ref&gt;

''ఇంద్రధనుస్సు'' అనే పేరుతో ఇంద్రన్స్ ఆత్మకథ ''మాతృభూమి ఇల్లస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ'' సీరియల్గా ప్రచురించబడింది. 2024లో మాతృభూమి బుక్స్ ద్వారా పుస్తకంగా ప్రచురించబడింది. ఈ పని అతనికి 2024 సంవత్సరానికి [[చెరుకాడ్ అవార్డు]]&lt;nowiki/&gt;ను సంపాదించింది.

== మూలాలు ==

[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ పురుష నేపథ్య గాయకులు]]
[[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1956 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>pi6n3uprtcz00rlc3msaytyhilx85yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978073</id>
      <parentid>4978055</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T08:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4978073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18317" sha1="8xzelpbsgf25bvknfwujdtvcibz9hrs" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఇంద్రన్స్|image=Indrans.jpg|caption=2018లో ఇంద్రన్స్|birth_name=కె. సురేంద్రన్|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1956|03|16}}|birth_place=[[తిరువనంతపురం]], [[కేరళ]], భారతదేశం|occupation={{hlist|నటుడు|కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్}}|years_active=1981–ప్రస్తుతం|spouse={{marriage|శాంతకుమారి|1985}}|children=2|awards=జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు (2021)&lt;br&gt;కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు (2017)}}

'''కొచ్చువెలు సురేంద్రన్''' (జననం 1956 మార్చి 16) తన రంగస్థల పేరు '''ఇంద్రన్స్''' తో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్రాలలో]] కనిపించే భారతీయ నటుడు, మాజీ కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్. 1981లో కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్, నటుడిగా తన సినీ జీవితాన్ని ప్రారంభించిన ఆయన 1994లో హాస్య చిత్రం ''సిఐడి ఉన్నికృష్ణన్ బి. ఎ., బి. ఎడ్.'' తో పురోగతి సాధించాడు. ఆయన 1990, 2000లలో తన హాస్య పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.

2023లో హోమ్ చిత్రంలో తన నటనకు జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావన, 2014లో కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావనను పురస్కారాలను గెలుచుకున్నాడు. 2018లో, ఆలోరుక్కం చిత్రంలో తన నటనకు గాను ఇంద్రన్స్ ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్నాడు. ఆయన నటించిన  వెయిల్మరంగల్ చిత్రం 2019 సింగపూర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ నటుడి అవార్డును తెచ్చిపెట్టింది. నవంబరు 2021 నాటికి, అతను 550కి పైగా చిత్రాలలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=40 years in Mollywood; Indrans impresses all in 'Home' teaser|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/40-years-in-mollywood-indrans-impresses-all-in-home-teaser-movie-1.5520507|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190706/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/40-years-in-mollywood-indrans-impresses-all-in-home-teaser-movie-1.5520507|archive-date=9 July 2021|access-date=2021-07-05|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
ఇంద్రన్స్ 1956 మార్చి 16న [[తిరువనంతపురం]]&lt;nowiki/&gt;లోని కుమారపురంలో పాలవిల కొచ్చువెలు, గోమతి దంపతులకు పుట్టిన ఏడుగురు పిల్లలలో ఆయన మూడవవాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=എളിമയുടെ ഇന്ദ്രജാലം &amp;#124; mangalam.com|url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/71849|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002134901/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/71849|archive-date=2 October 2013|access-date=28 September 2013}}&lt;/ref&gt; ఆయనకు నలుగురు సోదరీమణులు, ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు

ఇంద్రన్స్ తన ఇంట్లో ఆర్థిక సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాడు. టైలరింగ్ నేర్చుకున్నాడు. తరువాత, అతను ఔత్సాహిక కళల సంఘాలలో చేరి నాటకాలలో నటించడం ప్రారంభించాడు. ఆయన [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లో టెలివిజన్ సీరియల్ కళివీడులో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. తన సోదరుడు కె. జయకుమార్ తో కలిసి తిరువనంతపురంలోని కుమారపురంలో ఇంద్రన్స్ బ్రదర్స్ టైలర్స్ అనే టైలరింగ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Actor Indrans traces his roots, makes masks|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/actor-indrans-traces-his-roots-makes-masks-1.4675375|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185208/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/actor-indrans-traces-his-roots-makes-masks-1.4675375|archive-date=9 July 2021|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;
== కెరీర్ ==
ఇంద్రన్స్ 1981లో వచ్చిన ''చూతాట్టం'' చిత్రంలో కాస్ట్యూమ్ డిజైనర్గా, నటుడిగా అరంగేట్రం చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampole Mangalam with Indrans|url=https://www.youtube.com/watch?v=2w1jnAFVDmE&amp;index=101&amp;list=PLF_DRILuQySPB_FWSVBpucmAMpdh3lmhH|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011144816/https://www.youtube.com/watch?v=2w1jnAFVDmE&amp;index=101&amp;list=PLF_DRILuQySPB_FWSVBpucmAMpdh3lmhH|archive-date=11 October 2020|access-date=16 September 2015|publisher=jaihind.tv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&amp;picata=1&amp;no_of_displayed_rows=18&amp;no_of_rows_page=10&amp;sletter=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519032814/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&amp;picata=1&amp;no_of_displayed_rows=18&amp;no_of_rows_page=10&amp;sletter=|archive-date=19 May 2015|access-date=6 May 2015}}&lt;/ref&gt; నిర్మాత, టిఎమ్ఎన్ చార్లీ, దుస్తుల రూపకల్పనలో అతనికి సహాయపడే అవకాశాన్ని ఇచ్చాడు. అతను అనేక సంవత్సరాలు దుస్తుల డిజైన్ తో పాటు వివిధ చిన్న పాత్రలలో నటించాడు. 1993లో వచ్చిన ''మేలేపరంబిల్ అన్వేడు'' చిత్రంలో వివాహ మధ్యవర్తిగా ఒక చిన్న పాత్ర పోషించినందుకు ఆయన గుర్తింపు పొందాడు. సిఐడి ఉన్నికృష్ణన్ బి. ఎ., బి. ఎడ్ (1994) చిత్రంలో తన పాత్రతో ఇంద్రన్స్ కెరీర్ లో పురోగతిని సాధించాడు. ఇది 1990లలోని చిత్రాలలో వివిధ హాస్య పాత్రలలో నటించడానికి దారితీసింది. ఇంద్రన్స్ వ్యక్తిత్వం, అతని సంభాషణలు, అలవాట్లను అందించే విచిత్రమైన విధానం ఈ కాలంలో మలయాళ సినిమాలో అతన్ని ప్రముఖ హాస్యనటుడిగా నిలపెట్టాయి. మలప్పురం హాజీ మహానయ జోజి, ''మనాతే కొట్టారం'', ''వాధు డాక్టరు'', ఆద్యతే కన్మణి, ''అనియన్ బావా చేతన్ బావా'' మొదలైన చిత్రాలతో ఆయన చేసిన కొన్ని చిరస్మరణీయ పాత్రలు వచ్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Baiju P.|date=12 March 2018|title=&quot;I have lamented over my figure&quot; - Indrans|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/-i-have-lamented-over-my-figure-indrans-indrans-aalorukkam-state-award-for-the-best-actor-in-2018-ottanthullal-malayalam-cinema-1.2665553|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt; 1998లో వచ్చిన ''పంజాబీ హౌస్'' లో ఆయన &quot;ఉత్తమన్&quot; పాత్రను పోషించాడు. ఇంద్రన్స్, హరిశ్రీ అశోకన్ కాంబినేషన్లో వచ్చిన చిత్రాలు కొన్ని విజయవంతమయ్యాయి.

2000ల ప్రారంభంలో ఆయన కొన్ని చిన్న పాత్రలను కూడా పోషించడం ప్రారంభించాడు. తదనంతరం, 2004లో వచ్చిన ''కథావాషణ్'' చిత్రంలో ఆయన దొంగ పాత్ర పోషించడం వల్ల ఆయన క్యారెక్టర్ యాక్టర్గా గుర్తింపు పొందాడు. రహస్య పోలీస్ (2009)లో ఇంద్రన్స్ ప్రతినాయకుడి పాత్ర పోషించాడు. ఆయన పొట్టాస్ బాంబ్ (2013)లో కూడా ప్రతినాయకుడి పాత్రను పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-11-06|title=Popular Mollywood comedian Indrans gets to play villain in movie|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/popular-mollywood-comedian-indrans-gets-to-play-villain-in-movie/|access-date=2021-07-06|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; ఇంద్రన్స్ 2014లో వచ్చిన ''అపోథెకరీ'' చిత్రంలో తన నటనకు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డులలో ప్రత్యేక ప్రస్తావన పురస్కారం అందుకున్నాడు.

2016లో, మను దర్శకత్వం వహించిన ముంద్రోతురుత్ చిత్రంలో ఇంద్రన్స్ ఒక ప్రత్యేక పాత్ర పోషించినందుకు గుర్తింపు పొందాడు. ఆయన ''కాడు పూకున్న నేరమ్'' (2016), గాడ్ సే (2017) చిత్రాలలో విభిన్న అవతారాలలో కనిపించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 January 2017|title=Indrans' serious avatar|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/110117/indrans-serious-avatar.html|access-date=2021-07-06|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; మక్కన, లోణం, పతి, బుద్ధనం చాప్లినుం చిరికున్ను వంటి చిత్రాలలో ఇంద్రన్స్ అనేక ముఖ్యమైన పాత్రలు పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-07-07|title=Swinging from comedy to tragedy: Versatile actor Indrans interview|url=https://www.thenewsminute.com/article/swinging-comedy-tragedy-versatile-actor-indrans-interview-104996|access-date=2021-07-06|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt; 2018లో, అతను 2017 చిత్రం ఆలోరుక్కం లో తన నటనకు ఉత్తమ నటుడిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=It's just a beginning for me, says Indrans|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/it-s-just-a-beginning-for-me-says-indrans-malayalam-movie-kerala-film-award-best-actor-1.2656150|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917190735/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/it-s-just-a-beginning-for-me-says-indrans-malayalam-movie-kerala-film-award-best-actor-1.2656150|archive-date=17 September 2021|access-date=2021-07-06|website=Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt; 2019లో, ''వెయిల్మరంగళ్'' చిత్రంలో నటనకు గాను [[సింగపూరు|సింగపూర్]] సౌత్ ఏషియన్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ బెస్ట్ యాక్టర్ అవార్డును అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|title=Kerala State Film Awards 2018 announced: Indrans, Parvathy, 'Ottamuri Velicham' bag top honours|date=8 March 2018|work=The New Indian Express|access-date=9 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310074121/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/mar/08/kerala-state-film-awards-2018-announced-indrans-parvathy-ottamuri-velicham-bag-top-honours-1783983.html|archive-date=10 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/03/09/indrans-on-his-award-winning-role-in-aalorukkam.html|title=Indrans on his award winning role in 'Aalorukkam'|work=OnManorama|access-date=10 March 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310055323/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/03/09/indrans-on-his-award-winning-role-in-aalorukkam.html|archive-date=10 March 2018}}&lt;/ref&gt; వీయిల్ మారంగల్ షాంఘై ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో అత్యుత్తమ కళాత్మక సాధనను కూడా గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-win-in-shanghai-for-malayalam-film/article28129825.ece|title=Big win in Shanghai for Malayalam film|last=Praveen|first=S. r|date=2019-06-25|work=The Hindu|access-date=2021-07-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ఇంద్రన్స్ మొహబ్బతిన్ కుంజబ్దుల్లా (2019) చిత్రంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/balu-varghese-mohabathin-kunjabdulla-is-all-about-kunjabdulla-finding-his-childhood-lover/articleshow/66507783.cms|title=Balu Varghese: Mohabathin Kunjabdulla is all about Kunjabdulla finding his childhood lover - Times of India|last=George|first=Anjana|work=The Times of India|access-date=2021-07-06|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రైమ్ థ్రిల్లర్ అంజాం పథీరా (2020)లో సీరియల్ కిల్లర్ రిప్పర్ రవిగా ఆయన చేసిన చిన్న అతిధి పాత్ర విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='റിപ്പർ രവി'യെ കണ്ട് ഞെട്ടിയത് ഞാൻ: ഇന്ദ്രൻസ്|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2020/01/23/indrans-about-anjaam-pathiraa-character-ripper-ravi.html|access-date=2021-07-06|website=ManoramaOnline|language=ml}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఇంద్రన్స్ 1985 ఫిబ్రవరి 23న శాంతకుమారిని వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ఒక కుమార్తె మహిత, ఒక కుమారుడు మహేంద్రన్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='പെണ്ണ് കാണാൻ പോയ ദിവസം എന്നെ ഭാര്യ കണ്ടിട്ടില്ല'; മനസ്സ് തുറന്ന് ഇന്ദ്രൻസ്|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-indrans-opens-up-about-his-family-and-wife-shantakumari/articleshow/82125780.cms|access-date=2021-07-06|website=malayalam.samayam.com|language=ml}}&lt;/ref&gt;

''ఇంద్రధనుస్సు'' అనే పేరుతో ఇంద్రన్స్ ఆత్మకథ ''మాతృభూమి ఇల్లస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ'' సీరియల్గా ప్రచురించబడింది. 2024లో మాతృభూమి బుక్స్ ద్వారా పుస్తకంగా ప్రచురించబడింది. ఈ పని అతనికి 2024 సంవత్సరానికి [[చెరుకాడ్ అవార్డు]]&lt;nowiki/&gt;ను సంపాదించింది.

== మూలాలు ==

[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ పురుష నేపథ్య గాయకులు]]
[[వర్గం:కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు విజేతలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1956 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>8xzelpbsgf25bvknfwujdtvcibz9hrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లైఫ్ లైన్ ఎక్సప్రెస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512186</id>
    <revision>
      <id>4978057</id>
      <timestamp>2026-10-10T08:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>137150</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376813228|Lifeline Express]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4978057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17964" sha1="9rwnxp9zgfe720l61g2dg0q4pb22aha" xml:space="preserve">
'''భారతదేశంలో ఇప్పటికి లైఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్ లేక జీవన్  రేఖ ఎక్సప్రెస్ విజయవంతంగా నడుస్తోంది.'''  ఈ ప్రతేకమైన రైలు 16 జులై 1991 ప్రారంభమైన ఈ రైలు నిరంతరాయంగా తన సేవలు కొనసాగిస్తోంది. [1][2]. ఇండియన్ రైల్వేస్ (ఐఆర్),   ఇంపాక్ట్ ఇండియా ఫౌండేషన్(IIF), ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సహకారంతో ఈ రైలు నడుస్తోంది.   ఈ రైలుకు ఐఐఎఫ్, అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛంద సంస్థలు, భారతీయ సంస్థలు, నిధులు సమకూరుస్తున్నారు. ఇదికాక,  ప్రైవేట్ దాతల సహాయము కూడా పెద్ద  ఎత్తున  ఉంటుంది.   ఈ రైలు భారతదేశంలో  ఆరోగ్య రంగంపై  గొప్ప ప్రభావాన్ని    చూపటమేగాక   కాకుండా, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా కూడా  యిటువంటి  మరికొన్ని కార్యక్రమాలకు  స్ఫర్తినిచ్చింది.  ఇది ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి రైలు హాస్పిటల్.[[2]. 

== లక్ష్యం ==
వికలాంగులకు, పెద్దలు, పిల్లలకు అక్కడికక్కడే రోగ నిర్ధారణ,  నివారణకు  వైద్య చికిత్సలు.  అవసరమైన చోట  నివారణ కొరకు  అధునాధిక  శస్త్రచికిత్సాలు  అందించడం  అనే  ముఖ్య ఉద్దేశముతో  లై'''ఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్'''  రైలు ప్రారంభించబడింది.  వైద్య సేవలు అందుబాటులో లేని గ్రామీణ ప్రాంతాలకు చేరుకోవడానికి, వైద్యుల వద్దకు వెళ్లలేని ప్రజల  వద్దకే ఈ లైఫ్ లైన్ '''ఎక్సప్రెస్ రైలు''' నేరుగా వెళుతుంది.[3].  ఈ '''లైఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్''' రైలు ఎక్కడికి వెళ్లిన, వచ్చేవరకు  అక్కడ స్థానిక ప్రభుత్వ వైద్యుల సలహాలు, స్వచ్ఛంద ఆరోగ్య మౌలిక సామర్థ్యాన్ని,  స్థానిక సంస్థలకు అన్ని అంశాలలో పాల్గొనడానికి  ప్రోత్సాహాన్ని చూపిస్తూ అందరితో కలిసి పని చేయడానికి  సర్వ సిద్దమై ఉంటుంది.  రైలు వెళ్ళేవరకు తరుపరి వైద్య సేవలు కొనసాగిస్తోంది. 

== చరిత్ర. ==
'''లైఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్ రైలు'''  తన తొలి ప్రయాణాన్ని 16 జులై 1991 ప్రారంభించింది.  ఇండియన్ రైల్వేస్ (IR ) మూడు కోచ్ లను విరాళంగా ఇచ్చింది.  ఇంపాక్ట్ ఇండియా ఫౌండేషన్ (IIF ) అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ ఆపరేషన్ తో కూడిన ఒక హాస్పిటల్ ట్రైన్ గా  రూపంతరం చేసింది. [2]   ఇంపాక్ట్ ఇండియా ఫౌండేషన్ (IIF), IR, కార్పొరేట్, ప్రైవేట్ దాతల  సహాయంతో ఈ రైలును ఇప్పటికీ విజయవంతముగా నడుపుతున్నారు. 

16 సంవత్సరాల కృషి తరువాత  '''లైఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్ రైలు'''  ఇటీవల  భారతదేశం లోని  వివిధ ప్రాంతాలలో ( 93 ప్రాజెక్ట్) లలో  వైద్య శిబిరాలను నిర్వహించినది.   '''మెరుగైన  వైద్య సేవలు అందించడానికి,''' IR  అదనంగా 5 ఆధునికమైన కొత్త కోచ్  లను '''జీవన్  రేఖ ఎక్సప్రెస్ కు సమకూర్చారు.''' పాత రైలులో ఆపరేషన్  థియేటర్ ఒకటి  మాత్రమే ఉండేది.  ఇప్పుడు ఆపరేషన్ థియేటర్ సంఖ్య ఒకటి నుంచి రెండుకు పెరిగినది.   ఏడు కోచ్ లుండే  హాస్పిటల్ రైలుకు, 2016 సంవత్సరములో  మరో రెండు అదనపు కోచ్ లను  జోడించారు.

'''[[భారతదేశంలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి|గడచిన  అనుభవాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని,]]'''  [[భారతదేశంలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి|కోవిడ్-19 మహమ్మారి]] సమయంలో లైఫ్ లైన్ '''ఎక్సప్రెస్ లో నున్న  స్లీపర్ కోచ్ లను ఐసొలేషన్  వార్డలుగా కరొనవైరుస్ రోగుల కొరకు  మార్చడం జరిగింది.[4]''' 

== సేవలు ==
[[File:The_two_additional_coaches_for_Cancer_and_Family_Health_Services_on_the_Lifeline_Express,_the_World’s_First_Hospital_Train_being_inaugurated_by_the_Union_Minister_for_Railways.jpg|thumb|క్యాన్సర్, కుటుంబ ఆరోగ్య సేవలకు రెండు అదనపు కోచ్ల ప్రారంభోత్సవం]]
'''లైఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్ రైలులో''' లభించే ప్రధాన  వైద్య సేవల వివరాలు  

* పోలియో,  పుట్టుకతో వచ్చే క్లబ్ ఫుట్ ( కాళ్ళు వంకర పాదాలు), సెలెబ్రెల్ పాల్సి  (పుట్టుకతో వచ్చే వైకల్యం) వారికీ దిద్దుపాటు, కదలిక. పునరుద్ధరణ కోసం ఆర్థోపెడిక్ శస్త్రచికిత్స. 
* కంటి వైద్యం, శుక్లాలు  ఉన్న రోగులకు అత్యాధునిక ఫాకో పద్ధతి ద్వారా శస్త్ర చికిత్స లు చేస్తారు.  కంటి చూపు లోపాలు ఉన్నవారికి పరీక్షలు చేసి అవసరమైన వారికీ పవర్ గ్లాస్సెస్ అందిస్తారు. 
* వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి ఆడియోమెట్రీ పరీక్షలు చేసి వినికిడి పరికరాలు అందచేస్తారు. మధ్య చెవి లోపాలను  శస్త్ర చికిత్సలు ద్వారా వినికిడి శక్తిని పునరుద్ధరిస్తారు.  
* పుట్టుకతోనే పెదవి చీలిక (సీలెఫ్టు లిప్) కాలిపోయిన గాయాల ద్వారా ఏర్పడిన చర్మ ముడతలను (పోస్ట్-బర్న్ కాంట్రాక్చర్లను) సర్జరీ ద్వారా దిద్దుబాటు చేస్తారు.
* ఫీట్స్ (మూర్ఛ వ్యాధి) తో బాధపడే రోగులను మూర్ఛ నిపుణుడు నిర్వహించే స్క్రీనింగ్  టెస్ట్ పరిశీలించి  కౌన్సెలింగ్ ఇస్తారు. 
* దంత వైద్య సంరక్షణ, నోటి ఆరోగ్య (ఓరల్ హైజీన్) పరిశుభ్రతపై అవగాహన కల్పిస్తారు.   
* నోటి, రొమ్ము, గర్భాశయ క్యాన్సర్ స్క్రీనింగ్ గుర్తింపు, పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు. 
* రక్తపోటు నివారించడానికి స్ట్రోక్ పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు. 
* మధుమేహం నివారించడానికి రక్తంలో చక్కెర పరీక్షలు చేస్తారు 
* కౌన్సెలింగ్, రిఫెరల్ సేవలు అందిస్తారు 
* స్థానిక ఆరోగ్య అధికారులతో సంప్రదింపులు, తదుపరి చర్యలు ఉంటాయి 
* రోగనిరోధక శక్తి  ఇతర నివారణ చర్యలు
* పోషకాహార అంచనా  సేవలు
* గ్రామీణ పట్టణ, వెనుకబడిన ప్రాంతాల ప్రజలకు, పాక్షిక నగర ప్రాంతాలలో వారిలో ఆరోగ్య అవగాహనను ప్రోత్సహించడం చేస్తారు 
* క్షేత్ర స్థాయి అత్యవసర సంరక్షణ, శస్త్ర చికిత్స విధానాలు, అనుబంధ   ఆరోగ్య  నిపుణులకు, ఆరోగ్య సమస్యలపై స్వచ్ఛంద సిబ్బందికి పనిచేయడానికి కావలసిన శిక్షణ  ఇవ్వడం మొదలగునవి.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని ఆకాంక్ష జిల్లాలను, సాధారణంగా తగినంత ఆరోగ్య సౌకర్యాలు లేని వివిధ ప్రాంతాలు  లేదా ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల దెబ్బతిన్న ప్రాంతాలను సందర్శించి  ఈ  రైలు వైద్య సేవలను నిరంతరాయంగా అందిస్తూoది.   ప్రతి ప్రదేశంలో 21 నుండి 25 రోజులు ఉండి, వైద్య సంరక్షణ, సాధారణ చికిత్స,  పెద్ద శస్త్రచికిత్స  స్థానిక ప్రజలకు అందించబడుతుంది. మొట్టమొదటి సారిగా 1991లో ప్రారంభమైన ఈ హాస్పిటల్ రైలుకు  భారీ గిరాకీ ఉంది. 

== సౌకర్యాలు. ==
[[File:Suresh_Prabhakar_Prabhu_along_with_the_Union_Minister_for_Health_&amp;_Family_Welfare,_Shri_J.P._Nadda_being_briefed_after_inaugurating_the_two_additional_coaches_for_Cancer_and_Family_Health_Services_on_the_Lifeline_Express.jpg|thumb|లైఫ్ లైన్ ఎక్స్ప్రెస్, 2016 ను సందర్శిస్తున్న ప్రముఖులు]]
'''ఎయిర్''' కండిషన్  కోచ్ లతో  ప్రతేకంగా రూపొందించబడింది '''లైఫెలైన్ ఎక్సప్రెస్  రైలు.'''   ఇండియన్ రైల్వేస్ (IR )  ఈ వైద్య సేవ గురించి  ఐదు కొత్త కోచ్ లను కూడా సమకూర్చింది.  ఈ రైలులో మొదటి  కోచ్ పవర్ కారు,  స్టాఫ్  కంపార్ట్మెంట్,  స్టోర్  ఏరియా  ఉన్నాయి.  వైద్య సిబ్బంది కోసం కంపార్ట్మెంట్ వెనుక భాగంలో 12-బెర్త్ ల వసతి సౌకర్యం ఉటుంది . ఒక వంట గది,  వాటర్ ప్యూరిఫైయర్, గ్యాస్ స్టవ్, ఎలక్ట్రిక్ ఓవెన్ అంతేకాకుండా రిఫ్రిజిరేటర్ సదుపాయాలు కూడా కలిగి ఉన్నాయి.  రెండవ కోచ్  లో మెడికల్ స్టోర్, వైద్య పరికరాలను క్రిమిరహితం చేయడానికి  రెండు ఆటోక్లేవ్ యూనిట్లు కూడా కోచ్ లో  అమర్చబడి ఉంటాయి. ఇందులో డ్రాయింగ్ రూమ్ కూడా ఉంది. ఈ రైలులో మూడు ఆపరేటింగ్ టేబుల్లతో ఉన్న ఒక ప్రధాన ఆపరేషన్ థియేటర్, రెండు టేబుల్స్ ఉన్న మరొక  స్వయంసమృద్ధ  (అన్ని వసతులు కలిగిన) ఆపరేషన్ ఉన్నాయి.  ప్రధాన థియేటర్లో, ప్రతి టేబుల్కు దాని స్వంత మత్తుమందు పరికరాలు, నీడ (షాడో) లైట్లు, హాలోథేన్ వేపోరైజర్లతో బాయిల్స్ ఉపకరణము,  దిగుమతి చేసుకున్న కార్ల్ జీస్ మైక్రోస్కోప్, బహుళ-ప్రయోజన మానిటర్, డిఫిబ్రిలేటర్, డైథర్మీ కాటరీ మెషిన్, అనస్థీషియా వెంటిలేటర్ ఉన్నాయి. థియేటర్లలో క్లోజ్డ్-సర్క్యూట్ టెలివిజన్ కెమెరా అమర్చబడి ఉంటుంది.  ఇది స్థానిక వైద్యులకు, ప్రత్యక్ష శస్త్రచికిత్సా విధానాలలో శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.  ఆపరేషన్ పూర్తయిన తరువాత రోగులు కోలుకోవడానికి ఆరు పడకల రికవరీ రూమ్  ప్రధాన  ఆపరేషన్ థియేటర్ పక్కన ఉంది.

రైలులో కంటి పరీక్ష గది, దంత విభాగము, మందుల స్టోర్ రూమ్   (ఫార్మసీ), ఎక్స్-రే సేవలు అదనంగా కలిగి ఉంటుంది.  ఇదికాక  ఒక ఎల్సిడి యూనిట్  (LCD) తో కూడిన ఆడిటోరియం కూడా ఉన్నాయి. ఈ రైలులో పబ్లిక్ అడ్రస్ సిస్టమ్ (PA System),  క్లోజ్డ్-సర్క్యూట్ టీవీ కూడా కలిగి ఉన్నాయి.

== సూచనలు ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist|refs=&lt;ref name=&quot;2010-lancet&quot;&gt;{{cite journal |author= Chatterjee P |title=Hospital train provides lifeline to rural India |journal=Lancet |volume=375 |issue=9729 |pages=1860–1 |date=May 2010 |doi=10.1016/S0140-6736(10)60856-2 |pmid=20521343 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2017-lifeline&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/125248/lifeline-express-world-first-hospital-train-indian-railways/|title=26 Years of Changing Lives: The Story of Lifeline Express, The World's First Hospital Train|last=Pal|first=Sanchari|work=thebetterindia.com|access-date=24 June 2018|date=21 December 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2017-hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/news/The-Lifeline-Express-25-years-of-changing-lives/article14493378.ece|title=The Lifeline Express: 25 years of changing lives|last=Gaikwad|first=Rahi|work=The Hindu|access-date=2017-05-05}}&lt;/ref&gt;}}

== మరింత చదవండి ==

* {{Cite web|last=Zutshi|first=Vikram|date=16 January 2022|title=Zelma Lazarus (1936-2022): Creator of the Lifeline Express hospital train touched a million lives|url=https://scroll.in/article/1015145/zelma-lazarus-1936-2022-creator-of-the-lifeline-express-hospital-train-touched-a-million-lives|website=Scroll.in}}

== బాహ్య లింకులు ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Commons category}}</text>
      <sha1>9rwnxp9zgfe720l61g2dg0q4pb22aha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>టైట్‌రోప్ వాకింగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512187</id>
    <revision>
      <id>4978111</id>
      <timestamp>2026-10-10T08:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376601582|Tightrope walking]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4978111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21384" sha1="4bkjgbmcv8vwrw0gpyzc6vkjgamxm1y" xml:space="preserve">
[[File:Tightrope_walking.jpg|thumb| తాడుపై నడిచేవాడి పాదాలు]]
'''టైట్‌రోప్ వాకింగ్''', దీనిని '''ఫునాంబులిజం''' అని కూడా అంటారు, ఇది సన్నని [[వైరు|తీగ]] లేదా [[తాడు|తాడుపై]] నడిచే నైపుణ్యం. వివిధ దేశాలలో దీనికి సుదీర్ఘ సంప్రదాయం ఉంది, ఇది సాధారణంగా [[సర్కస్|సర్కస్‌తో]] ముడిపడి ఉంటుంది. టైట్‌రోప్ వాకింగ్‌ను పోలిన ఇతర నైపుణ్యాలలో స్లాక్ రోప్ వాకింగ్, స్లాక్‌లైనింగ్ ఉన్నాయి.

== రకాలు ==
[[File:Tightrope_walking,_Armenian_manuscript.jpg|thumb| తాడుపై నడవడం, అర్మేనియన్ చేతిరాతప్రతి, 1688]]
'''టైట్‌వైర్''' అనేది రెండు బిందువుల మధ్య బిగించిన తీగపై నడుస్తున్నప్పుడు సమతుల్యతను కాపాడుకునే నైపుణ్యం. దీనిని సమతుల్య సాధనాన్ని (గొడుగు, ఫ్యాన్, బ్యాలెన్స్ పోల్ మొదలైనవి) ఉపయోగించి గానీ, లేదా సమతుల్యతను కాపాడుకోవడానికి కేవలం శరీరాన్ని మాత్రమే ఉపయోగించి &quot;ఫ్రీహ్యాండ్&quot; పద్ధతిలో గానీ చేయవచ్చు. సాధారణంగా, టైట్‌వైర్ ప్రదర్శనలలో [[నాట్యం|నృత్యం]] లేదా వస్తువుల తారుమారు ఉంటాయి. వస్తువుల ప్రదర్శన విన్యాసాలలో కర్రలు, ఉంగరాలు, టోపీలు లేదా చేతికర్రలు వంటి రకరకాల వస్తువులను ఉపయోగిస్తారు. టైట్‌వైర్ ప్రదర్శకులు తమ ప్రదర్శనలో ప్రయాణికులతో కూడిన చేతిబండ్లు, నిచ్చెనలు, జంతువులను కూడా ఉపయోగించారు. సమతుల్యతను కాపాడుకోవడానికి ఉన్న ఉపాయం ఏమిటంటే, ప్రదర్శకుడి ద్రవ్యరాశి కేంద్రాన్ని వారి ఆధార బిందువుకు (సాధారణంగా వారి పాదాలకు) పైన ఉంచడం.
[[File:Bydgoszcz_Przechodzacy.JPG|కుడి|thumb| [[పోలాండ్|పోలాండ్‌లోని]] బైడ్‌గోస్జ్‌లో బ్రడా నదికి అడ్డంగా [[Man Crossing the River|ఉన్న 'నదిని దాటుతున్న వ్యక్తి' అనే]] సమతుల్య శిల్పం]]
'''హైవైర్''' అనేది టైట్‌వైర్ వాకింగ్‌లో ఒక రూపమే, కానీ దీనిని చాలా ఎక్కువ ఎత్తులో ప్రదర్శిస్తారు. టైట్‌వైర్ హైవైర్‌గా మారడానికి అధికారిక ఎత్తు ఏదీ లేనప్పటికీ, సాధారణంగా {{Convert|20|ft|4=0}} కంటే ఎక్కువ పొడవున్న వైర్‌ను హైవైర్‌గా పరిగణిస్తారు. ఎత్తును హైవైర్ యాక్ట్‌గా పరిగణిస్తారు.

'''స్కైవాక్''' అనేది చాలా ఎత్తులో, పొడవుగా చేసే ఒక రకమైన హైవైర్ విన్యాసం. స్కైవాక్‌ను ఎత్తైన భవనాల మధ్య, లోయల మీదుగా, జలపాతాల మీదుగా లేదా ఇతర సహజ, మానవ నిర్మిత కట్టడాల మీదుగా బహిరంగ ప్రదేశాలలో నిర్వహిస్తారు.

== తాళ్లు ==
తాడు &quot;లే&quot; (అంటే, దానిలోని పోగుల అమరిక, తాడు &quot;ట్విస్ట్&quot;) ఒక దిశలో ఉంటే, తాడు సాగినప్పుడు, యధాస్థితికి వచ్చినప్పుడు అది తనలో తానే మెలితిప్పబడుతుంది. పాదాల కింద, ఇది తాడుపై నడిచేటప్పుడు ప్రమాదకరం నుండి విపత్కరం వరకు దారితీయవచ్చు. ఒక పరిష్కారం ఏమిటంటే, తాడు ప్రధాన భాగాన్ని స్టీల్ కేబుల్‌తో తయారు చేసి, దానిని బయటి పొరలకు వ్యతిరేక దిశలో అమర్చడం, తద్వారా మెలితిప్పే శక్తులు ఒకదానికొకటి సమతుల్యం చేసుకుంటాయి.

== బయోమెకానిక్స్ ==
విన్యాసకారులు తమ ద్రవ్యరాశి కేంద్రాన్ని తమ ఆధార పీఠంపై సరిగ్గా ఉంచడం ద్వారా సమతుల్యతను కాపాడుకుంటారు, అంటే తమ బరువులో అధిక భాగాన్ని కాళ్లు, చేతులు లేదా తమను పైకి పట్టుకోవడానికి ఉపయోగించే శరీర భాగంపైకి మారుస్తారు. వారు తమ పాదాలను పక్కపక్కన ఉంచి నేలపై ఉన్నప్పుడు, ఆధార పీఠం పార్శ్వ దిశలో వెడల్పుగా ఉంటుంది కానీ సాగిటల్ (వెనుక నుండి ముందు) దిశలో ఇరుకైనదిగా ఉంటుంది. హైవైర్ వాకర్ల విషయంలో, వైరుపై ఉన్నప్పుడు వారి పాదాలు ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా, ఒక పాదం మరొకదాని ముందు ఉంచబడి ఉంటాయి. అందువల్ల, టైట్‌వైర్ వాకర్‌కు లభించే పార్శ్వ ఆధారం గణనీయంగా తగ్గిపోవడం వల్ల, వారి ఊగిసలాట అటు ఇటుగా ఉంటుంది. రెండు సందర్భాల్లోనూ, అవి పక్కపక్కన ఉన్నా లేదా సమాంతరంగా ఉన్నా, చీలమండే [[భ్రమణం|ఆధార బిందువు]] .

వైర్-వాకర్ సమతుల్యం కోసం ఒక కర్రను ఉపయోగించవచ్చు లేదా ఒక స్తంభం వలె తమ చేతులను మొండెంకు లంబంగా చాచవచ్చు. ఈ పద్ధతి అనేక ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. ఇది ద్రవ్యరాశిని ఆధార బిందువు నుండి దూరంగా పంపిణీ చేస్తుంది, తద్వారా జడత్వ భ్రమణాన్ని పెంచుతుంది. ఇది కోణీయ త్వరణాన్ని తగ్గిస్తుంది, కాబట్టి ప్రదర్శకుడిని తీగపై తిప్పడానికి ఎక్కువ [[టార్క్]] అవసరం అవుతుంది. ఫలితంగా టిప్ ఇవ్వడం తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా, ప్రదర్శకుడు కర్రను తిప్పడం ద్వారా కూడా ఊగిసలాటను సరిదిద్దుకోవచ్చు. ఇది వస్తువుపై సమానమైన, వ్యతిరేక టార్క్‌ను సృష్టిస్తుంది.

టైట్‌వైర్-వాకర్లు సాధారణంగా చాలా పలుచని, వంగే గుణం గల, తోలు అరిచెక్కలున్న చెప్పులను ధరిస్తారు. ఈ చెప్పులకు పొడవాటి స్వెడ్ లేదా తోలు అరిచెక్క ఉంటుంది, ఇది పాదాలను రాపిడి, గాయాల నుండి కాపాడుతూనే, పాదాన్ని వైరు చుట్టూ వంచడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఆచరణలో చాలా అరుదుగా ఉన్నప్పటికీ, ఔత్సాహిక, అభిరుచి గల, లేదా అనుభవం లేని ఫునాంబులిస్టులు తరచుగా చెప్పులు లేకుండా నడుస్తారు, తద్వారా వైరును బొటనవేలు, రెండవ కాలివేలు మధ్య పట్టుకోవచ్చు. తాడును ఉపయోగించినప్పుడు ఇది ఎక్కువగా జరుగుతుంది, ఎందుకంటే గట్టిగా, ఎక్కువ రాపిడి కలిగించే అల్లిన తీగతో పోలిస్తే, మృదువైన, పట్టులాంటి పీచులు చెప్పులు లేకుండా ఉన్న పాదానికి తక్కువ శ్రమను కలిగిస్తాయి.


== ప్రసిద్ధ తాడుపై నడిచే కళాకారులు ==
[[File:Tightrope_walking,_or_Pahlavan_games_04.jpg|thumb| పహ్లావన్ క్రీడలు అనేది అన్యమత కాలం నుండి మన కాలం వరకు వస్తున్న ఒక రకమైన నృత్యం, ప్రదర్శన. అర్మేనియన్ ప్రజల నాటక, నృత్య వారసత్వంలో దీనికి ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.]]
[[File:Maria_Spelterini_at_Suspension_Bridge.jpg|thumb| జూలై 4, 1876న మరియా స్పెల్టెరిని [[నయాగరా జలపాతం|నయాగరా జలపాతాన్ని]] దాటుతున్న దృశ్యం]]
[[File:Korea-Jeonju-Jultagi-02.jpg|thumb| ''జుల్తాగీ'', కొరియన్ సంప్రదాయంలో తాడుపై నడవడం]]

* Charles Blondin, a.k.a. Jean-François Gravelet, crossed the [[నయాగరా జలపాతం|Niagara Falls]] many times
* Robert Cadman, early 18th-century British highwire walker and ropeslider
* Jay Cochrane, Canadian, set multiple records for skywalking, including The Great China Skywalk&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kLEtAgAAQBAJ&amp;q=jay+cochrane+qutang+gorge+yangtze+fengjie&amp;pg=PT95|title=You Want To Go Where?: How to Get Someone to Pay for the Trip of Your Dreams|last=Blumenfeld|first=Jeff|publisher=Skyhorse Publishing, Inc.|year=2013|isbn=978-1626369658|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; in Qutang Gorge, China, {{Convert|2098|ft|m|-long|adj=mid|order=flip}}, {{Convert|1340|ft|m|-high|adj=mid|order=flip}} from one cliff wall to the opposite side above the [[యాంగ్జీ నది|Yangtze River]]; the longest [http://www.recordholdersrepublic.co.uk/world-record-holders/96/jay-cochrane.aspx blindfolded skywalk], {{Convert|800|ft|m|-long|abbr=out|adj=mid}}, {{Convert|300|ft|m|-high|abbr=out|adj=mid}} in 1998, between the towers of the Flamingo Hilton in [[లాస్ వేగస్|Las Vegas, Nevada]], and broadcast on FOX Network's ''Guinness World Records Primetime'' on Tuesday, February 23, 1999; In 2001, he became the first person to perform a [https://web.archive.org/web/20140715035802/http://www.niagarafallsreview.ca/2013/10/30/jay-cochrane-prince-of-the-air-dies-of-cancer skywalk in Niagara Falls, Canada], in more than a hundred years. His final performances took place during Skywalk 2012&lt;ref&gt;{{Cite web|last=nurun.com|title=Cochrane raises $10K for charity|url=http://www.niagarafallsreview.ca/2012/09/25/cochrane-raises-10k-for-charity|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715035530/http://www.niagarafallsreview.ca/2012/09/25/cochrane-raises-10k-for-charity|archive-date=2014-07-15|access-date=2014-07-14}}&lt;/ref&gt; with a world record submission&lt;ref&gt;{{Cite web|last=www.unicorndesigners.co.uk|first=Unicorn Designers|title=The book of alternative records – Longest Cumulative Distance on a Highwire (&gt;100 m)|url=http://www.alternativerecords.co.uk/recorddetails.asp?recid=579}}&lt;/ref&gt; of {{Convert|11.81|mi|km|abbr=out}} in cumulative distance skywalking from the Skylon Tower at a height of {{Convert|520|ft|m||abbr=out}} traversing the {{Convert|1300|ft|m||abbr=out}} highwire to the pinnacle of the Hilton Fallsview Hotel at {{Convert|581|ft|m||abbr=out}}.
* Con Colleano, Australian, &quot;the Wizard of the Wire&quot;
* David Dimitri, Swiss highwire walker
* Pablo Fanque, 19th-century British tightrope walker and &quot;rope dancer&quot;, among other talents, although best known as the first black circus owner in Britain, and for his mention in [[ద బీటిల్స్|the Beatles]] song, &quot;Being for the Benefit of Mr. Kite!&quot;
* The Great Farini, a.k.a. Willie Hunt, crossed the [[నయాగరా జలపాతం|Niagara Falls]] many times
* Farrell Hettig, American highwire walker, started as a Wallenda team member, once held record for steepest incline for a wire walk he completed in 1981&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.heraldtribune.com/article/20060827/NEWS/608270546?p=2&amp;tc=pg|title=Farrell Hettig found success on high wire and in business|last=Mark Zaloudek|date=August 27, 2006|work=[[Sarasota Herald-Tribune]]|access-date=June 16, 2012}}&lt;/ref&gt;
* Henry Johnson (1806–1910), British tightrope walker with Sanger's and Hughes' circuses (also equestrian gymnast and acrobat)
* Denis Josselin, a French tightrope walker, completed on 6 April 2014 a walk over the river Seine in Paris. It took him 30 minutes to walk over {{Convert|150|m|ft|abbr=in}} of rope, {{Convert|25|m|ft|abbr=in}} meters above the river. He covered his eyes halfway through without harness or safety net but police boats were on hand in case he fell.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|title=Tightrope walker Denis Josselin completes walk over the river Seine in Paris|url=http://globalnews.ca/news/1253633/tightrope-walker-denis-josselin-completes-walk-over-the-river-seine-in-paris/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/video/2014/apr/07/paris-tightrope-walker-crosses-river-seine-video|title=Paris tightrope walker crosses river Seine – video|last=ITN|first=Source|date=7 April 2014|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
* Jade Kindar-Martin and Didier Pasquette, an American-French highwire duo, most notable for their world-record setting skywalk over the River Thames in London
* Henri L'Estrange, 19th-century Australian; first person to tightrope walk across Sydney harbour and early balloonist
* Elvira Madigan, Danish 19th-century tightwire walker
* Bird Millman, American star of Ringling Brothers &amp;amp;amp; Barnum and Bailey Circus
* [[:ru:Молодцов, Фёдор Фёдорович|Fyodor Molodtsov]] (1855–1919), a Russian rope walker. Was known to perform numerous tricks such as rope walking while shooting, carrying another person, wearing stilts, dancing, and even being unbalanced by pyrotechnical explosions. Known to have defeated Blondin during a tightrope crossing of the Neva river, by braving it at a wider place.
* Jorge Ojeda-Guzman, Ecuadorian highwire walker, set The Guinness Book of World Records, Tightrope Endurance Record, for living 205 days on the wire, from January 1 to July 25, 1993 in Orlando, Florida.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-tightrope/china-tightrope-walker-set-up-for-a-fall-idUSTRE6641PH20100705|title=China tightrope walker set up for a fall|work=[[Reuters]]|access-date=2018-09-25|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Rudy Omankowski Jr., French-Czech highwire walker, holds record for skywalk distance
* Stephen Peer, after several previous successful crossings, fell to his death at the [[నయాగరా జలపాతం|Niagara Falls]] in 1887
* Susanna Bokoyni, Hungarian centenarian and [[సర్కస్|circus performer]] who was listed in [[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|Guinness World Records]] as the longest-lived [[మరుగుజ్జు|dwarf]] on record.
* Philippe Petit, French highwire-walker, famous for his walk between the towers of the [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)|World Trade Center]] in [[న్యూయార్క్|New York City]] in 1974
* Eskil Rønningsbakken, Norwegian balancing artist whose feats include tightrope walking between [[వేడి గాలి బెలూన్|hot air balloons]] in flight
* Maria Spelterini, Italian highwire walker, first woman to cross the Niagara Falls
* Falko Traber, German tightwire walker, walked to the Sugarloaf Mountain in [[రియో డి జనీరో|Rio de Janeiro]]
* Vertelli, British-Australian tightrope walker, nicknamed &quot;the Australian Blondin&quot;
* The Flying Wallendas, famous for their seven- and eight-person pyramid wire-walks
* Karl Wallenda, founder of the Flying Wallendas, died after falling from a wire on March 22, 1978, at age 73, while attempting to cross between the two towers of the Condado Plaza Hotel in San Juan, Puerto Rico.
* [[నిక్ వాలెండా|Nik Wallenda]], great-grandson of Karl, second person to walk from the United States to Canada over the Horseshoe Falls at the [[నయాగరా జలపాతం|Niagara Falls]] on June 15, 2012; with his mother Delilah (Karl's granddaughter), completed his great-grandfather's final attempt between the two towers of the Condado Plaza Hotelon June 4, 2011. On June 23, 2013, he successfully walked over a gorge in the area of the Grand Canyon. On November 2, 2014, he crossed over the Chicago River from the west tower of Marina City to the Leo Burnett building, following it with a blindfolded trip from the west tower to the east tower of Marina City.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 2, 2014|title=Live blog: Nik Wallenda's Chicago skyscraper walks|url=http://www.chicagotribune.com/news/chi-nik-wallenda-chicago-tightrope-walks-20141031-htmlstory.html|access-date=November 2, 2014|website=www.chicagotribune.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 2, 2014|title=Daredevil Wallenda successfully completes 2 Chicago skyscraper tightrope walks|url=http://www.foxnews.com/us/2014/11/02/daredevil-nik-wallenda-set-for-chicago-skyscraper-crossings/|access-date=November 2, 2014|website=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; performed a record-breaking skywalk of {{Convert|2000|ft|m}} at Kings Island on July 4, 2008, breaking Karl Wallenda's record walk&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wallenda Enterprises Inc. – Exceeding The Limits of Tradition|url=http://www.wallendaenterprises.com/|access-date=July 30, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rossiter|first=Marie|title=Tight-rope walker breaks record at Kings Island|url=http://www.daytondailynews.com/search/content/oh/story/news/local/2008/07/04/pjm070408wallendawalk.html|access-date=July 7, 2008|website=Dayton Daily News}}&lt;/ref&gt;
* Adili Wuxor, [[చైనా|Chinese]] (Uyghur), from Xinjiang, performer of the Uyghur tradition of highwire-walking called ''dawaz''; record-holder for highest wire-walk,  in 2010 he lived on wire for 60 days, at Beijing's Bird Nest Stadium.
* Maurizio Zavatta, Holder of highest tightrope walk while blindfolded. Set on 16 November 2016 in Wulong, Chongqing (China).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/highest-blindfolded-tightrope-walk|title=Highest blindfolded tightrope walk|work=Guinness World Records|access-date=2018-09-25|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:సర్కస్ నైపుణ్యాలు]]</text>
      <sha1>4bkjgbmcv8vwrw0gpyzc6vkjgamxm1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Donttry dragon</title>
    <ns>3</ns>
    <id>512188</id>
    <revision>
      <id>4978134</id>
      <timestamp>2026-10-10T09:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978135</id>
      <parentid>4978134</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="qr7nq5oe9pczms794zypgc8mx1fab2w" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>qr7nq5oe9pczms794zypgc8mx1fab2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978136</id>
      <parentid>4978135</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4978136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10181" sha1="9nkbruqsluw4ox5emh32f38o3lakzbd" xml:space="preserve">==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Donttry dragon గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Donttry dragon గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt;</text>
      <sha1>9nkbruqsluw4ox5emh32f38o3lakzbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978137</id>
      <parentid>4978136</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4978137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10483" sha1="avdef25njnf22907wgot3unjs0mkhyv" xml:space="preserve">==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Donttry dragon గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Donttry dragon గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 09:49, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>avdef25njnf22907wgot3unjs0mkhyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Tekamsrinivas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>512189</id>
    <revision>
      <id>4978138</id>
      <timestamp>2026-10-10T09:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978139</id>
      <parentid>4978138</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>4978139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978140</id>
      <parentid>4978139</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978146</id>
      <parentid>4978140</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4978146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10180" sha1="2mz2ii42oz44brau30w29hgtfftjf5n" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Tekamsrinivas గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Tekamsrinivas గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt;</text>
      <sha1>2mz2ii42oz44brau30w29hgtfftjf5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978160</id>
      <parentid>4978146</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10200" sha1="dkhg1lgndbw6w9mw0aochk6snj1hdlw" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Tekamsrinivas గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Tekamsrinivas గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt;
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>dkhg1lgndbw6w9mw0aochk6snj1hdlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978161</id>
      <parentid>4978160</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు.</comment>
      <origin>4978146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10180" sha1="2mz2ii42oz44brau30w29hgtfftjf5n" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Tekamsrinivas గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Tekamsrinivas గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt;</text>
      <sha1>2mz2ii42oz44brau30w29hgtfftjf5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కార్డ్ మానిప్యులేషన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512190</id>
    <revision>
      <id>4978142</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1370174965|Card manipulation]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4978142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35221" sha1="alqhcymjqm72pfjmx13wqh68hxx48w4" xml:space="preserve">
[[File:Card_trick.jpg|thumb| కార్డు ట్రిక్. ఎగువ ఎడమ: &quot;ఏదైనా ఒక కార్డును ఎంచుకోండి&quot;. కుడివైపు పైభాగం: కార్డును వెనుక అరచేతితో పట్టుకోవడం. దిగువ ఎడమవైపు: ఒక &quot;వసంత&quot; శోభ. దిగువ కుడివైపు: కార్డులను కలపడం ( షఫుల్ చేయడం ) కార్డ్ ట్రిక్ తయారీకి వీలు కల్పిస్తుంది.]]
సాధారణంగా '''కార్డ్ మ్యాజిక్''' అని పిలువబడే '''కార్డ్ మానిప్యులేషన్''' అనేది, [[పేకముక్క|పేకాట కార్డులను]] ఉపయోగించి చేతివాటం ట్రిక్కులతో ప్రభావాలను సృష్టించే [[ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాల]] శాఖ. ఇంద్రజాల ప్రదర్శనలలో, ముఖ్యంగా క్లోజ్-అప్, పార్లర్, వీధి ఇంద్రజాలాలలో కార్డుల తారుమారును తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ రంగంలో అత్యంత గుర్తింపు పొందిన కొన్ని పేర్లలో డై వెర్నాన్,  టోనీ స్లైడిని,  జువాన్ టామరిజ్, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/01/02/magazine/juan-tamariz-magic.html|title=The Man Who Made Spain the Magic Capital of the World|last=Haider|first=Shuja|date=2023-01-02|work=The New York Times|access-date=2026-08-19|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఎడ్ మార్లో, SW ఎర్డ్‌నాస్, రిచర్డ్ టర్నర్, జాన్ స్కార్న్, రికీ జే , రెనే లవాండ్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hall of Fame|url=http://www.magiccastle.com/hall_of_fame/|access-date=March 2, 2023|website=magiccastle.com|publisher=[[Academy of Magical Arts]]}}&lt;/ref&gt;  . తన తప్పించుకునే విన్యాసాలతో ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందక ముందు, హౌడిని తనను తాను &quot;ది కింగ్ ఆఫ్ కార్డ్స్&quot; అని పిలుచుకునేవాడు. {{Sfn|Kalush|Sloman|2006|p=42}} కార్డుల తారుమారుపై ఆధారపడిన, బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన కార్డు ట్రిక్కులలో యాంబిషియస్ కార్డ్, త్రీ-కార్డ్ మోంటే ఉన్నాయి, దీనిని ఫైండ్ ది లేడీ అని కూడా పిలుస్తారు.

== చరిత్ర ==
[[File:Welles-Sandburg-1942.jpg|thumb| ఓర్సన్ వెల్లెస్ కార్ల్ సాండ్‌బర్గ్ కోసం ఒక పేకాట విన్యాసం ప్రదర్శిస్తున్నాడు (ఆగస్టు 1942)]]
15వ శతాబ్దంలో  పేకాట కార్డులు ఇంద్రజాలికులలో ప్రాచుర్యం పొందాయి, ఎందుకంటే అవి చవకైనవి, బహుముఖమైనవి, సులభంగా అందుబాటులో ఉండేవి, అంతేకాకుండా కార్డులతో చేసే చేతివాటం అప్పటికే కార్డు మోసగాళ్లచే అభివృద్ధి చేయబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Card Tricks - History Of The Origins of Playing Cards &amp; Magic|url=https://www.card-trick.com/history/|access-date=2025-05-19|website=Card-Trick.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt; కార్డు మ్యాజిక్ వేలాది పద్ధతులు, ఆలోచనలను కూడగట్టుకుంటూ, మ్యాజిక్‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన శాఖలలో ఒకటిగా వికసించింది. పెర్సీ డయాకోనిస్ ఉపయోగించినటువంటి సంక్లిష్ట గణితం, బనాచెక్ బోధించినటువంటి మానసిక పద్ధతుల వాడకం నుండి, ఎడ్ మార్లో, డై వెర్నన్ వంటి వారి అత్యంత కష్టమైన చేతివాటం వరకు ఇవి విస్తరించి ఉన్నాయి.

పద్నాలుగో శతాబ్దం ద్వితీయార్ధంలో పేకాట కార్డులు సర్వసాధారణంగా ప్రాచుర్యం పొందిన కాలం నుండి, ఏదో ఒక రూపంలో పేకాట మాయాజాలం ఉనికిలోకి వచ్చి ఉండవచ్చు, కానీ ఈ కాలంలోని దాని చరిత్ర గురించి పెద్దగా నమోదు చేయబడలేదు. సాధారణంగా చేతివాటం మాయాజాలంతో, కప్పులు, బంతులతో పోలిస్తే, ఇది ఒక కొత్త రకమైన మాయాజాలం. {{Sfn|Randi|1992|pp=17-27}} అయితే, ఒక సాధనంగా దీని బహుముఖ ప్రజ్ఞ కారణంగా ఇది ఆధునిక ఇంద్రజాలికులలో ప్రజాదరణ పొందింది.

మార్టిన్ గార్డనర్, SW ఎర్డ్నాస్ 1902 నాటి కార్డ్ మానిప్యులేషన్‌పై రాసిన గ్రంథం ''&quot;ఆర్టిఫైస్, రూస్ అండ్ సబ్‌టర్ఫ్యూజ్ ఎట్ ది కార్డ్ టేబుల్: ఎ ట్రీటైజ్ ఆన్ ది సైన్స్ అండ్ ఆర్ట్ ఆఫ్ మానిప్యులేటింగ్ కార్డ్స్'' &quot; {{Sfn|Erdnase|1902}} &quot;గేమింగ్ టేబుల్స్ వద్ద కార్డులను మానిప్యులేట్ చేసే కళపై ఇప్పటివరకు ప్రచురించబడిన అత్యంత ప్రసిద్ధమైన, అత్యంత జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేయబడిన పుస్తకం&quot; అని పేర్కొన్నారు. {{Sfn|Erdnase|1995|loc=Foreword}} ఈ పుస్తకం డై వెర్నన్‌ను ఇంద్రజాలికుడిగా మారడానికి ప్రభావితం చేసింది, ఇతను ఆధునిక కాలపు కార్డ్ మ్యాజిక్‌కు మార్గదర్శకుడిగా పరిగణించబడ్డాడు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Dai Vernon - Magicpedia|url=https://www.geniimagazine.com/magicpedia/Dai_Vernon|access-date=2025-05-18|website=www.geniimagazine.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Dai Vernon {{!}} Canadian Magician, Card Trick Expert {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Dai-Vernon|access-date=2025-05-18|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt;


== టెక్నిక్ ==
పేకాట కార్డులతో ప్రదర్శించే ఇంద్రజాలాలను ప్రాథమిక కార్డు తారుమారు మెళకువలు (లేదా స్లైట్స్ ) ఉపయోగించి నిర్మిస్తారు. అటువంటి చేతివాటాలను ప్రేక్షకులు పసిగట్టలేని రీతిలో ప్రదర్శించాలనేది ప్రదర్శకుడి ఉద్దేశ్యం—అయితే, ఆ ఫలితానికి సాధన, పద్ధతిపై పూర్తి అవగాహన అవసరం. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|p=xxi}} నిర్వహణ పద్ధతులు వీటిని కలిగి ఉంటాయి:

=== లిఫ్ట్‌లు ===
లిఫ్ట్‌లు అనేవి డెక్ నుండి ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్డులను బయటకు తీసే పద్ధతులు. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=3-11}} ప్రదర్శించబడిన కార్డు(లు) సాధారణంగా ప్రేక్షకులకు తెలిసినవే అయి ఉంటాయి, ఉదాహరణకు, అవి ఇంద్రజాలంలో భాగంగా ముందే ఎంపిక చేయబడి లేదా గుర్తించబడి ఉండవచ్చు. చేతివాటంలో, డెక్ నుండి రెండు కార్డులను బయటకు తీయడానికి &quot; డబుల్ లిఫ్ట్ &quot; చేయవచ్చు, కానీ అవి ఒకే కార్డులా కనిపించేలా కలిపి పట్టుకోవచ్చు.

=== తప్పుడు ఒప్పందాలు ===
కార్డులను పంచడం (ఉదాహరణకు, సాంప్రదాయ కార్డుల ఆట ప్రారంభంలో) కార్డులను పంపిణీ చేయడానికి ఒక న్యాయమైన మార్గంగా పరిగణించబడుతుంది. తప్పుడు ఒప్పందాలు అనేవి కార్డులను న్యాయంగా పంపిణీ చేసినట్లుగా కనిపించే పద్ధతులు, కానీ వాస్తవానికి పంపిణీ చేయబడిన కార్డులు ముందుగానే నిర్ణయించబడినవి లేదా వాటిని నిర్వహించే వ్యక్తికి తెలిసినవి. తప్పుడు డీలింగ్ టెక్నిక్‌లలో ఇవి ఉన్నాయి: సెకండ్ డీలింగ్, బాటమ్ డీలింగ్, గ్రీక్ డీలింగ్ (బాటమ్ డీల్ ఒక వైవిధ్యం), సెంటర్ డీలింగ్ (అరుదుగా ఉపయోగించబడుతుంది), డబుల్ డీలింగ్ (ఒక చిన్న ప్యాకెట్‌లోని పై, క్రింది కార్డులను కలిపి డీల్ చేయడం). {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=12-30}}

=== పక్క దొంగతనం ===
మెజీషియన్ [[F. W. Conradi|F. W. కొన్రాడి]] కనుగొన్న ఒక టెక్నిక్. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cards {{!}} Side Steal (Conjuring Credits)|url=https://www.conjuringcredits.com/doku.php?id=cards:side_steal&amp;s%5B%5D=side&amp;s%5B%5D=steal|access-date=2020-03-20|website=www.conjuringcredits.com}}&lt;/ref&gt; క్లాసిక్ పామ్‌ను ఉపయోగించి, (చాలా వరకు) ముందుగా నిర్ణయించిన కార్డును డెక్ పైభాగానికి నియంత్రించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. SW ఎర్డ్నాస్ మొదట ప్రచురించిన వికర్ణ అరచేతి మార్పు కూడా ఉంది. సైడ్ స్టీల్ లాగానే, డయాగనల్ పామ్ షిఫ్ట్ కూడా క్లాసిక్ పామ్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, కానీ దీని అసలు ఉద్దేశం కార్డులను డెక్ అడుగు భాగానికి నియంత్రించడం. అయితే, దీనిని సాధారణంగా ఒక కార్డును మీ జేబులోకి &quot;టెలిపోర్ట్&quot; చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.

=== పాస్‌లు ===
కార్డ్ పాస్ ప్రభావం ఏమిటంటే, గుర్తించబడిన ఒక కార్డు డెక్‌లో ఎక్కడో ఒకచోట చొప్పించబడుతుంది. అయితే, ప్రదర్శకుడు వేగంగా, రహస్యంగా దీనిని తారుమారు చేసిన తర్వాత, దానిని రహస్యంగా కదిలిస్తారు లేదా స్థానభ్రంశం చేస్తారు - సాధారణంగా డెక్ పైభాగానికి (లేదా దిగువకు). గుర్తించబడిన కార్డు నుండి కిందికి ఉన్న డెక్ భాగాన్ని, దానికి పైన ఉన్న డెక్ భాగంతో మార్పిడి చేయడం ద్వారా పాస్ సాధించబడుతుంది (ఒక నిర్దిష్ట కార్డును నియంత్రించడానికి డెక్‌ను రహస్యంగా కత్తిరించడం). పాస్ టెక్నిక్‌లలో ఇవి ఉన్నాయి: క్లాసిక్ పాస్, జింగోన్ పర్ఫెక్ట్ టేబుల్ పాస్, ఫ్లెష్ గ్రిప్ పాస్, జాగ్ పాస్, బ్రౌ పాస్, చార్లియర్ పాస్, ఫింగర్ పామ్ పాస్, {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=37-48}} బ్లఫ్ పాస్, హెర్మాన్ పాస్ . సులభంగా చెప్పాలంటే, కార్డ్ పాస్ అనేది డెక్ నుండి రహస్యంగా కార్డులను కత్తిరించడం (దీనిని కాయిన్ పాస్‌తో పొరపాటు పడకూడదు, అది ఒక చేతి నుండి మరొక చేతికి నాణేన్ని తప్పుగా బదిలీ చేయడం).

=== అరచేతితో పట్టుకోవడం ===
పామింగ్ అనేది ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్డులను అరచేతిలో పట్టుకోవడానికి లేదా దాచడానికి ఉపయోగించే ఒక పద్ధతి. ప్రదర్శించబడుతున్న ఇంద్రజాలానికి అవసరమయ్యే వరకు, డెక్ నుండి తీసిన కార్డులను సాధారణంగా ప్రేక్షకులకు కనిపించకుండా పక్కన ఉంచుతారు. పామింగ్ టెక్నిక్‌లలో ఇవి ఉన్నాయి: బ్రౌ డయాగనల్ టిప్-అప్, స్వింగ్, థంబ్-కౌంట్, ఫేస్ కార్డ్ పామ్, క్రాస్‌వైస్, న్యూ వెర్టికల్, గ్యాంబ్లర్స్ స్క్వేరింగ్, గ్యాంబ్లర్స్ ఫ్లాట్, హుగార్డ్ టాప్ పామ్, ఫ్లిప్-ఓవర్, హోఫ్జిన్సర్ బాటమ్, బ్రౌ బాటమ్, టెంకై పామ్, లాటరల్ పామ్, జింగోన్ బాటమ్. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=49-64}}

=== తప్పుడు షఫుల్స్ ===
డెక్‌లోని కార్డులను యాదృచ్ఛికం చేయడానికి, కార్డులను కలపడం ఒక న్యాయమైన మార్గంగా పరిగణించబడుతుంది. ఫాల్స్ షఫుల్స్ అనేవి ఒక డెక్‌ను సక్రమంగా షఫుల్ చేసినట్లుగా కనిపించే టెక్నిక్‌లు, కానీ వాస్తవానికి డెక్‌లోని కార్డులు ప్రదర్శించబడుతున్న ఇంద్రజాలానికి తగిన క్రమంలో ఉంచబడతాయి. తప్పుడు షఫుల్స్ చేయడం ద్వారా డెక్‌లోని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్డులను వాటి స్థానాల్లో ఉంచవచ్చు, లేదా మొత్తం డెక్‌ను షఫుల్ చేయని స్థితిలో (ఉదాహరణకు, షఫుల్ చేయడానికి ముందు డెక్ ఉన్న స్థితిలో) కూడా ఉంచవచ్చు. తప్పుడు షఫుల్ టెక్నిక్‌లలో ఇవి ఉన్నాయి: పర్ఫెక్ట్ రిఫుల్ ( ఫారో షఫుల్ అని కూడా పిలుస్తారు), స్ట్రిప్-అవుట్, హిందూ షఫుల్, గ్యాంబ్లర్స్, జారో షఫుల్, పుష్ త్రూ రిఫుల్ షఫుల్, వివిధ స్టాక్ షఫులింగ్ టెక్నిక్‌లు (తప్పుడు షఫుల్ సమయంలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్డుల స్థానాలు నియంత్రించబడతాయి). {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=65-76}}

=== తప్పుడు కోతలు ===
కార్డుల కట్టను కత్తిరించడం అనేది ఒక పద్ధతి, దీనిలో కట్టను రెండు భాగాలుగా విభజిస్తారు (ఈ విభజన స్థానాన్ని యాదృచ్ఛికంగా నిర్ణయిస్తారు – తరచుగా ప్రేక్షకులలో ఒకరు ఈ నిర్ణయం తీసుకుంటారు), ఆ తర్వాత ఆ భాగాలను మార్చుకుంటారు – దీని ఉద్దేశ్యం, కట్ట పైభాగంలో ఏ కార్డు ఉందో ఎవరికీ ఖచ్చితంగా తెలియకుండా చేయడం. ఫాల్స్ కట్స్ అనేవి ఒక ట్రిక్, దీని ద్వారా ప్రదర్శకుడు ఒక ఫెయిర్ కట్‌ను ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తాడు, కానీ వాస్తవానికి ముందుగా నిర్ణయించిన ఒక కార్డు (లేదా కార్డులు) డెక్ పైభాగంలో ఉండేలా అమర్చబడి ఉంటాయి. తప్పుడు కోత పద్ధతులలో ఇవి ఉన్నాయి: తప్పుడు రన్నింగ్ కట్, జూదగాడి తప్పుడు కట్. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=77-80}}

=== రంగు మార్పు ===
ప్రేక్షకుల కళ్లెదుటే ఒక కార్డును మరొక కార్డుగా మార్చే ప్రభావాన్ని రంగు మార్పు అంటారు. సాధారణంగా, మార్పు మరింత స్పష్టంగా కనిపించడం కోసం, కార్డులను వేర్వేరు రంగులలోకి మారుస్తారు, లేదా ఒక ఫేస్ కార్డును నంబర్ కార్డుగా మారుస్తారు. ఈ ప్రభావాన్ని సాధించడానికి అనేక విభిన్న పద్ధతులు ఉన్నాయి, కానీ వాటిలో అత్యంత సాధారణమైనవి క్లాసిక్ కలర్ చేంజ్, స్నాప్ చేంజ్. ఎందుకంటే అవి ఇతరుల కంటే నేర్చుకోవడానికి సులభంగా ఉంటాయి. వృత్తిపరమైన ఇంద్రజాలికులు సాధారణంగా కార్డిని లేదా ఎర్డ్‌నాస్ మార్పు వంటి ఇతర రంగు మార్పులను ప్రదర్శిస్తారు. అప్పుడప్పుడు రంగు మార్పుల కోసం కూడా పాస్‌లను ఉపయోగిస్తారు, ప్రధానంగా క్లాసిక్ పాస్ .

=== క్రింప్స్ ===
ఇంద్రజాల ప్రదర్శన సమయంలో గుర్తింపును సులభతరం చేయడానికి, కార్డులోని కొంత భాగాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా భౌతికంగా గుర్తించడం, మడతపెట్టడం లేదా వంచడం వంటి పద్ధతులనే క్రింప్స్ అంటారు. క్రింప్ టెక్నిక్‌లలో ఇవి ఉన్నాయి: రెగ్యులర్ క్రింప్, గ్యాంబ్లర్స్ క్రింప్, బ్రీథర్ క్రింప్, పీక్ క్రింప్. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=90-92}}

=== జాగింగ్‌లు ===
జాగ్ అంటే కార్డుల కట్ట లేదా స్టాక్‌లోని ఏదో ఒక చోటు నుండి ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్డులు కొద్దిగా బయటకు పొడుచుకు రావడం. ఈ ఉబ్బెత్తు భాగం ప్రేక్షకులకు కనిపించనప్పటికీ, ఓవర్‌హ్యాండ్ షఫుల్ వంటి ఇతర ప్రక్రియలు చేసేటప్పుడు కూడా కార్డు ఎక్కడ ఉందో తెలుసుకునేందుకు ఇది ప్రదర్శకుడికి వీలు కల్పిస్తుంది. జాగింగ్‌లు ఎల్లప్పుడూ ప్రేక్షకుల నుండి దాగి ఉండనప్పటికీ, చాలా తరచుగా అవి దాగి ఉంటాయి. కొన్ని రకాలలో &quot;లోపలికి జాగింగ్&quot;, &quot;పక్కకు జాగింగ్&quot;, &quot;బయటకు జాగింగ్&quot; ఉన్నాయి. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|p=xxiii}}

=== రివర్స్‌లు ===
కార్డ్ రివర్సల్స్ అనేవి డెక్‌లోని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్డుల దిశను మార్చే పద్ధతులు, ఉదాహరణకు ముఖం పైకి నుండి ముఖం క్రిందికి. {{Sfn|Hugard|Braue|1974|pp=107-112}} ఒక సాధారణ రివర్స్ హాఫ్ పాస్, ఇది డెక్ పైభాగం ద్వారా దాచబడిన ఒకటి లేదా అనేక కార్డులను రివర్స్ చేయగలదు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fisher|first=Aaron|date=2016-06-02|title=Half Pass Techniques - New Gravity Half Pass Training Tips|url=https://www.aaronfishermagic.com/half-pass-card-techniques/|access-date=2025-05-18|website=Aaron Fisher Magic|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== దళాలు ===
ప్రేక్షకుడికి స్వేచ్ఛా ఎంపిక ఉన్నట్లు నటిస్తూనే, ప్రదర్శకుడు ముందుగా నిర్ణయించిన కార్డును ఎంచుకునేలా బలవంతం చేసే గారడీని కార్డ్ ఫోర్సెస్ అంటారు. కొన్ని బలాలలో ఇవి ఉంటాయి; క్లాసిక్ ఫోర్స్, రిఫిల్ ఫోర్స్, డ్రిబుల్ ఫోర్స్, స్లిప్ ఫోర్స్, కార్డ్ స్విచ్‌లను కలిగి ఉన్న వివిధ బలాలు.

=== స్విచ్‌లు ===
ఒకటి లేదా అనేక కార్డులను మార్చడానికి కార్డ్ స్విచ్‌లను ఉపయోగిస్తారు. టెలిపోర్టింగ్ కార్డ్ ట్రిక్కులలో స్విచ్‌లను సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు. స్విచ్‌లలో డబుల్ లిఫ్ట్‌లు, టాప్ చేంజ్, వివిధ రకాల కార్డ్ మకింగ్‌లు ఉంటాయి.

=== తప్పుడు గణనలు ===
తక్కువ సంఖ్యలో కార్డులతో, సాధారణంగా 4 కార్డులతో చేసే ఇంద్రజాల విద్యలలో తప్పుడు లెక్కింపులను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. ఎక్కువ కార్డులు ఉన్నాయని నటిస్తూ, లేదా తక్కువ కార్డులు ఉన్నాయని నటిస్తూ, కార్డులను దాచిపెడుతూ కార్డుల ప్యాకెట్‌ను లెక్కించడానికి తప్పుడు లెక్కింపులు మిమ్మల్ని అనుమతిస్తాయి. తప్పుడు గణన అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉపయోగం డై వెర్నాన్ 'ట్విస్టింగ్ ది ఏసెస్'లో ఉంది, ఇది అలెక్స్ ఎల్మ్స్లీ ఎల్మ్స్లీ గణనను ఉపయోగిస్తుంది, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Twisting the Aces Card Trick - FalseShuffle|url=https://www.falseshuffle.com/card-tricks/twisting-the-aces|access-date=2025-05-18|website=www.falseshuffle.com}}&lt;/ref&gt; దీనిని గోస్ట్ కౌంట్ అని కూడా పిలుస్తారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elmsley Count - Magicpedia|url=https://www.geniimagazine.com/magicpedia/Elmsley_Count|access-date=2025-05-18|website=www.geniimagazine.com}}&lt;/ref&gt; మరొక సాధారణ తప్పుడు లెక్కింపు జోర్డాన్ లెక్కింపు, ఇది ఎల్మ్స్లీ లెక్కింపును చాలా పోలి ఉంటుంది.

=== తప్పుదారి పట్టించడం ===
దృష్టి మరల్చడం అనేది పూర్తిగా కార్డ్ మ్యాజిక్‌కు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది కానప్పటికీ, చాలా కార్డ్ ప్రదర్శనలలో ఇది చాలా ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. చాలా సందర్భాలలో, ఒక కార్డ్ ఇంద్రజాలికుని 'నైపుణ్యం' అనేది, వారు ప్రదర్శనలోని ఒక భాగం నుండి మరొక భాగానికి ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఎంత బాగా మళ్లించగలరు అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది, అయితే అడ్డుపడేవారిని ఎదుర్కోవలసి వచ్చినప్పుడు ఇది మరింత కష్టతరం అవుతుంది. ఇంద్రజాలికులు ప్రేక్షకులను తప్పుదారి పట్టించడానికి, హావభావాలు ప్రదర్శించడం, మాటలతో దృష్టి మళ్లించడం, జోకులు వేయడం వంటి కార్డుల ట్రిక్కులను ఉపయోగించవచ్చు, తద్వారా ఈ ప్రక్రియలో ముఖ్యమైన చేతివాటాన్ని దాచడం సులభతరం అవుతుంది.

== ముఖ్యమైన వ్యక్తులు ==

=== ఆధునిక కాలం ===
జాసన్ లడానీ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఇంద్రజాలికులలో ఒకరు, అతను కార్డ్ మ్యాజిక్ జూదం ఉపవర్గాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jason Ladanye at Irvine Improv|url=https://improv.com/irvine/comic/jason+ladanye/|access-date=2025-05-18|website=Irvine Improv|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jason Ladanye|url=https://bourbonroomhollywood.com/tm-event/jason-ladanye/|access-date=2025-05-18|website=The Bourbon Room|language=en-US}}&lt;/ref&gt;, అధునాతన కార్డ్ మానిప్యులేషన్ ఉపయోగించి కార్డ్ ట్రిక్స్ బోధించే అనేక రచనలను ప్రచురించాడు.

రాబర్టో గియోబ్బి వారి ''&lt;nowiki/&gt;'కార్డ్ కాలేజ్' అనే'' పుస్తకాల శ్రేణితో ఆధునిక కార్డ్ మానిప్యులేషన్‌పై అత్యంత ప్రభావం చూపారు. ఇది 5 సంపుటాలలో సులభమైన మానిప్యులేషన్‌ల నుండి కష్టమైన మానిప్యులేషన్‌ల వరకు కార్డ్ మ్యాజిక్ అన్ని ప్రాథమిక అంశాలను ఇంద్రజాలికులకు తెలియజేసే ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వం వంటి రచన. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Card College Volumes 1 - 5|url=https://www.vanishingincmagic.com/card-magic/card-college-volumes-1-5/|access-date=2025-05-18|website=www.vanishingincmagic.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ఉత్తమ కార్డ్ మానిప్యులేషన్ ప్రాథమిక పుస్తకాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Store|first=Butterfly Magic|date=2024-06-02|title=Best Books for Card Magic - Butterfly Magic Store|url=https://www.butterflymagicstore.com/blog/best-books-for-card-magic/|access-date=2025-05-18|website=butterflymagicstore.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

డై వెర్నన్, ఎడ్ మార్లోతో కలిసి, మ్యాజిక్ సందర్భంలో ఆధునిక కార్డ్ మానిప్యులేషన్‌కు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

SW ఎర్డ్నాస్ కార్డ్ మానిప్యులేషన్ కోసం అత్యంత ప్రభావవంతమైన పుస్తకాలలో ఒకదాన్ని సృష్టించారు, చాలా మంచి మానిప్యులేషన్ పుస్తకాలకు మార్గం సుగమం చేయడంలో సహాయపడ్డారు, దీనివల్ల దాదాపు ఎవరైనా కార్డ్ మానిప్యులేషన్ నేర్చుకోవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=S.W. Erdnase and W.E. Sanders — Textual Analysis|url=https://www.cs.columbia.edu/~coyne/erdnase-sanders-use-of-language.html#:~:text=The%20Expert%20at%20the%20Card%20Table%20(EATCT)%20by%20S.W.,magicians%20for%20over%20a%20century.|access-date=2025-05-19|website=www.cs.columbia.edu}}&lt;/ref&gt;


=== ముందస్తు కార్డ్ మానిప్యులేషన్ ===
గియోవన్నీ గియుసెప్పి పినెట్టిని తరచుగా మొదటి కార్డ్ మేజిషియన్ అనే బిరుదుతో గుర్తిస్తారు, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=History of Card Tricks|url=https://www.vanishingincmagic.com/learn-card-tricks/history-of-card-tricks/|access-date=2025-05-18|website=www.vanishingincmagic.com|language=en}}&lt;/ref&gt; అతను కింగ్ లూయిస్ XVI వంటి ప్రముఖులకు ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు, మనకు ఉన్న రికార్డుల ప్రకారం, కార్డ్ మ్యాజిక్ ట్రెండ్‌ను ప్రారంభించాడు. అయితే, కార్డు గారడీ లేదా కార్డుల తారుమారును ప్రదర్శించిన లేదా ప్రచురించిన మొదటి వ్యక్తి అతడు కాదు.

== మూలాలు ==

[[వర్గం:ఆటలు]]
[[వర్గం:ఇంద్రజాలం]]
[[వర్గం:పేకాటలు]]
[[వర్గం:పేకముక్కలు]]</text>
      <sha1>alqhcymjqm72pfjmx13wqh68hxx48w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512191</id>
    <revision>
      <id>4978149</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox person | name = పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి | image =  | caption =  | native_name = పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి | birth_place = రాజమహేంద్రవరం, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం | education = బి.టెక్, ఎం.టెక్, ప...'</comment>
      <origin>4978149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12739" sha1="fbx5hwupwphvg7lpefd3mwzh9xxkf5h" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి
| image = 
| caption = 
| native_name = పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి
| birth_place = రాజమహేంద్రవరం, తూర్పు గోదావరి జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం
| education = బి.టెక్, ఎం.టెక్, పిహెచ్.డి.
| occupation = ఆచార్యులు, విద్యావేత్త, కంప్యూటర్ సైన్స్ నిపుణులు, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం మాజీ ఉపకులపతి
| awards = ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం (2011), డి.లిట్ (2021)
| years_active = 1987 - ప్రస్తుత కాలం
}}

'''పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి''' (పూర్తి పేరు: '''పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి''') భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ విద్యావేత్త, కంప్యూటర్ సైన్స్ శాస్త్రవేత్త, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ మాజీ ఉపకులపతి (వైస్ ఛాన్సలర్). ఆయన సమాచార సాంకేతిక రంగంలో విశేష పరిశోధనలు చేశారు. విద్యా పరిపాలన రంగంలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సేవలు అందించారు.

== ప్రారంభ జీవితం - విద్యాభ్యాసం ==
ప్రొఫెసర్ పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని తూర్పు గోదావరి జిల్లా కేంద్రమైన రాజమహేంద్రవరంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు కీర్తిశేషులు పి. కమలారెడ్డి, కీర్తిశేషులు పి. బావమ్మ. ఆయన పాఠశాల విద్యను రాజమహేంద్రవరంలోని నవభారతి గురుకులంలో పూర్తిచేశారు. విద్యార్థి దశ నుంచే ఆయన ప్రతిభావంతులుగా రాణించారు. 

ఉన్నత విద్య కోసం విశాఖపట్నంలోని ప్రఖ్యాత ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఎంచుకున్నారు. 1985 సంవత్సరంలో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బి.టెక్) పట్టా పొందారు. ఆ తర్వాత కంప్యూటర్ సైన్స్ వైపు తన ఆసక్తిని మళ్లించి, 1987 సంవత్సరంలో మాస్టర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ఎం.టెక్) పట్టా సాధించారు. కంప్యూటర్ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో లోతైన పరిశోధనలు నిర్వహించి, 1993 సంవత్సరంలో పిహెచ్.డి. (డాక్టరేట్) పట్టాను కైవసం చేసుకున్నారు.

== వృత్తి జీవితం - ఉద్యోగ ప్రస్థానం ==
ఎం.టెక్ పూర్తిచేసిన వెంటనే అమెరికాలోని కార్నెగీ మెల్లన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ప్రొఫెసర్ రాజ్ రెడ్డి ఆధ్వర్యంలో నడిచే బహుళజాతి సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. అయితే పరిశోధనల పట్ల, బోధన పట్ల ఉన్న అంతులేని అభిరుచి కారణంగా ఆ కార్పొరేట్ ఉద్యోగాన్ని విరమించుకున్నారు. 1987 సంవత్సరంలో ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకులుగా చేరి, అకడమిక్ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు.

ఆయన ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా బోధనానుభవం, పరిశోధనానుభవం కలిగిన ఆయన, పరిపాలనా రంగంలో కూడా కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 2008 జూలై నుండి 2011 జూలై వరకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం రిజిస్ట్రార్‌గా సేవలందించారు. ఐ.ఎ.ఎస్.ఇ. ప్రధానాచార్యులుగా కూడా బాధ్యతలు చేపట్టారు. విశ్వవిద్యాలయ రెక్టార్‌గా (ప్రో-వైస్ ఛాన్సలర్) కూడా విధులు నిర్వర్తించారు.

2019 సంవత్సరంలో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా (వైస్ ఛాన్సలర్) నియమితులయ్యారు. ఆయన హయాంలో విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక సంస్కరణలు వచ్చాయని, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంటూ వర్సిటీ ప్రమాణాలు పెంచడానికి కృషి చేశారని అధికారిక నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. అలాగే విజయనగరంలోని సెంట్రల్ ట్రైబల్ యూనివర్సిటీకి మెంటర్ వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఒక సంవత్సరం పాటు సేవలందించారు.

== పరిశోధనా రంగాలు - మార్గదర్శకత్వం ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి కంప్యూటర్ సైన్స్ రంగంలో అనేక ఆధునిక అంశాలపై పరిశోధనలు సాగించారు. సాఫ్ట్ కంప్యూటింగ్, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్కిటెక్చర్స్, డేటాబేస్‌ల నుండి నాలెడ్జ్ డిస్కవరీ, ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్, నంబర్ థియరీ, క్రిప్టోసిస్టమ్స్ వంటి క్లిష్టమైన విషయాలపై అధ్యయనం చేశారు. 

ఆయన ఇప్పటివరకు పెద్ద సంఖ్యలో పరిశోధకులకు పిహెచ్.డి. పట్టాలు ప్రసాదించడంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. అనేక ఎం.ఫిల్. ప్రాజెక్టులకు, వందలాది ఎం.టెక్ ప్రాజెక్టులకు పర్యవేక్షకులుగా వ్యవహరించారు. జాతీయ అలాగే అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రఖ్యాత జర్నల్స్‌లో దాదాపు రెండు వందలకు పైగా పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించారు. సాఫ్ట్‌వేర్ పేటెంట్లను కూడా సొంతం చేసుకున్నారు. జావా, డాట్ నెట్, సి-షార్ప్, ఎస్.ఎ.పి. వంటి సమకాలీన సాంకేతిక సాధనాలలో నిపుణులుగా గుర్తింపు పొందారు.

== పురస్కారాలు - గౌరవాలు ==
* విద్యాబోధనలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచినందుకు గాను 2011 సంవత్సరంలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం అందుకున్నారు.
* విద్యాసంబంధ రంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలను గుర్తించి 2021 సంవత్సరంలో ప్రతిష్టాత్మక డి.లిట్ (D.Litt) డిగ్రీతో సత్కరించారు.
* ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ (భారతదేశం) ఫెలో హోదా పొందారు.
* ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ సభ్యులుగా ఉన్నారు.
* ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ సభ్యులుగా సేవలందించారు.
* విశాఖపట్నం, విజయనగరం రోటరీ క్లబ్ గౌరవ సభ్యులుగా ఉన్నారు.

== వివాదాలు - సస్పెన్షన్ ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి పదవీకాలం ముగిసే సమయంలో రాజకీయ అలాగే పరిపాలనాపరమైన పరిణామాల కారణంగా చర్చనీయాంశమయ్యారు. గత ప్రభుత్వ హయాంలో నిబంధనల ఉల్లంఘనలు జరిగాయని, భారీగా నిధుల దుర్వినియోగం అయిందని విజిలెన్స్ బృందం ఆరోపించింది. ఈ మేరకు విజిలెన్స్ విచారణ నివేదికల ఆధారంగా, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కార్యవర్గ కౌన్సిల్ ఆయనను పదవీ విరమణకు కొద్ది గంటల ముందు సస్పెండ్ చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ సస్పెన్షన్ ఉత్తర్వులు విద్యావర్గాలలో పెను సంచలనం సృష్టించాయి.

== మూలాలు ==
* [https://www.mecs-press.org/authors/112352.html MECS Press Author Profile - Dr. Prasad Reddy P.V.G.D]
* [https://andhrauni-ac.in/img/Prof-PVGD-Brief-Summary.pdf Andhra University - Prof. P.V.G.D. Prasad Reddy Brief Summary]
* [https://ecoastalworld.wordpress.com/2011/11/24/prof-prasad-reddy-p-v-g-d-brief-bio-graphy/ Ecoastal World - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D. Brief Biography]
* [https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/ex-au-vice-chancellor-suspended-on-his-retirement-day/articleshow/132772727.cms Times of India - Ex-AU vice-chancellor suspended on his retirement day]
* [https://scholar.google.com/citations?user=PJFcJ8MAAAAJ&amp;hl=en Google Scholar - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D]

[[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ]]
[[వర్గం: రాజమండ్రి వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:భారతీయ  శాస్త్రవేత్తలు]]</text>
      <sha1>fbx5hwupwphvg7lpefd3mwzh9xxkf5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978150</id>
      <parentid>4978149</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4978150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13202" sha1="eslukgysb5xkltltx4wmtd8gs96fu7o" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి
| image              = 
| caption            = 
| native_name        = పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి
| birth_place        = [[రాజమహేంద్రవరం]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| education          = బి.టెక్, ఎం.టెక్, పిహెచ్.డి.
| occupation         = ఆచార్యులు, విద్యావేత్త, [[కంప్యూటర్ సైన్స్]] నిపుణులు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] మాజీ ఉపకులపతి
| awards             = ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం (2011), డి.లిట్ (2021)
| years_active       = 1987 - ప్రస్తుత కాలం
}}

'''పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి''' (పూర్తి పేరు: '''పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి''') భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ విద్యావేత్త, [[కంప్యూటర్ సైన్స్|కంప్యూటర్ సైన్స్ శాస్త్రవేత్త,]] [[ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ]] మాజీ ఉపకులపతి (వైస్ ఛాన్సలర్). ఆయన సమాచార సాంకేతిక రంగంలో విశేష పరిశోధనలు చేశారు. విద్యా పరిపాలన రంగంలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సేవలు అందించారు.

== ప్రారంభ జీవితం - విద్యాభ్యాసం ==
ప్రొఫెసర్ పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని తూర్పు గోదావరి జిల్లా కేంద్రమైన [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] లో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు  పి. కమలారెడ్డి,  పి. బావమ్మ. ఆయన పాఠశాల విద్యను[[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరంలోని]] నవభారతి గురుకులంలో పూర్తిచేశారు. విద్యార్థి దశ నుంచే ఆయన ప్రతిభావంతులుగా రాణించారు. 

ఉన్నత విద్య కోసం విశాఖపట్నంలోని ప్రఖ్యాత [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] ఎంచుకున్నారు. 1985 సంవత్సరంలో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బి.టెక్) పట్టా పొందారు. ఆ తర్వాత [[కంప్యూటర్ సైన్స్]] వైపు తన ఆసక్తిని మళ్లించి, 1987 సంవత్సరంలో మాస్టర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ఎం.టెక్) పట్టా సాధించారు. కంప్యూటర్ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో లోతైన పరిశోధనలు నిర్వహించి, 1993 సంవత్సరంలో పిహెచ్.డి. ([[డాక్టరేట్]]) పట్టాను కైవసం చేసుకున్నారు.

== వృత్తి జీవితం - ఉద్యోగ ప్రస్థానం ==
ఎం.టెక్ పూర్తిచేసిన వెంటనే [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని కార్నెగీ మెల్లన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ప్రొఫెసర్ [[దబ్బాల రాజగోపాల్ రెడ్డి|రాజ్ రెడ్డి]] ఆధ్వర్యంలో నడిచే బహుళజాతి సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. అయితే పరిశోధనల పట్ల, బోధన పట్ల ఉన్న అంతులేని అభిరుచి కారణంగా ఆ కార్పొరేట్ ఉద్యోగాన్ని విరమించుకున్నారు. 1987 సంవత్సరంలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో అధ్యాపకులుగా చేరి, అకడమిక్ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు.

ఆయన ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా బోధనానుభవం, పరిశోధనానుభవం కలిగిన ఆయన, పరిపాలనా రంగంలో కూడా కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 2008 జూలై నుండి 2011 జూలై వరకు [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] రిజిస్ట్రార్‌గా సేవలందించారు. ఐ.ఎ.ఎస్.ఇ. ప్రధానాచార్యులుగా కూడా బాధ్యతలు చేపట్టారు. విశ్వవిద్యాలయ రెక్టార్‌గా (ప్రో-వైస్ ఛాన్సలర్) కూడా విధులు నిర్వర్తించారు.

2019 సంవత్సరంలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ఉపకులపతిగా (వైస్ ఛాన్సలర్) నియమితులయ్యారు. ఆయన హయాంలో విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక సంస్కరణలు వచ్చాయని, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంటూ వర్సిటీ ప్రమాణాలు పెంచడానికి కృషి చేశారని అధికారిక నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. అలాగే విజయనగరంలోని సెంట్రల్ ట్రైబల్ యూనివర్సిటీకి మెంటర్ వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఒక సంవత్సరం పాటు సేవలందించారు.

== పరిశోధనా రంగాలు - మార్గదర్శకత్వం ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి కంప్యూటర్ సైన్స్ రంగంలో అనేక ఆధునిక అంశాలపై పరిశోధనలు సాగించారు. సాఫ్ట్ కంప్యూటింగ్, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్కిటెక్చర్స్, డేటాబేస్‌ల నుండి నాలెడ్జ్ డిస్కవరీ, ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్, నంబర్ థియరీ, క్రిప్టోసిస్టమ్స్ వంటి క్లిష్టమైన విషయాలపై అధ్యయనం చేశారు. 

ఆయన ఇప్పటివరకు పెద్ద సంఖ్యలో పరిశోధకులకు పిహెచ్.డి. పట్టాలు ప్రసాదించడంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. అనేక ఎం.ఫిల్. ప్రాజెక్టులకు, వందలాది ఎం.టెక్ ప్రాజెక్టులకు పర్యవేక్షకులుగా వ్యవహరించారు. జాతీయ అలాగే అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రఖ్యాత జర్నల్స్‌లో దాదాపు రెండు వందలకు పైగా పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించారు. సాఫ్ట్‌వేర్ పేటెంట్లను కూడా సొంతం చేసుకున్నారు. జావా, డాట్ నెట్, సి-షార్ప్, ఎస్.ఎ.పి. వంటి సమకాలీన సాంకేతిక సాధనాలలో నిపుణులుగా గుర్తింపు పొందారు.

== పురస్కారాలు - గౌరవాలు ==
* విద్యాబోధనలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచినందుకు గాను 2011 సంవత్సరంలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం అందుకున్నారు.
* విద్యాసంబంధ రంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలను గుర్తించి 2021 సంవత్సరంలో ప్రతిష్టాత్మక డి.లిట్ (D.Litt) డిగ్రీతో సత్కరించారు.
* ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ (భారతదేశం) ఫెలో హోదా పొందారు.
* ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ సభ్యులుగా ఉన్నారు.
* ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ సభ్యులుగా సేవలందించారు.
* విశాఖపట్నం, విజయనగరం రోటరీ క్లబ్ గౌరవ సభ్యులుగా ఉన్నారు.

== వివాదాలు - సస్పెన్షన్ ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి పదవీకాలం ముగిసే సమయంలో రాజకీయ అలాగే పరిపాలనాపరమైన పరిణామాల కారణంగా చర్చనీయాంశమయ్యారు. గత ప్రభుత్వ హయాంలో నిబంధనల ఉల్లంఘనలు జరిగాయని, భారీగా నిధుల దుర్వినియోగం అయిందని విజిలెన్స్ బృందం ఆరోపించింది. ఈ మేరకు విజిలెన్స్ విచారణ నివేదికల ఆధారంగా, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కార్యవర్గ కౌన్సిల్ ఆయనను పదవీ విరమణకు కొద్ది గంటల ముందు సస్పెండ్ చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ సస్పెన్షన్ ఉత్తర్వులు విద్యావర్గాలలో పెను సంచలనం సృష్టించాయి.

== మూలాలు ==
* [https://www.mecs-press.org/authors/112352.html MECS Press Author Profile - Dr. Prasad Reddy P.V.G.D]
* [https://andhrauni-ac.in/img/Prof-PVGD-Brief-Summary.pdf Andhra University - Prof. P.V.G.D. Prasad Reddy Brief Summary]
* [https://ecoastalworld.wordpress.com/2011/11/24/prof-prasad-reddy-p-v-g-d-brief-bio-graphy/ Ecoastal World - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D. Brief Biography]
* [https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/ex-au-vice-chancellor-suspended-on-his-retirement-day/articleshow/132772727.cms Times of India - Ex-AU vice-chancellor suspended on his retirement day]
* [https://scholar.google.com/citations?user=PJFcJ8MAAAAJ&amp;hl=en Google Scholar - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D]

[[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ]]
[[వర్గం: రాజమండ్రి వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:భారతీయ  శాస్త్రవేత్తలు]]</text>
      <sha1>eslukgysb5xkltltx4wmtd8gs96fu7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978151</id>
      <parentid>4978150</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రారంభ జీవితం - విద్యాభ్యాసం */</comment>
      <origin>4978151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13203" sha1="im8y33vy11atmciszutkn3px1yel9be" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి
| image              = 
| caption            = 
| native_name        = పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి
| birth_place        = [[రాజమహేంద్రవరం]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| education          = బి.టెక్, ఎం.టెక్, పిహెచ్.డి.
| occupation         = ఆచార్యులు, విద్యావేత్త, [[కంప్యూటర్ సైన్స్]] నిపుణులు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] మాజీ ఉపకులపతి
| awards             = ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం (2011), డి.లిట్ (2021)
| years_active       = 1987 - ప్రస్తుత కాలం
}}

'''పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి''' (పూర్తి పేరు: '''పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి''') భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ విద్యావేత్త, [[కంప్యూటర్ సైన్స్|కంప్యూటర్ సైన్స్ శాస్త్రవేత్త,]] [[ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ]] మాజీ ఉపకులపతి (వైస్ ఛాన్సలర్). ఆయన సమాచార సాంకేతిక రంగంలో విశేష పరిశోధనలు చేశారు. విద్యా పరిపాలన రంగంలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సేవలు అందించారు.

== ప్రారంభ జీవితం - విద్యాభ్యాసం ==
ప్రొఫెసర్ పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని తూర్పు గోదావరి జిల్లా కేంద్రమైన [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] లో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు  పి. కమలారెడ్డి,  పి. బావమ్మ. ఆయన పాఠశాల విద్యను [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరంలోని]] నవభారతి గురుకులంలో పూర్తిచేశారు. విద్యార్థి దశ నుంచే ఆయన ప్రతిభావంతులుగా రాణించారు. 

ఉన్నత విద్య కోసం విశాఖపట్నంలోని ప్రఖ్యాత [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] ఎంచుకున్నారు. 1985 సంవత్సరంలో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బి.టెక్) పట్టా పొందారు. ఆ తర్వాత [[కంప్యూటర్ సైన్స్]] వైపు తన ఆసక్తిని మళ్లించి, 1987 సంవత్సరంలో మాస్టర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ఎం.టెక్) పట్టా సాధించారు. కంప్యూటర్ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో లోతైన పరిశోధనలు నిర్వహించి, 1993 సంవత్సరంలో పిహెచ్.డి. ([[డాక్టరేట్]]) పట్టాను కైవసం చేసుకున్నారు.

== వృత్తి జీవితం - ఉద్యోగ ప్రస్థానం ==
ఎం.టెక్ పూర్తిచేసిన వెంటనే [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని కార్నెగీ మెల్లన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ప్రొఫెసర్ [[దబ్బాల రాజగోపాల్ రెడ్డి|రాజ్ రెడ్డి]] ఆధ్వర్యంలో నడిచే బహుళజాతి సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. అయితే పరిశోధనల పట్ల, బోధన పట్ల ఉన్న అంతులేని అభిరుచి కారణంగా ఆ కార్పొరేట్ ఉద్యోగాన్ని విరమించుకున్నారు. 1987 సంవత్సరంలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో అధ్యాపకులుగా చేరి, అకడమిక్ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు.

ఆయన ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా బోధనానుభవం, పరిశోధనానుభవం కలిగిన ఆయన, పరిపాలనా రంగంలో కూడా కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 2008 జూలై నుండి 2011 జూలై వరకు [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] రిజిస్ట్రార్‌గా సేవలందించారు. ఐ.ఎ.ఎస్.ఇ. ప్రధానాచార్యులుగా కూడా బాధ్యతలు చేపట్టారు. విశ్వవిద్యాలయ రెక్టార్‌గా (ప్రో-వైస్ ఛాన్సలర్) కూడా విధులు నిర్వర్తించారు.

2019 సంవత్సరంలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ఉపకులపతిగా (వైస్ ఛాన్సలర్) నియమితులయ్యారు. ఆయన హయాంలో విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక సంస్కరణలు వచ్చాయని, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంటూ వర్సిటీ ప్రమాణాలు పెంచడానికి కృషి చేశారని అధికారిక నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. అలాగే విజయనగరంలోని సెంట్రల్ ట్రైబల్ యూనివర్సిటీకి మెంటర్ వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఒక సంవత్సరం పాటు సేవలందించారు.

== పరిశోధనా రంగాలు - మార్గదర్శకత్వం ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి కంప్యూటర్ సైన్స్ రంగంలో అనేక ఆధునిక అంశాలపై పరిశోధనలు సాగించారు. సాఫ్ట్ కంప్యూటింగ్, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్కిటెక్చర్స్, డేటాబేస్‌ల నుండి నాలెడ్జ్ డిస్కవరీ, ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్, నంబర్ థియరీ, క్రిప్టోసిస్టమ్స్ వంటి క్లిష్టమైన విషయాలపై అధ్యయనం చేశారు. 

ఆయన ఇప్పటివరకు పెద్ద సంఖ్యలో పరిశోధకులకు పిహెచ్.డి. పట్టాలు ప్రసాదించడంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. అనేక ఎం.ఫిల్. ప్రాజెక్టులకు, వందలాది ఎం.టెక్ ప్రాజెక్టులకు పర్యవేక్షకులుగా వ్యవహరించారు. జాతీయ అలాగే అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రఖ్యాత జర్నల్స్‌లో దాదాపు రెండు వందలకు పైగా పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించారు. సాఫ్ట్‌వేర్ పేటెంట్లను కూడా సొంతం చేసుకున్నారు. జావా, డాట్ నెట్, సి-షార్ప్, ఎస్.ఎ.పి. వంటి సమకాలీన సాంకేతిక సాధనాలలో నిపుణులుగా గుర్తింపు పొందారు.

== పురస్కారాలు - గౌరవాలు ==
* విద్యాబోధనలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచినందుకు గాను 2011 సంవత్సరంలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం అందుకున్నారు.
* విద్యాసంబంధ రంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలను గుర్తించి 2021 సంవత్సరంలో ప్రతిష్టాత్మక డి.లిట్ (D.Litt) డిగ్రీతో సత్కరించారు.
* ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ (భారతదేశం) ఫెలో హోదా పొందారు.
* ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ సభ్యులుగా ఉన్నారు.
* ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ సభ్యులుగా సేవలందించారు.
* విశాఖపట్నం, విజయనగరం రోటరీ క్లబ్ గౌరవ సభ్యులుగా ఉన్నారు.

== వివాదాలు - సస్పెన్షన్ ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి పదవీకాలం ముగిసే సమయంలో రాజకీయ అలాగే పరిపాలనాపరమైన పరిణామాల కారణంగా చర్చనీయాంశమయ్యారు. గత ప్రభుత్వ హయాంలో నిబంధనల ఉల్లంఘనలు జరిగాయని, భారీగా నిధుల దుర్వినియోగం అయిందని విజిలెన్స్ బృందం ఆరోపించింది. ఈ మేరకు విజిలెన్స్ విచారణ నివేదికల ఆధారంగా, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కార్యవర్గ కౌన్సిల్ ఆయనను పదవీ విరమణకు కొద్ది గంటల ముందు సస్పెండ్ చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ సస్పెన్షన్ ఉత్తర్వులు విద్యావర్గాలలో పెను సంచలనం సృష్టించాయి.

== మూలాలు ==
* [https://www.mecs-press.org/authors/112352.html MECS Press Author Profile - Dr. Prasad Reddy P.V.G.D]
* [https://andhrauni-ac.in/img/Prof-PVGD-Brief-Summary.pdf Andhra University - Prof. P.V.G.D. Prasad Reddy Brief Summary]
* [https://ecoastalworld.wordpress.com/2011/11/24/prof-prasad-reddy-p-v-g-d-brief-bio-graphy/ Ecoastal World - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D. Brief Biography]
* [https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/ex-au-vice-chancellor-suspended-on-his-retirement-day/articleshow/132772727.cms Times of India - Ex-AU vice-chancellor suspended on his retirement day]
* [https://scholar.google.com/citations?user=PJFcJ8MAAAAJ&amp;hl=en Google Scholar - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D]

[[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ]]
[[వర్గం: రాజమండ్రి వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:భారతీయ  శాస్త్రవేత్తలు]]</text>
      <sha1>im8y33vy11atmciszutkn3px1yel9be</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978152</id>
      <parentid>4978151</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కారాలు - గౌరవాలు */</comment>
      <origin>4978152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13215" sha1="24ybkqpiovjj0cpmwasshabog8gq2i7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి
| image              = 
| caption            = 
| native_name        = పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి
| birth_place        = [[రాజమహేంద్రవరం]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| education          = బి.టెక్, ఎం.టెక్, పిహెచ్.డి.
| occupation         = ఆచార్యులు, విద్యావేత్త, [[కంప్యూటర్ సైన్స్]] నిపుణులు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] మాజీ ఉపకులపతి
| awards             = ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం (2011), డి.లిట్ (2021)
| years_active       = 1987 - ప్రస్తుత కాలం
}}

'''పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి''' (పూర్తి పేరు: '''పోతిన వెంకట గంగాధర ప్రసాదరెడ్డి''') భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ విద్యావేత్త, [[కంప్యూటర్ సైన్స్|కంప్యూటర్ సైన్స్ శాస్త్రవేత్త,]] [[ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ]] మాజీ ఉపకులపతి (వైస్ ఛాన్సలర్). ఆయన సమాచార సాంకేతిక రంగంలో విశేష పరిశోధనలు చేశారు. విద్యా పరిపాలన రంగంలో మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సేవలు అందించారు.

== ప్రారంభ జీవితం - విద్యాభ్యాసం ==
ప్రొఫెసర్ పి.వి.జి.డి. ప్రసాదరెడ్డి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని తూర్పు గోదావరి జిల్లా కేంద్రమైన [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] లో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు  పి. కమలారెడ్డి,  పి. బావమ్మ. ఆయన పాఠశాల విద్యను [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరంలోని]] నవభారతి గురుకులంలో పూర్తిచేశారు. విద్యార్థి దశ నుంచే ఆయన ప్రతిభావంతులుగా రాణించారు. 

ఉన్నత విద్య కోసం విశాఖపట్నంలోని ప్రఖ్యాత [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయాన్ని]] ఎంచుకున్నారు. 1985 సంవత్సరంలో మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బి.టెక్) పట్టా పొందారు. ఆ తర్వాత [[కంప్యూటర్ సైన్స్]] వైపు తన ఆసక్తిని మళ్లించి, 1987 సంవత్సరంలో మాస్టర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (ఎం.టెక్) పట్టా సాధించారు. కంప్యూటర్ ఇంజనీరింగ్ రంగంలో లోతైన పరిశోధనలు నిర్వహించి, 1993 సంవత్సరంలో పిహెచ్.డి. ([[డాక్టరేట్]]) పట్టాను కైవసం చేసుకున్నారు.

== వృత్తి జీవితం - ఉద్యోగ ప్రస్థానం ==
ఎం.టెక్ పూర్తిచేసిన వెంటనే [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని కార్నెగీ మెల్లన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ప్రొఫెసర్ [[దబ్బాల రాజగోపాల్ రెడ్డి|రాజ్ రెడ్డి]] ఆధ్వర్యంలో నడిచే బహుళజాతి సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థలో సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. అయితే పరిశోధనల పట్ల, బోధన పట్ల ఉన్న అంతులేని అభిరుచి కారణంగా ఆ కార్పొరేట్ ఉద్యోగాన్ని విరమించుకున్నారు. 1987 సంవత్సరంలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో అధ్యాపకులుగా చేరి, అకడమిక్ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు.

ఆయన ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ సిస్టమ్స్ ఇంజనీరింగ్ విభాగంలో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా బోధనానుభవం, పరిశోధనానుభవం కలిగిన ఆయన, పరిపాలనా రంగంలో కూడా కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 2008 జూలై నుండి 2011 జూలై వరకు [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] రిజిస్ట్రార్‌గా సేవలందించారు. ఐ.ఎ.ఎస్.ఇ. ప్రధానాచార్యులుగా కూడా బాధ్యతలు చేపట్టారు. విశ్వవిద్యాలయ రెక్టార్‌గా (ప్రో-వైస్ ఛాన్సలర్) కూడా విధులు నిర్వర్తించారు.

2019 సంవత్సరంలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ఉపకులపతిగా (వైస్ ఛాన్సలర్) నియమితులయ్యారు. ఆయన హయాంలో విశ్వవిద్యాలయంలో అనేక సంస్కరణలు వచ్చాయని, పరిశ్రమలతో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంటూ వర్సిటీ ప్రమాణాలు పెంచడానికి కృషి చేశారని అధికారిక నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. అలాగే విజయనగరంలోని సెంట్రల్ ట్రైబల్ యూనివర్సిటీకి మెంటర్ వైస్ ఛాన్సలర్‌గా ఒక సంవత్సరం పాటు సేవలందించారు.

== పరిశోధనా రంగాలు - మార్గదర్శకత్వం ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి కంప్యూటర్ సైన్స్ రంగంలో అనేక ఆధునిక అంశాలపై పరిశోధనలు సాగించారు. సాఫ్ట్ కంప్యూటింగ్, సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్కిటెక్చర్స్, డేటాబేస్‌ల నుండి నాలెడ్జ్ డిస్కవరీ, ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్, నంబర్ థియరీ, క్రిప్టోసిస్టమ్స్ వంటి క్లిష్టమైన విషయాలపై అధ్యయనం చేశారు. 

ఆయన ఇప్పటివరకు పెద్ద సంఖ్యలో పరిశోధకులకు పిహెచ్.డి. పట్టాలు ప్రసాదించడంలో మార్గదర్శకులుగా నిలిచారు. అనేక ఎం.ఫిల్. ప్రాజెక్టులకు, వందలాది ఎం.టెక్ ప్రాజెక్టులకు పర్యవేక్షకులుగా వ్యవహరించారు. జాతీయ అలాగే అంతర్జాతీయ స్థాయి ప్రఖ్యాత జర్నల్స్‌లో దాదాపు రెండు వందలకు పైగా పరిశోధనా పత్రాలను ప్రచురించారు. సాఫ్ట్‌వేర్ పేటెంట్లను కూడా సొంతం చేసుకున్నారు. జావా, డాట్ నెట్, సి-షార్ప్, ఎస్.ఎ.పి. వంటి సమకాలీన సాంకేతిక సాధనాలలో నిపుణులుగా గుర్తింపు పొందారు.

== పురస్కారాలు - గౌరవాలు ==
* విద్యాబోధనలో విశేష ప్రతిభ కనబరిచినందుకు గాను 2011 సంవత్సరంలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం అందుకున్నారు.
* విద్యాసంబంధ రంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలను గుర్తించి 2021 సంవత్సరంలో ప్రతిష్టాత్మక డి.లిట్ (D.Litt) డిగ్రీతో సత్కరించారు.
* ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ ([[భారతదేశం]]) ఫెలో హోదా పొందారు.
* ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ సభ్యులుగా ఉన్నారు.
* ఇండియన్ సైన్స్ కాంగ్రెస్ సభ్యులుగా సేవలందించారు.
* [[విశాఖపట్నం]], [[విజయనగరం]] రోటరీ క్లబ్ గౌరవ సభ్యులుగా ఉన్నారు.

== వివాదాలు - సస్పెన్షన్ ==
ప్రొఫెసర్ ప్రసాదరెడ్డి పదవీకాలం ముగిసే సమయంలో రాజకీయ అలాగే పరిపాలనాపరమైన పరిణామాల కారణంగా చర్చనీయాంశమయ్యారు. గత ప్రభుత్వ హయాంలో నిబంధనల ఉల్లంఘనలు జరిగాయని, భారీగా నిధుల దుర్వినియోగం అయిందని విజిలెన్స్ బృందం ఆరోపించింది. ఈ మేరకు విజిలెన్స్ విచారణ నివేదికల ఆధారంగా, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కార్యవర్గ కౌన్సిల్ ఆయనను పదవీ విరమణకు కొద్ది గంటల ముందు సస్పెండ్ చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ సస్పెన్షన్ ఉత్తర్వులు విద్యావర్గాలలో పెను సంచలనం సృష్టించాయి.

== మూలాలు ==
* [https://www.mecs-press.org/authors/112352.html MECS Press Author Profile - Dr. Prasad Reddy P.V.G.D]
* [https://andhrauni-ac.in/img/Prof-PVGD-Brief-Summary.pdf Andhra University - Prof. P.V.G.D. Prasad Reddy Brief Summary]
* [https://ecoastalworld.wordpress.com/2011/11/24/prof-prasad-reddy-p-v-g-d-brief-bio-graphy/ Ecoastal World - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D. Brief Biography]
* [https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/ex-au-vice-chancellor-suspended-on-his-retirement-day/articleshow/132772727.cms Times of India - Ex-AU vice-chancellor suspended on his retirement day]
* [https://scholar.google.com/citations?user=PJFcJ8MAAAAJ&amp;hl=en Google Scholar - Prof. Prasad Reddy P.V.G.D]

[[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ]]
[[వర్గం: రాజమండ్రి వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:భారతీయ  శాస్త్రవేత్తలు]]</text>
      <sha1>24ybkqpiovjj0cpmwasshabog8gq2i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen</title>
    <ns>3</ns>
    <id>512192</id>
    <revision>
      <id>4978154</id>
      <timestamp>2026-10-10T11:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978155</id>
      <parentid>4978154</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>4978155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978156</id>
      <parentid>4978155</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978157</id>
      <parentid>4978156</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>4978157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978158</id>
      <parentid>4978157</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4978158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6" xml:space="preserve">
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>mdt4qlg34j620bkcas8misib1eezfq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4978159</id>
      <parentid>4978158</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>4978159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>