వికీపీడియా:రచ్చబండ (వార్తలు)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీపీడియా</sitename>
    <dbname>tewiki</dbname>
    <base>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీపీడియా</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీపీడియా చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">వేదిక</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">వేదిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="850" case="first-letter">Package</namespace>
      <namespace key="851" case="first-letter">Package talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:రచ్చబండ (వార్తలు)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4486</id>
    <revision>
      <id>4980409</id>
      <parentid>4959136</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T22:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>33206</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 13 October 2026 */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137533" sha1="0epeiwo8dikvsa9gagneopyu6jek4j5" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VPN]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{Archives|auto=yes}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త వార్త రాయండి}}

== ''The Signpost'': 3 July 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/News and notes|Online Safety Bill: Wikimedia Foundation and Wikimedia UK launch open letter]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Disinformation report|Imploded submersible outfit foiled trying to sing own praises on Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/In the media|Journo proposes mass Wiki dox, sponsored articles on Fandom, Section 230 discussed]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Featured content|Incensed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Traffic report|Are you afraid of spiders? Arnold? The Idol? ChatGPT?]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Humour|United Nations dispatches peacekeeping force to Wikipedia policy discussions]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:17, 3 జూలై 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25180371 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 July 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News and notes|Big bux hidden beneath wine-dark sea as we wait for the Tides to go out?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In the media|Tentacles of Emirates plot attempt to ensnare Wikipedia]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Obituary|David Thomsen (Dthomsen8) and Ingo Koll (Kipala)]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News from the WMF|ABC for Fundraising: Advancing Banner Collaboration for fundraising campaigns]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In focus|Are the children of celebrities over-represented in French cinema?]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Tips and tricks|What automation can do for you (and your WikiProject)]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Recent research|Wikipedia-grounded chatbot &quot;outperforms all baselines&quot; on factual accuracy]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Humour|New fringe theories to be introduced]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Cobwebs|If you're reading this, you're probably on a desktop]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Featured content|Scrollin', scrollin', scrollin', keep those readers scrollin', got to keep on scrollin', Rawhide!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Traffic report|The Idol becomes the Master]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:03, 17 జూలై 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25275917 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/News and notes|City officials attempt to doxx Wikipedians, Ruwiki founder banned, WMF launches Mastodon server]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In the media|Truth, AI, bull from politicians, and climate change]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Disinformation report|Hot climate, hot hit, hot money, hot news hot off the presses!]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Obituary|Donald Cram, Peter McCawley, and Eagleash]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Tips and tricks|Citation tools for dummies!]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Humour|Does Wikipedia present neutral perspectives?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In focus|''Journals cited by Wikipedia'']]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Opinion|Are global bans the last step?]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Featured content|Featured Content, 1 to 15 July]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Traffic report|Come on Oppie, let's go party]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:40, 1 ఆగస్టు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25312130 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/News and notes|Dude, Where's My Donations? Wikimedia Foundation announces another million in grants for non-Wikimedia-related projects]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In the media|An accusation of bias from Brazil, a lawsuit from Portugal, plagiarism from Florida]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In focus|2023 Good Article Nomination drive is underway: get your barnstars here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Special report|Thirteen years later, why are most administrators still from 2005?]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Tips and tricks|How to find images for your articles, check their copyright, upload them, and restore them]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Cobwebs|Getting serious about writing]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Opinion|Copyright trolls, or the last beautiful free souls on this planet?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Serendipity|Why I stopped taking photographs almost altogether]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Featured content|Barbenheimer confirmed]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Humour|Arbitration Committee to accept case against Right Honorable Frimbley Cantingham, 15th Viscount Bellington-upon-Porkshire]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Traffic report|Come on in, and pull yourself up a chair]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14:19, 15 ఆగస్టు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25463725 --&gt;

== Global bot flag request for Lingua Libre Bot ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
: &lt;small&gt;Apologies for sending this message solely in English. {{int:please-translate}}.&lt;/small&gt;

{{int:hello}},

This is a notice pursuant the [[:m:Special:MyLanguage/Bot policy|global bot policy]], to inform you that [[:m:User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] is requesting approval to operate as a global bot.

The discussion can be found at [[:m:Special:MyLanguage/Steward_requests/Bot_status#Lingua_Libre_Bot|Steward requests/Bot status]] in Meta-Wiki. All Wikimedia Community members can participate in the discussion if they so wish.

{{int:thank-you}}

&lt;small&gt;''You are receiving this message because this page is listed in the [[:m:Bot policy/New global bot discussion|list of pages to notify]] about new global bot discussions. If you no longer wish to be notified, you may remove this page from that list at any time.''&lt;/small&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;--[[m:User:MarcoAurelio|MA]] ([[m:User talk:MarcoAurelio|చర్చ]]) 11:04, 21 ఆగస్టు 2023 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:MarcoAurelio@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=25384075 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/From the editor|Beta version of signpost.news now online]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/News and notes|You like RecentChanges?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/In the media|Taking it sleazy]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Recent research|The five barriers that impede &quot;stitching&quot; collaboration between Commons and Wikipedia]]

* Draftspace: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Draftspace|Bad Jokes and Other Draftspace Novelties]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Humour|The Dehumourification Plan]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Traffic report|Raise your drinking glass, here's to yesterday]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:45, 31 ఆగస్టు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25528894 --&gt;

== ''The Signpost'': 16 September 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/News and notes|Wikimedia power sharing – just an advisory role for the volunteer community?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/In the media|&quot;Just flirting&quot;, going Dutch and Shapps for the defence?]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Obituary|Nosebagbear]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Serendipity|Yea, though I walk through the valley of the shadow of death, I will fear no paywall, for thou, Wikipedia Library, art with me]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Featured content|Catching up]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Concept|Strange portal opened by CERN researchers brings Wikipedia articles from &quot;other worlds&quot;]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Traffic report|Some of it's magic, some of it's tragic]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 16 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25586584 --&gt;

== ''The Signpost'': 3 October 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/News and notes|Wikimedia Endowment financial statement published]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/In the media|History is written by whoever can harness the most editors]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Recent research|Readers prefer ChatGPT over Wikipedia; concerns about limiting &quot;anyone can edit&quot; principle &quot;may be overstated&quot;]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Featured content|By your logic,]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Concept|Wikipedia policies from other worlds: WP:NOANTLERS]]

* Poetry: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Poetry|&quot;The Sight&quot;]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Traffic report|There shall be no slaves in the land of lands, it's a Bollywood jam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:32, 3 అక్టోబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25667606 --&gt;

== ''The Signpost'': 23 October 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News and notes|Where have all the administrators gone?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/In the media|Thirst traps, the fastest loading sites on the web, and the original collaborative writing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Gallery|Before and After: Why you don't need to know how to restore images to make massive improvements]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Featured content|Yo, ho! Blow the man down!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Traffic report|The calm and the storm]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News from Diff|Sawtpedia: Giving a Voice to Wikipedia Using QR Codes]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Humour|New citation template introduced for divine revelations, drug use, and really thinking about it]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:03, 23 అక్టోబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25777554 --&gt;

== ''The Signpost'': 6 November 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Arbitration report|Admin bewilderingly unmasks self as sockpuppet of other admin who was extremely banned in 2015]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/In the media|UK gov bigwig accused of ripping off WP articles for book, Wikipedians accused of being dicks by a rich man]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News and notes|Board candidacy process posted, editors protest WMF privacy measure, sweet meetups]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Opinion|An open letter to Elon Musk]]

* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/WikiCup report|The WikiCup 2023]]

* News from Wiki Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News from Wiki Ed|Equity lists on Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Recent research|How English Wikipedia drove out fringe editors over two decades]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Featured content|Like putting a golf course in a historic site.]]

* Wikidata: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Wikidata|Evaluating qualitative systemic bias in large article sets on Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Traffic report|Cricket jumpscare]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:46, 6 నవంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25812995 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 November 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/In the media|Propaganda and photos, lunatics and a lunar backup]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/News and notes|Update on Wikimedia's financial health]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Traffic report|If it bleeds, it leads]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Recent research|Canceling disputes as the real function of ArbCom]]

* Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Wikimania|Wikimania 2024 scholarships]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:46, 20 నవంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25866860 --&gt;

== ''The Signpost'': 4 December 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/News and notes|Beeblebrox ejected from Arbitration Committee following posts on Wikipediocracy]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In the media|Turmoil on Hebrew Wikipedia, grave dancing, Olga's impact and inspiring Bhutanese nuns]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Disinformation report|&quot;Wikipedia and the assault on history&quot;]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In focus|Tens of thousands of freely available sources flagged]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Comix|Bold comics for a new age]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Essay|I am going to die]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Featured content|Real gangsters move in silence]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Traffic report|And it's hard to watch some cricket, in the cold November Rain]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Humour|Mandy Rice-Davis Applies]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:11, 4 డిసెంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25919722 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 December 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Special report|Did the Chinese Communist Party send astroturfers to sabotage a hacktivist's Wikipedia article?]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/News and notes|The Italian Public Domain wars continue, Wikimedia RU set to dissolve, and a recap of WLM 2023]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In the media|Consider the humble fork]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Discussion report|Arabic Wikipedia blackout; Wikimedians discuss SpongeBob, copyrights, and AI]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In focus|Liquidation of Wikimedia RU]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Technology report|Dark mode is coming]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Recent research|&quot;LLMs Know More, Hallucinate Less&quot; with Wikidata]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Comix|Lollus lmaois 200C tincture]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Crossword|when the crossword is sus]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Traffic report|What's the big deal? I'm an animal!]]

* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/From the editor|A piccy iz worth OVAR 9000!!!11oneone! wordz ^_^]]

* Apocrypha: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Apocrypha|Local editor discovered 1,380 lost subheadings in ancient Signpost scrolls. And what he found was shocking.]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Humour|Guess the joke contest]]

* BJAODN: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/BJAODN|Bad jokes and other deleted nonsense]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:01, 24 డిసెంబరు 2023 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25972416 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 January 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/From the editor|NINETEEN MORE YEARS! NINETEEN MORE YEARS!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Special report|Public Domain Day 2024]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Technology report|Wikipedia: A Multigenerational Pursuit]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/News and notes|In other news ... see ya in court!]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In focus|The long road of a featured article candidate]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In the media|What is plagiarism? Oklahoma Disneyland? Reaching a human being at Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/WikiProject report|WikiProjects Israel and Palestine]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Obituary|Anthony Bradbury]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Traffic report|The most viewed articles of 2023]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Crossword|everybody gangsta till the style sheets start cascading]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Comix|Conflict resolution]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:51, 12 జనవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26044843 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 January 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/News and notes|Wikipedian Osama Khalid celebrated his 30th birthday in jail]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Opinion|Until it happens to you]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Disinformation report|How paid editors squeeze you dry]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In the media|Katherine Maher new NPR CEO, go check Wikipedia, race in the race]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In focus|The long road of a featured article candidate, part 2]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Recent research|Croatian takeover was enabled by &quot;lack of bureaucratic openness and rules constraining [admins]&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Comix|We've all got to start somewhere]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Traffic report|DJ, gonna burn this goddamn house right down]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:16, 31 జనవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26086360 --&gt;

== Request for global bot flag for CommonsDelinker ==

Hello! 

This is a notification to let you know that a new request for the [[m:Special:MyLanguage/Bot policy#Global bots|global bot]] flag for [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] has been started. 

Please note that the request will remain open for 14 days starting today. You can leave a comment or opinion on [[m:Steward requests/Bot status#Global bot status requests|the relevant page]]! 

Best regards --[[m:User:Superpes15|Superpes15]] ([[m:User talk:Superpes15|talk]])
&lt;!-- Message sent by User:Superpes15@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=25384075 --&gt;

== Hello gicaluess the old of the history but it's comes shortly as well as comes in the world histor ==

￼vello kurondi [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2401:4900:4E05:9E57:D844:BCFF:FEF4:EEA5|2401:4900:4E05:9E57:D844:BCFF:FEF4:EEA5]] 06:47, 7 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== ''The Signpost'': 13 February 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/News and notes|Wikimedia Russia director declared &quot;foreign agent&quot; by Russian gov; EU prepares to pile on the papers]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Disinformation report|How low can the scammers go?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Gallery|Before and After: Why you don't need to touch grass to dramatically improve images of flora and fauna]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/In the media|Speaking in tongues, toeing the line, and dressing the part]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Serendipity|Is this guy the same as the one who was a Nazi?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Traffic report|Griselda, Nikki, Carl, Jannik and two types of football]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Crossword|Our crossword to bear]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Comix|Strongly]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 13 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26223997 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 March 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/News and notes|Wikimedia enters US Supreme court hearings as &quot;the dolphin inadvertently caught in the net&quot;]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Recent research|Images on Wikipedia &quot;amplify gender bias&quot;]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/In the media|The Scottish Parliament gets involved, a wikirace on live TV, and the Foundation's CTO goes on record]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Obituary|Vami_IV]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Traffic report|Supervalentinefilmbowlday]]

* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/WikiCup report|High-scoring WikiCup first round comes to a close]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:03, 2 మార్చి 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26310391 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 March 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Technology report|Millions of readers still seeing broken pages as &quot;temporary&quot; disabling of graph extension nears its second year]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Interview|Interview on Wikimedia Foundation fundraising and finance strategy]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Special report|19-page PDF accuses Wikipedia of bias against Israel, suggests editors be forced to reveal their real names, and demands a new feature allowing people to view the history of Wikipedia articles]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Op-Ed|Wikipedia in the age of personality-driven knowledge]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Recent research|&quot;Newcomer Homepage&quot; feature mostly fails to boost new editors]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/News and notes|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter ratified]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/In the media|&quot;For me it’s the autism&quot;: AARoard editors on the fork more traveled]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Traffic report|He rules over everything, on the land called planet Dune]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Humour|Letters from the editors]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Comix|Layout issue]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:42, 29 మార్చి 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26349119 --&gt;

== ''The Signpost'': 25 April 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/In the media|Censorship and wikiwashing looming over RuWiki, edit wars over San Francisco politics and another wikirace on live TV]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/News and notes|A sigh of relief for open access as Italy makes a slight U-turn on their cultural heritage reproduction law]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiConference report|WikiConference North America 2023 in Toronto recap]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiProject report|WikiProject Newspapers (Not WP:NOTNEWS)]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Recent research|New survey of over 100,000 Wikipedia users]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Traffic report|O.J., cricket and a three body problem]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:51, 25 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26669718 --&gt;

== ''The Signpost'': 16 May 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/News and notes|Democracy in action: multiple elections]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Special report|Will the new RfA reform come to the rescue of administrators?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Arbitration report|Ruined temples for posterity to ponder over – arbitration from '22 to '24]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/In the media|Deadnames on the French Wikipedia, and a duel between Russian wikis]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Op-Ed|Wikidata to split as sheer volume of information overloads infrastructure]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Comix|Generations]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Traffic report|Crawl out through the fallout, baby]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:00, 16 మే 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26773320 --&gt;

== ''The Signpost'': 8 June 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News and notes|Wikimedia Foundation publishes its Form 990 for fiscal year 2022-2023]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Technology report|New Page Patrol receives a much-needed software upgrade]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Deletion report|The lore of Kalloor]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/In the media|National cable networks get in on the action arguing about what the first sentence of a Wikipedia article ought to say]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News from the WMF|Progress on the plan — how the Wikimedia Foundation advanced on its Annual Plan goals during the first half of fiscal year 2023-2024]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Opinion|Public response to the editors of Settler Colonial Studies]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Recent research|ChatGPT did not kill Wikipedia, but might have reduced its growth]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Featured content|We didn't start the wiki]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Essay|No queerphobia]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Special report|RetractionBot is back to life!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Traffic report|Chimps, Eurovision, and the return of the Baby Reindeer]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Comix|The Wikipediholic Family]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Humour|Wikipedia rattled by sophisticated cyberattack of schoolboy typing &quot;balls&quot; in infobox]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Concept|Palimpsestuous]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:29, 8 జూన్ 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26803274 --&gt;

== ''The Signpost'': 4 July 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/News and notes|WMF board elections and fundraising updates]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Special report|Wikimedia Movement Charter ratification vote underway, new Council may surpass power of Board]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In focus|How the Russian Wikipedia keeps it clean despite having just a couple dozen administatrors]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Discussion report|Wikipedians are hung up on the meaning of Madonna]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In the media|War and information in war and politics]]

* Sister projects: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Sister projects|On editing Wikisource]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Obituary|Hanif Al Husaini, Salazarov and Hyacinth]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Opinion|Etika: a Pop Culture Champion]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Gallery|Spokane Willy's photos]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Op-Ed|Why you should not vote in the 2024 WMF BoT elections]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Crossword|On a day of independence, beat crosswords into crossploughshares]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Humour|A joke]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Cobwebs|Counting to a billion — manuscripts don't burn]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Recent research|Is Wikipedia Politically Biased? Perhaps]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Traffic report|Talking about you and me, and the games people play]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:42, 4 జూలై 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26991487 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 July 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Discussion report|Internet users flock to Wikipedia to debate its image policy over Trump raised-fist photo]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News and notes|Wikimedia community votes to ratify Movement Charter; Wikimedia Foundation opposes ratification]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News from the WMF|Wikimedia Foundation Board resolution and vote on the proposed Movement Charter]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Essay|Reflections on editing and obsession]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/In the media|What's on Putin's fork, the court's docket, and in Harrison's book?]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Obituary|JamesR]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Crossword|Vaguely bird-shaped crossword]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Humour|Joe Biden withdraws RfA, Donald Trump selects co-nom]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:34, 22 జూలై 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27085896 --&gt;

== ''The Signpost'': 14 August 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/In the media|Portland pol profile paid for from public purse]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Recent research|STORM: AI agents role-play as &quot;Wikipedia editors&quot; and &quot;experts&quot; to create Wikipedia-like articles, a more sophisticated effort than previous auto-generation systems]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Discussion report|Twitter marks the spot]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/News and notes|Another Wikimania has concluded]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Special report|Nano or just nothing: Will nano go nuclear?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Opinion|HouseBlaster's RfA debriefing]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Traffic report|Ball games, movies, elections, but nothing really ''weird'']]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Humour|I'm proud to be a template]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:52, 14 ఆగస్టు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27163580 --&gt;

== ''The Signpost'': 4 September 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News and notes|WikiCup enters final round, MCDC wraps up activities, 17-year-old hoax article unmasked]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/In the media|AI is not playing games anymore. Is Wikipedia ready?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Recent research|Simulated Wikipedia seen as less credible than ChatGPT and Alexa in experiment]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News from the WMF|Meet the 12 candidates running in the WMF Board of Trustees election]]

* Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Wikimania|A month after Wikimania 2024]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Serendipity|What it's like to be Wikimedian of the Year]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Traffic report|After the gold rush]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Humour|Local man halfway through rude reply no longer able to recall why he hates other editor]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:31, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27280376 --&gt;

== ''The Signpost'': 26 September 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/In the media|Indian courts order Wikipedia to take down name of crime victim, and give up names of editors]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Serendipity|A Wikipedian at the 2024 Paralympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Opinion|asilvering's RfA debriefing]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/News and notes|Are you ready for admin elections?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Gallery|Are Ludd''ai''tes defending the English Wikipedia?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Recent research|Article-writing AI is less &quot;prone to reasoning errors (or hallucinations)&quot; than human Wikipedia editors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Traffic report|Jump in the line, rock your body in time]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:15, 26 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27463206 --&gt;

== Global bot approval request for Leaderbot ==

{{int:hello}}!

I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for Leaderbot|Steward requests/Bot status#Global bot status for Leaderbot]] on Meta.

Thank you for your time.

Best regards,
[[User:EPIC|EPIC]] ([[User talk:EPIC|talk]]) 09:36, 15 అక్టోబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:EPIC@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=26399716 --&gt;

== ''The Signpost'': 19 October 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/News and notes|One election's end, another election's beginning]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Recent research|&quot;As many as 5%&quot; of new English Wikipedia articles &quot;contain significant AI-generated content&quot;, says paper]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/In the media|Off to the races! Wikipedia wins!]]

* Contest: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Contest|A WikiCup for the underdeveloped world]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Traffic report|A scream breaks the still of the night]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Book review|''The Editors'']]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Humour|The Newspaper Editors]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Crossword|Spilled Coffee Mug]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:17, 19 అక్టోబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27606308 --&gt;

== ''The Signpost'': 6 November 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/From the editors|Editing Wikipedia should not be a crime]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/News and notes|Wikimedia Foundation shares ANI lawsuit updates; first admin elections appoint eleven sysops; first admin recalls opened; temporary accounts coming soon?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In the media|An old scrimmage, politics and purported libel]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Special report|Wikipedia editors face litigation, censorship]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Gallery|Why you should take more photos and upload them]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In focus|Questions and answers about the court case]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Traffic report|Twisted tricks or tempting treats?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Technology report|Wikimedia tech, the Asian News International case, and the ultra-rare BLACKLOCK]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Humour|Man quietly slinks away from talk page argument after realizing his argument dumb, wrong]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:08, 6 నవంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27684085 --&gt;

== Announcing Wikifile-transfer v2, and second community call ==
Dear Wikimedia Community,

We are excited to announce the release of Wikifile-transfer v2, an enhanced tool to streamline media transfers across Wikimedia projects.  Wikifile-transfer supports users in moving non-free images across wiki projects. This tool is helpful for contributors managing media across multiple language wikis.


'''You can learn more about it here:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2

'''You can try the new version here:''' https://wikifile-transfer.toolforge.org/#/


We invite you to join our second community call on '''November 10, 2024, at 18:00 IST (6:00 PM)'''. This meeting is an opportunity to discuss the new features, share feedback, and connect with us.

Please add your name at https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic-TechCom/Tools/Wikifile-transfer/v2#Community_call.


Since this is a major new release, some bugs may still exist. We encourage you to report any issues you encounter to help us improve the tool further. We're looking forward to your feedback as we continue refining WikiFile-Transfer to meet the needs of our community.

Regards -[[వాడుకరి:ParasharSarthak|ParasharSarthak]] ([[వాడుకరి చర్చ:ParasharSarthak|చర్చ]])
:[[వాడుకరి:ParasharSarthak|ParasharSarthak]], I uploaded one file from enwiki to tewiki. It worked well. Thanks for the tool, it is very useful. One suggestion: In the Interfce, &quot;Select Project &amp; Language&quot; may be changed to &quot;Select Destination Project &amp; Language&quot; for greater clarity.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:24, 10 నవంబరు 2024 (UTC)

== ''The Signpost'': 18 November 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News and notes|Open letter to WMF about court case breaks one thousand signatures, big arb case declined, U4C begins accepting cases]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/In the media|Summons issued for Wikipedia editors by Indian court, &quot;Gaza genocide&quot; RfC close in news, old admin Gwern now big AI guy, and a &quot;spectrum of reluctance&quot; over Australian place names]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Recent research|SPINACH: AI help for asking Wikidata &quot;challenging real-world questions&quot;]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News from the WMF|Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports: FY 2023–2024]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Traffic report|Well, let us share with you our knowledge, about the electoral college]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:46, 18 నవంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27733567 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 December 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/News and notes|Responsibilities and liabilities as a &quot;Very Large Online Platform&quot;]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Op-ed|Beeblebrox on Wikipediocracy, the Committee, and everything]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Opinion|Graham87 on being the first-ever administrator recall subject]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/In the media|Delhi High Court considers ''Caravan'' and ''Ken'' for evaluating the ANI vs. WMF case]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/From the archives|Where to draw the line in reporting?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Recent research|&quot;Wikipedia editors are quite prosocial&quot;, but those motivated by &quot;social image&quot; may put quantity over quality]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Humour|Backlash over Santa Claus' Wikipedia article intensifies]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Traffic report|Was a long and dark December]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:04, 25 డిసెంబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27936465 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:57, 15 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:59, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:31, 27 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:11, 22 మార్చి 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:25, 9 ఏప్రిల్ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[వాడుకరి:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[వాడుకరి చర్చ:Usernamekiran|చర్చ]]) 09:28, 19 ఏప్రిల్ 2025 (UTC)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:20, 1 మే 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 --&gt;

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:01, 14 మే 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:31, 24 జూన్ 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:53, 18 జూలై 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:27, 9 ఆగస్టు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:08, 9 సెప్టెంబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:55, 2 అక్టోబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:45, 20 అక్టోబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 22:10, 21 అక్టోబరు 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:56, 10 నవంబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:16, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:05, 17 డిసెంబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:18, 15 జనవరి 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:31, 29 జనవరి 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:03, 17 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:14, 10 మార్చి 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:08, 31 మార్చి 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:50, 21 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:19, 22 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 June 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:21, 21 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30604303 --&gt;

== ''The Signpost'': 13 July 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 13 జూలై 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 August 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]]

* WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|&quot;Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist&quot; - Wikimania presentation by User:Noé Recap]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:17, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 August 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:25, 24 ఆగస్టు 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30889666 --&gt;

== ''The Signpost'': 16 September 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/News and notes|The Balance of Power]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/In the media|Shocking photos may be changed on Wikipedia]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Disinformation report|Have UN Secretary-General candidates manipulated Wikipedia?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Recent research|Google's AI overviews may have reduced search engine referrals to English Wikipedia by 5%]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/WikiConference report|The backwater symbiosis – reflections from Wiki Conference India 2026]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Traffic report|Heaven let your light shine down]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Serendipity|Wikipedia Family Mosh Pit]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Obituary|Passing of Gobonobo, community leader advocating for women and minorities]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/On the bright side|Fantasy video games, hopeful science fiction, and the change of seasons]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Comix|The Adventure of the Unknown Corpse]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:11, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31028446 --&gt;

== ''The Signpost'': 13 October 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News and notes|AELECT returns, Jimbo gives a union update, VisualEditor is now default]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Serendipity|From a rare portrait of a female millionaire in Nancy to a Japanese painter in Lyon]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Obituary|Doug Weller]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/In the media|A(I)pocalypses afoot]]

* WikiConference Report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/WikiConference Report|WikiConference 2026 &amp; the importance of in-person community]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/By the numbers|Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News from Diff|OpenAI &quot;rogue&quot; agent activities found on Wikimedia projects]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/On the bright side|Good people]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Op-ed|Who are our readers?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Traffic report|This world is big and wild and half insane]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Comix|Fudging the numbers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:46, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31092234 --&gt;</text>
      <sha1>0epeiwo8dikvsa9gagneopyu6jek4j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు/అక్టోబర్ 15</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4542</id>
    <revision>
      <id>4980472</id>
      <parentid>4648270</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="rv0tdsgeynq9gy0mujadbu1ft7llk6t" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Apj abdul kalam.JPG|120px|right|]]

* [[ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినోత్సవం]]
* [[1542]] : [[మొఘల్]] చక్రవర్తి [[అక్బర్]]‌ సింధు ప్రాంతంలోని అమర్‌కోట్‌లో జన్మించాడు (మ.1605).
* [[1908]] : ప్రముఖ అమెరికన్ ఆర్థికవేత్త  [[జాన్ కెన్నెత్ గాల్‌బ్రెత్]] జననం (మ.2006).
* [[1918]] : భారతీయ అధ్యాత్మిక గురువు [[షిర్డీ సాయిబాబా]] పరమపదించాడు (జ.1838).
* [[1918]] : [[సారస్వత నికేతనం]] తెలుగు గ్రంథాలయం ప్రకాశం జిల్లా వేటపాలెం లో ప్రారంభం.
* [[1920]] : ప్రముఖ సంఘ సేవకుడు, పద్మభూషణ అవార్డు గ్రహీత [[భూపతిరాజు విస్సంరాజు]] జననం (మ.2002).
* [[1929]] : ప్రముఖ  కూచిపూడి నాట్యాచార్యుడు [[వెంపటి చినసత్యం]] జననం (మ.2012).
* [[1931]] : భారత దేశపు మాజీ రాష్ట్రపతి [[ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్]] జననం (మ.2015). (చిత్రంలో)
* [[1937]] : స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, కొచ్చిన్ సంస్థానం దీవాన్ [[నెమిలి పట్టాభి రామారావు]] మరణం (జ.1862).
* [[1964]] : చైనాలో అత్యంత ధనిక వ్యాపారవేత్త, ఆలీబాబా వ్యాపార సంస్థల అధినేత [[జాక్ మా]] జననం.
&lt;noinclude&gt;[[వర్గం:చరిత్రలో ఈ రోజు]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rv0tdsgeynq9gy0mujadbu1ft7llk6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980473</id>
      <parentid>4980472</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="n9m9xx4phnrpxqz7m9qvdxh4djv43jv" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Apj abdul kalam.JPG|120px|right|]]

* [[ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినోత్సవం]]
* [[1542]] : [[మొఘల్]] చక్రవర్తి [[అక్బర్]]‌ సింధు ప్రాంతంలోని అమర్‌కోట్‌లో జన్మించాడు (మ.1605).
* [[1908]] : ప్రముఖ అమెరికన్ ఆర్థికవేత్త  [[జాన్ కెన్నెత్ గాల్‌బ్రెత్]] జననం (మ.2006).
* [[1918]] : భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[షిర్డీ సాయిబాబా]] పరమపదించాడు (జ.1838).
* [[1918]] : [[సారస్వత నికేతనం]] తెలుగు గ్రంథాలయం ప్రకాశం జిల్లా వేటపాలెం లో ప్రారంభం.
* [[1920]] : ప్రముఖ సంఘ సేవకుడు, పద్మభూషణ అవార్డు గ్రహీత [[భూపతిరాజు విస్సంరాజు]] జననం (మ.2002).
* [[1929]] : ప్రముఖ  కూచిపూడి నాట్యాచార్యుడు [[వెంపటి చినసత్యం]] జననం (మ.2012).
* [[1931]] : భారత దేశపు మాజీ రాష్ట్రపతి [[ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలామ్]] జననం (మ.2015). (చిత్రంలో)
* [[1937]] : స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, కొచ్చిన్ సంస్థానం దీవాన్ [[నెమిలి పట్టాభి రామారావు]] మరణం (జ.1862).
* [[1964]] : చైనాలో అత్యంత ధనిక వ్యాపారవేత్త, ఆలీబాబా వ్యాపార సంస్థల అధినేత [[జాక్ మా]] జననం.
&lt;noinclude&gt;[[వర్గం:చరిత్రలో ఈ రోజు]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9m9xx4phnrpxqz7m9qvdxh4djv43jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఒప్పిచర్ల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34006</id>
    <revision>
      <id>4980392</id>
      <parentid>4838359</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఓగూరి వెంకటరామయ్య</username>
        <id>155389</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* గ్రామ పంచాయతీ */ ఒప్పిచర్ల</comment>
      <origin>4980392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28139" sha1="4sza1iypbbf9p850qtq6w7yg5vb0zl0" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''ఒప్పిచర్ల''', [[పల్నాడు జిల్లా]], [[కారంపూడి మండలం|కారంపూడి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన కారెంపూడి నుండి 4 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[పిడుగురాళ్ళ]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2026 గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2429 ఇళ్లతో, 15000+ జనాభాతో 2057 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 8000, ఆడవారి సంఖ్య 7000. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1065 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 529. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 589868&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.పిన్ కోడ్: 522614, ఎస్.టి.డి.కోడ్ = 08649.

==గ్రామ భౌగోళికం==

===సమీప గ్రామాలు===
[[పేటసన్నిగండ్ల]] 2 కి.మీ, [[నర్మలపాడు]] 4 కి.మీ, [[పెదకొదమగుండ్ల]] 8 కి.మీ, [[చినకొదమగుండ్ల]] 8 కి.మీ, [[చినగార్లపాడు]] 9 కి.మీ,

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు నాలుగు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.
సమీప బాలబడి కారెంపూడిలో ఉంది.
సమీప జూనియర్ కళాశాల కారెంపూడిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్, సైన్స్, డిగ్రీ కళాశాల పిడుగురాళ్ళలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు అలుగురాజుపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మాచర్లలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[గుంటూరు]] లోనూ ఉన్నాయి
మాజేటి వారి ధర్మసత్రం మొదటి విద్యాకేంద్రముగా ప్రసిధ్ధిగాంచింది.

===జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల===
#ఈ పాఠశాల నిర్మాణ దాత డాక్టర్ కాటా వెంకటేశ్వర్లుగారి సోదరి భర్త డాక్టర్ గాడిపర్తి అచ్చయ్యగారు (అమెరికా).
#ఈ పాఠశాల విద్యార్థిని ఇరికిదిండ్ల భువనేశ్వరి, 2016, డిసెంబరు-3 నుండి 5వ తేదీ వరకు, కర్నాటక రాష్ట్రంలోని [[గుల్బర్గా]] పట్టణంలో నిర్వహించు, జాతీయస్థాయి సీనియర్ సౌత్ జోన్ ఖో-ఖో పోటీలలో పాల్గొనడానికి అర్హత సాధించింది.
ఈ పాఠశాల కు చెందిన పావని చంద్రిక పదవ తరగతి పరీక్షల్లో రాష్ట్ర ప్రథమ స్థానంలో నిలిచింది

== వైద్య సౌకర్యం ==
===ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం===
వొప్పిచెర్లలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

===ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం===
గ్రామంలో 4 ప్రభుత్వేతర వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి.

==తాగు నీరు==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.కాలువ/వాగు/నది ద్వారా గ్రామానికి నీటిపారుదల వసతి ఉంది. చెరువు నీటి సౌకర్యం ఉంది.

==పారిశుధ్యం==
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారాకూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు.గ్రామం సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం కిందకు రావట్లేదు.సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు.ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

==సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు==
వొప్పిచెర్లలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు, ప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

==మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

==ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది.అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.

==విద్యుత్తు==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

==భూమి వినియోగం==
వొప్పిచెర్లలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 133 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 1 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 10 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 6 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 112 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 1793 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 760 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి నీటి పారుదల లభిస్తున్న భూమి: 1033 హెక్టార్లు

==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
వొప్పిచెర్లలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది
* కాలువలు: 373 హెక్టార్లు
* బావులు/బోరు బావులు: 628 హెక్టార్లు
* చెరువులు: 32 హెక్టార్లు

==గ్రామంలోని మౌలిక సదుపాయాలు==  
===ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉపకేంద్రం===
గ్రామంలోని ఈ కేంద్రం రు. 9.5 లక్షలతో నిర్మించడానికి, రెండు సంవత్సరాల క్రితం, భూమిపూజ నిర్వహించారు. 8 నెలల క్రితం భవన నిర్మాణం పూర్తి అయి, ప్రారంభోత్సవానికి సిద్ధంగా ఉంది. [8]
===కళ్యాణ మంటపం=== 
గ్రామంలోని శ్రీ [[వేంకటేశ్వరస్వామి]]వారి ఆలయం ఆవరణలో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ [[కళ్యాణ మంటపం|కళ్యాణ మంట]]పాన్ని, 2017, మే-18న ప్రారంభించారు. [19]

==గ్రామానికి సాగు/త్రాగునీటి సౌకర్యం==
#ఎర్ర చెరువు:- ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన నీరు-చెట్టు కార్యక్రమం క్రింద, ఈ చెరువులో పూడికతీత పనులను, ప్రారంభించారు. నాలుగు లక్షల రూపాయల నిధులతో, ఈ చెరువులో ఇంతవరకు 3, 000 క్యూబిక్ మీటర్ల పూడిక్ మట్టిని త్రవ్వితీసినారు. ఈ విధంగా చేయడం వలన, చెరువులో నీటినిలున సామర్ధ్యం పెరుగుతుంది. ఈ మట్టిలో పొషకాలు అధికంగా ఉన్న ఈ మట్టిని రైతులు తమ పొలాలకు ట్రాక్టర్లతో తరలించుకొని పోవుచున్నారు. అందువలన, పొలాలకు కృత్రిమ ఎరువుల అవసరం అంతగా ఉండదని [[వ్యవసాయం|వ్యవసాయ]] శాస్త్రవేత్తలు చెబుచున్నారు. [11]
#నల్ల చెరువు:- గ్రామంలోని ఈ చెరువులో, 2003 లో అప్పటి ప్రభుత్వం జన్మభూమి కార్యక్రమంలో భాగంగా పూడికతీత కార్యక్రమం చేపట్టినది. దీనివలన, ఇప్పటి వరకు, గ్రామంలోని త్రాగు/సాగునీటి అవసరాలను ఈ చెరువు తీర్చింది. ఇప్పుడు మరియొకసారి ప్రభుత్వం నీరు-చెట్టు కార్యక్రమంలో భాగంగా, ఈ చెరువులో, పూడికతీయడానికి, 4.75 లక్ష్లల రూపాయలతో ముందుకు వచ్చింది. పూడిక మట్టి నల్లరేగడి కావడంతో, రైతులు పొలాలకు తరలించుచూ, బలోపేతం చేసుకొనుచున్నారు. ఇదే క్రమంలో గ్రామస్థులు, చెరువులో పెరుగుచున్న [[జమ్ము గడ్డి]]ని స్వచ్ఛందంగా తొలగించుచున్నారు. [12]

==గ్రామ పంచాయతీ== 
ఈ గ్రామానికి చెందిన  పెద్దకాపు ఓగూరి వెంకటరామయ్య, 

పంగులూరి వెంకయ్య, తోట లచ్చయ్య, పోతినేని లక్ష్మయ్య దీర్ఘ కాలం సర్పంచ్ లుగా పనిచేశారు. పాలకుర్తి శ్రీను, గొర్రెల కాపరి వృత్తి చేయుచూ జీవనం సాగించుచున్నారు. 2013 [[జూలై]]లో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో ఈయన, [[సర్పంచి]]గా ఎన్నికైనారు. తరువాత వీరు, మొదటిసారి ఏర్పడిన [[కారంపూడి]] మండల సర్పంచిల సంఘానికి కోశాధికారిగా ఎన్నికైనారు. [4]&amp;[5]

==దర్శనీయ ప్రదేశములు/దేవాలయాలు==
ప్రతి [[మాఘమాసము|మాఘ]] బహుళ పంచమి నాడు తిరునాళ్ళ జరుగుతుంది. కరెంటు [[ప్రభలు]] డాన్సులు [[నాటకాలు]] వుంటాయి. అందరు అప్పుడు కలుసుకుంటారు.
[[దస్త్రం:Electric_Prabha.jpg|thumb]]


 అనేక వేల సంవత్సరాల క్రితమే [[కాకతీయులు|కాకతీయుల]] జాయపసేనాని సహాయముతొ పోతినేనివారు, బచ్చువారు దేవతలబావి నిర్మించారని శాసనాలలో ఉంది. దాని ఎదురు మండపాలు వున్నాయట. 
===శ్రీ మద్విరాట్ పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి, గోవిందమాంబల ఆలయం=== 
ఈ ఆలయంలో, శ్రీ మద్విరాట్ [[పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి]], గోవిందమాంబల కళ్యాణవేడుకలు ప్రతి [[సంవత్సరం]] మాఘమాసంలో, బహుళ పక్షంలో జరుగును. మరుసటి రోజు శివపార్వతుల కళ్యాణం, తరువాత గ్రామోత్సవం, ప్రభల ఊరేగింపు, [[భజన]] కార్యక్రమాలు జరుగును. 2015, ఫిబ్రవరి-10, [[మంగళవారము|మంగళవారం]] నిర్వహించినది, స్వామివారి 44వ వార్షికోత్సవం. [9] 
===శ్రీ గంగా పార్వతీ సమేత శ్రీ భీమలింగేశ్వరస్వామివారి ఆలయం=== 
[[దస్త్రం:పాత_శివాలయం.jpg|thumb]]


[[దస్త్రం:New_Sivalayam.jpg|thumb|ఒప్పిచర్ల నూతన శివాలయం]]

===శ్రీ ధనమల్లేశ్వరస్వామివారి ఆలయం=== 
===శ్రీ పద్మావతీ అలివేలుమంగా సమేత శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి ఆలయం=== 
నూతనంగా నిర్మించిన ఈ [[ఆలయం]]లో, 2017, మే-14వతేదీ ఆదివారంనాడు, విగ్రహప్రతిష్ఠా కార్యక్రమాలు ప్రారంభించారు. 2017, మే-18వతేదీ గురువారం ఉదయం 10-47 కి, విగ్రహప్రతిష్ఠా మహోత్సవం, [[వైభవం]]గా నిర్వహించారు. అనంతరం విచ్చేసిన భక్తుల్;అకు అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు. [19]

నూతనంగా న్నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో విగ్రహప్రతిష్ఠగావించి 16 రోజులైన సందర్భంగా, 2017, జూన్-2వతేదీ శుక్రవారంనాడు, నూతనంగా నిర్మించిన కళ్యాణమండపంలో, స్వామివారి శాంతికళ్యాణం వైభవంగా నిర్వహించారు. అనంతరం భక్తులకు తీర్ధప్రసాదాలు అందజేసినారు. [20]

===శ్రీ పంచముఖ ఆంజనేయస్వామివారి ఆలయం=== 
నూతనంగా నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించనున్న పంచముఖ [[హనుమంతుడు|ఆంజనేయస్వామి]] మూలవిరాట్టు, [[నవగ్రహాలు]], జీవధ్వజ, శిఖర గోపురాలకు, 2015, మే నెల-8వ తేదీ శుక్రవారంనాడు, గ్రామోత్సవం నిర్వహించారు. ఈ క్రమంలో [[దేవాలయం]]లో నిర్మించిన యాగశాలలో, వేదపండితులు, హోమక్రతువులు, ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించారు. 10వ తేదీ ఆదివారం ఉదయం 10 గంటలకు, ఆలయంలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమం నిర్వహించారు. అనంతరం 2015, జూన్-21వ తేదీ ఆదివారంనాడు, మండల ప్రత్యేక పూజా కార్యక్రమాలు వైభవంగా నిర్వహించారు. [10]&amp;[13]

==ప్రధాన పంటలు==
[[వరి]], అపరాలు, [[కాయగూరలు]]

==ప్రధాన వృత్తులు==
[[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు

==ప్రముఖులు==
పంగులూరి వెంకయ్య, తోట లచ్చయ్య, పోతినేని లక్ష్మయ్య దీర్ఘ కాలం సర్పంచ్ లుగా పనిచేశారు.

#షేక్ సైదుమస్తాన్ మొదట యంబిబియస్ సాధించగా, తరువాత కాటా వెంకటేశ్వర్లు, కొండపల్లి వెంకటేశ్వర్లు, ఓగూరి కోటయ్య, తోట శ్రీనివాసరావు, వడ్లమూడి శ్రీనివాసరావు, పొతకమూరి లక్ష్మీనారాయణ, పోట్ల శివయ్య సాధించారు.
#దావులూరి సాంబశివరావు యం.యస్.సి జువాలజిలో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ గోల్డ్ మెడల్ (1995) సాధించారు.

ఈ గ్రామానికి చెందిన భువనగిరి వెంకటేశ్వర్లు, చింతపల్లి రంగారావు, ఓగూరి వెంకటేశ్వర్లు, ఓగూరి సీతారామయ్య, దావులూరి రామకోటయ్య, చింతమళ్ళ జ్ఞానయ్య, ఏసమ్మ, ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు. 

చింతపల్లి హనుమంతరావు కరణంగారుగా, స్వర్ణ సత్యనారాయణ మునసబు గారిగా పనిచేశారు.సాగి అనంతరామయ్య గారు దీర్ఘ కాలం పురోహితులుగా పనిచేశారు.

పావని చంద్రిక పదవ తరగతి పరీక్షలలో స్టేట్ టాపర్ గా నిలిచింది.
వల్లెపు వెంకటలక్ష్మి, కోట కార్తీక్ రాష్ట్ర గ్రూపు ఉద్యోగాలు సాధించారు.

==గ్రామ విశేషాలు== 
#ఈ గ్రామంలో పదివేల వరకు జనాభా వుంటుంది. ఇక్కద దాదాపు భారతీయ తెలుగు కులాలన్నీ ఉన్నాయి. అందరు కలసి అనందించే యస్.పేట ఇక్కడ ఉంది.
#2016, జనవరి-4వ తేదీనాడు, ఈ గ్రామంలోని రైతుల బృందానికి, రు. 16, 75, 000 విలువైన వరి కోత యంత్రాన్ని, రు. 10 లక్షల రాయితీతో వ్యవసాయాధికారులు, పంట సంజీవని పథకం ద్వారా అందజేసినారు. 

==గణాంకాలు==
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 7.020.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&amp;district_code=17 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2013-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415192755/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&amp;district_code=17 |archive-date=2015-04-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3, 554, స్త్రీల సంఖ్య 3, 466, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1, 642 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణము 2, 057 హెక్టారులు.
;జనాభా (2011) - మొత్తం 	7, 157 - పురుషుల సంఖ్య 	3, 604 - స్త్రీల సంఖ్య 	3, 553 - గృహాల సంఖ్య 	1, 923

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

{{కారంపూడి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>4sza1iypbbf9p850qtq6w7yg5vb0zl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మూస:Hprotected</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38686</id>
    <redirect title="మూస:Template-protected" />
    <revision>
      <id>4980326</id>
      <parentid>3473287</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>14835</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[మూస:Pp-template]] to [[మూస:Template-protected]]</comment>
      <origin>4980326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="fxcsvatappkuitydju36i483yfjph4r" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[మూస:Template-protected]]</text>
      <sha1>fxcsvatappkuitydju36i483yfjph4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రోజా సెల్వమణి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39058</id>
    <revision>
      <id>4980261</id>
      <parentid>4980255</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51105" sha1="0g6cs51z6gjnlx6d2vayf5iv7u3o0d9" xml:space="preserve">{{One source|date=August 2026}}{{Short description|భారతీయ నటి, రాజకీయ నాయకురాలు}}
{{Use Indian English|date=October 2021}}
{{Use dmy dates|date=October 2024}}
{{Infobox officeholder
| name          = రోజా సెల్వమణి
| image         = Actress Roja.jpg
| caption       = సాక్షి టీవీ ఇంటర్వ్యూలో రోజా
| office        = [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి]]&lt;br/&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| governor      = [[విశ్వభూషణ్ హరిచందన్]]&lt;br/&gt;[[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
| 1blankname    = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata     = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| term_start    = 11 ఏప్రిల్ 2022
| term_end      = 4 జూన్ 2024
| predecessor   = [[ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు]]
| successor     = [[కందుల దుర్గేష్]] [[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]]
| office3       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ|ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ చైర్‌పర్సన్]]
| term_start3   = 15 జూలై 2019
| term_end3     = 17 జూలై 2021
| successor3    = మెట్టు గోవింద రెడ్డి
| office4       = 1వ [[వైఎస్ఆర్సీపీ|వైఎస్ఆర్సీపీ మహిళా విభాగం అధ్యక్షురాలు]]
| term_start4   = 2015
| term_end4     = 2021
| 1blankname4   = [[వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్సీపీ]] అధ్యక్షుడు
| 1namedata4    = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| predecessor4  = '''కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయబడింది'''
| successor4    = [[పోతుల సునీత]]
| office5       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యురాలు]]&lt;br/&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| term_start5   = 19 జూన్ 2014
| term_end5     = 4 జూన్ 2024
| predecessor5  = [[గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు]]
| successor5    = [[గాలి భానుప్రకాష్]]
| constituency5 = [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| office6       = 3వ [[తెలుగు మహిళ|తెలుగు మహిళా అధ్యక్షురాలు]]&lt;br/&gt;[[ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| term_start6   = 1999
| term_end6     = 2009
| 1blankname6   = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|టీడీపీ]] అధ్యక్షుడు
| 1namedata6    = [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు ]]
| predecessor6  = [[నన్నపనేని రాజకుమారి]]
| successor6    = శోభా హైమవతి
| birth_name    = శ్రీలత రెడ్డి&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 September 2020 |title=సినిమాల కోసం పేరు మార్చుకున్న స్టార్‌ హీరోయిన్లు |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/south-heroines-who-changed-their-names-movies-1318532 |access-date=9 January 2021 |website=Sakshi |language=te}}&lt;/ref&gt;
| birth_date    = {{Birth date and age|1972|11|17|df=y}}
| birth_place   = [[భాకరాపేట]], [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
| spouse        = {{marriage|[[ఆర్. కె. సెల్వమణి]]|2002}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/10230039/roja-selvamani-love-13-years-w.html |title=Tamil Cinema news – 90's favourite tamil, Telugu, Malayalam, Kannada actress, she is famous in red clothe movie... Tamil Movies – Cinema seithigal |work=Maalaimalar.com |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt;
| party         = [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ ]]&lt;br/&gt;(2011 - ప్రస్తుతం)
| other_party   = [[తెలుగు దేశం పార్టీ]]&lt;br/&gt;(1998 - 2009)&lt;br/&gt;
[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]&lt;br/&gt;(2009 - 2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roja quits TDP, to join Congress soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/sep/08/roja-quits-tdp-to-join-congress-soon-84424.html |access-date=20 October 2022 |website=The New Indian Express |date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| children      = 2
| occupation    = {{hlist|నటి|రాజకీయ నాయకురాలు}}
| awards        = [[నంది అవార్డులు]]&lt;br/&gt;తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఉత్తమ నటి పురస్కారం&lt;br /&gt;[[సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ పురస్కారాలు]]&lt;br/&gt;[[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] &lt;br/&gt;
}}

'''రోజా సెల్వమణి''' (జననం '''శ్రీలత రెడ్డి''' 17 నవంబర్ 1972), చిత్రసీమలో '''రోజా''' గా పేరుగాంచారు. ఆమె [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;కి చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు, నటి. 2022 ఏప్రిల్ 11 నుండి 2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో  ఓటమి వరకు [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ మంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ]] మంత్రిగా సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.freepressjournal.in/india/watch-video-andhra-pradesh-minister-roja-requests-pm-modi-for-selfie-he-obliges |title=Watch Video: Andhra Pradesh Deputy Chief Minister Roja requests PM Modi for selfie, he obliges |work=freepressjournal.in |date=4 July 2022 |access-date=14 July 2022}}&lt;/ref&gt;

1991లో వచ్చిన తెలుగు చిత్రం 'ప్రేమ తపస్సు' లో సహాయ పాత్రతో తన నటనను ప్రారంభించిన రోజా, '[[సర్పయాగం (సినిమా)|సర్పయాగం]]' (1991) చిత్రంలోని నటనకు గాను ప్రత్యేక జ్యూరీ విభాగంలో తన మొదటి నంది అవార్డును గెలుచుకున్నారు. ఆమె తమిళంలో 'చెబరుతి' (1992), కన్నడలో 'గడిబిడి గండ' (1993) చిత్రాలతో ఇతర భాషా చిత్రసీమలకు విస్తరించారు. ఈ రెండు ప్రాజెక్టులు విజయవంతమయ్యాయి. 'ఉళైప్పాళి' (1993), '[[వీర]]' (1994) (రెండు చిత్రాలలోనూ రజనీకాంత్ సరసన), '[[ముఠా మేస్త్రి]]' (1993), నంది ఉత్తమ నటి అవార్డును తెచ్చిపెట్టిన 'భైరవ ద్వీపం' (1994), 'రాసయ్య' (1995), 'వల్లల్' (1997) వంటి వాణిజ్య చిత్రాలలో నటించారు. ఆమె అత్యంత వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన, విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన పాత్ర 'ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్' (1999) చిత్రంలో వచ్చింది. దీనికి గాను ఆమె తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ నటి పురస్కారం, సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఈ చిత్రాలు 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో రోజాను తమిళ, తెలుగు, మలయాళ, కన్నడ చిత్రాలలో ప్రముఖ నటిగా నిలబెట్టాయి.

రోజా పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి 2022 నుండి 2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో ఓటమి వరకు సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web  |date=14 April 2022 |title=New Minister for Tourism RK Roja vows to make Andhra a tourism hub |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/Apr/14/new-minister-for-tourism-rk-roja-vows-to-make-andhra-a-tourism-hub-2441891.html |access-date=16 May 2024 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె తొలి రాజకీయ ప్రవేశం 1998లో తెలుగు దేశం పార్టీతో ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 2009 |title=Roja likely to join Congress |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903121735/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |archive-date=3 September 2009}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==

రోజా [[తిరుపతి]] లోని తిరుపతి జిల్లాలో నాగారాజారెడ్డి, లలితల దంపతులకు  జన్మించారు. ఆమెకు కుమారస్వామి రెడ్డి, రామప్రసాద్ రెడ్డి అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/08230903/srilatha-become-roja-barathira.html |title=Tamil Cinema news – Tamil Movies – Cinema seithigal |work=Maalaimalar.com |access-date=24 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411080654/http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/08230903/srilatha-become-roja-barathira.html |archive-date=11 April 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత కుటుంబం [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌కు]] తరలివెళ్లింది. ఆమె తిరుపతిలోని శ్రీ [[పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి పొలిటికల్ సైన్స్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పొందారు. రోజా సినిమాల్లోకి రాకముందు [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] అభ్యసించి నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవారు.{{Citation needed|date=December 2022}}

== కెరీర్ ==

=== సినీ రంగం ===

రోజా రాజేంద్రప్రసాద్‌తో కలిసి తెలుగు చిత్రం '[[ప్రేమ తపస్సు]]' (1991) ద్వారా చిత్రరంగంలోకి ప్రవేశించారు.

దర్శకుడు ఆర్. కె. సెల్వమణి ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్రసీమకు పరిచయమయ్యారు. ప్రశాంత్‌తో కలిసి నటించిన 'చెబరుతి' (1992), శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి నటించిన 'సూరియన్' (1992) చిత్రాలు విజయం సాధించాయి. ఈ రెండు సినిమాలు ఆమెకు తమిళ చిత్రసీమలో స్థానం కల్పించాయి.&lt;ref name=&quot;KoffeeWithAnu&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/04/06/stories/2007040601280800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410052352/http://www.hindu.com/fr/2007/04/06/stories/2007040601280800.htm |url-status=dead |archive-date=10 April 2007 |title=Koffee with Anu |date=6 April 2007 |access-date=16 February 2010 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

మమ్ముట్టితో కలిసి 'మక్కల్ ఆచ్చి' (1995) చిత్రంలోని &quot;మెలూర్ మామన్&quot;, ప్రభుదేవాతో కలిసి 'రాసయ్య' (1995) చిత్రంలోని &quot;మస్తానా మస్తానా&quot; వంటి పాటల ద్వారా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. రజనీకాంత్‌తో 'వీర' (1994), అర్జున్ సర్జాతో 'ఆయుధ పూజై' (1996), ప్రభుతో కలిసి 'తిరుపతి ఏడుమలై వెంకటేశ' (1999) చిత్రాలలో ఆమె నటన ప్రశంసలు అందుకుంది. విక్రమన్ దర్శకత్వం వహించిన 'ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్' (1998) సినిమా రోజా కెరీర్‌లో పెద్ద మలుపు తిప్పింది.

తెలుగులో '[[ముఠా మేస్త్రి]]' (1993), '[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు (1994 సినిమా)|ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]' (1994), '[[భైరవ ద్వీపం]]' (1994), '[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]' (1994), '[[బొబ్బిలి సింహం]]' (1994), '[[శుభలగ్నం]]' (1994), '[[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]]' (1994), '[[క్షేమంగా వెళ్ళి లాభంగా రండి|క్షేమంగా వెళ్లి లాభంగా రండి]]' (1996), '[[పెద్దన్నయ్య]]' (1997), '[[అన్నమయ్య (సినిమా)|అన్నమయ్య]]' (1997), '[[శ్రీకృష్ణార్జున విజయం]]' (2000) వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించారు.

కన్నడలో 'గడిబిడి గండ' (1993), 'కాలావిడ' (1997), 'సుందర కాండ' (2001) వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించారు.

ఆమె 100వ సినిమా 'పొట్టు అమ్మన్' (2000).

ఆ తరువాత రోజా 'అరసు' (2003), 'పారిజాతం' (2006), '[[శంభో శివ శంభో]]' (2010), 'గోలిమార్' (2010), 'కావలన్' (2011), 'వీర' (2011), 'కొడిపుంజు' (2011), '[[మొగుడు (సినిమా)|మొగుడు]]' (2011), 'సగుణి' (2012) వంటి చిత్రాలలో సహాయ పాత్రలలో కనిపించారు.

=== రాజకీయ జీవితం ===

రోజా 1998లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీలో]] చేరి, ఆ పార్టీ తెలుగు మహిళా విభాగానికి అధ్యక్షురాలిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 2009 |title=Roja likely to join Congress |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903121735/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |archive-date=3 September 2009}}&lt;/ref&gt; [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. 2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి [[గల్లా అరుణకుమారి|గల్లా అరుణ కుమారి]] చేతిలో మరోసారి ఓటమిని చవిచూశారు. అదే సంవత్సరంలో [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి|వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 April 2022 |title=Roja's journey from silver screen to Andhra Cabinet |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/rojas-journey-from-silver-screen-to-andhra-cabinet/articleshow/90799447.cms?from=mdr |access-date=17 September 2023 |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; రాజశేఖర రెడ్డి మరణానంతరం వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీని]] స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roja quits TDP, to join Congress soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/sep/08/roja-quits-tdp-to-join-congress-soon-84424.html |access-date=17 September 2023 |website=The New Indian Express |date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt; ఆ పరిణామాల నేపథ్యంలో రోజా వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు. [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో]] నగరి నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు. 2019 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో మళ్లీ నగరి నుండి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. 2020లో ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ (APIIC) చైర్‌పర్సన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆ తర్వాత 2022లో పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 April 2022 |title=Actor Roja breaks myth of 'Iron leg' after becoming Andhra minister |url=https://www.thenewsminute.com/andhra-pradesh/actor-roja-breaks-myth-iron-leg-after-becoming-andhra-minister-162807 |access-date=17 September 2023 |website=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt;

మహిళా ఎమ్మెల్యేలలో చురుకైన వక్తగా ఉన్నప్పటికీ, అసెంబ్లీ సమావేశాలకు హాజరుకాకుండా ఏడాది పాటు సస్పెండ్ అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/1-yr-suspension-for-MLA-Roja/articleshow/50242256.cms |title=1-yr suspension for MLA Roja |work=The Times of India |date=19 December 2015 |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/518381/actor-roja-suspended-ap-assembly.html |title=Actor Roja suspended from AP Assembly for a year |work=Deccan Herald |date=19 December 2015 |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; శాసనసభ మెజారిటీ నిర్ణయం మేరకు, స్పీకర్ ఆమోదంతో 2015 డిసెంబర్ 18న ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald.com&quot;/&gt; ప్రతిపక్ష నాయకుడు [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] ఈ సస్పెన్షన్‌ను వ్యతిరేకించారు. సస్పెన్షన్ సమయంలో పాటించిన విధానాలపై కొన్ని సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ సందేహాల కారణంగా ప్రతిపక్షాలు స్పీకర్‌పై అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224203513/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |url-status=dead |archive-date=24 December 2015 |title=YSRC Gives No-trust Notice against Speaker |date=24 December 2015 |work=The New Indian Express |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; సభకు చెందిన వీడియో క్లిప్పింగ్‌ను స్పీకర్ అనుమతి లేకుండా సోషల్ మీడియాలో ఎలా విడుదల చేశారనే అంశంపై ప్రతిపక్షాలు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలపై స్పందించిన స్పీకర్, విచారణకు ఆదేశించి తదుపరి సమావేశం నాటికి నివేదిక సమర్పించాలని కోరారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sakshipost.com/index.php/news/politics/70298-speaker-to-probe-into-video-footage-leak.html |title=Telugu States Latest News, Andhra Pradesh News Latest, Telangana News Today, Tollywood News Today, Bigg Boss Updates, Hyderabad News, Breaking News, India News, Telugu NRI News &amp;#124; SakshiPost}}&lt;/ref&gt;

=== ఎన్నికల చరిత్ర ===
==== ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ====
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! సంవత్సరం
! &lt;small&gt;నియోజకవర్గం&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot;|పార్టీ
! ఓట్లు
! %
! ప్రత్యర్థి
! colspan=&quot;2&quot;|&lt;small&gt;ప్రత్యర్థి పార్టీ&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;ప్రత్యర్థి ఓట్లు&lt;/small&gt;
! %
! &lt;small&gt;ఫలితం&lt;/small&gt;
! మెజారిటీ
! %
|-
! [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]
| rowspan=&quot;3&quot;|[[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| {{Party name with color|YSR Congress Party|rowspan=3}}
| 62,794
| 35.17
| rowspan=&quot;2&quot;|&lt;small&gt;[[గాలి భానుప్రకాష్|గాలి భాను ప్రకాష్]]&lt;/small&gt;
| {{Party name with color|Telugu Desam Party|rowspan=3}}
| 107,797
| 60.38
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -45,003
| -25.21
|-
! [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]
| 80,333
| 47.6
| 77,625
| 46
| {{yes2|గెలిచారు}}
| 2,708
| 1.6
|-
! [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]
| 74,724
| 47.23
| &lt;small&gt;[[గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు|గాలి ముద్దు కృష్ణమ నాయుడు]]&lt;/small&gt;
| 73,866
| 46.69
| {{yes2|గెలిచారు}}
| 858
| 0.54
|-
! [[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]
| [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి]]
| {{Party name with color|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
| 60,962
| 35.68
| &lt;small&gt;[[గల్లా అరుణ కుమారి]]&lt;/small&gt;
| {{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}}
| 71,942
| 42.1
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -10,980
| -6.42
|-
! [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]
| [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| 59,867
| 46.39
| &lt;small&gt;చెంగారెడ్డి రెడ్డివారి&lt;/small&gt;
| 65,561
| 50.8
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -5,694
| -4.41
|-
|}

== ఇతర పనులు ==

రోజా మా టీవీలో ప్రసారమైన 'మోడరన్ మహాలక్ష్మి' కార్యక్రమానికి హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Anusuya-to-host-Modern-Mahalaxmi/articleshow/32209549.cms |title=Anusuya to host Modern Mahalaxmi |website=[[The Times of India]] |date=17 March 2014}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే 'జబర్దస్త్', 'ఎక్స్ట్రా జబర్దస్త్' హాస్య కార్యక్రమాలకు న్యాయనిర్ణేతలలో ఒకరిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apnewscorner.com/news/film/details/16208/latest/MLA-Roja-says-she-will-prefer-Jabardasth-over-politics.html |title=MLA Roja says she will prefer Jabardasth over politics – ApNewsCorNer |website=apnewscorner.com |date=11 April 2022 |access-date=4 August 2018 |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624075705/http://www.apnewscorner.com/news/film/details/16208/latest/MLA-Roja-says-she-will-prefer-Jabardasth-over-politics.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జీ తమిళం ఛానెల్ కోసం 'లక్కా కిక్కా' అనే కార్యక్రమానికి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pinterest.com/pin/478789004110072449/ |title=Luckka Kickka Season 2 – 03-01-2015 – Zee Tamil Official YouTube Video Luckka Kickka, Popular heroine ROJA is back with a bang hosting the new game… – Trailers and Teaser-Tamil – Pinterest – Teaser and Youtube |website=Pinterest}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==

రోజా తమిళ సినిమా దర్శకుడు ఆర్. కె. సెల్వమణిని 2002 ఆగస్టు 21 న వివాహం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 August 2002 |title=News Today |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/news226.html |access-date=13 September 2022 |website=[[Idlebrain.com|Idlebrain]] |quote=Telugu actress Roja entered nuptial knot with Tamil director Selvamani today (21st August) at Tirumala.}}&lt;/ref&gt; ఈ దంపతులకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/damsel-distress-ruthless-politician-dramatic-transformation-rk-roja-63461 |title=From 'damsel in distress' to ruthless politician : The dramatic transformation of RK Roja |date=10 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== చిత్రజగత్ ==

=== తమిళ సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |1992 || చెంబరుతి || చెంబరుతి || తమిళ రంగప్రవేశం
|-
| సూరియన్ || ఉష ||
|-
|1993 || ఉళైప్పాళి || విమల ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |1994 || అతిరాడి పడై || భారతి ||
|-
| ఇందు || ఇందు ||
|-
| వీర || రుబకాల ||
|-
| సరిగమపదని || అర్చన ||
|-
|rowspan=&quot;6&quot; |1995 || ఎంగిరుందో వందన్ || రాధ ||
|-
| రాజా ముత్తిరై || ప్రియ ||
|-
| అసురన్ || పార్వతి ||
|-
| రాసయ్య || అనిత ||
|-
| మక్కల్ ఆచ్చి || సరసు ||
|-
| ఆయుధ పూజై || సింధమణి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |1996 || పరంబరై || పరువతం ||
|-
| రాజలి || రాణి ||
|-
| తమిళ్ సెల్వన్ || ఫాతిమా ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1997 || వల్లల్ || మాధవి ||
|-
| అడిమై చంగిలి || సెంథామరై ||
|-
| పాసముల్ల పాండియారే || రేవతి ||
|-
| కడవుల్ || పార్వతి ||
|-
| అరసియల్ || సుప్రియ ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1998 || ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్ || రాధ || తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ నటి పురస్కారం&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404023849/http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |url-status=dead |archive-date=4 April 2007 |title=dinakaran |date=4 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rrtd.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |url=http://rrtd.nic.in/Film%20Bulletin-July.html |title=Archived copy |access-date=11 May 2017 |archive-date=30 April 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030430210643/http://rrtd.nic.in/Film%20Bulletin-July.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారం
|-
| ఎన్ ఆసై రాసావే || నాగజ్యోతి ||
|-
| వీరం విలన్జ మన్ను || గ్రామ యువతి ||
|-
| పుధుమై పిత్తన్ || శెంబగం ||
|-
| కాదల్ కవితై || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |1999 || హౌస్ ఫుల్ || రచయిత ||
|-
| చిన్న రాజా || రాధ ||
|-
| నెంజినీలే || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| చిన్న దురై || పుష్పవల్లి ||
|-
| సుయంవరం || ఈశ్వరి ||
|-
| ముగమ్ || మాలిని ||
|-
| ఊటీ || చారు ||
|-
| తిరుపతి ఏడుమలై వెంకటేశ || రాగిణి ||
|-
| అళగర్సామి || సుజ ||
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |2000 || తిరునెల్వేలి || కట్టాళగి ||
|-
| ఏళైయిన్ సిరిప్పిల్ || సరోజ ||
|-
| సంధిత వేలై || తిలక ||
|-
| కంద కదంబ కదిర్ వేలా || రూపిని ||
|-
| కూడి వాళ్జంతాల్ కోడి నన్మై || తమిళ్‌సెల్వి ||
|-
| పురచ్చిక్కారన్ || కనిమొళి ||
|-
| ఇండిపెండెన్స్ డే || ఆశా ||
|-
| పొట్టు అమ్మన్ || దుర్గ || 100వ సినిమా
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |2001 || లూటీ || గీత ||
|-
| నిలా కాలం || వేణి ||
|-
| సొన్నల్ తాన్ కాధలా || రోజా ||
|-
| సూపర్ కుటుంబం || రాక్కు ||
|-
| విశ్వనాథన్ రామమూర్తి || మీన ||
|-
| మాయన్ || అళగమ్మ ||
|-
| వీట్టోడ మాప్పిళ్ళై || మీన ||
|-
| మిట్టా మీరాసు || మీనాక్షి ||
|-
| కొట్టై మరియమ్మన్ || కొట్టై మరియమ్మన్ ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2002 || అంగళ పరమేశ్వరి || పార్వతి ||
|-
| షకలక బేబీ || శెంబగం ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2003 || అరసు || శివగామి ||
|-
| సక్సెస్ || రాధిక ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2005 || మాయావి || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| కరగట్టక్కారి || ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2006 || పాస కిలిగళ్ || అంగయార్కన్ని ||
|-
| పారిజాతం || శ్రీధర్ తల్లి ||
|-
| కురుక్షేత్రం || వైష్ణవి ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2007 || కుట్రపత్తిరికై || గీత ||
|-
| నినైత్తు నినైత్తు పార్తేన్ || ఆదిమేశవన్ తల్లి ||
|-
|2008 || ఎల్లం అవన్ సెయల్ || జగ్గుభాయ్ ||
|-
|2011 || కావలన్ || దేవిక ముత్తు రామలింగం ||
|-
|2012 || సగుణి || శ్రీదేవి తల్లి ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2013 || మసాని || రాజేశ్వరి ||
|-
| ఆపిల్ పెన్నె || హంసవల్లి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2015 || కిళ్ళడి || అంగయార్కన్ని ||
|-
| పులన్ విచారణై 2 || శరణ్య ||
|-
| ఎన్ వళి తని వళి || రేణుకా దేవి ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2026 || అన్బే డయానా || సరళ ||
|-
| లెనిన్ పాండియన్ || సంతానం ||
|}

=== తెలుగు సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|- 
|rowspan=&quot;2&quot; |1991 || ''[[ప్రేమ తపస్సు]]'' || ముత్యాలు || తెలుగు రంగప్రవేశం 
|- 
| ''[[సర్పయాగం]]'' || అనుపమ || నంది ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు
|- 
|rowspan=&quot;3&quot; |1992 || ''[[సీతారత్నం గారి అబ్బాయి]]'' || మంగ ||
|-
| ''అట్ట సొమ్ము అల్లుడి దానం'' || బేబీ ||
|-
| ''ప్రేమ విజేత'' || ||
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1993 || ''[[రక్షణ]]'' || || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| ''అట్టకు కొడుకు మమకు అల్లుడు'' || రోజా ||
|-
| ''ఇల్లు పెళ్ళి'' || ||
|-
| ''నక్షత్ర పోరాటం'' || ||
|-
| ''మొగ్గుడుగారు'' || రోజా ||
|-
| ''[[ముఠా మేస్త్రి]]'' || కల్పన ||
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |1994 || ''[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]'' || సీత || 
|-
| ''[[భైరవ ద్వీపం]]'' || రాకుమారి పద్మావతి || [[ఉత్తమ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ నటి అవార్డు]]
|-
| ''[[గాండీవం]]'' || రోజా ||
|-
| ''[[బొబ్బిలి సింహం]]'' || కృష్ణవేణి ||
|-
| ''[[అన్న]]'' || చండి || [[ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ సహాయ నటి అవార్డు]]
|-
| ''[[పోలీస్ బ్రదర్స్]]'' || కనకదుర్గ ||
|-
| ''[[శుభలగ్నం]]'' || లత ||
|-
| ''రోజా'' || భారతి ||
|-
|rowspan=&quot;7&quot; |1995 || ''[[బిగ్ బాస్]]'' || రోజా ||
|-
| ''[[మాతో పెట్టుకోకు]]'' || లత ||
|-
| ''మాయాబజార్'' || ప్రత్యేక ప్రదర్శన ||
|-
| ''తెలుగు వీర లేవరా'' || తలుపులమ్మ ||
|-
| ''[[వజ్రం]]'' || కూలి ||
|-
| ''[[పోకిరి రాజా]]'' || చంద్రముఖి ||
|-
| ''[[ఘటోత్కచుడు]]'' || రోజా ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |1996 || ''[[టోపి రాజా స్వీటీ రోజా]]'' || రోజా ||
|-
| ''రాయుడుగారు నాయుడుగారు'' || ||
|-
| ''[[శ్రీకృష్ణార్జున విజయం]]'' || [[ద్రుపది]] ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |1997 || ''[[పెద్దన్నయ్య]]'' || సీత ||
|-
| ''అడవిలో అన్న'' || రాణి ||
|-
| ''రాదయాత్ర'' || కస్తూరి ||
|-
| ''[[అన్నమయ్య]]'' || సాளுవ నరసింహ రాయల భార్య ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1998 || ''సంభవం'' || ||
|-
| ''పెళ్ళాడి చూపిస్తా'' || || 
|-
| ''స్వర్ణక్క'' || స్వర్ణక్క || [[ఉత్తమ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ నటి అవార్డు]]
|-
| ''వైభవం'' || ||
|-
| ''[[మీ ఆయన జాగ్రత్త]]'' || సుందరి ||
|-
| 1999 || ''[[సుల్తాన్]]'' || రేవతి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2000 || ''[[సమ్మక్క సారక్క]]'' || సారక్క ||
|-
| ''[[క్షేమంగా వెళ్లి లాభంగా రండి]]'' || గీత ||
|-
| ''[[తిరుమల తిరుపతి వెంకటేశ]]'' || రాగిణి ||
|-
|rowspan=3&quot; |2001 || ''రైల్వే కూలీ'' || లక్ష్మి ||
|-
| ''[[ఫ్యామిలీ సర్కస్]]'' || దుర్గ ||
|-
| ''దుర్గ'' || దుర్గ ||
|-
| 2002 || ''పోలీస్ సిస్టర్స్'' || ఏసీపీ ఝాన్సీ ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2010 || ''[[శంభో శివ శంభో]]'' || హోమ్ మంత్రి ||
|-
| ''[[గోలిమార్]]'' || అరుంధతి ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |2011 || ''[[పరమ వీర చక్ర]]'' || సినిమా నటి ||
|-
| ''[[మొగుడు]]'' || రాజకీయ నాయకురాలు చాముండేశ్వరి || 
|-
| ''కోడిపుంజు'' || సీతారత్నం || 
|-
| ''[[వీర]]'' || సత్య తల్లి ||
|-
| ''[[శ్రీ రామ రాజ్యం]]'' || [[భూదేవి]] ||
|-
| 2012 || ''[[లక్కీ]]'' || లక్కీ బాస్ ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |2013 || ''[[పవిత్ర]]'' || మున్నా తల్లి ||
|-
| ''[[శ్రీ జగద్గురు ఆది శంకర]]'' || లక్ష్మీదేవి || 
|-
| ''కామిన'' || ||
|-
| ''డీ/ఓ వర్మ'' || || 
|}

=== కన్నడ సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు 
|- 
| 1993 || ''గడిబిడి గండ'' || నీలాంబరి || కన్నడ రంగప్రవేశం 
|-
| 1997 || ''కాలావిడ'' || కవాన ||  
|-
| 1999 || ''ప్రేమోత్సవ'' || భావన ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000 || ''ఇండిపెండెన్స్ డే'' || ||
|-
| ''భారత నారి'' || ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001 || ''గ్రామ దేవతే'' || పార్వతి ||
|-
| ''సుందర కాండ'' || ||
|-
| 2002 || ''పర్వ'' || సుధ ||
|-
| 2004 || ''మౌర్య'' || మీనా ||
|}

=== మలయాళ సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|-
| 1997 || ''గంగోత్రి'' || నందన మీనన్ || మలయాళ రంగప్రవేశం 
|-
| 2002 || ''మలయాళ మామను వణక్కమ్'' || పార్వతి || 
|-
| 2015 || ''జమ్నా ప్యారి'' || నీలాంబరి || 150వ సినిమా 
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! సంవత్సరం !! పేరు !! పాత్ర !! భాష !! ఛానెల్ !! గమనికలు
|-
| 2002–2003 || ''నథి ఎంగే పోగిరతు'' || సింధు || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[స్టార్ విజయ్]] || సీరియల్
|-
| 2004 || ''ఉత్తరాయణ'' || జయ గౌరి || [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] || [[ఉదయ టీవీ]] || సీరియల్
|-
| 2010–2013 || ''మోడరన్ మహాలక్ష్మి'' || హోస్ట్ || rowspan=&quot;5&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || [[స్టార్ మా|మా టీవీ]] || షో
|-
| 2011 || ''నాచోర్'' || న్యాయనిర్ణేత || [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2013–2022 || ''[[జబర్దస్త్ (హాస్య ప్రదర్శన)|జబర్దస్త్]]'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || వారపు ప్రసారం
|-
| 2014–2022 || ''ఎక్స్ట్రా జబర్దస్త్'' || న్యాయనిర్ణేత || వారపు ప్రసారం
|-
| 2014–2015 || ''రేస్'' || rowspan=&quot;2&quot; | హోస్ట్ || [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2015 || ''లక్కా కిక్కా'' || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[జీ తమిళం]] || షో
|-
| 2015 || ''రాగడ'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || టాలీవుడ్ టీవీ || షో
|-
| 2015–2016 || ''జబర్దస్త్ డిసెంబర్ వేడుకలు'' || న్యాయనిర్ణేత || [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2016 || ''జీన్స్ సీజన్ 2'' || హోస్ట్ || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[జీ తమిళం]] || షో
|-
| 2016–2017 || ''రచ్చబండ'' || హోస్ట్ || rowspan=&quot;4&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || [[జెమినీ టీవీ]] || షో
|-
| 2016 || ''దసరా మహోత్సవం'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;3&quot; | [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''పందేం కొళ్ళు'' || న్యాయనిర్ణేత || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''ఉగాది 369'' || న్యాయనిర్ణేత || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''జూనియర్ సూపర్ స్టార్స్'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[తమిళ భాష|తమిళం]] || జీ తమిళం || షో
|-
| 2017 || ''వీకెండ్ విత్ స్టార్స్'' || అతిథి || జీ తమిళం || టాక్ షో
|-
| 2017 || ''కొంచెం టచ్ లో ఉంటే చెప్తా'' || అతిథి || rowspan=&quot;4&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2018 || ''బతుకు జటకా బండి'' || హోస్ట్ || షో
|-
| 2018 || ''అహా నా పెళ్లంట'' || rowspan=&quot;2&quot; | న్యాయనిర్ణేత || [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2018 || ''రంగస్థలం'' || [[జెమినీ టీవీ]] || డ్యాన్స్ షో
|-
| 2019 || ''లొల్లుపా'' || rowspan=&quot;3&quot; | హోస్ట్ || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[సన్ టీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2019 || ''తస్మాತ್ జాగ్రత్త'' || rowspan=&quot;2&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[జెమినీ టీవీ]] || క్రైమ్ పెట్రోల్
|-
| 2020 || ''అమ్మ స్రిలేరు నీకెవ్వరు'' || కార్యక్రమం
|-
| 2026 || ''కుకు విత్ కోమలి సీజన్ 7'' || న్యాయనిర్ణేత || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[స్టార్ విజయ్]] || కుకింగ్-కామెడీ షో
|}

== పురస్కారాలు ==

;[[నంది అవార్డులు]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020}} (తెలుగులో)&lt;/ref&gt;
* ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు – ''[[సర్పయాగం]]'' (1991)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020 |language=Telugu}}&lt;/ref&gt;
* ఉత్తమ నటి - ''[[భైరవ ద్వీపం]]'' (1994)
* ఉత్తమ సహాయ నటి – ''[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]'' (1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020}} (తెలుగులో)&lt;/ref&gt;
* ఉత్తమ నటి – స్వర్ణక్క (1998)&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

;[[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] 
* 1998 – తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఉత్తమ నటి పురస్కారం – ''ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404023849/http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-date=4 April 2007 |title=Dinakaran}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rrtd.nic.in&quot;/&gt;

;[[సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ పురస్కారాలు]]
* 1998 – సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారం (తమిళం) – ''ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indianexpress.com/Storyold/112784/ |title=Cinema Express awards presented |date=August 1999}}&lt;/ref&gt;

;ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్
* 2010 – ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటి – ''గోలిమార్''

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లంకెలు ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=0737730|name=Roja}}
{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cgr7s4sYqKQ|title=మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన ఆర్కే రోజా}}


{{DEFAULTSORT:Roja}}
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:1973 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]]
[[వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన మహిళా శాసన సభ్యులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2019)]]</text>
      <sha1>0g6cs51z6gjnlx6d2vayf5iv7u3o0d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980262</id>
      <parentid>4980261</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51074" sha1="11jmfy1ljcb3v1cnvcxc9zkvm76zgos" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ నటి, రాజకీయ నాయకురాలు}}
{{Use Indian English|date=October 2021}}
{{Use dmy dates|date=October 2024}}
{{Infobox officeholder
| name          = రోజా సెల్వమణి
| image         = Actress Roja.jpg
| caption       = సాక్షి టీవీ ఇంటర్వ్యూలో రోజా
| office        = [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి]]&lt;br/&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| governor      = [[విశ్వభూషణ్ హరిచందన్]]&lt;br/&gt;[[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
| 1blankname    = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata     = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| term_start    = 11 ఏప్రిల్ 2022
| term_end      = 4 జూన్ 2024
| predecessor   = [[ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు]]
| successor     = [[కందుల దుర్గేష్]] [[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]]
| office3       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ|ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ చైర్‌పర్సన్]]
| term_start3   = 15 జూలై 2019
| term_end3     = 17 జూలై 2021
| successor3    = మెట్టు గోవింద రెడ్డి
| office4       = 1వ [[వైఎస్ఆర్సీపీ|వైఎస్ఆర్సీపీ మహిళా విభాగం అధ్యక్షురాలు]]
| term_start4   = 2015
| term_end4     = 2021
| 1blankname4   = [[వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్సీపీ]] అధ్యక్షుడు
| 1namedata4    = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| predecessor4  = '''కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయబడింది'''
| successor4    = [[పోతుల సునీత]]
| office5       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యురాలు]]&lt;br/&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| term_start5   = 19 జూన్ 2014
| term_end5     = 4 జూన్ 2024
| predecessor5  = [[గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు]]
| successor5    = [[గాలి భానుప్రకాష్]]
| constituency5 = [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| office6       = 3వ [[తెలుగు మహిళ|తెలుగు మహిళా అధ్యక్షురాలు]]&lt;br/&gt;[[ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| term_start6   = 1999
| term_end6     = 2009
| 1blankname6   = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|టీడీపీ]] అధ్యక్షుడు
| 1namedata6    = [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు ]]
| predecessor6  = [[నన్నపనేని రాజకుమారి]]
| successor6    = శోభా హైమవతి
| birth_name    = శ్రీలత రెడ్డి&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 September 2020 |title=సినిమాల కోసం పేరు మార్చుకున్న స్టార్‌ హీరోయిన్లు |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/south-heroines-who-changed-their-names-movies-1318532 |access-date=9 January 2021 |website=Sakshi |language=te}}&lt;/ref&gt;
| birth_date    = {{Birth date and age|1972|11|17|df=y}}
| birth_place   = [[భాకరాపేట]], [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
| spouse        = {{marriage|[[ఆర్. కె. సెల్వమణి]]|2002}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/10230039/roja-selvamani-love-13-years-w.html |title=Tamil Cinema news – 90's favourite tamil, Telugu, Malayalam, Kannada actress, she is famous in red clothe movie... Tamil Movies – Cinema seithigal |work=Maalaimalar.com |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt;
| party         = [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ ]]&lt;br/&gt;(2011 - ప్రస్తుతం)
| other_party   = [[తెలుగు దేశం పార్టీ]]&lt;br/&gt;(1998 - 2009)&lt;br/&gt;
[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]&lt;br/&gt;(2009 - 2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roja quits TDP, to join Congress soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/sep/08/roja-quits-tdp-to-join-congress-soon-84424.html |access-date=20 October 2022 |website=The New Indian Express |date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| children      = 2
| occupation    = {{hlist|నటి|రాజకీయ నాయకురాలు}}
| awards        = [[నంది అవార్డులు]]&lt;br/&gt;తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఉత్తమ నటి పురస్కారం&lt;br /&gt;[[సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ పురస్కారాలు]]&lt;br/&gt;[[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] &lt;br/&gt;
}}

'''రోజా సెల్వమణి''' (జననం '''శ్రీలత రెడ్డి''' 17 నవంబర్ 1972), చిత్రసీమలో '''రోజా''' గా పేరుగాంచారు. ఆమె [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;కి చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు, నటి. 2022 ఏప్రిల్ 11 నుండి 2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో  ఓటమి వరకు [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ మంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ]] మంత్రిగా సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.freepressjournal.in/india/watch-video-andhra-pradesh-minister-roja-requests-pm-modi-for-selfie-he-obliges |title=Watch Video: Andhra Pradesh Deputy Chief Minister Roja requests PM Modi for selfie, he obliges |work=freepressjournal.in |date=4 July 2022 |access-date=14 July 2022}}&lt;/ref&gt;

1991లో వచ్చిన తెలుగు చిత్రం 'ప్రేమ తపస్సు' లో సహాయ పాత్రతో తన నటనను ప్రారంభించిన రోజా, '[[సర్పయాగం (సినిమా)|సర్పయాగం]]' (1991) చిత్రంలోని నటనకు గాను ప్రత్యేక జ్యూరీ విభాగంలో తన మొదటి నంది అవార్డును గెలుచుకున్నారు. ఆమె తమిళంలో 'చెబరుతి' (1992), కన్నడలో 'గడిబిడి గండ' (1993) చిత్రాలతో ఇతర భాషా చిత్రసీమలకు విస్తరించారు. ఈ రెండు ప్రాజెక్టులు విజయవంతమయ్యాయి. 'ఉళైప్పాళి' (1993), '[[వీర]]' (1994) (రెండు చిత్రాలలోనూ రజనీకాంత్ సరసన), '[[ముఠా మేస్త్రి]]' (1993), నంది ఉత్తమ నటి అవార్డును తెచ్చిపెట్టిన 'భైరవ ద్వీపం' (1994), 'రాసయ్య' (1995), 'వల్లల్' (1997) వంటి వాణిజ్య చిత్రాలలో నటించారు. ఆమె అత్యంత వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన, విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన పాత్ర 'ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్' (1999) చిత్రంలో వచ్చింది. దీనికి గాను ఆమె తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ నటి పురస్కారం, సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఈ చిత్రాలు 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో రోజాను తమిళ, తెలుగు, మలయాళ, కన్నడ చిత్రాలలో ప్రముఖ నటిగా నిలబెట్టాయి.

రోజా పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి 2022 నుండి 2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో ఓటమి వరకు సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web  |date=14 April 2022 |title=New Minister for Tourism RK Roja vows to make Andhra a tourism hub |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/Apr/14/new-minister-for-tourism-rk-roja-vows-to-make-andhra-a-tourism-hub-2441891.html |access-date=16 May 2024 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె తొలి రాజకీయ ప్రవేశం 1998లో తెలుగు దేశం పార్టీతో ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 2009 |title=Roja likely to join Congress |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903121735/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |archive-date=3 September 2009}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==

రోజా [[తిరుపతి]] లోని తిరుపతి జిల్లాలో నాగారాజారెడ్డి, లలితల దంపతులకు  జన్మించారు. ఆమెకు కుమారస్వామి రెడ్డి, రామప్రసాద్ రెడ్డి అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/08230903/srilatha-become-roja-barathira.html |title=Tamil Cinema news – Tamil Movies – Cinema seithigal |work=Maalaimalar.com |access-date=24 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411080654/http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/08230903/srilatha-become-roja-barathira.html |archive-date=11 April 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత కుటుంబం [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌కు]] తరలివెళ్లింది. ఆమె తిరుపతిలోని శ్రీ [[పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి పొలిటికల్ సైన్స్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పొందారు. రోజా సినిమాల్లోకి రాకముందు [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] అభ్యసించి నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవారు.{{Citation needed|date=December 2022}}

== కెరీర్ ==

=== సినీ రంగం ===

రోజా రాజేంద్రప్రసాద్‌తో కలిసి తెలుగు చిత్రం '[[ప్రేమ తపస్సు]]' (1991) ద్వారా చిత్రరంగంలోకి ప్రవేశించారు.

దర్శకుడు ఆర్. కె. సెల్వమణి ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్రసీమకు పరిచయమయ్యారు. ప్రశాంత్‌తో కలిసి నటించిన 'చెబరుతి' (1992), శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి నటించిన 'సూరియన్' (1992) చిత్రాలు విజయం సాధించాయి. ఈ రెండు సినిమాలు ఆమెకు తమిళ చిత్రసీమలో స్థానం కల్పించాయి.&lt;ref name=&quot;KoffeeWithAnu&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/04/06/stories/2007040601280800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410052352/http://www.hindu.com/fr/2007/04/06/stories/2007040601280800.htm |url-status=dead |archive-date=10 April 2007 |title=Koffee with Anu |date=6 April 2007 |access-date=16 February 2010 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

మమ్ముట్టితో కలిసి 'మక్కల్ ఆచ్చి' (1995) చిత్రంలోని &quot;మెలూర్ మామన్&quot;, ప్రభుదేవాతో కలిసి 'రాసయ్య' (1995) చిత్రంలోని &quot;మస్తానా మస్తానా&quot; వంటి పాటల ద్వారా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. రజనీకాంత్‌తో 'వీర' (1994), అర్జున్ సర్జాతో 'ఆయుధ పూజై' (1996), ప్రభుతో కలిసి 'తిరుపతి ఏడుమలై వెంకటేశ' (1999) చిత్రాలలో ఆమె నటన ప్రశంసలు అందుకుంది. విక్రమన్ దర్శకత్వం వహించిన 'ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్' (1998) సినిమా రోజా కెరీర్‌లో పెద్ద మలుపు తిప్పింది.

తెలుగులో '[[ముఠా మేస్త్రి]]' (1993), '[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు (1994 సినిమా)|ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]' (1994), '[[భైరవ ద్వీపం]]' (1994), '[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]' (1994), '[[బొబ్బిలి సింహం]]' (1994), '[[శుభలగ్నం]]' (1994), '[[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]]' (1994), '[[క్షేమంగా వెళ్ళి లాభంగా రండి|క్షేమంగా వెళ్లి లాభంగా రండి]]' (1996), '[[పెద్దన్నయ్య]]' (1997), '[[అన్నమయ్య (సినిమా)|అన్నమయ్య]]' (1997), '[[శ్రీకృష్ణార్జున విజయం]]' (2000) వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించారు.

కన్నడలో 'గడిబిడి గండ' (1993), 'కాలావిడ' (1997), 'సుందర కాండ' (2001) వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించారు.

ఆమె 100వ సినిమా 'పొట్టు అమ్మన్' (2000).

ఆ తరువాత రోజా 'అరసు' (2003), 'పారిజాతం' (2006), '[[శంభో శివ శంభో]]' (2010), 'గోలిమార్' (2010), 'కావలన్' (2011), 'వీర' (2011), 'కొడిపుంజు' (2011), '[[మొగుడు (సినిమా)|మొగుడు]]' (2011), 'సగుణి' (2012) వంటి చిత్రాలలో సహాయ పాత్రలలో కనిపించారు.

=== రాజకీయ జీవితం ===

రోజా 1998లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీలో]] చేరి, ఆ పార్టీ తెలుగు మహిళా విభాగానికి అధ్యక్షురాలిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 2009 |title=Roja likely to join Congress |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903121735/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |archive-date=3 September 2009}}&lt;/ref&gt; [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. 2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి [[గల్లా అరుణకుమారి|గల్లా అరుణ కుమారి]] చేతిలో మరోసారి ఓటమిని చవిచూశారు. అదే సంవత్సరంలో [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి|వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 April 2022 |title=Roja's journey from silver screen to Andhra Cabinet |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/rojas-journey-from-silver-screen-to-andhra-cabinet/articleshow/90799447.cms?from=mdr |access-date=17 September 2023 |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; రాజశేఖర రెడ్డి మరణానంతరం వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీని]] స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roja quits TDP, to join Congress soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/sep/08/roja-quits-tdp-to-join-congress-soon-84424.html |access-date=17 September 2023 |website=The New Indian Express |date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt; ఆ పరిణామాల నేపథ్యంలో రోజా వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు. [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో]] నగరి నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు. 2019 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో మళ్లీ నగరి నుండి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. 2020లో ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ (APIIC) చైర్‌పర్సన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆ తర్వాత 2022లో పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 April 2022 |title=Actor Roja breaks myth of 'Iron leg' after becoming Andhra minister |url=https://www.thenewsminute.com/andhra-pradesh/actor-roja-breaks-myth-iron-leg-after-becoming-andhra-minister-162807 |access-date=17 September 2023 |website=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt;

మహిళా ఎమ్మెల్యేలలో చురుకైన వక్తగా ఉన్నప్పటికీ, అసెంబ్లీ సమావేశాలకు హాజరుకాకుండా ఏడాది పాటు సస్పెండ్ అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/1-yr-suspension-for-MLA-Roja/articleshow/50242256.cms |title=1-yr suspension for MLA Roja |work=The Times of India |date=19 December 2015 |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/518381/actor-roja-suspended-ap-assembly.html |title=Actor Roja suspended from AP Assembly for a year |work=Deccan Herald |date=19 December 2015 |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; శాసనసభ మెజారిటీ నిర్ణయం మేరకు, స్పీకర్ ఆమోదంతో 2015 డిసెంబర్ 18న ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald.com&quot;/&gt; ప్రతిపక్ష నాయకుడు [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] ఈ సస్పెన్షన్‌ను వ్యతిరేకించారు. సస్పెన్షన్ సమయంలో పాటించిన విధానాలపై కొన్ని సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ సందేహాల కారణంగా ప్రతిపక్షాలు స్పీకర్‌పై అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224203513/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |url-status=dead |archive-date=24 December 2015 |title=YSRC Gives No-trust Notice against Speaker |date=24 December 2015 |work=The New Indian Express |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; సభకు చెందిన వీడియో క్లిప్పింగ్‌ను స్పీకర్ అనుమతి లేకుండా సోషల్ మీడియాలో ఎలా విడుదల చేశారనే అంశంపై ప్రతిపక్షాలు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలపై స్పందించిన స్పీకర్, విచారణకు ఆదేశించి తదుపరి సమావేశం నాటికి నివేదిక సమర్పించాలని కోరారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sakshipost.com/index.php/news/politics/70298-speaker-to-probe-into-video-footage-leak.html |title=Telugu States Latest News, Andhra Pradesh News Latest, Telangana News Today, Tollywood News Today, Bigg Boss Updates, Hyderabad News, Breaking News, India News, Telugu NRI News &amp;#124; SakshiPost}}&lt;/ref&gt;

=== ఎన్నికల చరిత్ర ===
==== ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ====
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! సంవత్సరం
! &lt;small&gt;నియోజకవర్గం&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot;|పార్టీ
! ఓట్లు
! %
! ప్రత్యర్థి
! colspan=&quot;2&quot;|&lt;small&gt;ప్రత్యర్థి పార్టీ&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;ప్రత్యర్థి ఓట్లు&lt;/small&gt;
! %
! &lt;small&gt;ఫలితం&lt;/small&gt;
! మెజారిటీ
! %
|-
! [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]
| rowspan=&quot;3&quot;|[[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| {{Party name with color|YSR Congress Party|rowspan=3}}
| 62,794
| 35.17
| rowspan=&quot;2&quot;|&lt;small&gt;[[గాలి భానుప్రకాష్|గాలి భాను ప్రకాష్]]&lt;/small&gt;
| {{Party name with color|Telugu Desam Party|rowspan=3}}
| 107,797
| 60.38
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -45,003
| -25.21
|-
! [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]
| 80,333
| 47.6
| 77,625
| 46
| {{yes2|గెలిచారు}}
| 2,708
| 1.6
|-
! [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]
| 74,724
| 47.23
| &lt;small&gt;[[గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు|గాలి ముద్దు కృష్ణమ నాయుడు]]&lt;/small&gt;
| 73,866
| 46.69
| {{yes2|గెలిచారు}}
| 858
| 0.54
|-
! [[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]
| [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి]]
| {{Party name with color|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
| 60,962
| 35.68
| &lt;small&gt;[[గల్లా అరుణ కుమారి]]&lt;/small&gt;
| {{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}}
| 71,942
| 42.1
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -10,980
| -6.42
|-
! [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]
| [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| 59,867
| 46.39
| &lt;small&gt;చెంగారెడ్డి రెడ్డివారి&lt;/small&gt;
| 65,561
| 50.8
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -5,694
| -4.41
|-
|}

== ఇతర పనులు ==

రోజా మా టీవీలో ప్రసారమైన 'మోడరన్ మహాలక్ష్మి' కార్యక్రమానికి హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Anusuya-to-host-Modern-Mahalaxmi/articleshow/32209549.cms |title=Anusuya to host Modern Mahalaxmi |website=[[The Times of India]] |date=17 March 2014}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే 'జబర్దస్త్', 'ఎక్స్ట్రా జబర్దస్త్' హాస్య కార్యక్రమాలకు న్యాయనిర్ణేతలలో ఒకరిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apnewscorner.com/news/film/details/16208/latest/MLA-Roja-says-she-will-prefer-Jabardasth-over-politics.html |title=MLA Roja says she will prefer Jabardasth over politics – ApNewsCorNer |website=apnewscorner.com |date=11 April 2022 |access-date=4 August 2018 |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624075705/http://www.apnewscorner.com/news/film/details/16208/latest/MLA-Roja-says-she-will-prefer-Jabardasth-over-politics.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జీ తమిళం ఛానెల్ కోసం 'లక్కా కిక్కా' అనే కార్యక్రమానికి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pinterest.com/pin/478789004110072449/ |title=Luckka Kickka Season 2 – 03-01-2015 – Zee Tamil Official YouTube Video Luckka Kickka, Popular heroine ROJA is back with a bang hosting the new game… – Trailers and Teaser-Tamil – Pinterest – Teaser and Youtube |website=Pinterest}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==

రోజా తమిళ సినిమా దర్శకుడు ఆర్. కె. సెల్వమణిని 2002 ఆగస్టు 21 న వివాహం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 August 2002 |title=News Today |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/news226.html |access-date=13 September 2022 |website=[[Idlebrain.com|Idlebrain]] |quote=Telugu actress Roja entered nuptial knot with Tamil director Selvamani today (21st August) at Tirumala.}}&lt;/ref&gt; ఈ దంపతులకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/damsel-distress-ruthless-politician-dramatic-transformation-rk-roja-63461 |title=From 'damsel in distress' to ruthless politician : The dramatic transformation of RK Roja |date=10 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== చిత్రజగత్ ==

=== తమిళ సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |1992 || చెంబరుతి || చెంబరుతి || తమిళ రంగప్రవేశం
|-
| సూరియన్ || ఉష ||
|-
|1993 || ఉళైప్పాళి || విమల ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |1994 || అతిరాడి పడై || భారతి ||
|-
| ఇందు || ఇందు ||
|-
| వీర || రుబకాల ||
|-
| సరిగమపదని || అర్చన ||
|-
|rowspan=&quot;6&quot; |1995 || ఎంగిరుందో వందన్ || రాధ ||
|-
| రాజా ముత్తిరై || ప్రియ ||
|-
| అసురన్ || పార్వతి ||
|-
| రాసయ్య || అనిత ||
|-
| మక్కల్ ఆచ్చి || సరసు ||
|-
| ఆయుధ పూజై || సింధమణి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |1996 || పరంబరై || పరువతం ||
|-
| రాజలి || రాణి ||
|-
| తమిళ్ సెల్వన్ || ఫాతిమా ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1997 || వల్లల్ || మాధవి ||
|-
| అడిమై చంగిలి || సెంథామరై ||
|-
| పాసముల్ల పాండియారే || రేవతి ||
|-
| కడవుల్ || పార్వతి ||
|-
| అరసియల్ || సుప్రియ ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1998 || ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్ || రాధ || తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ నటి పురస్కారం&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404023849/http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |url-status=dead |archive-date=4 April 2007 |title=dinakaran |date=4 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rrtd.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |url=http://rrtd.nic.in/Film%20Bulletin-July.html |title=Archived copy |access-date=11 May 2017 |archive-date=30 April 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030430210643/http://rrtd.nic.in/Film%20Bulletin-July.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారం
|-
| ఎన్ ఆసై రాసావే || నాగజ్యోతి ||
|-
| వీరం విలన్జ మన్ను || గ్రామ యువతి ||
|-
| పుధుమై పిత్తన్ || శెంబగం ||
|-
| కాదల్ కవితై || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |1999 || హౌస్ ఫుల్ || రచయిత ||
|-
| చిన్న రాజా || రాధ ||
|-
| నెంజినీలే || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| చిన్న దురై || పుష్పవల్లి ||
|-
| సుయంవరం || ఈశ్వరి ||
|-
| ముగమ్ || మాలిని ||
|-
| ఊటీ || చారు ||
|-
| తిరుపతి ఏడుమలై వెంకటేశ || రాగిణి ||
|-
| అళగర్సామి || సుజ ||
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |2000 || తిరునెల్వేలి || కట్టాళగి ||
|-
| ఏళైయిన్ సిరిప్పిల్ || సరోజ ||
|-
| సంధిత వేలై || తిలక ||
|-
| కంద కదంబ కదిర్ వేలా || రూపిని ||
|-
| కూడి వాళ్జంతాల్ కోడి నన్మై || తమిళ్‌సెల్వి ||
|-
| పురచ్చిక్కారన్ || కనిమొళి ||
|-
| ఇండిపెండెన్స్ డే || ఆశా ||
|-
| పొట్టు అమ్మన్ || దుర్గ || 100వ సినిమా
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |2001 || లూటీ || గీత ||
|-
| నిలా కాలం || వేణి ||
|-
| సొన్నల్ తాన్ కాధలా || రోజా ||
|-
| సూపర్ కుటుంబం || రాక్కు ||
|-
| విశ్వనాథన్ రామమూర్తి || మీన ||
|-
| మాయన్ || అళగమ్మ ||
|-
| వీట్టోడ మాప్పిళ్ళై || మీన ||
|-
| మిట్టా మీరాసు || మీనాక్షి ||
|-
| కొట్టై మరియమ్మన్ || కొట్టై మరియమ్మన్ ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2002 || అంగళ పరమేశ్వరి || పార్వతి ||
|-
| షకలక బేబీ || శెంబగం ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2003 || అరసు || శివగామి ||
|-
| సక్సెస్ || రాధిక ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2005 || మాయావి || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| కరగట్టక్కారి || ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2006 || పాస కిలిగళ్ || అంగయార్కన్ని ||
|-
| పారిజాతం || శ్రీధర్ తల్లి ||
|-
| కురుక్షేత్రం || వైష్ణవి ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2007 || కుట్రపత్తిరికై || గీత ||
|-
| నినైత్తు నినైత్తు పార్తేన్ || ఆదిమేశవన్ తల్లి ||
|-
|2008 || ఎల్లం అవన్ సెయల్ || జగ్గుభాయ్ ||
|-
|2011 || కావలన్ || దేవిక ముత్తు రామలింగం ||
|-
|2012 || సగుణి || శ్రీదేవి తల్లి ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2013 || మసాని || రాజేశ్వరి ||
|-
| ఆపిల్ పెన్నె || హంసవల్లి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2015 || కిళ్ళడి || అంగయార్కన్ని ||
|-
| పులన్ విచారణై 2 || శరణ్య ||
|-
| ఎన్ వళి తని వళి || రేణుకా దేవి ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2026 || అన్బే డయానా || సరళ ||
|-
| లెనిన్ పాండియన్ || సంతానం ||
|}

=== తెలుగు సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|- 
|rowspan=&quot;2&quot; |1991 || ''[[ప్రేమ తపస్సు]]'' || ముత్యాలు || తెలుగు రంగప్రవేశం 
|- 
| ''[[సర్పయాగం]]'' || అనుపమ || నంది ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు
|- 
|rowspan=&quot;3&quot; |1992 || ''[[సీతారత్నం గారి అబ్బాయి]]'' || మంగ ||
|-
| ''అట్ట సొమ్ము అల్లుడి దానం'' || బేబీ ||
|-
| ''ప్రేమ విజేత'' || ||
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1993 || ''[[రక్షణ]]'' || || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| ''అట్టకు కొడుకు మమకు అల్లుడు'' || రోజా ||
|-
| ''ఇల్లు పెళ్ళి'' || ||
|-
| ''నక్షత్ర పోరాటం'' || ||
|-
| ''మొగ్గుడుగారు'' || రోజా ||
|-
| ''[[ముఠా మేస్త్రి]]'' || కల్పన ||
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |1994 || ''[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]'' || సీత || 
|-
| ''[[భైరవ ద్వీపం]]'' || రాకుమారి పద్మావతి || [[ఉత్తమ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ నటి అవార్డు]]
|-
| ''[[గాండీవం]]'' || రోజా ||
|-
| ''[[బొబ్బిలి సింహం]]'' || కృష్ణవేణి ||
|-
| ''[[అన్న]]'' || చండి || [[ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ సహాయ నటి అవార్డు]]
|-
| ''[[పోలీస్ బ్రదర్స్]]'' || కనకదుర్గ ||
|-
| ''[[శుభలగ్నం]]'' || లత ||
|-
| ''రోజా'' || భారతి ||
|-
|rowspan=&quot;7&quot; |1995 || ''[[బిగ్ బాస్]]'' || రోజా ||
|-
| ''[[మాతో పెట్టుకోకు]]'' || లత ||
|-
| ''మాయాబజార్'' || ప్రత్యేక ప్రదర్శన ||
|-
| ''తెలుగు వీర లేవరా'' || తలుపులమ్మ ||
|-
| ''[[వజ్రం]]'' || కూలి ||
|-
| ''[[పోకిరి రాజా]]'' || చంద్రముఖి ||
|-
| ''[[ఘటోత్కచుడు]]'' || రోజా ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |1996 || ''[[టోపి రాజా స్వీటీ రోజా]]'' || రోజా ||
|-
| ''రాయుడుగారు నాయుడుగారు'' || ||
|-
| ''[[శ్రీకృష్ణార్జున విజయం]]'' || [[ద్రుపది]] ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |1997 || ''[[పెద్దన్నయ్య]]'' || సీత ||
|-
| ''అడవిలో అన్న'' || రాణి ||
|-
| ''రాదయాత్ర'' || కస్తూరి ||
|-
| ''[[అన్నమయ్య]]'' || సాளுవ నరసింహ రాయల భార్య ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1998 || ''సంభవం'' || ||
|-
| ''పెళ్ళాడి చూపిస్తా'' || || 
|-
| ''స్వర్ణక్క'' || స్వర్ణక్క || [[ఉత్తమ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ నటి అవార్డు]]
|-
| ''వైభవం'' || ||
|-
| ''[[మీ ఆయన జాగ్రత్త]]'' || సుందరి ||
|-
| 1999 || ''[[సుల్తాన్]]'' || రేవతి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2000 || ''[[సమ్మక్క సారక్క]]'' || సారక్క ||
|-
| ''[[క్షేమంగా వెళ్లి లాభంగా రండి]]'' || గీత ||
|-
| ''[[తిరుమల తిరుపతి వెంకటేశ]]'' || రాగిణి ||
|-
|rowspan=3&quot; |2001 || ''రైల్వే కూలీ'' || లక్ష్మి ||
|-
| ''[[ఫ్యామిలీ సర్కస్]]'' || దుర్గ ||
|-
| ''దుర్గ'' || దుర్గ ||
|-
| 2002 || ''పోలీస్ సిస్టర్స్'' || ఏసీపీ ఝాన్సీ ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2010 || ''[[శంభో శివ శంభో]]'' || హోమ్ మంత్రి ||
|-
| ''[[గోలిమార్]]'' || అరుంధతి ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |2011 || ''[[పరమ వీర చక్ర]]'' || సినిమా నటి ||
|-
| ''[[మొగుడు]]'' || రాజకీయ నాయకురాలు చాముండేశ్వరి || 
|-
| ''కోడిపుంజు'' || సీతారత్నం || 
|-
| ''[[వీర]]'' || సత్య తల్లి ||
|-
| ''[[శ్రీ రామ రాజ్యం]]'' || [[భూదేవి]] ||
|-
| 2012 || ''[[లక్కీ]]'' || లక్కీ బాస్ ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |2013 || ''[[పవిత్ర]]'' || మున్నా తల్లి ||
|-
| ''[[శ్రీ జగద్గురు ఆది శంకర]]'' || లక్ష్మీదేవి || 
|-
| ''కామిన'' || ||
|-
| ''డీ/ఓ వర్మ'' || || 
|}

=== కన్నడ సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు 
|- 
| 1993 || ''గడిబిడి గండ'' || నీలాంబరి || కన్నడ రంగప్రవేశం 
|-
| 1997 || ''కాలావిడ'' || కవాన ||  
|-
| 1999 || ''ప్రేమోత్సవ'' || భావన ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000 || ''ఇండిపెండెన్స్ డే'' || ||
|-
| ''భారత నారి'' || ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001 || ''గ్రామ దేవతే'' || పార్వతి ||
|-
| ''సుందర కాండ'' || ||
|-
| 2002 || ''పర్వ'' || సుధ ||
|-
| 2004 || ''మౌర్య'' || మీనా ||
|}

=== మలయాళ సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|-
| 1997 || ''గంగోత్రి'' || నందన మీనన్ || మలయాళ రంగప్రవేశం 
|-
| 2002 || ''మలయాళ మామను వణక్కమ్'' || పార్వతి || 
|-
| 2015 || ''జమ్నా ప్యారి'' || నీలాంబరి || 150వ సినిమా 
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! సంవత్సరం !! పేరు !! పాత్ర !! భాష !! ఛానెల్ !! గమనికలు
|-
| 2002–2003 || ''నథి ఎంగే పోగిరతు'' || సింధు || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[స్టార్ విజయ్]] || సీరియల్
|-
| 2004 || ''ఉత్తరాయణ'' || జయ గౌరి || [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] || [[ఉదయ టీవీ]] || సీరియల్
|-
| 2010–2013 || ''మోడరన్ మహాలక్ష్మి'' || హోస్ట్ || rowspan=&quot;5&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || [[స్టార్ మా|మా టీవీ]] || షో
|-
| 2011 || ''నాచోర్'' || న్యాయనిర్ణేత || [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2013–2022 || ''[[జబర్దస్త్ (హాస్య ప్రదర్శన)|జబర్దస్త్]]'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || వారపు ప్రసారం
|-
| 2014–2022 || ''ఎక్స్ట్రా జబర్దస్త్'' || న్యాయనిర్ణేత || వారపు ప్రసారం
|-
| 2014–2015 || ''రేస్'' || rowspan=&quot;2&quot; | హోస్ట్ || [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2015 || ''లక్కా కిక్కా'' || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[జీ తమిళం]] || షో
|-
| 2015 || ''రాగడ'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || టాలీవుడ్ టీవీ || షో
|-
| 2015–2016 || ''జబర్దస్త్ డిసెంబర్ వేడుకలు'' || న్యాయనిర్ణేత || [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2016 || ''జీన్స్ సీజన్ 2'' || హోస్ట్ || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[జీ తమిళం]] || షో
|-
| 2016–2017 || ''రచ్చబండ'' || హోస్ట్ || rowspan=&quot;4&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || [[జెమినీ టీవీ]] || షో
|-
| 2016 || ''దసరా మహోత్సవం'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;3&quot; | [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''పందేం కొళ్ళు'' || న్యాయనిర్ణేత || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''ఉగాది 369'' || న్యాయనిర్ణేత || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''జూనియర్ సూపర్ స్టార్స్'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[తమిళ భాష|తమిళం]] || జీ తమిళం || షో
|-
| 2017 || ''వీకెండ్ విత్ స్టార్స్'' || అతిథి || జీ తమిళం || టాక్ షో
|-
| 2017 || ''కొంచెం టచ్ లో ఉంటే చెప్తా'' || అతిథి || rowspan=&quot;4&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2018 || ''బతుకు జటకా బండి'' || హోస్ట్ || షో
|-
| 2018 || ''అహా నా పెళ్లంట'' || rowspan=&quot;2&quot; | న్యాయనిర్ణేత || [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2018 || ''రంగస్థలం'' || [[జెమినీ టీవీ]] || డ్యాన్స్ షో
|-
| 2019 || ''లొల్లుపా'' || rowspan=&quot;3&quot; | హోస్ట్ || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[సన్ టీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2019 || ''తస్మాತ್ జాగ్రత్త'' || rowspan=&quot;2&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[జెమినీ టీవీ]] || క్రైమ్ పెట్రోల్
|-
| 2020 || ''అమ్మ స్రిలేరు నీకెవ్వరు'' || కార్యక్రమం
|-
| 2026 || ''కుకు విత్ కోమలి సీజన్ 7'' || న్యాయనిర్ణేత || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[స్టార్ విజయ్]] || కుకింగ్-కామెడీ షో
|}

== పురస్కారాలు ==

;[[నంది అవార్డులు]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020}} (తెలుగులో)&lt;/ref&gt;
* ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు – ''[[సర్పయాగం]]'' (1991)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020 |language=Telugu}}&lt;/ref&gt;
* ఉత్తమ నటి - ''[[భైరవ ద్వీపం]]'' (1994)
* ఉత్తమ సహాయ నటి – ''[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]'' (1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020}} (తెలుగులో)&lt;/ref&gt;
* ఉత్తమ నటి – స్వర్ణక్క (1998)&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

;[[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] 
* 1998 – తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఉత్తమ నటి పురస్కారం – ''ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404023849/http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-date=4 April 2007 |title=Dinakaran}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rrtd.nic.in&quot;/&gt;

;[[సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ పురస్కారాలు]]
* 1998 – సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారం (తమిళం) – ''ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indianexpress.com/Storyold/112784/ |title=Cinema Express awards presented |date=August 1999}}&lt;/ref&gt;

;ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్
* 2010 – ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటి – ''గోలిమార్''

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లంకెలు ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=0737730|name=Roja}}
{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cgr7s4sYqKQ|title=మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన ఆర్కే రోజా}}


{{DEFAULTSORT:Roja}}
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:1973 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]]
[[వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన మహిళా శాసన సభ్యులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2019)]]</text>
      <sha1>11jmfy1ljcb3v1cnvcxc9zkvm76zgos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980265</id>
      <parentid>4980262</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51077" sha1="6dm5pd6oaua6a7t6v7tw9hhyz2zgblv" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ నటి, రాజకీయ నాయకురాలు}}
{{Use Indian English|date=October 2021}}
{{Use dmy dates|date=October 2024}}
{{Infobox officeholder
| name          = రోజా సెల్వమణి
| image         = Actress Roja.jpg
| caption       = సాక్షి టీవీ ఇంటర్వ్యూలో రోజా
| office        = [[వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి]]&lt;br/&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| governor      = [[విశ్వభూషణ్ హరిచందన్]]&lt;br/&gt;[[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
| 1blankname    = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata     = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| term_start    = 11 ఏప్రిల్ 2022
| term_end      = 4 జూన్ 2024
| predecessor   = [[ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు]]
| successor     = [[కందుల దుర్గేష్]] [[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]]
| office3       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ|ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ చైర్‌పర్సన్]]
| term_start3   = 15 జూలై 2019
| term_end3     = 17 జూలై 2021
| successor3    = [[మెట్టు గోవిందరెడ్డి]]
| office4       = 1వ [[వైఎస్ఆర్సీపీ|వైఎస్ఆర్సీపీ మహిళా విభాగం అధ్యక్షురాలు]]
| term_start4   = 2015
| term_end4     = 2021
| 1blankname4   = [[వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్సీపీ]] అధ్యక్షుడు
| 1namedata4    = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| predecessor4  = '''కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయబడింది'''
| successor4    = [[పోతుల సునీత]]
| office5       = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యురాలు]]&lt;br/&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| term_start5   = 19 జూన్ 2014
| term_end5     = 4 జూన్ 2024
| predecessor5  = [[గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు]]
| successor5    = [[గాలి భానుప్రకాష్]]
| constituency5 = [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| office6       = 3వ [[తెలుగు మహిళ|తెలుగు మహిళా అధ్యక్షురాలు]]&lt;br/&gt;[[ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| term_start6   = 1999
| term_end6     = 2009
| 1blankname6   = [[తెలుగు దేశం పార్టీ|టీడీపీ]] అధ్యక్షుడు
| 1namedata6    = [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు ]]
| predecessor6  = [[నన్నపనేని రాజకుమారి]]
| successor6    = శోభా హైమవతి
| birth_name    = శ్రీలత రెడ్డి&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 September 2020 |title=సినిమాల కోసం పేరు మార్చుకున్న స్టార్‌ హీరోయిన్లు |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/south-heroines-who-changed-their-names-movies-1318532 |access-date=9 January 2021 |website=Sakshi |language=te}}&lt;/ref&gt;
| birth_date    = {{Birth date and age|1972|11|17|df=y}}
| birth_place   = [[భాకరాపేట]], [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
| spouse        = {{marriage|[[ఆర్. కె. సెల్వమణి]]|2002}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/10230039/roja-selvamani-love-13-years-w.html |title=Tamil Cinema news – 90's favourite tamil, Telugu, Malayalam, Kannada actress, she is famous in red clothe movie... Tamil Movies – Cinema seithigal |work=Maalaimalar.com |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt;
| party         = [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ ]]&lt;br/&gt;(2011 - ప్రస్తుతం)
| other_party   = [[తెలుగు దేశం పార్టీ]]&lt;br/&gt;(1998 - 2009)&lt;br/&gt;
[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]&lt;br/&gt;(2009 - 2011)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roja quits TDP, to join Congress soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/sep/08/roja-quits-tdp-to-join-congress-soon-84424.html |access-date=20 October 2022 |website=The New Indian Express |date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| children      = 2
| occupation    = {{hlist|నటి|రాజకీయ నాయకురాలు}}
| awards        = [[నంది అవార్డులు]]&lt;br/&gt;తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఉత్తమ నటి పురస్కారం&lt;br /&gt;[[సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ పురస్కారాలు]]&lt;br/&gt;[[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]] &lt;br/&gt;
}}

'''రోజా సెల్వమణి''' (జననం '''శ్రీలత రెడ్డి''' 17 నవంబర్ 1972), చిత్రసీమలో '''రోజా''' గా పేరుగాంచారు. ఆమె [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;కి చెందిన భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు, నటి. 2022 ఏప్రిల్ 11 నుండి 2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో  ఓటమి వరకు [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ మంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ]] మంత్రిగా సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.freepressjournal.in/india/watch-video-andhra-pradesh-minister-roja-requests-pm-modi-for-selfie-he-obliges |title=Watch Video: Andhra Pradesh Deputy Chief Minister Roja requests PM Modi for selfie, he obliges |work=freepressjournal.in |date=4 July 2022 |access-date=14 July 2022}}&lt;/ref&gt;

1991లో వచ్చిన తెలుగు చిత్రం 'ప్రేమ తపస్సు' లో సహాయ పాత్రతో తన నటనను ప్రారంభించిన రోజా, '[[సర్పయాగం (సినిమా)|సర్పయాగం]]' (1991) చిత్రంలోని నటనకు గాను ప్రత్యేక జ్యూరీ విభాగంలో తన మొదటి నంది అవార్డును గెలుచుకున్నారు. ఆమె తమిళంలో 'చెబరుతి' (1992), కన్నడలో 'గడిబిడి గండ' (1993) చిత్రాలతో ఇతర భాషా చిత్రసీమలకు విస్తరించారు. ఈ రెండు ప్రాజెక్టులు విజయవంతమయ్యాయి. 'ఉళైప్పాళి' (1993), '[[వీర]]' (1994) (రెండు చిత్రాలలోనూ రజనీకాంత్ సరసన), '[[ముఠా మేస్త్రి]]' (1993), నంది ఉత్తమ నటి అవార్డును తెచ్చిపెట్టిన 'భైరవ ద్వీపం' (1994), 'రాసయ్య' (1995), 'వల్లల్' (1997) వంటి వాణిజ్య చిత్రాలలో నటించారు. ఆమె అత్యంత వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన, విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందిన పాత్ర 'ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్' (1999) చిత్రంలో వచ్చింది. దీనికి గాను ఆమె తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ నటి పురస్కారం, సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారాన్ని గెలుచుకున్నారు. ఈ చిత్రాలు 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో రోజాను తమిళ, తెలుగు, మలయాళ, కన్నడ చిత్రాలలో ప్రముఖ నటిగా నిలబెట్టాయి.

రోజా పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి 2022 నుండి 2024 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో ఓటమి వరకు సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web  |date=14 April 2022 |title=New Minister for Tourism RK Roja vows to make Andhra a tourism hub |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/Apr/14/new-minister-for-tourism-rk-roja-vows-to-make-andhra-a-tourism-hub-2441891.html |access-date=16 May 2024 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె తొలి రాజకీయ ప్రవేశం 1998లో తెలుగు దేశం పార్టీతో ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 2009 |title=Roja likely to join Congress |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903121735/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |archive-date=3 September 2009}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==

రోజా [[తిరుపతి]] లోని తిరుపతి జిల్లాలో నాగారాజారెడ్డి, లలితల దంపతులకు  జన్మించారు. ఆమెకు కుమారస్వామి రెడ్డి, రామప్రసాద్ రెడ్డి అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/08230903/srilatha-become-roja-barathira.html |title=Tamil Cinema news – Tamil Movies – Cinema seithigal |work=Maalaimalar.com |access-date=24 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411080654/http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/08230903/srilatha-become-roja-barathira.html |archive-date=11 April 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత కుటుంబం [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌కు]] తరలివెళ్లింది. ఆమె తిరుపతిలోని శ్రీ [[పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి పొలిటికల్ సైన్స్‌లో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పొందారు. రోజా సినిమాల్లోకి రాకముందు [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] అభ్యసించి నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవారు.{{Citation needed|date=December 2022}}

== కెరీర్ ==

=== సినీ రంగం ===

రోజా రాజేంద్రప్రసాద్‌తో కలిసి తెలుగు చిత్రం '[[ప్రేమ తపస్సు]]' (1991) ద్వారా చిత్రరంగంలోకి ప్రవేశించారు.

దర్శకుడు ఆర్. కె. సెల్వమణి ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్రసీమకు పరిచయమయ్యారు. ప్రశాంత్‌తో కలిసి నటించిన 'చెబరుతి' (1992), శరత్‌కుమార్‌తో కలిసి నటించిన 'సూరియన్' (1992) చిత్రాలు విజయం సాధించాయి. ఈ రెండు సినిమాలు ఆమెకు తమిళ చిత్రసీమలో స్థానం కల్పించాయి.&lt;ref name=&quot;KoffeeWithAnu&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/04/06/stories/2007040601280800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410052352/http://www.hindu.com/fr/2007/04/06/stories/2007040601280800.htm |url-status=dead |archive-date=10 April 2007 |title=Koffee with Anu |date=6 April 2007 |access-date=16 February 2010 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

మమ్ముట్టితో కలిసి 'మక్కల్ ఆచ్చి' (1995) చిత్రంలోని &quot;మెలూర్ మామన్&quot;, ప్రభుదేవాతో కలిసి 'రాసయ్య' (1995) చిత్రంలోని &quot;మస్తానా మస్తానా&quot; వంటి పాటల ద్వారా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. రజనీకాంత్‌తో 'వీర' (1994), అర్జున్ సర్జాతో 'ఆయుధ పూజై' (1996), ప్రభుతో కలిసి 'తిరుపతి ఏడుమలై వెంకటేశ' (1999) చిత్రాలలో ఆమె నటన ప్రశంసలు అందుకుంది. విక్రమన్ దర్శకత్వం వహించిన 'ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్' (1998) సినిమా రోజా కెరీర్‌లో పెద్ద మలుపు తిప్పింది.

తెలుగులో '[[ముఠా మేస్త్రి]]' (1993), '[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు (1994 సినిమా)|ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]' (1994), '[[భైరవ ద్వీపం]]' (1994), '[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]' (1994), '[[బొబ్బిలి సింహం]]' (1994), '[[శుభలగ్నం]]' (1994), '[[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]]' (1994), '[[క్షేమంగా వెళ్ళి లాభంగా రండి|క్షేమంగా వెళ్లి లాభంగా రండి]]' (1996), '[[పెద్దన్నయ్య]]' (1997), '[[అన్నమయ్య (సినిమా)|అన్నమయ్య]]' (1997), '[[శ్రీకృష్ణార్జున విజయం]]' (2000) వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించారు.

కన్నడలో 'గడిబిడి గండ' (1993), 'కాలావిడ' (1997), 'సుందర కాండ' (2001) వంటి విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించారు.

ఆమె 100వ సినిమా 'పొట్టు అమ్మన్' (2000).

ఆ తరువాత రోజా 'అరసు' (2003), 'పారిజాతం' (2006), '[[శంభో శివ శంభో]]' (2010), 'గోలిమార్' (2010), 'కావలన్' (2011), 'వీర' (2011), 'కొడిపుంజు' (2011), '[[మొగుడు (సినిమా)|మొగుడు]]' (2011), 'సగుణి' (2012) వంటి చిత్రాలలో సహాయ పాత్రలలో కనిపించారు.

=== రాజకీయ జీవితం ===

రోజా 1998లో [[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెలుగు దేశం పార్టీలో]] చేరి, ఆ పార్టీ తెలుగు మహిళా విభాగానికి అధ్యక్షురాలిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{cite news |date=31 August 2009 |title=Roja likely to join Congress |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903121735/http://www.hindu.com/2009/08/31/stories/2009083150180100.htm |archive-date=3 September 2009}}&lt;/ref&gt; [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయారు. 2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి నియోజకవర్గం]] నుండి పోటీ చేసి [[గల్లా అరుణకుమారి|గల్లా అరుణ కుమారి]] చేతిలో మరోసారి ఓటమిని చవిచూశారు. అదే సంవత్సరంలో [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి|వై. ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి]] నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 April 2022 |title=Roja's journey from silver screen to Andhra Cabinet |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/rojas-journey-from-silver-screen-to-andhra-cabinet/articleshow/90799447.cms?from=mdr |access-date=17 September 2023 |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; రాజశేఖర రెడ్డి మరణానంతరం వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి కాంగ్రెస్ పార్టీని వీడి [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీని]] స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roja quits TDP, to join Congress soon |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2009/sep/08/roja-quits-tdp-to-join-congress-soon-84424.html |access-date=17 September 2023 |website=The New Indian Express |date=16 May 2012}}&lt;/ref&gt; ఆ పరిణామాల నేపథ్యంలో రోజా వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీలో చేరారు. [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో]] నగరి నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు. 2019 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో మళ్లీ నగరి నుండి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. 2020లో ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ (APIIC) చైర్‌పర్సన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆ తర్వాత 2022లో పర్యాటక, సంస్కృతి యువజన సర్వతోముఖాభివృద్ధి శాఖ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 April 2022 |title=Actor Roja breaks myth of 'Iron leg' after becoming Andhra minister |url=https://www.thenewsminute.com/andhra-pradesh/actor-roja-breaks-myth-iron-leg-after-becoming-andhra-minister-162807 |access-date=17 September 2023 |website=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt;

మహిళా ఎమ్మెల్యేలలో చురుకైన వక్తగా ఉన్నప్పటికీ, అసెంబ్లీ సమావేశాలకు హాజరుకాకుండా ఏడాది పాటు సస్పెండ్ అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/1-yr-suspension-for-MLA-Roja/articleshow/50242256.cms |title=1-yr suspension for MLA Roja |work=The Times of India |date=19 December 2015 |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/518381/actor-roja-suspended-ap-assembly.html |title=Actor Roja suspended from AP Assembly for a year |work=Deccan Herald |date=19 December 2015 |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; శాసనసభ మెజారిటీ నిర్ణయం మేరకు, స్పీకర్ ఆమోదంతో 2015 డిసెంబర్ 18న ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald.com&quot;/&gt; ప్రతిపక్ష నాయకుడు [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి|వై. ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]] ఈ సస్పెన్షన్‌ను వ్యతిరేకించారు. సస్పెన్షన్ సమయంలో పాటించిన విధానాలపై కొన్ని సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ సందేహాల కారణంగా ప్రతిపక్షాలు స్పీకర్‌పై అవిశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224203513/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |url-status=dead |archive-date=24 December 2015 |title=YSRC Gives No-trust Notice against Speaker |date=24 December 2015 |work=The New Indian Express |access-date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; సభకు చెందిన వీడియో క్లిప్పింగ్‌ను స్పీకర్ అనుమతి లేకుండా సోషల్ మీడియాలో ఎలా విడుదల చేశారనే అంశంపై ప్రతిపక్షాలు లేవనెత్తిన ప్రశ్నలపై స్పందించిన స్పీకర్, విచారణకు ఆదేశించి తదుపరి సమావేశం నాటికి నివేదిక సమర్పించాలని కోరారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sakshipost.com/index.php/news/politics/70298-speaker-to-probe-into-video-footage-leak.html |title=Telugu States Latest News, Andhra Pradesh News Latest, Telangana News Today, Tollywood News Today, Bigg Boss Updates, Hyderabad News, Breaking News, India News, Telugu NRI News &amp;#124; SakshiPost}}&lt;/ref&gt;

=== ఎన్నికల చరిత్ర ===
==== ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ====
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! సంవత్సరం
! &lt;small&gt;నియోజకవర్గం&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot;|పార్టీ
! ఓట్లు
! %
! ప్రత్యర్థి
! colspan=&quot;2&quot;|&lt;small&gt;ప్రత్యర్థి పార్టీ&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;ప్రత్యర్థి ఓట్లు&lt;/small&gt;
! %
! &lt;small&gt;ఫలితం&lt;/small&gt;
! మెజారిటీ
! %
|-
! [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]
| rowspan=&quot;3&quot;|[[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| {{Party name with color|YSR Congress Party|rowspan=3}}
| 62,794
| 35.17
| rowspan=&quot;2&quot;|&lt;small&gt;[[గాలి భానుప్రకాష్|గాలి భాను ప్రకాష్]]&lt;/small&gt;
| {{Party name with color|Telugu Desam Party|rowspan=3}}
| 107,797
| 60.38
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -45,003
| -25.21
|-
! [[2019 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2019]]
| 80,333
| 47.6
| 77,625
| 46
| {{yes2|గెలిచారు}}
| 2,708
| 1.6
|-
! [[2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2014]]
| 74,724
| 47.23
| &lt;small&gt;[[గాలి ముద్దుకృష్ణమ నాయుడు|గాలి ముద్దు కృష్ణమ నాయుడు]]&lt;/small&gt;
| 73,866
| 46.69
| {{yes2|గెలిచారు}}
| 858
| 0.54
|-
! [[2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2009]]
| [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి]]
| {{Party name with color|Telugu Desam Party|rowspan=2}}
| 60,962
| 35.68
| &lt;small&gt;[[గల్లా అరుణ కుమారి]]&lt;/small&gt;
| {{Party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}}
| 71,942
| 42.1
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -10,980
| -6.42
|-
! [[2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2004]]
| [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]]
| 59,867
| 46.39
| &lt;small&gt;చెంగారెడ్డి రెడ్డివారి&lt;/small&gt;
| 65,561
| 50.8
| {{no2|ఓడిపోయారు}}
| -5,694
| -4.41
|-
|}

== ఇతర పనులు ==

రోజా మా టీవీలో ప్రసారమైన 'మోడరన్ మహాలక్ష్మి' కార్యక్రమానికి హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/Anusuya-to-host-Modern-Mahalaxmi/articleshow/32209549.cms |title=Anusuya to host Modern Mahalaxmi |website=[[The Times of India]] |date=17 March 2014}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఈటీవీలో ప్రసారమయ్యే 'జబర్దస్త్', 'ఎక్స్ట్రా జబర్దస్త్' హాస్య కార్యక్రమాలకు న్యాయనిర్ణేతలలో ఒకరిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apnewscorner.com/news/film/details/16208/latest/MLA-Roja-says-she-will-prefer-Jabardasth-over-politics.html |title=MLA Roja says she will prefer Jabardasth over politics – ApNewsCorNer |website=apnewscorner.com |date=11 April 2022 |access-date=4 August 2018 |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624075705/http://www.apnewscorner.com/news/film/details/16208/latest/MLA-Roja-says-she-will-prefer-Jabardasth-over-politics.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; జీ తమిళం ఛానెల్ కోసం 'లక్కా కిక్కా' అనే కార్యక్రమానికి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pinterest.com/pin/478789004110072449/ |title=Luckka Kickka Season 2 – 03-01-2015 – Zee Tamil Official YouTube Video Luckka Kickka, Popular heroine ROJA is back with a bang hosting the new game… – Trailers and Teaser-Tamil – Pinterest – Teaser and Youtube |website=Pinterest}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==

రోజా తమిళ సినిమా దర్శకుడు ఆర్. కె. సెల్వమణిని 2002 ఆగస్టు 21 న వివాహం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 August 2002 |title=News Today |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/news226.html |access-date=13 September 2022 |website=[[Idlebrain.com|Idlebrain]] |quote=Telugu actress Roja entered nuptial knot with Tamil director Selvamani today (21st August) at Tirumala.}}&lt;/ref&gt; ఈ దంపతులకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/damsel-distress-ruthless-politician-dramatic-transformation-rk-roja-63461 |title=From 'damsel in distress' to ruthless politician : The dramatic transformation of RK Roja |date=10 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== చిత్రజగత్ ==

=== తమిళ సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |1992 || చెంబరుతి || చెంబరుతి || తమిళ రంగప్రవేశం
|-
| సూరియన్ || ఉష ||
|-
|1993 || ఉళైప్పాళి || విమల ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |1994 || అతిరాడి పడై || భారతి ||
|-
| ఇందు || ఇందు ||
|-
| వీర || రుబకాల ||
|-
| సరిగమపదని || అర్చన ||
|-
|rowspan=&quot;6&quot; |1995 || ఎంగిరుందో వందన్ || రాధ ||
|-
| రాజా ముత్తిరై || ప్రియ ||
|-
| అసురన్ || పార్వతి ||
|-
| రాసయ్య || అనిత ||
|-
| మక్కల్ ఆచ్చి || సరసు ||
|-
| ఆయుధ పూజై || సింధమణి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |1996 || పరంబరై || పరువతం ||
|-
| రాజలి || రాణి ||
|-
| తమిళ్ సెల్వన్ || ఫాతిమా ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1997 || వల్లల్ || మాధవి ||
|-
| అడిమై చంగిలి || సెంథామరై ||
|-
| పాసముల్ల పాండియారే || రేవతి ||
|-
| కడవుల్ || పార్వతి ||
|-
| అరసియల్ || సుప్రియ ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1998 || ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్ || రాధ || తమిళనాడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ నటి పురస్కారం&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404023849/http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |url-status=dead |archive-date=4 April 2007 |title=dinakaran |date=4 April 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rrtd.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |url=http://rrtd.nic.in/Film%20Bulletin-July.html |title=Archived copy |access-date=11 May 2017 |archive-date=30 April 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030430210643/http://rrtd.nic.in/Film%20Bulletin-July.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారం
|-
| ఎన్ ఆసై రాసావే || నాగజ్యోతి ||
|-
| వీరం విలన్జ మన్ను || గ్రామ యువతి ||
|-
| పుధుమై పిత్తన్ || శెంబగం ||
|-
| కాదల్ కవితై || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |1999 || హౌస్ ఫుల్ || రచయిత ||
|-
| చిన్న రాజా || రాధ ||
|-
| నెంజినీలే || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| చిన్న దురై || పుష్పవల్లి ||
|-
| సుయంవరం || ఈశ్వరి ||
|-
| ముగమ్ || మాలిని ||
|-
| ఊటీ || చారు ||
|-
| తిరుపతి ఏడుమలై వెంకటేశ || రాగిణి ||
|-
| అళగర్సామి || సుజ ||
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |2000 || తిరునెల్వేలి || కట్టాళగి ||
|-
| ఏళైయిన్ సిరిప్పిల్ || సరోజ ||
|-
| సంధిత వేలై || తిలక ||
|-
| కంద కదంబ కదిర్ వేలా || రూపిని ||
|-
| కూడి వాళ్జంతాల్ కోడి నన్మై || తమిళ్‌సెల్వి ||
|-
| పురచ్చిక్కారన్ || కనిమొళి ||
|-
| ఇండిపెండెన్స్ డే || ఆశా ||
|-
| పొట్టు అమ్మన్ || దుర్గ || 100వ సినిమా
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |2001 || లూటీ || గీత ||
|-
| నిలా కాలం || వేణి ||
|-
| సొన్నల్ తాన్ కాధలా || రోజా ||
|-
| సూపర్ కుటుంబం || రాక్కు ||
|-
| విశ్వనాథన్ రామమూర్తి || మీన ||
|-
| మాయన్ || అళగమ్మ ||
|-
| వీట్టోడ మాప్పిళ్ళై || మీన ||
|-
| మిట్టా మీరాసు || మీనాక్షి ||
|-
| కొట్టై మరియమ్మన్ || కొట్టై మరియమ్మన్ ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2002 || అంగళ పరమేశ్వరి || పార్వతి ||
|-
| షకలక బేబీ || శెంబగం ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2003 || అరసు || శివగామి ||
|-
| సక్సెస్ || రాధిక ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2005 || మాయావి || స్వయంగా || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| కరగట్టక్కారి || ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2006 || పాస కిలిగళ్ || అంగయార్కన్ని ||
|-
| పారిజాతం || శ్రీధర్ తల్లి ||
|-
| కురుక్షేత్రం || వైష్ణవి ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2007 || కుట్రపత్తిరికై || గీత ||
|-
| నినైత్తు నినైత్తు పార్తేన్ || ఆదిమేశవన్ తల్లి ||
|-
|2008 || ఎల్లం అవన్ సెయల్ || జగ్గుభాయ్ ||
|-
|2011 || కావలన్ || దేవిక ముత్తు రామలింగం ||
|-
|2012 || సగుణి || శ్రీదేవి తల్లి ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2013 || మసాని || రాజేశ్వరి ||
|-
| ఆపిల్ పెన్నె || హంసవల్లి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2015 || కిళ్ళడి || అంగయార్కన్ని ||
|-
| పులన్ విచారణై 2 || శరణ్య ||
|-
| ఎన్ వళి తని వళి || రేణుకా దేవి ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2026 || అన్బే డయానా || సరళ ||
|-
| లెనిన్ పాండియన్ || సంతానం ||
|}

=== తెలుగు సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|- 
|rowspan=&quot;2&quot; |1991 || ''[[ప్రేమ తపస్సు]]'' || ముత్యాలు || తెలుగు రంగప్రవేశం 
|- 
| ''[[సర్పయాగం]]'' || అనుపమ || నంది ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు
|- 
|rowspan=&quot;3&quot; |1992 || ''[[సీతారత్నం గారి అబ్బాయి]]'' || మంగ ||
|-
| ''అట్ట సొమ్ము అల్లుడి దానం'' || బేబీ ||
|-
| ''ప్రేమ విజేత'' || ||
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1993 || ''[[రక్షణ]]'' || || ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|-
| ''అట్టకు కొడుకు మమకు అల్లుడు'' || రోజా ||
|-
| ''ఇల్లు పెళ్ళి'' || ||
|-
| ''నక్షత్ర పోరాటం'' || ||
|-
| ''మొగ్గుడుగారు'' || రోజా ||
|-
| ''[[ముఠా మేస్త్రి]]'' || కల్పన ||
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |1994 || ''[[ముగ్గురు మొనగాళ్ళు]]'' || సీత || 
|-
| ''[[భైరవ ద్వీపం]]'' || రాకుమారి పద్మావతి || [[ఉత్తమ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ నటి అవార్డు]]
|-
| ''[[గాండీవం]]'' || రోజా ||
|-
| ''[[బొబ్బిలి సింహం]]'' || కృష్ణవేణి ||
|-
| ''[[అన్న]]'' || చండి || [[ఉత్తమ సహాయ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ సహాయ నటి అవార్డు]]
|-
| ''[[పోలీస్ బ్రదర్స్]]'' || కనకదుర్గ ||
|-
| ''[[శుభలగ్నం]]'' || లత ||
|-
| ''రోజా'' || భారతి ||
|-
|rowspan=&quot;7&quot; |1995 || ''[[బిగ్ బాస్]]'' || రోజా ||
|-
| ''[[మాతో పెట్టుకోకు]]'' || లత ||
|-
| ''మాయాబజార్'' || ప్రత్యేక ప్రదర్శన ||
|-
| ''తెలుగు వీర లేవరా'' || తలుపులమ్మ ||
|-
| ''[[వజ్రం]]'' || కూలి ||
|-
| ''[[పోకిరి రాజా]]'' || చంద్రముఖి ||
|-
| ''[[ఘటోత్కచుడు]]'' || రోజా ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |1996 || ''[[టోపి రాజా స్వీటీ రోజా]]'' || రోజా ||
|-
| ''రాయుడుగారు నాయుడుగారు'' || ||
|-
| ''[[శ్రీకృష్ణార్జున విజయం]]'' || [[ద్రుపది]] ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |1997 || ''[[పెద్దన్నయ్య]]'' || సీత ||
|-
| ''అడవిలో అన్న'' || రాణి ||
|-
| ''రాదయాత్ర'' || కస్తూరి ||
|-
| ''[[అన్నమయ్య]]'' || సాளுవ నరసింహ రాయల భార్య ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |1998 || ''సంభవం'' || ||
|-
| ''పెళ్ళాడి చూపిస్తా'' || || 
|-
| ''స్వర్ణక్క'' || స్వర్ణక్క || [[ఉత్తమ నటిగా నంది అవార్డు|నంది ఉత్తమ నటి అవార్డు]]
|-
| ''వైభవం'' || ||
|-
| ''[[మీ ఆయన జాగ్రత్త]]'' || సుందరి ||
|-
| 1999 || ''[[సుల్తాన్]]'' || రేవతి ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |2000 || ''[[సమ్మక్క సారక్క]]'' || సారక్క ||
|-
| ''[[క్షేమంగా వెళ్లి లాభంగా రండి]]'' || గీత ||
|-
| ''[[తిరుమల తిరుపతి వెంకటేశ]]'' || రాగిణి ||
|-
|rowspan=3&quot; |2001 || ''రైల్వే కూలీ'' || లక్ష్మి ||
|-
| ''[[ఫ్యామిలీ సర్కస్]]'' || దుర్గ ||
|-
| ''దుర్గ'' || దుర్గ ||
|-
| 2002 || ''పోలీస్ సిస్టర్స్'' || ఏసీపీ ఝాన్సీ ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2010 || ''[[శంభో శివ శంభో]]'' || హోమ్ మంత్రి ||
|-
| ''[[గోలిమార్]]'' || అరుంధతి ||
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |2011 || ''[[పరమ వీర చక్ర]]'' || సినిమా నటి ||
|-
| ''[[మొగుడు]]'' || రాజకీయ నాయకురాలు చాముండేశ్వరి || 
|-
| ''కోడిపుంజు'' || సీతారత్నం || 
|-
| ''[[వీర]]'' || సత్య తల్లి ||
|-
| ''[[శ్రీ రామ రాజ్యం]]'' || [[భూదేవి]] ||
|-
| 2012 || ''[[లక్కీ]]'' || లక్కీ బాస్ ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |2013 || ''[[పవిత్ర]]'' || మున్నా తల్లి ||
|-
| ''[[శ్రీ జగద్గురు ఆది శంకర]]'' || లక్ష్మీదేవి || 
|-
| ''కామిన'' || ||
|-
| ''డీ/ఓ వర్మ'' || || 
|}

=== కన్నడ సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు 
|- 
| 1993 || ''గడిబిడి గండ'' || నీలాంబరి || కన్నడ రంగప్రవేశం 
|-
| 1997 || ''కాలావిడ'' || కవాన ||  
|-
| 1999 || ''ప్రేమోత్సవ'' || భావన ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000 || ''ఇండిపెండెన్స్ డే'' || ||
|-
| ''భారత నారి'' || ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001 || ''గ్రామ దేవతే'' || పార్వతి ||
|-
| ''సుందర కాండ'' || ||
|-
| 2002 || ''పర్వ'' || సుధ ||
|-
| 2004 || ''మౌర్య'' || మీనా ||
|}

=== మలయాళ సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! పేరు
! పాత్ర
! గమనికలు
|-
| 1997 || ''గంగోత్రి'' || నందన మీనన్ || మలయాళ రంగప్రవేశం 
|-
| 2002 || ''మలయాళ మామను వణక్కమ్'' || పార్వతి || 
|-
| 2015 || ''జమ్నా ప్యారి'' || నీలాంబరి || 150వ సినిమా 
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! సంవత్సరం !! పేరు !! పాత్ర !! భాష !! ఛానెల్ !! గమనికలు
|-
| 2002–2003 || ''నథి ఎంగే పోగిరతు'' || సింధు || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[స్టార్ విజయ్]] || సీరియల్
|-
| 2004 || ''ఉత్తరాయణ'' || జయ గౌరి || [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] || [[ఉదయ టీవీ]] || సీరియల్
|-
| 2010–2013 || ''మోడరన్ మహాలక్ష్మి'' || హోస్ట్ || rowspan=&quot;5&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || [[స్టార్ మా|మా టీవీ]] || షో
|-
| 2011 || ''నాచోర్'' || న్యాయనిర్ణేత || [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2013–2022 || ''[[జబర్దస్త్ (హాస్య ప్రదర్శన)|జబర్దస్త్]]'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || వారపు ప్రసారం
|-
| 2014–2022 || ''ఎక్స్ట్రా జబర్దస్త్'' || న్యాయనిర్ణేత || వారపు ప్రసారం
|-
| 2014–2015 || ''రేస్'' || rowspan=&quot;2&quot; | హోస్ట్ || [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2015 || ''లక్కా కిక్కా'' || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[జీ తమిళం]] || షో
|-
| 2015 || ''రాగడ'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || టాలీవుడ్ టీవీ || షో
|-
| 2015–2016 || ''జబర్దస్త్ డిసెంబర్ వేడుకలు'' || న్యాయనిర్ణేత || [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2016 || ''జీన్స్ సీజన్ 2'' || హోస్ట్ || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[జీ తమిళం]] || షో
|-
| 2016–2017 || ''రచ్చబండ'' || హోస్ట్ || rowspan=&quot;4&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || [[జెమినీ టీవీ]] || షో
|-
| 2016 || ''దసరా మహోత్సవం'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;3&quot; | [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''పందేం కొళ్ళు'' || న్యాయనిర్ణేత || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''ఉగాది 369'' || న్యాయనిర్ణేత || కార్యక్రమం
|-
| 2017 || ''జూనియర్ సూపర్ స్టార్స్'' || న్యాయనిర్ణేత || rowspan=&quot;2&quot; | [[తమిళ భాష|తమిళం]] || జీ తమిళం || షో
|-
| 2017 || ''వీకెండ్ విత్ స్టార్స్'' || అతిథి || జీ తమిళం || టాక్ షో
|-
| 2017 || ''కొంచెం టచ్ లో ఉంటే చెప్తా'' || అతిథి || rowspan=&quot;4&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[జీ తెలుగు]] || షో
|-
| 2018 || ''బతుకు జటకా బండి'' || హోస్ట్ || షో
|-
| 2018 || ''అహా నా పెళ్లంట'' || rowspan=&quot;2&quot; | న్యాయనిర్ణేత || [[ఈటీవీ (తెలుగు)|ఈటీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2018 || ''రంగస్థలం'' || [[జెమినీ టీవీ]] || డ్యాన్స్ షో
|-
| 2019 || ''లొల్లుపా'' || rowspan=&quot;3&quot; | హోస్ట్ || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[సన్ టీవీ]] || కార్యక్రమం
|-
| 2019 || ''తస్మాತ್ జాగ్రత్త'' || rowspan=&quot;2&quot; | [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[జెమినీ టీవీ]] || క్రైమ్ పెట్రోల్
|-
| 2020 || ''అమ్మ స్రిలేరు నీకెవ్వరు'' || కార్యక్రమం
|-
| 2026 || ''కుకు విత్ కోమలి సీజన్ 7'' || న్యాయనిర్ణేత || [[తమిళ భాష|తమిళం]] || [[స్టార్ విజయ్]] || కుకింగ్-కామెడీ షో
|}

== పురస్కారాలు ==

;[[నంది అవార్డులు]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020}} (తెలుగులో)&lt;/ref&gt;
* ప్రత్యేక జ్యూరీ అవార్డు – ''[[సర్పయాగం]]'' (1991)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020 |language=Telugu}}&lt;/ref&gt;
* ఉత్తమ నటి - ''[[భైరవ ద్వీపం]]'' (1994)
* ఉత్తమ సహాయ నటి – ''[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]'' (1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |work=[[ఆంధ్రప్రదేశ్ (మ్యాగజైన్)|సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్]] |access-date=21 August 2020}} (తెలుగులో)&lt;/ref&gt;
* ఉత్తమ నటి – స్వర్ణక్క (1998)&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

;[[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] 
* 1998 – తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర ఉత్తమ నటి పురస్కారం – ''ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404023849/http://www.dinakaran.com/cinema/english/highlights/2000pa2/2000-2.htm |archive-date=4 April 2007 |title=Dinakaran}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rrtd.nic.in&quot;/&gt;

;[[సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ పురస్కారాలు]]
* 1998 – సినిమా ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉత్తమ నటి పురస్కారం (తమిళం) – ''ఉన్నిదత్తిల్ ఎన్నై కొడుతేన్''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indianexpress.com/Storyold/112784/ |title=Cinema Express awards presented |date=August 1999}}&lt;/ref&gt;

;ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ సౌత్
* 2010 – ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటి – ''గోలిమార్''

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లంకెలు ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=0737730|name=Roja}}
{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cgr7s4sYqKQ|title=మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన ఆర్కే రోజా}}


{{DEFAULTSORT:Roja}}
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:1973 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ నటీమణులు]]
[[వర్గం:ఫిలింఫేర్ అవార్డుల విజేతలు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా నుండి ఎన్నికైన మహిళా శాసన సభ్యులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2019)]]</text>
      <sha1>6dm5pd6oaua6a7t6v7tw9hhyz2zgblv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Sushumnarao</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40727</id>
    <revision>
      <id>4980276</id>
      <parentid>4586430</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4980276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7648" sha1="13op54ajyq73hwffs0dwv8sbrwg4m5k" xml:space="preserve">{|
|-
|
{|width=100%; align=left; style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 1px #ccf; background-color: lightyellow;&quot;
|-
|&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;darkpink&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]
|} 
{|width=&quot;80%&quot;; align=left; style=&quot;padding: 1em; border: solid 1px #ccf; background-color: white;&quot;
|-
|
* వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. [[Wikipedia:Wikipedians|సభ్యుల పట్టిక]]కు మీ పేరు జత చేయండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[Wikipedia:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు, వాటిలో మీ పేరు నమోదు చేసుకుని వికీ ప్రస్థానం మొదలు పెట్టండి.
* మీ సందేహాలు నివృత్తి చేసుకోవడానికి పక్కనున్న లింకులను అనుసరించండి, అవికూడా మీ సందేహాలు తీర్చకపోతే అప్పుడు [mailto:WikiTe-L@wikipedia.org తెవికీ అధికారిక మెయిలింగు లిస్టుకి] ఒక జాబు రాయండి.
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [http://groups.google.com/group/soc.culture.indian.telugu/browse_thread/thread/48eac8e35ba0bef4/69ec85d46731ce73 గూగుల్ గుంపులలో ఈ వ్యాసాన్ని] చదవండి.
* నాలుగు ''టిల్డె'' లతో (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) - ఇలా సంతకం చేస్తే మీపేరు, తేదీ, టైము ప్రింటవుతాయి. ఇది చర్చా పేజీలలో మాత్రమే చెయ్యాలి సుమండీ!

మీకేమైనా సందేహాలుంటే, తప్పకుండా [[User talk:Chaduvari|నా చర్చా పేజీ]]లో పోస్టు చెయ్యండి. వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుస్తూ ఉందాం.

[[Image:Smile icon.png|25px]] __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:24, 23 ఏప్రిల్ 2007 (UTC)
|}
|
{| cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;float: right; border: 0px solid #8888aa; background: #f7f8ff; padding: 5px; font-size: 95%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
| style=&quot;background: #ccf; text-align: center;&quot; | '''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు'''
|-
|  [[Wikipedia:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా యొక్క ఐదు మూలస్థంబాలు]]
|-
|  [[Wikipedia:తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు|తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు]] 
|-
|  [[Help:Contents|సహాయము]] లేదా [[Wikipedia:Manual of Style|శైలి మాన్యువల్]]
|-
|  [[Wikipedia:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
|-
| [[Wikipedia:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] 
|-
| [[Wikipedia:రచ్చబండ|రచ్చబండ]]
|-
| [[Wikipedia:సముదాయ పందిరి|సముదాయ పందిరి]]
|-
| [[Special:Recentchanges|ఇటీవలి మార్పులు]] 
|-
|}
|}

{{ఈ నాటి చిట్కా}}
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}

== సందేశము ==

Sushmnarao గారు, ఎన్నో నెలల తరువాత మీరు మళ్ళీ తెలుగు వికీపీడియాలో వ్రాసారు. మీరు ఇంకా చురుకుగా వ్రాయగలరని వినతి. మీ లాంటి తెలుగు వికీపీడియనలకోసం [[వికీపీడియా:తెవికీపీడియనులకు_వనరులు]] చేర్చాం. చూడండి. [[వాడుకరి:Visdaviva|విష్ణు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Visdaviva|చర్చ]])09:03, 7 జూన్ 2013 (UTC)

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:39, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== వికీబుక్స్ లో - స్వేచ్చా_విద్యావనరులు పేజీ  ==

సుషుమ్నారావుగారు 
వికీబుక్స్ లో మీఅభిరుచికి అభినందనలు. &quot;అంతర్జాల స్వేచ్చా వనరులు&quot; అను వికీబుక్ లో స్వేచ్చా_విద్యావనరులు పేజీని చేర్చి దానికి వికీపీడియా నుంచి లింక్ మాత్రం ఇచ్చారు. దానితో వికీపీడియా పేజీ మాత్రం తెరుచుకుంటుంది. వికీపీడియా వ్యాసం, వికీబుక్స్ లో పేజీకి విషయం ఒకటే అయినా హంగులు, ఇతరత్రాలలో వ్యత్యాసం ఉంది. ఇది పుస్తక రూపం (లేఔట్), లక్ష్యానికి విరుద్ధంగా ఉండకూడదు.  
కాబట్టి మా సూచన ఏమంటే మీరు ప్రధాన పేజీ నుండి ఒక కొత్త పేజీ సృష్టించి దానిలో మీరు రాయదలచుకున్న విషయం రాయవచ్చు.  
మీకు ఇటువంటి అభిప్రాయం ఉన్నప్పుడు పుస్తకం చర్చాపేజీలో సంప్రదిస్తే మేము చెప్పగలము. అవసరమైతే నా మొబైల్ /వాట్స్ అప్ నెంబర్ కు(9951415331) కూడా సంప్రదించవచ్చు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:07, 11 జూన్ 2025 (UTC)
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>13op54ajyq73hwffs0dwv8sbrwg4m5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మూస:Pp-semi-template</title>
    <ns>10</ns>
    <id>55053</id>
    <redirect title="మూస:Template-protected" />
    <revision>
      <id>4980327</id>
      <parentid>956905</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>14835</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[మూస:Pp-template]] to [[మూస:Template-protected]]</comment>
      <origin>4980327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="fxcsvatappkuitydju36i483yfjph4r" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[మూస:Template-protected]]</text>
      <sha1>fxcsvatappkuitydju36i483yfjph4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్తర కొరియా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60290</id>
    <revision>
      <id>4980377</id>
      <parentid>4970171</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226855" sha1="fwcjxi06gjk03hewinw73lwqtvo6yo2" xml:space="preserve">{{దేశ సమాచారపెట్టె1
| native_name                = 
| conventional_long_name                = కొరియా ప్రజాస్వామ్య ప్రజల గణతంత్రం
| conventional_short_name                = DPR Korea
| common_name                = ఉత్తర కొరియా
| image_flag                = Flag of North Korea.svg
| image_coat                = Coat of Arms of North Korea.png|20px
| national_motto                = A powerful and prosperous country
| image_map                = Locator map of North Korea.svg
| national_anthem                = [[Aegukka]]
| official_languages                = [[కొరియన్]]
| capital                = [[Pyongyang]]
| latd                = 39
| latm                = 2
| latNS                = N
| longd                = 125
| longm                = 45
| longEW                = E
| government_type                = [[Juche]] [[Communist state|Communist]] [[Dictatorship]]
| leader_title1                = [[Eternal President of the Republic]]
| leader_title2                = [[Chairman of the National Defence Commission of North Korea|Chairman of the NDC]]
| leader_title3                = [[Presidium of the Supreme People's Assembly|President of the SPA]]
| leader_title4                = [[Premier of North Korea|Premier]]'
| leader_name1                = [[Kim Il-sung]]&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| leader_name2                = [[Kim Jong-il]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| leader_name3                = [[Kim Yong-nam]]
| leader_name4                = [[Kim Yong-il]]
| largest_city                = [[Pyongyang]]
| area                = 120,540
| areami²                = 46,528 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank                = 98th
| area_magnitude                = 1 E11
| percent_water                = 4.87
| population_estimate                = 23,301,725&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html | title=Korea, North | access-date=2007-08-01 | date=2007 | website=[[The World Factbook | CIA World Factbook]] | archive-date=2020-05-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200518081122/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html | url-status=dead}} North Korea itself does not disclose figures.&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year                = 2007
| population_estimate_rank                = 48th
| population_census                = n/a
| population_census_year                = 
| population_density                = 190
| population_densitymi²                = 492 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank                = 55th
| GDP_PPP_year                = 2006&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1019041562185 | title=Country Profile: North Korea | date=2007-07-20 | website=[[Foreign and Commonwealth Office]], UK | url-status=dead| access-date=2020-05-15 | archive-date=2003-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030731063626/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&amp;c=Page&amp;cid=1007029394365&amp;a=KCountryProfile&amp;aid=1019041562185 }}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP                = [[USD|$22.85]] billion
| GDP_PPP_rank                = 85th
| GDP_PPP_per_capita                = $1,007
| GDP_PPP_per_capita_rank                = 149th
| HDI_year                = 2003
| HDI                = n/a
| HDI_rank                = unranked
| HDI_category                = &lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;n/a&lt;/span&gt;
| FSI                = 97.7 {{increase}} 0.4
| FSI_year                = 2007
| FSI_rank                = 13th
| FSI_category                = &lt;span style=&quot;color:#FF0000;&quot;&gt;Alert&lt;/span&gt;
| sovereignty_type                = [[Division of Korea#In the North|Establishment]]
| established_event1                = [[March 1st Movement|Independence&amp;nbsp;declared]]
| established_event2                = [[Victory over Japan Day|Liberation]]
| established_event3                = Formal declaration
| established_date1                = [[March 1]] [[1919]]&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;
| established_date2                = [[August 15]] [[1945]]
| established_date3                = [[September 9]] [[1948]]
| currency                = [[North Korean won]] (₩)
| currency_code                = KPW
| time_zone                = [[Pyongyang Time]]
| utc_offset                = +8:30
| time_zone_DST                = ''not observed''
| utc_offset_DST                = +8:30
| cctld                = none ([[.kp]] reserved)
| calling_code                = 850
| footnotes                = &lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;Died 1994, named &quot;Eternal President&quot; in 1998&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt; [[Kim Jong-il]] is the nation's most prominent leading figure and a government figure head, although he is not the head of state or the head of government; his official title is [[Chairman of the National Defence Commission of North Korea]], a position which he has held since 1994.&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt; [[Kim Yong-nam]] is the &quot;[[Head of State|head of state]] for foreign affairs&quot;.
}}
'''ఉత్తర కొరియా''' ({{audio|En-us-North Korea.ogg|listen|help=no}}), అధికారిక నామం '''కొరియా ప్రజాస్వామ్య ప్రజల గణతంత్రం''' ('''డి.పి.ఆర్.కె.'''),తూర్పు ఆసియా కౌంటీగా ఉంది. ఇది కొరియన్ ద్వీపకల్పంలో ఉత్తర భూభాగంలో ఉంది. కొరియా అనే పదానికి &quot; కింగ్డం ఆఫ్ గొగురియో మూలం. దీనిని కొర్యో అని కూడా అంటారు. ప్యొంగ్యాంగ్ నగరం ఉత్తర కొరియా [[రాజధాని]] , అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది. ఉత్తర కొరియా ఉత్తర , వాయవ్య సరిహద్దులో [[చైనా]], యలు నది, తుమెన్ నది ఉన్నాయి. తుమెన్ నది కొతభాగం ఉత్తరకొరియా , [[రష్యా]] మద్య ప్రవహిస్తుంది.&lt;ref name=NYT22112&gt;{{Cite news| title=Manchurian Trivia | url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/02/21/manchurian-trivia/ | access-date=27 August 2012 | website=The New York Times | date=21 February 2012 | author=Frank Jacobs | format=blog by expert}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరకొరియా , దక్షిణ కొరియాల కొరియన్ సైనికరహిత భూభాగం ఉంది.

1910లో కొరియాను [[జపాన్]] విలీనం చేసుకుంది. 1945లో [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] చివరిలో [[జపాన్]] లొంగిపోయిన తరువాత [[యునైటెడ్ స్టేట్స్]] , [[సోవియట్ యూనియన్]] కొరియాను రెండుగా విభజించబడింది. కొరియా తిరిగి సైఖ్యపరచాలని చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలం అయ్యాయి. 1948లో రెండు ప్రత్యేక ప్రభుత్వాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి: ఉత్తర భాగంలో ది డెమొక్రటిక్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియా, దక్షిణ ప్రాంతంలో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియా. ఉత్తర కొరియా నాయకత్వంలో జరిగిన దాడి  కొరియన్ యుద్ధానికి (1950-53) దారితీసింది. కొరియన్ యుద్ధవిరమణ అంగీకారం కారణంగా యుద్ధం నిలిపి వేయబడినప్పటికీ అధికారికంగా ఎలాంటి శాంతి ఒప్పందం జరగలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,528320,00.html | title=U.S.: N. Korea Boosting Guerrilla War Capabilities | agency=Associated Press | date=23 June 2009 | publisher=FOX News Network, LLC | access-date=4 July 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090627213353/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C528320%2C00.html | archive-date=27 జూన్ 2009 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1991 ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్ణయాన్ని రెండుదేశాలు అంగీకరించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/1991/05/29/world/north-korea-reluctantly-seeks-un-seat.html | title=North Korea Reluctantly Seeks U.N. Seat | last=Sanger | first=David E. | date=29 May 1991 | publisher=The New York Times Company | access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt; డి.పి.ఆర్.కె అధికారికంగా తనకు తాను &quot; సెల్ఫ్ - రిలయంట్ సోషలిస్ట్ స్టేట్ &quot; వర్ణిస్తుంది.&lt;ref&gt;[[wikisource:Constitution of North Korea (1972) | Constitution of North Korea]]&lt;/ref&gt; విమర్శకులు ఉత్తర కొరియాను నిరంకుశ ప్రభుత్వంగా భావిస్తుంటారు. పలువురు దీనిని స్టాలినిస్ట్ అంటూ ఉంటారు.{{#tag:ref|&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/08/28/wnkorea128.xml | title=North Korea power struggle looms | access-date=31 October 2007 | last=Spencer | first=Richard | date=28 August 2007 | website=The Telegraph (online version of United Kingdom's national newspaper) | quote=A power struggle to succeed Kim Jong-il as leader of North Korea's Stalinist dictatorship may be looming after his eldest son was reported to have returned from semi-voluntary exile. | location=London | archive-date=27 February 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080227021014/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F08%2F28%2Fwnkorea128.xml | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article2388356.ece | title=North Korea's nuclear 'deal' leaves Japan feeling nervous | access-date=31 October 2007 | last=Parry | first=Richard Lloyd | author-link=Richard Lloyd Parry | date=5 September 2007 | website=The Times (online version of United Kingdom's national newspaper of record) | quote=The US Government contradicted earlier North Korean claims that it had agreed to remove the Stalinist dictatorship’s designation as a terrorist state and to lift economic sanctions, as part of talks aimed at disarming Pyongyang of its nuclear weapons. | location=London | archive-date=26 July 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080726115520/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article2388356.ece | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://socialistworld.net/eng/2003/02/08korea.html | title=The Korean crisis | access-date=31 October 2007 | last=Walsh | first=Lynn | author-link=Lynn Walsh | date=8 February 2003 | website=CWI online: Socialism Today, February 2003 edition, journal of the Socialist Party, CWI England and Wales | publisher=socialistworld.net, website of the committee for a worker’s international | quote=Kim Jong-il's regime needs economic concessions to avoid collapse, and just as crucially needs an end to the strategic siege imposed by the US since the end of the Korean war (1950–53). Pyongyang's nuclear [[brinkmanship]], though potentially dangerous, is driven by fear rather than by militaristic ambition. The rotten Stalinist dictatorship faces the prospect of an implosion. Since the collapse of the Soviet Union, which deprived North Korea of vital economic support, the regime has consistently attempted to secure from the US a non-aggression pact, recognition of its sovereignty, and economic assistance. The US's equally consistent refusal to enter into direct negotiations with North Korea, effectively ruling out a peace treaty to formally close the 1950–53 Korean War, has encouraged the regime to resort to nuclear blackmail. | archive-url=https://web.archive.org/web/20071203224805/http://socialistworld.net/eng/2003/02/08korea.html | archive-date=3 December 2007 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nysuccess&quot;&gt;{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2003/10/02/international/asia/02CND-KORE.html?ex=1380513600&amp;en=a29d7f1e49aabee0&amp;ei=5007&amp;partner=USERLAND | title=North Korea Says It Is Using Plutonium to Make A-Bombs | access-date=31 October 2007 | last=Brooke | first=James | author-link=James Brooke (journalist) | date=2 October 2003 | website=The New York Times | quote=North Korea, run by a Stalinist dictatorship for almost six decades, is largely closed to foreign reporters and it is impossible to independently check today's claims.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;intimes&quot;&gt;{{Cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/Let_The_Music_Play_On/articleshow/2859521.cms | title=Leader Article: Let The Music Play On | access-date=27 March 2008 | last=Buruma | first=Ian | author-link=Ian Buruma | date=13 March 2008 | website=The Times of India | quote=North Korea, officially known as the Democratic People's Republic of Korea, is one of the world's most oppressive, closed, and vicious dictatorships. It is perhaps the last living example of pure totalitarianism&amp;nbsp;– control of the state over every aspect of human life.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2006&amp;country=6993 | title=Freedom in the World, 2006 | publisher=Freedom House | access-date=13 February 2007 | quote=Citizens of North Korea cannot change their government democratically. North Korea is a totalitarian dictatorship and one of the most restrictive countries in the world. | website= | archive-date=14 July 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070714213705/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2006&amp;country=6993 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url = http://www.economist.com/media/pdf/DEMOCRACY_TABLE_2007_v3.pdf | title=Economist Intelligence Unit democracy index 2006 | access-date=9 October 2007 | date=2007 | format=PDF | publisher=[[Economist Intelligence Unit]]}} North Korea ranked in last place (167)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=11465278 | title=A portrait of North Korea's new rich | access-date=18 June 2009 | date=29 May 2008 | website=[[The Economist]] | quote=EVERY developing country worth its salt has a bustling middle class that is transforming the country and thrilling the markets. So does Stalinist North Korea.}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=UPI&gt;{{Cite news| title=North Korea enshrines hereditary rule | url=http://www.upi.com/Top_News/World-News/2013/08/12/North-Korea-enshrines-hereditary-rule/UPI-17261376325304/ | access-date=5 September 2013 | website=UPI | date=14 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=scmp-yoo-sep-18-2013&gt;{{Cite web| url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1296394/democratic-peoples-monarchy-korea-north-korea-changes-ruling-principles | title=North Korea rewrites rules to legitimise Kim family succession | author=Audrey Yoo | publisher=South China Morning Post | date=16 October 2013 | access-date=16 October 2013}}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకంగా ఉత్తరకొరియా సంస్కృతి కిం రాజవంశం కుటుంబం , రెండవ కిమ్- సుంగ్ సంబంధితమై ఉంది. ఉత్తర కొరియా మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన ప్రత్యేక మైనదని ప్రపంచంలోని ఏ ఇతర దేశాలతో పోల్చడానికి వీలుకానిదని అంతర్జాతీయ సంస్థలు అభిప్రాయపడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{citation | title=Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea, Chapter VII. Conclusions and recommendations | website=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights | date=February 17, 2014 | url=http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/CoIDPRK/Report/A.HRC.25.CRP.1_ENG.doc | access-date=November 1, 2014 | page=346}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Issues North Korea | website= Amnesty International UK | url=http://www.amnesty.org.uk/issues/North-Korea | access-date=1 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| title=World Report 2014: North Korea | website= [[Human Rights Watch]] | url=http://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/north-korea | access-date=1 November 2014}}&lt;/ref&gt; కొరియా వర్కర్స్ పార్టీకి అధికారంలో ఉన్న కుటుంబసభ్యుడు నాయకత్వం వహిస్తున్నాడు.&lt;ref name=scmp-yoo-sep-18-2013/&gt;&quot; డెమొక్రటిక్ ఫ్రంట్ ఫర్ ది రీయూనిఫికేషన్ ఆఫ్ ది ఫాదర్ లాండ్ &quot; అన్ని రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన నాయకులు సభ్యులుగా ఉన్నారు.&lt;ref name=parlunion5&gt;{{Cite web| title=The Parliamentary System of the Democratic People's Republic of Korea | publisher= Association of Secretaries General of Parliaments (ASGP) of the [[Inter-Parliamentary Union]] | website=Constitutional and Parliamentary Information | url=http://www.asgp.info/Resources/Data/Documents/CJOZSZTEPVVOCWJVUPPZVWPAPUOFGF.pdf | format=PDF | access-date=1 October 2010 | page=5 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120303054935/http://www.asgp.info/Resources/Data/Documents/CJOZSZTEPVVOCWJVUPPZVWPAPUOFGF.pdf | archive-date=2012-03-03}}&lt;/ref&gt; కాలానుగతంగా ఉత్తర కొరియా క్రమంగా కమ్యూనిస్ట్ ఉద్యమ ప్రంపచానికి దూరమైంది. 1992లో మాక్సిజం- లెనినిజం ప్రభావితమైన జూచె సిద్ధాంతం ఉత్తర కొరియా రాజ్యానికి పరిచయం చేయబ డింది.&lt;ref&gt;[[Wikisource:Constitution of North Korea (1972)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Juche&quot;&gt;{{Cite book| last=Martin | first=Bradley K. | title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty | url=https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart | publisher=Thomas Dunne Books | date=2004 | location=New York City, New York | page=[https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/111 111] | quote=Although it was in that 1955 speech that Kim Il-sung gave full voice to his arguments for ''juche'', he had been talking along similar lines as early as 1948. | isbn=0-312-32322-0}}&lt;/ref&gt; ఉత్పత్తి రంగ సంస్థలు , సంఘటిత [[వ్యవసాయం]] ప్రభుత్వంచేత  నిర్వహించబడుతున్నాయి.ఆరోగ్యసరక్షణ, విద్య, నివాసగృహాలు , ఆహార ఉత్పత్తికి రాయితీలు ఇవ్వడం , ప్రభుత్వం నిధితో పనిచేస్తుంటాయి.{{Sfn|Country Profile|2007|pp= 7–8}} 1990 లో ఉత్తర కొరియాను &quot; ఉత్తర కొరియా కరువు &quot; బాధించింది. అది లక్షలాది పౌరుల మరణానికి కారణం అయింది. ఉత్తర కొరియాలో ఆహార కొరత కొనసాగుతూనే ఉంది.&lt;ref name=&quot;Pajamas Media&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.thenational.ae/featured-content/latest/un-north-koreas-policies-cause-the-nations-food-shortages | title=UN: North Korea's policies cause the nation's food shortages | publisher=Pajamas Media | date=23 October 2009 | access-date=22 October 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120421075039/http://www.thenational.ae/featured-content/latest/un-north-koreas-policies-cause-the-nations-food-shortages | archive-date=21 ఏప్రిల్ 2012 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియా &quot; సొంగున్ &quot; లేక &quot; మిలటరీ - ఫస్ట్ &quot; విధానం అనుసరిస్తుంది.&lt;ref&gt;H. Hodge (2003). [http://www.carlisle.army.mil/USAWC/Parameters/Articles/03spring/hodge.htm &quot;North Korea’s Military Strategy&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224223043/http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/Articles/03spring/hodge.htm |date=2013-02-24 }}, ''Parameters'', U.S. Army War College Quarterly.&lt;/ref&gt; అత్యధిక సంఖ్యలో సైన్యం కలిగిన దేశాలలో ఉత్తర కొరియా ఒకటి. ఉత్తర కొరియా క్రియాశీలక  సైన్యం, రిజర్వ్ దళం , పారామిలటరీ సైకుల మొత్తం సంఖ్య 9,495,000. కొరియా క్రియాశీలక సైనికులు సంఖ్యాపరంగా( 1,21 మిలియన్లు)  ప్రపంచంలో 4వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి మూడు స్థానాలలో [[చైనా]], [[అమెరికా]] , భారతదేశాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;bgn&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm | title=Background Note: North Korea | access-date=1 August 2007 | author=Bureau of East Asian Pacific Affairs | date=April 2007 | website=[[United States Department of State]] | author-link=Bureau of East Asian and Pacific Affairs}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరకొరియా వద్ద అణ్వస్త్రాలున్నాయి.&lt;ref name=&quot;economist-armied&quot;&gt;{{Cite news| url = http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/07/armed-forces | title = Armed forces: Armied to the hilt | website= [[The Economist]] | date = 19 July 2011 | access-date=28 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| url = http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf | title = The Korean Military Balance | author = Anthony H. Cordesman | publisher = Center for Strategic &amp; International Studies | date = 21 July 2011 | isbn = 978-0-89206-632-2 | access-date = 28 July 2011 | page = 156 | quote = The DPRK has [[Nuclear weapon design | implosion fission]] weapons. | archive-date = 11 October 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111011185007/http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== పేరువెనుక చరిత్ర ==
కొరియా అనేపేరుకు మూలం &quot; గొర్యో &quot; . దీనికి మూలం గొగుర్యో రాజ్యం. ఈ రాజ్యాన్ని మొదటిసారిగా సందర్శించిన పర్షియన్ వ్యాపారులు ఈ ప్రాంతాన్ని &quot; కొర్యో &quot; అని పిలిచారు. అది క్రమంగా కొరియాగా మారింది.&lt;ref&gt;{{citation | last = Yunn | first = Seung-Yong | date= 1996 | title = Religious culture of Korea | chapter = Muslims earlier contact with Korea | publisher = Hollym International | page = 99}}&lt;/ref&gt; గొగుర్యోను అధికంగా కొర్యో అని పిలిచేవారు.గొగుర్యో 5వ శతాబ్దం నుండి తన పేరును కొర్యోగా మార్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;UDN&quot;&gt;{{Cite web| url=http://city.udn.com/54543/2933925 | script-title=zh:Korea原名Corea？ 美國改的名 | publisher=[[United Daily News]] | date=5 July 2008 | access-date=28 March 2014 | language=zh}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక కొరియా అనే మాట 17వ శతాబ్దం నుండి వాడుకలోకి వచ్చింది. డచ్ ఈస్టిండియా కంపెనీకి చెందిన హెండ్రిక్ హమెల్ యాత్రాపుస్తకంలో ఈ ప్రాంతాన్ని కొరియాగా పేరుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;UDN&quot;/&gt; 1392 లో గొర్యో పతనం తరువాత ఈ ప్రాంతానికి జొసెయోన్ (చొసన్) అధికారిక నామం అయింది. అయినప్పటికీ అంతర్జాతీయంగా ఈ పేరుకు అంగీకారం లభించలేదు. కొత్త అధికారిక నామానికి పురాతన దేశం గొజొసెయోన్ మూలం. 1897 లో జొసెయోన్ రాజవంశం జొసెయోన్ పేరును మార్చి దీహన్ జెగుక్‌ను నిర్ణయించింది. దీహాన్ అంటే గొప్ప హన్ అని అర్ధం. ఇది సంహన్ (మూడు హన్లు) అని అర్ధం. అయినప్పటికీ దేశవ్యాప్తంగా కొరియన్లు తమదేశాన్ని జొసెయోన్ అనే పిలిచారు. అందుకని అది ఎక్కువ రోజులు అధికారిక నామంగా నిలబడలేదు. కొరియా జపాన్ పాలనలో ఉన్నసమయంలో హన్, జొసెయొన్ పేర్లు రెండూ వాడుకలో ఉన్నాయి.
== చరిత్ర ==
[[File:SelectedTeachingsofBuddhistSagesandSonMasters1377.jpg | thumb | 320x320px | ''[[Jikji]]'', the first known book printed with movable metal type in 1377. Bibliothèque Nationale de Paris]]
[[File:Gyeongbokgung-KeunJeongMoon.JPG | 320x320px | [[Gyeongbok | Gyeongbok Palace]] is the largest of the [[Five Grand Palaces]] built during the [[Joseon Dynasty]]. | కుడి | frameless]]
కొరియన్ పురాణ ఆధారంగా కొరియన్ చరిత్ర క్రీ.పూ 2333 లో డంగన్‌లు జొసెయాన్ స్థాపనతో ఆరంభం ఔతుంది.&lt;ref name=&quot;koreashistory&quot;&gt;{{Cite web | url=http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm | title=Korea's History | publisher=Asian Shravan | access-date=February 17, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100128065300/http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm | archive-date=2010-01-28 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; గొజొసియాన్ కొరియా [[ద్వీపకల్పం]] అంతటినీ, మంచూరియాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకునే వరకు విస్తరిస్తూనే ఉంది. క్రీ.పూ 12వ శతాబ్దంలో ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా గిజా జొసెయాన్ స్థాపించబడింది. ఆధునిక శకంలో గిజా జొసెయాన్ ఉనికి, నిర్వహించిన పాత్ర వివాదాద్పదంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Hwang | first= Kyung-moon | title=A History of Korea, An Episodic Narrative | url=https://archive.org/details/historyofkoreaep0000hwan | date=2010 | publisher=Palgrave Macmillan | isbn=9780230364530 | page=[https://archive.org/details/historyofkoreaep0000hwan/page/4 4]}}&lt;/ref&gt; క్రీ.పూ 2వ [[శతాబ్దం]]లో గొజొసెయాన్ - హాన్ యుద్ధంలో విమన్ జొసెయాన్‌ను హాన్ చైనా ఓడించింది. తరువాత క్రీ.పూ 108 లో 4 హాన్ రాజాస్థానాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. తరువాత శతాబ్దంలో కొరియా ద్వీపకల్పంలోని ఉత్తర భూభాగం మీద చైనా ప్రభావం అధికం అయింది. లెలాంగ్ రాజాస్థానం 4 శతాబ్ధాల కాలం నిలిచిఉంది. తరువాత లెలాంగ్‌ను గాగురియో జయించింది.&lt;ref name=&quot;Gojoseon&quot;&gt;[http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html Early Korea] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20150625032709/http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html | date=2015-06-25 }}. Shsu.edu. Retrieved on April 17, 2015.&lt;/ref&gt; చైనా హాన్ రాజవంశంతో పలు పోరాటాలు జరిగిన తరువాత గొజొసెయాన్ పతనమై కొరియా ద్వీపకల్పంలో మూడు రాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి. కామన్ ఎరా, ఆరంభ శతాబ్ధాలలో బుయేయో సామ్రాజ్యం, ఒక్జియో, డాంగ్యే, సంహాన్ కొరియా ద్వీపకల్పం, దక్షిణ మంచూరియాను ఆక్రమిచుకున్నాయి. తరువాత గొగుర్యెయో, బీక్జే, సిల్లా రాజ్యాలు కొరియా ద్వీపకల్పాన్ని (కొరియా మూడు సామ్రాజ్యాలు) ఆక్రమించుకున్నాయి. 676 లో సిల్లా మూడు రాజ్యాలను సమైక్యం చేయడం ఉత్తర కొరియా రాజ్యపాలనకు దారి తీసింది. అత్యధిక ద్వీపకల్ప భూభాగం సిల్లా ఆధీన ంలో ఉండగా ఉత్తర ద్వీపకల్ప భూభాగం బల్హయే ఆధీనంలో ఉండేది. సమైక్య సిల్లా రాజ్యంలో [[కవిత్వం]], [[కళలు]] వర్ధిల్లాయి. [[బుద్ధి|బుద్ధ]] సంస్కృతి ఈ ప్రాంతంలో వర్ధిల్లింది. చైనా, కొరియాల మద్య సంబంధాలు శాంతియుతంగా సాగాయి. అంతర్గత కలహాల కారణంగా సిల్లా సామ్రాజ్యం పతనమై ద్వీపకల్పం గొరియోలకు స్వాధీనం అయింది. ఈ సమయంలో బల్హయే ఆధీనంలో మంచూరియా భూభాగం, 936లో రాజా తయేజో ద్వీపకల్పాన్ని సమైక్యం చేసాడు. సిల్లా మాదిరిగా గొర్యెయో అత్యంత ఉన్నత సంస్కృతి కలిగిన రాజ్యంగా ఉండేది. 1377 కదిలించే లోహపు అచ్చుయంత్రం తయారు చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.digitaljikji.net/digital_jikji/main.asp | title=Digital Jikji | publisher=Digital Jikji | date= | access-date=April 25, 2010 | website= | archive-url=https://www.webcitation.org/65BgBzxwc?url=http://www.digitaljikji.net/ | archive-date=2012-02-03 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 13వ శతాబ్దంలో కొరియా మీద మంగోలియన్ సాగించిన దాడులు గొర్యెయోను బలహీనం చేసాయి. దాదాపు 30 సంవత్సరాల దాడుల తరువాత గొర్యెయో గొర్యెయోలు పాలన కొనసాగినా మంగోలియన్లకు కప్పంకట్టవలసిన పరిస్థితి ఎదురైంది. [[మంగోలియన్]] సామ్రాజ్యం పతనం అయిన తరువాత పలు రాజకీయ కలహాల తరువాత 1392లో గొర్యెయో స్థానంలో జొసెయెన్ రాజవంశం పాలన ఆరంభం అయింది. తరువాత జెసెయెన్ గనరల్ తయేజో సాంరాయానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసాడు.

రాజా తయేజో కొరియాకు జొయేసన్ అని కొత్త నామకరణం చేసాడు. తరువాత రాజధానిని హెంసెంగ్‌కు మార్చాడు. (పురాతన సెయోల్). తరువాత రెండు శతాబ్ధాల కాలం జొసెయాన్ రాజవంశం పాలన శాంతియుతంగా సాగింది. 15వ శతాబ్దంలో రాజా సెజోంగ్ హంగుల్‌ను రూపొందించాడు.తరువాత కంఫ్యూజనిజం అభివృద్ధి చెందింది.

1592, కొరియా మీద 1598 లో జపాన్ దాడి చేసింది. జపాన్ సైన్యానికి తయోటిమి హిదెయోష్ నాయకత్వం వహించా డు. కొరియన్ సైన్యం జపాన్ సైన్యాన్ని అడ్డుకున్నాయి. 
దీనికి చైనా మింగ్ సైన్యం, రైటియస్ సైన్యం సహకారం అందించాయి. వరుస యుద్ధాల తరువాత జపాన్ సైన్యం వెనుతిరిగింది. తరువాత జపాన్ మింగ్ రాజ్యంతో శాంతి ఒప్పందం మీద [[సంతకం]] చేసింది. ఈ యుద్ధంలో అడ్మిరల్ యీ సన్ - సిన్, టర్టిల్ షిప్ అభివృద్ధి చేయబడింది. 1620, 1630 జొసెయాన్ రెండవసారి మంచు దాడులతో సమస్యలను ఎదుర్కొన్నది. అది చివరికి చైనా వరకు విస్తరించింది. రెండవ విడత మంచూరియన్ దాడుల తరువాత జొసెయాన్ రాజ్యంలో రెండు శతాబ్ధాల [[శాంతి]] నెలకొన్నది. యాంజియో (జొసెయాన్), 
జియాంగ్ (జొసెయాన్) ల పాలనలో జొసెయాన్ పాలన శిఖరాగ్రానికి చేరింది.
===జపాన్ ఆక్రమణ (1910–45)===
[[File:Martial law, Korea 1900s.jpg|thumb|Three Koreans shot for pulling up rails as a protest against seizure of land without payment by the Japanese|320x320px]]
జొసెయాన్ రాజవంశం పాలన తరువాత కాలం వెలుపలి ప్రపంచం నుండి దూరంగా ఏకాంతంలో కొనసాగింది. 19వ శతాబ్దంలో కొరియా ఓంటరి విధానం కారణంగా కొరియా &quot; హెర్మిత్ కింగ్డం &quot;గా వర్ణించబడింది. జొసెయాన్ రాజవంశం తనతానే పశ్చిమ సాంరాజ్యవాదం నుండి రక్షించుకుంది. చివరికి వత్తిడి కారణంగా వ్యాపారం కొరకు అనుమతి ఇవ్వవలసిన పరిస్థితి ఎదురైంది. మొదటి సినో- జపాన్ యుద్ధం , రుస్సో - జపానీస్ యుద్ధం తరువాత (1910-45) జపాన్ కొరియాను ఆక్రమించుకుంది.

జపాన్ కొరియాను సంప్రదాయపరంగా , సంస్కృతి పరంగా ఆణిచివేతకు గురిచేసింది. అంతేకాక ఆదాయాన్ని తనస్వంత ప్రయోజనం కొరకు వాడుకుంది. 1919 మార్చి 1 న దేశమంతటా జపాన్ వ్యతిరేక ప్రదర్శనలు (మార్చి 1 ఉద్యమం) నిర్వహించబడ్డాయి. [[ఉద్యమం]] అణిచివేతలో 7,000 మంది మరణించారు. 1929లో దేశమంతటా విద్యార్ధుల ఉద్యమం వంటి ఉద్యమాలు కొనసాగాయి. ఉద్యమాల ఫలితంగా దేశంలో 1931లో సైనిక పాలన విధించబడింది. 1937లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భాగంగా రెండవసారి సొనో - జపానీ యుద్ధం ఆరంభం అయిన తరువాత. జపాన్ కొరియన్ సంస్కృతని రూపుమాపడానికి ప్రయత్నించింది.

జపాన్ ప్రభుత్వం కొరియన్లు తమ పేర్లను మార్చుకొని జపాన్ పేరుకు మారాలని కొరియన్ల మీద వత్తిడి చేసింది. జపాన్ ష్రింటోలో ప్రార్ధనను చేయాలని ప్రజలు నిర్బంధించబడ్డారు. 
పాఠశాలలలో కొరియన్ భాషాబోధన , కొరియా చరిత్ర బోధన సమూలంగా రద్దుచేయబడింది. కొరియన్ కళాఖండాలు ధ్వంశం చేయబడడం , జపాన్‌కు తరలించబడడం సంభవించాయి. అడ్డగించిన గ్రూపులను డొంగ్నిప్గన్ (లిబరేషన్ ఆర్మీ) అని పిలువబడింది. ఇది సినో కొరియన్ సరిహద్దులో నిర్వహించబడ్డాయి. ఇవి జపాన్ సైన్యం మీద గొరిల్లా యుద్ధం చేసాయి. 
వీరిలో కొందరు చైనా , సౌతీస్ట్ ఆసియా సంకీర్ణంలో చేరారు. వీరిలో గొరిల్లా నాయకుడు &quot; రెండవ రాజా - సుంగ్ &quot; తరువాత కొరియా నాయకుడు అయ్యాడు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో కొరియన్లు జపాన్ సైన్యానికి సహకరించాలని వత్తిడి చేయబడింది. వేలాది మంది సైనికులు జపాన్ సైన్యంలో చేరారు. మొత్తం 2,00,000 మహిళా సైనికులలో పలువురు కొరియన్లు ఉన్నారు.

===సోవియట్ ఆక్రమణ , కొరియా విభజన (1945–50)===
[[File:Jeju Massacre.jpg|thumb|Suspected communist sympathizers awaiting execution, [[Jeju Uprising|Jeju]] in May 1948]]
1945లో [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ముగింపులో కొరియన్ ద్వీపకల్పం రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది. ఉత్తర కొరియా ద్వీపకల్పాన్ని సోవియట్ యూనియన్ ఆక్రమించుకుంది. దక్షిణ కొరియా ద్వీపకల్పాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆక్రమించింది. తొలుత రెండింటిని సమైక్యం చేయాలని ప్రయత్నించినా ఇరు ప్రాంతాల మధ్య తలెత్తిన విబేధాల కారణంగా అది సాధ్యం కాలేదు. అప్పటినుంచి ద్వీపకల్పం రెండుగా విభజించబడింది.

1945 అక్టోబర్‌లో సోవియట్ జనరల్ &quot; టెరెంటీ షితికోవ్ &quot; సోవియట్ సివిల్ అథారిటీ &quot; స్థాపించాలని ప్రతిపాదించాడు. అలాగే రెండవ రాజా సుంగ్‌ను &quot; ప్రొవిషనల్ పీపుల్స్ కమిటీ ఫర్ నార్త్ కొరియా &quot; చైర్మన్‌గా నిమించడానికి మద్దతు తెలిపాడు. 1946 ఫిబ్రవరిలో &quot; ప్రొవిషనల్ పీపుల్స్ కమిటీ ఫర్ నార్త్ కొరియా &quot; స్థాపించబడింది. ప్రొవిషనల్ గవర్నమెంట్ పాలనలో భూసంస్కరణలు చేపట్టబడ్డాయి. సంస్కరణలు సమాజంలో హెచ్చు తగ్గులు సరిదిద్దబడ్డాయి. భూస్వాములు, జపానీ సహాయకులు రాజకీయ అశాంతి, భూసంస్కరణ సమస్యలు లేని దక్షిణకొరియాకు పారిపోయారు.షికోవ్ ప్రధాన సంస్థనలు జాతీయం చేసాడు. తరువాత కొరియా భవిష్యత్తు గురించి చర్చించడానికి సోవియట్ ప్రతినిధులు మాస్కో, సియోల్‌లో సామావేశాలు జరిపారు.&lt;ref name=LankovArticle&gt;{{Cite news| last=Lankov | first=Andrei | date=2012-01-25 | title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea | url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html | website=[[The Korea Times]] | access-date=April 14, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ABC-CLIO&gt;{{Cite web| url=http://www.historyandtheheadlines.abc-clio.com/contentpages/ContentPage.aspx?entryId=1498210&amp;currentSection=1498040&amp;productid=33 | title=Terentii Shtykov | author=Timothy Dowling | publisher=ABC-CLIO | access-date=April 26, 2015 | website=History and the Headlines | date=2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lankov1945-1948&gt;{{Cite book| last=Lankov | first=Andrei | chapter=&quot;North Korea in 1945–48: The Soviet Occupation and the Birth of the State,&quot; | title=From Stalin to Kim Il Sung—The Formation of North Korea, 1945–1960, | pages=2–3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lankov2&gt;{{Cite book| last=Lankov | first=Andrei | date=2013-04-10 | title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia | url=https://archive.org/details/isbn_9780199964291 | page=[https://archive.org/details/isbn_9780199964291/page/7 7] | publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Armstrong | first=Charles | date=2013-04-15 | title=The North Korean Revolution, 1945–1950 | publisher=Cornell University Press. Kindle Locations 1363–1367}}&lt;/ref&gt; 1946 సెప్టెంబరులో దక్షిణ కొరియా పౌరులు సంకీర్ణ దళాలకు వ్యతిరేకంగా బలం కూడదీసుకున్నారు. 1948 ఏప్రిల్‌లో జెయూ ద్వీపవాసుల తిరుగుబాటు &quot; హింసాత్మకంగా అణిచివేయబడింది. 1948లో దక్షిణ ద్వీపకల్పం స్వతంత్రం ప్రకటించింది. రెండు నెలల తరువాత కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేక సింగ్మంరీ దానికి పాలకుడు అయ్యా డు. 1948 సెప్టెంబరు 9న ఉత్తర కొరియాలో &quot; డెమొక్రటిక్ ది పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియా &quot; స్థాపించబడింది. రెండవ రాజా సుంగ్ ప్రీమియర్ అయిన తరువాత ష్తికోవ్ సోవియట్ అంబాసిడర్‌గా సేవచేసాడు.

1948లో సోవియట్ సైన్యం ఉత్తర కొరియా నుండి వెనుతిరిగారు. అలాగే తరువాత సంవత్సరం దక్షిణ కొరియా నుండి అమెరికన్ సైన్యం వెనుతిగింది. రీ ఉత్తర కొరియా మీద దాడి చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడని అంబాసిడర్ ష్తినోవ్ సందేహించాడు.&lt;ref name=&quot;LankovArticle&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ABC-CLIO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lankov1945-1948&quot;/&gt;&lt;ref name=Lankov2 /&gt;
===కొరియన్ యుద్ధం (1950–53)===
[[File:Koreans from Hamhung identify the bodies of some 300 political prisoners who were killed by the North Korean Army by being forced into caves which were subsequently sealed off so that they died of suffocation HD-SN-99-03167.jpg | thumb | Civilians killed by North Korean forces near [[Hamhung]], October 1950]]
1950 జూన్ 25న ఉత్తర కొరియా సైన్యం దైక్షిణ కొరియా మీద దండెత్తి వేగవంతంగా అత్యధిక భూభాగం ఆక్రమించింది. యునైటెడ్ స్టేట్స్ నాయకత్వంలో యునైటెడ్ నేషన్స్ కమాండ్ ఫోర్స్ కలుగజేసుకుని దక్షిణ కొరియాను రక్షించడానికి రంగంలోకి దిగింది. ఉత్తర కొరియాలో ప్రవేశించింది. వారు చైనా సరిహద్దును సమీపించగానే చైనా సైన్యం ఉత్తర కొరియాకు సహాయంగా కలిశాయి. యుద్ధ పరిస్థితిలో తిరిగి మార్పు సంభవించింది. 1953 జూలై 27న కొరియన్ యుద్ధవిరమణ ఒప్పందంతో యుద్ధం ముగింపుకు వచ్చింది. తరువాత ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియా మద్య సరిహద్దులు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. యుద్ధంలో పదిలక్షల కంటే అధికంగా పౌరులు, సైనికులు మరణించారు. యుద్ధఫలితంగా కొరియాలోని భవనాలు గణనీయంగా ధ్వంసం అయ్యాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book| last = Cumings | first = Bruce | author-link= Bruce Cumings | title = Korea's Place in the Sun: A Modern History | url = https://archive.org/details/koreasplaceinsun00cumi | publisher = WW Norton &amp; Company | date= 1997 | isbn = 0-393-31681-5 | pages=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00cumi/page/297 297]–298}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last = Jager | first = Sheila Miyoshi | title = Brothers at War – The Unending Conflict in Korea | date= 2013 | publisher = Profile Books | location = London | isbn = 978-1-84668-067-0 | pages = 237–242}}&lt;/ref&gt;
అంతర్యుద్ధం ప్రభావం కొంత ఉన్నప్పటికీ ఉత్తర దక్షిణ ప్రాంతాల మద్య సాగిన యుద్ధం మరింత విధ్వంసం చేసింది.&lt;ref name=&quot;AMH&quot;&gt;{{Cite book| chapter = The Korean War, 1950–1953 | url = http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/ | title = American Military History, Volume 2 | date= 2005 | access-date=20 August 2007 | publisher = [[United States Army Center of Military History]] | editor = Richard W. Stewart | id = CMH Pub 30-22 | archive-date =28 May 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080528231553/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/AMH%20V2/ | url-status = dead}}&lt;/ref&gt; అత్యంత సురక్షితంగా పర్యవేక్షించ బడుతున్న సైనిక రహిత భూభాగం ద్వీపకల్పాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజిస్తూ ఉంది. ఉత్తర కొరియా వ్యతిరేకత, సోవియట్ యూనియన్ వ్యతిరేకత దక్షిణ కొరియాలో నిలిచి ఉంది. యుద్ధం జరిగిన నాటి నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్ సైన్యం కొరియాలో నిలిపి ఉంచబడి ఉంది. 
&lt;ref&gt;{{Cite book| author = Abt, Felix | title=A Capitalist in North Korea: My Seven Years in the Hermit Kingdom | url = https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf | publisher = Tuttle Publishing | date= 2014 | pages = [https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf/page/125 125]–126 | isbn = 9780804844390 }}&lt;/ref&gt;

===యుద్ధం తరువాత అభివృద్ధి===
[[File:Korean People's Army soldier pointing to the DMZ.jpg|thumb|A [[Korean People's Army]] soldier pointing to the [[Korean Demilitarized Zone]].]]
యుద్ధవిరమణ ప్రకటించిన తరువాత దక్షిణ, ఉత్తర కొరియాల మద్య ఉన్న శాంతి సరిహద్దు సంఘర్షణలు, ప్రముఖుల అపహరణలు, హత్యలు ఆటంకపరిచాయి. దక్షిణ కొరియా నాయకులను కాల్చివేయడానికి ఉత్తర కొరియా చేసిన ప్రయత్నాలు (1968, 1974లలో పలు ప్రయత్నాలు, 1983లో రంగూన్ బాంబింగ్ జరిగాయి) విఫలం అయ్యాయి. 1976లో పన్ముంజం వద్ద ఏక్సే హత్యచేయబడిన తరువాత ఇరు ప్రాంతాల మద్య యుద్ధం మొదలైంది.&lt;ref&gt;Kirkbride, Wayne (1984). ''DMZ, a story of the Panmunjom axe murder''. Hollym International Corp.&lt;/ref&gt; [[1973]]లో అత్యంత రహస్యంగా ఉన్నత స్థాయిలో [[రెడ్ క్రాస్]] కార్యాలయాల ఆధ్వర్యంలో జరిగిన శాంతి ప్రయత్నాలు పన్ముంజం సంఘటనతో ముగింపుకు వచ్చాయి. అయినప్పటికీ రెండు ప్రాంతాలు విడివిడిగా అంతర్జాతీయ సేవాసంస్థలతో కలిసిపనిచేయడానికి అంగీకరించాయి.{{clarify|date=December 2014}}&lt;ref&gt;Doug Bandow and Ted Galen Carpenter (1992). ''The U.S.-South Korean alliance: time for a change''. Transaction Publishers. pp. 98–99. ISBN 978-1-56000-583-4.&lt;/ref&gt;[[1956]]లో &quot; సోవియట్ కొరియన్ల కొరకు సోవియట్ యూనియన్ , [[చైనా]] రెండవ కిం సుంగ్‌ను తొలగించాలని చేసిన ప్రయత్నాలను రెండవ కిం సుంగ్‌ను విజయవంతంగా అడ్డగించాడు.&lt;ref name=Sino-SovietSplit&gt;Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea’s Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958–1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NKMajorPowers&gt;Kim, Young Kun and Zagoria, Donald S. “North Korea and the Major Powers.” Asian Survey Vol. 15, No. 12 (Dec., 1975), pp. 1017–1035 University of California Press. Stable URL: http://www.jstor.org/stable/2643582&lt;/ref&gt;[[1958]] ఆగస్ట్‌లో చివరి విడత చైనా సైనిక బృందాలు ఉత్తర కొరియాను విడిచి పోయాయి. ఇది ఉత్తర కొరియా పూర్తిస్వతంత్రం పొందిన రోజుగా పలువురు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొందరు 1956 ఆగస్ట్ సంఘటన స్వతంత్రదినంగా భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=Sino-SovietSplit /&gt;&lt;ref name=NKMajorPowers /&gt;{{Sfn | Country Study | 2009 | p=XV}} ఉత్తర కొరియాకు చైనా, సోవియట్ యూనియన్‌లతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. సినో - సోవియట్ చీలిక కింకు ఉత్తర కొరియా మీద ఇరు దేశాల అధికారం తగ్గించడానికి ఉపకరించింది.&lt;ref name=Armstrong2&gt;{{Cite book| last=Armstrong | first=Charles | title=Tyranny of the Weak: North Korea and the World, 1950–1992 | date=2013 | url=https://archive.org/details/tyrannyofweaknor0000arms | series=Studies of the Weatherhead East Asian Institute, Columbia University | publisher=Cornell University Press | pages=[https://archive.org/details/tyrannyofweaknor0000arms/page/99 99]–100 | quote=Kim would not yield to Soviet and Chinese pressure even when combined, much less when the Soviets and Chinese were later in competition with one another.}}&lt;/ref&gt; తరువాత ఉత్తర కొరియా &quot; నాన్- అలైన్ మూవ్మెంట్ &quot; కు ఉద్యమం వహించింది. జూచే విధానం అనుసరించడం ఉత్తరకొరియాను సోవియట్ యూనియన్ ,  [[చైనా]] లతో ప్రత్యేకంగా చూపుతుంది.&lt;ref&gt;Schaefer, Bernd. “North Korean ‘Adventurism’ and China’s Long Shadow, 1966– 1972”. Washington, D.C .: Woodrow Wilson International Center for Scholars, 2004.&lt;/ref&gt; 1957 నాటికి ఉత్తర కొరియా యుద్ధం నుండి కోలుకొని [[1949]] పరిశ్రమల పునరుద్ధరణ స్థాయికి అయింది. [[1959]] లో జపాన్‌తో సంబంధాలు అభివృద్ధిచేయబడ్డాయి. ఉత్తర కొరియా జపానీయులను స్వదేశానికి తిరిగివెళ్ళడానికి అనుమతిస్తుంది. [[1960]] వరకు ఉత్తర కొరియా దక్షిణ కొరియా కంటే అధికంగా అభివృద్ధి చెందింది. [[1976]] వరకు ఉత్తర కొరియా తలసరి జి.డి.పి. దక్షిణ కొరియాతో సమానంగా ఉండేది. {{Sfn|Country Study|2009|p=XXXII, 46}} [[1970]] లో చైనా పశ్చిమ దేశాలతో (ప్రత్యేకంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో) సంబంధాలను మెరుగుపరచుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. ఉత్తరకొరియాతో సంబంధాల గురించి పునరాలోచన ఆరంభించింది. [[1976]] లో మావో జెడాంగ్ మరణం తరువాత ఉత్తర కొరియాతో దౌత్యసంబంధాలలో సమస్యలు ఎదురైయ్యాయి. రెండవ కిం సుంగ్ [[చైనా]] సంబంధాలను ఖండించి జూచే విధానం ద్వారా దేశం స్వయం ఆర్ధిక స్వావలబన సాధించాలని ప్రజలు చెప్పాడు. జూచే విధానం దేశానికి అవసరమైన ప్రతిదీ దేశంలో ఉత్పత్తి చేయాకన్న ప్రేరణ కలిగిస్తూ ఉంటుంది. [[1980]] నాటికి ఆర్ధికరంగం స్థంభన మొదలైంది. [[1987]] నాటికి ఆర్ధికరంగం దాదాపు క్షీణించింది. [[1991]] లో సోవియట్ యూనియన్ విచ్ఛిన్నత తరువాత రష్యన్ సహాయం అంతా హఠాత్తుగా నిలిపివేయబడింది. ఉత్తర కొరియా చైనాతో వ్యాపారసంబంధాలను పునరుద్ధరించింది. అయినప్పటికీ చైనా ఉత్తర కొరియాకు అవసరమైన ఆహారాన్ని అందించడానికి అనుకూలంగా స్పందించలేదు.

===రాజకీయ అశాంతి===
[[1992]] లో రెండవ కిం సుంగ్ ఆరోగ్యం క్షీణించడం ఆరంభం అయింది. కిం జంగ్ - ఇల్ క్రమంగా రాజ్యంలోని పాలనా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. [[1994]] లో రెండవ కిం సుంగ్ గుడేపోటుతో మరణించిన తరువాత కిం కొత్త నాయకుడిగా బాధ్యత స్వీకరించి ఉత్తర కొరియాకు మూడు సంవత్సరాల సంతాపం ప్రకటిస్తూ అణుబాంబు తాయారీ పట్ల ఉత్తర కొరియా వైఖరిని మూడుసంవత్సరాల అనతరం వెలువరిస్తామని ప్రకటించాడు.

యు.ఎస్. అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలతో ఉత్తర కొరియా అణుబాంబు తయారీ ప్రయత్నాలు నిలిపివేయబడ్డాయి. రెండవ కిమ్- జాంగ్ &quot; సొంగుం (మిలటరీ ఫస్ట్)&quot; విధానం ప్రవేశపెట్టాడు. తిరుగుబాటు ప్రయత్నాలను నిరాశపరిచే ఈ విధానం పలువురు పరిశీలకుల దృష్టిని ఆకర్షించింది. దేశరక్షణ , పర్యటనలు కఠినతరం చేయబడ్డాయి.

[[1990]] లో సంభవించిన వరదలు ఆర్ధికసంక్షోభాన్ని అధికం చేసింది. వరదలు పంతలను మౌళిక నిర్మాణాలను నాశనం చేయడం దేశమంతటా [[కరువు]] (ఉత్తర కొరియా కరువు) వ్యాపించడానికి దారితీసింది. సమస్యలను పరిష్కరించడంలో ప్రభుత్వం విఫలం అయింది. [[1996]] లో ప్రభుత్వం ఐఖ్యరాజ్యసమితి ఆహారసహాయాన్ని అంగీకరించింది. కరువు సంభవించిన తరువాత ప్రభుత్వం అయిష్టంగానే బ్లాక్ మార్కెట్‌ను సహించవలసిన పరిస్థితి ఎదురైంది. ప్రభుత్వం అధికారికంగా సోషలిస్ట్ ఆర్ధికవిధానం అనుసరించింది. లంచగొందితనం అధికం అయింది.
[[File:Ladies from North Korea wearing traditional hanbok leave Panmungak to present gifts to South Korean business tycoon Chung Ju-yung 981027-F-XT789-526.jpg|thumb|North Korean women present gifts to South Korean business tycoon [[Chung Ju-yung]], 1998]]
1990 లో ఉత్తర కొరియా పశ్చిమదేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచింది. యు.ఎస్‌తో నిరంతరంగా నిరాయుధీకరణ చర్చలకు సహకరించింది. పశ్చిమ దేశాల ఆర్ధికసాయం అందుకున్నది.&lt;ref&gt;Kwak, Tae-Hwan; Joo, Seung-Ho (2003). ''The Korean peace process and the four powers''. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 978-0-7546-3653-3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;DeRouen, Karl; Heo, Uk (2005). ''Defense and Security: A Compendium of National Armed Forces and Security Policies''.ABC-CLIO.&lt;/ref&gt;

===21వ శతాబ్దం===
[[2001]] లో అమెరికన్ అధ్యక్షుడు జార్జి డబల్యూ బుష్ ఎన్నికతో  అంతర్జాతీయ రాజకీయ వాతావరణంలో మార్పులు సంభవించాయి.  బుష్ ప్రభుత్వం దక్షిణ కొరియా సంషైన్ పాలసీ , ది అగ్రీడ్ ఫ్రేం వర్క్‌ ను నిరాకరించుంది. యు.ఎస్. ప్రభుత్వం ఉత్తర కొరియాను &quot; రోగ్ స్టేట్ &quot; గా భావించింది. ఉత్తర కొరియా అణ్వాయుధాలు తయారీ ఆసక్తి అధికం చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite book| last = Jager | first = Sheila Miyoshi | title = Brothers at War – The Unending Conflict in Korea | date= 2013 | publisher = Profile Books | location = London | isbn = 978-1-84668-067-0 | page = 456}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| author = Abt, Felix | title=A Capitalist in North Korea: My Seven Years in the Hermit Kingdom | url = https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf | publisher = Tuttle Publishing | date= 2014 | pages = [https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf/page/55 55], 109, 119 | isbn = 9780804844390 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last1= Oberdorfer | first1=Don | last2=Carlin | first2=Robert | title=The Two Koreas: A Contemporary History | url= https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8 | publisher = Basic Books | date= 2014 | pages = [https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8/page/357 357]–359 | isbn = 9780465031238}}&lt;/ref&gt; 2006 అక్టోబర్‌ 9న ఉత్తర కొరియా ఆణ్వాయుధ శోధన ప్రకటించబడింది.&lt;ref name=radioactive&gt;{{Cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/13/AR2006101300576.html | date=October 13, 2006 | title=U.S.: Test Points to N. Korea Nuke Blast | website=The Washington Post | first1=Robert | last1=Burns | first2=Anne | last2=Gearan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nukeconfirmed&quot;&gt;{{Cite news| url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601101&amp;sid=aO7kW.RjqqaE&amp;refer=japan | title=North Korea Nuclear Test Confirmed by U.S. Intelligence Agency | access-date=October 16, 2006 | website=Bloomberg L.P. | date=October 16, 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930030836/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601101&amp;sid=aO7kW.RjqqaE&amp;refer=japan | archive-date=2007-09-30 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:The statues of Kim Il Sung and Kim Jong Il on Mansu Hill in Pyongyang (april 2012).jpg|thumb|left|North Koreans bowing in front of statues of Kim Il-sung (left) and Kim Jong-il]]
[[2009]] లో మునుపటి యు.ఎస్. అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ కిమ్- జొంగ్ - ఇల్‌తో సమావేశమై [[2009]] లో ఖైదుచేయబడిన అమెరికన్ పత్రికావిలేఖరులను విడుదల చేయమని అడిగాడు.  చట్టవిరుద్ధంగా దేశంలో ప్రవేశించినందుకు వీరికి శిక్ష విధించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/08/04/nkorea.clinton/index.html | title=U.S. journalists head home from North Korea | publisher=CNN.com | date= 5 August 2009 | access-date=2 January 2010}}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుత యు.ఎస్. అధ్యక్షుడు &quot; బారక్ ఒబామా &quot; ఉత్తర కొరియాతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడనికి ప్రతికూలంగా స్పందిస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.foreignaffairs.com/articles/66581/sung-yoon-lee/the-pyongyang-playbook | title=The Pyongyang Playbook | access-date=6 November 2010 | last1= Lee | first1=Sung-Yoon | author-link= Sung-Yoon Lee | date=26 August 2010 | website=Foreign Policy}}&lt;/ref&gt;[[2010]]లో దక్షిణ కొరియా యుద్ధ నౌక మునిగిన తరువాత దక్షిణ కొరియా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మద్య ఉద్రిక్తతలు అధికం అయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;Anger at North Korea over sinking&quot;&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/asia_pacific/10131683.stm | website=BBC News | title=Anger at North Korea over sinking | date=20 May 2010 | access-date=23 May 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://english.yonhapnews.co.kr/national/2010/11/24/86/0301000000AEN20101124012200315F.HTML | title=S. Korea to toughen rules of engagement against N. Korean attack | access-date=24 November 2010 | author=Deok-hyun Kim | date=24 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.kcna.co.jp/item/2010/201011/news24/20101124-09ee.html | title=Lee Myung Bak Group Accused of Scuttling Dialogue and Humanitarian Work | author=Korean Central News Agency | website= | access-date=24 November 2010 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20101128061222/http://www.kcna.co.jp/item/2010/201011/news24/20101124-09ee.html | archive-date=28 November 2010}}&lt;/ref&gt;[[2011]] డిసెంబరు 17న ఉత్తర కొరియా సుప్రీం నాయకుడు కిం జొంగ్ - ఇల్ గుండె పోటుతో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;apdeath&quot;&gt;{{Cite news| title=North Korean leader Kim Jong Il, 69, has died | url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5izIlSjdJ6OnbxnvsA8REol_H-PpA?docId=e4eb9efdbd884d2fbff01ada250d87de | access-date=19 December 2011 | website=Associated Press | date=19 December 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111220172541/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5izIlSjdJ6OnbxnvsA8REol_H-PpA?docId=e4eb9efdbd884d2fbff01ada250d87de | archive-date=20 December 2011 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన చిన్న కుమారుడు కిం జొంగ్ - అన్ ఆయన తరువాత పాలకుడుగా ఎన్నికయ్యడు. తరువాతి కాలంలో అంతర్జాతీయ వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంటూనే ఉత్తర కొరియా అణ్వాయుధ నిల్వలను అభివృద్ధి చేస్తూ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=6 January 2016 | title=North Korean carries out fourth nuclear test | url=http://www.theguardian.com/world/2016/jan/06/north-korean-nuclear-test-suspected-as-artificial-earthquake-detected | website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

== భౌగోళిక స్థితిగతులు ==
[[File:Un-north-korea.png|thumb|450px|ఉత్తర కొరియా పటం]]
&lt;!-- It covers an area of {{convert|120540|km2|sqmi|0}}. North Korea shares land borders with China and Russia to the north, and borders South Korea along the [[Korean Demilitarized Zone]]. To its west are the [[Yellow Sea]] and [[Korea Bay]], and to its east lies Japan across the [[Sea of Japan]] (East Sea of Korea).
 --&gt;
కొరియన్ ద్వీపకల్పంలోని ఉత్తర ప్రాంతంలో ఉత్తర కొరియా దేశం విస్తరించివుంది. ఈ దేశం లాటిట్యూడ్ ఉత్తరం 37°, 43° మధ్యన, లాంగిట్యూడ్ 124° తూర్పు, 131° తూర్పు మధ్యన ఉంది.

==భౌగోళికం==
[[File:North Korea Topography.png|thumb|A topographic map of North Korea.]]
ఉత్తర కొరియా కొరియన్ ద్వీపకల్పం ఉత్తర భూభాగంలో ఉంది. ఇది 37-43 ఉత్తర అక్షాంశం, 124-131 తూర్పు రేఖాంశంలో ఉన్నాయి. ఉత్తర కొరియా వైశాల్యం 1205 చ.కి.మీ. దేశానికి ఉత్తర సరిహద్దులో [[చైనా]], [[రష్యా]] దక్షిణంలో సైనికరహిత భూభాగం వెంట [[దక్షిణ కొరియా]] ఉన్నాయి. పశ్చిమ సరిహద్దులో ఎల్లో సీ, కొరియా బే ఉన్నాయి. తూర్పు సరిహద్దులో జపాన్ సీ తీరంలో [[జపాన్]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Topography&quot;&gt;{{Cite web| url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0030) | title=Topography and Drainage | publisher=Library of Congress | access-date=17 August 2009 | date=1 June 1993}}&lt;/ref&gt; 80% ఉత్తర కొరియా పర్వతమయంగా ఉంటుంది. ఎత్తైన భూభాగాలు ఇరుకైన లోయలతో ఒకదానిని మరొకటి వేరుచేస్తూ ఉంటుంది. కొరియా ద్వీపకల్పంలోని పర్వతాలన్నీ సముద్రమట్టానికి 2000 మీ ఎత్తైన భూభాగాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఇవి అధికంగా ఉత్తర కొరియాలో ఉన్నాయి. ఉత్తర కొరియాలోని పర్వతాలలో పీక్తూ పర్వతం అత్యంత ఎత్తైనదిగా భావిస్తున్నారు. ఇది సముద్రమట్టానికి 2744 అడుగుల ఎత్తైన అగ్నిపర్వతం.&lt;ref name=&quot;Topography&quot;/&gt; ఇతర పర్వతాలలో ఈశాన్యంలో ఉన్న హంగ్యంగ్ పర్వతం, రంగ్రిం పర్వతాలు ప్రధానమైనవి. టీబీక్ పర్వతశ్రేణిలో ఉన్న కుంగాంగ్ పర్వతం దక్షిణ కొరియాలో కూడా విస్తరించి ఉంది. ప్రకృతి సహజ సౌందర్యానికి ఈ పర్వతాలు ప్రఖ్యాతి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;Topography&quot;/&gt; పశ్చిమంలో ఉన్న మైదానాలు విశాలమైనవి. తూర్పు మైదానాల మద్యలో అక్కడక్కడా పర్వతశ్రేణులు అడ్డగిస్తూ ఉంటాయి. దిగువ భూములు మరొయు మైదాన ప్రాంతాలలో ప్రజలు అధికంగా నివసిస్తుంటారు. [[2003]] యునైటెడ్ నేషంస్ ఎంవిరాన్మెంట్ ప్రోగ్రాం నివేదిక అనుసరించి దేశం 70% భూభాగంలో అరణ్యాలు విస్తరించి ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. వీటిలో అధికంగా నిటారుగా ఉండే కొండలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;United Nations Environmental Programme 12&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.unep.org/PDF/DPRK_SOE_Report.pdf | title=DPR Korea: State of the Environment, 2003 | author=United Nations Environmental Programme | page=12 | access-date=2016-02-23 | website= | archive-date=2004-08-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040831102520/http://www.unep.org/PDF/DPRK_SOE_Report.pdf | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 790కి.మీ పొడవైన యలు నది దేశంలోని పొడవైననదిగా గుర్తించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.koreanhistoryproject.org/Jta/Kr/KrGEO0.htm | title=Korea Geography | author=Bill Caraway | date=2007 | website=The Korean History Project | url-status=dead| access-date=23 February 2016 | archive-date=6 July 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070706035307/http://koreanhistoryproject.org/Jta/Kr/KrGEO0.htm }}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలో కాంటినెంటల్, ఓషనిక్ వతావరణం ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;United Nations Environmental Programme 12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;{{Cite web| url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0031) | title=North Korea Country Studies. Climate | publisher=Lcweb2.loc.gov | access-date=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; శీకాలంలో స్పష్టమైన వాతావరణం నడుమ మంచుతుఫానులు సంభవిస్తూ ఉంటాయి. సైబీరియా నుండి వీచే గాలులు దేశం వాయవ్య, ఉత్తర దిశ నుండి దేశంలో ప్రవేశిస్తుంటాయి.&lt;ref name=&quot;climate&quot;/&gt; వేసవి అత్యంత వేడిగా అత్యంత తేమకలిగిన వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. జూన్, సెప్టెంబరు మద్య 60% వర్షపాతం సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;climate&quot;/&gt; వేసవి, శీతాకాలాల మద్య హేమతం, వసంతకాలంఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;climate&quot;/&gt;
==ప్రభుత్వం , రాజకీయాలు==
[[File:Mansudae-Kongressalle.JPG | thumb | right | [[Mansudae Assembly Hall]], seat of the Supreme People's Assembly]]
ఉత్తర కొరియా కేంద్రీకృత ఆధికారంతో పనిచేస్తుంది. ఇది ఒకపార్టీ పాలిత గణతంత్ర దేశం. 2009 ఉత్తరకొరియా రాజ్యాంగం తనను తానుగా వర్ణిస్తూ ఉత్తరకొరియా &quot; రివల్యూషనరీ , సోషలిస్ట్ &quot; దేశంగా అభివర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://naenara.com.kp/en/great/constitution.php?22 | title=Constitution of the DPRK | access-date=18 May 2014 | website= | archive-date=22 July 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140722102612/http://naenara.com.kp/en/great/constitution.php?22 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ది వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ కొరియా &quot;కు  30,00,000 మంది సభ్యులు ఉన్నారని అంచనా. ఇది ఉత్తర కొరియా రాజకీయాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. ప్రభుత్వానికి కిం రాజవంశానికి చెందిన కిమ్- జంగ్- ఉన్ నాయకత్వం వహిస్తున్నాడు. ఆయన &quot; వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ కొరియాకు &quot; మొదటి సెక్రటరీగా , కొరియన్ పీపుల్స్ ఆర్మీకి సుప్రీం కామాండర్ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;NK Leaders&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15258881 | title=North Korea profile: Leaders | publisher=BBC | date=26 March 2014 | access-date=18 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16325390 | title=North Korea: Kim Jong-un hailed 'supreme commander' | publisher=BBC | date=24 December 2011 | access-date=18 May 2014}}&lt;/ref&gt; రెండవ కిం - సుంగ్ 1994 మరణించాడు) దేశానికి శాశ్వత అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;hitchens07&quot;&gt;{{Cite news| url=http://www.slate.com/id/2180464/ | title=Why has the Bush administration lost interest in North Korea? | last=Hitchens | first=Christopher | date=24 December 2007 | website=[[Slate (magazine) | Slate]] | access-date=9 April 2010}}&lt;/ref&gt; ఆయన నరణించిన తరువాత 2011లో కిమ్- జంగ్ ఇల్ &quot; శాశ్వత జనరల్ సెక్రటరీగా ప్రకటించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;NK Leaders&quot;/&gt; ఉత్తర కొరియాలో ఏకసభా విధానం ఉంది.&quot; సుప్రీం పీపుల్స్ అసెంబ్లీ&quot;కి రాజ్యాంగ ఉన్నతాధికారం, చట్టం రూపొందించే అధికారం ఉంది. సుప్రీం పీపుల్స్ అసెంబ్లీలో 687 మంది సభ్యులు ప్రతి 5 సంవత్సారలకు ఒక సారి ఎన్నిక చేయబడుతుంటారు. ఉంటారు. సుప్రీం పీపుల్స్ అసెంబ్లీ అధ్యక్షుడు (1998 నుండి) దేశప్రతినిధిగా విదేశాలతో సంబంధాలను కలిగి ఉంటాడు. ప్రతినిధులు సంప్రదాయంగా అధ్యక్షుని, ఉపాద్యక్షుని, ప్రెసిడియం సభ్యులను ఎన్నుకుంటారు. సుప్రీం పీపుల్స్ అసెంబ్లీ చట్టం రూపొందించడం, స్వదేశీ, విదేశీ విధానాలను రూపొందించడం, మంత్రివర్గనిర్మాణం, దేశ ఆర్థిక ప్రణాళిక అనుమతించడం మొదలైన బాధ్యతలు నిర్వహిస్తుంది.{{Sfn | Country Study | 2009 | p=198}} ప్రతిపక్షరహితంగా సభ్యుల ఎన్నికతో సభరూపొందించబడుతుంది.{{Sfn | Country Study | 2009 | pp=197–198}} ఉత్తర కొరియా ప్రీమియర్ పాక్- పొంగ్ - జు నాయకత్వంలోని మంత్రివర్గగానికి పాలనాధికారం ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01700&amp;num=10516 | title=Pak Opens Account with Conservative Aire | publisher=The Daily NK | date=23 April 2013 | access-date=18 May 2014}}&lt;/ref&gt; ప్రీమియర్ ప్రతినిధులు, ప్రభుత్వం స్వతంత్రంగా వ్య్వహరిస్తాయి. ప్రభుత్వంలో రెండు వైస్ ప్రీమియర్లు, 30 మంది మంత్రులు, ఇద్దరు క్యాబినెట్ కమిషన్ చైర్మన్లు, క్యాబినెట్ చీఫ్ సెక్రెటరీ ఉంటారు. సెంట్రల్ బ్యాంక్ పీపుల్స్ ఆర్ం ఫోర్సెస్ నేషనల్ డిఫెంస్ న్యాయపరిధిలో ఉంటాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=200}}

===రాజకీయ విధానాలు===

పార్టీ కార్యకలాపాలకు, ప్రభుత్వ నిర్వహణకు జుచే విధానం మూలస్తంభంగా ఉంది.{{Sfn|Country Study|2009|p=203}} జూచే విధానం ఆర్థిక స్వావలబన, సెల్ఫ్ - రిలయంస్ మిలటరీ, స్వతంత్ర విదేశీవిధానాలను సమర్ధిస్తుంది. జూచే విధానంలో గతకాలపు సోవియట్ - గతకాలపు చైనా, కొరియా శతాబ్ధాల చరిత్రకలిగిన స్వతంత్రపోరాటం మూలాలుగా ఉంది. {{Sfn|Country Study|2009|p=204}}2009 దేశం కమ్యూనిజ విధానానం విడిచి సోషలిజ విధానాన్ని కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.reuters.com/article/2009/09/28/idUSSEO253213 | title=North Korea drops communism, boosts &quot;Dear Leaders&quot; | first=Jon | last=Herskovitz | first2=Christine | last2=Kim | date=28 September 2009 | access-date=17 July 2011 | publisher=Reuters | website= | archive-date=19 July 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140719162820/http://www.reuters.com/article/2009/09/28/idUSSEO253213 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; విదేశీ పర్యవేక్షకులు ఉత్తరకొరియా రాజకీయవిధానాన్ని రాచరికవ్యవస్థగా పరిగణిస్తుంది.&lt;ref&gt;Young W. Kihl, Hong Nack Kim. ''North Korea: The Politics of Regime Survival''. Armonk, New York, USA: M. E. Sharpe, Inc., 2006. Pp 56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Robert A. Scalapino, Chong-Sik Lee. ''The Society''. University of California Press, 1972. Pp. 689.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bong Youn Choy. A history of the Korean reunification movement: its issues and prospects. Research Committee on Korean Reunification, Institute of International Studies, Bradley University, 1984. Pp. 117.&lt;/ref&gt; లేక వంశపారంపర్య పరిపాలనా విధానంగా పరిగణిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article2452356.ece | title=A tale of two dictatorships: The links between North Korea and Syria | last=Sheridan | first=Michael | date=16 September 2007 | website=[[The Times]] | access-date=9 April 2010 | location=London | archive-date=25 May 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100525100455/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article2452356.ece | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇతర దేశాలు ఈ విధానం షోవా [[జపాన్]] విధానాలకు సమీపంగా ఉన్న కొరియాసంప్రదాయ విధానం అని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.feer.com/reviews/2009/december51/the-cleanest-race-how-north-koreans-see-themselves-and-why-it-matters | title = Review of ''The Cleanest Race'' | author = [[Andrei Lankov]] | date = 4 December 2009 | website= Far Eastern Economic Review | access-date=5 June 2015 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100104035159/http://feer.com/reviews/2009/december51/the-cleanest-race-how-north-koreans-see-themselves-and-why-it-matters | archive-date=4 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Christopher Hitchens]]: [http://www.slate.com/articles/news_and_politics/fighting_words/2010/02/a_nation_of_racist_dwarfs.html A Nation of Racist Dwarfs – Kim Jong-il's regime is even weirder and more despicable than you thought] (2010)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| author=[[Brian Reynolds Myers]] | url = http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704471504574445980801810944.html | title = The Constitution of Kim Jong Il. | website= [[Wall Street Journal]] | date = 1 October 2009 | access-date=20 December 2012 | quote = From its beginnings in 1945 the regime has espoused—to its subjects if not to its Soviet and Chinese aid-providers—a race-based, paranoid nationalism that has nothing to do with Marxism-Leninism. [...] North Korea has always had less in common with the former Soviet Union than with the Japan of the 1930s, another 'national defense state' in which a command economy was pursued not as an end in itself, but as a prerequisite for rapid armament. North Korea is, in other words, a national-socialist country}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Myers|2011|pp= 9; 11–12}} యురేపియన్ ఫాసిజం లాంటిదని మరి కొందరు భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;Armstrong&quot;&gt;{{Cite journal| title=Trends in the Study of North Korea | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_2011-05_70_2/page/357 | first=Charles K | last=Armstrong | website=[[The Journal of Asian Studies]] | volume=70 | issue=2 | date=May 2011 | pages=357–371 | author-link=Charles K. Armstrong | doi=10.1017/s0021911811000027 | issn = 0021-9118}}&lt;/ref&gt;

==వ్యక్తి ఆరాధన==
[[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|A painting of [[Kim Il-sung]] and Kim [[Jong-il]] on top of [[Paektu Mountain]]]]
ఉతారకొరియా ప్రభుత్వం దేశసంస్కృతి పలు కోణాలలో నియంత్రిస్తుంది. కిమ్- జంగ్ ఇల్ తరచుగా ప్రజల సాధారణజీవితంలో కేంద్రబిందువుగా ఉన్నాడు. ఆయన పుట్టినరోజు ప్రభుత్వ శలవుదినంగా జరుపుకుంటారు. ఆయన 60వ పుట్టిన రోజును దేశం అంతటా కోలాహలంగా జరుపుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1823713.stm | title=North Korea marks leader's birthday | publisher=BBC | date=16 February 2002 | access-date=18 December 2007}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియా ప్రభుత్వం మాత్రం ఇది నిజమైన హీరోవర్షిప్ అని చెప్తూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Jason LaBouyer (May/June 2005) {{Cite web| url=http://www.korea-dpr.com/lodestar0605v.pdf | title=&quot;When friends become enemies&amp;nbsp;— Understanding left-wing hostility to the DPRK&quot; | website= | access-date=2016-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080216051805/http://www.korea-dpr.com/lodestar0605v.pdf | archive-date=2008-02-16 | url-status=dead}}, ''Lodestar'', pp. 7–9. Korea-DPR.com. Retrieved 18 December 2007.&lt;/ref&gt; 2012 జూన్ 11 న 14 సంవత్సరాల బాలిక వరదలలో కొట్టుకు పోతున్న రెండవ కిం జంగ్, కిం జంగ్ ఇల్ చిత్రపటాలను రక్షించడానికి నీటిలో మునిగిపోయింది.&lt;ref&gt;[http://english.peopledaily.com.cn/90777/7859315.html DPRK honors schoolgirl who died saving Kim portraits – People's Daily Online]. English.peopledaily.com.cn (28 June 2012). Retrieved on 6 April 2013.&lt;/ref&gt;

==చట్టం , రక్షణ==
[[File:North Korean traffic police in Pyongyang (12074843383).jpg|thumb|upright=0.85|North Korean traffic police in Pyongyang]]
ఉత్తర కొరియా పర్షియన్ తరహాలో ఉండే సివిల్ లా విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఇది జపాన్ సంప్రదాయం, కమ్యూనిస్ట్ సిధ్హాంతాల ప్రభావితమై ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html#kn | title=Legal System field listing | publisher=CIA The World Factbook | access-date=18 May 2014 | archive-date=26 December 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181226012138/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html#kn | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; న్యాయవ్యవహారాలను &quot; సెంట్రల్ కోర్ట్ &quot;, నగరస్థాయి కోర్టులు, స్పెషల్ కోర్టులు నిర్వహిస్తుంటాయి. నగరాలలో, కౌంటీలలో, అర్బన్ డిస్ట్రిక్స్‌లలో నిర్వహించబడే ప్రజా న్యాయస్థానాలు న్యాయవ్యవస్థలో దిగువన ఉంటాయి. స్పెషల్ కోర్టులు సైనిక, రైలుమార్గం, నౌకాయాన సంబంధిత వ్యవహారాలను పరిష్కరిస్తుంటాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=274}} ప్రాంతీయ పీపుల్స్ అసెంబ్లీ సభ్యులచే న్యాయాధికారులు ఎన్నుకొనబడాలి. అయినప్పటికీ వాస్తవానికి న్యాయాధికారులను వర్కర్స్ పార్టీ నేతలు నియమిస్తుంటారు. నుల్లుం క్రిమెన్ సిన్ లెగే ఆధారితంగా పీనల్ కోడ్ రూపొందించబడింది.{{Sfn|Country Study|2009|p=274}} కోర్టులు సివిల్, క్రిమినల్ కేసులతో రాజకీయ సంబంధిత కేసులను పరిష్కరిస్తుంటాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=201}} రాజకీయ ఖైదీలు లేబరు కేంపులకు పంపబడుతుంటారు. క్రిమినల్ ఖైదీలకు ప్రత్యేక శిక్షలు అమలౌతూ ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/19/AR2009071902178.html | title=Outside World Turns Blind Eye to N. Korea's Hard-Labor Camps | publisher=The Washington Post | date=20 July 2009 | access-date=19 May 2014}}&lt;/ref&gt; మినిస్టరీ ఆఫ్ పీపుల్స్ సెక్యూరిటీ చట్టం అమలు కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంటారు. ఉత్తర కొరియాలో అత్యంత శక్తివంతమైన జాతీయ వ్యవస్థ రక్షణశాఖ. పోలీస్ వ్యవస్థ క్రిమినల్ కేసుల పరిశోధన బాధ్యతలను కూడా నిర్వహిస్తుంది.{{Sfn|Country Study|2009|p=276}} పోలీస్ శాఖ దేశీయరక్షణలో భాగంగా ట్రాఫిక్ కంట్రోల్, అగ్నిపామకం, రైలు మార్గరక్షణకు బాధ్యత వహిస్తుంది. {{Sfn|Country Study|2009|p=277}} 1973 నుండి ది స్టేట్ సెక్యూరిటీ డిపార్ట్మెంటు మినిస్టరీ ఆఫ్ పీపుల్స్ సెక్యూరిటీకి అతీతంగా దేశీయ, విదేశీయ నేరపరిశోధన, రాజకీయ జైలు నిర్వహణ, రాజకీయ శిబిరాల నిర్వహణ మొదలైన పనులను చేస్తుంది. {{Sfn|Country Study|2009|pp=277–278}} ఉత్తర కొరియాలో కీచర్న్ ఇంటర్న్మెంట్ కేంప్,&lt;ref name=guardian &gt;{{Cite news | title=How one man escaped from a North Korean prison camp | author=Blaine Harden | date=16 March 2012 | url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/mar/16/escape-north-korea-prison-camp | publisher=The Guardian | location=London | archive-url=https://web.archive.org/web/20120317062014/http://www.guardian.co.uk/books/2012/mar/16/escape-north-korea-prison-camp | archive-date=17 మార్చి 2012 | access-date=25 మార్చి 2016 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; యోడక్ కాంసెంట్రేషన్ కేంప్,&lt;ref name=csw &gt;{{Cite web| title=North Korea: A case to answer – a call to act (p. 25–26) | website=Christian Solidarity Worldwide, June 20, 2007 | url=http://docs-eu.livesiteadmin.com/c8880e0f-f6ed-4585-8f09-4e4b6d11e698/north-korea-a-case-to-answer-a-call-to-act.pdf | access-date=10 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131021204741/http://docs-eu.livesiteadmin.com/c8880e0f-f6ed-4585-8f09-4e4b6d11e698/north-korea-a-case-to-answer-a-call-to-act.pdf | archive-date=21 October 2013 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బుక్చంగ్ కాంసెంట్రేషన్ కేంప్ &lt;ref name=sub_ihr&gt;{{Cite web| title=Subcommittee on International Human Rights, 40th Parliament, 3rd session, February 1, 2011: Testimony of Ms. Hye Sook Kim | website=Parliament of Canada | url=http://www.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?DocId=4916717&amp;Language=E&amp;Mode=1&amp;Parl=40&amp;Ses=3#Int-3706941 | access-date=10 April 2012 | archive-date=12 November 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121112012047/http://www.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?DocId=4916717&amp;Language=E&amp;Mode=1&amp;Parl=40&amp;Ses=3#Int-3706941 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉన్నాయి. ఉత్తరకొరియాలో రక్షణ వ్యయభరితమైనది. {{Sfn | Country Study | 2009 | p=272}} నివాసగృహాలు, ప్రయాణం, వస్త్రధారణ, ఆహారం, కుటుంబజీవితం మీద గట్టి నియంత్రణ ఉంది. {{Sfn | Country Study | 2009 | p=273}} నార్త్ కొరియా నిఘా విభాగం, సెల్యులర్, డిజిటల్ కమ్యూనికేషంస్ విషయంలో కఠినంగా వ్యవహరిస్తుంది. మినిస్టరీ ఆఫ్ పీపుల్స్ సెక్యూరిటీ, స్టేట్ సెక్యూరిటీ, పోలీస్ టెస్ట్ మెసేజెస్, ఆన్ లైన్ డేటా ట్రాంఫర్, ఫోన్ కాల్స్ నిర్వహణ, అప్రయత్నంగా తనతానుగా వినిపించే రికార్డ్ చేసిన సంభాషణలను పరిశీలిస్తుంటాయి. వీరి వద్ద వాడకందారుల ఖచ్ఛితమైన ప్రాంతం వివరాలు ఉంటాయి. దక్షిణప్రాంతంలో ఉన్న సైనిక రహిత ప్రాంతంలో ఫోన్, రేడియో మాధ్యమాలను సైనిక నిఘా విభాగం నియంత్రిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite report | url=http://uskoreainstitute.org/wp-content/uploads/2014/03/Kim-Yonho-Cell-Phones-in-North-Korea.pdf | title=Cell Phones in North Korea | author=Kim Yonho | publisher=US Korea Institute at SAIS | pages=35–38 | date=2014 | access-date=3 June 2014 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20140607005720/http://uskoreainstitute.org/wp-content/uploads/2014/03/Kim-Yonho-Cell-Phones-in-North-Korea.pdf | archive-date=7 June 2014 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ సంబంధాలు==
[[File:North Korea - China friendship (5578914865).jpg|thumb|left|The close China-DPRK relationship is celebrated at the [[Arirang Festival|Arirang Mass Games]] in [[Pyongyang]].]]
ఉత్తర కొరియాకు ఇతర కమ్యూనిస్ట్ దేశాలతో మాత్రమే దౌత్యసంబంధాలు ఉన్నాయి. 1960 - 1970 నుండి ఉత్తర కొరియా స్వతంత్ర విదేశీవిధానం అనుసరించి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో దౌత్యసంబంధాలు ఏర్పరచుకుని &quot; అలీన ఉద్యమం &quot;లో భాగస్వామ్యం వహించింది. 1980 చివర , 1990 ఆరంభంలో [[సోవియట్ యూనియన్]] పతనం తరువాత ఉత్తర కొరియా విదేశీవిధానం సంక్షోభానికి గురైంది. తరువాత సంభవించిన ఆర్ధిక సంక్షోభం కారణంగా ఉత్తర కొరియా 30 % దైత్యకార్యాలయాలను మూసివేసింది. అదే సమయంలో ఫ్రీ మార్కెట్ కలిగిన అభివృద్ధిచెందిన దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరచుకోవడానికి ప్రయత్నించింది..&lt;ref name=&quot;DPRK Diplomatic Relations&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations | title=DPRK Diplomatic Relations | access-date=20 May 2014 | date=2012 | publisher=The National Committee on North Korea}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరకొరియా ఒంటరితనం కారణంగా ఇది &quot; హెర్మిట్ కింగ్డం &quot; (జోసెర్ రాజవంశం ఆచారం) అనిపిలువబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;alja_NKorLankov&quot;&gt;{{Cite web| title = N Korea: Tuning into the 'hermit kingdom' | last = Lankov | first = Andrei | website= [[Al Jazeera]] | date = June 10, 2015 | access-date=February 20, 2015 | url = http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/05/north-korea-media-control-201452853742460657.html}}&lt;/ref&gt; 2012 నాటికి, ఉత్తర కొరియాకు 162 దేశాలతో దౌత్యసంబంధాలను , 42 దేశాలతో దౌత్యకార్యాలయాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;DPRK Diplomatic Relations&quot;/&gt; ఉత్తర కొరియా ఆగ్నేయాసియా లోని సోషలిస్ట్ దేశాలైన వియత్నాం, లావోస్ , కంబోడియాలతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www1.korea-np.co.jp/pk/165th_issue/2001072510.htm | title=Kim Yong Nam Visits 3 ASEAN Nations To Strengthen Traditional Ties | access-date=1 August 2007 | date=2001 | website=The People's Korea | archive-date=30 September 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930152339/http://www1.korea-np.co.jp/pk/165th_issue/2001072510.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలోని అత్యధిక దౌత్యకార్యాలయాలు బీజింగ్‌లో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://app.yonhapnews.co.kr/YNA/Basic/article/search/YIBW_showSearchArticle.aspx?searchpart=article&amp;searchtext=%E5%8C%97%20%EC%88%98%EA%B5%90%EA%B5%AD%20%EC%83%81%EC%A3%BC%EA%B3%B5%EA%B4%80&amp;contents_id=AKR20090302193700083 | title=北 수교국 상주공관, 평양보다 베이징에 많아 | access-date=13 December 2010 | date=2 March 2009 | website=[[Yonhap News]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20110429043944/http://app.yonhapnews.co.kr/YNA/Basic/article/search/YIBW_showSearchArticle.aspx?searchpart=article&amp;searchtext=%E5%8C%97%20%EC%88%98%EA%B5%90%EA%B5%AD%20%EC%83%81%EC%A3%BC%EA%B3%B5%EA%B4%80&amp;contents_id=AKR20090302193700083 | archive-date=29 April 2011 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కొరియన్ &quot; డిమిలిటరైజ్డ్ జోన్ &quot; ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రక్షణవలయం ఉన్న ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది.&lt;ref name=border&gt;{{Cite news| url=http://edition.cnn.com/2004/WORLD/asiapcf/06/03/koreas.agree/index.html | title=Koreas agree to military hotline&amp;nbsp;– Jun 4, 2004 | publisher=Edition.cnn.com | date=4 June 2004 | access-date=18 February 2010 | archive-date=30 November 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091130235815/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/asiapcf/06/03/koreas.agree/index.html | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:501 cows sent to North Korea.jpg|thumb|upright|An aid convoy entering North Korea through the [[Korean Demilitarized Zone|Demilitarized Zone]]]]
రెండు కొరియాదేశాల మద్య ఉద్రిక్తలను తగ్గించడానికి &quot; నార్త్ కొరియన్ న్యూక్లియర్ వెపన్స్ ప్రోగ్రాం &quot;, ది సిక్స్ పార్టీ టాక్స్ &quot; ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.state.gov/s/ct/rls/crt/2007/103711.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20100220062057/http://www.state.gov/s/ct/rls/crt/2007/103711.htm | archive-date=2010-02-20 | title=Country Reports on Terrorism: Chapter 3 – State Sponsors of Terrorism Overview | author=Office of the Coordinator for Counterterrorism | access-date=26 June 2008}}&lt;/ref&gt; 2008 అక్టోబరు 11 న ఉత్తర కొరియా అణుబాంబు తయారీ సంబంధిత వ్యవహారాలలో ఇరుదేశాల మద్య అంగీకారం కుదిరిన తరువాత యునైటెడ్ స్టేట్స్ &quot; తీవ్రవాదానికి సహకారం అందిస్తున్న దేశాల జాబితా &quot; నుండి ఉత్తర కొరియా తొలగించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url = http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/10/11/us.north.korea/index.html | title = U.S. takes North Korea off terror list | publisher = CNN | date = 11 October 2008 | access-date=11 October 2008}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియా [[జపాన్]] పౌరులను కిడ్నాప్ చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5074234.stm | title=N Korea to face Japan sanctions | access-date=26 June 2008 | date=13 June 2006 | website=BBC News}}&lt;/ref&gt;

==కొరియా పునః సమైఖ్యం==
2000 లో ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియాలు &quot; నార్త్ - సౌత్ జాయింట్ డిక్లరేషన్ &quot; కొరకు సంతకం చేసాయి. శాంతి యుతంగా ఇరుదేశాలు తిరిగి సైఖ్యం కావడానికి అంగీకరించాయి.&lt;ref name=joint&gt;{{Cite web| url=http://www.kcckp.net/en/one/nation.php | archive-url=https://web.archive.org/web/20071113143537/http://www.kcckp.net/en/one/nation.php | archive-date=2007-11-13 | title=North-South Joint Declaration | access-date=1 August 2007 | date=15 June 2000 | website=[[Naenara]]}}&lt;/ref&gt; 1980 అక్టోబరు 10న &quot; ది డెమొక్రటిక్ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియా &quot; అని ఉత్తర కొరియా అధ్యక్షుడు రెండవ కిం సుంగ్ ప్రతిపాదన చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.songunpoliticsstudygroup.org/Oct102008/W-801010.HTM | title=REPORT TO THE SIXTH CONGRESS OF THE WORKERS’ PARTY OF KOREA ON THE WORK OF THE CENTRAL COMMITTEE | last=Kim | first=Il Sung | date=10 October 1980 | publisher=Songun Politics Study Group (USA) | url-status=dead| website= | access-date=25 March 2016 | archive-date=29 August 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090829094118/http://www.songunpoliticsstudygroup.org/Oct102008/W-801010.HTM }}&lt;/ref&gt; గత కొన్ని దశాబ్ధాలుగా ఇరుదేశాలమద్య సంబంధాలు పలు రాజకీయాల పరిస్థితుల కారణంగా దెబ్బతిన్నాయి.{{Sfn|Country Study|2009|p=218}} 1990 వరకు సంబంధాలు కొతవరకు శాంతియుతంగానే సాగాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=220}}1998 లో ఉత్తర కొరియా అధ్యక్షుడు సన్ షైన్ పాలసీని వాటర్ షెడ్‌గా కిం డీ జంగ్ స్థాపించాడు. ఇది ఇతర దేశాలకు ప్రోత్సాహం కలిగించి అధికమైన యూరేపియన్ యూనియన్ దేశాలు ఉత్తర కొరియాతో పలు జాయింట్ వెంచర్ ప్రాజెక్టులు ప్రారంభించడానికి దారితీసింది. 2000 లో ఉత్తర కొరియాలో జరిగిన ఇంటర్ కొరియా సమ్మిట్‌ సందర్భంలో కిం డీ జంగ్ కిం జంగ్ ఇల్ తో సమావేశం జరగడంతో సన్ షైన్ విధాన ఫలితాలు శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్నాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=222}} 2007 అక్టోబరు 4న దక్షిణ కొరియా అధ్యక్షుడు రాజ్- మూ - హైం, కిం జంగ్ ఇల్ 8 అంశాల శాంతి ఒప్పందం మీద సంతకం చేసాయి.&lt;ref name=idUKSEO16392220071004&gt;{{Cite news| url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKSEO16392220071004 | title=Factbox&amp;nbsp;– North, South Korea pledge peace, prosperity | access-date=4 October 2007 | website=Reuters | date=4 October 2007 | archive-date=23 December 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071223105941/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKSEO16392220071004 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==సైన్యం==
[[File:Soldiers at Panmunjon (5063812314).jpg|thumb|[[Korean People's Army]] (KPA) soldiers at [[Panmunjom]]]]
ఉత్తర కొరియా సైనిక సంస్థ పేరు &quot; ది కొరియన్ పీపుల్స్ ఆర్మీ &quot;. ఇందులో 11,06,000 యాక్టివ్, 83,89,000 రిజర్వ్, పారామిలటరీ దళాలు ఉన్నాయి. 
కొరియా సైనికదళం ప్రపంచపు అతిపెద్ద సైనికదళాలలో ఒకటిగా భావించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book| title=The Military Balance 2010 | url=https://archive.org/details/militarybalance0000inte_f0f9 | author=International Institute for Strategic Studies | author-link=International Institute for Strategic Studies | editor-last=Hackett | editor-first=James | date=2010-02-03 | publisher=[[Routledge]] | location=[[London]] | isbn=1-85743-557-5 | ref=IISS2010}}&lt;/ref&gt; వీరిలో 20% పురుషులు 17-54 వయస్కులు. వీరు రెగ్యులర్ ఆర్ండ్ ఫోర్స్‌లో పనిచేస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;bgn&quot;/&gt; ప్రతి 25 మంది పౌరులలో ఒకరు సన్యంలో పనిచేస్తూ ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;economist-armied&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nationmaster.com/graph/mil_arm_per_percap-military-army-personnel-per-capita | archive-url=https://web.archive.org/web/20070217230331/http://www.nationmaster.com/graph/mil_arm_per_percap-military-army-personnel-per-capita | archive-date=2007-02-17 | title=Army personnel (per capita) by country | access-date=1 August 2007 | date=2007 | website=NationMaster}}&lt;/ref&gt; 
సైనికదళంలో &quot; కొరియన్ పీపుల్స్ ఆర్మీ గ్రౌండ్ ఫోర్స్, కొరియన్ పీపుల్స్ నేవీ, కొరియన్ పీపుల్స్ ఎయిర్ ఫోర్స్, నార్త్ కొరియన్ స్పెషల్ ఆపరేషన్ ఫోర్స్, స్ట్రాటజిక్ రాకెట్ ఫోర్స్ ఉన్నాయి. వర్కర్స్ పార్టీక్ చెందున సెంట్రల్ మిలటరీ కమిషన్, ఇండిపెండెంట్ నేషనల్ డిఫెంస్ కమిషన్ సైనిక దళాలను నియంత్రిస్తుంది. {{Sfn|Country Study|2009|p=239}}కె.పి.ఎ శాఖలలో గ్రౌండ్ ఫోర్స్ పెద్దది. ఇందులోని 80 ఇంఫాంటరీ డివిషన్లు (ఒక మిలియన్ సైనికులు ఉన్నారు) 30 ఆర్టిల్లరీ బ్రిగేడ్, 25 స్పెషల్ వార్ఫేర్ బ్రిగేడ్స్, 20 మెకానైజ్డ్ బ్రిగేడ్స్, 10 టాంక్ బ్రిగేడ్స్, 7 టాంక్ రెజిమెంట్స్ ఉన్నాయి.{{Sfn|Country Study|2009|p=247}} సైన్యంలో 3,700టాకులు, 2,100 ఆర్ండ్ పర్సనల్ కేరియర్లు, ఇంఫాంటరీ ఫైటింగ్ వాహనాలు ఉన్నాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=248}} 17,900 ఆర్టిల్లరీ పీసెస్, 11,000 యాంటీ ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ గంస్,{{Sfn|Country Profile|2007|p= 19 – Major Military Equipment}} 10,000 మాన్ పాడ్స్ అండ్ యాంటీ- టాంక్ గైడెడ్ మిసైల్స్,&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.soldiering.ru/country/guide2003/army-09.php | title=Worls militaries: K | publisher=soldiering.ru | access-date=23 May 2014 | website= | archive-date=6 October 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006112837/http://www.soldiering.ru/country/guide2003/army-09.php | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1,600 ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ (ఎయిర్ ఫోర్స్), 1,000 వెసెల్స్ (నేవీ) {{Sfn|Country Study|2009|pp=249–253}} ఉత్తర కొరియాలో అతిపెద్ద స్పెషల్ ఫోర్సెస్, అధిక సంఖ్యలో జలాంతర్గాములు {{Sfn|Country Study|2009|pp=288–293}} ఉన్నాయి.

[[File:AIR KORYO IL76 P912 AT SONDOK HAMHUNG AIRPORT DPR KOREA OCT 2012 (8179381094).jpg|thumb|[[Ilyushin Il-76]] strategic military airlifter used by [[Air Koryo]]]]
ఉత్తర కొరియా అణ్వాయుధాలున్నాయి. అయినప్పటి సంఖ్యాపరంగా అణ్వాయుధాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. వివిధ అంచనాలను అనుసరించి ఉత్తర కొరియాలో 10 కంటే తక్కువగా ప్లుటోనియం వార్ హెడ్స్ ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2013/06/daily-chart?fsrc=scn/gp/wl/bl/dc/nuclear | title=Daily chart: Mutually assured ambiguity | publisher=The Economist | access-date=23 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.cnn.com/interactive/2013/03/world/nuclear-weapon-states/?iid=article_sidebar#northkorea | title=Nuclear weapons: Who has what? | access-date=April 16, 2013 | website=CNN}}&lt;/ref&gt; 12-17 అణ్వాయుధాలకు సమానమైన యురేనియం వార్ హెడ్స్ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/dprk_fissile_material_production_16Aug2012.pdf | title=North Korea’s Estimated Stocks of Plutonium and Weapon-Grade Uranium | date=August 16, 2012 | access-date=March 7, 2013}}&lt;/ref&gt; రాకెట్ ఫోర్స్‌లో 3,000 కిలోమీటర్లు పయనించగలిగిన 1,000 బాలిస్టిక్ క్షిపణులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.reuters.com/article/2010/03/17/us-korea-north-missiles-idUSTRE62G1ZC20100317 | website=Reuters | title=North Korea has 1,000 missiles, South says | date=March 17, 2010 | access-date=2016-03-25 | archive-date=2015-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151016015037/http://www.reuters.com/article/2010/03/17/us-korea-north-missiles-idUSTRE62G1ZC20100317 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2004 గణాంకాలను అనుసరించి ఉత్తర కొరియాలో 2,500 - 5,000 మెట్రిక్ టన్నుల సామర్ధ్యం కలిగిన రసాయన ఆయుధాలు ఉన్నాయని అంచనా. అవి నెర్వ్, బ్లెస్టర్, బ్లడ్, వామిటింగ్ ఏజెంట్లు సమర్ధత కలిగి ఉన్నాయి. అలాగే స్మాల్ ఫాక్స్, ఆంత్రాక్స్, కలరా వ్యాధులను కలిగించగలిగిన బయలాజికల్ ఆయుధాలు ఉన్నాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=260}}&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/29/2010042901362.html | title = New Threat from N.Korea's 'Asymmetrical' Warfare | publisher = The Chosun Ilbo (English Edition) | website= English.chosun.com | date = 29 April 2010 | access-date=13 December 2010}}&lt;/ref&gt; దేశమంటా విస్తరించి ఉన్న 1800 భూ అంతర్గత ఇండస్ట్రీలలో ఆయుధాలు ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense09.htm | title=Defense | publisher=Federation of American Scientists | access-date=October 11, 2013}}&lt;/ref&gt; డిఫెంస్ ఇండస్ట్రీ ఇండివిజ్యుయల్, క్రూ- సర్వ్డ్ ఆయుధాలు, ఆర్టిల్లరీ, ఆర్మౌర్డ్ వెహికల్స్, మిస్సైల్స్, హెలికాఫ్టర్లు, సర్ఫేస్ కంబాటెట్స్, సబ్మెరీన్లు, లాండింగ్ అండ్ ఇంఫ్లేషన్ క్రాఫ్ట్, యాక్-18 ట్రైనర్స్, కో- ప్రొడక్షన్ జెట్ ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ చేసే అవకాశాలు ఉన్నాయి. .{{Sfn|Country Study|2009|p=272}} ఉత్తరకొరియా అధికారిక మాద్యమం ఆధారంగా 2010 మిలటరీ వ్యయం దేశ ఆర్థిక ప్రణాళికలో 15.8% నికి భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;kcna2010budget&quot;&gt;{{Cite web| title=Report on Implementation of 2009 Budget and 2010 Budget | url=http://kcna.co.jp/item/2010/201004/news09/20100409-10ee.html | publisher=[[Korean Central News Agency]] | date=9 April 2010 | access-date=25 March 2016 | website= | archive-date=29 April 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110429044154/http://kcna.co.jp/item/2010/201004/news09/20100409-10ee.html | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==సమాజం==
===గణాంకాలు===
[[File:North Korea - Kumsusan (5015230319).jpg|thumb|North Koreans posing for a photo in front of [[Kumsusan Palace of the Sun]]]]
స్వల్పసంఖ్యలో చైనీయులు, జపానీయులు కాక స్థానిక కొరియన్ల సంఖ్య 24,852,000.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html#kn | title=Field Listing: Population | publisher=CIA World Factbook | access-date=21 July 2014 | website= | archive-date=25 December 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195601/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html%20#kn | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#kn | title=Field Listing: Ethnic Groups | publisher=CIA World Factbook | access-date=21 July 2014 | website= | archive-date=6 January 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190106010801/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#kn}}&lt;/ref&gt; 20వ శతాపబ్ధపు గణాంకనిపుణుల అభిప్రాయం అనుసరించి 2000 నాటికి ఉత్తర కొరియన్ల సంఖ్య 25.5 మిలియన్లు అభివృద్ధిచెందిందని, 2010 నాటికి అది 28 మిలియన్లకు చేరుకుందని అంచనా. 1995 ఉత్తర కొరియా కరువు సమయంలో జసంఖ్య అభివృద్ధి స్తంభించింది. కరువు కొనసాగిన మూడు సంవత్సరాలలో వర్షికంగా మరణాలు 3,00,000 నుండి 8,00,000 వరకు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;famine&quot;&gt;{{Cite news| url=http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9808/19/nkorea.famine/ | title=Famine may have killed 2 million in North Korea | access-date=1 August 2007 | author=May Lee | date=19 August 1998 | website=[[CNN]] | archive-url= https://web.archive.org/web/20070209071653/http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9808/19/nkorea.famine/ | archive-date=9 February 2007}}&lt;/ref&gt; పోషాకాహార లోపం సంబంధిత వ్యాధుల కారణంగా మరణాలు సంభవించాయి. కొంతమంది ఆహారలోపం కారణంగా కూడా మరణించారు.&lt;ref name=&quot;famine&quot;/&gt; కరువుతో పోరాడాడానికి 1997లో ఐక్యరాజ్యసమితి నాయకత్వంలో దాతలు వరల్డ్ ఫుడ్ ప్రోగ్రాం ద్వారా ఆహారాన్ని సరఫరా చేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://fas.org/sgp/crs/row/R40095.pdf | title=Foreign Assistance to North Korea: Congressional Research Service Report for Congress | publisher=Federation of American Scientists | date=26 April 2012 | access-date=22 July 2014 | archive-date=17 ఏప్రిల్ 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180417092248/https://fas.org/sgp/crs/row/R40095.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జి డబల్యూ బుష్ ఆధ్వర్యంలో కనీసమైన సహాయం అందించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.globalpolicy.org//socecon/hunger/relief/2005/0520nkorea.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20070216001402/http://www.globalpolicy.org//socecon/hunger/relief/2005/0520nkorea.htm | archive-date=2007-02-16 | title=US Has Put Food Aid for North Korea on Hold | access-date=1 August 2007 | author= Jay Solomon | date=20 May 2005 | website=Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; 
పరిస్థితి మెరుగుపడిన కారణంగా 1998 లో 60%గా [[పోషకాహార లోపం]] 2008 నాటికి 37%కి,&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://web.amnesty.org/report2006/prk-summary-eng | archive-url=https://web.archive.org/web/20070529223004/http://web.amnesty.org/report2006/prk-summary-eng | archive-date=2007-05-29 | title=Asia-Pacific : North Korea | access-date=1 August 2007 | date=2007 | website=[[Amnesty International]]}}&lt;/ref&gt; 2013 నాటికి 28%కి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://kp.one.un.org/national-nutrition-survey-final-report/ | title=National Nutrition Survey final report | publisher=The United Nations Office in DPR Korea | date=19 March 2013 | access-date=22 July 2014 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20140729162119/http://kp.one.un.org/national-nutrition-survey-final-report/ | archive-date=29 July 2014 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2013 నాటికి ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి 5.37 మిలియన్ టన్నులకు చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://38north.org/2013/12/rireson121813/ | title=The State of North Korean Farming: New Information from the UN Crop Assessment Report | publisher=38North | date=18 December 2013 | access-date=22 July 2014}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ వరల్డ్ ఫుడ్ ప్రోగ్రాం నివేదిక ఆహార సమస్య ఇప్పటికీ కొనసాగుతుందని తెలియజేస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.wfp.org/countries/korea-democratic-peoples-republic-dprk/overview | title=Korea, Democratic People's Republic (DPRK) &amp;#124; WFP &amp;#124; United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide | publisher=WFP | access-date=22 July 2014}}&lt;/ref&gt; కరువు ప్రభావంగా 2003 నాటికి 0.9 % క్షీణించిన జనసంఖ్య 2014 నాటికి 0.53%కి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html#kn | title=Field Listing: Population Growth Rate | publisher=[[CIA World Factbook]] | access-date=22 July 2014 | archive-date=25 June 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140625150251/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html#kn | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సైనిక సేవల తరువాత జరుగుతున్న వివాహాల జాప్యం, నివాస గృహాల కొరత, పనివేళల పొడిగింపు లేక రాజకీయ అస్థిరత జనసంఖ్య అభివృద్ధి మీద ప్రభావం చూపుతుంది. 
జాతీయ జననాలు ప్రతివెయ్యి మందిలో 14.5 సంభవిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryname=Korea,%20North&amp;countrycode=kn&amp;regionCode=eas&amp;rank=138#kn | title=Country Comparison: Birth Rate | publisher=[[CIA World Factbook]] | access-date=22 July 2014 | website= | archive-date=4 August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140804215458/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryname=Korea%2C%20North&amp;countrycode=kn&amp;regionCode=eas&amp;rank=138#kn | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మూడింట రెండువంతుల కుటుంబాలు రెండు గదుల నివాసాలలో నివసిస్తున్నారు. విడాకులు అరుదుగా మాత్రమే సంభవిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;PRB&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2010/northkorea-population.aspx | title=North Korea Census Reveals Poor Demographic and Health Conditions | publisher=Population Reference Bureau | date=December 2010 | access-date=22 July 2014 | website= | archive-date=6 October 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006100634/http://www.prb.org/Publications/Articles/2010/northkorea-population.aspx}}&lt;/ref&gt;

=== ఆరోగ్యం ===
[[File:North Korea-Pyongyang Maternity Hospital-04.jpg|thumb|A dental clinic at one of North Korea's major hospitals]]
[[2013]] గణాంకాల ఆధారంగా ఉత్తరకొరియా ప్రజల సరాసరి ఆయుఃప్రమాణం 69.8 సంవత్సరాలు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryname=Korea,%20North&amp;countrycode=kn&amp;regionCode=eas&amp;rank=154#kn | title=Country Comparison: Life Expectancy at Birth | publisher=[[CIA World Factbook]] | access-date=22 July 2014 | website= | archive-date=4 August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140804201119/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryname=Korea%2C%20North&amp;countrycode=kn&amp;regionCode=eas&amp;rank=154#kn | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరకొరియా స్వల్ప - ఆదాయ దేశం (లో- ఇంకం కంట్రీ)గా వర్గీకరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Overview of the Burden of Diseases&quot;/&gt; ప్రపంచ సరాసరి ఆయుఃప్రమాణానికి ఇది సమీపంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Overview of the Burden of Diseases&quot;/&gt;[[2013]] అధ్యయనాలను అనుసరించి [[అంటువ్యాధులు]], పోషకాహార లోపాలకారణంగా 29% మరణాలు సంభవిస్తున్నాయని తెలియజేస్తున్నాయి. అత్యధిక ఆదాయం కలిగిన దేశాలు, దక్షిణ కొరియా కంటే ఇది అధికం.&lt;ref name=&quot;Overview of the Burden of Diseases&quot;&gt;{{Cite journal| url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3677063/ | title=Overview of the burden of diseases in North Korea | first1=Yo Han | last1=Lee | first2=Seok-Jun | last2=Yoon | first3=Young Ae | last3=Kim | first4=Ji Won | last4=Yeom | first5=In-Hwan | last5=Oh | date=15 May 2013 | journal=Journal of Preventive Medicine and Public Health = Yebang Uihakhoe Chi | volume=46 | issue=3 | pages=111–117 | via=PubMed | doi=10.3961/jpmph.2013.46.3.111 | pmid=23766868 | pmc=3677063}}&lt;/ref&gt; క్షయ,మలేరియా, కాలేయసంబంధిత వ్యాధుల వంటి అంటు వ్యాధులు కరువు వలన స,భవించాయని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;Life Inside North Korea&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.state.gov/p/eap/rls/rm/2003/21269.htm | title=Life Inside North Korea | access-date=18 November 2008 | website=U.S. Department of State | archive-url=https://web.archive.org/web/20080711165256/http://www.state.gov/p/eap/rls/rm/2003/21269.htm | archive-date=11 July 2008}}&lt;/ref&gt; 2013 అధ్యయనాలు గుండె, రక్తనాళాల వ్యాధులు ఉత్తరకొరియా ప్రజలలో అత్యధిక మరణాలకు కారణం అని తెలియజేస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Overview of the Burden of Diseases&quot;/&gt; హృద్రోగాలు 13%, శ్వాశసంబంధిత వ్యాధులు 11%, సెరెబ్రొవ్యాస్కులర్ వ్యాధులు 7% మరణాలకు దారితీస్తుందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;WHO country cooperation strategy&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccs_prk_en.pdf | title=Wayback Machine | website=www.who.int}}&lt;/ref&gt; [[2003]] &quot; యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్మెంటు ఆఫ్ స్టేట్ &quot; నివేదికలు ఉత్తర కొరియా ప్రజలకు నీటిసరఫరా, శానిటేషన్ 100% అందుతుందని తెలియజేస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Life Inside North Korea&quot;/&gt; 60% ప్రజలకు ఆధికీకరించబడిన శానిటరీ వసతులను కలిగి ఉన్నారు. ఉచిత భీమాపధకం అందుబాటులో ఉంది. ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రాంతాలవారిగా వేరుపడుతూ ఉంది. వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్ వివేదిక అనుసరించి ఆరోగ్యసంరక్షణ సరాసరి వ్యయం అతితక్కువ అని తెలియజేస్తుంది. వ్యాధులను నిరోధించడానికి వ్యాయామం, క్రీడలు, దేశీయంగా మాసాంతర వైద్యపర్యవేక్షణ, ప్రజలు సంచరించే ప్రదేశాలలో క్రమానుసారంగా వ్యాధినిరోధక ద్రవాను చిలకరించడం అవసరమని భావిస్తున్నారు. ఉత్తరకొరియాలో ప్రతివ్యక్తి పూర్తి ఆరోగ్యవివరాలు తెలియజేసే మెడికల్ గుర్తింపు కార్డులను కలిగి ఉన్నారు.
=== విద్య ===
[[File:Laika ac Mangyongdae School Children's Palace (11985523363).jpg | thumb | North Korean school children]]
2008 ఉత్తర కొరియా గణాంకాలు 80 సంవత్సరాలలోపు ప్రజలందరూ అక్షరాశ్యులని తెలియజేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;PRB&quot;/&gt; ఆరంభకాల 11 సంవత్సరాల నిర్భంధ ప్రాథమిక విద్య అమలులో ఉంది. 27,000 నర్సరీ స్కూల్స్, 14,000 కిండర్గార్డెన్ స్కూల్స్, 4,800 నాలుగు సంవత్సరాల ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 4,700 ఆరు సంవత్సరాల సెకండరీ విద్య పాఠశాలలు ఉన్నాయి. 30-34 సంవత్సరాల లోపు పురుషులలో 77%, స్త్రీలలో 79% సెకండరీ విద్యను పూర్తిచేసారు.&lt;ref name=&quot;PRB&quot;/&gt; అదనంగా 300 విశ్వవిద్యాలయాలు, కాలేజీలు ఉన్నత విద్యను అందిస్తున్నాయి. 4 సంవత్సరాల కోర్సులను రెండవ కిం సుంగ్ విశ్వవిద్యాలయం మాత్రమే అందిస్తుంది.
నిర్భంధవిద్య పూర్తిచేసిన వారు చాలామంది విద్యను కొనసాగించరు. బదులుగా సైన్యం, వ్యవసాయం, ఫ్యాక్టరీలలో పనిచేయడం ఆరంభిస్తారు. సోషల్ క్లాసెస్‌లో 50%, 20% సైన్సు క్లాసులను అందిస్తున్నాయి. సిలబస్‌లో అసమానతలు ఉన్నాయి. విద్యార్థులు నేచురల్ సైన్సు అధ్యయనంలో ఆసక్తిని, సోషల్ సైన్సు అధ్యయనంలో అనాసక్తి కనబరుస్తున్నారు.
&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0056) | title=Educational themes and methods | publisher=Lcweb2.loc.gov | access-date=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; 1978లో రష్యన్, ఆంగ్లభాషా అధ్యయనం నిర్బంధంగా ఉండేది.{{Sfn|Country Study|2009|p=124}}

=== భాష ===
ఉత్తర కొరియా, దక్షిణ కొరియాలలో కొరియన్ భాష వాడుకభాషగా ఉన్నప్పటికీ రెండింటిలో మాండలికాలలో భేదం ఉంది. ఉత్తర కొరియన్లు ప్యోంగ్యాంగ్ మండలికాన్ని ముంహ్వా (సాంస్కృతిక భాష) అంటారు. దక్షిణ కొరియా మాండలికాన్ని పీయోజునో (స్టాండర్డ్ భాష) అంటారు. ఇది జపానీయులు, ఆంగ్లేయులకు వాడుకభాషాగా ఉండేది. ప్రస్తుతం ఇది క్షీణదశలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{Cite web| url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0054) | title=The Korean Language | publisher=[[Library of Congress Country Studies]] | date=June 1993 | access-date=25 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఇందులో జపానీ, చైనీస్, పశ్చిమదేశాల పదాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Language&quot;/&gt;
=== పౌరులు  ===
[[File:Korean youth on Pyongyang street.jpg | thumb | [[Sneakers (footwear) | Sneaker]]-wearing North Korean youths walking in Pyongyang.]]
ఉత్తరకొరియా దస్తావేజులు, శరణార్ధుల సాక్ష్యాల ఆధారంగా &lt;ref name=HRNKSongbun&gt;{{Cite book| title=Marked for Life: Songbun, North Korea’s Social Classification System | publisher=Committee for Human Rights in North Korea | url=http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/HRNK_Songbun_Web.pdf | author=Robert Collins | access-date=8 June 2012 | date=6 June 2012 | archive-date=21 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130921212402/http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/HRNK_Songbun_Web.pdf | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కొరియన్ల ప్రవర్తన, రాజకీయ, సాంఘిక, మూడుతరాలుగా వారి ఆర్థిక స్థితి ఆధారంగా వారి అంతస్తు నిర్ణయించబడుతుంది. వారి స్థితి (సొంగ్బన్) ఆధారంగా వారు బృందాలుగా విభజించబడతారు. సొంగ్బన్ ఆధారంగా పౌరులకు అవకాశాలు బాధ్యతలు నిర్ణయించబడతాయి.&lt;ref name=NKSongbun&gt;{{Cite news| title=Marked for Life: Songbun, North Korea’s Social Classification System | url=http://www.nknews.org/2012/06/marked-for-life-songbun-north-koreas-social-classification-system/ | access-date=8 June 2012 | website=NK News | date=7 June 2012 | author=Matthew McGrath | archive-date=18 March 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130318004158/http://www.nknews.org/2012/06/marked-for-life-songbun-north-koreas-social-classification-system/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వారికి తగినంత ఆహారం కూడా సొంగ్బన్ ఆధారంగా అందించబడుతుంది.&lt;ref name=HRNKSongbun/&gt;&lt;ref name=H-LH&gt;{{Cite book| title=Kim Il-song's North Korea | url=https://archive.org/details/kimilsongsnorthk0000hunt | date=1999 | publisher=Praeger | location=Westport, Connecticut, London | isbn=0-275-96296-2 | pages=[https://archive.org/details/kimilsongsnorthk0000hunt/page/n26 3]–11, 31–33 | author=Helen-Louise Hunter | others=Foreword by Stephen J. Solarz}}&lt;/ref&gt; సొంగ్బన్ సాధారణంగా విద్య, ఉపాధి అవకాశాల మీద కూడా ప్రభావం చూపుతూ ఉంటుంది. పౌరులు రూలింగ్ పార్టీలో ప్రవేశించడం సొంగ్బన్ స్థితి ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది.&lt;ref name=NKSongbun/&gt; ఇందులో మూడు ప్రధాన వర్గీకరణలు 50 ఉప వర్గీకరణలు ఉంటాయి. 1958 నాటి రెండవ కింసుంగ్ మాట్ల ఆధారంగా కోర్ క్లాస్ 25%, వావరింగ్ క్లాస్ 55%, హోస్టైల్ క్లాస్ 20% ఉన్నారని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=HRNKSongbun/&gt; ఉన్నత స్థితి కలిగిన పౌరులు రెండవ ప్రపంచయుద్ధానికి ముందు, యుద్ధసమయంలో రెండవ కింసుంగ్‌కు మద్దతుగా ఉన్నారు.1950లో వీరు శ్రామికులు, కూలీలు లేక వ్యవసాయదారులుగా ఉన్నారు.&lt;ref name=BRHLH&gt;{{Cite web| title=A Look at North Korean Society | url=http://www.winzigconsultingservices.com/files/samples/kq/Helen_Hunter.html | publisher=winzigconsultingservices.com | access-date=8 June 2011 | author=Jerry Winzig | format=book review of ''Kim Il-song's North Korea'' by Helen-Louise Hunter | quote=In North Korea, one's songbun, or socio-economic and class background, is extremely important and is primarily determined at birth. People with the best songbun are descendants of the anti-Japanese guerrillas who fought with Kim Il-song, followed by people whose parents or grandparents were factory workers, laborers, or poor, small farmers in 1950. &quot;Ranked below them in descending order are forty-seven distinct groups in what must be the most class-differentiated society in the world today.&quot; Anyone with a father, uncle, or grandfather who owned land or was a doctor, Christian minister, merchant, or lawyer has low songbun.}}&lt;/ref&gt; సమీపకాలంలో ప్రైవేట్ కామర్స్ సొంగ్బన్ విధానంలో మార్పులు తీసుకువచ్చిందని కొందరు విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=North Korea's Songbun Caste System Faces Power Of Wealth | author=Tim Sullivan | website= Huffington Post | date= 29 December 2012 | url= http://www.huffingtonpost.com/2012/12/29/north-korea-songbun-caste-system_n_2380799.html | access-date=28 February 2013}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియన్ శరణార్ధులు ఇది ప్రజల దైనందిక జీవితాన్ని శాసిస్తుందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=HRNKSongbun/&gt; అయినప్పటికీ పౌరులందరూ సమానమేనని కుటుమబ నేపథ్యం ఆధారంగా ఎటువంటి వివక్షచూపడం లేదని ఉత్తర కొరియా ప్రభుత్వం వాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;[http://www.kinu.or.kr/eng/pub/pub_04_01.jsp?bid=DATA04&amp;page=1&amp;num=32&amp;mode=view KINU White Paper on Human Rights in North Korea 2011, p. 216, 225]. Kinu.or.kr (30 August 2011). Retrieved on 6 April 2013.&lt;/ref&gt;

===మానవహక్కులు===
మానవహక్కుల ఉల్లంఘన అంతర్జాతీయ విమర్శనలను ఎదుర్కొంటున్నది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.amnestyusa.org/countries/north_korea/index.do | title=Our Issues, North Korea | access-date=1 August 2007 | author=Amnesty International | date=2007 | website=Human Rights Concerns | author-link=Amnesty International | archive-url=https://web.archive.org/web/20070329050950/http://www.amnestyusa.org/countries/north_korea/index.do | archive-date=29 March 2007 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ఉత్తరకొరియన్ ప్రజలు ప్రపంచంలో అత్యధికంగా ఆణిచివేతకు గురైనప్రజలలో ఒకరని &quot; మానవ హక్కుల పరిశీలన బృందం &quot; భావిస్తుంది. ఉత్తర కొరియా ప్రజల ఆర్థిక, రాజకీయ నిబంధనలకు లోనౌతున్నారని అంతర్జాతీయ పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;hrw1&quot;&gt;{{Cite web| url=http://hrw.org/english/docs/2007/05/16/nkorea15944.htm | title=Grotesque indifference | access-date=1 August 2007 | author= Kay Seok | date=15 May 2007 | website=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw2&quot;&gt;{{Cite web| url = http://www.hrw.org/en/news/2009/02/17/human-rights-north-korea | title = Human Rights in North Korea | website= hrw.org | publisher = Human Rights Watch | date = 17 February 2009 | access-date=13 December 2010}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరకొరియన్ పౌరులను ప్రభుత్వం కఠిన నియమాలతో ప్రణాళికాబద్ధంగా నియంత్రిస్తుంది. ప్రజల దైనందిక జీవితాన్ని ప్రభుత్వం, పార్టీ నియంత్రిస్తుంది. రాజకీయ విశ్వసనీయత ఆధారంగా పార్టీ ఉద్యోగనియామకాలను చేస్తుంది. &quot; మినిస్టరీ ఆఫ్ పీపుల్స్ సెక్యూరిటీ &quot; పౌరుల ప్రయాణాలను కఠినంగా నియంత్రిస్తూ ఉంటుంది. ఉత్తరకొరియా ప్రజల స్వతంత్రం సంబంధిత భావప్రకటన, ప్రవర్తన, ఏకపక్ష నిర్ణయం, హింస, ఇతర మరణానికి దారితీసే ఇతర చర్యలు మరణశిక్షల అమలు గురించి &quot; ఆమెంస్టీ ఇంటర్నేషనల్ &quot; నివేవిదిక సమర్పించింది.&lt;ref name=&quot;ai1&quot;&gt;{{Cite web| title=Annual Report 2011: North Korea | website=Amnesty International | url=http://www.amnesty.org/en/region/north-korea/report-2011 | access-date=20 April 2012 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120314232341/http://www.amnesty.org/en/region/north-korea/report-2011 | archive-date=14 March 2012 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20120314232341/http://www.amnesty.org/en/region/north-korea/report-2011 }}&lt;/ref&gt; 
ఉత్తరకొరియా మరణశిక్ష విధించడం (బహిరంగ మరణశిక్ష కూడా) అమలు చేస్తుంది. మానవహక్కుల పరిరక్షణ సంస్థ అంచనా ఆధారంగా 2009 లో 1,193 మరణశిక్షలు అమలు చేయబడ్డాయని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=White Paper on North Korean Human Rights 2009 | website=North Korean Human Rights Database Center | date=May 31, 2009 | url=http://nkdb.org/bbs/data/publication/2009_NKDB_whitepaper_english.pdf | url-status=dead| access-date=2016-03-04 | archive-date=2013-11-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131104094518/http://nkdb.org/bbs/data/publication/2009_NKDB_whitepaper_english.pdf }}&lt;/ref&gt; దేశంలో అమలౌతున్న రాజకీయం, మతం, జాతి, లింగ వివక్ష చూపడం బలవంతపు స్థల మార్పిడి, బలవంతపు పస్తులు అంతర్జాతీయంగా విమర్శలు గురౌతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=North Korea: UN Commission documents wide-ranging and ongoing crimes against humanity, urges referral to ICC | website=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights | url= http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14255&amp;LangID=E | date=February 17, 2014 | access-date=February 18, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea | website=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights | url= http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIDPRK/Pages/ReportoftheCommissionofInquiryDPRK.aspx | author=Michael Kirby | author2= Marzuki Darusman | author3=Sonja Biserko | date=February 17, 2014 | access-date=February 18, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Walker, Peter (17 February 2014). [http://www.theguardian.com/world/2014/feb/17/north-korea-human-rights-abuses-united-nations North Korean human rights abuses recall Nazis, says UN inquiry chair]. ''The Guardian''. Retrieved 17 February 2014&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలోమానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న హింసను ఆపడానికి ఏర్పడిన &quot; ఇంటర్నేషనల్ కోయిలేషన్ &quot; ఉత్తర కొరియాలో ఖైదీ శిబిరాలలో వార్షికంగా 10,000 మంది మరణిస్తున్నారని వెల్లడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| title= Human Rights Groups Call on UN Over N.Korea Gulag | website=The Chosunilbo, April 4, 2012 | url= http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/04/04/2012040401146.html | access-date=10 April 2012}}&lt;/ref&gt; మనహక్కుల పరిరక్షణ సంస్థల విమర్శలను ఉత్తరకొరియా ప్రభుత్వం ఖండిస్తూ ఉంది.&lt;ref&gt;[http://www.kcna.co.jp/item/2005/200512/news12/23.htm#3 KCNA Assails Role Played by Japan for UN Passage of &quot;Human Rights&quot; Resolution against DPRK] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20120401222746/http://www.kcna.co.jp/item/2005/200512/news12/23.htm#3 | date=2012-04-01 }}, ''KCNA'', 22 December 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kcna.co.jp/item/2005/200511/news11/09.htm#10 KCNA Refutes U.S. Anti-DPRK Human Rights Campaign] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20120401222752/http://www.kcna.co.jp/item/2005/200511/news11/09.htm#10 | date=2012-04-01 }}, ''KCNA'', 8 November 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SCR212&quot;&gt;{{Cite web| title=February 2012 DPRK (North Korea) | url=http://www.securitycouncilreport.org/site/c.glKWLeMTIsG/b.7966259/k.D9BB/February_2012brDPRK_North_Korea.htm | publisher=United Nations Security Council | date=February 2012}}&lt;/ref&gt;

== మతం ==
చైనా నుంచి ఉమ్మడి కొరియాకు బౌద్ధమతం సా.శ.374లో ప్రాకింది. చైనాకు అప్పటికే భారతదేశం నుంచి పలువురు భక్షువులు వెళ్ళి అందించిన బౌద్ధం 4వ శతాబ్ది నాటికి కొరియా చేరింది. సా.శ.374 ''ఆతో, షర్తో'' అనే ఇద్దరు బౌద్ధ భిక్షువులు అప్పటి రాజధాని పినాంగ్ పట్టణానికి చేరుకున్నారు. మతానందుడు అనే బౌద్ధుడు అనుచరులతో సహా కొరియా రాజ్యానికి ఆహ్వానింపబడి ప్రచారం చేశారు. 5వ శతాబ్దికి కొరియాలోని సిల్లరాజపుత్రికకు యోగశక్తితో, వైద్యనిపుణతతో చికిత్స చేసిన భిక్షువు తాంత్రికబౌద్ధాన్ని వ్యాపించారు. ఆపైన 50ఏళ్ళకల్లా కొరియా రాజవంశీకులు బౌద్ధదీక్ష స్వీకరించారు. దానితో మరి నాలుగు శతాబ్దాల్లో రాజాదరణతో కొరియాలో [[బౌద్ధం]] విలసిల్లి 10వ శతాబ్ది నాటికి మతం దేశవ్యాప్తమైన అభివృద్ధికి నోచుకుంది.&lt;ref name=&quot;భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము&quot;&gt;{{Cite book| last1=రామారావు | first1=మారేమండ | title=భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము | date=1947 | publisher=వెంకట్రామా అండ్ కో | location=సికిందరాబాద్, వరంగల్ | edition=1 | url=https://www.dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&amp;title1=Bharatiya%20Nagarikatha%20Vistaranamu&amp;author1=Maremanda%20Rama%20Rao&amp;subject1=&amp;year=1947%20&amp;language1=telugu&amp;pages=94&amp;barcode=2020120003970&amp;author2=&amp;identifier1=&amp;publisher1=VENKAT%20RAMA%20AND%20CO&amp;contributor1=-&amp;vendor1=NONE&amp;scanningcentre1=ccl%2C%20hyderabad&amp;slocation1=NONE&amp;sourcelib1=SRI%20KRISHNA%20DEVARAYA%20ANDHRABHASHA%20NILAYAM&amp;scannerno1=&amp;digitalrepublisher1=PAR%20INFORMATICS%2C%20%20HYD.&amp;digitalpublicationdate1=0000-00-00&amp;numberedpages1=&amp;unnumberedpages1=&amp;rights1=OUT_OF_COPYRIGHT&amp;copyrightowner1=enter%20name%20of%20the%20copyright%20owner&amp;copyrightexpirydate1=&amp;format1=BOOK%20&amp;url=%2Fdata%2Fupload%2F0003%2F972 | access-date=9 December 2014 | archive-date=6 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160306181234/http://dli.gov.in/cgi-bin/metainfo.cgi?&amp;author1=maremanda%20rama%20rao&amp;author2=&amp;barcode=2020120003970&amp;contributor1=-&amp;copyrightexpirydate1=&amp;copyrightowner1=enter%20name%20of%20the%20copyright%20owner&amp;digitalpublicationdate1=0000-00-00&amp;digitalrepublisher1=par%20informatics%2C%20%20hyd.&amp;format1=book%20&amp;identifier1=&amp;language1=telugu&amp;numberedpages1=&amp;pages=94&amp;publisher1=venkat%20rama%20and%20co&amp;rights1=out_of_copyright&amp;scannerno1=&amp;scanningcentre1=ccl%2C%20hyderabad&amp;slocation1=none&amp;sourcelib1=sri%20krishna%20devaraya%20andhrabhasha%20nilayam&amp;subject1=&amp;title1=bharatiya%20nagarikatha%20vistaranamu&amp;unnumberedpages1=&amp;url=%2Fdata%2Fupload%2F0003%2F972&amp;vendor1=none&amp;year=1947%20 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఉత్తరకొరియాలో మతస్వతంత్రం, మత ఉత్సవాలు జరుపుకోవడానికి హక్కూ ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ మతావలనబన మీద కొన్ని నిబంధనలూ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://hrw.org/english/docs/2004/07/08/nkorea9040.htm | title=Human Rights in North Korea | access-date=2 August 2007 | date=July 2004 | website=Human Rights Watch | archive-url=https://web.archive.org/web/20061201160439/http://hrw.org/english/docs/2004/07/08/nkorea9040.htm | archive-date=1 December 2006 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరకొరియాలో 64.3% ప్రజలు నాస్థుకులు, 16% కొరియన్ షామినిజం, 13.5% చెయానిజం, 4.5% కొరియన్ బుద్ధిజం, 1.7% క్రైస్తవులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=37 | title=Religious Intelligence UK report | website=Religious Intelligence | publisher=Religious Intelligence | access-date=4 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071013201130/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=37 | archive-date=13 October 2007}}&lt;/ref&gt; బుద్ధిజం, కొరియన్ కంఫ్యూషియనిజం ప్రజల సంకృతిక జీవితం మీద ఇప్పటికీ ప్రభావం చూపుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.everyculture.com/Ja-Ma/North-Korea.html | title=Culture of North Korea&amp;nbsp;– Alternative name, History and ethnic relations | website=Countries and Their Cultures | publisher=Advameg Inc. | access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm | title=Background Note: North Korea | author=Bureau of East Asian Pacific Affairs | date=February 2009 | publisher=U.S. State Department | access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt; మతసంస్థలలో ప్రజాసంస్కృతి మీద బౌద్ధులు అధికంగా ప్రభావం చూపుతూ ఉన్నారు. వారికి ప్రభుత్వం నుండి మతాభివృద్ధికి పరిమితమైన నిధులుమాత్రమే అందుతూ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://articles.latimes.com/2005/oct/02/world/fg-temple2 | title=Buddhist Temple Being Restored in N. Korea | date=2 October 2005 | publisher=[[Los Angeles Times]] | author=Barbara Demick | access-date=20 May 2010}}&lt;/ref&gt; చొండోయిజం కొరియన్ షామనిజం, బుద్ధిజం, తాయిజం, కాథలికిజంలను సమైక్యం చేస్తూ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://sb.od.org/index.php?supp_page=wwl_top_ten&amp;supp_lang=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20070622111852/http://sb.od.org/index.php?supp_page=wwl_top_ten&amp;supp_lang=en | archive-date=2007-06-22 | title=Open Doors International : WWL: Focus on the Top Ten | website=Open Doors International | publisher=Open Doors (International) | access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వం మంజూరు చేసిన చర్చీలు 4 ఉన్నప్పటికీ మతవాదులు ఇవి విదేశీయుల ప్రదర్శనశాలలుగా మాత్రమే ఉన్నాయని విమర్శిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.nautilus.org/fora/security/0434A_ReligionI.html | title=Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom | access-date=2 August 2007 | author=United States Commission on International Religious Freedom | date=21 September 2004 | website=[[Nautilus Institute for Security and Sustainability | Nautilus Institute]] | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311032937/http://www.nautilus.org/fora/security/0434A_ReligionI.html | archive-date=11 March 2007 | author-link=United States Commission on International Religious Freedom}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4431321.stm | title=N Korea stages Mass for Pope | access-date=2 August 2007 | date=10 April 2005 | website=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; &quot; ఆమెంస్టీ ఇంటర్నేషనల్ &quot; ఉత్తర కొరియా మతహింస గురించి ఆందోళన వెలువరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA24/002/2009/zh/d0fc91b5-68b8-4fc8-89d1-fd59a95c7513/asa240022009en.pdf | title=North Korea: Freedom of Movement, Opinion and Expression | access-date=4 March 2014 | date=2009 | website=[[Amnesty International]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20140611044404/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA24/002/2009/zh/d0fc91b5-68b8-4fc8-89d1-fd59a95c7513/asa240022009en.pdf | archive-date=11 June 2014 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==సంస్కృతి==
[[File:Pyohunsa Temple - Mount Kumgang North Korea (10449400303).jpg|thumb|[[Pyohunsa]] Buddhist Temple, a [[National Treasures of North Korea|National Treasure of North Korea]].]]
చరిత్ర ఆధారంగా చైనా ప్రభావంతో కొరియన్లు తమకే ప్రత్యేకమైన సంస్కృతిని ఏర్పరుచుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;Fairbank et al.&quot;&gt;{{Cite book| author=John K. Fairbank | author2=Edwin O. Reischauer | author3=Albert M. Craig | title=East Asia: Tradition &amp; Transformation | publisher=Houghton Mifflin Company, Boston | date=1978 | isbn=0-395-25812-X}}&lt;/ref&gt; 1910 నుండి 1945 వరకు కొనసాగిన జపాన్ దండయాత్ర కారణంగా జపాన్ బలవంతంగా కొరియాద్వీపకల్పంలో జపాన్ సంస్కృతిని ప్రవేశపెట్టింది. కొరియన్లు జపాన్ నేర్చుకోవడానికి, మాట్లాడడానికి ప్రోత్సహించబడ్డారు. జపాన్ కుటుంబాల పేర్లను స్వీకరించడం, షింటో మతావలంబనం చేయడం ప్రోత్సహించబడింది. అయినప్పటికీ పాఠశాలలలో, బహిరంగ ప్రదేశాలలో, వ్యాపార ప్రదేశాలలో కొరియన్ భాష మాట్లాడడం నిషేధించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book| url=http://memory.loc.gov/frd/cs/kptoc.html | chapter=The Rise of Korean Nationalism and Communism | author=Bruce G. Cumings | title=A Country Study: North Korea | publisher=Library of Congress | id=Call number DS932 .N662 1994}}&lt;/ref&gt; 1945లో ద్వీపకల్పం విభజించబడిన తరువాత కొరియన్ వారసత్వంలో రెండు ప్రత్యేక సంస్కృతులు చోటు చేసుకున్నాయి. ఉత్తర కొరియన్ల మీద విదేశీయుల ప్రభావం తక్కువగానే ఉంది.&lt;ref name=&quot;LCCS Culture&quot; /&gt; నాయకత్వం ప్రతిభ, ఉద్యమాల సమస్యలు కళలకు ప్రధాన వస్తువుగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;LCCS Culture&quot;&gt;{{Cite web| url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0051) | title=Contemporary Cultural Expression | publisher=[[Library of Congress Country Studies]] | date=1993 | access-date=3 July 2014}}&lt;/ref&gt; కొరియన్ సంప్రదాయం ప్రభుత్వం చేత సంరక్షించబడుతూ ఉంది. {{sfn|North Korea Handbook|2003|pp=496–497}} 190 చారిత్రక ప్రాంతాలను &quot; నార్త్ కొరియా జాతీయ సంపద&quot;గా వర్గీకరించారు. 1,800 కళాఖండాలు ఉత్తర కొరియా ఆస్తులుగా గుర్తించబడ్డాయి. కీసాంగ్ చారిత్రక స్మారక చిహ్నాలు , కాంప్లెక్స్ ఆఫ్ గోగుర్యెయో సమాధులు యునెస్కో వారసత్వసంపదలుగా గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/KP/ | title=Democratic People's Republic of Korea | publisher=[[UNESCO]] | access-date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;

===కళలు===
సోషలిస్ట్ వాస్తవాలను అందమైన విష్యుయల్ కళలుగా రూపుదిద్దుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;Socialist realism&quot;/&gt; ఉత్తర కొరియన్ చిత్రకళలో సోవియట్ , జపానీ ప్రభావం కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Art world&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NF16Dg02.html | title=A window into North Korea's art world | publisher=The Asia Times | date=16 June 2012 | access-date=14 July 2014 | website= | archive-date=26 March 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130326075320/https://www.atimes.com/atimes/Korea/NF16Dg02.html | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలోని కళాకారులందరూ ఆర్టిస్ట్ యూనియన్‌లో చేరాలని కోరబడుతుంటారు. వారిలో ఉత్తమ కళాకారులు అధికారిక లైసెంస్ పొందుతుంటారు. రెండవ కింసుంగ్ , కిం జాంగ్ - ఉన్ చిత్రాలు , శిల్పాలు మొదటి తరగతికి చెందినవిగా భావించబడతాయి. .&lt;ref name=&quot;Socialist realism&quot;&gt;{{Cite web| url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2011/02/137_81303.html | title=Socialist realism | author=Andrei Lankov | publisher=The Korea Times | date=13 February 2011 | access-date=6 July 2014}}&lt;/ref&gt; 1959లో స్థాపించబడిన మంసుడీ ఆర్ట్ స్టూడియోకు కళారంగం మీద ఆధిక్యత ఉంది. 1,000 మంది కళాకారులకు ఉపాధి కల్పిస్తూ ప్రపంచంలో అతి పెద్ద కళాపరిశ్రమగా గుర్తించబడుతుంది. ఇక్కడ చిత్రాలు, మురల్, పోస్టర్లు ఙాపికలు రూపుదిదిద్ది ఉత్పత్తి చేయబడుతుంటాయి. 
&lt;ref name=&quot;BussinessWeek&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.businessweek.com/printer/articles/123404-mansudae-art-studio-north-koreas-colossal-monument-factory | title=Mansudae Art Studio, North Korea's Colossal Monument Factory | publisher=Bloomberg Business Week | date=6 June 2013 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; స్టూడియో వాణిజ్యపరం చేయబడింది. ఇక్కడ ఉత్పత్తి చేయబడుతున్న చైనాలో (చైనాలో వీటికి గిరాకీ అధికం) విక్రయించబడుతుంటాయి.&lt;ref name=&quot;Art world&quot;/&gt;
&quot; మంసుడీ ఓవర్సీస్ ప్రాజెక్టులు &quot; మంసుడీ ఆర్ట్ స్టూడియోలో ఉపశాఖగా పనిచేస్తూ ఉంది. ఇది అంతర్జాతీయ వాడకందార్లకు పెద్ద ఎత్తున ఙాపికలను ఉత్పత్తి చేసి అందిస్తూ ఉంది.
&lt;ref name=&quot;BussinessWeek&quot;/&gt; ఇక్కడ తయరు చేయబడిన ప్రాజెక్టులలో &quot; ఆఫ్రికన్ రినైసెంస్ మోన్యుమెంట్ &quot; (సెనెగల్),&lt;ref&gt;{{Cite news| url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8435805.stm | title=Senegal President Wade apologises for Christ comments | website=[[BBC News]] | date=31 December 2009 | publisher=[[British Broadcasting Corporation | BBC]] | location=[[London]] | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; ది హీరోస్ ఆక్రె (నమీబియా) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=16089&amp;page_type=archive_story_detail&amp;page=5874 | title=Heroes' monument losing battle | publisher=The Namibian | date=5 June 2005 | access-date=14 July 2014 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20140724234853/http://www.namibian.com.na/indexx.php?archive_id=16089&amp;page_type=archive_story_detail&amp;page=5874 | archive-date=24 July 2014 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===సంగీతం===
20వ శతాబ్దం అంతా ప్రభుత్వం జానపద సంగీతానికి ముఖ్యత్వం ఇచ్చింది.&lt;ref name=&quot;LCCS Culture&quot;/&gt; రివల్యూషనరీ ఆర్కెస్ట్రా పశ్చిమ దేశాలకు విభిన్నంగా సంగీత ప్రదర్శనలకు సంప్రదాయ సంగీత పరికరాలను ఉపయోగిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Sea of Blood&quot;&gt;{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2010/07/29/arts/29iht-sea.html?pagewanted=all | title=North Korean Opera Draws Acclaim in China | publisher=The New York Times | date=28 July 2010 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 1971లో ఆరంభమైన &quot; సీ ఆఫ్ బ్లడ్ &quot; సంగీత ప్రదర్శన 1,500 మార్లు ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url= http://www.kcna.co.jp/item/2001/200108/news08/24.htm | title = Revolutionary opera &quot;Sea of Blood&quot; 30 years old | publisher=[[Korean Central News Agency | KCNA]] | date=August 2001 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 2010 ఈ బృందం విజయవంతంగా చైనాయాత్ర పూర్తిచేసారు.&lt;ref name=&quot;Sea of Blood&quot;/&gt; పాశ్చత్య సంప్రదాయసంగీత కళాకారులలో జోహాంస్ బ్రాహ్ంస్, ప్యోత్ర్ ఇలిచ్ త్చైకొవ్స్కి, ఇగార్ స్ట్రావింస్కి, ఇతర సంగీతకారులు కొరియా సింఫోనీ ఆర్కెస్ట్రా, స్టూడెంట్ ఆర్కెస్ట్రా ప్రదర్శనలు ఇస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.bbc.com/news/magazine-20773542 | title=North Korea: Bringing modern music to Pyongyang | publisher=BBC News | date=3 January 2013 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 1980 నుండి కొరియాలో పాప్ మ్యూజిక్ ప్రవేశించింది.&lt;ref name=&quot;Moranbong&quot;&gt;{{Cite web| url=http://blogs.telegraph.co.uk/news/timstanley/100219118/meet-north-koreas-new-girl-band-five-girls-who-just-wanna-have-state-sanctioned-fun/ | title=Meet North Korea's new girl band: five girls who just wanna have state-sanctioned fun | publisher=The Telegraph | date=29 May 2013 | access-date=14 July 2014 | website= | archive-date=1 July 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140701064439/http://blogs.telegraph.co.uk/news/timstanley/100219118/meet-north-koreas-new-girl-band-five-girls-who-just-wanna-have-state-sanctioned-fun/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇంటర్ కొరియన్ సమ్మిట్ తరువాత అభివృద్ధి చెందిన దక్షిణ కొరియా సంబంధాల కారణంగా సైద్ధాంతిక పాపసంగీతానికి ప్రాబల్యత తగ్గుతూ ఉంది.కామ్రేడ్షిప్, నోస్టాల్జియా, శక్తివంతమైన దేశనిర్మాణం ఆధారిత సంగీతం ప్రస్తుతం ప్రాబల్యం సంతరించుకుంటుంది. దేశలో ప్రఖ్యాత సంగీతబృందాలలో ఆల్ ఫిమేల్ బ్యాండ్, మొరాంబాంగ్ బాండ్ ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంటున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.theguardian.com/world/2014/apr/24/north-korea-kim-jong-un-favourite-moranbong-band-stage-a-comeback | title=Moranbong: Kim Jong-un's favourite band stage a comeback | publisher=The Guardian | date=24 April 2014 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలో సరికొత్తగా &quot; కె- పాప్ &quot; రూపొందించబడింది. ఇది చట్టవిరుద్ధమైన మార్గాలలో దేశమంతటా విస్తరించి ఉంది.
&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2011/feb/01/pyongyang-north-korea-michael-jackson | title=Pyongyang goes pop: How North Korea discovered Michael Jackson | publisher=The Guardian | date=1 February 2011 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;

===సాహిత్యం===
[[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|A North Korean bookstore with works of [[Kim Il-sung]] and [[Kim Jong-il]]]]
మునుపటి సోవియట్ యూనియన్ పాలన కారణంగా ఉత్తరకొరియాలో సాహిత్యం పునాదులు లేవు. అంతేకాక దేశంలో గుర్తించతగిన సాహిత్యవారసత్వం లేదు.{{Sfn|Country Study|2009|p=114}} పబ్లిషింగ్ హౌసులన్ని ప్రభుత్వానికి స్వంతమై ఉన్నాయి. {{sfn|North Korea Handbook|2003|pp=423–424}}వీటిలో ది వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ కొరియా పబ్లిషింగ్ హౌస్‌కు అధిక ప్రాధాన్యత ఉంది. ఇది రెండవ కింసుంగ్ బయోగ్రఫీలన్నింటినీ, సిద్ధాంతిక విద్యా సంబంధిత పేచురణలను, పార్టీ విధానాల గురించిన దస్తావేజులను ప్రచురించింది. {{sfn|North Korea Handbook|2003|p=424}} విదేశీసాహిత్యం అరుదుగానే లభిస్తుంది. విదేశీసాహిత్యానికి ఉదాహరణగా ఇండియన్, జర్మన్, చైనీస్, రష్యన్ కథాసాహిత్యాలు లభిస్తున్నాయి. షేక్స్ఫియర్ రచనలు, బెరిటాట్ బ్రెచ్, ఎరిచ్ కస్ట్నర్ రచనలు లభిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Art world&quot;/&gt; రెండవ కిం సుంగ్ రచనలు &quot; క్లాసికల్ మాస్టర్ పీసులుగా &quot; భావించబడుతున్నాయి. ఆయన రచనలలో &quot; ది ఫేట్ ఆఫ్ ఎ సెల్ఫ్- డిఫెంస్ కార్ప్స్ మాన్ &quot;, ది సాంగ్ ఆఫ్ కొరియా, ఇమ్మోర్టల్ హిస్టరీ (జపాన్ పాలనలో కష్టాలు అనుభవించిన కొరియన్ల గురించిన నవలల పంరర) ప్రధానమైనవి.&lt;ref name=&quot;LCCS Culture&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LCCS Lit&quot;&gt;{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0052)|title=Literature, Music, and Film|publisher=[[Library of Congress Country Studies]]|date=1993|access-date=14 July 2014|archive-date=4 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904004823/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0052)|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1980-2000 మద్య 4 మిలియన్ల కంటే అధికంగా ప్రచురణలు వెలువడ్డాయి. అయినప్పటికీ వీటిలో అత్యధికం వైవిధ్యరహితంగా ఉన్నాయి.{{sfn | North Korea Handbook | 2003 | p=475}}సైన్సు ఫిక్షన్ రెండవస్థాయి రచనలుగా భావించబడుతుంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://sinonk.com/2013/09/25/from-pyongyang-to-mars-sci-fi-genre-and-literary-value-in-north-korea/ | title=Benoit Symposium: From Pyongyang to Mars: Sci-fi, Genre, and Literary Value in North Korea | publisher=SinoNK | date=25 September 2013 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;

===మాధ్యమం===
చలనచిత్రాల గురించి ప్రభుత్వ విధానాలు ఇతర కళలకంటే వ్యాత్యాసంగా ఉంటాయి. చలనచిత్రాలు ప్రజలకు సాంఘిక అఫ్హ్యయనం చేయడానికి సహకరిస్తుంటాయి. కొన్ని ప్రభావవంతమైన చిత్రాలు చరిత్రక నేపథ్యం కలిగిన కథాంశంతో, జానపదగాధల ఆధారంగా నిర్మించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;LCCS Lit&quot;/&gt; ప్రజలు అధికంగా తమ అభిమాన నటులు నటించే చలన చిత్రాలను ఆదరిస్తున్నారు. .{{Sfn | Country Study | 2009 | p=114}} పశ్చిమదేశాల చిత్రాలు ఉన్నతస్థాయి పార్టీ సభ్యులకు మాత్రమే ప్రైవేట్ షోలుగా ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.{{Sfn | Country Study | 2009 | p=94}} అయినప్పటికీ 1997 టైటానిక్ చిత్రం విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు పశ్చిమదేశాల సంస్కృతికి ఉదాహరణగా ప్రదర్శ్ంచబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.theguardian.com/music/2011/feb/21/pyongyang-goes-pop-north-korea-indie | title=Pyongyang goes pop: Inside North Korea's first indie disco | publisher=The Guardian | date=22 February 2011 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; స్మగుల్డ్ డి.వి.డి.లుగా, సరిహద్దు ప్రాంతాలలో టి.వి., రేడియో ప్రదర్శనలలో విదేశీ చిత్రాలు లభిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;intermedia&quot;&gt;{{Cite web| title=A Quiet Opening: North Koreans in a Changing Media Environment | url=http://audiencescapes.org/sites/default/files/A_Quiet_Opening_FINAL_InterMedia.pdf | publisher=InterMedia | access-date=19 Jan 2013 | first1=Nat | last1=Kretchun | first2=Jane | last2=Kim | date=10 May 2012 | quote=The primary focus of the study was on the ability of North Koreans to access outside information from foreign sources through a variety of media, communication technologies and personal sources. The relationship between information exposure on North Koreans’ perceptions of the outside world and their own country was also analyzed. | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20130114225639/http://audiencescapes.org/sites/default/files/A_Quiet_Opening_FINAL_InterMedia.pdf | archive-date=14 January 2013 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వం కఠిన నియమాల మద్య పనిచేస్తున్న మాద్యమాలలో ఉత్తర కొరియా మాధ్యమం ఒకటి. &quot; ప్రెస్ ఫ్రీడం ఇండెక్స్ రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బార్డర్స్ ఇండెక్స్ &quot; నివేదిక ఆధారంగా ఉత్తరకొరియా ప్రెస్ స్వాతంత్ర్యం అంతర్జాతీయంగా 2003 లో 178దేశాలలో 177వ స్థానంలో ఉందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=rwb&gt;{{Cite web| url=http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1054 | title=Annual Press Freedom Index | publisher=Reporters Without Border | access-date=14 July 2014 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20140727023534/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&amp;id_rubrique=1054 | archive-date=27 July 2014 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&quot; ఫ్రీడం హౌస్ &quot; నివేదిక అనుసరించి మాధ్యమ ప్రచురణలు అన్నీ ప్రభుత్వానికి మౌత్ పీస్‌లుగా పనిచేస్తున్నాయి. పత్రికావిలేఖరులు అందరూ పార్టీ సభ్యులే. విదేశీ విలేఖరులకు మరణశిక్ష వంటి శిక్షలు విధించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-press/2013/north-korea#.U8Q34ZSSySo | title=Freedom of the Press: North Korea | publisher=Freedom House | access-date=14 July 2014 | website= | archive-date=7 July 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140707210657/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-press/2013/north-korea#.U8Q34ZSSySo | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot; కొరియన్ సెంట్రల్ న్యూస్ ఏజెంసీ &quot; దేశంలో వార్తాపత్రికల ప్రచురణలో మొదటి స్థానంలో ఉంది. ఉత్తరకొరియాలో 12 వార్తాపత్రికలు, 20 పీరియాడికల్స్ ప్రచురించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Pervis | first=Larinda B. | title=North Korea Issues: Nuclear Posturing, Saber Rattling, and International Mischief | publisher=Nova Science Publishers | date=2007 | page=22 | isbn=978-1-60021-655-8}}&lt;/ref&gt; దేశంలో ప్రభుత్వానికి స్వంతమైన మూడు టి.వి స్టేషన్లు ఉన్నాయి. వీటిలో 2 వారాంతాలలో మాత్రమే ప్రసారాలను అందిస్తున్నాయి. కొరియన్ సెంట్రల్ టెలివిజన్ ప్రతిరోజు సాయంత్రం మాత్రమే ప్రసారాలు అందిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6037715.stm | title=Meagre media for North Koreans | publisher=BBC News | date=10 October 2006 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఉరిమింజోక్కిరి, సంబంధిత యూట్యూబ్, ట్విట్టర్ ద్వారా ప్రభుత్వం చిత్రాలు, వార్తలు, వీడియోలను ప్రసారం చేస్తూ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.huffingtonpost.com/2010/08/16/north-korea-twitter-propa_n_682920.html | title=North Korea Uses Twitter, YouTube For Propaganda Offensive | publisher=The Huffington post | date=17 August 2010 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 2012 లో ప్యొంగ్యాంగ్‌లో అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ వెస్టర్న్ ఆల్- ఫార్మాట్, ఫుల్- టైం బ్యూరో అందిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Calderone | first=Michael | title=Associated Press North Korea Bureau Opens As First All-Format News Office In Pyongyang | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/01/16/associated-press-north-korea-bureau-pyongyang_n_1208159.html | access-date=26 March 2012 | website=The Huffington Post | date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; ప్రాధాన్యత లేని అధికార పార్టీ నాయకుని గురించిన వార్తలు మాత్రమే ప్రసారం చేయబడుతూ ఉత్తర కొరియా మాద్యమం అంతర్జాతీయంగా ఏకాంతంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;transfixed&quot;&gt;{{Cite news| first=Chad | last=O'Carroll | url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/10554198/North-Koreas-invisible-phone-killer-dogs-and-other-such-stories-why-the-world-is-transfixed.html | title=North Korea's invisible phone, killer dogs and other such stories – why the world is transfixed | website=The Telegraph | date=6 January 2014 | access-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;

===ఆహారసంస్కృతి===
[[File:North Korean Bibimbap 비빔밥 (12330376074).jpg|thumb|North Korean ''[[bibimbap]]''.]]
కొరియన్ ఆహారసంస్కృతి శతాబ్ధాల సాంఘిక, రాజకీయ ప్రభావంతో మార్పులకు గురౌతూ ఉంది. కొరియన్ ఆహారసంస్కృతికి చరిత్రకాలానికి ముందునాటి వ్యవసాయక, నోమాడిక్ సంప్రదాయం మూలంగా ఉంది. దక్షిణ మంచూరియా, కొరియన్ ద్వీపకల్పంలో వాడుకలో ఉన్న ఈ ఆహారసంస్కృతి సహజసిద్ధమైన వనరులు, విభిన్నమైన సంస్కృతుల సమ్మిశ్రితమై ఉంది. బియ్యంతో తయారుచేసిన ఆహారాలు, కించి కొరియన్ల ప్రధాన ఆహారంగా ఉన్నాయి. సంప్రదాయ భోజనంలో రెండు సైడ్ డిషులు (బంచన్), ప్రధాన ఆహారం (జుక్), బుల్గాగి లేక నూడిల్స్ ఉంటాయి. కొరియన్ స్ప్రిట్‌లలో సోజు (లికర్) ప్రధానమైనది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.korea.net/AboutKorea/Korean-Life/Food | title=Food | publisher=Korean Culture and Information Service | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలోని పోగ్యాంగ్‌లో కొరియాలోనే అత్యంత ప్రఖ్యాతిచెందిన ఒక్రుగ్వాన్ రెస్టారెంట్ ఉంది. ఇది &quot; నియాంగ్మియాన్ కోల్డ్ నూడిల్స్&quot;కు ప్రసిద్ధిచెందింది.&lt;ref name=&quot;Okryu&quot;&gt;{{citation | last=Lankov | first=Andrei | author-link=Andrei Lankov | title=North of the DMZ: Essays on daily life in North Korea | publisher=McFarland | date=2007 | isbn=978-0-7864-2839-7 | pages=90–91}}&lt;/ref&gt; ఇక్కడ అన్నంతో &quot; గ్రే ముల్లెట్ (చేప) సూప్&quot;, బీఫ్ రిబ్ సూప్, గ్రీన్ బీన్ పాంకేక్, సింసియోల్, టెర్రాపిన్ వంటి ఇతర ఆహారాలు సరఫరా చేయబడుతుంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.kcna.co.jp/item/2010/201005/news26/20100526-11ee.html | title=Okryu Restaurant Becomes More Popular for Terrapin Dishes | publisher=Korean Central News Agency | date=26 May 2010 | access-date=15 July 2014 | website= | archive-date=9 June 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110609184806/http://www.kcna.co.jp/item/2010/201005/news26/20100526-11ee.html | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.kcna.co.jp/item/1998/9808/news08/31.htm | title=Okryu restaurant | publisher=Korean Central News Agency | date=31 August 1998 | access-date=15 July 2014 | website= | archive-date=8 January 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110108053355/http://www.kcna.co.jp/item/1998/9808/news08/31.html}}&lt;/ref&gt; ఒక్రియుగ్వాన్ కొరియన్ ఆహార విధానాలను పరిశోధించడానికి, కొత్త ఆహారాలను పరిచయం చేయడానికి పరిశోధకబృందాలను గ్రామాలకు పంపింది.&lt;ref name=&quot;Okryu&quot;/&gt; కొన్ని ఆసియన్ నగరాలలో ప్యోంగ్యాంగ్ చైన్ రెస్టారెంట్లు ఉన్నాయి. వీటిలో సర్వర్లు సంగీతం, నృత్యం ప్రదర్శిస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.bbc.com/news/magazine-27439119 | title=The mystery of North Korea's virtuoso waitresses | publisher=BBC News | date=8 June 2014 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt;

==క్రీడలు==
[[File:FIFA World Cup 2010 Brazil North Korea 7.jpg|thumb|left|North Korea (in red) against Brazil at the 2010 FIFA World Cup]]
ఉత్తర కొరియన్లకు క్రీడాస్ఫూర్తి అధికంగా ఉంది. అధికంగా పాఠశాలలలో అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్, బాస్కెట్ బాల్, టేబుల్ టెన్నిస్, జిమ్నాస్టిక్స్, బాక్సింగ్, ఇతర క్రీడలలో దినసరి అభ్యాసం నిర్వహించబడుతుంది. డి.పి.ఆర్. కొరియా లీగ్‌కు దేశంలో ప్రాబల్యత ఉంది. ఈ క్రీడలు తరచుగా టెలివిజన్‌లో ప్రసారం చేయబడుతూ ఉంటాయి. {{Sfn|Country Study|2009|p=114}} నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీం, కొరియా డి.పి.ఆర్. నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీం 2010 లో ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. వరల్డ్ కప్, పోర్చుగల్ నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీం,, ఐవరీ కోస్ట్ నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీంలలో బ్రెజిల్‌కు వ్యతిరేకంగా మూడు మ్యాచ్‌లలో పాల్గొన్నది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10935521 | title=Fifa investigates North Korea World Cup abuse claims | publisher=BBC News | date=11 August 2010 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; 1966 ఎఫ్.ఎఫ్.ఎ. వరల్డ్ కప్ విజయవంతంగా క్రీడలలో పాల్గొంటున్నది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/local/tees/hi/people_and_places/newsid_8739000/8739539.stm | title=When Middlesbrough hosted the 1966 World Cup Koreans | publisher=BBC News | date=15 June 2010 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; నార్త్ కొరియన్ నేషనల్ ఫుట్ బాల్ టీం దేశం తరఫున బాస్కెట్ బాల్ క్రీడలలో పాల్గొంటూ ఉంది. 2013 మునుపటి అమెరికన్ బాస్కెట్ బాల్ ప్రొఫెషనల్ ఉత్తరకొరియా సందర్శించి కొరియన్ నేషనల్ టీంకు శిక్షణ ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news | title=Rodman returns to North Korea amid political unrest | url=http://www.foxnews.com/world/2013/12/19/rodman-returns-to-north-korea-amid-political-unrest/ | access-date=20 December 2013 | website=Fox News | date=19 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924184734/http://www.foxnews.com/world/2013/12/19/rodman-returns-to-north-korea-amid-political-unrest/ | archive-date=24 సెప్టెంబరు 2015 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Laika ac Arirang Mass Games (7934639696).jpg|thumb|A scene from the 2012 [[Arirang Festival]]]]
1964లో ఉత్తర కొరియా వింటర్ ఒలింపిక్స్ క్రీడలలో పాల్గొన్నది. 1972 లో సమ్మర్ ఒలింపిక్స్‌లో ఉత్తరకొరియా ఒక బంగారు పతకంతో మొత్తం 4 పతకాలను సాధించింది. 1984 లో లాస్ ఏజెల్స్‌లో జరిగిన ఒలింపిక్స్ క్రీడలను బాయ్‌కాట్ చేసింది. తరువాత 1988లో సియోల్‌లో జరిగిన ఒలింపిక్స్ నుండి అన్నింటిలో పాల్గొన్నది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.olympic.org/democratic-people-s-republic-of-korea | title=Democratic People's Republic of Korea | publisher=[[International Olympic Committee]] | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; వెయిట్ లిఫ్టర్ కిం ఉన్ - గుక్ 2012 సమ్మర్ ఒలింపిక్స్‌- మెంస్ 62 కి.లో (లండన్) ప్రపంచ రికార్డును అధిగమించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/18906742 | title=North Korea's Kim Un Guk wins 62kg weightlifting Olympic gold | publisher=BBC News | date=30 July 2012 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఒలింపిక్స్ విజేతలకు ప్రభుత్వం వారి సాధనకు గుర్తింపుగా విలాసవంతమైన అపార్ట్మెంట్లు ఇస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.reuters.com/article/2013/10/05/us-olympics-northkorea-idUSBRE99401E20131005 | title=North Korea rewards athletes with luxury apartments | publisher=Reuters | date=4 October 2013 | access-date=20 December 2013 | website= | archive-date=20 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131220091444/http://www.reuters.com/article/2013/10/05/us-olympics-northkorea-idUSBRE99401E20131005 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot; ది అరిరంగ్ ఫెస్టివల్ &quot; గిన్ని వరల్డ్ రికార్డులలో నమోదు చేయబడింది. ఇది ప్రపంచంలో అతి పెద్ద నృత్యప్రదర్శనగా గుర్తించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;reuters2007&quot;&gt;{{Cite web| url=http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKSEO29172020070827 | title=North Korea halts showcase mass games due to flood | publisher=reuters | date=27 August 2007 | access-date= | archive-date=10 February 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090210113435/http://uk.reuters.com/article/worldNews/idUKSEO29172020070827 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలో 1,00,000 మంది అథ్లెట్లు ఉన్నారు. అలాగే నృత్యంలో శిక్షణపొందిన 40,000 మంది కళాకారులు నేపథ్యంలో విస్తారమైన అనిమేటెడ్ దృశ్యాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు.&lt;ref name=&quot;reuters2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;arirang&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.theguardian.com/world/2002/may/17/northkorea | title=Despair, hunger and defiance at the heart of the greatest show on earth | publisher=The Guardian | date=17 May 2002 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర కొరియాలో ఉన్న &quot; రుంగ్రాడో ఫస్ట్ ఆఫ్ మే స్టేడియం&quot; పేపంచంలో అతిపెద్ద స్టేడియంగా గుర్తించబడుతుంది. ఇక్కడ 1,50,000 మంది అతిథులు క్రీడలను తిలకించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;arirang&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/10335601/Kim-Jong-un-orders-spruce-up-of-worlds-biggest-stadium-as-millions-starve.html | title=Kim Jong-un orders spruce up of world's biggest stadium as 'millions starve' | publisher=The Guardian | date=26 September 2013 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; ది ప్యోంగ్యాంగ్ మారథాన్ గుర్తించతగిన ఇతర క్రీడలలో ఒకటి. ఈ క్రీడలలో [[ప్రపంచం]] అంతటి నుండి వచ్చే అమెచ్యూర్ క్రీడాకారులు పాల్గొంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/10742812/North-Korea-allows-tourists-to-run-in-Pyongyang-marathon-for-the-first-time.html | title=North Korea allows tourists to run in Pyongyang marathon for the first time | publisher=Telegraph | date=3 April 2014 | access-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt;

== విశేశాలు&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.eenadu.net/sundaymagazine/inner_page/12754 | title=&quot;అమ్మో కిమ్మో..! &quot; | date=16 June  2019 | website=www.eenad.net | publisher=[[ఈనాడు]] | access-date=21 June 2019 | archive-date=2019-06-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190621064645/https://www.eenadu.net/sundaymagazine/inner_page/12754 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ==
మనకు స్వాతంత్య్రం వచ్చాక ఏడాదికి ఉత్తర కొరియాకి స్వతంత్రం వచ్చింది. కానీ ఆ తర్వాతే అక్కడి ప్రజల స్వేచ్ఛ హరించుకుపోయింది. గత కొన్ని ఏళ్లుగా వారికి మరో ప్రపంచం తెలియదు. తెలియకుండా చేశారు వాళ్ల అధ్యక్షులు. ఉత్తర కొరియా మొదటి అధ్యక్షుడు కిమ్‌ ఇల్‌ సంగ్‌ అధికారంలోకి రాగానే ఆ దేశంతో ప్రపంచానికి ఉన్న వాణిజ్య ఒప్పందాలను రద్దు చేసేశాడు. అప్పట్నుంచీ బయట ఏం జరుగుతుందో కూడా వారికి తెలియని పరిస్థితి. అధ్యక్షుడే వారికి దైవం. మరో దైవాన్ని పూజించినా ఒప్పుకోరు. తినడానికీ బట్టకట్టడానికీ జుట్టు కత్తిరించడానికీ అన్నిటికీ ప్రభుత్వ నిబంధనలే. పాటించకపోతే కఠిన శిక్షలే. పోనీ దేశం విడిచి వెళ్లి ఎక్కడైనా బతుకుదామంటే పోనివ్వరు. అందుకే,  మిగిలిన ప్రపంచంతో పోల్చితే తామెంత దయనీయమైన పరిస్థితిలో ఉన్నామన్న విషయం కూడా అక్కడి జనానికి తెలీదు. ఇంటర్నెట్‌ వచ్చిన ఈరోజుల్లో ఏమూల ఏం జరుగుతున్నా తెలుస్తుందిగా అనుకోవచ్చు. కానీ వారికి ఇంటర్నెట్‌ ఉండదు. ఈమధ్యే ఫోన్‌ సదుపాయం వచ్చింది కానీ లోకల్‌కాల్స్‌ మాత్రమే మాట్లాడాలి. టీవీల్లో ప్రభుత్వానికి చెందిన మూడు ఛానెళ్లే వస్తాయి.

* కిమ్‌ జాంగ్‌ ఉన్‌... ఉత్తర కొరియా ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు. 1948లో అవతరించిన ఆ దేశానికి మొదటి అధ్యక్షుడు ఇతడి తాత కిమ్‌ ఇల్‌ సంగ్‌ అయితే, రెండో అధ్యక్షుడు కిమ్‌ ఉన్‌ తండ్రి కిమ్‌ జాంగ్‌ ఇల్‌. తండ్రి మరణం తర్వాత 2011లో వారసత్వంగా అధికారంలోకి వచ్చాడు కిమ్‌ ఉన్‌. ఆశ్చర్యం ఏంటంటే క్రూరత్వం, నియంతృత్వంలో ఈ ముగ్గురూ ఒకరిని మించిన వాళ్లు మరొకరు. 
* అధికారం చేపట్టేనాటికి కిమ్‌ ఉన్‌ వయసు 27 ఏళ్లు. వయసులో చిన్నే కానీ హింసా ప్రవృత్తిలో ఇతడిని మించిన వారుండరేమో. ఎంతగా అంటే తన తండ్రి మరణించినందుకు ఆ దేశ ప్రజలందరూ తీవ్రంగా బాధపడాలని ఆదేశించాడు. సైనికుల్ని నియమించి కన్నీళ్లు కార్చని వారినీ తండ్రి సంతాప కార్యక్రమాలకు హాజరుకాని ప్రజలనూ బంధించి ఆరునెలల జైలు శిక్ష వేశాడు. వారిని లేబర్‌ క్యాంపులకి పంపించి చిత్ర హింసలకు గురిచేశాడు. కిమ్‌ ఉన్‌ తండ్రి కూడా అతడి తండ్రి చనిపోయినపుడు బాధపడని వారిని ఇలానే శిక్షించాడట.
* కిమ్‌ ఉన్‌ అధికార పర్వమే పదుల సంఖ్యలో ఉన్నతాధికారుల హత్యలతో మొదలైంది. తన అధికారానికి ఎవరైనా అడ్డుతగులుతారనే ఊహ వచ్చినా వారిని నిర్దాక్షిణ్యంగా చంపించేస్తాడు. తన మేనత్త భర్త జాంగ్‌ సంగ్‌ థేక్‌కి అధికారం దక్కించుకునే అవకాశం ఉండడంతో 2013లో అతడిపైన నమ్మక ద్రోహం నేరం మోపి దారుణంగా చంపించాడు. ఆ తర్వాత మేనత్తనూ ఆమె పిల్లలూ మనవలూ దగ్గరి బంధువులూ... ఇలా వారి వంశంలో ఒక్కరు కూడా మిగలకుండా చేశాడు. రెండేళ్ల కిందట సవతి సోదరుడు కిమ్‌ జాంగ్‌ నామ్‌ను కూడా విష ప్రయోగంతో చంపించాడు.
* అధికారులు తనకి నచ్చని చిన్న పనిచేసినా కిమ్‌ ఉన్‌కి చిర్రెత్తుకొచ్చేస్తుంది. కొంతకాలం కిందట తనకి సరైన సమాచారం ఇవ్వలేదన్న ఆరోపణలతో అయిదుగురు రక్షణ శాఖ ఉన్నతాధికారుల్ని శరీరం తునాతునకలయ్యేలా యాంటీ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌ గన్‌లతో కాల్చి చంపించాడన్నది దక్షిణ కొరియా నిఘా విభాగం సమాచారం. 2015లో ఓ రక్షణ శాఖ అధికారిని వందలమంది ప్రజలు చూస్తుండగా కాల్చి చంపించాడు. 
* ప్రభుత్వ నిబంధనల్ని పాటించని వారిని బహిరంగంగా అందరూ చూస్తుండగా కాల్చి చంపడం కిమ్‌ జాంగ్‌ ఉన్‌కి ఓ సరదా. 
* కిమ్‌ ఉన్‌ అనుచరులు గ్రామాలకు తిరిగి అందం, శరీర సౌష్టవం ఉన్న టీనేజీ పిల్లల్ని ఎంపిక చేసి, వారిని రాజధానికి పంపిస్తారు. అక్కడ కిమ్‌ కుటుంబ సభ్యులకు సేవలందించే విశ్రాంతి భవనాల్లోనూ ప్రత్యేక ఆసుపత్రుల్లోనూ వినోదం కోసం వారిని నియమిస్తారు. విచిత్రం ఏంటంటే దీన్ని ప్రజలు కనీసం వ్యతిరేకించరు కూడా. 
* కిమ్‌ జాంగ్‌ ఉన్‌ తలకట్టుని చూస్తే చాలా విచిత్రంగా కనిపిస్తుంది. కానీ అతడి దృష్టిలో అదో అద్భుతం. ఇంకా చిత్రం ఏంటంటే... ఆ దేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదివే విద్యార్థులందరూ చచ్చినట్లూ ఆ తలకట్టునే చేయించుకోవాలన్నది నిబంధన. మిగిలిన జనం కూడా ఆడైనా మగైనా ప్రభుత్వం అనుమతించిన హెయిర్‌ స్టైల్స్‌లో మాత్రమే కనిపించాలి. అంతేకాదు, అబ్బాయిల జుట్టు పొడవు రెండంగుళాల లోపే ఉండాలి. పెళ్ళికాని అమ్మాయిలు జుట్టు పెంచుకోకూడదు.
* అణు పరీక్షలు చెయ్యడం కిమ్‌కి నిరంతర వ్యాపకం. అణు బాంబులూ క్షిపణులను తయారుచేసి శత్రు దేశాలను భయపెట్టడంతోపాటు, అదే తమ దేశ అభివృద్ధికి చిహ్నంగా చెబుతుంటాడు.
* కిమ్‌ ఉన్‌ తండ్రి కిమ్‌ జాంగ్‌ ఇల్‌ కూడా క్రూరుడే. అతడికి సినిమాలంటే తెగ పిచ్చి. కానీ ఉత్తర కొరియాలో సినిమాలు అంతబాగా తీసేవాళ్లెవరూ లేరని దక్షిణ కొరియాకు చెందిన ఓ దర్శకుడినీ నటి అయిన అతని భార్యనూ కిడ్నాప్‌ చేయించాడు. పదేళ్లపాటు వారితో బలవంతంగా ఉత్తర కొరియా సినిమాలు తీయించాడు. చివరికి ఓసారి ఉత్తర కొరియా సినిమాల ప్రచారంలో భాగంగా ఆస్ట్రియా వెళ్లిన ఆ జంట ఎలాగోలా అక్కణ్నుంచి తప్పించుకుంది.
* '''''ఒకరి తప్పుకి మూడు తరాలకు శిక్ష :''''' ఉత్తర కొరియాలో శిక్షలు ఎంత కఠినంగా ఉంటాయంటే ఎవరైనా ఒకరు తప్పు చేస్తే వారి కుటుంబంలోని మూడు తరాలు శిక్షను అనుభవించాల్సి ఉంటుంది. అంటే తప్పు చేసిన వ్యక్తితో పాటు అతడి కుటుంబాన్ని కూడా ప్రిజన్‌ క్యాంపుల్లో బందీలుగా చేస్తారు. ఆ తర్వాత వారికి పుట్టిన పిల్లలూ మనవలూ కూడా అక్కడే వెట్టి చాకిరీ చేస్తూ బతుకీడ్చాలి. ఇంతకీ అక్కడ పెద్ద పెద్ద నేరాలంటే ఏంటో తెలుసా... కిమ్‌ల ఫొటోలకు దుమ్ము అంటుకుంటే తుడవకపోవడం, దక్షిణ కొరియావాసులతో సంబంధాలు పెట్టుకోవడం, దేశం నుంచి పారిపోవడం... లాంటివి.
* ఆ దేశ జైళ్లూ లేబర్‌ క్యాంపుల్లో రోజుకి పన్నెండు గంటలూ వారానికి ఏడు రోజులూ గొడ్డు చాకిరీ చేయిస్తారట. కానీ కడుపు నిండా తిండీ పెట్టరు. కట్టుకోవడానికి బట్టలూ ఎప్పుడో గానీ ఇవ్వరు. బతకడం కోసం ఖైదీలు లేబర్‌ క్యాంపుల్లో ఎలుకలతో సహా ఏ జంతువు కనిపించినా వదలకుండా వేటాడి తింటారట.
* [[ఆమ్నెస్టీ]] అంతర్జాతీయ నివేదిక ప్రకారం వివిధ నేరాలకింద లక్షలమంది ప్రజలు అక్కడి లేబర్‌ క్యాంపుల్లో బతుకీడుస్తున్నారు. 
* స్థానికంగా ఉన్న మీడియా మొత్తం ప్రభుత్వం అధీనంలోనే ఉంటుంది. ప్రభుత్వం ఏం చెబితే అదే జనానికి చెప్పాలి. 
* ప్రభుత్వం అనుమతించిన మూడు ఛానెళ్లు కాకుండా అక్రమంగా దేశంలోకి వచ్చిన డీవీడీలూ పెన్‌ డ్రైవ్‌ల ద్వారా ఇతర దేశాల సినిమాలూ వార్తా కార్యక్రమాలు చూసినా విదేశీ పుస్తకాలు చదివినా మరణశిక్ష లేదా జైలు శిక్ష ఖాయం.
* ఇతరులు తమ దేశంలోకి రావడం వల్ల అక్కడి విషయాలు బయటికి తెలుస్తాయనే కారణంతో పర్యటకుల మీద కూడా ఎన్నో ఆంక్షలు పెడుతుంటారు. ప్రభుత్వం నియమించిన మెండరు ఎప్పుడూ పర్యటకుల వెంటే ఉంటూ వారిని నిరంతరం గమనిస్తుంటాడు. ఆఖరికి వాళ్లు బస చేసిన హోటల్లో కూడా ఒంటరిగా వదలడు. పర్యటకుల దగ్గర పుస్తకాలూ సంగీత పరికరాలూ ఇతర ఎలక్ట్రానిక్‌ పరికరాలేవైనా ఉన్నాయేమో అని బాగా తనిఖీ చేసి తమకు ఇబ్బంది లేదు అనుకున్నవాటిని మాత్రం ఉంచుకోనిస్తారు.
* ఉత్తర కొరియాలో గూగుల్‌ ఫేస్‌బుక్‌లాంటివి ఏవీ రావు. ఆ దేశానికే ప్రత్యేకమైన ఓ ఇంటర్నెట్‌ వ్యవస్థ ఉంది. 28వెబ్‌సైట్లు మాత్రమే ఉంటాయి. ఎవరైనా కంప్యూటర్‌ కొనుక్కోవాలన్నా ప్రభుత్వం అనుమతి తీసుకోవాల్సిందే. అది కొనడం కూడా అక్కడి ప్రజల ఆర్థికస్థితికి చాలా కష్టమైన పని.
* ప్రభుత్వ అనుమతి లేకుండా ప్రజలు దేశాన్ని విడిచి వెళ్లడం తీవ్రమైన నేరం. కానీ పేదరికాన్నీ ప్రభుత్వ అరాచకాలనూ భరించలేక ఏటా వేలమంది సరిహద్దు దేశాలైన చైనాకూ దక్షిణ కొరియాకూ పారిపోయేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటారు. అలా పారిపోయేటపుడు దొరికినవాళ్లు ఎంతోమంది ప్రస్తుతం లేబర్‌ క్యాంపుల్లో మగ్గుతున్నారు. ఎవరైనా అలా దొరక్కుండా దేశం దాటిపోతే వాళ్ల కుటుంబ సభ్యులకు శిక్ష విధిస్తారు.
* దైవ పార్థనలు చెయ్యడం, బైబిల్‌ చదవడం కూడా ఉత్తర కొరియాలో చట్ట వ్యతిరేకమే. సొంతానికి బైబిల్‌ కలిగి ఉన్నా మరణ శిక్ష తప్పదట. ఆ దేశంలో నీలి రంగు జీన్స్‌ వేసుకోవడమూ నేరమే.
* అక్కడ ఒక ఊరి నుంచి మరో ఊరికి వెళ్లాలన్నా, ఉత్తర కొరియా రాజధాని ‘ప్యోంగ్‌యాంగ్‌’లో నివసించాలన్నా ప్రభుత్వ అనుమతి తీసుకోవాల్సిందే.
* వీధుల్లో ఎక్కడ పడితే అక్కడ పెద్ద సైజు కిమ్‌ల బొమ్మలు కనిపిస్తాయి. ప్రజలు ఆ విగ్రహాల ముందు నుంచి వెళ్లిన ప్రతిసారీ తప్పనిసరిగా వంగి నమస్కరించాలి. ప్రతి ఇంట్లోనూ ఆఖరికి హోటళ్లలో కూడా కిమ్‌ల ఫొటోలు ఉండాల్సిందే.
* కిమ్‌ జాంగ్‌ ఇల్‌ మృతదేహాన్ని ఇప్పటికీ పాడవకుండా భద్రపరిచారు. అద్దాల గదిలో ఉన్న దాన్ని చూసేందుకు పర్యటకులకీ అనుమతి ఉంది. కాకపోతే అక్కడికెళ్లిన ప్రతి ఒక్కరూ ఆ పార్థివ దేహం దగ్గరా వంగి నమస్కరించాలన్నది నిబంధన.
* అందరూ చొక్కాపై కిమ్‌ ఉన్‌ తాత లేదా తండ్రి బ్యాడ్జిలను కచ్చితంగా ధరించాలి. ఆ బ్యాడ్జి లేకుండా ఇల్లు దాటితే శిక్షే. 
* చిత్రం ఏంటంటే ఈ దేశంలో ఏటా ఎన్నికలు జరుగుతాయి. ప్రతి ఒక్కరూ ఓటు వెయ్యాల్సిందే. మరైతే దుర్మార్గుడైన కిమ్‌ని దించేసి కొత్త నాయకుడిని ఎన్నుకోవచ్చుగా అనుకోవచ్చు. కానీ ఆ అవకాశం ప్రజలకు ఉండదు. ఎందుకంటే బ్యాలెట్‌ పత్రాలపైన ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసిన ఒకే వ్యక్తి పేరు ఉంటుంది. అతడికే ఓటు వెయ్యాలి.
* నిషేధిత మత్తుమందులూ ఔషధాలూ సిగరెట్లూ నకిలీ అమెరికన్‌ డాలర్లను జపాన్‌తో పాటు ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి చెయ్యడం, పేలుడు పదార్థాలూ తుపాకులూ క్షిపణుల్లాంటివాటిని తీవ్రవాదులకు అమ్మడమే ఉత్తర కొరియా ఆదాయ మార్గం. ఈమధ్య ఆ మార్గాలు మూసుకుపోతుండడంతో లక్షమందికి పైగా పౌరుల్ని ఉద్యోగాల కోసం ఇతర దేశాలకు పంపించారు. వాళ్లు ఉద్యోగం చేస్తూ వచ్చిన జీతం మొత్తం ప్రభుత్వానికి పంపాలి. వారి ఖర్చులకోసం తిరిగి కొంత డబ్బు ఇస్తారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
;వనరులు
{{Refbegin|30em}}
* {{cite web|url=https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/North_Korea-new.pdf|title=Country Profile: North Korea|date=July 2007|publisher=Library of Congress&amp;nbsp;– Federal Research Division|access-date=4 July 2009|ref={{SfnRef|Country Profile|2007}}|archive-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207001253/https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/North_Korea-new.pdf|url-status=live}}
* {{Cite book|last=Abt|first=Felix|title=A Capitalist in North Korea: My Seven Years in the Hermit Kingdom|url=https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf|publisher=Tuttle Publishing|year=2014|isbn=9780804844390}}
* {{cite book|last1=Alton|first1=David|last2=Chidley|first2=Rob|title=Building Bridges: Is There Hope for North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=eTWqpOOXI_QC&amp;pg=PA89|year=2013|publisher=Lion Books|location=Oxford|isbn=978-0-7459-5598-8}}
* {{cite journal|last=Armstrong|first=Charles K.|url=https://apjjf.org/-Charles-K--Armstrong/3460/article.pdf|title=The Destruction and Reconstruction of North Korea, 1950–1960|journal=The Asia-Pacific Journal|volume=8|issue=51|date=20 December 2010|access-date=13 September 2019|archive-date=16 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116204532/https://apjjf.org/-Charles-K--Armstrong/3460/article.pdf|url-status=dead}}
* Armstrong, Charles K. &quot;North Korea in 2016.&quot; ''Asian Survey'' 57.1 (2017): 119–27. [http://as.ucpress.edu/content/57/1/119 abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721052258/https://as.ucpress.edu/content/57/1/119 |date=21 July 2019 }}
* {{Cite book|last=Boer|first=Roland|title=Red theology : on the Christian Communist tradition|date=2019|publisher=[[Haymarket Books]]|isbn=978-90-04-38132-2|location=Boston|oclc=1078879745}}
* {{cite book | author-last1 = Bui | author-first1 = Ngoc Son | author-link1 = | translator-last1 = | translator-first1 = | title = Legal Reform in the Contemporary Socialist World | edition = |year=2024|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780192671585 }}
* {{cite book |last=Buzo |first=Adrian |title=The Guerilla Dynasty: Politics and Leadership in North Korea |publisher=[[I.B. Tauris]] |year=1999 |isbn=978-1860644146}}
* {{cite book|last=French|first=Paul|date=2007|title=North Korea: The Paranoid Peninsula: A Modern History|url=https://archive.org/details/northkoreaparano0000fren_o0h7|edition=Second|publisher=Zed Books|location=London|isbn=978-1-84277-905-7}}
* {{cite journal|last=Goedde|first=Patricia |title=Beyond Sham: The North Korean Constitution |volume=44|issue=1|journal=[[Asian Perspective]]|pages=1–29|year=2020|publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |jstor= |doi= 10.1353/apr.2020.0002 }}
* Hayes, Peter, and Roger Cavazos. &quot;North Korea in 2015.&quot; ''Asian Survey'' 56.1 (2016): 68–77. [http://as.ucpress.edu/content/56/1/68.abstract abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721052302/https://as.ucpress.edu/content/56/1/68.abstract |date=21 July 2019 }}
* Hayes, Peter, and Roger Cavazos. &quot;North Korea in 2014.&quot; ''Asian Survey'' 55.1 (2015): 119–31. [http://as.ucpress.edu/content/55/1/119.abstract abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721052259/https://as.ucpress.edu/content/55/1/119.abstract |date=21 July 2019 }}; also [http://nautilus.org/napsnet/napsnet-special-reports/north-korea-in-2014-a-fresh-leap-forward-into-thin-air/ full text online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404222144/https://nautilus.org/napsnet/napsnet-special-reports/north-korea-in-2014-a-fresh-leap-forward-into-thin-air/ |date=4 April 2023 }}
* {{cite book|last=Jackson|first=Van|title=Rival Reputations: Coercion and Credibility in US–North Korea Relations|url=https://archive.org/details/rivalreputations0000jack|year=2016|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-1-107-13331-0}}, covers 1960s to 2010.
* Jackson, Van. &quot;Deterring a Nuclear-Armed Adversary in a Contested Regional Order: The 'Trilemma' of US–North Korea Relations.&quot; ''Asia Policy'' 23.1 (2017): 97–103. [https://muse.jhu.edu/article/647791/summary online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223102001/https://muse.jhu.edu/article/647791/summary |date=23 December 2017 }}
* {{cite book|last=Jager|first=Sheila Miyoshi| author-link = Sheila Miyoshi Jager|title=Brothers at War – The Unending Conflict in Korea|year=2013|publisher=Profile Books|location=London|isbn=978-1-84668-067-0}}
* {{cite journal |last1=Kim |first1=Nam-Sik |date=Spring–Summer 1982 |title=North Korea's Power Structure and Foreign Relations: an Analysis of the Sixth Congress of the KWP |journal=The Journal of East Asian Affairs |volume=2 |issue=1 |pages=125–151 |jstor=23253510|ref={{Harvid|Kim|1982}}}}
* Lee, Hong Yung. &quot;North Korea in 2013: Economy, Executions, and Nuclear Brinksmanship.&quot; ''Asian Survey'' 54.1 (2014): 89–100. [http://home.sogang.ac.kr/sites/jaechun/courses/Lists/b7/Attachments/21/as.2014.54.1.89.pdf Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190808021517/http://home.sogang.ac.kr/sites/jaechun/courses/Lists/b7/Attachments/21/as.2014.54.1.89.pdf |date=8 August 2019 }}.
* {{cite journal |author-last1=Levi|author-first1=Nicholas|author-link1= |title=A historical approach to the leadership of the Organisation and Guidance Department of the Workers' Party of Korea |volume=32|issue=|journal=[[Acta Asiatica Varsoviensia]] |pages=99–116|year=2019 |jstor=|doi=10.1163/157303577X00110|doi-access=}}
* {{cite web|title=Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea|work=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights|url=http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIDPRK/Pages/ReportoftheCommissionofInquiryDPRK.aspx|first1=Michael|last1=Kirby|first2=Marzuki|last2=Darusman|first3=Sonja|last3=Biserko|date=17 February 2014|access-date=18 February 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140217224637/http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIDPRK/Pages/ReportoftheCommissionofInquiryDPRK.aspx|archive-date=17 February 2014}}
* {{Cite book|last=Martin|first=Bradley K.|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|publisher=Thomas Dunne Books|year=2004|location=New York|isbn=978-0-312-32322-6}}
* {{cite web |author-last1=Mishra|author-first1=Rahul|author-last2=Ranjan|author-first2=Rajiv|author-last3=Banerjee|author-first3=Stuti|author-last4=Talukdar|author-first4=Indrani|author-link1= |title=North Korea's Seventh Party Congress: Significance and Responses from the Major Stakeholders |url=https://www.icwa.in/WriteReadData/L45218/1496920481.pdf|issue=|publisher=[[Indian Council of World Affairs]] |pages=1–14|year=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018072614/https://www.icwa.in/WriteReadData/L45218/1496920481.pdf | archive-date=18 October 2025 |url-status=live}}
* {{cite book|last=Myers|first=Brian Reynolds|author-link=Brian Reynolds Myers|year=2011|title=The Cleanest Race: How North Koreans See Themselves and Why It Matters|publisher=Melville House|isbn=978-1933633916|title-link=The Cleanest Race}}
* {{cite book |title=Understanding North Korea 2014 |url=http://www.unikorea.go.kr/eng_unikorea/publications_data/understandingNK/ |publisher=Research and Development Division, National Institute for Unification Education, [[Ministry of Unification]] |date=2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014034410/http://www.unikorea.go.kr/eng_unikorea/publications_data/understandingNK/ |archive-date=14 October 2017 |ref={{harvid|National Institute for Unification Education|2014}}}}
* {{cite web|url=http://cdn.loc.gov/master/frd/frdcstdy/no/northkoreacountr00word/northkoreacountr00word.pdf|title=North Korea – A Country Study|year=2009|publisher=[[Library of Congress Country Studies]]|ref={{SfnRef|Country Study|2009}}|access-date=1 November 2015|archive-date=12 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112225313/http://cdn.loc.gov/master/frd/frdcstdy/no/northkoreacountr00word/northkoreacountr00word.pdf|url-status=live}}{{source-attribution}}
* {{cite book|last=Ryang|first=Sonia|editor-last=Ryang|editor-first=Sonia|title=Koreans in Japan: Critical Voices from the Margin|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OXBHAQAAQBAJ&amp;pg=PA32|year=2013|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-1-136-35305-5|chapter=The North Korean Homeland of Koreans in Japan|pages=32–54}}
* {{cite book|editor=Yonhap News Agency|title=North Korea Handbook|publisher=Yonhap T'ongsin|year=2003|isbn=978-0-7656-1004-1|url=https://books.google.com/books?id=JIlh9nNeadMC|ref={{SfnRef|North Korea Handbook|2003}}|access-date=14 October 2015|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220192609/https://books.google.com/books?id=JIlh9nNeadMC|url-status=live}}
{{Refend}}

{{ఆసియా}}

[[వర్గం:కొరియా]]
[[వర్గం:ఉత్తర కొరియా]]</text>
      <sha1>fwcjxi06gjk03hewinw73lwqtvo6yo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు</title>
    <ns>4</ns>
    <id>64166</id>
    <revision>
      <id>4980475</id>
      <parentid>4978218</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>/* తాజా చేర్పులు */</comment>
      <origin>4980475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59282" sha1="szpjd6hfvmdg58z8cfak5g8r5dbim9l" xml:space="preserve">&lt;!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
   Don't add your new AfD (articles for deletion)
   entries by editing this page!
When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination.  Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page.
   Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing
   this page!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --&gt;
{{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]]  {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}}
{{Deletion debates}}
ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు.

ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]],  [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు.

'''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి.
వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి

==తాజా చేర్పులు ==
ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి.
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]]
&lt;!--{{/current]]--&gt;

==పాత చర్చలు ==
పాత చర్చల కోసం -
* ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి)
* [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. 
* మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి)


===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి ===
{{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}}
* ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి.
* ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.
* &quot;''మతం''&quot; అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.

== తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం ==
=== వికీ మర్యాద ===
{{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}}
* తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|&quot;కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి&quot;]] గురించి తెలిసి ఉండాలి.
** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.
* తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. &lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&amp;logout=Y &quot;The battle for Wikipedia's soul&quot;], [[The Economist]], Mar 6th 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 &quot;I'm on Wikipedia, get me out of here&quot;], [[The Guardian]], September 28 2006. &lt;br /&gt;&quot;At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators.&quot;&lt;/ref&gt; వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి.
* మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]].
* జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు.
* తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు:
** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి.
** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది.
** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు.
* ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. 
* చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. 

=== చర్చలో పాల్గొనడం ===
ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. 

AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు:
* సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, &quot;'''ఉంచాలి'''&quot;, &quot;'''తొలగించాలి'''&quot;, &quot;'''విలీనం చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''&quot; -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే  లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం.
* మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి.
* మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి.
* మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు.

పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి:
* చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి.
* మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు &quot;'''''ఎలా'''''&quot; అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి.
* మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు.
* తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే &quot;తొలగించాలి&quot; అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే.
* పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. 
* కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది.

ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:
* తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా &quot;నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు&quot;, &quot;మౌలిక పరిశోధన&quot;, &quot;విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు&quot; వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి.
* వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. 
* వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు.

== వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం ==
=== ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు===
{{IncGuide}}
వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి:
;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి:
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది.
# తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]],  [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]]
;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి:
# వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి.
# నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. (&quot;ఈ&quot; చూడండి.)
# వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి.
# వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి.
# ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి.
# భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. 

;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి
# మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు.
# వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి.
# వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
# వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు.

;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి:
# కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు.
# ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు.
# సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి.

=== ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా ===
{{Afd footer}}

=== ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ===

కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు.  ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. 

గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు:
* ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు
* ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు 
* ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు 
* ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి

గుర్తుంచుకోండి.. 
#'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.'''
# వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి.

'''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:'''
{| style=&quot;width:100%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|-
| style=&quot;background:#ff9;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''I.&lt;br&gt;II.&lt;br&gt;III.'''&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి.
|-
| style=&quot;background:#fc0;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''IV'''.&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f6f6f6;&quot;|&lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి:
{{clearleft}}
: '''&lt;nowiki&gt;{{subst:afd1&lt;/nowiki&gt;|''NominationName''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;'''
''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో &quot;AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&quot; అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి.

(If the article has been nominated before, use &lt;nowiki&gt;{{subst:afdx}}&lt;/nowiki&gt; instead of &lt;nowiki&gt;{{subst:afd1}}&lt;/nowiki&gt;, and replace &quot;''NominationName''&quot; with the name of the page '''plus''' a note like ''&quot;(second nomination)&quot;'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.)
|-
| style=&quot;background:orange;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''V'''.&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;Add the additional articles to the nomination.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; &lt;tt&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''&lt;/tt&gt; కి వెళ్ళి, అక్కడ &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా:
&lt;blockquote&gt;&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;/blockquote&gt;
దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి.
|}

=== AFD ని సృష్టించడం ===&lt;!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--&gt;
నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు:

&lt;inputbox&gt;
type=create
preload=Template:Afd2 starter
default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/&lt;ARTICLENAME&gt;
buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు
bgcolor=#eeeeff
width=60
&lt;/inputbox&gt;
ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది.

[[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ &quot;[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]&quot; ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి.

=== ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి===
AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు.

వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి.

;Deletion sorting
Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]].
{{anchor|wikiProjects}}
;Notifying related WikiProjects
&lt;!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --&gt;
[[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing.  If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD.
{{anchor|substantial}}
;Notifying substantial contributors to the article
While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}.

At this point, you've done all you need to do as nominator.  Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, &quot;[[WP:RELIST|relist]]&quot; it for another seven days of discussion.  (The &quot;someone&quot; ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.)

===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం===
ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది.

వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, &quot;'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''&quot; అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి.

తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు.

== తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా ==
{{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}}

* సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి.
* నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు.
* సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
* చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు.
* చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు.
* కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. 
* నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు.

== నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి ==
తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది:
# చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది.
# చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి.
# {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి.
# చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. 
#* పైన:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలపైన}}&lt;/nowiki&gt;''' &lt;nowiki&gt;'''ఫలితం'''&lt;/nowiki&gt;. &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
#* అడుగున:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలకింద}}&lt;/nowiki&gt;'''
# నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) &quot;తొలగింపుకు కారణం&quot; పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. &quot;ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు&quot; లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.
# నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి.
#* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి.
#* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. 
# ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన &quot;ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ&quot; లోకి చేర్చండి.
===ఉదాహరణ===
చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది:

{{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''.  ''వాడుకరి సంతకం''

====[[పేజీపేరు]]====
''చర్చ తీగ''&lt;br&gt;
{{వ్యాతొలకింద}}

== ఇవి కూడా చూడండి==
* [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'')
* [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]]
* An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]].
*[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]]

== మూలాలు==
{{reflist|2}}

''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}''

{|  style=&quot;margin:auto; margin:0 auto;&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''మరికొన్ని:'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}&lt;br /&gt;
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal
|}


[[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]]
[[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>szpjd6hfvmdg58z8cfak5g8r5dbim9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980477</id>
      <parentid>4980475</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>/* తాజా చేర్పులు */</comment>
      <origin>4980477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59422" sha1="byulc60wxb3qa3gpkux198jfr0mrae6" xml:space="preserve">&lt;!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
   Don't add your new AfD (articles for deletion)
   entries by editing this page!
When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination.  Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page.
   Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing
   this page!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --&gt;
{{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]]  {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}}
{{Deletion debates}}
ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు.

ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]],  [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు.

'''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి.
వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి

==తాజా చేర్పులు ==
ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి.
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్]] 
&lt;!--{{/current]]--&gt;

==పాత చర్చలు ==
పాత చర్చల కోసం -
* ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి)
* [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. 
* మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి)


===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి ===
{{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}}
* ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి.
* ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.
* &quot;''మతం''&quot; అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.

== తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం ==
=== వికీ మర్యాద ===
{{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}}
* తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|&quot;కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి&quot;]] గురించి తెలిసి ఉండాలి.
** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.
* తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. &lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&amp;logout=Y &quot;The battle for Wikipedia's soul&quot;], [[The Economist]], Mar 6th 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 &quot;I'm on Wikipedia, get me out of here&quot;], [[The Guardian]], September 28 2006. &lt;br /&gt;&quot;At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators.&quot;&lt;/ref&gt; వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి.
* మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]].
* జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు.
* తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు:
** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి.
** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది.
** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు.
* ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. 
* చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. 

=== చర్చలో పాల్గొనడం ===
ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. 

AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు:
* సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, &quot;'''ఉంచాలి'''&quot;, &quot;'''తొలగించాలి'''&quot;, &quot;'''విలీనం చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''&quot; -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే  లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం.
* మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి.
* మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి.
* మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు.

పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి:
* చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి.
* మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు &quot;'''''ఎలా'''''&quot; అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి.
* మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు.
* తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే &quot;తొలగించాలి&quot; అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే.
* పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. 
* కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది.

ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:
* తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా &quot;నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు&quot;, &quot;మౌలిక పరిశోధన&quot;, &quot;విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు&quot; వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి.
* వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. 
* వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు.

== వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం ==
=== ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు===
{{IncGuide}}
వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి:
;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి:
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది.
# తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]],  [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]]
;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి:
# వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి.
# నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. (&quot;ఈ&quot; చూడండి.)
# వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి.
# వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి.
# ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి.
# భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. 

;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి
# మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు.
# వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి.
# వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
# వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు.

;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి:
# కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు.
# ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు.
# సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి.

=== ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా ===
{{Afd footer}}

=== ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ===

కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు.  ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. 

గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు:
* ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు
* ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు 
* ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు 
* ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి

గుర్తుంచుకోండి.. 
#'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.'''
# వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి.

'''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:'''
{| style=&quot;width:100%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|-
| style=&quot;background:#ff9;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''I.&lt;br&gt;II.&lt;br&gt;III.'''&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి.
|-
| style=&quot;background:#fc0;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''IV'''.&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f6f6f6;&quot;|&lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి:
{{clearleft}}
: '''&lt;nowiki&gt;{{subst:afd1&lt;/nowiki&gt;|''NominationName''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;'''
''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో &quot;AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&quot; అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి.

(If the article has been nominated before, use &lt;nowiki&gt;{{subst:afdx}}&lt;/nowiki&gt; instead of &lt;nowiki&gt;{{subst:afd1}}&lt;/nowiki&gt;, and replace &quot;''NominationName''&quot; with the name of the page '''plus''' a note like ''&quot;(second nomination)&quot;'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.)
|-
| style=&quot;background:orange;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''V'''.&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;Add the additional articles to the nomination.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; &lt;tt&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''&lt;/tt&gt; కి వెళ్ళి, అక్కడ &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా:
&lt;blockquote&gt;&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;/blockquote&gt;
దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి.
|}

=== AFD ని సృష్టించడం ===&lt;!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--&gt;
నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు:

&lt;inputbox&gt;
type=create
preload=Template:Afd2 starter
default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/&lt;ARTICLENAME&gt;
buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు
bgcolor=#eeeeff
width=60
&lt;/inputbox&gt;
ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది.

[[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ &quot;[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]&quot; ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి.

=== ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి===
AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు.

వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి.

;Deletion sorting
Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]].
{{anchor|wikiProjects}}
;Notifying related WikiProjects
&lt;!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --&gt;
[[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing.  If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD.
{{anchor|substantial}}
;Notifying substantial contributors to the article
While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}.

At this point, you've done all you need to do as nominator.  Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, &quot;[[WP:RELIST|relist]]&quot; it for another seven days of discussion.  (The &quot;someone&quot; ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.)

===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం===
ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది.

వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, &quot;'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''&quot; అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి.

తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు.

== తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా ==
{{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}}

* సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి.
* నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు.
* సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
* చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు.
* చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు.
* కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. 
* నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు.

== నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి ==
తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది:
# చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది.
# చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి.
# {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి.
# చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. 
#* పైన:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలపైన}}&lt;/nowiki&gt;''' &lt;nowiki&gt;'''ఫలితం'''&lt;/nowiki&gt;. &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
#* అడుగున:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలకింద}}&lt;/nowiki&gt;'''
# నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) &quot;తొలగింపుకు కారణం&quot; పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. &quot;ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు&quot; లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.
# నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి.
#* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి.
#* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. 
# ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన &quot;ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ&quot; లోకి చేర్చండి.
===ఉదాహరణ===
చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది:

{{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''.  ''వాడుకరి సంతకం''

====[[పేజీపేరు]]====
''చర్చ తీగ''&lt;br&gt;
{{వ్యాతొలకింద}}

== ఇవి కూడా చూడండి==
* [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'')
* [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]]
* An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]].
*[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]]

== మూలాలు==
{{reflist|2}}

''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}''

{|  style=&quot;margin:auto; margin:0 auto;&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''మరికొన్ని:'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}&lt;br /&gt;
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal
|}


[[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]]
[[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>byulc60wxb3qa3gpkux198jfr0mrae6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980479</id>
      <parentid>4980477</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>/* తాజా చేర్పులు */</comment>
      <origin>4980479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59557" sha1="9mo4su8pt2bsrl66j16pblkzn39pbib" xml:space="preserve">&lt;!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
   Don't add your new AfD (articles for deletion)
   entries by editing this page!
When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination.  Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page.
   Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing
   this page!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --&gt;
{{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]]  {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}}
{{Deletion debates}}
ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు.

ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]],  [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు.

'''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి.
వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి

==తాజా చేర్పులు ==
ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి.
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్]] 
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్]]
&lt;!--{{/current]]--&gt;

==పాత చర్చలు ==
పాత చర్చల కోసం -
* ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి)
* [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. 
* మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి)


===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి ===
{{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}}
* ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి.
* ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.
* &quot;''మతం''&quot; అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.

== తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం ==
=== వికీ మర్యాద ===
{{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}}
* తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|&quot;కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి&quot;]] గురించి తెలిసి ఉండాలి.
** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.
* తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. &lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&amp;logout=Y &quot;The battle for Wikipedia's soul&quot;], [[The Economist]], Mar 6th 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 &quot;I'm on Wikipedia, get me out of here&quot;], [[The Guardian]], September 28 2006. &lt;br /&gt;&quot;At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators.&quot;&lt;/ref&gt; వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి.
* మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]].
* జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు.
* తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు:
** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి.
** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది.
** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు.
* ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. 
* చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. 

=== చర్చలో పాల్గొనడం ===
ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. 

AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు:
* సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, &quot;'''ఉంచాలి'''&quot;, &quot;'''తొలగించాలి'''&quot;, &quot;'''విలీనం చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''&quot; -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే  లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం.
* మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి.
* మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి.
* మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు.

పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి:
* చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి.
* మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు &quot;'''''ఎలా'''''&quot; అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి.
* మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు.
* తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే &quot;తొలగించాలి&quot; అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే.
* పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. 
* కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది.

ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:
* తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా &quot;నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు&quot;, &quot;మౌలిక పరిశోధన&quot;, &quot;విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు&quot; వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి.
* వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. 
* వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు.

== వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం ==
=== ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు===
{{IncGuide}}
వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి:
;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి:
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది.
# తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]],  [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]]
;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి:
# వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి.
# నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. (&quot;ఈ&quot; చూడండి.)
# వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి.
# వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి.
# ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి.
# భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. 

;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి
# మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు.
# వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి.
# వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
# వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు.

;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి:
# కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు.
# ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు.
# సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి.

=== ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా ===
{{Afd footer}}

=== ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ===

కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు.  ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. 

గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు:
* ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు
* ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు 
* ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు 
* ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి

గుర్తుంచుకోండి.. 
#'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.'''
# వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి.

'''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:'''
{| style=&quot;width:100%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|-
| style=&quot;background:#ff9;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''I.&lt;br&gt;II.&lt;br&gt;III.'''&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి.
|-
| style=&quot;background:#fc0;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''IV'''.&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f6f6f6;&quot;|&lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి:
{{clearleft}}
: '''&lt;nowiki&gt;{{subst:afd1&lt;/nowiki&gt;|''NominationName''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;'''
''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో &quot;AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&quot; అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి.

(If the article has been nominated before, use &lt;nowiki&gt;{{subst:afdx}}&lt;/nowiki&gt; instead of &lt;nowiki&gt;{{subst:afd1}}&lt;/nowiki&gt;, and replace &quot;''NominationName''&quot; with the name of the page '''plus''' a note like ''&quot;(second nomination)&quot;'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.)
|-
| style=&quot;background:orange;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''V'''.&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;Add the additional articles to the nomination.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; &lt;tt&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''&lt;/tt&gt; కి వెళ్ళి, అక్కడ &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా:
&lt;blockquote&gt;&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;/blockquote&gt;
దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి.
|}

=== AFD ని సృష్టించడం ===&lt;!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--&gt;
నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు:

&lt;inputbox&gt;
type=create
preload=Template:Afd2 starter
default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/&lt;ARTICLENAME&gt;
buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు
bgcolor=#eeeeff
width=60
&lt;/inputbox&gt;
ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది.

[[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ &quot;[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]&quot; ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి.

=== ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి===
AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు.

వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి.

;Deletion sorting
Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]].
{{anchor|wikiProjects}}
;Notifying related WikiProjects
&lt;!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --&gt;
[[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing.  If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD.
{{anchor|substantial}}
;Notifying substantial contributors to the article
While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}.

At this point, you've done all you need to do as nominator.  Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, &quot;[[WP:RELIST|relist]]&quot; it for another seven days of discussion.  (The &quot;someone&quot; ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.)

===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం===
ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది.

వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, &quot;'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''&quot; అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి.

తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు.

== తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా ==
{{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}}

* సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి.
* నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు.
* సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
* చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు.
* చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు.
* కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. 
* నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు.

== నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి ==
తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది:
# చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది.
# చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి.
# {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి.
# చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. 
#* పైన:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలపైన}}&lt;/nowiki&gt;''' &lt;nowiki&gt;'''ఫలితం'''&lt;/nowiki&gt;. &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
#* అడుగున:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలకింద}}&lt;/nowiki&gt;'''
# నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) &quot;తొలగింపుకు కారణం&quot; పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. &quot;ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు&quot; లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.
# నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి.
#* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి.
#* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. 
# ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన &quot;ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ&quot; లోకి చేర్చండి.
===ఉదాహరణ===
చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది:

{{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''.  ''వాడుకరి సంతకం''

====[[పేజీపేరు]]====
''చర్చ తీగ''&lt;br&gt;
{{వ్యాతొలకింద}}

== ఇవి కూడా చూడండి==
* [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'')
* [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]]
* An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]].
*[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]]

== మూలాలు==
{{reflist|2}}

''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}''

{|  style=&quot;margin:auto; margin:0 auto;&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''మరికొన్ని:'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}&lt;br /&gt;
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal
|}


[[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]]
[[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>9mo4su8pt2bsrl66j16pblkzn39pbib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980481</id>
      <parentid>4980479</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>/* తాజా చేర్పులు */</comment>
      <origin>4980481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59727" sha1="e65e82rzgmjim8nh1cplv7ffr6ys8n2" xml:space="preserve">&lt;!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
   Don't add your new AfD (articles for deletion)
   entries by editing this page!
When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination.  Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page.
   Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing
   this page!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --&gt;
{{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]]  {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}}
{{Deletion debates}}
ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు.

ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]],  [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు.

'''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి.
వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి

==తాజా చేర్పులు ==
ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి.
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్]] 
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]]
&lt;!--{{/current]]--&gt;

==పాత చర్చలు ==
పాత చర్చల కోసం -
* ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి)
* [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. 
* మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి)


===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి ===
{{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}}
* ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి.
* ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.
* &quot;''మతం''&quot; అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.

== తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం ==
=== వికీ మర్యాద ===
{{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}}
* తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|&quot;కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి&quot;]] గురించి తెలిసి ఉండాలి.
** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.
* తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. &lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&amp;logout=Y &quot;The battle for Wikipedia's soul&quot;], [[The Economist]], Mar 6th 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 &quot;I'm on Wikipedia, get me out of here&quot;], [[The Guardian]], September 28 2006. &lt;br /&gt;&quot;At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators.&quot;&lt;/ref&gt; వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి.
* మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]].
* జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు.
* తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు:
** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి.
** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది.
** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు.
* ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. 
* చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. 

=== చర్చలో పాల్గొనడం ===
ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. 

AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు:
* సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, &quot;'''ఉంచాలి'''&quot;, &quot;'''తొలగించాలి'''&quot;, &quot;'''విలీనం చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''&quot; -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే  లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం.
* మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి.
* మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి.
* మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు.

పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి:
* చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి.
* మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు &quot;'''''ఎలా'''''&quot; అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి.
* మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు.
* తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే &quot;తొలగించాలి&quot; అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే.
* పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. 
* కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది.

ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:
* తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా &quot;నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు&quot;, &quot;మౌలిక పరిశోధన&quot;, &quot;విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు&quot; వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి.
* వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. 
* వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు.

== వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం ==
=== ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు===
{{IncGuide}}
వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి:
;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి:
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది.
# తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]],  [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]]
;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి:
# వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి.
# నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. (&quot;ఈ&quot; చూడండి.)
# వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి.
# వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి.
# ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి.
# భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. 

;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి
# మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు.
# వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి.
# వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
# వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు.

;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి:
# కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు.
# ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు.
# సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి.

=== ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా ===
{{Afd footer}}

=== ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ===

కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు.  ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. 

గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు:
* ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు
* ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు 
* ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు 
* ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి

గుర్తుంచుకోండి.. 
#'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.'''
# వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి.

'''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:'''
{| style=&quot;width:100%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|-
| style=&quot;background:#ff9;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''I.&lt;br&gt;II.&lt;br&gt;III.'''&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి.
|-
| style=&quot;background:#fc0;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''IV'''.&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f6f6f6;&quot;|&lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి:
{{clearleft}}
: '''&lt;nowiki&gt;{{subst:afd1&lt;/nowiki&gt;|''NominationName''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;'''
''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో &quot;AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&quot; అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి.

(If the article has been nominated before, use &lt;nowiki&gt;{{subst:afdx}}&lt;/nowiki&gt; instead of &lt;nowiki&gt;{{subst:afd1}}&lt;/nowiki&gt;, and replace &quot;''NominationName''&quot; with the name of the page '''plus''' a note like ''&quot;(second nomination)&quot;'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.)
|-
| style=&quot;background:orange;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''V'''.&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;Add the additional articles to the nomination.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; &lt;tt&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''&lt;/tt&gt; కి వెళ్ళి, అక్కడ &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా:
&lt;blockquote&gt;&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;/blockquote&gt;
దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి.
|}

=== AFD ని సృష్టించడం ===&lt;!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--&gt;
నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు:

&lt;inputbox&gt;
type=create
preload=Template:Afd2 starter
default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/&lt;ARTICLENAME&gt;
buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు
bgcolor=#eeeeff
width=60
&lt;/inputbox&gt;
ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది.

[[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ &quot;[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]&quot; ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి.

=== ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి===
AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు.

వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి.

;Deletion sorting
Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]].
{{anchor|wikiProjects}}
;Notifying related WikiProjects
&lt;!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --&gt;
[[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing.  If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD.
{{anchor|substantial}}
;Notifying substantial contributors to the article
While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}.

At this point, you've done all you need to do as nominator.  Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, &quot;[[WP:RELIST|relist]]&quot; it for another seven days of discussion.  (The &quot;someone&quot; ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.)

===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం===
ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది.

వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, &quot;'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''&quot; అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి.

తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు.

== తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా ==
{{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}}

* సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి.
* నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు.
* సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
* చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు.
* చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు.
* కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. 
* నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు.

== నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి ==
తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది:
# చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది.
# చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి.
# {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి.
# చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. 
#* పైన:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలపైన}}&lt;/nowiki&gt;''' &lt;nowiki&gt;'''ఫలితం'''&lt;/nowiki&gt;. &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
#* అడుగున:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలకింద}}&lt;/nowiki&gt;'''
# నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) &quot;తొలగింపుకు కారణం&quot; పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. &quot;ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు&quot; లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.
# నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి.
#* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి.
#* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. 
# ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన &quot;ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ&quot; లోకి చేర్చండి.
===ఉదాహరణ===
చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది:

{{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''.  ''వాడుకరి సంతకం''

====[[పేజీపేరు]]====
''చర్చ తీగ''&lt;br&gt;
{{వ్యాతొలకింద}}

== ఇవి కూడా చూడండి==
* [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'')
* [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]]
* An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]].
*[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]]

== మూలాలు==
{{reflist|2}}

''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}''

{|  style=&quot;margin:auto; margin:0 auto;&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''మరికొన్ని:'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}&lt;br /&gt;
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal
|}


[[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]]
[[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>e65e82rzgmjim8nh1cplv7ffr6ys8n2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980483</id>
      <parentid>4980481</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>/* తాజా చేర్పులు */</comment>
      <origin>4980483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59886" sha1="f4zvxixes3aztwy30xa5uit07ya9q3z" xml:space="preserve">&lt;!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
   Don't add your new AfD (articles for deletion)
   entries by editing this page!
When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination.  Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page.
   Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing
   this page!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --&gt;
{{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]]  {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}}
{{Deletion debates}}
ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు.

ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]],  [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు.

'''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి.
వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి

==తాజా చేర్పులు ==
ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి.
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్]] 
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]]
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్]]
&lt;!--{{/current]]--&gt;

==పాత చర్చలు ==
పాత చర్చల కోసం -
* ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి)
* [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. 
* మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి)


===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి ===
{{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}}
* ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి.
* ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.
* &quot;''మతం''&quot; అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి.

== తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం ==
=== వికీ మర్యాద ===
{{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}}
* తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|&quot;కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి&quot;]] గురించి తెలిసి ఉండాలి.
** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.
* తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. &lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&amp;logout=Y &quot;The battle for Wikipedia's soul&quot;], [[The Economist]], Mar 6th 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 &quot;I'm on Wikipedia, get me out of here&quot;], [[The Guardian]], September 28 2006. &lt;br /&gt;&quot;At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators.&quot;&lt;/ref&gt; వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి.
* మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]].
* జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు.
* తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు:
** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి.
** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది.
** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు.
* ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. 
* చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. 

=== చర్చలో పాల్గొనడం ===
ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. 

AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు:
* సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, &quot;'''ఉంచాలి'''&quot;, &quot;'''తొలగించాలి'''&quot;, &quot;'''విలీనం చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''&quot;, &quot;'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''&quot; -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే  లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం.
* మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి.
* మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి.
* మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు.

పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి:
* చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి.
* మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు &quot;'''''ఎలా'''''&quot; అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి.
* మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు.
* తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే &quot;తొలగించాలి&quot; అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే.
* పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. 
* కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది.

ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:
* తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా &quot;నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు&quot;, &quot;మౌలిక పరిశోధన&quot;, &quot;విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు&quot; వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి.
* వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. 
* వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు.

== వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం ==
=== ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు===
{{IncGuide}}
వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి:
;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి:
# [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది.
# తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]],  [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]]
;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి:
# వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి.
# నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. (&quot;ఈ&quot; చూడండి.)
# వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి.
# వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి.
# ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి.
# భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. 

;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి
# మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు.
# వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి.
# వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
# వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు.

;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి:
# కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు.
# ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు.
# సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి.

=== ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా ===
{{Afd footer}}

=== ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ===

కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు.  ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. 

గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు:
* ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు
* ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు 
* ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు 
* ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి

గుర్తుంచుకోండి.. 
#'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.'''
# వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి.

'''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:'''
{| style=&quot;width:100%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
|-
| style=&quot;background:#ff9;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''I.&lt;br&gt;II.&lt;br&gt;III.'''&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి.
|-
| style=&quot;background:#fc0;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''IV'''.&lt;/span&gt;
| style=&quot;background:#f6f6f6;&quot;|&lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి:
{{clearleft}}
: '''&lt;nowiki&gt;{{subst:afd1&lt;/nowiki&gt;|''NominationName''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;'''
''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో &quot;AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&quot; అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి.

(If the article has been nominated before, use &lt;nowiki&gt;{{subst:afdx}}&lt;/nowiki&gt; instead of &lt;nowiki&gt;{{subst:afd1}}&lt;/nowiki&gt;, and replace &quot;''NominationName''&quot; with the name of the page '''plus''' a note like ''&quot;(second nomination)&quot;'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.)
|-
| style=&quot;background:orange;&quot;| &lt;span style=&quot;font-family:verdana,arial;&quot;&gt;'''V'''.&lt;/span&gt;
|| &lt;div style=&quot;font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;&quot;&gt;Add the additional articles to the nomination.&lt;/div&gt;
&amp;nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; &lt;tt&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''&lt;/tt&gt; కి వెళ్ళి, అక్కడ &lt;br /&gt;
&amp;nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా:
&lt;blockquote&gt;&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;br /&gt;
&lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;&lt;/blockquote&gt;
దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి.
|}

=== AFD ని సృష్టించడం ===&lt;!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--&gt;
నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు:

&lt;inputbox&gt;
type=create
preload=Template:Afd2 starter
default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/&lt;ARTICLENAME&gt;
buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు
bgcolor=#eeeeff
width=60
&lt;/inputbox&gt;
ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది.

[[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ &quot;[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]&quot; ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి.

=== ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి===
AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు.

వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి.

;Deletion sorting
Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]].
{{anchor|wikiProjects}}
;Notifying related WikiProjects
&lt;!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --&gt;
[[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing.  If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD.
{{anchor|substantial}}
;Notifying substantial contributors to the article
While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}.

At this point, you've done all you need to do as nominator.  Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, &quot;[[WP:RELIST|relist]]&quot; it for another seven days of discussion.  (The &quot;someone&quot; ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.)

===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం===
ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది.

వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, &quot;'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''&quot; అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి.

తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు.

== తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా ==
{{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}}

* సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి.
* నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు.
* సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
* చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు.
* చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు.
* కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. 
* నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు.

== నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి ==
తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది:
# చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది.
# చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి.
# {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి.
# చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. 
#* పైన:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలపైన}}&lt;/nowiki&gt;''' &lt;nowiki&gt;'''ఫలితం'''&lt;/nowiki&gt;. &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
#* అడుగున:
#*:'''&lt;nowiki&gt;{{subst:వ్యాతొలకింద}}&lt;/nowiki&gt;'''
# నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) &quot;తొలగింపుకు కారణం&quot; పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. &quot;ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు&quot; లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.
# నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి.
#* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి.
#* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. 
# ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన &quot;ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ&quot; లోకి చేర్చండి.
===ఉదాహరణ===
చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది:

{{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''.  ''వాడుకరి సంతకం''

====[[పేజీపేరు]]====
''చర్చ తీగ''&lt;br&gt;
{{వ్యాతొలకింద}}

== ఇవి కూడా చూడండి==
* [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'')
* [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]]
* An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]].
*[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]]

== మూలాలు==
{{reflist|2}}

''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}''

{|  style=&quot;margin:auto; margin:0 auto;&quot; class=&quot;toccolours&quot;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| '''మరికొన్ని:'''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}&lt;br /&gt;
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}}
{{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal
|}


[[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]]
[[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>f4zvxixes3aztwy30xa5uit07ya9q3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Chaduvari</title>
    <ns>3</ns>
    <id>64766</id>
    <revision>
      <id>4980410</id>
      <parentid>4980234</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <origin>4980410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64602" sha1="q1xll8ymswbanwp29yzj5v625pgtsm8" xml:space="preserve">{{To do|small=yes}}
{|align = &quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; align = &quot;center&quot; 
| style=&quot;align:center; border: 1px solid #8888aa; background: #ffcefb; text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;''స్వాగతం! &quot;మరియు&quot; అనే మాట తెలుగు భాషకు సహజమైన వాడుక కాదు.  ప్రామాణికమైన ప్రచురణల్లోను, నాణ్యమైన వార్తాపత్రికల్లోనూ దాన్ని వాడరు.  &lt;br /&gt; వికీపీడియాలో &quot;మరియు&quot; రాయకూడదు. నేను రాయను. మరి మీరు?''&lt;/big&gt;
|}
{{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}}

&lt;!-- అన్నిటి కంటే దిగువన రాయండి --&gt;
== Telugu search not transliterating correctly ==

Hello, I'm reviewing wikis where Vector legacy is the default and blockers for Vector 2022 deployment (or issues that might have been seen as blockers). I'm wondering what you think about [[phab:T319208|T319208]] ([[phab:T327070|copy of your comment is also here]] - this is the same issue). First of all, I'm sorry to see still open. I just wanted to understand the situation from your perspective. What would be the impact of deploying the skin here without first addressing that issue? (This is my own genuine question. Later, I may get back to you with more precise questions from the engineers.) Thanks! [[వాడుకరి:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:SGrabarczuk (WMF)|చర్చ]]) 18:43, 7 జూన్ 2024 (UTC)
== 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గణనీయమైన కృషిచేసినందుకు గర్తింపుగా==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ఒక ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:26, 19 జూన్ 2024 (UTC)
|}
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]. ఈ ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో మీరు గట్టి కృషి చేసి దీన్ని విజయవంతం చేసారు. మీరు ఇలాగే మరిన్ని ప్రాజెక్టులు చెయ్యాలని కోరుతూ అభినందనలతో.. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:06, 2 జూలై 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మీ గుర్తింపుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:46, 2 జూలై 2024 (UTC)

== Growth News, July 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless]]
=== Community Configuration === 

The Growth team released [[mw:special:MyLanguage/Community configuration|Community Configuration]] at all Wikipedias. You can access it at &lt;code&gt;Special:CommunityConfiguration&lt;/code&gt;. 

This new special page replaces &lt;code&gt;Special:EditGrowthConfig&lt;/code&gt;. For now, all Growth features can be configured using Community Configuration. Configuration for [[mw:Moderator Tools/Automoderator|AutoModerator]] ([[phab:T365046|T365046]]) and other features will be available in the future. 

You can help with translations. The interface translation is done [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;group=ext-communityconfiguration&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate at Translatewiki.net]. You can also help [[mw:Help:Community Configuration|translate the documentation]]. 

If you attend [[wikimania:2024:Wikimania|Wikimania 2024]], please join us for the session about [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/CJKJT8/ Community configuration's future]! 

=== Current work ===
[[mw:Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']]

We will add a new Community Configurable module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version available to beta wikis. We will conduct an A/B test at [[mw:Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]] using the new [[labsconsole:Metrics_Platform|Metrics Platform]]. We still welcome community feedback on initial designs and plans, in any language at [[mw:Talk:Growth/Community Updates|our project talk page]]. 

=== Future work === 

'''[[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Increase constructive activation on mobile]]'''

As part of the [[mw:Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team 2024/2025 Annual Plan]], the Growth team will explore various ways to increase the percentage of newcomers who successfully start editing.

Editing a Wikipedia page requires too much context and patience. It means many trial and error for newcomers to contribute, meaning a steeper learning curve and potential discouraging reverts. To support a new generation of volunteers, we will increase the number and availability of smaller, structured, and more task-specific editing workflows (E.g. [[mw:Edit check|Edit Check]] and [[mw:Growth/Personalized first day/Structured tasks|Structured Tasks]]). The Growth team will primarily focus on Structured Tasks, while working closely with the [[Editing team|Editing team]] to ensure our work integrates well with Edit Check.

=== Stay informed ===

Growth team weekly updates [[mw:Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work. If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[metawiki:Tech/News|subscribe to Tech News]].

''&lt;small&gt;'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].&lt;/small&gt;''
&lt;/div&gt; 15:08, 30 జూలై 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&amp;oldid=27172687 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Chaduvari.

Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Telugu Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country?

Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 06:26, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:Hi [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]], there is an issue with creating isolated articles like this - there are no relevant articles from which links can be given to this article. I created a few such pages hitherto, but could not find appropriate articles to link these pages from. Few months back I translated &quot;Laacher See&quot; as [[లాచర్ సీ]]. But I could not find even a single article from which I can link it from. I had to create a link in See also section of [[అగ్నిపర్వతం]] (Volcano).  
:So, I concluded thus: let the articles be created 'naturally' - either from an existing red link or from an article which shows the necessity of this new article.
:As for translating Campi Flegrei, I think we are not there yet. Sorry for disappointing you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:28, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)
::I understand. Thank you for the reply. [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 19:44, 5 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== Growth News, October 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]]
=== Current work ===
[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community Updates|'''Newcomer Homepage Community Updates module''']]

We will add a new module to the Newcomer Homepage that will allow communities to highlight specific events, projects, campaigns, and initiatives. We have released a simple version on beta wikis and we will soon start an A/B test on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#pilot|our pilot wikis]]. This module will only display on the Newcomer Homepage if communities decide to utilize it, so learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|how to configure the Community Updates module]], or share your thoughts on [[mw:Talk:Growth/Community Updates|the project's talk page]].
[[File:Design one for surfacing structured tasks.png|thumb|One design concept aimed to increase constructive activation]]

[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation|'''Constructive activation experimentation''']]

After showcasing [https://www.figma.com/proto/gog5jsPm40hNRAuyYPpaf0/Wikimania-2024-%E2%80%94-Surfacing-structured-tasks?node-id=24-2102&amp;node-type=canvas&amp;t=Qi6ekdUstnd3flDa-0&amp;scaling=min-zoom&amp;content-scaling=fixed&amp;page-id=0%3A1&amp;starting-point-node-id=24%3A2102 early design ideas] at Wikimania, we conducted [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Design|user testing of design prototypes]]. We now aim to engage communities in further discussions and plan to run a targeted experiment, presenting a structured task within the reading view to logged-in new account holders with zero edits. 

'''[[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]'''

This Community Configuration extension was developed to help communities customize wiki features to meet their unique needs. The Growth team is now helping other Wikimedia Foundation teams make their products configurable:
* The Moderation Tools team now provides Community Configuration for [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]]. ([[phab:T365046|T365046]])
* Certain [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension settings will be configurable soon. ([[phab:T328171|T328171]])

=== Future work ===

As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Annual Plan 2024-2025|Growth team annual plan]], we will continue to investigate ways to increase constructive activation on mobile, while also working with Data Products to move forward A/B testing functionality via the [[wikitech:Metrics_Platform|Metrics Platform]].

=== Community events === 
* Growth team members presented ''Community Configuration: Shaping On-Wiki Functionality Together'' at Wikimania ([https://docs.google.com/presentation/d/1zFMP-_-j6AlcuC_2b32-zdpmvlAO8_SWOtg9mZXCNPI/edit#slide=id.g2cbe13544d8_5_15 slides]). The [https://www.youtube.com/live/govhrZZjV6s?t=3962s session recording is available to watch on YouTube]. This session provided an update on the Community Configuration project and introduced details about the upcoming features that communities will soon be able to configure. Representatives from the Moderator Tools, Editing, Web, and Campaigns teams shared their plans for utilizing Community Configuration in the future. Following these presentations, the WMF Growth team's [[:User:Trizek (WMF)|Benoît Evellin]] and [[:User:Martin_Urbanec_(WMF)|Martin Urbanec]] answered audience questions.
* [[:User:Dyolf77 (WMF)|Habib Mhenni]] gave a presentation of how mentorship works at WikiIndaba 2024. [[:File:How to became a mentor, Growth feature, Wiki Indaba 2024.webm|The recording is available]].

=== Stay informed ===

Growth team weekly updates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Growth team updates|are available on wiki]] (in English) if you want to know more about our day-to-day work.
If you want to receive more general updates about technical activity happening across the Wikimedia movement (including Growth work), we encourage you to [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|subscribe to Tech News]].

''&lt;small&gt;'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].&lt;/small&gt;''
&lt;/div&gt; [[:User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]], 15:44, 22 అక్టోబరు 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&amp;oldid=27642848 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:45, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

== 'చీతా' వ్యాసం తొలగింపు ==

నమస్కారం చదువరి గారు,


'చీతా' అన్న పేరుతో ఉన్న వ్యాసాన్ని మీరు 2020లో దిగువన వ్రాసిన కారణంతో తొలగించారు.

&quot;''దోషభూయిష్టమైన భాష గల యాంత్రికానువాద వ్యాసాలను తొలగించాలని&quot;''

ఒకసారి అప్పటి వ్యాసం ఎలా ఉండిందో చూసి సవరిద్దామంటే ఆ యాక్సెస్ నాకు ఉన్నట్టు లేదు, ఈ విషయంలో సహాయం చేయగలరు.


[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|హర్ష]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sri Harsha Bhogi|చర్చ]]) 12:35, 28 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Sri Harsha Bhogi|Sri Harsha Bhogi]] గారూ, తొలగించిన వ్యాసాలను చూడగల అనుమతులు నిర్వాహకులకు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ పేజీలో ఉన్న పాఠ్యాన్ని కాపీ చేసి మీకు ఇవ్వమని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] అభ్యర్థించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:58, 29 నవంబరు 2024 (UTC)

== అయ్యా నమస్కారము  ==

&quot; నీ ప్రేమే నా ప్రాణం&quot; ఈ పేజీ ని ప్రొటెక్ట్ చెయ్యమని కోరుచున్నాను.ధన్య వాదాలు.


https://te.m.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B1%87_%E0%B0%A8%E0%B0%BE_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%82


అరుణ
: [[వాడుకరి:అరుణ]] గారూ, నమస్కారం. పేజీని సంరక్షించే అనుమతి నాకు లేదు. మీరు దాని గురించి [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో]] రాయండి. తగు కారణాలు కూడా చెప్పండి. కారణాలు సముచితంగా ఉంటే నిర్వాహకులు ఆ పని చేస్తారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 6 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== How well do you know english? ==

I have a LOT i would like to say to you and I am not good at transferring anger in translation. If you are not good at English, that is alright, and I will try to do so in Telugu. Please let me know.

మీకు చాలా చెప్పాలని ఉంది. మీకు ఆంగ్లం ఎంత బాగా తెలుసు?  [[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] ([[వాడుకరి చర్చ:Helloisgone|చర్చ]]) 17:39, 15 డిసెంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Helloisgone|Helloisgone]] గారూ, మన్నించాలి, వెంటనే సమాధానం రాయలేకపోయాను. నేను ప్రస్తుతం అంత చురుగ్గా లేను. ఒకవేళ మీ చర్చాంశం రచ్చబండలో గానీ, నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో గానీ, మరెవరితోనైనా గానీ చర్చిస్తే సముచితంగానే ఉంటుందని మీరు భావిస్తే అక్కడ చర్చించండి. లేదూ, నాతోనే చర్చించాలనుకుంటే ఇక్కడ రాయండి. కానీ, నేను సమాధానం ఇవ్వడం ఆలస్యం అయ్యే అవకాశం ఉంది. ఎక్కడ రాసినా సరే.. ఎంతైనా చెప్పండి, తెలుగులో చెప్పండి, అర్థమయ్యేలా చెప్పండి, ఇక్కడ అందరూ సద్భావన తోటే ఉన్నారని భావించండి  -తద్వారా చర్చించడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:30, 20 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== అనువాద పరికరంలో సందేహం ==

నాకు అనువాద పరికరం వాడేటపుడు ఒక సందేహం తలెత్తింది. మీతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:29, 31 జనవరి 2025 (UTC)

:[[వాడుకరి:చదువరి]] గారూ మీరు రాసిఉన సందేశం చూసాను. నేను మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:31, 31 జనవరి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:06, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Growth Newsletter #33 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Growth_team_logo_-_Icon_only.svg|right|frameless|class=skin-invert]]

''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.''

=== [[mw:Growth/Constructive activation experimentation|Constructive Activation Experiments]] ===
This year, the Growth team is exploring ways to help more new account holders start editing—and do so constructively, meaning their edits are not reverted. Our latest experiments include:

* '''Gradual rollout of &quot;Add a Link&quot; at English Wikipedia''' – We are gradually introducing the &quot;Add a Link&quot; structured task to newcomers at English Wikipedia ([[phab:T386029|T386029]]). This serves as a natural A/B test to measure its impact on activation, retention, and revert rates ([[phab:T382603|T382603]]). Previous experiments on pilot wikis showed that &quot;Add a Link&quot; increases newcomer participation, particularly by helping them make constructive (non-reverted) edits. 
* '''Testing in-article suggestions for first-time editors''' – Many new account holders want to contribute but don’t know where to start. To help, we’re piloting a feature that surfaces structured task suggestions directly in an article’s read view for brand-new editors ([[phab:T385343|T385343]]). These suggestions will appear for logged-in users with no edits, providing a clear, simple way to begin contributing that is surfaced while they read.

=== [[mw:Help:Growth/Tools/Community updates module|Community Updates]] ===

Newcomers often struggle to find their place in Wikipedia’s collaborative environment. While experienced editors easily discover events like edit-a-thons and writing campaigns, newcomers often miss out. 

* To bridge this gap, we launched the '''Community Updates''' module for the Newcomer Homepage. This module is disabled by default, allowing Community Admins to decide how (or if) to use it. 
* If your community hosts events, consider setting up a Community Update to engage and welcome newcomers! [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives|Learn more on Diff]]. To configure, visit Special:CommunityConfiguration.

=== [[mw:Community Configuration|Community Configuration]] ===
Community Configuration is now available across all wikis, including non-Wikipedia projects ([[phab:T383910|T383910]]). Community Configuration allows admins to customize various features like Growth features and Automoderator for their communities, and more recently the Babel extension now allows admins to modify configuration:

* '''Babel customization''' – Admins can now configure Babel settings ([[phab:T374348|T374348]]), including category naming, automatic category creation, and more. See an example on [[commons:Special:CommunityConfiguration/Babel|Wikimedia Commons]].
* '''Upcoming configurable features''' – Projects exploring community configuration options include: '''[[metawiki:Incident_Reporting_System|Incident Reporting System]]''' ([[phab:T374113|T374113]]) and '''[[phab:T384444|Cite backlinks]]''' ([[phab:T378807|T378807]]).

=== [[mw:Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] ===
Mentors play a key role in guiding new editors. If you’re interested in mentoring, or turning mentorship on at your wiki, check out the [[mw:Growth/FAQ#Mentorship|Mentorship FAQ]]

* Starting February 17, 100% of new accounts at English Wikipedia will be assigned a mentor ([[phab:T384505|T384505]]). 
* At Spanish Wikipedia, on 50% of newcomers get a mentor. Experienced contributors are encouraged to [[:es:Especial:Gestionar_mentores|join mentorship]] so that Spanish Wikipedia can provide a mentor to all new users.

=== Looking Ahead ===

In the coming months, we will continue balancing maintenance work—such as deprecating EditGrowth Config ([[phab:T367574|T367574]]) and migrating Statslib ([[phab:T359352|T359352]]) — with user-facing improvements that support new editors and foster the next generation of contributors.

''&lt;small&gt;'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].&lt;/small&gt;''
&lt;/div&gt; 19:00, 4 మార్చి 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&amp;oldid=28323658 --&gt;
==ఎర్ర లింకులు==
@[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారు, ఎర్ర లింకులు చర్చ పేజీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.  మీరు AWB తో వాటికి 'చర్చలు ఏమీ లేవు ' అనే రిమార్క్స్ పెట్టి తొలగించమని మనవి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:02, 22 మార్చి 2025 (UTC)

:@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారు అర్థం కాలేదు, వివరంగా చెప్పండి. రెండు మూడు ఉదాహరణలివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:05, 22 మార్చి 2025 (UTC)
:: ప్రత్యేక పేజీలలో [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%85%E0%B0%B5%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%AE%E0%B1%88%E0%B0%A8%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B2%E0%B1%81 ఎర్ర లింకులు పేజీలు] ఉన్న వీటిలోనివి చర్చలకు పేజీ ఉన్నది. వీటిలో చాలావరకు కొత్త పేజీలు అవసరం కాని, చర్చలు కాని అవసరం లేనివి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. మూసలకు చర్చ చేయమని ఉంది. దానిలో '''చర్చ అవసరం లేదు ''' అని వ్రాస్తే ఆ ఎర్రలింకు తొలగి పోతోంది. ఒకసారి మీరు కూడా చూడండి.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:21, 22 మార్చి 2025 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, వాటిని ఎర్రలింకులుగా ఉండనిస్తే ఇబ్బందేమీ ఉండదని నాఅభిప్రాయం. అందుకే గతంలో ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు లోనూ ఆ పని చెయ్యలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:25, 22 మార్చి 2025 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ఇలా అనవసర ఎర్ర లింకులు ఉంటే, అసలు నిజమైన వ్యాసాలలో ఉన్నటువంటి ఎర్రలింకులు తెలియకుండా మరుగున ఉంటాయి.  దానివల్ల, కొత్త వ్యాసాలు ఏమి వ్రాయాలో, అలాగే ఎర్ర లింకులు ఏ వ్యాసలకు ఉన్నాయో, ఏ వ్యాసలకు ఎర్ర లింకులు తీయాలో తెలుసుకోవాలంటే ఇన్ని వేల అనవసర ఎర్రలింకుల పేజీలతో చాలా కష్టం అవుతుంది. అవసరం లేని పేజీలు తొలగించితే సంఖ్య చాలా వరకు తగ్గిపొతుంది. మీరు కూడా ఒకసారి ఆలోచించగలరు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 06:32, 22 మార్చి 2025 (UTC)
::::ఎర్ర లింకుల ప్రత్యేక పేజీ (ఆవశ్యక పేజీలు)లో చర్చా పేజీలను చూపించకపోతే సరిపోతుంది కదా? [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:18, 22 మార్చి 2025 (UTC)
:::::మూసల్లో వాటి చర్చా పేజీలకు లింకులు ఉండటం వలన కొన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఉదా: [[మూస:గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలంలోని గ్రామాలు]] లో  V T E అని, వ్యూ, టాక్, ఎడిట్ లింకులు ఉన్నాయి.  [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 07:21, 22 మార్చి 2025 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గారూ, సరిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 23 మార్చి 2025 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గారూ, అదేమంత సమస్య అని నాకు అనిపించలేదు. అయినప్పటికీ మీరు చెప్పిన సమస్యను దాటేందుకు ఒక మార్గం ఉంది: 
::::ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ#ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు|ఎర్రలింకుల జాబితాలు, ఇతర వనరులు]] అనే విభాగం చూడండి. అందులో ఎర్రలింకులకు సంబంధించిన పలు జాబితాల లింకులున్నై. అందులో ఉన్న రెండో లింకు ఈ సందర్భంలో పనికొస్తుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:56, 23 మార్చి 2025 (UTC)
:::::@[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, మీకు నా ధన్యవాదములు.[[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 12:58, 23 మార్చి 2025 (UTC)

== Growth News #34 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]]

''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.''

=== Mentoring new editors ===

In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]])
=== “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation ===

Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: 

* '''Community Feedback &amp; Model Improvements''':  We’ve responded to community concerns with targeted changes:
** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]])
** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]])
** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]])
** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]])
* '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]])
* '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]])
=== Newcomer Engagement Features ===
* '''“Get Started” notification''':  Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]])
* '''Confirmation email:'''  We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]])
=== Community Configuration Enhancements ===

Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]])
=== Annual Planning ===

The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&amp;_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions.

=== Get Involved ===

We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language.

''&lt;small&gt;'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].&lt;/small&gt;''
&lt;/div&gt; 18:51, 17 జూన్ 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&amp;oldid=28750629 --&gt;

==కమ్యూనిటీ ఔట్రీచ్: ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ నుండి సాంకేతిక మద్దతు==
నమస్తే చదువరి గారు,

మీరు IMDUG ఔట్రీచ్‌కి ఇచ్చిన స్పందనకు మరియు మీరు వివరించిన సాంకేతిక సమస్యలకు మేము మరోసారి హృదయపూర్వకంగా కృతజ్ఞతలు తెలుపుతున్నాము.

మీరిచ్చిన ఫీడ్‌బ్యాక్‌ ఆధారంగా, మేము అవి పునరుత్పత్తి (reproduce) చేయడానికి ప్రయత్నించాము. అయితే, కొన్ని సందర్భాల్లో సమస్యలు పూర్తిగా పునరుత్పత్తి చేయడం కాస్త క్లిష్టంగా మారింది.

అందువల్ల, మీరు ఇష్టపడితే మేము ఓ చిన్న వీడియో కాల్ / గూగుల్ మీట్ ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాము — మీరు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రత్యక్షంగా చూసి అర్థం చేసుకోవడానికి. దీని వల్ల సమస్యలను స్పష్టంగా గుర్తించి, సరైన పరిష్కారాలు సూచించగలమని ఆశిస్తున్నాము.

దయచేసి:

మీకు అందుబాటులో ఉన్న రెండు లేదా మూడు సమయ ఎంపికలను

గూగుల్ మీట్ ఆహ్వానానికి ఉపయోగించగల ఈమెయిల్ ID ను

మా యూజర్ గ్రూప్ అధికార ఇమెయిల్‌కు పంపించండి: 📧 contact@indicmediawikidev.org

మీ వివరాలను ప్రైవేటుగా ఉంచడానికి ఇదే ఉత్తమ మార్గం.

మీ స్పందన కోసం ఎదురుచూస్తున్నాము!

ధన్యవాదాలతో,
నవ్య శ్రీ కల్లి
ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ (IMDUG)
:మెయిలు పంపించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:35, 15 జూలై 2025 (UTC)

== Growth News #35 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]]

''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.''

=== New releases ===

==== English Wikipedia gets &quot;Add a Link&quot; Structured Task ====

We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#&quot;Add_a_link&quot;_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|&quot;Add a Link&quot; Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts).

==== Growth features for Wikidata ====
After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]).
Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic.

=== Work in progress ===

==== Revise Tone Structured Task ====
The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]].
We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric.

==== Add a link to more wikis ====

The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model.

[[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia.

=== Research ===

The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: 

[[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers.
The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time.

[[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience.

[[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions.

=== Community events ===

The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects.

'''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]'''

This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors.

'''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]'''

This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors.

'''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]'''

With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors.

'''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]'''

Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work.

''&lt;small&gt;'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].&lt;/small&gt;''
&lt;/div&gt; 10:23, 22 అక్టోబరు 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&amp;oldid=29457883 --&gt;

== కళా భారతి వ్యాసం - పున : పరిశీలన  ==

నేను సబ్మిట్ చేసిన ఎడితాన్ వ్యాసం &quot; కళా భారతి&quot; పైన మీరు చెప్పిన సవరణల ప్రకారముగా మార్పు చెయ్యడం జరిగింది .. మళ్ళి సబ్మిట్ చేయటం కుదరని కారణముగా ,  ఇక్కడ విన్నవించడం జరిగింది [[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] ([[వాడుకరి చర్చ:WikiPBR|చర్చ]]) 15:18, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC)

:@[[వాడుకరి:WikiPBR|WikiPBR]] గారూ, మళ్ళీ సమర్పించే పేజీ ఇది: [[వికీపీడియా:2025 ఎడిటథాన్-1/మళ్ళీ సమర్పించిన వ్యాసాలు]]
:అక్కడ సమర్పించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:19, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC)

== The Collaboration Barnstar ==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#ffdc42}}};&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; |[[దస్త్రం:Collaboration_barnstar.svg|250x250px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |'''Appreciation for participating in an experimentation to improve a feature'''
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; |{{{2|Thank you for collaborating with the [[mw:Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localization team]] to improve the discovery of community-nominated vital article list as [[mw:Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists/Featured Collection|Featured collection]] in the [[mw:Content Translation|Content translation]] workflow.  &lt;BR&gt;&lt;BR&gt;}}}''{{{1|}}}&lt;br /&gt;''
|}
[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[వాడుకరి చర్చ:UOzurumba (WMF)|చర్చ]]) 04:37, 13 జనవరి 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], thank you.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:31, 13 జనవరి 2026 (UTC)

== [[User:RAHAVAA|RAHAVAA]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026) ==

Hi sir --[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAHAVAA|చర్చ]]) 10:11, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:RAHAVAA|RAHAVAA]] గారు. వికీపీడియాకు స్వాగతం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;
==[[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదన ==
మీరు గణనీయంగా కృషిచేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] పేజీని తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను. దీనిపై మీ అభిప్రాయాలను స్వాగతిస్తాను; [[Wikipedia:Miscellany for deletion/వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం ]] వద్ద చర్చలో పాల్గొని మీ అభిప్రాయాలను వెల్లడించండి. చర్చాకాలంలో [[వాడుకరి:Chaduvari/భారతదేశ చరిత్ర - ప్రాచీన యుగం]] లో దిద్దుబాట్లు చెయ్యవచ్చు. కానీ తొలగింపు మూసను తీసివెయ్యరాదు. ధన్యవాదాలు.&lt;!-- Template:MFDWarning --&gt; [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:09, 9 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Growth/Newsletters/36 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]]

''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.''

=== Recent releases ===

====Account creation experiments====

Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results.

* An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]])
* A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) 
*A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]]
*We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a &quot;reveal password&quot; option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase).

====Revise Tone structured task====
[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone.
In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality.
The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration.
[[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis.

====Automated mentor list cleanup====
Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees).
Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active.
We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]].

====Growth features for Wikidata====

Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel.

=== Work in progress ===
[[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]]

====Home====
The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage.
Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment.

=== Research ===

The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community:

* [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]]
* [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] 

''&lt;small&gt;'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].&lt;/small&gt;''
&lt;/div&gt; 13:17, 18 ఆగస్టు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&amp;oldid=30870183 --&gt;

== Notice of expiration of your interface-admin right ==
&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;interface-admin&quot; (ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు) will expire on 2026-10-15 15:37:23. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[వాడుకరి:Leaderbot|Leaderbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Leaderbot|చర్చ]]) 19:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>q1xll8ymswbanwp29yzj5v625pgtsm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆస్ట్రేలియా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72770</id>
    <revision>
      <id>4980308</id>
      <parentid>4966498</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338729" sha1="08fwi8uhek3awth28wjtn0eqm6hmkr7" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Commonwealth of Australia
| common_name            = Australia
| image_flag             = Flag of Australia (converted).svg
| alt_flag               = A blue field with the Union Flag in the upper hoist quarter, a large white seven-pointed star in the lower hoist quarter, and constellation of five white stars in the fly – one small five-pointed star and four, larger, seven-pointed stars
| image_coat             = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
| alt_coat               = &lt;!--alt text for coat of arms--&gt;
| national_anthem        = &quot;[[Advance Australia Fair]]&quot;{{Lower|0.2em|{{Refn|Australia also has a [[royal anthem]], &quot;[[God Save the King]]&quot;, which may be played in place of or alongside the national anthem when members of the [[House of Windsor|royal family]] are present. If not played alongside the royal anthem, the national anthem is instead played at the end of an official event.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Australian National Anthem |url=https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027193111/https://www.pmc.gov.au/honours-and-symbols/australian-national-symbols/australian-national-anthem |archive-date=27 October 2023 |access-date=9 January 2024 |website=Department of Prime Minister and Cabinet|date=19 January 2022 }}&lt;/ref&gt;|name=&quot;anthem explanation&quot;|group=&quot;N&quot;}}&lt;!--end lower:--&gt;}}&lt;br /&gt; &lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{Center|[[File:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = {{Switcher|[[File:Australia with AAT (orthographic projection).svg|frameless|alt=Orthographic map of Australia]]|Show globe (Australian states and territories)|[[File:Territorial waters - Australia.svg|upright=1.15|frameless]]|Show territories with boundaries of [[Exclusive economic zone of Australia|Australia's exclusive economic zone]]|default=1}}
| map_caption            = {{Legend|#316831|Commonwealth of Australia}}
{{Legend|#8DC78C|[[States and territories of Australia|External territories of Australia]]}}
| alt_map                = A map of the eastern hemisphere centred on Australia, using an orthographic projection
| capital                = [[Canberra]]
| coordinates            = {{Coord|35|18|29|S|149|07|28|E|type:city_region:AU}}
| largest_city           = [[Sydney]] (metropolitan)&lt;br /&gt;[[Melbourne]] (urban){{Refn|Sydney is the largest city based on Australian Bureau of Statistics (ABS) Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs). These represent labour markets and the functional area of Australian capital cities.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Regional population, 2021-22 financial year |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |date=20 April 2023 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=27 May 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420020126/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2021-22 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Melbourne is larger based on ABS Significant Urban Areas (SUAs). These represent Urban Centres, or groups of contiguous Urban Centres, that contain a population of 10,000 people or more.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Turnbull |first=Tiffanie |date=17 April 2023 |title=Melbourne overtakes Sydney as Australia's biggest city |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |access-date=27 May 2023 |work=[[BBC News]] |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521093900/https://www.bbc.com/news/world-australia-65261720 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|group=&quot;N&quot;}}&lt;!-- See discussion on the talk page --&gt;
| languages_type         = [[National language]]
| languages              = [[English language|English]]
| demonym                = {{Hlist|[[Australians|Australian]]|Aussie (colloquial){{Refn|Pronounced &quot;Ozzy&quot;|group=&quot;N&quot;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aussie |url=https://www.macquariedictionary.com.au/features/word/search/?search_word_type=Dictionary&amp;word=aussie |url-access=subscription |access-date=8 February 2024 |website=[[Macquarie Dictionary]] |date=16 October 2023 |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610132406/https://www.macquariedictionary.com.au/?time=1718025846039 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Collins English Dictionary |year=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |location=Bishopbriggs, Glasgow |isbn=978-0-0078-6171-2 |page=[https://archive.org/details/collinsenglishdi0000unkn/page/n27 18] |title-link=Collins English Dictionary }}&lt;/ref&gt;&lt;!--end hlist:--&gt;}}
| religion               = {{Ublist
 |title = [[Religion in Australia|Various]]
 |43.9% [[Christianity in Australia|Christianity]]
 |38.9% [[Irreligion in Australia|no religion]]
 |3.2% [[Islam in Australia|Islam]]
 |2.7% [[Hinduism in Australia|Hinduism]]
 |2.4% [[Buddhism in Australia|Buddhism]]
 |1.7% [[Religion in Australia#Other religions|other]]
 |7.2% unanswered{{Refn|The religion question is optional in the Australian census.|group=&quot;N&quot;}}
}}
| religion_year          = [[2021 Australian census|2021]]
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;Australian Bureau of Statistics-2022a&quot;/&gt;
| government_type        = [[Federalism|Federal]] parliamentary [[constitutional monarchy]]
| leader_title1          = [[Monarchy of Australia|Monarch]]
| leader_name1           = [[Charles III]]
| leader_title2          = {{Nowrap|[[Governor-General of Australia|Governor-General]]}}
| leader_name2           = [[Sam Mostyn]]
| leader_title3          = [[Prime Minister of Australia|Prime Minister]]
| leader_name3           = [[Anthony Albanese]]
| legislature            = [[Parliament of Australia|Parliament]]
| upper_house            = [[Australian Senate|Senate]]
| lower_house            = [[Australian House of Representatives|House of Representatives]]
| sovereignty_type       = Independence
| sovereignty_note       = from the United Kingdom
| established_event1     = [[Federation of Australia|Federation]]
| established_date1      = 1 January 1901
| established_event2     = [[Balfour Declaration of 1926|Balfour Declaration]]
| established_date2      = 15 November 1926
| established_event3     = [[Statute of Westminster Adoption Act 1942|Statute of Westminster Adoption Act]]
| established_date3      = 9 October 1942
| established_event4     = [[Australia Acts]]
| established_date4      = 3 March 1986
| area_km2               = 7,688,287
| area_footnote          = &lt;ref name=&quot;Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)&quot;&gt;{{Cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Geoscience Australia-2014a&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|title=Area of Australia - States and Territories|date=27 June 2014|website=Geoscience Australia|access-date=18 February 2024|archive-date=18 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook |country=Australia |section=Geography |access-date=16 August 2024}}&lt;/ref&gt;
| area_rank              = 6th
| percent_water          = 1.79 (2015)&lt;ref name=&quot;Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)&quot;/&gt;
| population_estimate    = {{IncreaseNeutral}} 27,724,744&lt;ref name=&quot;abs-estimate&quot;&gt;{{cite web |title=National, state and territory population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/latest-release |publisher=[[Australian Bureau of Statistics]] |access-date=March 27, 2026}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025 (September)
| population_estimate_rank = 54th
| population_census_year = 2021
| population_census = {{IncreaseNeutral}} 25,890,773&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|title=National, state and territory population|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=26 September 2022|access-date=26 September 2022|archive-date=21 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121204624/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/mar-2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = {{#expr:{{Data Australia|poptoday}} / 7692024 round 1}}
| population_density_rank = 237th
| GDP_PPP                = {{increase}} $2.099 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.AU&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2026
| GDP_PPP_rank           = 22nd
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $74,755&lt;ref name=&quot;IMFWEO.AU&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 26th
| GDP_nominal            = {{increase}} $2.124 trillion&lt;ref name=&quot;IMFWEO.AU&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2026
| GDP_nominal_rank       = 12th
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $75,648&lt;ref name=&quot;IMFWEO.AU&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 13th
| Gini                   = 32.4
| Gini_year              = 2020
| Gini_change            = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Australia Gini Coefficient, 1995 – 2023 {{!}} CEIC Data |url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |access-date=4 March 2024 |website=www.ceicdata.com |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304002624/https://www.ceicdata.com/en/indicator/australia/gini-coefficient |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.958&lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2023&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 7th
| currency               = [[Australian dollar]] ([[$]])
| currency_code          = AUD
| time_zone              = [[Time in Australia|AWST, ACST, AEST]]&lt;ref name=&quot;time&quot; group=&quot;N&quot;&gt;There are minor variations from three basic time zones; see [[Time in Australia]].&lt;/ref&gt;
| utc_offset             = +8; +9.5; +10
| time_zone_DST          = [[Time in Australia|ACDT, AEDT]]&lt;ref name=&quot;time&quot; group=&quot;N&quot;/&gt;
| utc_offset_DST         = +10.5; +11
| DST_note               = [[Daylight saving time|DST]] not observed in Qld, WA and NT
| date_format            = {{Abbr|dd|day}}/{{Abbr|mm|month}}/{{Abbr|yyyy|year}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Australian Government |date=March 2023 |title=Dates and time |url=https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |access-date=6 May 2023 |website=Style Manual |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529074659/https://www.stylemanual.gov.au/grammar-punctuation-and-conventions/numbers-and-measurements/dates-and-time |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| calling_code           = [[Telephone numbers in Australia|+61]]
| cctld                  = [[.au]]
}}
'''ఆస్ట్రేలియా''', అధికారికంగా '''కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా''', ఆస్ట్రేలియా ఖండం ఆస్ట్రేలియా ప్రధాన భూభాగం, టాస్మానియా ద్వీపం, అనేక చిన్న ద్వీపాలు కలిగిన దేశం.{{Refn|[[ఆస్ట్రేలియన్ అంటార్కిటిక్ భూభాగం|అంటార్కిటిక్ ఖండంలోని 42% కూడా ఆ దేశం తనదని పేర్కొంది]]; అయితే దీనిని యుకె, ఫ్రాన్స్, న్యూజిలాండ్, నార్వే మాత్రమే గుర్తించాయి.&lt;ref name=&quot;Scott 2021 491&quot;&gt;{{Harvnb|Scott|2021|page=491}}&lt;/ref&gt;|group=&quot;N&quot;}} దీని మొత్తం వైశాల్యం {{cvt|7,688,287|km2}}, ఇది 
ఇది ప్రపంచంలో ఆరవ అతిపెద్ద దేశం, [[ఓషియానియా]]లో అతిపెద్ద దేశం. ఆస్ట్రేలియా ప్రపంచంలోనే అత్యంత చదునైన, పొడిగా నివసించే ఖండం.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియన్ ఖండం |url=https://www.australia.gov.au/about-australia/our-country/the-australian-continent |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313202829/https://www.australia.gov.au/about-australia/our-country/the-australian-continent |archive-date=13 March 2020 |access-date=13 August 2018 |website=australia.gov.au}}&lt;/ref&gt; ఇది ఒక మెగాడైవర్సు దేశం. దాని పరిమాణం కారణంగా దేశంలో వైవిధ్య భరితమైన ప్రకృతి దృశ్యాలు, ఎడారులు, వాతావరణాలు ఉన్నాయి. తీరం వెంబడి లోపలి భాగంలో ఉష్ణమండల వర్షారణ్యాలు ఉంటాయి.

ఆదివాసి ఆస్ట్రేలియన్ల పూర్వీకులు ఆగ్నేయాసియా నుండి 50,000 నుండి 65,000 సంవత్సరాల క్రితం, చివరి హిమనదీయ కాలం సమయంలో రావడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Harvnb|Veth|O'Connor|2013|pages=18–19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ClarksonJacobs2017&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Clarkson |first1=Chris |last2=Jacobs |first2=Zenobia |last3=Marwick |first3=Ben |last4=Fullagar |first4=Richard |last5=Wallis |first5=Lynley |last6=Smith |first6=Mike |last7=Roberts |first7=Richard G. |last8=Hayes |first8=Elspeth |last9=Lowe |first9=కెల్సే |last10=కరాహ్ |first10=జేవియర్ |last11=ఫ్లోరిన్ |first11=S. అన్నా |last12=మెక్‌నీల్ |first12=జెస్సికా |last13=కాక్స్ |first13=డెలిత్ |last14=ఆర్నాల్డ్ |first14=లీ జె. |last15=హువా |first15=క్వాన్ |display-authors=1 |date=2017 |title=65,000 సంవత్సరాల క్రితం ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో మానవ ఆక్రమణ |journal=ప్రకృతి |volume=547 |issue=7663 |pages=306–310 |bibcode=2017Natur.547..306C |doi=10.1038/nature22968 |issn=0028-0836 |pmid=28726833 |s2cid=205257212 |hdl-access=free |last16=హంట్లీ |first16=జిలియన్ |last17=బ్రాండ్ |first17=హెలెన్ E. A. |last18=మన్నే |first18=టినా |last19=ఫెయిర్‌బైర్న్ |first19=ఆండ్రూ |last20=షుల్‌మిస్టర్ |first20=జేమ్స్ |last21=లైల్ |first21=లిండ్సే |last22=సాలినాస్ |first22=మకియా |last23=పేజీ |first23=మారా |last24=కానెల్ |first24=కేట్ |last25=పార్క్ |first25=గాయంగ్ |last26=నార్మన్ |first26=కాసిహ్ |last27=మర్ఫీ |first27=టెస్సా |last28=పార్డో |first28=కోలిన్ |hdl=2440/107043|url=https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;విలియమ్స్-2021&quot;&gt;{{Cite journal |last1=విలియమ్స్ |first1=మార్టిన్ A. J. |last2=స్పూనర్ |first2=నిగెల్ A. |last3=మెక్‌డొన్నెల్ |first3=కాథరిన్ |last4=ఓ'కానెల్ |first4=జేమ్స్ F. | date=January 2021 |title=ఉష్ణమండల ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలోని పురావస్తు ప్రదేశాలలో భంగం గుర్తించడం: గతంలో ప్రతిపాదించబడిన 65,000-సంవత్సరాల ఖండాంతర ఆక్రమణ తేదీకి సంబంధించిన చిక్కులు |journal=భౌగోళిక పురావస్తు శాస్త్రం |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=92–108 |bibcode=2021Gearc..36...92W |doi=10.1002/gea.21822 |issn=0883-6353 |s2cid=225321249 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gea.21822 |url-access=subscription |access-date=16 October 2023 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004091731/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gea.21822 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిషు స్థిరనివాసం ఏర్పడే సమయానికి ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్లు 250 విభిన్న భాషలను మాట్లాడేవారు. ప్రపంచంలోని పురాతన జీవన సంస్కృతులలో వారిది ఒకటి.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=61, 237}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా లిఖిత చరిత్ర 17వ శతాబ్దంలో చాలా తీరప్రాంతంలో డచ్ అన్వేషణతో ప్రారంభమైంది. 1788లో న్యూ సౌత్ వేల్స్ కాలనీ స్థాపనతో బ్రిటిషు వలసరాజ్యం ప్రారంభమైంది. 19వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి ఖండంలోని ఎక్కువ భాగాన్ని యూరోపియన్ స్థిరనివాసులు అన్వేషించారు. ఐదు అదనపు స్వయం పాలన బ్రిటిషు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి. ప్రతి ఒక్కటి 1890 నాటికి బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత్వాన్ని పొందాయి. 1901లో కాలనీలు సమాఖ్యీకరించబడ్డాయి, కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియాను ఏర్పాటు చేశాయి. ఇది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ నుండి స్వయంప్రతిపత్తిని పెంచే ప్రక్రియను కొనసాగించింది. ఇది ''స్టాట్యూట్ ఆఫ్ వెస్ట్‌మినిస్టర్ అడాప్షన్ యాక్ట్ 1942'' ద్వారా హైలైటు చేయబడింది. 1986 ఆస్ట్రేలియా చట్టాలులో ముగిసింది.&lt;ref name=&quot;కాంటియాడ్స్ ఫోటియాడౌ 2020 పేజీ 389&quot;&gt;{{Cite book | last1=కాంటియాడౌ | first1=X. | last2=ఫోటియాడౌ | first2=A. | title=కంపారిటివ్ కాన్స్టిట్యూషనల్ చేంజ్ యొక్క రౌట్‌లెడ్జ్ హ్యాండ్‌బుక్ | publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ | date=2020 | isbn=978-1-3510-2097-8 | url=https://books.google.com/books?id=GmoPEAAAQBAJ&amp;pg=PA389 | page=389 | access-date=17 July 2023 | archive-date=19 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230419202011/https://books.google.com/books?id=GmoPEAAAQBAJ&amp;pg=PA389 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా అనేది ఆరు రాష్ట్రాలు, పది భూభాగాలు కలిగిన సమాఖ్య పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, రాజ్యాంగ రాచరికం. దాదాపు ఆస్ట్రేలియా 28 మిలియన్ల జనాభా ఉన్న దీని జనాభా అధిక పట్టణీకరణకు గురైంది. తూర్పు సముద్ర తీరంలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉంది.&lt;ref name=&quot;ABS-regional-population-latest&quot;/&gt; దేశ రాజధాని, కాన్‌బెర్రా. అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరాలు [[సిడ్నీ]], [[మెల్‌బోర్న్]]. ఈ నగరాల జనాభా ఐదు మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ.&lt;ref name=&quot;ABS-regional-population-latest&quot;&gt;{{Cite web |date=20 April 2023 |title=ప్రాంతీయ జనాభా |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |access-date=23 April 2023 |website=ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా సంస్కృతి వైవిధ్యమైనది. ఆ దేశం ప్రపంచంలో అత్యధిక విదేశీయులు నివసిస్తున్న జనాభాలో ఒకటి. ఇది అధిక అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక వ్యవస్థతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధిక తలసరి ఆదాయాలు కలిగిన దేశాలలో ఒకటి. దాని సమృద్ధిగా ఉన్న సహజ వనరులు, బాగా అభివృద్ధి చెందిన అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సంబంధాలు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకి కీలకమైనవి. జీవన నాణ్యత, ఆరోగ్యం, విద్య, ఆర్థిక స్వేచ్ఛ, పౌర స్వేచ్ఛలు, రాజకీయ హక్కుల పరంగా ఇది అత్యున్నత స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;గ్లోబల్ ఆస్ట్రేలియా 2021&quot;&gt;{{Cite web | title=గణాంకాలు, ర్యాంకింగ్‌లు | website=గ్లోబల్ ఆస్ట్రేలియా | date=18 May 2021 | url=https://www.globalaustralia.gov.au/why-australia/statistics-and-rankings | access-date=28 March 2023 | archive-date=28 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230328003912/https://www.globalaustralia.gov.au/why-australia/statistics-and-rankings | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా ఒక మధ్యస్థ శక్తి. ప్రపంచంలో అత్యధిక సైనిక వ్యయం కలిగిన దేశాల్లో పదమూడవది. ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి; జి20; ఒఇసిడి; ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ; ఆసియా-పసిఫిక్ ఆర్థిక సహకారం; పసిఫిక్ దీవుల ఫోరం; పసిఫిక్ కమ్యూనిటీ; కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్; రక్షణ, భద్రతా సంస్థలు ఎఎన్‌జెడ్‌యుఎస్, ఎయుకెయుఎస్, ఫైవ్ ఐస్ వంటి అంతర్జాతీయ సమూహాలలో సభ్యదేశంగా ఉంది. ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రధాన నాటోయేతర మిత్రదేశం కూడా.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rachman |first=Gideon |date=13 March 2023 |title=Aukus, the Englishosphere and the return of great power spiritly |url=https://www.ft.com/content/e4abd866-54cb-4923-9a66-ebb5b5ed67bf |url-access=subscription |access-date=19 March 2023 |website=Financial Times |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320005932/https://www.ft.com/content/e4abd866-54cb-4923-9a66-ebb5b5ed67bf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
=== స్వదేశీ పూర్వ చరిత్ర ===
[[File:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right| పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలోని కింబర్లీ ప్రాంతంలో ఆదివాసీ రాక్ ఆర్ట్సు]]

స్వదేశీ ఆస్ట్రేలియన్లలో రెండు విస్తృత సమూహాలున్నాయి. అవి:
* ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్లు, వీరు ఆస్ట్రేలియన్ ప్రధాన భూభాగం. దాని అనేక ద్వీపాలలోని వివిధ స్థానిక ప్రజలు. టాస్మానియాతో సహా ప్రజలు ఉన్నారు.
* టోర్రెసు స్ట్రెయిటు ద్వీపవాసలు. వీరు టోర్రెసు స్ట్రెయిటు దీవుల ప్రత్యేకమైన మెలనేషియా ప్రజలు

ఆస్ట్రేలియన్ ఖండంలో మానవ నివాసం 50,000 నుండి 65,000 సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభమైందని అంచనా వేయబడింది,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ClarksonJacobs2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Williams-2021&quot;&gt;{{cite journal |last1=Williams |first1=Martin A. J. |last2=Spooner |first2=Nigel A. |last3=McDonnell |first3=Kathryn |last4=O'Connell |first4=James F. |date=January 2021 |title=Identifying disturbance in archaeological sites in tropical northern Australia: Implications for previously proposed 65,000-year continental occupation date |journal=Geoarchaeology |volume=36 |issue=1 |pages=92–108 |bibcode=2021Gearc..36...92W |doi=10.1002/gea.21822 |issn=0883-6353 |s2cid=225321249 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gea.21822 |url-access=subscription |access-date=16 October 2023 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004091731/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gea.21822 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుత ఆగ్నేయాసియా నుండి భూ వంతెనల ద్వారా చిన్న సముద్ర దాటుల ద్వారా ప్రజల వలసలతో ఇక్కడకు వచ్చి స్థిరపడ్డారు.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ఆధునిక ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్ల ఈ పూర్వీకులకు ఎన్ని వలస తరంగాలు దోహదపడ్డాయో అనిశ్చితంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Malaspinas Westaway Muller Sousa 2016 pp. 207–214&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dorey |first=Fran |title=When did modern humans get to Australia? |url=https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia |publisher=Australian Museum |access-date=21 August 2020 |archive-date=17 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817140725/https://australian.museum/learn/science/human-evolution/the-spread-of-people-to-australia/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  ఆర్నుహెం ల్యాండ్ లోని మ్యాడుజెడ్బెబె, రాతి ఆశ్రయం బహుశా ఆస్ట్రేలియాలో మానవ ఉనికిని చూపించే పురాతన ప్రదేశంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ClarksonJacobs2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Williams-2021&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|page=217}}&lt;/ref&gt; కనుగొనబడిన పురాతన మానవ అవశేషాలు లేక్ ముంగో అవశేషాలు, ఇవి దాదాపు 42,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటివి అని సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=219–220}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియన్ ఆదివాసీ సంస్కృతి భూమి మీద ఉన్న పురాతన నిరంతర సంస్కృతులలో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|page=161}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఆస్ట్రేలియన్ జియోగ్రాఫిక్ 2011 i652&quot;&gt;{{Cite web | title=DNA భూమిపై ఉన్న పురాతనమైన ఆదివాసీ సంస్కృతిని నిర్ధారిస్తుంది | website=ఆస్ట్రేలియన్ జియోగ్రాఫిక్ | date=23 September 2011 | url=https://www.australiangeographic.com.au/news/2011/09/dna-confirms-aboriginal-culture-one-of-earths-oldest/ | access-date=9 February 2024 | archive-date=20 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240120022657/https://www.australiangeographic.com.au/news/2011/09/dna-confirms-aboriginal-culture-one-of-earths-oldest/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jozuka 2016 i592&quot;&gt;{{Cite web | last=Jozuka | first=Emiko | title=ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్లు భూమి యొక్క పురాతన నాగరికత: DNA అధ్యయనం | website=CNN | date=22 September 2016 | url=https://www.cnn.com/2016/09/22/asia/indigenous-australians-earths-oldest-civilization/index.html#:~:text=A%20new%20genomic%20study%20has,stretching%20back%20roughly%2075%2C000%20years. | access-date=9 February 2024 | archive-date=4 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240304225419/https://www.cnn.com/2016/09/22/asia/indigenous-australians-earths-oldest-civilization/index.html#:~:text=A%20new%20genomic%20study%20has,stretching%20back%20roughly%2075%2C000%20years. | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malaspinas Westaway Muller Sousa 2016 pp. 207–214&quot;&gt;
{{Cite journal
 |last1=Malaspinas |first1=Anna-Sapfo
 |last2=Westaway |first2=Michael C.
 |last3=Muller |first3=Christoph
 |last4=Sousa |first4=Vitor C.
 |last5=Lo |first5=Y.-S.
 |last6=Crawford |first6=Jacob E.
 |last7=Heupink |first7=Tim H.
 |last8=Macholdt |first8=Enrico
 |last9=Peischl |first9=Stephan
 |last10=Rasmussen |first10=Simon
 |last11=Schiffels |first11=Stephen
 |last12=Subramanian |first12=Shankar
 |last13=Wright |first13=Joanne L.
 |last14=Albrechtsen |first14=Anders
 |last15=Barbieri |first15=Chiara
 |last16=Dupanloup |first16=Isabelle
 |last17=Eriksson |first17=Anders
 |last18=Margaryan |first18=Ida
 |last19=Pugach |first19=Irina
 |last20=Korneliussen |first20=Thorfinn S.
 |last21=Levkivskyi |first21=Ivan P.
 |last22=Moreno-Mayar |first22=Víctor I.
 |last23=Ni |first23=Shengyu
 |last24=Racimo |first24=Fernando
 |last25=Sikora |first25=Martin
 |date=21 September 2016
 |title=A genomic history of Aboriginal Australia
 |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/207 |journal=Nature
 |publisher=Springer Science and Business Media LLC
 |volume=538
 |issue=7624
 |pages=207–214
 |bibcode=2016Natur.538..207M
 |doi=10.1038/nature18299
 |issn=0028-0836
 |pmid=27654914
 |pmc=7617037
 |hdl=10754/622366
 |hdl-access=free
 |display-authors=1
}}
&lt;/ref&gt;
మొదటి యూరోపియను పరిచయం సమయంలో ఆదిమ ఆస్ట్రేలియన్లు విస్తృత శ్రేణి సమాజాలకు చెందినవారు, విభిన్న ఆర్థిక వ్యవస్థలు కనీసం 250 వేర్వేరు భాషా సమూహాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=విలియమ్స్ |first=ఎలిజబెత్ |date=2015 |title=కాంప్లెక్స్ హంటర్-గేదర్స్: ఆస్ట్రేలియా నుండి ఒక దృశ్యం |journal=యాంటిక్విటీ |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |volume=61 |issue=232 |pages=310–321 |doi=10.1017/S0003598X00052182 |s2cid=162146349}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Sáenz|Embrick|Rodríguez|2015|page=602}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిషు స్థిరనివాసానికి ముందు ఆదివాసీ జనాభా అంచనాలు 3,00,000 నుండి 3 మిలియన్ల వరకు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=బ్రాడ్‌షా |first1=కోరీ జె. ఎ. |last2=విలియమ్స్ |first2=అలన్ N |last3=సాల్ట్రే |first3=ఫ్రెడెరిక్ |last4=నార్మన్ |first4=కాసిహ్ |last5=ఉల్మ్ |first5=సీన్ | date=30 April 2021 |title=మొదటి ఆస్ట్రేలియన్లు మిలియన్ల జనాభాకు పెరిగారు, ఇది మునుపటి అంచనాల కంటే చాలా ఎక్కువ |url=https://theconversation.com/the-first-australians-grew-to-a-population-of-millions-much-more-than-previous-estimates-142371 |access-date= |website=[[సంభాషణ (వెబ్‌సైట్)|సంభాషణ]] |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్ల సంస్కృతులు భూమి, పర్యావరణంతో లోతుగా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి ( అలాగే ఉన్నాయి), మౌఖిక సంప్రదాయం, పాటలు, నృత్యం, చిత్రలేఖనాల ద్వారా ది డ్రీమింగు కథలు నిర్వహించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=మాసన్ |first=స్టెఫానీ | date=2021 |title=కలోనియల్ పూర్వ ఆస్ట్రేలియా యొక్క లోతైన గతం |journal=ది హిస్టారికల్ జర్నల్ |language=en |volume=64 |issue=5 |pages=1483–6 |doi=10.1017/S0018246X20000369 |issn=0018-246X |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ఫైర్-స్టికు ఫార్మింగులో నిమగ్నమైన కొన్ని సమూహాలు,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=వైర్వోల్ |first=కార్ల్-హీన్జ్ | date=11 January 2012 |title=ఆదివాసీల దహనం ఆస్ట్రేలియా వాతావరణాన్ని ఎలా మార్చింది |url=http://theconversation.com/how-aboriginal-burning-changed-australias-climate-4454 |access-date=1 November 2023 |website=ది సంభాషణ |language=en-US |archive-date=15 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715015907/https://theconversation.com/how-aboriginal-burning-changed-australias-climate-4454 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Williams |first=Robbie |date=21 June 2023 |title=వలసవాదులు రాకముందు, మేము చిన్నగా కాల్చేవాళ్ళం, పెద్ద మంటలను నివారించడానికి తరచుగా కాల్చేవాళ్ళం. సాంస్కృతిక దహనం గురించి మళ్ళీ నేర్చుకునే సమయం ఇది |url=http://theconversation.com/before-the-colonists-came-we-burned-small-and-burned-often-to-avoid-big-fires-its-time-to-relearn-cultural-burning-201475 |access-date=1 November 2023 |website=The Conversation |language=en-US |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308085331/https://theconversation.com/before-the-colonists-came-we-burned-small-and-burned-often-to-avoid-big-fires-its-time-to-relearn-cultural-burning-201475 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; చేప వ్యవసాయం,&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=బేట్స్ |first1=బ్యాడ్జర్ |last2=వెస్ట్‌వే |first2=మైఖేల్ |last3=జాక్సన్ |first3=సూ | date=15 December 2022 |title=ఆదివాసీ ప్రజలు డార్లింగ్ నదిలో శతాబ్దాలుగా నిర్మాణాలు చేస్తున్నారు. ఇప్పుడు ఈ ముఖ్యమైన నిర్మాణాలను కూల్చివేసే ప్రణాళికలు ఉన్నాయి |url=http://theconversation.com/aboriginal-people-have-spent-centuries-building-in-the-darling-river-now-there-are-plans-to-demolish-these-important-structures-195966 |access-date=1 November 2023 |website=The Conversation |language=en-US |archive-date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101042204/https://theconversation.com/aboriginal-people-have-spent-centuries-building-in-the-darling-river-now-there-are-plans-to-demolish-these-important-structures-195966 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clark |first=అన్నా | date=31 August 2023 |title=శుక్రవారం వ్యాసం: ఉచ్చులు, ఆచారాలు, కుర్రజాంగ్ పురిబెట్టు – స్వదేశీ ఫిషింగ్ జ్ఞానం యొక్క అద్భుతమైన చాతుర్యం |url=http://theconversation.com/friday-essay-traps-rites-and-kurrajong-twine-the-incredible-ingenuity-of-indigenous-fishing-knowledge-210467 |access-date=1 November 2023 |website=సంభాషణ |language=en-US |archive-date=11 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211091555/https://theconversation.com/friday-essay-traps-rites-and-kurrajong-twine-the-incredible-ingenuity-of-indigenous-fishing-knowledge-210467 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; సెమీ-పర్మనెంటు షెల్టర్సు నిర్మించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=239–240}}&lt;/ref&gt; ఈ పద్ధతులను &quot;వేట-సేకరణ&quot;, &quot;వ్యవసాయ&quot;, &quot;సహజ సాగు&quot;, &quot;తీవ్రతరం&quot;గా వివిధ రకాలుగా వర్గీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=మాసన్ |first=స్టెఫానీ | date=2021 |title=కలోనియల్ పూర్వ ఆస్ట్రేలియా, లోతైన గతం |journal=ది హిస్టారికల్ జర్నల్ |language=en |volume=64 |issue=5 |pages=1486–1491 |doi=10.1017/S0018246X20000369 |issn=0018-246X |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=బెండర్ |first=బార్బరా |date=1978 |title=సంగ్రహ-వేటగాడు నుండి రైతు: ఒక సామాజిక దృక్పథం |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438243.1978.9979731 |journal=ప్రపంచ పురావస్తు శాస్త్రం |language=en |volume=10 |issue=2 |pages=204–222 |doi=10.1080/00438243.1978.9979731 |issn=0043-8243 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gammage |first=Bill |date=19 September 2023 |title=Colonists upended Aboriginal farming, growing grain and running sheep on rich yamfields, and cattle on arid grainlands |url=http://theconversation.com/colonists-upended-aboriginal-farming-growing-grain-and-running-sheep-on-rich-yamfields-and-cattle-on-arid-grainlands-207118 |access-date=1 November 2023 |website=The Conversation |language=en-US |archive-date=12 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240212095624/https://theconversation.com/colonists-upended-aboriginal-farming-growing-grain-and-running-sheep-on-rich-yamfields-and-cattle-on-arid-grainlands-207118 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Flood 2019 62, 64–65&quot;&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=62, 64–65}}&lt;/ref&gt;

టోర్రెసు స్ట్రెయిటు ద్వీపవాసులు కనీసం 2,500 సంవత్సరాల క్రితం తమ దీవులలో స్థిరపడ్డారు.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Harvnb|Veth|O'Connor|2013|pages=34–35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023 |orig-date=1998 |title=టోర్రెస్ స్ట్రెయిట్ దీవులు |url=https://www.britannica.com/place/Torres-Strait-Islands |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615102021/https://www.britannica.com/place/Torres-Strait-Islands |archive-date=15 June 2024 |access-date=17 November 2024 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=టోర్రెస్ స్ట్రెయిటు దీవులు, ద్వీప సమూహం కేప్ యార్కు ద్వీపకల్పానికి ఉత్తరాన, క్వీన్స్‌ల్యాండు, ఆస్ట్రేలియా న్యూ గినియా ద్వీపానికి దక్షిణంగా టోర్రెసు జలసంధిలో. [...] వారు కనీసం 2,500 సంవత్సరాలుగా నివసించారు. ప్రస్తుత నివాసులు ప్రధానంగా మెలనేసియన్ మూలానికి చెందినవారు, కొంతమంది పాలినేషియన్లు, ఆగ్నేయాసియన్ల మిశ్రమంతో.}}&lt;/ref&gt; సాంస్కృతికంగా భాషాపరంగా ప్రధాన భూభాగ ఆదివాసీ ప్రజల నుండి భిన్నంగా ఉన్నారు. వారు నావికులుగా ఉన్నారు. కాలానుగుణ ఉద్యానవనాలు, వారి దిబ్బలు, సముద్రాల వనరుల నుండి తమ జీవనోపాధిని పొందారు. 1300ల నాటికి కొన్ని ద్వీపాలు గ్రామాలలో వ్యవసాయం కూడా అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో 18వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, సంపర్కం, వాణిజ్యం క్రాసు-కల్చరలు  స్థానిక ఆదివాసీ సమూహాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుత [[ఇండోనేషియా]] నుండి సందర్శించే మకాసను ట్రెపాంజరు‌లు నివసించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Konishi|Nugent|2013|pages=51–54}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=మాక్‌నైట్ |first=చార్లెస్ కాంప్‌బెల్ |date=2011 |title=మారెజ్ నుండి వీక్షణ': మకాసర్ గురించి ఆస్ట్రేలియన్ జ్ఞానం, రెండు శతాబ్దాలలో ట్రెపాంగిన్ పరిశ్రమ ప్రభావం |journal=[[ఆదివాసీ చరిత్ర]] |volume=35 |pages=134 |doi=10.22459/AH.35.2011.06 |jstor=24046930 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=రస్సెల్ |first=డెనిస్ | date=22 March 2004 |title=ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో పద్దెనిమిదవ, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దాలలో ఆదివాసీ-మకాసన్ సంకర్షణలు, సమకాలీన సముద్ర హక్కుల వాదనలు |url=http://lryb.aiatsis.gov.au/PDFs/aasj04.1_%20makassan.pdf |journal=ఆస్ట్రేలియన్ ఆదివాసీ అధ్యయనాలు |publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అబోరిజినల్ అండ్ టోర్రెస్ స్ట్రెయిట్ ఐలాండర్ స్టడీస్ |volume=2004 |issue=1 |pages=3–17 |issn=0729-4352 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306230858/http://lryb.aiatsis.gov.au/PDFs/aasj04.1_%20makassan.pdf |archive-date=6 March 2019 |access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;

===యూరోపియను అన్వేషణ - వలసరాజ్యాల ఏర్పాటు===
[[File:Landing of Lieutenant James Cook at Botany Bay, 29 April 1770 (painting by E Phillips Fox).jpg|alt= Landing of Lieutenant James Cook at Botany Bay, 29 April 1770|left|thumb|జేమ్సు కుక్ బోటనీ బే వద్ద 29 ఏప్రిల్ 1770న ల్యాండింగు]]

విల్లెం జాన్స్‌జూను నాయకత్వంలోని డచు  ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ ఓడ, ''డ్యూఫ్కెను'', 1606లో ఆస్ట్రేలియాలో మొదటి డాక్యుమెంటు యూరోపియను ల్యాండింగు‌ను చేసింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Konishi|Nugent|2013|page=47}}&lt;/ref&gt; ఆ సంవత్సరం తరువాత లూయిసు వాజు డి టోర్రెసు న్యూ గినియా దక్షిణ తీరం వెంబడి టోర్రెసు జలసంధి ద్వారా ఆస్ట్రేలియా ఉత్తరానికి ప్రయాణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=1967 | title=టోర్రెస్, లూయిస్ వాజ్ డి (?–?) |url=https://adb.anu.edu.au/biography/torres-luis-vaez-de-2741 |access-date=16 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ డిక్షనరీ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ, నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ, ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్సిటీ}}&lt;/ref&gt; అబెలు టాస్మాను 1642లో చేసిన ప్రయాణంలో వాన్ డైమెన్సును ల్యాండు చేసి చేరుకున్న యాత్రను మొట్టమొదటి యూరోపియను యాత్రగా భావిస్తున్నారు. 1644లో తన రెండవ సముద్రయానంలో  ఆయన న్యూ గినియాకు దక్షిణంగా ఆస్ట్రేలియా ఉత్తర తీరాన్ని మ్యాపు చేశాడు. టాస్మాను ప్రయాణాల తరువాత డచు వారు ఆస్ట్రేలియా ఉత్తర, పశ్చిమ తీరాలు, దాని దక్షిణ, ఆగ్నేయ టాస్మానియను తీరాలలో ఎక్కువ భాగం  పూర్తి మ్యాపు‌లను తయారు చేయగలిగారు. వారు ఆ ఖండానికి న్యూ హాలండు'' అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Konishi|Nugent|2013|page=49}}&lt;/ref&gt;''

1770లో కెప్టెను జేమ్సు కుక్ తూర్పు తీరాన్ని ప్రయాణించి మ్యాపు చేశాడు. దానికి ఆయన &quot;న్యూ సౌతు వేల్సు&quot; అని పేరు పెట్టాడు. గ్రేటు బ్రిటను తరపున క్లెయిం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Konishi|Nugent|2013|pages=55–59}}&lt;/ref&gt; 1786లో బ్రిటిషు ప్రభుత్వం న్యూ సౌత్ వేల్సు‌లో శిక్షా కాలనీను స్థాపించాలనే ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Christopher|Maxwell-Stewart|2013|pages=77–78}}&lt;/ref&gt; 1788 జనవరి 26న కెప్టెను ఆర్థరు ఫిలిపు నేతృత్వంలోని మొదటి నౌకాదళం సిడ్నీకి చేరుకుంది. కోవు పోర్టు వద్ద జాక్సను ఒక శిబిరం స్థాపించబడింది. యూనియను జెండా ఎగురవేశారు. ఆ తేదీ తరువాత ఆస్ట్రేలియా జాతీయ దినోత్సవంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=21–22}}&lt;/ref&gt;

ప్రారంభ స్థిరనివాసులలో ఎక్కువ మంది దోషులు, చిన్న నేరాలు చేసిన నేరస్థులు రవాణా చేయబడ్డారు. వారు &quot;స్వేచ్ఛా స్థిరనివాసులకు&quot; (ఇష్టపూర్వక వలసదారులకు) కార్మికులు లేదా సేవకులుగా నియమించబడ్డారు. ఒకసారి విముక్తి పొందిన తర్వాత దోషులు వలస సమాజంలో కలిసిపోయేవారు. ఆదివాసీల ప్రతిఘటన, దోషుల తిరుగుబాటులు, బుష్రేజింగు ‌కొన్నిసార్లు యుద్ధ చట్టం కింద అణచివేయబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kercher|2020|pages=26–27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Finnane|2013|pages=391–399}}&lt;/ref&gt; న్యూ సౌతు వేల్సు కార్పు అధికారులు నిర్వహించిన 1808 రమ్ తిరుగుబాటు 
తాత్కాలిక సైనిక జుంటాకు దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=53–54}}&lt;/ref&gt; తదుపరి రెండు దశాబ్దాలలో లెజిస్లేటివు కౌన్సిలు, సుప్రీం కోర్టు స్థాపనతో పాటు సామాజిక, ఆర్థిక సంస్కరణలు, శిక్షా కాలనీ సివిలు సొసైటీ ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Karskens|2013|pages=115–120}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- సవరించే ముందు చర్చా పేజీ చర్చ (ఆర్కైవ్ 21, వలసరాజ్య విస్తరణ, ఒప్పందాలు, భూమి హక్కులు) గమనించండి --&gt;యూరోపియను స్థిరనివాసం తరువాత 150 సంవత్సరాలలో స్వదేశీ జనాభా తగ్గింది (ప్రధానంగా అంటు వ్యాధి కారణంగా).&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=82–83, 147–159}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిషు వలస అధికారులు ఆదివాసీ సమూహాలుతో ఎటువంటి ఒప్పందాల మీద సంతకం చేయలేదు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=42, 111, 147–159, 300}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=రూల్ ఆఫ్ లా ఎడ్యుకేషన్ సెంటర్ |title=యూరోపియన్ సెటిల్మెంట్, టెర్రా నల్లియస్ |url=https://www.ruleoflaw.org.au/education/australian-colonies/terra-nullius/ |access-date=26 January 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126110348/https://www.ruleoflaw.org.au/education/australian-colonies/terra-nullius/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; స్థిరనివాసం విస్తరించడంతో, సరిహద్దు సంఘర్షణలులో పదివేల మంది స్వదేశీ ప్రజలు, వేలాది మంది స్థిరనివాసులు చంపబడ్డారు. ఇందులో స్థిరనివాసులు చేసిన మారణహోమం కూడా ఉందని చాలా మంది చరిత్రకారులు వాదిస్తున్నారు. స్థిరనివాసులు తమ భూమిలో ఎక్కువ భాగంలో మనుగడలో ఉన్న స్థానిక ప్రజలను బహిష్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Reynolds|2022|pages=103–104, 134, 138–141, 182–192, 241–242}}&lt;/ref&gt;

===వలసవాద విస్తరణ===
[[File:PortArthurPenitentiary.jpg|thumb|upright=1.0|right|alt=A calm body of water is in the foreground. The shoreline is about 200 metres away. To the left, close to the shore, are three tall [[Eucalyptus|gum trees]]; behind them on an incline are ruins, including walls and watchtowers of light-coloured stone and brick, what appear to be the foundations of walls, and grassed areas. To the right lie the outer walls of a large rectangular four-storey building dotted with regularly spaced windows. Forested land rises gently to a peak several kilometres back from the shore.|టాస్మానియా 
పోర్టు ఆర్థరు శిక్షాస్మృతి యునెస్కొ ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో ఉన్న పదకొండు ఆస్ట్రేలియను నేర ప్రదేశాలులో ఒకటి.]]

1803లో వాన్ డైమెన్సు ల్యాండు (ప్రస్తుత టాస్మానియా)లో ఒక స్థావరం స్థాపించబడింది.&lt;ref name=&quot;Davison pp464-5&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=464–465, 628–629}}&lt;/ref&gt; 1813లో గ్రెగొరీ బ్లాక్సు‌ల్యాండు, విలియం లాసను, విలియం వెంటు‌వర్తు సిడ్నీకి పశ్చిమాన ఉన్న బ్లూ మౌంటెను అనే పర్వతాలను దాటారు. ఇది లోపలి భాగాన్ని యూరోపియను స్థావరానికి ద్వారాలను తెరిచాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Conway |first=Jill |title=జీవిత చరిత్ర – గ్రెగొరీ బ్లాక్స్‌ల్యాండ్ – ఆస్ట్రేలియన్ డిక్షనరీ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ |publisher=నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ, ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్సిటీ |chapter=Blaxland, గ్రెగొరీ (1778–1853) |access-date=14 July 2011 |chapter-url=http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A010109b.htm?hilite=blaxland |archive-date=8 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408201858/http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A010109b.htm?hilite=blaxland |url-status=live}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిషు చెందిన 1827లో మేజరు ఎడ్మండు లాక్యరు, కింగ్ జార్జి సౌండు (ఆధునిక అల్బానీ)లో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకున్నప్పుడు మొత్తం ఆస్ట్రేలియన్ ఖండం వారి ఆధీనంలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=1967 |title=లాక్యర్, ఎడ్మండ్ (1784–1860) |url=https://adb.anu.edu.au/biography/lockyer-edmund-2366 |access-date=16 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ డిక్షనరీ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ, నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ బయోగ్రఫీ, ఆస్ట్రేలియన్ నేషనల్ యూనివర్సిటీ}}&lt;/ref&gt; స్వాను రివరు కాలనీ (ప్రస్తుత పెర్తు) 1829లో స్థాపించబడింది. ఇది విస్తీర్ణం ప్రకారం అతిపెద్ద ఆస్ట్రేలియన్ కాలనీగా పరిణామం చెందింది. పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా.&lt;ref name=&quot;Davison p678&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|page=678}}&lt;/ref&gt; న్యూ సౌత్ వేల్సు నుండి ప్రత్యేక కాలనీలు ఏర్పడ్డాయి: 1825లో టాస్మానియా 1836లో దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా, 1851లో విక్టోరియా, 1859లో క్వీన్స్లాండు.&lt;ref name=&quot;Davison p464&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|page=464}}&lt;/ref&gt; దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా, విక్టోరియా స్వేచ్ఛా కాలనీలుగా స్థాపించబడ్డాయి—వారు రవాణా చేయబడిన దోషులను ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదు.&lt;ref name=&quot;Davison p598&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|page=598}}&lt;/ref&gt; పెరుగుతున్న ఖైదీ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకత 1850ల నాటికి తూర్పు కాలనీలలో దాని రద్దుతో ముగిసింది. ప్రారంభంలో స్వేచ్ఛా కాలనీగా ఉన్న పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా 1850 నుండి 1868 వరకు దోషులను అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=79–83, 113}}&lt;/ref&gt;

ఆరు కాలనీలు 1855 - 1890 మధ్య బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత్వాన్ని పొందాయి. బ్రిటిషు సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంటూనే వారి స్వంత వ్యవహారాలను ఎక్కువగా నిర్వహించుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Davison p556&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|page=556}}&lt;/ref&gt; లండను‌లోని వలసరాజ్యాల కార్యాలయం కొన్ని విషయాల మీద ముఖ్యంగా విదేశీ వ్యవహారాల మీద నియంత్రణను నిలుపుకుంది.&lt;ref name=&quot;Davison p138-9679&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=138–39}}&lt;/ref&gt; వలసరాజ్యాల పార్లమెంటులు క్రమంగా ఓటింగు హక్కులను విస్తరించాయి. 1856 నుండి వయోజన పురుషులకు, 1890లు - 1900ల మధ్య మహిళలకు ఓటు హక్కు సమాన నిబంధనలతో అనుసరించబడింది. కొన్ని కాలనీలు 1885 నుండి ఓటు వేయడం మీద జాతిపరమైన ఆంక్షలను ప్రవేశపెట్టాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Curthoys|Mitchell|2013|pages=164–169}}&lt;/ref&gt;

19వ శతాబ్దం మధ్యలో బ్రూకె, విల్సు వంటి అన్వేషకులు ఆస్ట్రేలియా అంతర్గత ప్రాంతాన్ని జాబితా చేశారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=109–110}}&lt;/ref&gt; 1850ల ప్రారంభంలో ప్రారంభమైన గోల్డు రష్‌ల శ్రేణి [[చైనా]], ఉత్తర అమెరికా, ఖండాంతర యూరపు నుండి కొత్త వలసదారుల ప్రవాహానికి దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;JuppJupp2001&quot;&gt;{{Harvnb|Jupp|2001|pages=35–36}}&lt;/ref&gt; అలాగే బుష్‌రాంగింగు పౌర అశాంతి వ్యాప్తికి దారితీసింది; 1854లో బల్లారతు మైనర్లు బంగారు లైసెన్సు రుసుములకు వ్యతిరేకంగా యురేకా తిరుగుబాటును ప్రారంభించినప్పుడు రెండవది గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref name=&quot;Davison pp227-9&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998 |pages=227–29}}&lt;/ref&gt; 1860లలో బ్లాక్బర్డింగు ‌పెరుగుదల కనిపించింది. ఇక్కడ సౌతు సీ ఐలాండు వాసులు ప్రధానంగా క్వీన్స్‌ల్యాండు వలసవాదులచే బలవంతంగా లేదా ఒప్పంద కార్మికులుగా అపహరించబడ్డారు.&lt;ref&gt;[https://www.slq.qld.gov.au/discover/exhibitions/australian-south-sea-islanders &quot;ఆస్ట్రేలియన్ సౌత్ సీ ఐలాండ్స్&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210065156/https://www.slq.qld.gov.au/discover/exhibitions/australian-south-sea-islanders |date=10 December 2023 }}, స్టేట్ లైబ్రరీ ఆఫ్ క్వీన్స్‌ల్యాండ్. 21 ఫిబ్రవరి 2024న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higginbotham |first=Will |date=17 September 2017 |title=Blackbirding: పసిఫిక్ ద్వీపవాసులను ఆకర్షించడం, మోసగించడం, కిడ్నాప్ చేయడంలో ఆస్ట్రేలియా చరిత్ర |url=https://www.abc.net.au/news/2017-09-17/blackbirding-australias-history-of-kidnapping-pacific-islanders/8860754 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240126044712/https://www.abc.net.au/news/2017-09-17/blackbirding-australias-history-of-kidnapping-pacific-islanders/8860754 |archive-date=26 January 2024 |website=ABC News}}&lt;/ref&gt;

1886 నుండి ఆస్ట్రేలియన్ వలస ప్రభుత్వాలు చాలా మంది ఆదివాసీ పిల్లలను వారి కుటుంబాలు, సమాజాల నుండి తొలగించడం ప్రారంభించాయి. ఇవి పిల్లల రక్షణ బలవంతపు సమీకరణ విధానాల ఆధారంగా సమర్థించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Banivanua Mar|Edmonds|2013|pages=355–358, 363–364}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marlow |first=Karina |date=1 December 2016 |title=Explainer: the Stolen Generations |url=https://www.sbs.com.au/nitv/article/explainer-the-stolen-generations/5ust2jtjy |access-date= |website=NITV |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=O'Loughlin |first=మైఖేల్ | date=22 June 2020 |title=ది స్టోలెన్ జనరేషన్ |url=https://australian.museum/learn/first-nations/stolen-generation/ |website=[[ఆస్ట్రేలియన్ మ్యూజియం]]}}&lt;/ref&gt; రెండవ బోయరు యుద్ధం (1899–1902) ఆస్ట్రేలియా వలస దళాలు అతిపెద్ద విదేశీ విస్తరణగా గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=2 June 2021 |title=ఆస్ట్రేలియా, బోయర్ యుద్ధం, 1899–1902 |url=https://www.awm.gov.au/articles/atwar/boer |access-date= |website=ఆస్ట్రేలియన్ యుద్ధ స్మారక చిహ్నం |archive-date=24 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324185402/https://www.awm.gov.au/articles/atwar/boer |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|page=149}}&lt;/ref&gt;

===ప్రపంచ యుద్ధాలకు సమాఖ్య===
[[File:Opening of the first parliament.jpg|thumb|''ది బిగ్ పిక్చరు'', టామ్ రాబర్ట్సు చిత్రించిన పెయింటింగ్, 1901లో మొదటి ఆస్ట్రేలియన్ పార్లమెంట్ ప్రారంభోత్సవాన్ని వర్ణిస్తుంది.]]

1901 జనవరి 1 న కాలనీల సమాఖ్య ఒక దశాబ్ద కాలం ప్రణాళిక, రాజ్యాంగ సమావేశాలు, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు తర్వాత సాధించబడింది. దీని ఫలితంగా కొత్త ఆస్ట్రేలియన్ రాజ్యాంగం కింద ఆస్ట్రేలియా కామన్వెల్తు ఒక దేశంగా స్థాపించబడింది.&lt;ref name=&quot;Davison pp243-4&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998 |pages=243–44}}&lt;/ref&gt;

1901 నుండి ఆస్ట్రేలియాకు బ్రిటిషు సామ్రాజ్యంలో స్వయం పాలన ఆధిపత్యం ఉంది.&lt;ref name=&quot;డొమినియన్‌స్టాటస్&quot;&gt;{{Cite web|title=హిస్టరీ ఆఫ్ ది కామన్వెల్త్|url=http://www.commonwealthofnations.org/commonwealth/history/|website=కామన్వెల్త్ నెట్‌వర్క్|publisher=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్|access-date=16 February 2015|archive-date=25 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425043631/http://www.commonwealthofnations.org/commonwealth/history/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది 1920లో లీగు ఆఫ్ నేషన్సు వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ది ఒడంబడిక ఆఫ్ ది లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ |url=https://www.ungeneva.org/en/about/league-of-nations/covenant |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127003532/https://www.ungeneva.org/en/about/league-of-nations/covenant |archive-date=27 January 2024 |access-date=8 February 2024 |website=జెనీవాలోని ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యాలయం |language=en}}&lt;/ref&gt; 1945లో ఐక్యరాజ్యసమితి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యత్వంలో వృద్ధి |url=https://www.un.org/en/about-us/growth-in-un-membership |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240201204200/https://www.un.org/en/about-us/growth-in-un-membership |archive-date=1 February 2024 |access-date=8 February 2024 |website=United Nations |language=en}}&lt;/ref&gt; ''స్టాట్యూటు ఆఫ్ వెస్టు‌మినిస్టరు 1931'' ఆస్ట్రేలియా అనుమతి లేకుండా సమాఖ్య స్థాయిలో ఆస్ట్రేలియా కోసం చట్టాన్ని రూపొందించే యుకె సామర్థ్యాన్ని ముగించింది. 1942లో ఆస్ట్రేలియా దీన్ని స్వీకరించింది. కానీ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆమోదించబడిన చట్టం చెల్లుబాటును నిర్ధారించడానికి ఇది 1939కి పాతది అయింది.&lt;ref name=&quot;Davison p609&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|page=609}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియన్ క్యాపిటలు టెరిటరీ 1911లో కాంబెర్రా భవిష్యత్తు సమాఖ్య రాజధాని కోసం ఏర్పడింది. దీనిని నిర్మిస్తున్నప్పుడు, మెల్బోర్ను 1901 నుండి 1927 వరకు తాత్కాలిక రాజధానిగా పనిచేసింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sauter|Hess|2012|pp=206–217}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర భూభాగం 1911లో దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా నియంత్రణ నుండి కామన్వెల్తు‌కు బదిలీ చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sauter|Hess|2012|p=230}}&lt;/ref&gt; 1905లో ఆస్ట్రేలియా పాపువా భూభాగం (గతంలో బ్రిటిషు కాలనీగా ఉండేది), 1920లో న్యూ గినియా భూభాగం (గతంలో జర్మనీ న్యూ గినియా) పరిపాలనను చేపట్టింది. ఈ రెండూ 1949లో పాపువా న్యూ గినియా భూభాగంగా ఏకం చేయబడి 1975లో ఆస్ట్రేలియా నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందాయి.&lt;ref name=&quot;మెక్‌డెర్మాట్&quot;&gt;{{Cite journal |last=మెక్‌డెర్మాట్ |first=పీటర్ M | date=2009 |title=ఆస్ట్రేలియన్ పౌరసత్వం, పాపువా న్యూ గినియా స్వాతంత్ర్యం |url=https://austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/journals/UNSWLawJl/2009/3.html |url-status=live|journal=UNSW లా జర్నల్ |volume=32 |issue=1 |pages=50–2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208072215/https://austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/journals/UNSWLawJl/2009/3.html |archive-date=8 February 2024 |access-date=8 February 2024 |via=[[ఆస్ట్రీ]]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Darwin 42.jpg|thumb|1942 డార్విన్ బాంబు దాడి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో 100 కంటే ఎక్కువ ఆస్ట్రేలియా మీద జపనీసు వైమానిక దాడులలో మొదటిది.]]

1914లో ఆస్ట్రేలియా మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో మిత్రదేశాలులో చేరింది. అనేక రంగాలలో పోరాటంలో పాల్గొంది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=2 June 2021 | title=మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం 1914–18 |url=https://www.awm.gov.au/articles/atwar/first-world-war |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120020555/https://www.awm.gov.au/articles/atwar/first-world-war |archive-date=20 January 2024 |access-date= |website=ఆస్ట్రేలియన్ వార్ మెమోరియల్}}&lt;/ref&gt; విదేశాలలో సేవలందించిన 3,24,000 మంది పురుషులలో, దాదాపు 60,000 మంది మరణించారు. మరో 1,52,000 మంది గాయపడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Garton|Stanley|2013|page=40}}&lt;/ref&gt; 1915లో గల్లిపోలి వద్ద ఆస్ట్రేలియను, న్యూజిలాండు ఆర్మీ కార్ప్సు (ఎఎన్‌జెడ్‌ఎసి‌) ఓటమిని చాలా మంది ఆస్ట్రేలియన్లు &quot;అగ్ని బాప్టిజం&quot;గా భావిస్తారు. ఇది కొత్త దేశం గుర్తింపును సృష్టించింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=168–170}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2024 |title=ది అంజాక్ లెజెండ్ |url=https://anzacportal.dva.gov.au/wars-and-missions/ww1/personnel/anzac-legend |website=డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ వెటరన్స్ అఫైర్స్ |access-date=9 February 2024 |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304225421/https://anzacportal.dva.gov.au/wars-and-missions/ww1/personnel/anzac-legend |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రారంభంలో ప్రతి సంవత్సరం అంజాకు దినోత్సవంన జరుపుకుంటారు. ఈ తేదీ ఆస్ట్రేలియా దినోత్సవంతో దేశంలో అతి ముఖ్యమైనదిగా పోటీపడుతుంది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dennis|Grey|Morris|Prior|2008|pages=32, 38}}&lt;/ref&gt;

1939 నుండి 1945 వరకు ఆస్ట్రేలియా రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో పోరాడడంలో మిత్రదేశాలుతో చేరి సాయుధ దళాలు, పసిఫికు, యూరోపియను, మధ్యధరా, మధ్యప్రాచ్య థియేటర్లు కలిసి పోరాడింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=198–205}}&lt;/ref&gt; 1942లో బ్రిటను సింగపూరు‌లో ఓటమి షాక్, ఆ తర్వాత వెంటనే డార్విను‌ మీద బాంబు దాడి, ఆస్ట్రేలియా గడ్డ మీద ఇతర జపనీసు దాడులు, ఆస్ట్రేలియాలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జపనీసు దండయాత్ర ఆసన్నమైంది. యుద్ధం యునైటెడు కింగ్‌డమ్ నుండి యునైటెడు స్టేట్సుకు మారడం వంటి విస్తృత మార్పులకు దారితీసింది. ఆస్ట్రేలియా ప్రధాన మిత్రుడు, భద్రతా భాగస్వామిగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Davison pp22-3&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=22–23}}&lt;/ref&gt; 1951 నుండి ఆస్ట్రేలియా  ఎ ఎన్‌జెడ్‌యుఎస్  ఒప్పందం ప్రకారం యునైటెడు స్టేట్సు‌తో పొత్తు పెట్టుకుంది.&lt;ref name=&quot;Davison p30&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|page=30}}&lt;/ref&gt;
===యుద్ధానంతర - సమకాలీన యుగాలు===
[[File:Dutch Migrant 1954 MariaScholte=50000thToAustraliaPostWW2.jpg|thumb|left| యుద్ధానంతర వలసదారులు 1954లో ఆస్ట్రేలియాకు యూరపు నుండి వచ్చారు]]
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత మూడు దశాబ్దాలలో ఆస్ట్రేలియా జీవన ప్రమాణాలు, విశ్రాంతి సమయం, శివారు అభివృద్ధిలో గణనీయమైన పెరుగుదలను చవిచూసింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=208–209, 228–229}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వాలు యూరపు అంతటా పెద్ద ఎత్తున వలసలు ప్రోత్సహించాయి. ఈ వలసదారులను &quot;న్యూ ఆస్ట్రేలియన్లు&quot; అని పిలిచాయి. &quot;జనాభా పెంచుకోండి లేదా నశించండి&quot; అనే నినాదాన్ని ఉపయోగించి ఆస్ట్రేలియన్లకు అధిక వలసలు సమర్థించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=210–212}}&lt;/ref&gt; 1960ల నుండి శ్వేతజాతి ఆస్ట్రేలియా విధానం క్రమంగా సడలించబడింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=237–238}}&lt;/ref&gt;

శీతల యుద్ధం సమయంలో ఆస్ట్రేలియా, వెస్ట్రను బ్లాకులో భాగంగా ఉండేది. ఆస్ట్రేలియా, 1950లలో కొరియను యుద్ధం, మలయా అత్యవసర పరిస్థితి లోను, 1962 నుండి 1973 వరకు వియత్నాం యుద్ధం లోనూ పాల్గొంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dean|Moss|2021|pages=1–2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2023 |title=వియత్నాం యుద్ధం 1962–75 |url=https://www.awm.gov.au/articles/event/vietnam |access-date=17 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ వార్ మెమోరియల్}}&lt;/ref&gt; సమాజంలో కమ్యూనిస్టు ప్రభావం మీద ఉద్రిక్తతలు మెన్జీసు ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియాని నిషేధించడానికి విఫల ప్రయత్నాలుకు దారితీసింది. లేబరు పార్టీలో 
చేదు చీలికకు దారితీసింది 1955.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Macintyre|2020|pages=223–225}}&lt;/ref&gt;

1967 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఫలితంగా ఫెడరలు ప్రభుత్వం ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్లకు సంబంధించి చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారాన్ని పొందింది. ఆదివాసీ ఆస్ట్రేలియన్లను జనాభా గణనలో పూర్తిగా చేర్చారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Broome|2019|pages=221–222}}&lt;/ref&gt; కాలనీకి ముందు భూమి ఆసక్తులు (ఆస్ట్రేలియాలో స్థానిక శీర్షికగా సూచిస్తారు) ఆస్ట్రేలియా హైకోర్టు '' 5వ మాబో క్వీన్స్‌ల్యాండు (నం 2)''లో ఆస్ట్రేలియా ''టెర్రా నల్లియసు'' కాదని తీర్పు ఇచ్చినప్పుడు మొదటిసారిగా ఆస్ట్రేలియా హైకోర్టు చట్టంలో గుర్తించబడింది. (భూమి ఎవరికీ చెందదు) యూరోపియను స్థిరనివాసం సమయంలో.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Galloway |first=Kate |date=26 April 2017 |title=ఆస్ట్రేలియన్ రాజకీయ వివరణకర్త: మాబో నిర్ణయం, స్థానిక శీర్షిక |url=http://theconversation.com/australian-politics-explainer-the-mabo-decision-and-native-title-74147 |access-date=25 January 2024 |website=The Conversation |language=en-US |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125000636/http://theconversation.com/australian-politics-explainer-the-mabo-decision-and-native-title-74147 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Davison పేజీలు 5-7, 402&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=5–7, 402}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Secher|2004|pages=703–709}}&lt;/ref&gt;

1973లో వైటు ఆస్ట్రేలియా పాలసీ చివరి అవశేషాలను రద్దు చేసిన తర్వాత&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.border.gov.au/about/corporate/information/fact-sheets/08abolition |title= ఫ్యాక్ట్ షీట్ – 'వైట్ ఆస్ట్రేలియా' పాలసీ రద్దు|location= కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా|publisher= నేషనల్ కమ్యూనికేషన్స్ బ్రాంచ్, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇమ్మిగ్రేషన్ అండ్ సిటిజన్‌షిప్|website= ఆస్ట్రేలియన్ ఇమ్మిగ్రేషన్ |access-date= 27 March 2013 |archive-date= 19 September 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150919131355/http://www.border.gov.au/about/corporate/information/fact-sheets/08abolition |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా జనాభా, సంస్కృతి యూరోపియను కాని వలసల పెద్ద, కొనసాగుతున్న తరంగం ఫలితంగా రూపాంతరం చెందింది. ఎక్కువగా ఆసియా.&lt;ref name=&quot;Davison pp338-6, 681-2&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=338–39, 442–43, 681–82}}&lt;/ref&gt; 20వ శతాబ్దం చివరిలో ఇతర ఆసియా ఎన్ డాష్ పసిఫికు దేశాలతో విదేశాంగ విధాన సంబంధాల మీద కూడా దృష్టి పెరిగింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Akami|Milner|2013|pages=552–560}}&lt;/ref&gt; 1986 నాటి ఆస్ట్రేలియా చట్టాలు ఆస్ట్రేలియా యునైటెడు కింగ్‌డమ్ మధ్య మిగిలిన రాజ్యాంగ సంబంధాలను తెంచుకున్నాయి. అదే సమయంలో చక్రవర్తిని ఆస్ట్రేలియా రాణిగా స్వతంత్రంగా కొనసాగించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-32.html|title=ఆస్ట్రేలియా చట్టం 1986 (Cth)|access-date=25 July 2020|website=డాక్యుమెంటింగ్ ఎ డెమోక్రసీ|publisher=ఓల్డ్ పార్లమెంట్ హౌస్‌లో ఆస్ట్రేలియన్ డెమోక్రసీ మ్యూజియం|archive-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422204352/https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-32.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Twomey |first=Anne |date=January 2008 |title=రాష్ట్రాలు, కామన్వెల్త్, క్రౌన్—సార్వభౌమాధికారం కోసం యుద్ధం |url=https://www.aph.gov.au/About_Parliament/Senate/Powers_practice_n_procedures/pops/pop48/battlesovereignty |access-date= |website=ఆస్ట్రేలియా పార్లమెంట్ |series=పేపర్స్ పార్లమెంట్ నం. 48 |language=en-AU |quote= |archive-date=9 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220909014023/https://www.aph.gov.au/About_Parliament/Senate/Powers_practice_n_procedures/pops/pop48/battlesovereignty |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1999 రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో 55% ఓటర్లు రాచరికాన్ని రద్దు చేయడం రిపబ్లికు‌గా మారడాన్ని తిరస్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1999: రిపబ్లిక్ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ: రాణి, /లేదా దేశం |url=https://moadoph.gov.au/explore/democracy/1999-republic-referendum |access-date=10 February 2024 |website=ఓల్డ్ పార్లమెంట్ హౌస్‌లోని ఆస్ట్రేలియన్ డెమోక్రసీ మ్యూజియం |archive-date=17 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117083033/https://www.moadoph.gov.au/explore/democracy/1999-republic-referendum |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

యునైటెడు స్టేట్సు మీద ‌సెప్టెంబరు 11 దాడులు తర్వాత 2001 నుండి 2021 వరకు ఆఫ్ఘనిస్తాను యుద్ధంలో ఆస్ట్రేలియా సైనిక చరిత్ర, 2003 నుండి 2009 వరకు 2003 ఇరాకు దండయాత్రకు ఆస్ట్రేలియా సహకారం మీద పోరాడడంలో ఆస్ట్రేలియా యునైటెడు స్టేట్సు‌తో చేరింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 September 2024 |title=పోస్ట్ 9/11, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఇరాక్ |url=https://www.awm.gov.au/articles/event/afghanistan |access-date=18 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ వార్ మెమోరియల్}}&lt;/ref&gt; 21వ శతాబ్దంలో దేశం వాణిజ్య సంబంధాలు తూర్పు ఆసియా వైపు ఎక్కువగా దృష్టి సారించాయి. చైనా పెద్ద తేడాతో దేశం అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామిగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dfat.gov.au/sites/default/files/fifty-years-of-Australias-trade.pdf |title=ఆస్ట్రేలియా వాణిజ్యంలో యాభై సంవత్సరాలు |website=విదేశీ వ్యవహారాలు, వాణిజ్య విభాగం |access-date=11 January 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206235853/http://www.dfat.gov.au/sites/default/files/fifty-years-of-Australias-trade.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

కోవిడ్-19 మహమ్మారికు ప్రతిస్పందనగా 2020 మార్చి నుండి లాక్‌డౌను‌లు, జాతీయ, రాష్ట్ర సరిహద్దుల్లో ప్రజా సమావేశాలు కదలికల మీద ఇతర పరిమితులను సమాఖ్య, రాష్ట్ర, భూభాగ ప్రభుత్వాలు అమలు చేశాయి. 2021లో వ్యాక్సిను‌లను విడుదల చేసిన తర్వాత ఈ పరిమితులను క్రమంగా సడలించారు. 2023 అక్టోబరు లో కోవిడ్-19 ఇక మీద జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన అంటువ్యాధి సంఘటన కాదని ఆస్ట్రేలియా ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|COVID-19 Response Inquiry Panel|2024|pages=50–56}}&lt;/ref&gt;

== భౌగోళికం ==
===సాధారణ లక్షణాలు===
[[File:Reliefmap of Australia.png|thumb|upright=1.3|right|alt=ఆస్ట్రేలియా స్థలాకృతి మ్యాప్, పశ్చిమాన కొంత ఎత్తును, ఆగ్నేయంలోని పర్వతాలలో చాలా ఎక్కువ ఎత్తును చూపిస్తుంది|ఆస్ట్రేలియా స్థలాకృతి పటం (ముదురు ఆకుపచ్చ అత్యల్ప ఎత్తును సూచిస్తుంది. ముదురు గోధుమ రంగు ఎత్తైనది.)]]

ఆస్ట్రేలియాలో ప్రధాన భూభాగం ఆస్ట్రేలియన్ ఖండం, టాస్మానియా ద్వీపం, అనేక చిన్న ఆఫ్‌షోర్ దీవులు, ఆష్మోరు కార్టియరు దీవులు, క్రిస్మస్ ద్వీపం, కోకోస్ (కీలింగు) దీవులు, కోరల్ సీ దీవులు, హర్డ్ ఐలాండ్, మెక్డొనాల్డు దీవులు, నార్ఫోక్ ఐలాండ్, మారుమూల ఆఫ్షోరు భూభాగాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=27 June 2024 | title=రిమోట్ ఆఫ్‌షోర్ భూభాగాలు |url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/remote-offshore-territories |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220230344/http://web.archive.org/screenshot/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/remote-offshore-territories |archive-date=20 February 2025 |access-date=21 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వం, జియోసైన్స్ ఆస్ట్రేలియా}}&lt;/ref&gt; అంటార్కిటికాలో కూడా దాదాపు 42% ఆస్ట్రేలియన్ అంటార్కిటిక్ భూభాగమని ఆస్ట్రేలియా పేర్కొంది. కానీ ఈ వాదనను నాలుగు ఇతర దేశాలు మాత్రమే గుర్తించాయి.&lt;ref name=&quot;Scott 2021 491&quot;&gt;{{Harvnb|Scott|2021|page=491}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా ప్రధాన భూభాగం అక్షాంశాలు 9°, 44° దక్షిణం, రేఖాంశాలు 112°, 154° తూర్పు మధ్య ఉంది.&lt;ref name=&quot;Geoscience Australia-2014&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2014 |title=Highest Mountains |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/highest-mountains.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321184228/http://ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/highest-mountains.html |archive-date=21 March 2012 |access-date=2 February 2012 |publisher=Geoscience Australia}}&lt;/ref&gt; హిందూ, పసిఫికు మహాసముద్రాలచే చుట్టుముట్టబడిన ఆస్ట్రేలియా, ఆసియా నుండి అరాఫురా, తైమూరు సముద్రాలచే వేరు చేయబడింది. పగడపు సముద్రం క్వీన్స్‌ల్యాండు తీరంలో ఉంది. టాస్మాను సముద్రం ఆస్ట్రేలియా, [[న్యూజిలాండ్]] మధ్య ఉంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పగడపు దిబ్బ అయిన గ్రేటు బారియరు రీఫు, ఈశాన్య తీరానికి కొద్ది దూరంలో ఉంది. {{Cvt|2300|km}} కంటే ఎక్కువ విస్తరించి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|page=58}}&lt;/ref&gt;

ప్రధాన భూభాగం ప్రపంచంలోనే అతి చిన్న ఖండం. దేశం మొత్తం వైశాల్యం ప్రకారం ఆరవ అతిపెద్దది.&lt;ref name=&quot;Blewett 2012 17&quot;&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|page=17}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాను కొన్నిసార్లు ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ద్వీపంగా పరిగణిస్తారు&lt;ref&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|page=1}}&lt;/ref&gt; దీనిని &quot;ద్వీప ఖండం&quot; అంటారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|pages=1, 10, 27}}&lt;/ref&gt; దీనికి {{Cvt|35877|km}} తీరప్రాంతం ఉంది (అన్ని ఆఫ్‌షోరు దీవులను మినహాయించి).&lt;ref name=&quot;Blewett 2012 17&quot;/&gt; తనది {{Convert|8148250|km2|sqmi}} విస్తీర్ణం గల ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలం అని ఆస్ట్రేలియా పేర్కొంది. ఈ ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలంలో ఆస్ట్రేలియన్ అంటార్కిటిక్ భూభాగాన్ని కలప లేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=సముద్రాలు, సముద్రాలు – జియోసైన్స్ ఆస్ట్రేలియా |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090620022412/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/oceans-seas.jsp |archive-date=20 June 2009 |publisher=జియోసైన్స్ ఆస్ట్రేలియా}}&lt;/ref&gt;

[[File:Fitzroy Island.jpg|thumb|upright=1.0|left| ఫిట్జు‌రాయ్ ఐలాండు గ్రేట్ బారియరు రీఫు]]

ప్రధాన ద్వీపసమూహంలోని 600 దీవులలో ఒకటి ఆస్ట్రేలియాలో ఎక్కువ భాగం శుష్క లేదా పాక్షిక శుష్క.&lt;ref name=&quot;:112&quot;&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|page=|pages=28-30}}&lt;/ref&gt; 2021 లో ప్రపంచంలో ఉన్న మొత్తం శాశ్వత పచ్చికభూములలో, పచ్చిక బయళ్లలో 10% ఆస్ట్రేలియాలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.fao.org/documents/card/en?details=cc8166en |title=వరల్డ్ ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్: స్టాటిస్టికల్ ఇయర్‌బుక్ 2023 | date=2023 |publisher=[[ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థ]] |isbn=978-92-5-138262-2 |language=en |doi=10.4060/cc8166en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215161116/https://www.fao.org/documents/card/en?details=cc8166en |archive-date=15 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఫారెస్టు కవరు ఆస్ట్రేలియా భూభాగంలో దాదాపు 17%.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=నిబంధనలు, నిర్వచనాలు FRA 2025 అటవీ వనరుల అంచనా, వర్కింగ్ పేపర్ 194 |publisher=ఐక్యరాజ్యసమితి ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థ |date=2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |title=గ్లోబల్ ఫారెస్ట్ రిసోర్సెస్ అసెస్‌మెంట్ 2020, ఆస్ట్రేలియా |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/AUS/home/overview |website=ఐక్యరాజ్యసమితి ఆహార వ్యవసాయ సంస్థ}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ ప్రధాన భూభాగం సాపేక్షంగా చదునుగా ఉంది. అన్ని ఖండాలకు {{Convert|870|m|ft}} తో పోలిస్తే సగటు ఎత్తు {{Convert|325|m|ft}}.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|page=234}}&lt;/ref&gt; గ్రేటు డివైడింగు రేంజి తూర్పు ఆస్ట్రేలియాలో ఎక్కువ భాగం వెంట నడుస్తుంది. మధ్య లోతట్టు ప్రాంతాలను తూర్పు ఎత్తైన ప్రాంతాల నుండి విభజిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2014 |title=ఎత్తైన పర్వతాలు |url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/highest-mountains.html |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321184228/http://ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/highest-mountains.html |archive-date=21 March 2012 |access-date=2 February 2012 |publisher=Geoscience Australia}}&lt;/ref&gt; {{Cvt|2228|m}} వద్ద మౌంటు కోస్సియుస్కో ప్రధాన భూభాగంలో ఎత్తైన పర్వతం. మాసను శిఖరం, {{Cvt|2745|m}} వద్ద, హర్డు ద్వీపంలో, ఆస్ట్రేలియన్ అంటార్కిటికు భూభాగంలో, మౌంటు మెక్‌క్లింటాకు, మౌంటు మెన్జీసు, వరుసగా {{Cvt|3492|m}}, {{Cvt|3355|m}} వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;
[[File:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|thumb|upright=1.0|right| ఉలురు మధ్య ఆస్ట్రేలియాలోని పాక్షిక-శుష్క ప్రాంతంలో]]

ముర్రే-డార్లింగు అనేది ప్రధాన నదీ వ్యవస్థ, ఇది న్యూ సౌత్ వేల్సు దక్షిణ క్వీన్స్‌ల్యాండు‌లోని చాలా భాగాన్ని సరస్సు అలెగ్జాండ్రినా వైపు, దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలోని సముద్రాన్ని ప్రవహిస్తుంది. మధ్య, పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలో చిన్న తీరప్రాంత నదీ వ్యవస్థలు, ఐర్ సరస్సు వ్యవస్థ వంటి లోతట్టు పారుదల వ్యవస్థలు, ఉప్పు సరస్సు వ్యవస్థలు కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|pages=18–19}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా నదులు ఏ ఖండంలోనూ సముద్రంలోకి అత్యల్ప విడుదలను కలిగి ఉన్నాయి. ప్రధాన భూభాగం, చదునైన, శుష్క ప్రొఫైలు దాని నదులను నెమ్మదిగా కదిలేలా చేస్తుంది. ఫలితంగా భూమి మీద ఉప్పు పేరుకుపోతుంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|pages=30, 229}}&lt;/ref&gt; లవణీకరణ ఆస్ట్రేలియా నేలను ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇది ప్రపంచ ప్రమాణాలతో పోలిస్తే సగటున పోషకాలలో తక్కువగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|pages=229, 253}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా జనాభా తీరప్రాంత అంచులలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. జనాభాలో దాదాపు 95% మంది తీరానికి 100 కి.మీ. దూరంలో నివసిస్తున్నారు; ప్రపంచ సగటు 39%.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|page=16}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా జనాభా సాంద్రత ప్రకారం దేశాలు, జనాభా సాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 3.5 నివాసులు,&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |date=26 March 2024 |title=ప్రాంతీయ జనాభా 2022-2023 |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |access-date=21 February 2025 |website=Australian Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యల్ప జనాభాలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;:17&quot;/&gt; అయితే సమశీతోష్ణ ఆగ్నేయ తీరప్రాంతంలోని నగరాల్లో జనాభాలో పెద్ద సాంద్రత ఉంది. జనాభా సాంద్రత మధ్య మెల్బోర్ను‌లో చదరపు కిలోమీటరుకు 38 నివాసులను మించిపోయింది.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;

===భూగర్భ శాస్త్రం===
[[File:Ausgeolbasic.jpg|thumb|upright=1.2|right| ఆస్ట్రేలియా ప్రాథమిక భౌగోళిక ప్రాంతాలు (వయస్సు ప్రకారం)]]

గతంలో రోడినియా గోండ్వానా సూపరు కాంటినెంటులలో భాగంగా ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|pages=109–110}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా దాదాపు 35 మిలియను సంవత్సరాల క్రితం అంటార్కిటికా నుండి పూర్తిగా విడిపోయి ఉత్తరం వైపుకు కదులుతూనే ఉంది.&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Harvnb|Kennett|Chopping|Blewett|2018|page=4}}&lt;/ref&gt; చివరి హిమనదీయ కాలం ముగిసినప్పుడు, పెరుగుతున్న సముద్ర మట్టాలు సుమారు 8,000 సంవత్సరాల క్రితం ఆస్ట్రేలియన్ ప్రధాన భూభాగాన్ని న్యూ గినియా నుండి, టాస్మానియా నుండి సుమారు 6,000 సంవత్సరాల క్రితం వేరు చేశాయి. సంవత్సరాల క్రితం.&lt;ref name=&quot;:31&quot; /&gt;

ఆస్ట్రేలియా ఆస్ట్రేలియన్ టెక్టోనికు ప్లేటు లోపల బాగా ఉంది. ప్రధాన భూభాగం భౌగోళికంగా సాపేక్షంగా స్థిరంగా ఉంది. పెద్ద పర్వత నిర్మాణాలు, చురుకైన అగ్నిపర్వతాలు లేదా టెక్టోనికు లోపాలు లేవు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|page=11}}&lt;/ref&gt; అయితే ఆస్ట్రేలియన్ ప్లేటు సంవత్సరానికి 6 నుండి 7 సెం.మీ. చొప్పున ఉత్తర-ఈశాన్య దిశగా కదులుతోంది. ప్రస్తుతం యూరేషియను ప్లేటు పసిఫికు ప్లేటుతో ఢీకొంటోంది.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Harvnb|Kennett|Chopping|Blewett|2018|page=6}}&lt;/ref&gt; ఫలితంగా వచ్చే ఇంట్రాటెక్టోనిక్ ఒత్తిళ్లు భౌగోళికంగా స్థిరమైన భూభాగం కోసం సాపేక్షంగా అధిక భూకంప కార్యకలాపాలకు దారితీస్తాయి. 1901 - 2017 మధ్య 6 కంటే ఎక్కువ 
క్షణం మాగ్నిట్యూడు కలిగిన 18 భూకంపాలు సంభవించాయి.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; 1989లో సంభవించిన న్యూకాజిలు భూకంపం ఆస్ట్రేలియాలో అత్యంత ప్రాణాంతకమైనది. 13 మంది మృతి చెందారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|page=15}}&lt;/ref&gt; తూర్పు ప్రధాన భూభాగంలో 4,600 సంవత్సరాల క్రితం వరకు చురుకైన అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Harvnb|Kennett|Chopping|Blewett|2018|page=8}}&lt;/ref&gt; ఇది ఆదిమవాసుల స్థల పేర్లు సృష్టి కథలలో ప్రతిబింబిస్తుంది.&lt;ref&gt;జాన్సన్, సియాన్ (21 మార్చి 2020). [https://www.abc.net.au/news/2020-03-21/indigenous-stories-from-times-of-volcanic-eruptions/12003576 గుండిట్జ్మారా పదాలు, సంప్రదాయాలు విక్టోరియా యొక్క గొప్ప అగ్నిపర్వత చరిత్ర కథలను ఎలా కలిగి ఉన్నాయి] ''[[ABC న్యూస్ (ఆస్ట్రేలియా)|ABC న్యూస్]]''. 25 మార్చి 2025న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం అగ్నిపర్వతం మారుమూల హర్డు ఐలాండు మెక్‌డొనాల్డు దీవులలో సంభవిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Blewett|2012|page=22}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియన్ ఖండాంతర క్రస్టు పశ్చిమాన పురాతన ఆర్కియను క్రాటనుల నుండి తూర్పున చిన్న ఓరోజెనికు నిర్మాణాల వరకు మూడు చక్రాలలో సృష్టించబడింది (సుమారు 541 మిలియన్ల నుండి 252 మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించబడింది).&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|page=130}}&lt;/ref&gt; పురాతన ఆస్ట్రేలియన్ ఉపరితల శిలలు ఆర్కియను కాలం నాటివి. పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలో కొన్ని 3.7 బిలియను సంవత్సరాల కంటే పాతవి దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలో మరికొన్ని 3.1 బిలియన్ల సంవత్సరాల కంటే పాతవి. భూమి మీద ఉన్న అతి పురాతనమైన జిర్కాను స్ఫటికాలు 4.4 బిలియన్ల సంవత్సరాల నాటివి, పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలో కనుగొనబడ్డాయి. అయితే ఆస్ట్రేలియాలో దాదాపు 80 శాతం 250 మిలియన్ల సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గల అవక్షేపణ శిలలు, రెగోలితులతో కప్పబడి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

===వాతావరణం===
[[File:Australia Köppen.svg|thumb|upright=1.2|right| ఆస్ట్రేలియా కోపెన్ వాతావరణ రకాలు&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Beck|first1=Hylke E.|last2=Zimmermann|first2=Niklaus E. |last3=McVicar|first3=Tim R.|last4=Vergopolan|first4=Noemi|last5=Berg|first5=Alexis|last6=Wood|first6=Eric F.|title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |website=Scientific Data|date=30 October 2018|volume=5|issue=1|page=180214|doi=10.1038/sdata.2018.214|pmid=30375988|pmc=6207062|bibcode=2018NatSD...580214B}}&lt;/ref&gt;]]

ఆస్ట్రేలియా వాతావరణం ఈశాన్య, వాయవ్య దిశలో తేమతో కూడిన ఉష్ణమండలం నుండి మధ్యలో శుష్క వాతావరణం వరకు ఉంటుంది. దక్షిణ తీరప్రాంతం సమశీతోష్ణ, తేమతో ఉంటుంది, ఆగ్నేయ ఎత్తైన ప్రాంతాలు, టాస్మానియాలో శీతాకాలపు మంచు ఉంటుంది. &quot;గుర్రపు అక్షాంశాలు&quot;లో ఆస్ట్రేలియా స్థానం వల్ల వాతావరణం ప్రభావితమవుతుంది. ఇది శుష్క పరిస్థితులను కలిగిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:36&quot;&gt;{{Harvnb|Henderson|Johnson|2016|pages=18–20}}&lt;/ref&gt; మొత్తంమీద ఆస్ట్రేలియన్ ప్రధాన భూభాగం అత్యంత పొడిగా ఉండే ఖండం సగటు వార్షిక వర్షపాతం {{Convert|470|mm|in}}.&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt; దేశంలో దాదాపు 70% శుష్క లేదా పాక్షిక-శుష్క ప్రాంతం.&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt; దాదాపు 18% ఎడారి.&lt;ref name=&quot;:722&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2014 |title=ఎడారులు |url=http://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/landforms/deserts |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605132206/http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/landforms/deserts.html |archive-date=5 June 2014 |access-date=13 August 2018 |website=Geoscience Australia|publisher=Australian Government}}&lt;/ref&gt;

వాతావరణం ఎల్ నినో–దక్షిణ ఆసిలేషను హిందూ మహాసముద్ర డైపోలు, దక్షిణ యాన్యులరు మోడు వంటి వివిధ వ్యవస్థల ద్వారా కూడా ప్రభావితమవుతుంది.&lt;ref name=&quot;:37&quot;&gt;{{Cite web |title=స్టేట్ ఆఫ్ ది క్లైమేట్ 2024 |url=http://www.bom.gov.au/state-of-the-climate |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225033319/http://web.archive.org/screenshot/http://www.bom.gov.au/state-of-the-climate/ |archive-date=25 February 2025 |access-date=25 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వం, బ్యూరో ఆఫ్ మెటియోరాలజీ}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాలో సంవత్సరాలలో, సంవత్సరాల మధ్య వర్షపాతంలో అసాధారణ వైవిధ్యం ఉంటుంది. ఇది తరచుగా కరువులు, వరదలకు దారితీస్తుంది. ఉష్ణమండల ఆస్ట్రేలియాలో తుఫానులు, వర్షపాత మాంద్యాలు సాధారణం. వేసవి రుతుపవనాలు ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాకు గణనీయమైన వర్షపాతాన్ని తెస్తాయి. అల్పపీడన కణాలు దక్షిణాన శీతాకాల వర్షపాతాన్ని తెస్తాయి. దేశంలోని వాయవ్యంలో అత్యంత వేడి ప్రాంతాలు, ఆగ్నేయంలో చల్లగా ఉంటాయి. దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలో బుష్‌ఫైరు పరిస్థితులు సర్వసాధారణం.&lt;ref name=&quot;:36&quot; /&gt;

గ్రీన్‌హౌసు వాయు ఉద్గారాల పెరుగుదల కారణంగా వాతావరణ మార్పు 1910 నుండి ఆస్ట్రేలియా ఉష్ణోగ్రతలు 1.5°సి పెరిగాయి. తీవ్రమైన వేడి, భారీ వర్షపాతం సంభవించాయి. 1970 నుండి దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలో ఏప్రిల్ నుండి అక్టోబరు వరకు వర్షపాతం తగ్గింది. 1950ల నుండి ఎక్కువ బుష్ఫైరు సీజను ఉంది. 1970ల నుండి ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలో వర్షపాతం పెరిగింది. 1982 నుండి ఉష్ణమండల తుఫానుల సంఖ్య తగ్గింది. 1950ల చివరి నుండి ఆల్పైను మంచు తగ్గింది. ఆస్ట్రేలియా చుట్టూ సముద్ర మట్టాలు పెరుగుతున్నాయి. చుట్టుపక్కల మహాసముద్రాలు మరింత ఆమ్లంగా మారుతున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:37&quot; /&gt;

===జీవవైవిధ్యం===
[[File:Koala climbing tree.jpg|thumb|upright=1.0|right|alt=A koala holding onto a eucalyptus tree with its head turned so both eyes are visible| కోలా ''యూకలిప్టసు'']]
ఆస్ట్రేలియా 17 మెగాడైవర్సు దేశాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;:40&quot;&gt;{{Cite journal |last1=ఎవాన్స్ |first1=మేగాన్ సి. |last2=వాట్సన్ |first2=జేమ్స్ E. M. |last3=ఫుల్లర్ |first3=రిచర్డ్ ఎ. |last4=వెంటర్ |first4=ఆస్కార్ |last5=బెన్నెట్ |first5=సైమన్ సి. |last6=మార్సాక్ |first6=పీటర్ ఆర్. |last7=పోసింగ్‌హామ్ |first7=హ్యూ పి. | date=April 2011 |title=ఆస్ట్రేలియాలో జాతులకు ముప్పుల యొక్క ప్రాదేశిక పంపిణీ |journal=బయోసైన్స్ |volume=61 |issue=4 |page=282 |doi=10.1525/bio.2011.61.4.8 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; దాని సుదీర్ఘ భౌగోళిక ఒంటరితనం కారణంగా, ఆస్ట్రేలియా బయోటాలో ఎక్కువ భాగం ప్రత్యేకమైనది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|pages=7–9}}&lt;/ref&gt; దాని ఉభయచరాలులో 94%, దాని సరీసృపాలు, పుష్పించే మొక్కలులో 93%, దాని [[క్షీరదాలు]]లో 69%, దాని [[పక్షులు]]లో 46% స్థానిక.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|page=4}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాలో విస్తృత శ్రేణి [[పర్యావరణ వ్యవస్థ|పర్యావరణ వ్యవస్థలు]] ఉన్నాయి. వీటిలో 89 ప్రాంతాలు, 419 ఉపప్రాంతాలు ఆస్ట్రేలియన్ బయోరీజియను ఫ్రేంవర్కు లో గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|page=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2023 |title=ఆస్ట్రేలియా బయోరీజియన్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ |url=https://www.dcceew.gov.au/environment/land/nrs/science/ibra/australias-bioregion-framework |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303050656/https://www.dcceew.gov.au/environment/land/nrs/science/ibra/australias-bioregion-framework |archive-date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025 |website=వాతావరణ మార్పు, శక్తి, పర్యావరణం, నీటి శాఖ}}&lt;/ref&gt;

2025 జనవరిలో ఆస్ట్రేలియన్ జాతీయ జాతుల జాబితాలో 168,386 పేరున్న జాతులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NSL గణాంకాలు |url=https://test-web.biodiversity.org.au/nsl/stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228050842/https://test-web.biodiversity.org.au/nsl/stats |archive-date=28 February 2025 |access-date=28 February 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ జాతీయ జాతుల జాబితా}}&lt;/ref&gt; అయితే 70% ఆస్ట్రేలియన్ జాతులు కనుగొనబడలేదు. వర్గీకరించబడలేదు, 6,00,000 ఆస్ట్రేలియన్ స్థానిక జాతులు ఉండవచ్చు అని అంచనా వేయబడింది. సాధారణంగా, సకశేరుకాలు, పుష్పించే మొక్కల పరిజ్ఞానం అకశేరుకాలు, శిలీంధ్రాలు కంటే మెరుగ్గా ఉంటుంది. ఆస్ట్రేలియా శిలీంధ్రాలు కీటకాలలో 10% కంటే తక్కువ పేర్లు పెట్టబడ్డాయని అంచనా.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|pages=14–15}}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచంలో తెలిసిన వృక్ష జాతులలో దాదాపు 10% ఆస్ట్రేలియాలో కనిపిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|page=22}}&lt;/ref&gt; వీటిలో చాలా వరకు శుష్క వాతావరణం. వేరియబులు వర్షపాతం, పోషకాలు లేని నేలకు అనుగుణంగా మారాయి. ఎడారులు, జెరికు పొదలు ప్రధాన భూభాగంలో దాదాపు 70% ఆక్రమించాయి. అకాసియా, బ్యాంసియా, యూకలిప్టులు ఆస్ట్రేలియాలో ఎక్కువ భాగం విస్తరించి ఉన్నాయి. చాలా మొక్కలు గట్టిగా, దీర్ఘకాలం జీవించే ఆకులను కలిగి ఉంటాయి. కార్బను‌తో సమృద్ధిగా ఉంటాయి. పోషకాలు తక్కువగా ఉంటాయి. బుష్ఫైరు‌లకు బాగా అనుగుణంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|pages=9–11}}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచంలోని 330 జాతుల మార్సుపియలులలో మూడింట రెండు వంతులు ఆస్ట్రేలియాకు చెందినవి.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 November 2018 |title=మార్సుపియల్ అంటే ఏమిటి? |url=https://australian.museum/learn/species-identification/ask-an-expert/what-is-a-marsupial/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250228055517/https://australian.museum/learn/species-identification/ask-an-expert/what-is-a-marsupial/ |archive-date=28 February 2025 |access-date=28 February 2025 |website=Australan Museum}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ ప్లాసెంటలు క్షీరదాలు (విపరీతంగా గబ్బిలాలు, ఎలుకలు) కూడా ప్రపంచంలోని భూమి క్షీరద జాతులలో దాదాపు 47% ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|page=9}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాలో ప్రపంచంలో తెలిసిన సరీసృపాలలో దాదాపు 10% ఉన్నాయి. జాతులు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|page=37}}&lt;/ref&gt; దాదాపు 3,20,500 అకశేరుక జాతులు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో కీటకాలు అతిపెద్ద తరగతి అన్ని జంతు జాతులలో 75% కంటే ఎక్కువ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|page=45}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాలో 15,000 కంటే ఎక్కువ తెలిసిన శిలీంధ్రాల జాతులు ఉన్నాయి. అయితే పదివేల జాతులు ఇంకా ఉండే అవకాశం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|page=53}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా వన్యప్రాణులు వాటి వాతావరణాలకు అనేక అనుసరణలను చూపుతాయి. చాలా మొక్కల ఆకులు పోషకాలలో తక్కువగా ఉన్నందున ఆస్ట్రేలియాలో తేనె, పుప్పొడిని తినే తేనె పోసం వంటి పక్షులు, కీటకాలు, మార్సుపియల్సు అధిక నిష్పత్తిలో ఉన్నాయి. [[కోలా]] సీనికి ఒక మినహాయింపు. యూకలిప్టసు ఆకులను తినడంలో దీనికి ప్రత్యేకత ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=3 July 2018 |title=కోలా జన్యువు యొక్క ప్రపంచ-మొదటి మ్యాపింగ్ ఐకాన్ భవిష్యత్తుకు ఆశను తెస్తుంది |url=https://australian.museum/blog/science/world-first-mapping-of-complete-koala-genome-brings-hope-for-the-icons-future/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302071105/https://australian.museum/blog/science/world-first-mapping-of-complete-koala-genome-brings-hope-for-the-icons-future/ |archive-date=2 March 2025 |access-date=2 March 2025 |website=ఆస్ట్రేలియన్ మ్యూజియం}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot;&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|pages=9–12}}&lt;/ref&gt; పోషకాహార లోపం ఉన్న వృక్షజాలం, వేరియబులు వర్షపాతం కూడా తక్కువ శక్తి అవసరాలు కలిగిన జంతువులకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. వీటిలో పాములు, బల్లులు, [[కంగారూ]], [[వాలబీ]] వంటి దూకే మార్సుపియల్సు ఉన్నాయి. అయితే ఆస్ట్రేలియా మార్సుపియల్సు ఇలాంటి వాతావరణాలలో నివసించే ఇతర ఖండాల మావి క్షీరదాల కన్వర్జెంటు ఎవల్యూషనుకు ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు అంతరించిపోయిన థైలాసిను (టాస్మానియను పులి) జరాయు తోడేలుతో, మార్సుపియలు మోల్, ఆఫ్రికాలోని బంగారు మోల్‌లతో, హోపింగు ఎలుకలు ఇతర శుష్క ప్రాంతాల దూకే ఎలుకలతో సారూప్యతలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt;

సుమారు 46 వేల సంవత్సరాల క్రితం ఆస్ట్రేలియాలోని సకశేరుకాలలో ప్రధాన విలుప్తాలు సంభవించాయి. వాటిలో మెగాఫౌనా కూడా ఉన్నాయి.  ఈ విలుప్తాలలో మానవ కార్యకలాపాలు. వాతావరణ మార్పుల పాత్ర మీద కొనసాగుతున్న శాస్త్రీయ చర్చ జరుగుతోంది. దాదాపు 4,000 నుండి 5,000 సంవత్సరాల క్రితం ఆ ద్వీపానికి టాస్మానియను పులి టాస్మానియను డెవిలు పరిధి సంకోచం కూడా ప్రధాన భూభాగంలో మార్పులకు అనుగుణంగా ఉంది. వీటిలో పెరుగుతున్న మానవ జనాభా, డింగో పరిచయం, అగ్ని, కొత్త రాతి పనిముట్ల సాంకేతికతల వినియోగం ఎక్కువగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|pages=12–13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Burrell |first1=Sue |last2=Eldridge |first2=Mark |date=11 July 2024 |title=Dingo |url=https://australian.museum/learn/animals/mammals/dingo/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302234032/https://australian.museum/learn/animals/mammals/dingo/ |archive-date=2 March 2025 |access-date=3 March 2025 |website=The Australian Museum}}&lt;/ref&gt;

గత రెండు శతాబ్దాలలో, ఆస్ట్రేలియా ఏ ఇతర ఖండం కంటే ఎక్కువ క్షీరద జాతులను కోల్పోయింది. మొత్తంమీద 100 ఆస్ట్రేలియన్ జాతులు అడవిలో అంతరించిపోయినవి లేదా అంతరించిపోయినవిగా జాబితా చేయబడ్డాయి. 2021 జూన్ లో ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వాలు 1,000 కంటే ఎక్కువ జంతు, వృక్ష జాతులను అంతరించిపోతున్న లేదా తీవ్రంగా అంతరించిపోతున్న జాతులుగా జాబితా చేశాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Murphy|van Leeuwen|2021|pages=12, 18}}&lt;/ref&gt; అంతరించిపోతున్న జాతులకు ప్రధాన ముప్పులు ప్రకృతి దృశ్య మార్పు, పర్యావరణ వ్యవస్థ అంతరాయం, ఫెరలు క్యాటు, రెడ్ ఫాక్సు వంటి ప్రవేశపెట్టబడిన జాతులు, వాతావరణ మార్పు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nipperess|2015|pages=16–17}}&lt;/ref&gt;

ఫెడరలు ''పర్యావరణ రక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ చట్టం 1999'' అనేది అంతరించిపోతున్న జాతుల రక్షణ కోసం చట్టపరమైన చట్రం.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 February 2025 |title=పర్యావరణ రక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ చట్టం 1999 (EPBC చట్టం) |url=https://www.dcceew.gov.au/environment/epbc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303035240/https://www.dcceew.gov.au/environment/epbc |archive-date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025 |website=వాతావరణ మార్పు, శక్తి, పర్యావరణం, నీటి శాఖ}}&lt;/ref&gt; జాతీయ రిజర్వు వ్యవస్థ అనేది ఆస్ట్రేలియా రక్షిత ప్రాంతాల నెట్వర్కు . 30 జూన్ 2022 నాటికి ఇది ఆస్ట్రేలియా భూభాగంలో 22% కంటే ఎక్కువ ఆక్రమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Reserve System |url=https://www.dcceew.gov.au/environment/land/nrs |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303040635/https://www.dcceew.gov.au/environment/land/nrs |archive-date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025 |website=Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water}}&lt;/ref&gt; ''ఆస్ట్రేలియా ప్రకృతి వ్యూహం 2024–2030'' అనేది 2030 నాటికి ఆస్ట్రేలియాలో జీవవైవిధ్య నష్టాన్ని తిప్పికొట్టడం యునైటెడు నేషన్సు కన్వెన్షను ఆన్ బయోలాజికలు డైవర్సిటీ, ఇతర అంతర్జాతీయ నిబంధనల ప్రకారం కౌంటీ బాధ్యతలను తీర్చడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న జాతీయ జీవవైవిధ్య ప్రణాళిక చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=30 September 2024 |title=ఆస్ట్రేలియా యొక్క ప్రకృతి వ్యూహం 2024–2030 |url=https://www.dcceew.gov.au/environment/biodiversity/conservation/publications/australias-strategy-for-nature |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303041458/https://www.dcceew.gov.au/environment/biodiversity/conservation/publications/australias-strategy-for-nature |archive-date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025 |website=వాతావరణ మార్పు, శక్తి, పర్యావరణం, నీటి శాఖ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 February 2025 |title=UN Convention on Biological Diversity |url=https://www.dcceew.gov.au/environment/biodiversity/international/un-convention-biological-diversity |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303042129/https://www.dcceew.gov.au/environment/biodiversity/international/un-convention-biological-diversity |archive-date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025 |website=Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water}}&lt;/ref&gt;

==ప్రభుత్వం - రాజకీయాలు==
{{Multiple image
| caption_align = center
| total_width = 340
| image1 = King Charles III (July 2023).jpg
| caption1 = 3వ చార్లెసు,&lt;br /&gt;ఆస్ట్రేలియా రాజు
| image2 = Sam Mostyn 2024.jpg
| caption2 = సాం మోస్టిను,&lt;br /&gt;గవర్నరు-జనరలు
| image3 = Anthony Albanese portrait (re-crop).jpg
| caption3 = ఆంథోనీ అల్బనీసు,&lt;br /&gt;ప్రధాన మంత్రి
}}

ఆస్ట్రేలియా ఒక రాజ్యాంగ రాచరికం, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, సమాఖ్య.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=12 January 2024 | title=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వ వ్యవస్థ |url=https://peo.gov.au/understand-our-parliament/how-parliament-works/system-of-government/australian-system-of-government |access-date= |website=పార్లమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్ ఆఫీస్ |language=en |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214204120/https://peo.gov.au/understand-our-parliament/how-parliament-works/system-of-government/australian-system-of-government |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1901లో సమాఖ్య నుండి దేశం స్థిరమైన ఉదారవాద ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థతో పాటు దాని ఎక్కువగా మారని రాజ్యాంగంను కొనసాగించింది. ఇది ప్రపంచంలోని పురాతన సమాఖ్యలలో ఒకటి దీనిలో అధికారం సమాఖ్య. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య విభజించబడింది. ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వ వ్యవస్థ యునైటెడు కింగ్‌డమ్ (విలీన కార్యనిర్వాహక సంస్థ, రాజ్యాంగ రాచరికం, బలమైన పార్టీ క్రమశిక్షణ), యునైటెడు స్టేట్సు (సమాఖ్యవాదం, లిఖిత రాజ్యాంగం, బలమైన ద్విసభ రాష్ట్రాలు సమాన ప్రాతినిధ్యం కలిగి ఉన్న సెనేటు‌తో) రాజకీయ వ్యవస్థల నుండి ఉద్భవించిన అంశాలను మిళితం చేస్తుంది. దీని ఫలితంగా ఒక ప్రత్యేకమైన హైబ్రిడు ఏర్పడుతుంది.&lt;ref name=&quot;థాంప్సన్-1980&quot;&gt;{{Cite journal |last=థాంప్సన్ |first=ఎలైన్ |date=1980 |title=ది 'వాష్‌మిన్‌స్టర్' మ్యుటేషన్ |journal=[[ఆస్ట్రేలియన్ జర్నల్ ఆఫ్ పొలిటికల్ సైన్స్|రాజకీయాలు]] |volume=15 |issue=2 |page=32 |doi=10.1080/00323268008401755}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | date=14 December 2023 |title=వాష్‌మినిస్టర్ వ్యవస్థ అంటే ఏమిటి? |url=https://peo.gov.au/understand-our-parliament/your-questions-on-notice/questions/what-is-the-washminster-system |access-date= |website=పార్లమెంటరీ విద్యా కార్యాలయం |language=en |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215070719/https://peo.gov.au/understand-our-parliament/your-questions-on-notice/questions/what-is-the-washminster-system |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

సమాఖ్య ప్రభుత్వ అధికారం పాక్షికంగా వేరు చేయబడింది. మూడు సమూహాల మధ్య:
* శాసనసభ: ద్విసభ పార్లమెంటు, ఇందులో [[రాచరికం]], సెనేటు, ప్రతినిధుల సభ ఉంటాయి.
* కార్యనిర్వాహక: ప్రధాన మంత్రి (ప్రతినిధుల సభలో మెజారిటీ ఉన్న పార్టీ లేదా సంకీర్ణ నాయకుడు), వారు ఎంచుకున్న క్యాబినెటు ఇతర మంత్రులు నేతృత్వంలోని ఆస్ట్రేలియా ప్రభుత్వం; గవర్నరు జనరలు అధికారికంగా నియమించారు
* న్యాయవ్యవస్థ: హైకోర్టు, ఇతర ఫెడరలు కోర్టులు.

2025 మే 3న జరిగిన ఎన్నికల తర్వాత ప్రధానమంత్రి ఆస్ట్రేలియన్ లేబరు పార్టీకి చెందిన ఆంథోనీ అల్బనీసు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Worthington |first=Brett |date=3 May 2025 |title=పీటర్ డట్టన్ సీటును కోల్పోవడంతో ఆంథోనీ అల్బనీసు, లేబరు పార్టీ అఖండ ఎన్నికల్లో విజయం సాధించినట్లు ప్రకటించారు |url=https://www.abc.net.au/news/2025-05-03/federal-election-anthony-albanese-wins/105247712 |website=Australia Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt; 3వ చార్లెస్ ఆస్ట్రేలియా రాజుగా పరిపాలిస్తాడు. ఆస్ట్రేలియాలో సమాఖ్య స్థాయిలో ఆస్ట్రేలియా గవర్నరు-జనరలు, రాష్ట్ర స్థాయిలో గవర్నర్లు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు. వారు ఆస్ట్రేలియా రాజ్యాంగంలోని రాజ్యాంగం, సమావేశం సెక్షను 63 వారి మంత్రుల సలహా మేరకు పనిచేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Davison pp287–8&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=287–88}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gg&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.gg.gov.au/governorgeneral/category.php?id=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804130529/http://www.gg.gov.au/governorgeneral/category.php?id=2 |archive-date=4 August 2008 |title=గవర్నర్-జనరల్ పాత్ర|publisher=ఆస్ట్రేలియా గవర్నర్-జనరల్ |access-date=23 April 2010}}&lt;/ref&gt; అందువలన ఆచరణలో గవర్నరు-జనరలు [[ప్రధాన మంత్రి]], క్యాబినెటు చర్యలకు చట్టపరమైన వ్యక్తిగా వ్యవహరిస్తారు. గవర్నరు-జనరలు కొన్ని సందర్భాల్లో రిజర్వు పవరులను ఉపయోగించవచ్చు: మంత్రివర్గ సలహా లేనప్పుడు లేదా విరుద్ధంగా ఉపయోగించగల అధికారాలు. ఈ అధికారాలను ఎప్పుడు ఉపయోగించవచ్చో సమావేశం ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.  వాటి ఖచ్చితమైన పరిధి అస్పష్టంగా ఉంటుంది. 1975 రాజ్యాంగ సంక్షోభంలో విట్లాం ప్రభుత్వంను తొలగించడం ఈ అధికారాల అత్యంత ముఖ్యమైన ఉపయోగం.

[[File:Canberra (AU), Parliament House -- 2019 -- 1746.jpg|alt=A large white and cream coloured building with grass on its roof. The building is topped with a large flagpole.|right|thumb| పార్లమెంటు హౌసు, కాంబెర్రా]]

సెనేటు (ఎగువ సభ)లో 76 మంది సెనేటర్లు ఉన్నారు: రాష్ట్రాల నుండి ఒక్కొక్కరు పన్నెండు మంది. ప్రధాన భూభాగాల నుండి (ఆస్ట్రేలియన్ రాజధాని ప్రాంతం, ఉత్తర ప్రాంతం) ఇద్దరు.&lt;ref name=sen&gt;{{Cite web |url=http://www.abc.net.au/elections/federal/2007/guide/senatecomposition.htm |title=సెనేట్ సారాంశం|publisher=Australian Broadcasting Corporation |access-date=23 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100506235552/http://www.abc.net.au/elections/federal/2007/guide/senatecomposition.htm |archive-date=6 May 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రతినిధుల సభ (దిగువ సభ)లో 150 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. వీరిని సాధారణంగా &quot;ఎలక్టోరేట్లు&quot; లేదా &quot;సీట్లు&quot; అని పిలుస్తారు. జనాభా ఆధారంగా రాష్ట్రాలకు కేటాయించబడుతుంది. ప్రస్తుత రాష్ట్రాలలో ప్రతి ఒక్కటి కనీసం ఐదు సీట్లకు హామీ ఇస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muller |first=Damon |date=26 April 2023 |title=కామన్వెల్త్ పార్లమెంట్ పరిమాణాన్ని మార్చే ప్రక్రియ, దాని పరిణామాలు: ఒక త్వరిత గైడ్ |url=https://www.aph.gov.au/About_Parliament/Parliamentary_departments/Parliamentary_Library/pubs/rp/rp2223/Quick_Guides/ChangingSizeCommonwealthParliament |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230511175801/https://www.aph.gov.au/About_Parliament/Parliamentary_departments/Parliamentary_Library/pubs/rp/rp2223/Quick_Guides/ChangingSizeCommonwealthParliament |archive-date=11 May 2023 |access-date= |website=Parliament of Australia |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; దిగువ సభకు గరిష్టంగా మూడు సంవత్సరాల పదవీకాలం ఉంటుంది, కానీ ఇది స్థిరంగా ఉండదు. ప్రభుత్వాలు సాధారణంగా గరిష్టానికి ముందు 6 నెలల్లో ఏదో ఒక సమయంలో ఎన్నికల కోసం సభను ముందుగానే రద్దు చేస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=జాయింట్ స్టాండింగ్ కమిటీ ఆన్ ఎలక్టోరల్ మేటర్స్ |url=https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committees/Joint/Completed_Inquiries/em/elect04/report |title=2004 ఫెడరల్ ఎన్నికలు | date=10 October 2005 |publisher=ఆస్ట్రేలియా పార్లమెంట్ |isbn=978-0-642-78705-7 |at=paras. 7.26–7.27 |language=en-AU |chapter=పార్లమెంటరీ నిబంధనలు |chapter-url=https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committeees/Joint/Completed_Inquiries/em/elect04/chapter7 |access-date=25 January 2024 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125005940/https://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committeees/Joint/Completed_Inquiries/em/elect04/report |url-status=live}}&lt;/ref&gt; రెండు సభలకు ఎన్నికలు సాధారణంగా ఒకేసారి జరుగుతాయి, సెనేటర్లు ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలాన్ని కలిగి ఉంటారు. భూభాగాల నుండి వచ్చినవారు మినహా వారి పదవీకాలం స్థిరంగా లేదు. కానీ దిగువ సభకు ఎన్నికల చక్రంతో ముడిపడి ఉంటుంది. అందువల్ల సెనేటు‌లోని 76 స్థానాల్లో 40 స్థానాలు మాత్రమే ప్రతి ఎన్నికలకు ఉంచబడతాయి (అయితే చక్రం డబులు రద్దు ద్వారా అంతరాయం కలిగితే మినహా).&lt;ref name=&quot;sen&quot; /&gt;

ఆస్ట్రేలియా ఎన్నికల వ్యవస్థ ప్రతినిధుల సభ, అన్ని రాష్ట్ర, భూభాగ దిగువ సభ ఎన్నికలకు ప్రాధాన్యతా ఓటింగును ఉపయోగిస్తుంది (టాస్మానియా హరే-క్లార్కు వ్యవస్థను ఉపయోగించే ఎసిటి మినహా). సెనేటు చాలా రాష్ట్ర ఎగువ సభలు అనుపాత వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తాయి. ఇది ప్రతి రాష్ట్రానికి ప్రాధాన్యత ఓటింగు‌ను అనుపాత ప్రాతినిధ్యంతో మిళితం చేస్తుంది. ఓటింగు, నమోదు తప్పనిసరి ప్రతి అధికార పరిధిలో 18 సంవత్సరాలు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న  నమోదు చేసుకున్న పౌరులందరికి ఇది వర్తిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aec.gov.au/pdf/voting/compulsory_voting.pdf |title=ఆస్ట్రేలియాలో తప్పనిసరి ఓటింగ్|last=Evans|first=Tim|date=2006|publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ఎలక్టోరల్ కమిషన్|page=4 |access-date=21 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611200653/http://www.aec.gov.au/pdf/voting/compulsory_voting.pdf |archive-date=11 June 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aec.gov.au/FAQs/Enrolment.htm#compulsory |title=వయస్సు లేదా వైకల్యంతో సంబంధం లేకుండా నమోదు చేసుకోవడం తప్పనిసరి కాదా?|website=నమోదు – తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు|publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ఎన్నికల కమిషన్ |access-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524015925/https://aec.gov.au/FAQs/Enrolment.htm |archive-date=24 May 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |first=జుడిత్ |last=బ్రెట్ |title=సీక్రెట్ బ్యాలెట్ నుండి ప్రజాస్వామ్యం వరకు సాసేజ్: ఆస్ట్రేలియా తప్పనిసరి ఓటింగ్‌ను ఎలా పొందింది |publisher=టెక్స్ట్ పబ్లిషింగ్ కో |date=2019 |isbn=978-1-9256-0384-2}}&lt;/ref&gt; ప్రతినిధుల సభలో మెజారిటీ మద్దతు ఉన్న పార్టీ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. దాని నాయకుడు ప్రధానమంత్రి అవుతాడు. గవర్నరు జనరలు ప్రధానమంత్రిని నియమిస్తాడు. పార్లమెంటు విశ్వాసం కోల్పోయిన లేదా చట్టవిరుద్ధంగా వ్యవహరించే వ్యక్తిని తొలగించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gg.gov.au/content.php/page/id/3/title/governor-generals-role |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014171300/http://www.gg.gov.au/content.php/page/id/3/title/governor-generals-role |archive-date=14 October 2012 |title=గవర్నర్-జనరల్ పాత్ర|publisher=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా గవర్నరు-జనరల్ |access-date=13 January 2012}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా శక్తివంతమైన, ఎన్నికైన ఎగువ సభ కలిగిన వెస్టు‌మినిస్టరు పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం కాబట్టి దాని వ్యవస్థను కొన్నిసార్లు &quot;వాషు‌మినిస్టరు మ్యుటేషను&quot; అని పిలుస్తారు.&lt;ref name=&quot;థాంప్సన్-1980&quot; /&gt; లేదా సెమీ-పార్లమెంటరీ అంటారు.&lt;ref name=Ganghof&gt;{{Cite journal |last1=Ganghof |first1=S |title=ఒక కొత్త రాజకీయ వ్యవస్థ నమూనా: సెమీ-పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వం |journal=యూరోపియన్ జర్నల్ ఆఫ్ పొలిటికల్ రీసెర్చ్ | date=May 2018 |volume=57 |issue=2 |pages=261–281 |doi=10.1111/1475-6765.12224 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

సాధారణంగా సమాఖ్య ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసే రెండు ప్రధాన రాజకీయ సమూహాలు ఉన్నాయి: ఆస్ట్రేలియన్ లేబరు పార్టీ &lt;!-- సంపాదకులకు గమనిక: సాధారణ ఆస్ట్రేలియన్ స్పెల్లింగ్ &quot;లేబరు&quot; అయినప్పటికీ పార్టీ పేరు &quot;లేబరు&quot; (అంటే &quot;u&quot; కాదు) అని వ్రాయబడింది. --&gt; లిబరలు పార్టీ, దాని మైనరు భాగస్వామి అయిన నేషనలు పార్టీ సమూహం అయిన కూటమి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.abc.net.au/elections/federal/2007/guide/glossary.htm#coalition |title=ఎన్నికల నిబంధనల పదకోశం |publisher=ఆస్ట్రేలియన్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ |access-date=23 April 2010 |archive-date=6 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306034515/http://www.abc.net.au/elections/federal/2007/guide/glossary.htm#coalition |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.abc.net.au/elections/federal/2007/results/sop.htm |title=పార్టీల స్థితి|publisher=ఆస్ట్రేలియన్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ |access-date=23 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418163914/http://www.abc.net.au/elections/federal/2007/results/sop.htm |archive-date= 18 April 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; రాష్ట్ర స్థాయిలో ప్రభుత్వ స్థాయిలో, నేషనల్సు, లిబరలు పార్టీ మధ్య సంబంధం భిన్నంగా ఉంటుంది. పార్టీలు క్వీన్స్‌ల్యాండు‌లో విలీనం అయ్యాయి. నార్తర్ను టెరిటరీ (ఫెడరలు పార్లమెంటేరియన్లు, అయితే, లిబరలు లేదా నేషనలు పార్టీ రూమ్); న్యూ సౌతు వేల్సు, విక్టోరియా, పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలో సంకీర్ణంలో; దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా, టాస్మానియాలోని లిబరల్సు‌తో పోటీలో.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=30 July 2008 | title=ది లిబరల్-నేషనల్ పార్టీ - ఒక కొత్త మోడల్ పార్టీ? |url=https://www.abc.net.au/news/2008-07-30/the-liberal-national-party---a-new-model-party/457812 |access-date=8 September 2021 |website=ABC News |language=en-AU |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007033647/https://www.abc.net.au/news/2008-07-30/the-liberal-national-party---a-new-model-party/457812 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ రాజకీయ సంస్కృతిలో, లేబరు పార్టీని మధ్య-ఎడమ]గా, సంకీర్ణాన్ని మధ్య-కుడిగా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=ఫెన్నా|first1=అలన్|last2=రాబిన్స్|first2=జేన్|last3=వేసవికాలం|first3=జాన్ |title=ఆస్ట్రేలియాలో ప్రభుత్వ రాజకీయాలు|publisher=పియర్సన్ ఉన్నత విద్య AU|location=లండన్|date=2013|isbn=978-1-4860-0138-5|page=139}}&lt;/ref&gt; స్వతంత్ర సభ్యులు, అనేక చిన్న పార్టీలు ఆస్ట్రేలియన్ పార్లమెంటులలో, ఎక్కువగా ఎగువ సభలలో ప్రాతినిధ్యం సాధించాయి. ఆస్ట్రేలియన్ గ్రీన్సు ఓటు, సభ్యత్వం రెండింటిలోనూ మూడవ అతిపెద్ద పార్టీ, పార్లమెంటరీ ప్రాతినిధ్యంలో నాల్గవ అతిపెద్ద పార్టీగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/politics/federal/old-greens-wounds-reopen-as-members-vote-on-directly-electing-leader-20200422-p54m5r.html|title=ఓల్డ్ గ్రీన్స్ గాయాలు సభ్యులు నేరుగా ఎన్నుకునే నాయకుడిపై ఓటు వేయడంతో తిరిగి తెరవబడ్డాయి|last=Harris|first=Rob|date=22 April 2020|website=The Sydney Morning Herald|access-date=24 April 2020|archive-date=22 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422080256/https://www.smh.com.au/politics/federal/old-greens-wounds-reopen-as-members-vote-on-directly-electing-leader-20200422-p54m5r.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=జాక్సన్ |first1=స్టీవర్ట్ |title=ది ఆస్ట్రేలియన్ గ్రీన్స్: యాక్టివిజం నుండి ఆస్ట్రేలియా యొక్క మూడవ పార్టీ వరకు |date=2016 |publisher=మెల్బోర్న్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=978-0-5228-6794-7}}&lt;/ref&gt;

===రాష్ట్రాలు - భూభాగాలు===
[[File:Australia states and territories labelled.svg|thumb|upright=1.5|right| ఆస్ట్రేలియా రాష్ట్రాలు, భూభాగాలు]]

ఆస్ట్రేలియాలో ఆరు రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి—న్యూ సౌతు వేల్సు (ఎన్‌ఎస్‌డబల్యూ), విక్టోరియా (విక్), క్వీన్స్‌ల్యాండు, (క్యూఎల్‌డి), పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా (డబల్యూ ), దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా (ఎస్‌ఎ), టాస్మానియా (టాసు)- రెండు ప్రధాన భూభాగ స్వయం పాలన భూభాగాలు—ఆస్ట్రేలియన్ క్యాపిటలు టెరిటరీ (ఎసిటి), ఉత్తర భూభాగం (ఎన్‌టి).&lt;ref&gt;{{Cite web | date=14 December 2023 |title=ఒక భూభాగం, రాష్ట్ర పార్లమెంట్ మధ్య తేడా ఏమిటి? |url=https://peo.gov.au/understand-our-parliament/your-questions-on-notice |access-date= |website=Parliamentary Education Office |language=en |archive-date=18 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318145108/https://peo.gov.au/understand-our-parliament/your-questions-on-notice |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

రాజ్యాంగం కామన్వెల్తు‌కు (సమాఖ్య స్థాయి ప్రభుత్వం) ప్రత్యేక అధికారాలను మంజూరు చేసే కొన్ని రంగాలలో మినహా రాష్ట్రాలకు చట్టాలు చేసే సాధారణ అధికారం ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pyke |first=John |title=సమాఖ్య రాజ్యాంగం కింద ప్రభుత్వ అధికారాలు: ఆస్ట్రేలియాలో రాజ్యాంగ చట్టం |date=2020 |publisher=Lawbook Co |isbn=978-0-455-24415-0 |edition=2వ |location=పైర్మాంట్, NSW |pages=405–6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | date=19 July 2022 |title=ప్రభుత్వం యొక్క మూడు స్థాయిలు: ఆస్ట్రేలియాను పరిపాలించడం |url=https://peo.gov.au/understand-our-parliament/how-parliament-works/three-levels-of-government/three-levels-of-government-governing-australia |access-date=25 January 2024 |website=పార్లమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్ ఆఫీస్ |language=en |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104073724/https://peo.gov.au/understand-our-parliament/how-parliament-works/three-levels-of-government/three-levels-of-government-governing-australia |url-status=live}}&lt;/ref&gt; కామన్వెల్తు రాజ్యాంగంలో జాబితా చేయబడిన అంశాల మీద మాత్రమే చట్టాలను రూపొందించగలదు కానీ దాని చట్టాలు ఏదైనా అస్థిరత ఉన్నంత వరకు రాష్ట్రాల చట్టాల మీద ప్రబలంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pyke |first=John |title=సమాఖ్య రాజ్యాంగం కింద ప్రభుత్వ అధికారాలు: ఆస్ట్రేలియాలో రాజ్యాంగ చట్టం |date=2020 |publisher=Lawbook Co |isbn=978-0-455-24415-0 |edition=2nd |location=Pyrmont, NSW |pages=528–30, 577–80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Legislation AU|Cth|act|coaca430|ఆస్ట్రేలియన్ రాజ్యాంగం|109}}. &quot;ఒక రాష్ట్రం యొక్క చట్టం కామన్వెల్త్ చట్టంతో విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, రెండోది చెల్లుతుంది, మునుపటిది, అస్థిరత మేరకు, చెల్లదు.&quot;&lt;/ref&gt; సమాఖ్య నుండి జాబితా చేయబడిన కామన్వెల్తు అధికారాలకు ఇవ్వబడిన విస్తృత వివరణ కారణంగా{{snd}}కామన్వెల్తు గ్రాంట్ల మీద రాష్ట్రాల భారీ ఆర్థిక ఆధారపడటం కారణంగా రాష్ట్రాలకు సంబంధించి కామన్వెల్తు  అధికారం గణనీయంగా పెరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pyke |first=John |title=సమాఖ్య రాజ్యాంగం కింద ప్రభుత్వ అధికారాలు: ఆస్ట్రేలియాలో రాజ్యాంగ చట్టం |date=2020 |publisher=Lawbook Co |isbn=978-0-455-24415-0 |edition=2nd |location=Pyrmont, NSW |pages=607–9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Beck |first=Luke |title=ఆస్ట్రేలియన్ రాజ్యాంగ చట్టం: భావనలు, కేసులు | date=2020 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రెస్ |isbn=978-1-108-70103-7 |location=పోర్ట్ మెల్బోర్న్, VIC |pages=521–8}}&lt;/ref&gt;

ప్రతి రాష్ట్రం, ప్రధాన ప్రధాన భూభాగానికి దాని స్వంత పార్లమెంటు—యూనికామెరలు ఉత్తర భూభాగంలో,ఎసిటి, క్వీన్స్‌ల్యాండు‌లో, ఇతర రాష్ట్రాల్లో ద్వికామెరలు ఉన్నాయి. దిగువ సభలను శాసన సభ (దక్షిణ ఆస్ట్రేలియా, టాస్మానియాలో అసెంబ్లీ సభ) అని పిలుస్తారు; ఎగువ సభలను శాసన మండలి అని పిలుస్తారు. ప్రతి రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వ అధిపతి ప్రీమియరు. ప్రతి భూభాగంలో ముఖ్యమంత్రి. ప్రతి రాష్ట్రంలో రాజుకు గవర్నరు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. కామన్వెల్తు స్థాయిలో, రాజు ప్రతినిధి గవర్నరు జనరలు.&lt;ref name=&quot;gg&quot;/&gt;

కామన్వెల్తు ప్రభుత్వం అంతర్గత జెర్విసు బే టెరిటరీ, బాహ్య భూభాగాలను నేరుగా నిర్వహిస్తుంది: ఆష్మోరు, కార్టియరు దీవులు, కోరలు సీ దీవులు, హర్డు ఐలాండు, మెక్డొనాల్డు దీవులు, ఆస్ట్రేలియన్ హిందూ మహాసముద్ర భూభాగాలు (క్రిస్మసు ద్వీపం, కోకోసు (కీలింగు) దీవులు), నార్ఫోకు ద్వీపం, {{Refn|నార్ఫోక్ ద్వీపం గతంలో స్వయం పాలనలో ఉండేది, అయితే ఇది 2015లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20080806021653/http://ag.gov.au/www/agd/agd.nsf/Page/Territories_of_AustraliaNorfolk_IslandAdministrator_of_Norfolk_Island|url=http://ag.gov.au/www/agd/agd.nsf/Page/Territories_of_AustraliaNorfolk_Island|publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వ అటార్నీ-జనరల్ విభాగం |title=నార్ఫోక్ దీవి నిర్వాహకుడు |archive-date=6 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/may/12/norfolk-island-loses-its-parliament-as-canberra-takes-control|title=కాన్‌బెర్రా కైవసం చేసుకోవడంతో నార్ఫోక్ ద్వీపం తన పార్లమెంటును కోల్పోయింది. control|first1=Monica|last1=Tan|author2=Australian Associated Press|date=12 May 2015|website=The Guardian|access-date=21 October 2015|archive-date=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028072820/http://www.theguardian.com/australia-news/2015/may/12/norfolk-island-loses-its-parliament-as-canberra-takes-control|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} ఆస్ట్రేలియన్ అంటార్కిటికు భూభాగం.{{Refn|ఈ [[అంటార్కిటికాలోని ప్రాదేశిక వాదనలు|అంటార్కిటిక్ వాదన]] న్యూజిలాండ్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, ఫ్రాన్స్, నార్వే మాత్రమే గుర్తించాయి.}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియన్ భూభాగాలు |url=https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions-cities/australian-territories |access-date=16 February 2024 |website=డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్, ట్రాన్స్‌పోర్ట్, రీజినల్ డెవలప్‌మెంట్, కమ్యూనికేషన్స్ అండ్ ది ఆర్ట్స్ |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308213252/https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions-cities/australian-territories |url-status=live}}&lt;/ref&gt; మారుమూల మాక్యురీ దీవి, లార్డు హ్యూ దీవి వరుసగా టాస్మానియా, న్యూ సౌతు వేల్సు‌లో భాగంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Macquarie Island పరిశోధనా కేంద్రం మూసివేయబడుతుంది 2017|url=https://www.abc.net.au/news/2016-09-13/macquarie-island-research-station-to-be-closed-in-2017/7839640|website=ABC News|date=13 September 2016|access-date=19 October 2019|archive-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025034637/https://www.abc.net.au/news/2016-09-13/macquarie-island-research-station-to-be-closed-in-2017/7839640|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Southerden |first=Louise |date=8 November 2017 |title=మీరు ఏ ద్వీపాన్ని సందర్శించాలి - లార్డ్ హోవే లేదా నార్ఫోక్? రెండింటికీ ఒక గైడ్ |url=https://www.smh.com.au/traveller/inspiration/a-tale-of-two-islands-lord-howe-v-norfolk-20171107-gzg8tz.html |access-date= |website=ది సిడ్నీ మార్నింగ్ హెరాల్డ్ |language=en |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216030715/https://www.smh.com.au/traveller/inspiration/a-tale-of-two-islands-lord-howe-v-norfolk-20171107-gzg8tz.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== విదేశీ సంబంధాలు ===
[[File:Diplomatic missions of Australia.png|thumb|right|upright=1.3| ఆస్ట్రేలియా దౌత్య మిషన్లు]]
ఆస్ట్రేలియా ఒక మధ్య శక్తి,&lt;ref name=&quot;లోవీ&quot;&gt;{{Cite report |url=https://power.lowyinstitute.org/downloads/lowy-institute-2023-asia-power-index-key-findings-report.pdf |title=లోవీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆసియా శక్తి సూచిక | date=2023 |page=29 |isbn=978-0-6480189-3-3 |access-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240220212559/https://power.lowyinstitute.org/downloads/lowy-institute-2023-asia-power-index-key-findings-report.pdf |archive-date=20 February 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; దీని విదేశీ సంబంధాలు మూడు ప్రధాన ద్విపార్టీ స్తంభాలను కలిగి ఉన్నాయి: యుఎస్ కూటమికి నిబద్ధత ఇండో-పసిఫికుతో అనుబంధం అంతర్జాతీయ సంస్థలకు మద్దతు, నియమాలు, సహకారం.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gyngell |first=Allan |date=31 July 2022 |title=అల్బనీస్ ఆధ్వర్యంలో కొత్త ఆస్ట్రేలియన్ విదేశాంగ విధాన ఎజెండా |url=https://eastasiaforum.org/2022/07/31/a-new-australian-foreign-policy-agenda-under-albanese/ |access-date= |website=తూర్పు ఆసియా ఫోరం |language=en-AU |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217023926/https://eastasiaforum.org/2022/07/31/a-new-australian-foreign-policy-agenda-under-albanese/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Australian-Government-2017&quot;&gt;{{Cite report|url=https://www.dfat.gov.au/sites/default/files/2017-foreign-policy-white-paper.pdf |title=2017 విదేశాంగ విధాన శ్వేతపత్రం | date=2017 |publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వం |pages=1–8 |access-date=17 February 2024 |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119034716/https://www.dfat.gov.au/sites/default/files/2017-foreign-policy-white-paper.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ఫిర్త్ |first=స్టీవర్ట్ |title=అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో ఆస్ట్రేలియా: ఆస్ట్రేలియన్ విదేశాంగ విధానానికి పరిచయం |date=2011 |publisher=Allen &amp; Unwin |isbn=978-1-74237-263-1 |edition=3rd |location=Crows Nest, NSW |pages=332–8 |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; ఎఎన్‌జెడ్‌యుఎస్ ఒప్పందం: ప్రధాన నాటోయేతర మిత్రదేశంగా దాని హోదా ద్వారా ఆస్ట్రేలియా యుఎస్‌తో సన్నిహిత సంబంధాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ఇందులో ఇవి ఉన్నాయి; బలమైన రక్షణ, భద్రత, వాణిజ్య సంబంధాలు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ |url=https://usa.embassy.gov.au/australia-and-united-states |access-date=17 February 2024 |website=ఆస్ట్రేలియన్ రాయబార కార్యాలయం, కాన్సులేట్లు |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217023926/https://usa.embassy.gov.au/australia-and-united-states |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=బ్యూరో ఆఫ్ పొలిటికల్-మిలిటరీ అఫైర్స్ | date=20 January 2021 |title=నాటోయేతర ప్రధాన మిత్రరాజ్యాల స్థితి |url=https://www.state.gov/major-non-nato-ally-status/ |access-date=25 January 2024 |website=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్]] |language=en-US |archive-date=27 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227062358/https://www.state.gov/major-non-nato-ally-status/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇండో-పసిఫికు‌లో, దేశం వాణిజ్యం మూలధనం బహిరంగ ప్రవాహం ద్వారా తన వాణిజ్య సంబంధాలను పెంచుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. అదే సమయంలో ప్రస్తుత నియమాల ఆధారిత క్రమాన్ని మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా చైనా శక్తి పెరుగుదలను నిర్వహిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Australian-Government-2017&quot; /&gt; ప్రాంతీయంగా దేశం పసిఫికు దీవుల ఫోరం, పసిఫికు కమ్యూనిటీ, ఆసియాను+6 యంత్రాంగం, తూర్పు ఆసియా సమ్మిటులో సభ్యదేశంగా ఉంది. అంతర్జాతీయంగా ఈ దేశం ఐక్యరాజ్యసమితి (దీనిలో ఇది వ్యవస్థాపక సభ్యుడు), కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు, ఒఇసిడి, జి20 లలో సభ్యదేశంగా ఉంది. ఇది బహుళపాక్షికత పట్ల దేశం సాధారణ బలమైన నిబద్ధతను ప్రతిబింబిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=పేజీ |first=మెర్సిడెస్ |date=31 May 2022 |title=మల్టీలాటరలిజం మళ్ళీ ముఖ్యమైనది |url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/multilateralism-matters-again |access-date= |website=ది ఇంటర్‌ప్రెటర్ |publisher=Lowy ఇన్‌స్టిట్యూట్ |language=en |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215011829/https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/multilateralism-matters-again |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=వాట్సన్ |first=మార్క్ ఆర్ |date=30 October 2023 |title=ఆస్ట్రేలియా, ది క్వాడ్: ఒక వాటర్ క్యాన్ లేదా ఒక సుత్తి? |url=https://www.nbr.org/publication/australia-and-the-quad-a-watering-can-or-a-hammer/ |access-date=15 February 2024 |website=ది నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఆసియన్ రీసెర్చ్ |language=en |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215011829/https://www.nbr.org/publication/australia-and-the-quad-a-watering-can-or-a-hammer/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా అనేక రక్షణ, నిఘా, భద్రతా సమూహాలలో సభ్యదేశంగా ఉంది. వీటిలో యునైటెడు స్టేట్సు, యునైటెడు కింగ్‌డమ్, [[కెనడా]] న్యూజిలాండు‌లతో ఫైవ్ ఐస్ నిఘా కూటమి; యునైటెడు స్టేట్సు, న్యూజిలాండు‌తో ఎఎన్‌జెడ్‌యుఎస్ కూటమి; యునైటెడు స్టేట్సు యునైటెడు కింగ్‌డమ్‌తో ఎయుకెయుఎస్ భద్రతా ఒప్పందం; యునైటెడు స్టేట్సు, [[భారతదేశం]] జపాను‌లతో క్వాడ్రిలేటరలు సెక్యూరిటీ డైలాగు; న్యూజిలాండు, యునైటెడు కింగ్‌డమ్, మలేషియా సింగపూరు‌లతో ఫైవ్ పవరు డిఫెన్సు అరేంజి‌మెంట్సు; జపాన్‌తో రెసిప్రోకలు యాక్సెసు రక్షణ, భద్రతా ఒప్పందం చేసుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Caloca|first=Natalie|url=https://www.cfr.org/in-brief/australias-growing-defense-and-security-role-indo-pacific#:~:text=Beyond%20AUKUS%2C%20Australia%20is%20otherwise%20deeply%20integrated,Philippines%20in%20the%20tumultuous%20South%20China%20Sea|title=ఇండో-పసిఫిక్‌లో ఆస్ట్రేలియా యొక్క పెరుగుతున్న రక్షణ, భద్రతా పాత్ర|website=[[విదేశీ సంబంధాల మండలి]]|date=1 August 2024|access-date=22 January 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-australia-sign-defence-cooperation-pact-2022-01-06/|title=జపాన్, ఆస్ట్రేలియా దగ్గరి సహకారం కోసం రక్షణ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి|website=[[Reuters]]|date=6 January 2022|access-date=22 January 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=39e900b6-73cb-4a4e-a3fb-19c44fe3ff6|title=ఐదు శక్తుల రక్షణ ఒప్పందం అమల్లోకి వచ్చింది|website=[[నేషనల్ లైబ్రరీ బోర్డ్]]|access-date=22 January 2025}}&lt;/ref&gt;

[[File:P20220524AS-1533 (52245766080).jpg|thumb|ఆస్ట్రేలియా ప్రధాన మంత్రి ఆంథోనీ అల్బనీసు 2022లో అమెరికను అధ్యక్షుడు జో బిడెనుతో]]

ఆస్ట్రేలియా అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సరళీకరణ లక్ష్యాన్ని అనుసరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Capling|first=Ann |title=Australia and the Global Trade System: From Havana to Seattle|url=https://archive.org/details/australiaglobalt0000capl|publisher=Cambridge University Press|date=2013|isbn=978-0-5217-8525-9|page=[https://archive.org/details/australiaglobalt0000capl/page/116 116]}}&lt;/ref&gt; ఇది కైరంసు గ్రూప్, ఆసియా-పసిఫికు ఆర్థిక సహకారం ఏర్పాటుకు దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Gallagher, P. W.|title=వాణిజ్య చర్చల కోసం ఎజెండాను నిర్ణయించడం: ఆస్ట్రేలియా, కైర్న్స్ గ్రూప్|journal=ఆస్ట్రేలియన్ జర్నల్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ అఫైర్స్|volume=42|issue=1 ఏప్రిల్ 1988|pages=3–8|doi=10.1080/10357718808444955|date=1988}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apec2007.org/aa.htm|title=APEC, ఆస్ట్రేలియా|publisher=APEC 2007|date=1 June 2007|access-date=23 April 2010|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421170701/http://www.apec2007.org/aa.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ఆర్గనైజేషను ఫర్ ఎకనామికు కో-ఆపరేషను అండ్ డెవలప్మెంటు (ఒఇసిడి), వరల్డు ట్రేడు ఆర్గనైజేషను లో సభ్యుడు. (డబల్యూటిడి).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.oecd.org/about/0,3347,en_33873108_33873229_1_1_1_1_1_1,00.html |title=ఆస్ట్రేలియా:గురించి|publisher=ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ |access-date=23 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100420083545/http://www.oecd.org/about/0%2C3347%2Cen_33873108_33873229_1_1_1_1_1%2C00.html |archive-date=20 April 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/australia_e.htm |title=ఆస్ట్రేలియా – సభ్యుల సమాచారం|publisher=ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ |access-date=23 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525011833/http://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/australia_e.htm |archive-date=25 May 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో ఆస్ట్రేలియా ట్రాన్సు-పసిఫికు భాగస్వామ్యం కోసం సమగ్ర, ప్రగతిశీల ఒప్పందం, ప్రాంతీయ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్యం బహుపాక్షిక స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందంలతో పాటు యునైటెడు స్టేట్సు, చైనా, [[జపాన్]], [[దక్షిణ కొరియా]], [[ఇండోనేషియా]], యునైటెడు కింగ్‌డం [[న్యూజిలాండ్]], 2023లో యుకెతో సంతకం చేసిన  ఇటీవలి ఒప్పందం జరిగాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియా స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు (FTAలు) |url=https://www.dfat.gov.au/trade/agreements/trade-agreements |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119034906/https://www.dfat.gov.au/trade/agreements/trade-agreements |archive-date=19 January 2024 |access-date=25 January 2024 |website=విదేశాంగ వ్యవహారాలు, వాణిజ్య విభాగం}}&lt;/ref&gt;

ట్రాన్సు-టాస్మాను ట్రావెలు అరేంజ్మెంటు కింద రెండు దేశాల మధ్య పౌరుల స్వేచ్ఛా కదలిక, క్లోజరు ఎకనామికు రిలేషన్సు ఒప్పందం కింద స్వేచ్ఛా వాణిజ్యంతో ఆస్ట్రేలియా పొరుగున ఉన్న న్యూజిలాండు‌తో లోతైన సమగ్ర సంబంధాన్ని కొనసాగిస్తోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ట్రాన్స్-టాస్మాన్ రోడ్‌మ్యాప్ టు 2035 |url=https://www.dfat.gov.au/geo/new-zealand/trans-tasman-roadmap-2035 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726060824/https://www.dfat.gov.au/geo/new-zealand/trans-tasman-roadmap-2035 |archive-date=26 July 2023 |access-date=7 February 2024 |website=విదేశీ వ్యవహారాలు, వాణిజ్య విభాగం}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ ప్రజలు అత్యంత అనుకూలంగా చూసే దేశాలలో 2021లో న్యూజిలాండు, యునైటెడు కింగ్‌డమ్, జపాన్, జర్మనీ, [[తైవాన్]], [[థాయిలాండ్]], యునైటెడ్ స్టేట్సు, [[దక్షిణ కొరియా]] ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://poll.lowyinstitute.org/files/lowyinsitutepoll-2021.pdf|title=2021 Lowy Institute Poll|last=Kassam|first=Natasha|date=2021|publisher=Lowy Institute|access-date=16 January 2022|archive-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319051732/https://poll.lowyinstitute.org/files/lowyinsitutepoll-2021.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది అంతర్జాతీయ సహాయ కార్యక్రమంను కూడా నిర్వహిస్తుంది. దీని కింద దాదాపు 75 దేశాలు సహాయం పొందుతాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియన్ సహాయం |url=https://www.dfat.gov.au/about-us/publications/Pages/australian-aid |website=విదేశీ వ్యవహారాలు, వాణిజ్య విభాగం |access-date=15 February 2024 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215012143/https://www.dfat.gov.au/about-us/publications/Pages/australian-aid |url-status=live}}&lt;/ref&gt; సెంటరు ఫర్ గ్లోబలు డెవలప్మెంటు 2021 అభివృద్ధి సూచికకు నిబద్ధతలో ఆస్ట్రేలియా నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cgdev.org/publication/commitment-development-index-2021|title=ది కమిట్‌మెంట్ టు డెవలప్‌మెంట్ ఇండెక్స్ 2021|last1=మిచెల్|first1=ఇయాన్|last2=రాబిన్సన్|first2=లీ|last3=సిచోకా|first3=బీటా|last4=రిచీ|first4=ఇవాన్| date=13 September 2021|access-date=17 August 2022|publisher=[[సెంటర్ ఫర్ గ్లోబల్ డెవలప్‌మెంట్]]|location=[[వాషింగ్టన్, డి.సి.]]|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005091011/https://www.cgdev.org/publication/commitment-development-index-2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

విదేశాంగ విధానం మీద అధికారం ప్రధానమంత్రి, జాతీయ భద్రతా కమిటీలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఇందులో చేరడం వంటి ప్రధాన నిర్ణయం 2003 ఇరాక్ దండయాత్ర ముందస్తు క్యాబినెటు అనుమతి లేకుండా తయారు చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=లీ |first=డేవిడ్ |date=31 December 2023 |title=క్యాబినెట్ పత్రాలు 2003: హోవార్డ్ ప్రభుత్వం ఆస్ట్రేలియాను ఇరాక్ యుద్ధంలోకి పంపుతుంది |url=http://theconversation.com/cabinet-papers-2003-howard-government-sends-australia-into-the-iraq-war-217812 |access-date=17 February 2024 |website=The Conversation |language=en-US |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217023925/http://theconversation.com/cabinet-papers-2003-howard-government-sends-australia-into-the-iraq-war-217812 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ఫిర్త్ |first=స్టీవర్ట్ |title=ఆస్ట్రేలియా అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో: ఆస్ట్రేలియన్ విదేశాంగ విధానానికి ఒక పరిచయం | date=2011 |publisher=అలెన్ &amp; అన్విన్ |isbn=978-1-74237-263-1 |edition=3rd |location=Crows Nest, NSW |pages=78–84 |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; అదేవిధంగా పార్లమెంటు విదేశాంగ విధానంలో అధికారిక పాత్ర పోషించదు. యుద్ధం ప్రకటించే అధికారం కార్యనిర్వాహక ప్రభుత్వానికి మాత్రమే ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Appleby |first=Gabrielle |date=2 September 2014 |title=Explainer: ఆస్ట్రేలియా యుద్ధ శక్తులు, పార్లమెంట్ పాత్ర |url=http://theconversation.com/explainer-australias-war-powers-and-the-role-of-parliament-31112 |access-date=17 February 2024 |website=The Conversation |language=en-US |archive-date=6 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906181159/https://theconversation.com/explainer-australias-war-powers-and-the-role-of-parliament-31112 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; విదేశాంగ, వాణిజ్య శాఖ దాని విధాన నిర్ణయాలలో కార్యనిర్వాహకుడికి మద్దతు ఇస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=June 2013 |title=సామర్థ్య సమీక్ష: విదేశాంగ, వాణిజ్య విభాగం |url=https://www.apsc.gov.au/capability-review-department-foreign-affairs-and-trade |access-date=20 December 2024 |website=ఆస్ట్రేలియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ |publisher= |page=2}}&lt;/ref&gt;

===సైనిక===
[[File:HMAS Arunta and Canberra sailing in formation with other warships.jpg|thumb|upright=1.0|right| హెచ్‌ఎంఎఎస్ ''కాన్‌బెర్రా'', ''కాన్‌బెర్రా''-క్లాసు ల్యాండింగు హెలికాప్టరు డాకు, హెచ్‌ఎంఎఎస్ ''అరుంటా'',''అంజాక్''-క్లాసు ఫ్రిగేటు, నిర్మాణంలో ప్రయాణిస్తూ]]

ఆస్ట్రేలియా సాయుధ దళాల నిర్వహణలో పాల్గొన్న రెండు ప్రధాన సంస్థలు ఆస్ట్రేలియన్ రక్షణ దళం (ఎడిఎఫ్) డిపార్ట్మెంటు ‌ఆఫ్ డిఫెన్సు, వీటిని కలిపి &quot;డిఫెన్సు&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆర్గనైజేషన్ స్ట్రక్చర్ |url=https://www.defence.gov.au/about/who-we-are/organisation-structure |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103154937/https://www.defence.gov.au/about/who-we-are/organisation-structure |archive-date=3 November 2023 |access-date=16 February 2024 |website=ఆస్ట్రేలియన్ గవర్నమెంట్: డిఫెన్స్}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ డిఫెన్సు ఫోర్సు అనేది సైనిక విభాగం. దీనికి డిఫెన్సు ఫోర్సు చీఫు నాయకత్వం వహిస్తారు. ఇందులో మూడు శాఖలున్నాయి: రాయల్ ఆస్ట్రేలియన్ నేవీ, ఆస్ట్రేలియన్ ఆర్మీ, రాయల్ ఆస్ట్రేలియన్ ఎయిర్ ఫోర్సు. 2021 లో ఇందులో 84,865 మంది సేవలందిస్తున్న సిబ్బంది ఉన్నారు (వీరిలో 60,286 మంది రెగ్యులరు‌లు, 24,581 మంది రిజర్విస్టులు).&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 June 2022 |title=ఆస్ట్రేలియన్ డిఫెన్స్ ఫోర్స్ సర్వీస్ |url=https://www.abs.gov.au/articles/australian-defence-force-service |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193626/https://www.abs.gov.au/articles/australian-defence-force-service |archive-date=19 November 2023 |website=[[ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్]]}}&lt;/ref&gt; రక్షణ శాఖ పౌర విభాగం దీనికి రక్షణ కార్యదర్శి నాయకత్వం వహిస్తారు. ఈ ఇద్దరు నాయకులు ఉమ్మడిగా రక్షణను ద్విపార్శ్వంగా నిర్వహిస్తారు. ఉమ్మడి బాధ్యతలతో.&lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://www.defence.gov.au/sites/default/files/2023-10/Defence-Annual-Report-2022-23.pdf |title=Defence వార్షిక నివేదిక 2022–23 |date=18 September 2023 |publisher=Australian Government: Defence |page=23 |isbn=978-1-925890-47-1 |issn=1323-5036 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217203427/https://www.defence.gov.au/sites/default/files/2023-10/Defence-Annual-Report-2022-23.pdf |archive-date=17 December 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
కమాండరు-ఇన్-చీఫు నామమాత్రపు పాత్రను గవర్నరు-జనరలు నిర్వహిస్తారు; అయితే వాస్తవ ఆదేశం రక్షణ దళ అధిపతికి అప్పగించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite Legislation AU|Cth|act|da190356|డిఫెన్స్ యాక్ట్ 1903|9}}&lt;/ref&gt; కామన్వెల్తు ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక శాఖ రక్షణ మంత్రి ద్వారా సైన్యం మీద మొత్తం నియంత్రణను కలిగి ఉంటుంది. వీరు క్యాబినెటు, దాని జాతీయ భద్రతా కమిటీ నిర్ణయాలకు లోబడి ఉంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://ad-aspi.s3.ap-southeast-2.amazonaws.com/import/12_53_35_PM_ASPI_defence_almanac_2011_12.pdf?VersionId=vNzXEQtA5bqdxWO9r60xyDAD45g2_d1H |title=ఆస్ట్రేలియన్ రక్షణ అల్మానాక్: 2011–2012 |last=ఖోసా |first=రాస్పాల్ |date=July 2011 |publisher=ఆస్ట్రేలియన్ స్ట్రాటజిక్ పాలసీ ఇన్స్టిట్యూట్ |pages=2, 12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002182101/https://ad-aspi.s3.ap-southeast-2.amazonaws.com/import/12_53_35_PM_ASPI_defence_almanac_2011_12.pdf?VersionId=vNzXEQtA5bqdxWO9r60xyDAD45g2_d1H |archive-date=2 October 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రధాన ఆస్ట్రేలియన్ ఇంటెలిజెన్సు ఏజెన్సీలు ఆస్ట్రేలియన్ సీక్రెటు ఇంటెలిజెన్సు సర్వీసు (విదేశీ ఇంటెలిజెన్సు), ఆస్ట్రేలియన్ సిగ్నల్సు డైరెక్టరేటు, ఉన్నాయి. (సిగ్నల్సు ఇంటెలిజెన్సు), ఆస్ట్రేలియన్ సెక్యూరిటీ ఇంటెలిజెన్సు ఆర్గనైజేషను (దేశీయ భద్రత).

===మానవ హక్కులు===
ఆస్ట్రేలియా పౌర, రాజకీయ హక్కులకు బలమైన రక్షణ కల్పిస్తుంది. ఆ దేశం విస్తృత శ్రేణి అంతర్జాతీయ హక్కుల ఒప్పందాలకు సంతకం చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియా: 2023 ఈవెంట్స్ |url=https://www.hrw.org/world-report/2024/country-chapters/australia |access-date=30 August 2024 |website=ప్రపంచ నివేదిక 2024 |publisher=[[హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్]]}}&lt;/ref&gt; మానవ హక్కులను రక్షించే ముఖ్యమైన పత్రాలలో రాజ్యాంగం; ''జాతి వివక్ష చట్టం 1975,'' ''లింగ వివక్ష చట్టం 1984'', ''వైకల్య వివక్ష చట్టం 1992'', ''వయస్సు వివక్ష చట్టం 2004 ఉన్నాయి''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=చట్టపరమైన చట్టం |url=https://humanrights.gov.au/our-work/legislation |access-date=3 September 2023 |website=ఆస్ట్రేలియన్ మానవ హక్కుల కమిషన్ }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; స్వలింగ వివాహం 2017 నుండి దేశంలో చట్టబద్ధమైనది.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 June 2013 |title=ప్రపంచంలో 20 అత్యంత, అతి తక్కువ స్వలింగ సంపర్కులకు అనుకూలమైన దేశాలు |url=https://www.pri.org/stories/2013-06-26/20-most-and-least-gay-friendly-countries-world |access-date=31 December 2017 |website=Public Radio International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=సేమ్-సెక్స్ వివాహం ప్రపంచవ్యాప్తంగా |url=https://www.pewresearch.org/religion/fact-sheet/gay-marriage-around-the-world/ |access-date=3 September 2023 |website=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt; ఇతర పోల్చదగిన పాశ్చాత్య ప్రజాస్వామ్య దేశాల మాదిరిగా కాకుండా, ఆస్ట్రేలియాకు రాజ్యాంగంలో లేదా చట్టం ప్రకారం ఒకే సమాఖ్య హక్కుల చార్టరు లేదు; అయితే ఎసిటి, విక్టోరియా, క్వీన్సు‌ల్యాండు‌లు రాష్ట్ర-ఆధారిత వాటిని కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://humanrights.gov.au/sites/default/files/free_equal_hra_2022_-_2_pager_rgb_0.pdf|title=ఆస్ట్రేలియా కోసం మానవ హక్కుల చట్టం|website=[[ఆస్ట్రేలియన్ మానవ హక్కుల కమిషన్]]|page=1|access-date=19 May 2025|format=PDF}}&lt;/ref&gt;

హ్యూమను రైట్సు వాచ్, అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనలు వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఆశ్రయం కోరేవారి విధానం, కస్టడీలో స్థానిక మరణాలు, స్థిరపడిన వారికి హక్కుల రక్షణ లేకపోవడం, నిరసనలను నియంత్రించే చట్టాలు వంటి రంగాలలో ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 March 2023 |title=అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ రిపోర్ట్ 2022/23: ప్రపంచ మానవ హక్కుల స్థితి |url=https://www.amnesty.org.au/amnesty-international-report-2022-23-the-state-of-the-worlds-human-rights/ |access-date=25 January 2024 |website=[[అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ ఆస్ట్రేలియా]] |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 January 2024 |title=ఆస్ట్రేలియా: కీలక హక్కుల సమస్యలపై ఎదురుదెబ్బలు, నిష్క్రియాత్మకత |url=https://www.hrw.org/news/2024/01/11/australia-setbacks-inaction-key-rights-issues |access-date=25 January 2024 |website=[[హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్]] |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

== ఆర్ధికం ==
[[File:Sydney central business district skyline, August 2021.jpg|thumb|సిడ్నీ సెంట్రలు బిజినెసు డిస్ట్రిక్టు ఆస్ట్రేలియా ఆర్థిక కేంద్రం]]
ఆస్ట్రేలియా అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web | date=2022 |title=మానవ అభివృద్ధి నివేదిక 2021-22 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908114232/http://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |archive-date=8 September 2022 |access-date=9 September 2022 |website=United Nations Development Program}}&lt;/ref&gt; మిశ్రమ మార్కెట్టు ఆర్థిక వ్యవస్థ సహజ వనరులుతో సమృద్ధిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Russell|first=Clyde|url=https://www.reuters.com/article/uk-column-russell-commodities-australia-idUKKBN2BM0WC |title=Column: వనరులు అధికంగా ఉన్న ఆస్ట్రేలియా ఏదైనా వస్తువు సూపర్‌సైకిల్ యొక్క మార్పులను చూపిస్తుంది|date=30 March 2021|website=[[Reuters]] |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; ఇది ప్రపంచంలోని నామమాత్రపు పదాల ప్రకారం పద్నాలుగో అతిపెద్దది, జిడిపి (పిపిపి)18వ అతిపెద్దది. పిపిపి ద్వారా. 2021 నాటికి ఆస్ట్రేలియా పెద్దలకు సంపదలో రెండవ అత్యధిక మొత్తం, [[లక్సెంబర్గ్]] తర్వాత.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=గ్లోబల్ వెల్త్ డేటాబుక్ 2021|url=https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/research/publications/global-wealth-databook-2021.pdf |access-date=14 August 2022|publisher=[[Credit Suisse]]}}&lt;/ref&gt; తలసరి పదమూడవ అత్యధిక ఆర్థిక ఆస్తులు,&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Carrera|first1=Jordi బోస్కో|last2=గ్రిమ్|first2=మైఖేలా|last3=హాల్జౌసెన్|first3=ఆర్నే|last4=పెలాయ|first4=పాట్రిసియా|url=https://www.allianz.com/content/dam/onemarketing/azcom/Allianz_com/economic-research/publications/specials/en/2021/october/2021_10_07_Global-Wealth-Report.pdf |title=ALLIANZ గ్లోబల్ వెల్త్ రిపోర్ట్ 2021| date=7 October 2021|publisher=[[Allianz]] |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; అలాగే ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధిక తలసరి ఆదాయాలులో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;:83&quot;&gt;{{Cite web | date=2024 |title=ఎంపిక చేసిన వారి కోసం IMF నివేదిక దేశాలు: తలసరి స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి, స్థిర ధరల కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం; 2021 అంతర్జాతీయ డాలర్ |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2024/october/weo-report?c=512%2C914%2C612%2C171%2C614%2C311%2C213%2C911%2C314%2C193%2C122%2C912%2C313%2C419%2C513%2C316%2C913%2C124%2C339%2C638%2C514%2C218%2C963%2C616%2C223%2C516%2C918%2C748%2C618%2C624%2C522%2C622%2C156%2C626%2C628%2C228%2C924%2C233%2C632%20%2C636%2C634%2C238%2C662%2C960%2C423%2C935%2C128%2C611%2C321%2C243%2C248%2C469%2C253%2C642%2C643%2C939%2C734%2C644%2C819%2C172%2C132%2C646%2C648%2C915%2C134%2C652%2C174%2C328%2C258%20%2C656%2C654%2C336%2C263%2C268%2C532%2C944%2C176%2C534%2C536%2C429%2C433%2C178%2C436%2C136%2C343%2C158%2C439%2C916%2C664%2C826%2C542%2C967%2C443%2C917%2C544%2C941%2C446%2C666%2C668%2C672%2C946%2C137%2C546%2C674%2C676%2C548%2C556%2C678%2C181%2C867%2C682%2C684%2C273%2C868%2C921%2C948%2C943%2C686%2C688%2C518%2C728%2C836%2C558%2C138%2C196%2C278%2C692%2C694%2C96%202%2C142%2C449%2C564%2C565%2C283%2C853%2C288%2C293%2C566%2C964%2C182%2C359%2C453%2C968%2C922%2C714%2C862%2C135%2C716%2C456%2C722%2C942%2C718%2C724%2C576%2C936%2C961%2C813%2C726%2C19%209%2C733%2C184%2C524%2C361%2C362%2C364%2C732%2C366%2C144%2C146%2C463%2C528%2C923%2C738%2C578%2C537%2C742%2C866%2C369%2C744%2C186%2C925%2C869%2C746%2C926%2C466%2C112%2C111%2C298%2C927%2C846%2C299%2C582%2C487%2C474%2C754%2C698%2C&amp;s=NGDPRPPPC%2C&amp;sy=2024&amp;ey=2024&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |access-date=14 February 2025 |website=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt; దేశంలో దాదాపు 13.5 మిలియన్ల శ్రామిక శక్తి ఉంది, 2022 జూన్ నాటికి నిరుద్యోగ రేటు 3.5%.&lt;ref name=&quot;ABSLabourForce&quot;&gt;{{Cite web|website=Australian Bureau of Statistics|url=https://www.abs.gov.au/statistics/labour/employment-and-unemployment/labour-force-australia/latest-release |title=Labour Force, Australia|date=14 July 2022 |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ సోషల్ సర్వీస్ ప్రకారం ఆస్ట్రేలియా పేదరికం రేటు జనాభాలో 13.6% ఉంది. ఇది 3.2 మిలియన్లకు పైగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 February 2020 |title=రిపోర్ట్ ఆస్ట్రేలియాలో మూడు మిలియన్ల మంది పేదరికంలో ఉన్నారని, మనం ఒకరినొకరు ఎందుకు ఆదుకోవాలి |url=https://www.acoss.org.au/media_release/report-shows-three-million-people-in-poverty-in-australia-and-why-we-must-act-to-support-each-other/ |website=ACOSS}}&lt;/ref&gt; 15 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న 7,74,000 (17.7%) పిల్లలు సాపేక్ష పేదరికంలో జీవిస్తున్నారని కూడా అంచనా వేసింది. ఆస్ట్రేలియన్ డాలరు అనేది జాతీయ కరెన్సీ. దీనిని పసిఫికు‌లోని మూడు ద్వీప రాష్ట్రాలు కూడా ఉపయోగిస్తాయి: [[కిరిబాటి]], [[నౌరు]], [[తువాలు]].

ఆస్ట్రేలియా ప్రభుత్వ రుణం 2022 జూన్‌లో దాదాపు $963 బిలియన్లు. ఇది దేశం మొత్తం జిడిపిలో 45.1%ని మించిపోయింది. ఇది ప్రపంచంలోని ఎనిమిదవ అత్యధిక స్థాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dossor|first=Rob|url=https://www.aph.gov.au/About_Parliament/Parliamentary_Departments/Parliamentary_Library/pubs/rp/BudgetReview202122/CommonwealthDebt |title=Commonwealth debt|publisher=[[ఆస్ట్రేలియా పార్లమెంటు]] |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; 2020లో ఆస్ట్రేలియాది ప్రపంచంలో రెండవ అత్యధిక స్థాయి -స్విట్జర్లాండు తర్వాత.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/HH_LS@GDD/AUS/CHE |title=గృహ అప్పులు, రుణాలు, రుణ సెక్యూరిటీలు|publisher=[[అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి]] |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; దాని ఇంటి ధరలు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా పెద్ద పట్టణ ప్రాంతాలలో.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Neubauer|first=Ian|url=https://www.aljazeera.com/economy/2022/4/6/australians-home-ownership-dream-turns-soar-as-prices-soar |title='హాస్యాస్పద ధరలు': ఆస్ట్రేలియన్ల గృహ యాజమాన్య కలలు కల్లలు|website=[[అల్ జజీరా ఇంగ్లీష్|అల్ జజీరా]]|date=6 April 2022 |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt;  సేవా రంగం వాటా మొత్తం జిడిపిలో దాదాపు 71.2%. తరువాతి స్థానంలో పారిశ్రామిక రంగం (25.3%) ఉంది. వ్యవసాయ రంగం వాటామొత్తం జిడిపిలో 3.6%.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia |title=Australia. CIA – ది వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్ |website=[[ది వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్]] |publisher=[[సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ]] |access-date=22 January 2011 |archive-date=9 జనవరి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109090604/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా ప్రపంచంలోనే 21వ అతిపెద్ద ఎగుమతిదారు,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2021లో ఆస్ట్రేలియా ఎగుమతి చేసిన ఉత్పత్తి కోసం దిగుమతి చేసుకునే మార్కెట్ల జాబితా |url=https://www.trademap.org/Country_SelProductCountry.aspx?nvpm=1%7c036%7c%7c%7c%7c%7cTOTAL%7c%7c%7c2%7c1%7c1%7c2%7c1%7c2%7c1%7c%7c2%7c1%7c1%7c1 |access-date=14 August 2022 |publisher=[[ఇంటర్నేషనల్ ట్రేడ్ సెంటర్]]}}&lt;/ref&gt; 24వ-అతిపెద్ద దిగుమతిదారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.trademap.org/Country_SelProductCountry.aspx?nvpm=1%7c036%7c%7c%7c%7c%7cTOTAL%7c%7c%7c2%7c1%7c1%7c1%7c1%7c1%7c1%7c1%7c2%7c1%7c1%7c1 |title=2021లో ఆస్ట్రేలియా దిగుమతి చేసుకున్న ఉత్పత్తికి సరఫరా చేసే మార్కెట్ల జాబితా|publisher=[[ఇంటర్నేషనల్ ట్రేడ్ సెంటర్]] |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt; చైనా, ఆస్ట్రేలియాకు అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి. దేశ ఎగుమతుల్లో దాదాపు 40%, దిగుమతుల్లో 17.6% వాటా చైనాది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cnbc.com/2020/12/29/trade-war-with-china-australias-economy-after-covid-19-pandemic.html |title=చైనాతో వాణిజ్య సమస్య తర్వాత ఆస్ట్రేలియా వృద్ధి వైరసు కు ముందు ఉన్న స్థితికి 'ఎప్పటికీ తిరిగి రాకపోవచ్చు' అని ఆర్థికవేత్త అంటున్నారు|last=Tan|first=Weizhen|date=29 December 2020|publisher=[[CNBC]] |access-date=10 February 2021}}&lt;/ref&gt; ఇతర ప్రధాన ఎగుమతి మార్కెట్లలో [[జపాన్]], [[అమెరికా|యునైటెడు స్టేట్సు]], [[దక్షిణ కొరియా]] ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dfat.gov.au/publications/trade-and-investment/trade-and-investment-glance-2020 |title=ట్రేడ్, పెట్టుబడి ఒక చూపులో 2020|publisher=[[విదేశీ వ్యవహారాలు, వాణిజ్యం విభాగం]] |access-date=14 August 2022}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియాలో అధిక స్థాయి పోటీతత్వం, ఆర్థిక స్వేచ్ఛ ఉన్నాయి. 2022 లో మానవ అభివృద్ధి సూచికలో పదవ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=యునైటెడ్ నేషన్స్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ |date=September 2022 |title=యునైటెడ్ నేషన్స్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్, 2021/2022 హ్యూమన్ డెవలప్‌మెంట్ రిపోర్ట్: అనిశ్చిత సమయాలు, అస్థిర జీవితాలు, పరివర్తన చెందుతున్న ప్రపంచంలో మన భవిష్యత్తును రూపొందించడం (p 272) |url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2021-22 |access-date=13 August 2023 |website=United Nations}}&lt;/ref&gt; 2022 నాటికి ఇది ఆర్థిక స్వేచ్ఛ సూచికలో పన్నెండవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Country Rankings |url=https://www.heritage.org/index/ranking |url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430170123/https://www.heritage.org/index/ranking |archive-date=30 April 2020 |access-date=14 August 2022 |publisher=[[ది హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్]]}}&lt;/ref&gt;, గ్లోబలు కాంపిటీటివ్నెసు రిపోర్టులో పంతొమ్మిదవది. ఇది 2019లో 9.5 మిలియన్ల అంతర్జాతీయ పర్యాటకులను ఆకర్షించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://statistics.jnto.go.jp/en/graph/#graph--inbound--travelers--transition |title=సంవత్సరం వారీగా జపాన్‌కు సందర్శకుల రాకలో ట్రెండ్‌లు|publisher=JNTO |access-date=11 December 2020}}&lt;/ref&gt; 2019లో ఆసియా-పసిఫికు దేశాలలో ఇన్బౌండు టూరిజంలో పదమూడవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WTOB&quot;&gt;{{Cite journal| date=August–September 2020|publisher=UNWTO |title=గణాంక అనుబంధం|journal=UNWTO ప్రపంచ పర్యాటక బారోమీటర్|volume=18|issue=5|page=18|doi=10.18111/wtobarometereng.2020.18.1.5|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 2021 ''ప్రయాణం పర్యాటక పోటీతత్వ నివేదిక'' 117 దేశాలలో ఆస్ట్రేలియాను ప్రపంచంలో ఏడవ స్థానంలో ఉంచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ది ట్రావెల్ &amp; టూరిజం డెవలప్‌మెంట్ ఇండెక్స్ 2021 |date=May 2022|publisher=[[వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్]]|url=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Travel_Tourism_Development_2021.pdf |access-date=31 July 2022}}&lt;/ref&gt; 2019లో దాని అంతర్జాతీయ పర్యాటక ఆదాయం $45.7 బిలియన్లు.&lt;ref name=&quot;WTOB&quot;/&gt;
===శక్తి===
2021–22లో ఆస్ట్రేలియా విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని [[బిటుమినస్ బొగ్గు|నల్ల బొగ్గు]] (37.2%), గోధుమ బొగ్గు (12%), [[సహజ వాయవు]] (18.8%), [[జలవిద్యుత్|జల]] (6.5%), [[గాలి]] (11.1%), [[సౌర శక్తి|సౌర]] (13.3%), బయో-ఎనర్జీ (1.2%), ఇతరాలు (1.7%) నుండి సేకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియన్ విద్యుత్ ఉత్పత్తి - ఇంధన మిశ్రమం |url=https://www.energy.gov.au/energy-data/australian-energy-statistics/data-charts/australian-electricity-generation-fuel-mix |access-date=5 February 2024 |website=energy.gov.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియన్ విద్యుత్ ఉత్పత్తి పునరుత్పాదక వనరులు |url=https://www.energy.gov.au/energy-data/australian-energy-statistics/data-charts/australian-electricity-generation-renewable-sources |access-date=5 February 2024 |website=energy.gov.au}}&lt;/ref&gt; ఈ కాలంలో మొత్తం శక్తి వినియోగం బొగ్గు (28.4%), చమురు (37.3%), గ్యాస్ (27.4%), పునరుత్పాదక శక్తి (7%) నుండి తీసుకోబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=రాష్ట్రం, భూభాగం వారీగా ఆస్ట్రేలియన్ శక్తి మిశ్రమం 2021-22 |url=https://www.energy.gov.au/energy-data/australian-energy-statistics/data-charts/australian-energy-mix-state-and-territory-2021-22 |access-date=5 February 2024 |website=energy.gov.au}}&lt;/ref&gt; 2012 నుండి 2022 వరకు, పునరుత్పాదక వనరుల నుండి లభించే శక్తి 5.7% పెరిగింది,. బొగ్గు నుండి లభించే శక్తి 2.6% తగ్గింది. గ్యాస్ వినియోగం కూడా 1.5% పెరిగింది. చమురు వినియోగం 0.2% తగ్గుదలతో సాపేక్షంగా స్థిరంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=శక్తి వినియోగం |url=https://www.energy.gov.au/energy-data/australian-energy-statistics/energy-consumption |access-date=5 February 2024 |website=energy.gov.au}}&lt;/ref&gt;

2020లో ఆస్ట్రేలియా తన విద్యుత్తులో 27.7% పునరుత్పాదక వనరుల నుండి ఉత్పత్తి చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=క్లీన్ ఎనర్జీ కౌన్సిల్ ఆస్ట్రేలియా |title=క్లీన్ ఎనర్జీ ఆస్ట్రేలియా నివేదిక 2021 |url=https://assets.cleanenergycouncil.org.au/documents/resources/reports/clean-energy-australia/clean-energy-australia-report-2021.pdf |access-date=3 June 2021 |website=క్లీన్ ఎనర్జీ ఆస్ట్రేలియా}}&lt;/ref&gt; 2009లో కామన్వెల్తు ప్రభుత్వం 2020 నాటికి 20% పునరుత్పాదక శక్తిగా నిర్దేశించిన లక్ష్యంను అధిగమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=పునరుత్పాదక ఇంధన లక్ష్య పథకం రూపకల్పన |url=http://www.climatechange.gov.au/renewabletarget/pubs/RET-scheme-design.pdf |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515035607/http://www.climatechange.gov.au/renewabletarget/pubs/RET-scheme-design.pdf |archive-date=15 May 2009 |access-date=15 May 2009}}&lt;/ref&gt; 2030 నాటికి 82% శాతం పునరుత్పాదక శక్తిగా కొత్త లక్ష్యాన్ని 2022లో నిర్దేశించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 August 2023 |title=2030 నాటికి ఆస్ట్రేలియా 82 శాతం పునరుత్పాదక ఇంధన ఉత్పత్తికి చాలా తక్కువగా ఉంటుందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. సమస్యలు పెరుగుతుండటంతో |url=https://www.abc.net.au/news/2023-08-06/australia-likely-to-fall-short-of-82pc-renewable-energy-target/102689392 |access-date=5 February 2024 |website=ABC News |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; 2050 నాటికి ఉద్గారాలు సున్నా ఉండాలన్న లక్ష్యాన్ని 2021లో నిర్ణయించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Evans |first=Jake |date=26 October 2021 |title=ఆస్ట్రేలియాను నికర సున్నాకి తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వ ప్రణాళిక ఏమిటి? |url=https://www.abc.net.au/news/2021-10-26/how-will-australia-reach-net-zero-by-2050-and-2030-targets/100565342 |access-date=11 February 2024 |website=[[ABC న్యూస్ (ఆస్ట్రేలియా)]] |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;

===సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ===
2019లో ఆస్ట్రేలియా పరిశోధన, అభివృద్ధి కోసం $35.6 బిలియన్లు ఖర్చు చేసింది. జిడిపిలో దాదాపు 1.79% కేటాయించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=9 March 2021 |title=పరిశోధన, ప్రయోగాత్మక అభివృద్ధి, వ్యాపారాలు, ఆస్ట్రేలియా, 2019–20 ఆర్థిక సంవత్సరం |url=https://www.abs.gov.au/statistics/industry/technology-and-innovation/research-and-experimental-development-businesses-australia/latest-release |access-date=20 May 2022 |website=ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్}}&lt;/ref&gt; టెకు కౌన్సిలు కోసం యాక్సెంచరు చేసిన 2022 అధ్యయనం ప్రకారం ఆస్ట్రేలియన్ టెక్ రంగం మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థకు సంవత్సరానికి $167 బిలియన్లకు దోహదపడుతుంది. ఇది 8,61,000 మందికి ఉపాధి కల్పిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=12 April 2022 |title=ఆస్ట్రేలియా ప్రపంచ సాంకేతిక దేశాల ర్యాంకుల్లో చోటు దక్కించుకోవాలని కోరుకుంటోంది |url=https://www.afr.com/technology/australia-wants-a-place-in-ranks-of-global-tech-nations-20220328-p5a8kh |access-date=20 May 2022 |website=Australian Financial Review |language=en}}&lt;/ref&gt; అదనంగా సిడ్నీ, మెల్బోర్ను లోని ‌ఇటీవలి స్టార్టపు ఎకోసిస్టంల విలువ కలిపి $34 బిలియన్లు ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 September 2021 |title=సిడ్నీ స్టార్టపు ఎకోసిస్టం విలువ $24 బిలియన్లు, మెల్బోర్ను విలువ $10.5 బిలియన్లు |url=https://www.startupdaily.net/2021/09/sydneys-startup-ecosystem-is-worth-24-billion-melbournes-10-5bn |access-date=20 May 2022 |website=Startup Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt; గ్లోబలు ఇన్నోవేషను ఇండెక్సు 2024లో ఆస్ట్రేలియా 23వ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |date=2024 |title=గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ 2024: సామాజిక వ్యవస్థాపకత యొక్క వాగ్దానాన్ని అన్‌లాక్ చేయడం |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/en/ |access-date=6 October 2024 |page=18 |publisher=[[ప్రపంచ మేధో సంపత్తి సంస్థ]] |language=en |doi=10.34667/tind.50062 |isbn=978-92-805-3681-2 |author1=ప్రపంచ మేధో సంపత్తి సంస్థ. |last2=దత్తా |first2=సౌమిత్ర. |last3=లాన్విన్ |first3=బ్రూనో. |last4=Rivera Leon |first4=Lorena. |last5=Wunsch-Vincent |first5=Sacha. }}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచ జనాభాలో కేవలం 0.3% మాత్రమే ఉన్న ఆస్ట్రేలియా 2020లో ప్రపంచంలో ప్రచురించబడిన పరిశోధనలో 4% కంటే ఎక్కువ ఉండడానికి దోహదపడింది.&lt;ref name=&quot;Berthold-2021&quot;&gt;{{Cite web |last=Berthold |first=Emma |date=17 May 2021 |title=Science in Australia |url=https://www.science.org.au/curious/policy-features/science-australia |access-date=24 July 2022 |website=Curious |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130015805/https://www.science.org.au/curious/policy-features/science-australia |archive-date=30 నవంబరు 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ప్రపంచంలోని టాప్ 10 పరిశోధన సహకారులలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Research Output {{!}} ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్నోవేషన్ సిస్టమ్ మానిటర్ |url=https://publications.industry.gov.au/publications/australianinnovationsystemmonitor/science-and-research/research-output/index.html |access-date=24 July 2022 |website=publications.industry.gov.au |archive-date=8 మార్చి 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308171928/https://publications.industry.gov.au/publications/australianinnovationsystemmonitor/science-and-research/research-output/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; సిఎస్‌ఐఆర్‌ఒ, ఆస్ట్రేలియా జాతీయ సైన్సు ఏజెన్సీ, దేశంలోని అన్ని పరిశోధనలలో 10% వాటాను అందిస్తుంది. మిగిలినవి విశ్వవిద్యాలయాలచే నిర్వహించబడతాయి.&lt;ref name=&quot;Berthold-2021&quot;/&gt; దీని అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారాలలో అణు శోషణ స్పెక్ట్రోస్కోపీ ఆవిష్కరణ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hannaford |first=Peter |title=Alan Walsh 1916–1998 |url=http://www.science.org.au/academy/memoirs/walsh2.htm |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224214248/http://www.science.org.au/academy/memoirs/walsh2.htm |archive-date=2007-02-24 |access-date=5 December 2022 |website=AAS బయోగ్రాఫికల్ మెమోయిర్స్ |publisher=[[ఆస్ట్రేలియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్]] }}&lt;/ref&gt; వై-ఫై టెక్నాలజీ ముఖ్యమైన భాగాలుగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Wi-fi |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/wi-fi |access-date=6 December 2022 |website=నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా |publisher= |language=en}}&lt;/ref&gt; మొదటి వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన పాలిమరు బ్యాంకు నోటు అభివృద్ధి.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 November 2014 |title=నేరాల ఆదాయం: పాలిమర్ నోట్లు ఎలా కనుగొనబడ్డాయి |url=https://blog.csiro.au/proceeds-of-crime-how-polymer-banknotes-were-invented |access-date=6 December 2022 |website=CSIROscope |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; 2024 లో 13 మంది ఆస్ట్రేలియన్ శాస్త్రవేత్తలకు భౌతిక శాస్త్రం రసాయన శాస్త్రం లేదా వైద్యంలో నోబెలు బహుమతి లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=నోబెల్ ఆస్ట్రేలియన్లు |url=https://www.science.org.au/education/history-australian-science/nobel-australians |access-date=21 December 2024 |website=[[ఆస్ట్రేలియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్స్]] |language=}}&lt;/ref&gt; ఇద్దరికి ఫీల్డ్సు మెడలు లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Watson |first=Laura |date=1 August 2018 |title=AMSI ఆస్ట్రేలియా రెండవ ఫీల్డ్సు పతక విజేతను అభినందించింది |url=https://amsi.org.au/2018/08/02/amsi-congratulates-australias-second-ever-fields-medallist/ |access-date=21 December 2024 |website=[[ఆస్ట్రేలియన్ మ్యాథమెటికల్ సైన్సెస్ ఇన్స్టిట్యూట్]] |language=}}&lt;/ref&gt;

అంతరిక్ష అన్వేషణకు మద్దతు ఇవ్వడంలో ఆస్ట్రేలియా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. స్క్వేరు కిలోమీటరు అర్రే  ఆస్ట్రేలియా టెలిస్కోపు కాంపాక్టు అర్రే రేడియో టెలిస్కోపు‌లు, సైడింగు స్ప్రింగు అబ్జర్వేటరీ వంటి టెలిస్కోపు‌లు, కాన్బెర్రా డీపు స్పేసు కమ్యూనికేషను కాంప్లెక్సు వంటి గ్రౌండు స్టేషను‌లు వంటి సౌకర్యాలు డీపు స్పేసు ఎక్స్‌ప్లోరేషను మిషన్లలో  గొప్ప సహాయాన్ని అందిస్తున్నాయి. ప్రధానంగా నాసా ద్వారా.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Williams |first=Dave |title=Australia's part in 50 years of space exploration with NASA |url=http://theconversation.com/australias-part-in-50-years-of-space-exploration-with-nasa-24530 |access-date=13 December 2022 |website=The Conversation |date=19 March 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==జనాభా వివరాలు==
ఆస్ట్రేలియా మొత్తం భూభాగంలో జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 3.4 మంది. ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత తక్కువ జనాభా కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. జనాభా తూర్పు తీరంలో, ముఖ్యంగా ఈశాన్యంలో సౌతు ఈస్ట్ క్వీన్స్‌ల్యాండు నైరుతిలో అడిలైడు మధ్య ఉన్న ఆగ్నేయ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా కేంద్రీకృతమై ఉంది.&lt;ref name=&quot;ABS-regional-population-latest&quot; /&gt;

ఆస్ట్రేలియా కూడా అధిక పట్టణీకరణ చెందింది. 2018లో 67% జనాభా గ్రేటరు క్యాపిటలు సిటీ స్టాటిస్టికలు ఏరియాలలో (రాష్ట్రంలోని మెట్రోపాలిటను ప్రాంతాల, ప్రధాన భూభాగ ప్రాదేశిక రాజధాని నగరాలు) నివసిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3218.0 |title=ప్రధాన లక్షణాలు – ప్రధాన లక్షణాలు |publisher=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా |agency=[[ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్]] |date=27 March 2019|website=3218.0 – ప్రాంతీయ జనాభా పెరుగుదల, ఆస్ట్రేలియా, 2017–18}}&lt;/ref&gt; ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉన్న మెట్రోపాలిటను ప్రాంతాలు మిలియను నివాసులు [[సిడ్నీ]], మెల్బోర్ను, బ్రిస్బేను, పెర్తు, [[అడిలైడ్]].&lt;ref name=&quot;ABS-regional-population-latest&quot; /&gt;

అనేక ఇతర అభివృద్ధి చెందిన దేశాల మాదిరిగానే, ఆస్ట్రేలియాలో వృద్ధుల జనాభా వైపు జనాభా మార్పు జరుగుతోంది. ఎక్కువ మంది పదవీ విరమణ చేసినవారు. తక్కువ మంది పని చేసే వయస్సు గలవారు ఉన్నారు. 2021లో జనాభా సగటు వయస్సు 39 సంవత్సరాలు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 June 2022 |title=జనాభా: జనాభా లెక్కలు |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/population-census/latest-release |publisher=[[ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్]]}}&lt;/ref&gt;
=== వంశపారంపర్యత - వలస ===
[[File:Australian Residents by Country of Birth 2021 Census.svg|thumb|upright=1.2| పుట్టిన దేశం వారీగా ఆస్ట్రేలియన్ నివాసితులు (2021 జనాభా లెక్కలు)]]
1788 [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] మధ్య, స్థిరపడినవారు, వలసదారులు అధిక శాతం బ్రిటిషు దీవులు (ప్రధానంగా ఇంగ్లాండు, ఐర్లాండు, స్కాట్లాండు) నుండి వచ్చారు. అయితే 19వ శతాబ్దంలో [[చైనా]], [[జర్మనీ]] నుండి గణనీయమైన వలసలు జరిగాయి. 1901లో సమాఖ్య తర్వాత తెల్ల ఆస్ట్రేలియా విధానం బలోపేతం చేయబడింది. ఈ ప్రాంతాల నుండి మరింత వలసలను పరిమితం చేసింది. అయితే ఈ విధానాన్ని రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత సడలించారు. తరువాతి దశాబ్దాలలో ఆస్ట్రేలియా యూరోపు నుండి పెద్ద ఎత్తున వలసలను అందుకుంది. గత దశాబ్దాల కంటే దక్షిణ, తూర్పు ఐరోపా నుండి చాలా మంది వలసదారులు వచ్చారు. బహుళ సాంస్కృతికత అధికారిక విధానంగా మారడంతో 1973లో బహిరంగ జాతి వివక్షత ముగిసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.immi.gov.au/facts/06evolution.htm |title=ఆస్ట్రేలియా యొక్క బహుళ సాంస్కృతిక విధానం యొక్క పరిణామం |access-date=18 September 2007|date=2005|publisher=డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇమ్మిగ్రేషన్ అండ్ మల్టీకల్చరల్ అండ్ ఇండిజీనస్ అఫైర్స్ |archive-url=https://web.archive.org/web/20060219130703/http://www.immi.gov.au/facts/06evolution.htm |archive-date=19 February 2006}}&lt;/ref&gt; తదనంతరం ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెద్ద ఎత్తున వలసలు వచ్చాయి. [[ఆసియా|21వ శతాబ్దంలో ఆసియా]]  వలసదారులకు అతిపెద్ద వనరుగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Australian-Government-Department-of-Home-Affairs-2019&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.homeaffairs.gov.au/research-and-stats/files/report-migration-program-2018-19.pdf |title=2018–19 మైగ్రేషన్ ప్రోగ్రామ్ రిపోర్ట్|website=ఆస్ట్రేలియన్ గవర్నమెంట్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ హోమ్ అఫైర్స్|date=30 June 2019}}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచంలో కెల్లా అత్యధిక వలస జనాభా కలిగిన దేశాల్లో, ఆస్ట్రేలియా ఎనిమిదవ స్థానంలో ఉంది. వలసదారులు జనాభాలో 30% ఉన్నారు. ప్రధాన పాశ్చాత్య దేశాలలో అత్యధిక నిష్పత్తి.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/migration-australia/2019-20#australia-s-population-by-country-of-birth |title=ప్రధాన లక్షణాలు – పుట్టిన దేశం వారీగా ఆస్ట్రేలియా జనాభా|publisher=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా |agency=[[ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్]] | date=23 April 2021 |website=3412.0 – మైగ్రేషన్, ఆస్ట్రేలియా, 2019–20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఇంటర్నేషనల్ మైగ్రెంట్ స్టాక్ 2017: మ్యాప్స్ |website=యునైటెడ్ నేషన్స్, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ అండ్ సోషల్ అఫైర్స్, పాపులేషన్ డివిజన్|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimatesmaps.shtml?1t1 |access-date=15 January 2022 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209122006/https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimatesmaps.shtml?1t1 |archive-date= 9 December 2018 }}&lt;/ref&gt; 2022–23లో 2,12,789 మంది శాశ్వత వలసదారులను ఆస్ట్రేలియాలో చేర్చుకున్నారు. శాశ్వత నివాసితులు కాని వారితో సహా నికర వలస జనాభా పెరుగుదల 5,18,000 మంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 December 2023 |title=Overseas migration |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/overseas-migration/latest-release |access-date=7 February 2024 |website=Australian Bureau of Statistics |language=en-AU}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | date=2023 |title=ఆస్ట్రేలియా వలస ధోరణులు 2022–23 |url=https://www.homeaffairs.gov.au/research-and-stats/files/migration-trends-2022-23.PDF |publisher=Department of Home Affairs}}&lt;/ref&gt; చాలా మంది నైపుణ్యం కలిగిన వీసాల మీద ప్రవేశించారు,&lt;ref name=&quot;Australian-Government-Department-of-Home-Affairs-2019&quot;/&gt; అయితే ఇమ్మిగ్రేషను ప్రోగ్రాం కుటుంబ సభ్యులు, శరణార్థులకు వీసాలను కూడా అందిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;immig&quot;&gt;{{Cite web |title=Net Overseas Migration |url=https://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3412.0Main%20Features52018-19?opendocument&amp;tabname=Summary&amp;prodno=3412.0&amp;issue=2018-19&amp;num=&amp;view= |access-date=4 May 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్సు ప్రతి ఆస్ట్రేలియన్ నివాసి జనాభా లెక్కలు రెండు పురాతనాలు వరకు నామినేటు చేయాలని అడుగుతుంది. ప్రతిస్పందనలను విస్తృత పూర్వీకుల సమూహాలుగా వర్గీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=28 June 2022 | title=పూర్వీకుల డేటాను అర్థం చేసుకోవడం, ఉపయోగించడం |url=https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240209190954/https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data |archive-date=9 February 2024 |website=ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ గణాంకాలు}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abs&quot;&gt;{{Cite web | url=https://www.abs.gov.au/statistics/classifications/australian-standard-classification-cultural-and-ethnic-groups-ascceg/latest-release | title=ఆస్ట్రేలియన్ స్టాండర్డ్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ కల్చరల్ అండ్ ఎత్నిక్ గ్రూప్స్ (ASCCEG), 2019 |website=ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ | date=18 December 2019 |url-status=live|archive-url= https://web.archive.org/web/20231121023512/https://www.abs.gov.au/statistics/classifications/australian-standard-classification-cultural-and-ethnic-groups-ascceg/latest-release |archive-date= 21 November 2023 }}&lt;/ref&gt; 2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, మొత్తం జనాభాలో నిష్పత్తిలో సాధారణంగా నామినేటు చేయబడిన పూర్వీకుల సమూహాలు:&lt;ref name=&quot;abs.gov.au&quot;&gt;[https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021/Cultural%20diversity%20data%20summary.xlsx సాంస్కృతిక వైవిధ్య డేటా సారాంశం]. 2021. ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్.&lt;/ref&gt; 57.2% యూరోపియను (46% వాయవ్య యూరోపియను, 11.2% దక్షిణ, తూర్పు ఐరోపాతో సహా), 33.8% ఓషియానియను,{{Refn|group=&quot;N&quot;|&quot;ఆస్ట్రేలియన్&quot;ని వారి పూర్వీకులుగా నామినేట్ చేసే వారిని కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Australian Bureau of Statistics-2022&quot;&gt;{{Cite web |date=28 June 2022 |title=Understanding and using Ancestry data |url=https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209190954/https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data |archive-date=9 February 2024 |website=Australian Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt; &quot;ఆస్ట్రేలియన్&quot;ని వారి పూర్వీకులుగా నామినేట్ చేసే వారిలో చాలా మంది కనీసం పాక్షిక ఆంగ్లో-సెల్టికు యూరోపియను పూర్వీకులను కలిగి ఉన్నారని ఆస్ట్రేలియను బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్సు పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;13010-Year-Book-Australia-1995&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument |title=ఫీచర్ ఆర్టికల్ – ఆస్ట్రేలియాలో జాతి, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం (ఫీచర్ ఆర్టికల్) |publisher=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా |agency=[[ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్]] |website=1301.0 – ఇయర్ బుక్ ఆస్ట్రేలియా, 1995}}&lt;/ref&gt;}} 17.4% ఆసియను (6.5% [[దక్షిణ ఆసియా|దక్షిణ]], [[మధ్య ఆసియా#జనాభా|మధ్య ఆసియా]], 6.4% [[తూర్పు ఆసియా|ఈశాన్య ఆసియా]], 4.5% ఆగ్నేయ ఆసియా), 3.2% ఉత్తర ఆఫ్రికా మధ్యప్రాచ్య, 1.4% [[అమెరికాస్#జనాభా|అమెరికాస్ ప్రజలు]], 1.3% సబ్-సహారా ఆఫ్రికను. 2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో నిష్పత్తిలో సాధారణంగా నామినేటు చేయబడిన వ్యక్తిగత పూర్వీకులు:{{Refn|group=&quot;N&quot;|ప్రతి వ్యక్తి ఒకటి కంటే ఎక్కువ పూర్వీకులను నామినేట్ చేయవచ్చు, కాబట్టి మొత్తం 100% కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web | title=పూర్వీకుల డేటాను అర్థం చేసుకోవడం, ఉపయోగించడం | website=ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ | date=28 June 2022 | url=https://www.abs.gov.au/statistics/detailed-methodology-information/information-papers/understanding-and-using-ancestry-data | access-date=30 May 2024}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;Australian-Bureau-of-Statistics-2022&quot;/&gt; &lt;!-- 1% కంటే ఎక్కువ ఉన్న పూర్వీకులు మాత్రమే జాబితా చేయబడ్డారు. --&gt;

{{Columns-list|colwidth=12em|
* ఇంగ్లీషు (33%)
* ఆస్ట్రేలియను (29.9%){{Refn|group=&quot;N&quot;|ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ ప్రకారం, &quot;ఆస్ట్రేలియన్&quot; ను తమ పూర్వీకులుగా నామినేట్ చేసే వారిలో చాలా మందికి కనీసం పాక్షికంగా [[ఆంగ్లో-సెల్టిక్ ఆస్ట్రేలియన్|ఆంగ్లో-సెల్టిక్]] [[యూరోపియన్ ఆస్ట్రేలియన్|యూరోపియన్]] పూర్వీకులు ఉన్నారని పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;13010-Year-Book-Australia-1995&quot;/&gt;}}
* ఐరిషు (9.5%)
* స్కాటిషు (8.6%)
* చైనీసు (5.5%)
* ఇటాలియను (4.4%)
* జర్మనీ (4%)
* భారతీయులు (3.1%)
* ఆదివాసీ (2.9%){{Refn|group=&quot;N&quot;|వారు వారి వంశపారంపర్యతను &quot;ఆస్ట్రేలియన్ ఆదివాసి&quot;గా నామినేట్ చేశారు. టోర్రెసు స్ట్రెయిటు ద్వీపవాసులు ఇందులో చేర్చబడలేదు. ఇది పూర్వీకుల నామినేషన్‌కు సంబంధించినది. స్వదేశీ (ఆదివాసి లేదా టోర్రెసు స్ట్రెయిటు ద్వీపవాసులు)గా గుర్తించే వ్యక్తుల నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది ఒక ప్రత్యేక ప్రశ్న.}}
* గ్రీకు (1.7%)
* ఫిలిపినో (1.6%)
* డచు (1.5%)
* వియత్నామీసు (1.3%)
* లెబనీసు (1%)
}}

===మతం===
[[File:St Mary's Cathedral as viewed from Hyde Park, Sydney b.jpg|thumb|సిడ్నీలోని సెయింటు మేరీసు కేథడ్రలు ఆస్ట్రేలియాలోని అతిపెద్ద మతపరమైన తెగ అయిన కాథలికు చర్చికి చెందినది.]]

ఆస్ట్రేలియాకు దేశీయ మతం లేదు; ఆస్ట్రేలియన్ రాజ్యాంగం లోని సెక్షను 116 ఏదైనా మతాన్ని స్థాపించడం, ఏదైనా మతపరమైన ఆచారాలను విధించడం లేదా ఏదైనా మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించడాన్ని నిషేధించే సమాఖ్య చట్టాన్ని నిషేధిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియా గురించి: మత స్వేచ్ఛ |url=http://www.dfat.gov.au/facts/religion.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806061716/http://www.dfat.gov.au/facts/religion.html |archive-date=6 August 2011 |access-date=31 December 2011 |publisher=Dfat.gov.au}}&lt;/ref&gt; అయితే రాష్ట్రాలు ఇప్పటికీ మతపరంగా వివక్షత కలిగించే చట్టాలను ఆమోదించే అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Puls |first=Joshua |date=1998 |title=ది వాల్ ఆఫ్ సెపరేషన్: సెక్షన్ 116, మొదటి సవరణ, రాజ్యాంగ మతపరమైన హామీలు |url=https://www.austlii.edu.au/au/journals/FedLRev/1998/6.pdf |website=Federal Law Review |page=160 |via=Austlii}}&lt;/ref&gt;

2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో 38.9% మంది నాస్థికులు,&lt;ref name=&quot;Australian-Bureau-of-Statistics-2022&quot;&gt;{{Cite web |date=2022 |title=General Community Profile |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/AUS/download/GCP_AUS.xlsx |series=2021 జనాభా, గృహ గణన |publisher=Australian Bureau of Statistics |type=[[Excel]] file}}&lt;/ref&gt; నుండి 2001లో 15.5% ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2001/0 | title=2001 ఆస్ట్రేలియా, సెన్సస్ ఆల్ పర్సన్స్ క్విక్‌స్టాట్స్ |website=ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308064233/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2001/0 |archive-date= 8 March 2024 }}&lt;/ref&gt; అతిపెద్ద మతం [[క్రైస్తవ మతం]] (జనాభాలో 43.9%).&lt;ref name=&quot;Australian-Bureau-of-Statistics-2022&quot;/&gt; అతిపెద్ద క్రైస్తవ వర్గాలు [[కాథలిక్ చర్చి]] (జనాభాలో 20%), ఆంగ్లికను చర్చి ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా (9.8%). [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] నుండి బ్రిటిషు వారు కాని వారి వలసలు క్రైస్తవేతర మతాల పెరుగుదలకు దారితీశాయి. వాటిలో అతిపెద్దవి [[ఇస్లాం]] (3.2%), [[హిందూ మతం]] (2.7%), [[బౌద్ధమతం]] (2.4%), [[సిక్కు మతం]] (0.8%), యూద మతం (0.4%).&lt;ref name=&quot;Australian-Bureau-of-Statistics-2022&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 April 2022 |title=ఆస్ట్రేలియాలో మతపరమైన అనుబంధం |url=https://www.abs.gov.au/articles/religious-affiliation-australia |access-date= |website=Australian Bureau of Statistics |language=en}}&lt;/ref&gt;

2021లో 8,000 కంటే తక్కువ మంది సాంప్రదాయ ఆదిమ మతాలతో అనుబంధాన్ని ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;Australian-Bureau-of-Statistics-2022&quot;/&gt; ఆస్ట్రేలియన్ ఆదివాసి పురాణకథనాలు. ఆదివాసి ఆస్ట్రేలియాలో అభివృద్ధి చేయబడిన అనిమిస్టు చట్రంలో కలలు కనడం అనేది పూర్వీకుల టోటెం ఆత్మ జీవులు సృష్టిను ఏర్పరచిన [[పవిత్ర]] యుగం. కలలు కనడం సమాజం చట్టాలు, నిర్మాణాలను స్థాపించింది, జీవితం, భూమి కొనసాగింపును నిర్ధారించడానికి నిర్వహించే వేడుకలు జరిగాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Flood|2019|pages=163–169}}&lt;/ref&gt;
===ఆరోగ్యం===
ఆస్ట్రేలియా సగటు ఆయుర్దాయం 83 సంవత్సరాలు (పురుషులకు 81 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 85 సంవత్సరాలు)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.IN?locations=AU |title=జనన సమయంలో ఆయుర్దాయం, మొత్తం (సంవత్సరాలు) – ఆస్ట్రేలియా|publisher=[[ప్రపంచ బ్యాంకు]] |access-date=17 August 2022}}&lt;/ref&gt; ఇది ప్రపంచంలో ఐదవ అత్యధిక స్థాయి. ఇక్కడ ప్రపంచంలోనే అత్యధిక చర్మ క్యాన్సరు రేటు ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.health.gov.au/internet/skincancer/publishing.nsf/Content/fact-2 |title=Skin cancer – key statistics|date=2008|publisher=[[Department of Health and Ageing]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208171642/http://www.health.gov.au/internet/skincancer/publishing.nsf/Content/fact-2 |archive-date=8 February 2014}}&lt;/ref&gt; అయితే సిగరెటు ధూమపానం అనేది మరణం, వ్యాధికి అతిపెద్ద నివారించగల కారణంగా ఉంది. ఇది మొత్తం మరణాలు, వ్యాధిలో 7.8%కి బాధ్యత వహిస్తుంది. నివారించగల కారణాలలో రెండవ స్థానంలో హైపర్టె‌న్షను ఉంది. 7.6%తో ఊబకాయం మూడవ స్థానంలో 7.5%తో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aihw.gov.au/publications/hwe/bodaiia03/bodaiia03-c05.pdf |title=ఆస్ట్రేలియాలో ఆరోగ్యానికి ప్రమాదాలు|website=ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ వెల్ఫేర్|date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226105813/http://www.aihw.gov.au/publications/hwe/bodaiia03/bodaiia03-c05.pdf |archive-date=26 February 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 February 2011 |title=quitnow – ధూమపానం – మరణానికి ప్రధాన కారణం |url=http://quitnow.info.au/internet/quitnow/publishing.nsf/Content/warnings-graph |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219073743/http://quitnow.info.au/internet/quitnow/publishing.nsf/Content/warnings-graph |archive-date=19 February 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2012లో ఆస్ట్రేలియా ఊబకాయం ఉన్న మహిళల నిష్పత్తిలో ప్రపంచంలో 35వ స్థానంలో ఉంది&lt;ref&gt;{{Cite web |title= ప్రపంచవ్యాప్తంగా వయోజన ఊబకాయం యొక్క ప్రాబల్యం | date=January 2012 |url=http://www.iaso.org/site_media/uploads/Global_prevalence_of_adult_obesity_Ranking_by_country_2012.pdf |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829014750/http://www.iaso.org/site_media/uploads/Global_prevalence_of_adult_obesity_Ranking_by_country_2012.pdf |archive-date=29 August 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఊబకాయం పెద్దల నిష్పత్తికి అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు పైభాగంలో ఉంది;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.health.gov.au/internet/main/Publishing.nsf/Content/health-pubhlth-strateg-hlthwt-obesity.htm |title=అధిక బరువు, ఊబకాయం గురించి|publisher=ఆరోగ్య, వృద్ధాప్య శాఖ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507033011/http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/health-pubhlth-strateg-hlthwt-obesity.htm |archive-date=7 May 2010 |url-status=dead|access-date=11 May 2010}}&lt;/ref&gt; దాని వయోజన జనాభాలో 63% మంది అధిక బరువు లేదా ఊబకాయంతో బాధపడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;aihw&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.aihw.gov.au/overweight-and-obesity |title=అధిక బరువు, ఊబకాయం|date=25 February 2021 |publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ వెల్ఫేర్}}&lt;/ref&gt;

2021లో ఆస్ట్రేలియా తన మొత్తం జిడిపిలో దాదాపు 9.91% ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం ఖర్చు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS?locations=AU |title=ప్రస్తుత ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యయం (GDPలో %) – ఆస్ట్రేలియా|publisher=[[ప్రపంచ బ్యాంకు]] |access-date=17 August 2022}}&lt;/ref&gt; ఇది 1975లో 
జాతీయ బీమా పథకంను ప్రవేశపెట్టింది.&lt;ref name=&quot;Biggs-2004&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.aph.gov.au/library/intguide/SP/medicare.htm |title=మెడికేర్ – నేపథ్య సంక్షిప్త వివరణ|last=బిగ్స్| first=అమాండా| date=29 October 2004|publisher=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా|location=కాన్బెర్రా, ACT|website=ఆస్ట్రేలియా పార్లమెంట్: పార్లమెంటరీ లైబ్రరీ |access-date=16 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414012007/http://www.aph.gov.au/library/intguide/SP/medicare.htm |archive-date=14 April 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ పథకానికి ప్రాప్యత పరిమితం చేయబడిన కాలం తర్వాత ఈ పథకం 1981లో మెడికేరు పేరుతో మరోసారి యూనివర్సలుగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=5 June 2020 |title=అంతర్జాతీయ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ప్రొఫైల్స్: ఆస్ట్రేలియా |url=https://www.commonwealthfund.org/international-health-policy-center/countries/australia |access-date=7 February 2024 |website=The Commonwealth Fund |language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ కార్యక్రమానికి నామమాత్రంగా మెడికేరు లెవీ అని పిలువబడే ఆదాయపు పన్ను సర్ఛార్జి ద్వారా నిధులు సమకూరుతాయి. ప్రస్తుతం ఇది 2%.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ato.gov.au/Individuals/Medicare-levy |title=Medicare levy|publisher=Australian Taxation Office|date=18 October 2017 |access-date=9 April 2018 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130629085049/http://www.ato.gov.au/Individuals/Medicare-levy/ |archive-date=29 June 2013}}&lt;/ref&gt; రాష్ట్రాలు ఆసుపత్రులను, అనుబంధ అవుటు పేషెంటు సేవలను నిర్వహిస్తాయి. కామన్వెల్తు ఫార్మాస్యూటికలు బెనిఫిట్సు స్కీం (ఔషధాల ఖర్చులకు సబ్సిడీ ఇవ్వడం), సాధారణ ప్రాక్టీసు కు నిధులు సమకూరుస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Biggs-2004&quot;/&gt;

===విద్య===
[[File:Parkville - University of Melbourne (Ormond College).jpg|thumb|upright| ఆస్ట్రేలియాలో ప్రపంచంలోనే అత్యధిక తలసరి అంతర్జాతీయ విద్యార్థుల నిష్పత్తి ఉంది. 2023 ''క్యూఎస్ బెస్టు స్టూడెంటు సిటీసు'' (యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మెల్బో‌ర్ను చిత్రంలో)లో మెల్బో‌ర్ను ఐదవ స్థానంలో ఉంది]]

పాఠశాల హాజరు, లేదా హోం స్కూలింగు కోసం రిజిస్ట్రేషను,&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Townsend|first1=Ian |title=వేల మంది తల్లిదండ్రులు చట్టవిరుద్ధంగా హోమ్ స్కూలింగ్|url=http://www.abc.net.au/news/2012-01-28/thousands-of-parents-illegally-home-schooling/3798008 |access-date=2 December 2015|website=ABC News|date=30 January 2012}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా అంతటా తప్పనిసరి. విద్య ప్రధానంగా రాష్ట్రాలు, భూభాగాల బాధ్యత; అయితే నిధుల ఒప్పందాల ద్వారా కామన్వెల్తు గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఆస్ట్రేలియన్ విద్యా వ్యవస్థ |url=https://www.dfat.gov.au/sites/default/files/australian-education-system-foundation.pdf |access-date=6 February 2024 |publisher=విదేశీ వ్యవహారాలు, వాణిజ్య విభాగం |pages=7–9}}&lt;/ref&gt; 2014 నుండి కామన్వెల్తు అభివృద్ధి చేసిన జాతీయ పాఠ్యాంశాలు రాష్ట్రాలు, భూభాగాలచే అమలు చేయబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ross |first=Emily |date=18 November 2021 |title=ఆస్ట్రేలియన్ రాష్ట్రాలకు జాతీయ పాఠ్యాంశాలు ఎందుకు అవసరం, ఉపాధ్యాయులు కూడా దానిని ఉపయోగిస్తున్నారా? |url=http://theconversation.com/why-do-australian-states-need-a-national-curriculum-and-do-teachers-even-use-it-171745 |access-date=6 February 2024 |website=The Conversation |language=en-US}}&lt;/ref&gt; హాజరు నియమాలు రాష్ట్రాల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి. కానీ సాధారణంగా పిల్లలు దాదాపు 5 సంవత్సరాల వయస్సు నుండి దాదాపు 16 సంవత్సరాల వరకు పాఠశాలకు హాజరు కావాలి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/settle-in-australia/everyday-life/education |title=Education|publisher=డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇమ్మిగ్రేషన్ అండ్ సిటిజన్‌షిప్ |access-date=14 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140218220904/http://www.immi.gov.au/living-in-australia/settle-in-australia/everyday-life/education |archive-date=18 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=మా విద్యా వ్యవస్థ|url=http://www.dfat.gov.au/facts/education_in_australia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514101140/http://www.dfat.gov.au/facts/education_in_australia.html|archive-date=14 May 2011|access-date=13 January 2012|publisher=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వం: విదేశీ వ్యవహారాలు, వాణిజ్య విభాగం}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రాష్ట్రాలలో (పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా, నార్తర్ను టెరిటరీ, న్యూ సౌతు వేల్సు), 16–17 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు పాఠశాలకు హాజరు కావాలి లేదా అప్రెంటిస్షిపు వంటి వృత్తి శిక్షణలో పాల్గొనాలి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://det.wa.edu.au/schoolsandyou/detcms/navigation/parents-and-community/schooling/?oid=Category-id-3869597 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321204923/http://det.wa.edu.au/schoolsandyou/detcms/navigation/parents-and-community/schooling/?oid=Category-id-3869597 |archive-date=21 March 2012 |title=విద్యా శాఖ – పాఠశాలలు, మీరు – పాఠశాల విద్య|website=det.wa.edu.au |access-date=31 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=విద్యా చట్టం (NT) – సెక్షన్ 20 |url=http://www.austlii.edu.au/au/legis/nt/consol_act/ea104/s20.html|website=austlii.edu.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=విద్యా చట్టం 1990 (NSW) – సెక్షన్ 21 |url=http://www.austlii.edu.au/au/legis/nsw/consol_act/ea1990104/s21b.html|website=austlii.edu.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=కనీస పాఠశాల వదిలివేసే వయస్సు 17|url=http://news.theage.com.au/breaking-news-national/minimum-school-leaving-age-jumps-to-17-20090128-7r4d.html|publisher=The Age |access-date=30 May 2013|date=28 January 2009}}&lt;/ref&gt; 2022 పిఐఎస్‌ఎ మూల్యాంకనాల ప్రకారం ఆస్ట్రేలియన్ 15 ఏళ్ల పిల్లలు ఒఇసిడిలో చదవడం, సైన్సు‌లో తొమ్మిదవ స్థానంలో, గణితంలో పదవ స్థానంలో ఉన్నారు. అయితే ఆస్ట్రేలియన్ విద్యార్థులలో 60% కంటే తక్కువ మంది జాతీయ ప్రావీణ్యత ప్రమాణాన్ని సాధించారు - గణితంలో 51%, సైన్సు‌లో 58% పఠనంలో 57%.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=4 December 2023 | title=PISA 2022 ఫలితాలు (వాల్యూమ్ I, II) - దేశ గమనికలు: ఆస్ట్రేలియా |url=https://www.oecd.org/en/publications/2023/11/pisa-2022-results-volume-i-and-ii-country-notes_2fca04b9/australia_aa76963a.html |access-date=31 July 2024 |publisher=OECD |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Long |first=Claudia | date=6 December 2023 |title=ఆస్ట్రేలియా ఇప్పుడు ప్రపంచంలోని టాప్ 10 విద్యా ప్రదర్శనకారులలో ఉంది - కానీ డేటా సంక్లిష్టమైన చిత్రాన్ని చిత్రీకరిస్తుంది |url=https://www.abc.net.au/news/2023-12-05/pisa-international-school-rankings-in-maths-science-reading/103185468 |access-date=31 July 2024 |website=ABC న్యూస్ ఆస్ట్రేలియా}}&lt;/ref&gt;

2003లో ఆస్ట్రేలియాలో వయోజన అక్షరాస్యత రేటు 99%గా అంచనా వేయబడింది.&lt;ref name=cialittab&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 |title=Literacy|website=CIA వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్ |access-date=10 October 2013 |archive-date=24 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html#136 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అయితే ఆస్ట్రేలియన్ బ్యూరో ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్సు కోసం 2011–2012 నివేదిక ప్రకారం జనాభాలో 44% మందికి అధిక సాహిత్య, సంఖ్యా సామర్థ్యం లేదని తేలింది. స్థాయిలు, ఇతరులు వారికి &quot;రోజువారీ జీవితానికి అవసరమైన నైపుణ్యాలు&quot; లేవని సూచిస్తున్నట్లుగా అర్థం చేసుకుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2013 |title=అడల్ట్ కాంపిటెన్సీల అంతర్జాతీయ అంచనా కోసం కార్యక్రమం, ఆస్ట్రేలియా |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/education/programme-international-assessment-adult-competencies-australia/latest-release |website=Australian Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/radionational/programs/backgroundbriefing/2013-09-22/4962902 |title=ఒక అక్షరాస్యత లోటు|website=abc.net.au|date=22 September 2013 |access-date=10 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 April 2021 |title=ఆస్ట్రేలియా వయోజన అక్షరాస్యత సంక్షోభం |url=https://ala.asn.au/stories/australias-adult-literacy-crisis/ |access-date=26 January 2024 |website=అడల్ట్ లెర్నింగ్ ఆస్ట్రేలియా |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియాలో 37 ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే విశ్వవిద్యాలయాలు, మూడు ప్రైవేటు విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి. అలాగే ఉన్నత విద్య స్థాయిలో ఆమోదించబడిన కోర్సులను అందించే అనేక ఇతర ప్రత్యేక సంస్థలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ausitaleem.com.pk/australian-education-system.shtml |title=ఆస్ట్రేలియన్ విద్య {{pipe}} ఆస్ట్రేలియన్ విద్యా వ్యవస్థ {{pipe}} విద్య {{pipe}} ఆస్ట్రేలియాలో అధ్యయనం|publisher=Ausitaleem.com.pk |access-date=31 December 2011 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119063252/http://www.ausitaleem.com.pk/australian-education-system.shtml |archive-date=19 January 2012}}&lt;/ref&gt; ఒఇసిడి  ఆస్ట్రేలియాను హాజరు కావడానికి అత్యంత ఖరీదైన దేశాలలో ఒకటిగా ఉంచింది. యూనివర్శిటీ .&lt;ref&gt;[http://www.oecd.org/dataoecd/44/35/37376068.pdf విద్య ఒక చూపులో 2006] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160102101942/http://www.oecd.org/dataoecd/44/35/37376068.pdf|date=2 January 2016}} ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్&lt;/ref&gt; [[టెక్నికల్ అండ్ ఫాదర్ ఎడ్యుకేషన్|టిఎ ఎఫ్‌ఇ]]  అని పిలువబడే రాష్ట్ర-ఆధారిత వృత్తి శిక్షణ వ్యవస్థ ఉంది. అనేక ట్రేడు‌లు కొత్త ట్రేడ్‌లకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి అప్రెంటిస్‌షిప్పు‌లను నిర్వహిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.australianapprenticeships.gov.au/about/default.asp |title=Australian Apprenticeships|publisher=Australian Government |access-date=23 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111234035/http://www.australianapprenticeships.gov.au/about/default.asp |archive-date=11 November 2009}}&lt;/ref&gt; 25 నుండి 64 సంవత్సరాల వయస్సు గల ఆస్ట్రేలియన్లలో దాదాపు 58% మంది వృత్తిపరమైన లేదా తృతీయ అర్హతలను కలిగి ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|website=Australian Bureau of Statistics|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1a79e7ae231704f8ca256f720082feb9!OpenDocument |title=ఇయర్ బుక్ ఆస్ట్రేలియా 2005 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409132916/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1a79e7ae231704f8ca256f720082feb9%21OpenDocument |archive-date=9 April 2016 |date=21 January 2005 }}&lt;/ref&gt; 49% తృతీయ గ్రాడ్యుయేషను రేటు ఒఇసిడి దేశాలలో అత్యధికం. ఆస్ట్రేలియా జనాభాలో 30.9% మంది ఉన్నత విద్య అర్హతను పొందారు. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యధిక శాతాలలో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sauter|Hess|2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/|title=, ప్రపంచంలోనే అత్యంత విద్యావంతులైన దేశం ...|magazine=Time|first=Samantha|last=Grossman|date=27 September 2012|access-date=14 November 2015|archive-date=9 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709210040/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/036 |title=2016 సెన్సస్ క్విక్‌స్టాట్స్: ఆస్ట్రేలియా |website=censusdata.abs.gov.au |access-date=14 February 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620052901/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/036 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2019లో 8,12,000 మంది అంతర్జాతీయ విద్యార్థులు దేశ విశ్వవిద్యాలయాలు, వృత్తి విద్యా సంస్థలలో చేరడంతో ఆస్ట్రేలియాలో ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా నిష్పత్తిలో అంతర్జాతీయ విద్యార్థులున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.theaustralian.com.au/subscribe/news/1/?sourceCode=TAWEB_WRE170_a&amp;dest=https%3A%2F%2Fwww.theaustralian.com.au%2Fbusiness%2Fproperty%2Fbooming-student-market-a-valuable-property%2Fnews-story%2F6bb3823260aa3443f0c26909406d089b&amp;memtype=anonymous&amp;mode=premium&amp;nk=5cfb870de12779cf853780286e352a51-1587312248 |title=ది ఆస్ట్రేలియన్|website=theaustralian.com.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.macrobusiness.com.au/2019/11/australian-universities-double-down-on-international-students |title=ఆస్ట్రేలియన్ విశ్వవిద్యాలయాలు అంతర్జాతీయ విద్యార్థులపై డబుల్ డౌన్|first1=లీత్ వాన్ ఆన్సెలెన్లీత్ వాన్ ఆన్సెలెన్ MB|last1=Fund|first2=MB సూపర్ లీత్ గతంలో ఆస్ట్రేలియన్|last2=ట్రెజరీ|first3=విక్టోరియన్ |last3=ట్రెజరీ|first4=గోల్డ్‌మ్యాన్|last4=Sachs|date=31 October 2019|website=MacroBusiness}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రకారం 2019లో ఆస్ట్రేలియన్ విశ్వవిద్యాలయాల విద్యార్థి సంఘాలలో అంతర్జాతీయ విద్యార్థులు సగటున 26.7% ప్రాతినిధ్యం వహించారు. అందువల్ల అంతర్జాతీయ విద్య దేశంలోని అతిపెద్ద ఎగుమతులలో ఒకటి. దేశ జనాభా మీద స్పష్టమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. వివిధ నైపుణ్య, ఉపాధి వీసాల మీద గ్రాడ్యుయేషను తర్వాత ఆస్ట్రేలియాలో మిగిలి ఉన్న అంతర్జాతీయ విద్యార్థుల గణనీయమైన నిష్పత్తితో ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2018-07-27/temporary-graduate-visa-485-boom/10035390 |title=వర్క్ వీసాలపై అతుక్కుపోతున్న అంతర్జాతీయ విద్యార్థుల రికార్డు సంఖ్య|first=political reporter Jackson|last=Gothe-Snape|date=27 July 2018|website=ABC News}}&lt;/ref&gt; ఇనుప ఖనిజం, బొగ్గు తర్వాత ఆస్ట్రేలియా మూడవ అతిపెద్ద ఎగుమతి విద్య. ఇది 2016–17 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఆర్థిక వ్యవస్థకు $28 బిలియన్లకు పైగా దోహదపడింది.&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;అంటే, 1 జూలై 2016 నుండి 30 జూన్ 2017 వరకు.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Berthold-2021&quot;/&gt;

==సంస్కృతి==
[[File:Sydney Opera House, botanic gardens 1.jpg|thumb| సిడ్నీ ఒపెరా హౌసు 1973లో పూర్తయింది. 2007లో యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]గా ప్రకటించబడింది, ఇది హోదా పొందిన అతి చిన్న భవనంగా నిలిచింది.]]

సమకాలీన ఆస్ట్రేలియన్ సంస్కృతి వైవిధ్యమైనది&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2024 |title=సాంస్కృతికంగా, భాషాపరంగా వైవిధ్యమైన ఆస్ట్రేలియన్ |url=https://www.aihw.gov.au/reports-data/population-groups/cald-australians/overview |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219224057/https://www.aihw.gov.au/reports-data/population-groups/cald-australians/overview |archive-date=19 February 2024 |access-date=20 February 2024 |website=ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వం, ఆస్ట్రేలియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ వెల్ఫేర్}}&lt;/ref&gt; 
దేశం స్వదేశీ సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆంగ్లో-సెల్టిక్ వారసత్వం, 1945 తర్వాత బహుళ సాంస్కృతిక వలస చరిత్ర.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Jupp|2001|pages=74–77, 796–802, 808–812}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Teo|White|2003|pages=118–20}}&lt;/ref&gt; యునైటెడు స్టేట్సు సంస్కృతి కూడా ప్రభావవంతమైనది.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=వైట్ |first1=రిచర్డ్ | date=1 January 1983 |title=ఎ బ్యాక్ వాటర్ అవాష్: ది ఆస్ట్రేలియన్ ఎక్స్‌పీరియన్స్ ఆఫ్ అమెరికనైజేషన్ |journal=థియరీ, కల్చర్ అండ్ సొసైటీ |volume=1 |issue=3 |pages=108–122 |doi=10.1177/026327648300100309 |s2cid=144339300}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిషు వలసరాజ్యాల కాలం నుండి ఆస్ట్రేలియన్ సంస్కృతి పరిణామం విలక్షణమైన సాంస్కృతిక లక్షణాలకు దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;Davison pp98–92&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=98–99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Teo|White|2003|pages=125–27}}&lt;/ref&gt;

===కళలు===
[[File:Sidney Nolan Snake.jpg|thumb|టాస్మానియాలోని హోబర్ట్‌లోని ఓల్డు అండు న్యూ ఆర్ట్సు మ్యూజియంలో జరిగిన సిడ్నీ నోలను ''స్నేకు'' కుడ్యచిత్రం (1970) రెయింబో ‌సర్పెంటు ఆదిమ సృష్టి పురాణ కథనం, అలాగే కరువు తర్వాత వికసించిన ఎడారి పువ్వుల నుండి ప్రేరణ పొందింది.&lt;ref&gt;&quot;Sidney Nolan's Rainbow Serpent is larger than life&quot; (16 June 2012), ''The Australasian''.&lt;/ref&gt;]]

ఆస్ట్రేలియాలో 100,000 కంటే ఎక్కువ అబోరిజినలు రాక్ ఆర్టు సైటు‌లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;టాకాన్, పాల్ ఎస్. సి.; ఔజ్మాన్, స్వెన్ (2004). &quot;రాతి లోపల ప్రపంచాలు: ఉత్తర ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణ ఆఫ్రికా అంతర్గత, బాహ్య రాక్-కళ ప్రకృతి దృశ్యాలు&quot;. నాష్, జార్జ్; చిప్పిండేల్, క్రిస్టోఫర్ (ed.). ''ది ఫిగర్డ్ ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ రాక్-ఆర్ట్: లుకింగ్ ఎట్ పిక్చర్స్ ఇన్ ప్లేస్''. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. పేజీలు 39–68. 9780521524247.&lt;/ref&gt;  సాంప్రదాయ నమూనాలు, నమూనాలు, కథలు సమకాలీన స్వదేశీ ఆస్ట్రేలియన్ కళ, విమర్శకుడు రాబర్టు హ్యూసు ప్రకారం &quot;20వ శతాబ్దపు చివరి గొప్ప కళా ఉద్యమం&quot;ని నింపుతాయి;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/11/06/arts/06iht-aborigine.html |title=ఆదిమ కళ యొక్క శక్తివంతమైన పెరుగుదల |last=Henly |first=Susan Gough |date=6 November 2005 |website=The New York Times}}&lt;/ref&gt; దాని ఘాతాంకాలలో ఎమిలీ కెమె క్ంగ్వారెయే ఉన్నారు.&lt;ref&gt;స్మిత్, టెర్రీ (1996). &quot;Kngwarreye ఉమెన్, అబ్‌స్ట్రాక్ట్ పెయింటర్&quot;, p. ''ఎమిలీ క్ంగ్వారేయ్ – పెయింటింగ్స్''లో 24, నార్త్ రైడ్ NSW: క్రాఫ్ట్స్‌మ్యాన్ హౌస్ / G + B ఆర్ట్స్ ఇంటర్నేషనల్. {{ISBN|978-90-5703-681-1}}.&lt;/ref&gt; తొలి వలస కళాకారులు తెలియని భూమిపై మోహాన్ని చూపించారు.&lt;ref name=&quot;wwwartgallerynswgovau&quot;/&gt; ఆర్థరు స్ట్రీటను, టాం రాబర్ట్సు 19వ శతాబ్దపు హైడెల్బర్గు స్కూలు [[ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిస్టిక్]] రచనలు—పాశ్చాత్య కళలో మొదటి &quot;విలక్షణమైన ఆస్ట్రేలియను&quot; ఉద్యమం—ఫెడరేషను‌కు ముందు జాతీయవాద భావాలకు వ్యక్తీకరణను ఇచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;wwwartgallerynswgovau&quot;&gt;{{Cite web |title=Collection {{pipe}} NSW యొక్క ఆర్ట్ గ్యాలరీ|url=https://www.artgallery.nsw.gov.au/collection/ |access-date=15 January 2022|website=www.artgallery.nsw.gov.au}}&lt;/ref&gt; పాఠశాల ప్రభావవంతంగా ఉన్నప్పటికీ 1900లలో మార్గరెటు ప్రెస్టను, క్లారిసు బెకెటు వంటి ఆధునికవాదులు, తరువాత సిడ్నీ నోలను, కొత్త కళాత్మక ధోరణులను అన్వేషించారు.&lt;ref name=&quot;wwwartgallerynswgovau&quot;/&gt; ఆదివాసీ జలవర్ణకారుడు ఆల్బర్టు నమత్జిరా,&lt;ref&gt;సేయర్స్, ఆండ్రూ (2001) రచనలకు ప్రకృతి దృశ్యం కేంద్రంగా ఉంది. ''ఆస్ట్రేలియన్ ఆర్ట్''. మెల్బోర్న్: ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. పేజీలు. 78–88. {{ISBN|978-0-19-284214-5}}.&lt;/ref&gt; అలాగే ఫ్రెడు విలియమ్సు, బ్రెటు వైట్లీ, ఇతర యుద్ధానంతర కళాకారులు, వారి రచనలు, శైలిలో వైవిధ్యమైనవి అయినప్పటికీ ప్రత్యేకమైన ఆస్ట్రేలియను, అలంకారిక  అసంగ్రహ మధ్య కదిలాయి.&lt;ref name=&quot;wwwartgallerynswgovau&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=బ్రెట్ వైట్లీ: ప్రకృతి :: ఆర్ట్ గ్యాలరీ NSW|url=https://www.artgallery.nsw.gov.au/exhibitions/brett-whiteley-nature/ |access-date=15 January 2022|website=www.artgallery.nsw.gov.au}}&lt;/ref&gt;

యూరోపియను స్థిరనివాసం తరువాత దశాబ్దాలలో ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం నెమ్మదిగా అభివృద్ధి చెందింది. అయితే స్వదేశీ మౌఖిక సంప్రదాయంలు వీటిలో చాలా వరకు వ్రాతపూర్వకంగా నమోదు చేయబడ్డాయి. చాలా పాతవి.&lt;ref&gt;సర్వాల్, అమిత్; సర్వాల్, రీమా (2009). ''రీడింగ్ డౌన్ అండర్: ఆస్ట్రేలియన్ లిటరరీ స్టడీస్ రీడర్''. SSS పబ్లికేషన్స్. పేజీ. xii. {{ISBN|978-8-1902-2821-3}}.&lt;/ref&gt; 19వ శతాబ్దంలో హెన్రీ లాసను, బాంజో పాటర్సను, విలక్షణమైన ఆస్ట్రేలియన్ పదజాలం ఉపయోగించి ది బుషు అనుభవాన్ని సంగ్రహించారు.&lt;ref&gt;ముల్లిగన్, మార్టిన్; హిల్, స్టూవర్ట్ (2001). ''ఎకోలాజికల్ పయనీర్స్: ఎ సోషల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియన్ ఎకోలాజికల్ థాట్ అండ్ యాక్షన్''. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. {{ISBN|978-0-5210-0956-0}}, పేజీ. 72.&lt;/ref&gt; వారి రచనలు ఇప్పటికీ ప్రజాదరణ పొందాయి; పాటర్సను బుష్ కవిత &quot;వాల్ట్జింగు మటిల్డా&quot; (1895) ఆస్ట్రేలియా అనధికారిక జాతీయ గీతంగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;ఓ'కీఫ్, డెన్నిస్ (2012). ''వాల్ట్జింగ్ మటిల్డా: ది సీక్రెట్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియాస్ ఫేవరెట్ సాంగ్''. [[అలెన్ &amp; అన్విన్]]. పేజీ. వెనుక కవర్. {{ISBN|978-1-7423-7706-3}}.&lt;/ref&gt; మైల్సు ఫ్రాంక్లిను అనేది ఆస్ట్రేలియా అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక సాహిత్య బహుమతి పేరు మీద దీనిని ఆస్ట్రేలియన్ జీవితం గురించి ఉత్తమ నవలకు ప్రతి సంవత్సరం ప్రదానం చేస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=27 February 2012 | title=ది మైల్స్ ఫ్రాంక్లిన్ సాహిత్య అవార్డు – australia.gov.au |url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/miles-franklin-literary-award |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227135804/http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/miles-franklin-literary-award |archive-date=27 February 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; దీని మొదటి గ్రహీత పాట్రికు వైటు, 1973లో సాహిత్యంలో నోబెలు బహుమతి గెలుచుకున్నారు.&lt;ref&gt;[http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/australias-nobel-laureates ఆస్ట్రేలియా నోబెల్ గ్రహీతలు, నోబెల్ బహుమతి] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160819205739/http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/australias-nobel-laureates |date=19 August 2016 }}, australia.gov.au. 17 ఏప్రిల్ 2015న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ బుకరు ప్రైజు విజేతలు పీటరు కారీ, థామసు కెనెల్లీ, రిచర్డు ఫ్లానాగను.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hughes-d'Aeth|first=Tony |title=ఆస్ట్రేలియా యొక్క బుకర్ ప్రైజ్ రికార్డు ఫ్లానాగన్ నేపథ్యంలో ఇతరులు వస్తారని సూచిస్తుంది|url=http://theconversation.com/australias-booker-prize-record-suggests-others-will-come-in-flanagans-wake-33025 |access-date=15 January 2022|website=The Conversation |date=15 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ ప్రజా మేధావులు స్త్రీవాద జర్మైనీ గ్రీరు తత్వవేత్త పీటరుతో సహా వారి సంబంధిత రంగాలలో సెమినలు రచనలు కూడా చేశారు. గాయకుడు.&lt;ref&gt;విలియమ్సు, రాబిను (12 నవంబరు 2016). [https://www.abc.net.au/news/2016-11-12/three-books-australian-authors-changed-20th-century/8008380 &quot;చరిత్రను మార్చిన మూడు ఆస్ట్రేలియన్ పుస్తకాలు&quot;], ABC రేడియో నేషనల్. 12 నవంబరు 2016న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt;

[[File:ACDC-Hughes-long ago.jpg|thumb|upright|ఆస్ట్రేలియన్ పబ్ రాక్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించిన ఎసి/డిసి ప్రపంచంలోని అత్యధికంగా అమ్ముడైన సంగీత ప్రదర్శనలులో స్థానం పొందింది.]]
ప్రదర్శన కళలలో, ఆదివాసీ ప్రజలు మతపరమైన, లౌకిక పాట, నృత్యం, లయబద్ధమైన సంగీత సంప్రదాయాలను కలిగి ఉన్నారు. తరచుగా కరోబోరీలలో ప్రదర్శించబడతారు.&lt;ref name=&quot;Flood 2019 62, 64–65&quot;/&gt; 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నెల్లీ మెల్బా ప్రపంచంలోని ప్రముఖ ఒపెరా గాయకులలో ఒకరు,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.themonthly.com.au/encounters-shane-maloney-nellie-melba-enrico-caruso--160 |title=నెల్లీ మెల్బా &amp; ఎన్రికో కరుసో |website=[[ది మంత్లీ]]|author=మలోనీ, షేన్ | date= January 2006 |access-date=23 April 2010}}&lt;/ref&gt;, తరువాత బీ గీసు, ఎసి/డిసి, ఐఎన్‌ఎక్స్‌ఎస్ కైలీ మినోగు వంటి ప్రసిద్ధ సంగీత కార్యక్రమాలు అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=కంపాగ్నోని |first=టామ్ | date=4 September 2022 |title=2022లో అతిపెద్ద సంగీత సంచలనం వెనుక ఉన్న 43 ఏళ్ల ఆవిష్కరణ |url=https://www.smh.com.au/culture/music/the-sydney-invention-that-transformed-the-sound-of-music-20220904-p5bf93.html |website=ది సిడ్నీ మార్నింగ్ హెరాల్డ్}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియాలోని అనేక ప్రదర్శన కళల కంపెనీలు ఆస్ట్రేలియన్ ప్రభుత్వ ఆస్ట్రేలియా కౌన్సిలు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.australiacouncil.gov.au/__data/assets/pdf_file/0019/13753/Australia_Council_for_the_Arts_-_Funding_Guide_2010.pdf |date=2010 |title=ఆర్ట్స్ ఫండింగ్ గైడ్ 2010 |publisher=[[ఆస్ట్రేలియా కౌన్సిల్]] |access-date=14 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705002654/http://www.australiacouncil.gov.au/__data/assets/pdf_file/0019/13753/Australia_Council_for_the_Arts_-_Funding_Guide_2010.pdf |archive-date=5 July 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ప్రతి రాష్ట్రంలో ఒక సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.australiacouncil.gov.au/__data/assets/pdf_file/0011/50231/LECG_Orchestras_Review_evaluation_summary.pdf |title=ఆర్కెస్ట్రా సమీక్ష 2005 నిధుల ప్యాకేజీ అమలు యొక్క మూల్యాంకనం |access-date=23 April 2010 |publisher=ఆస్ట్రేలియా కౌన్సిల్ |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314080534/http://www.australiacouncil.gov.au/__data/assets/pdf_file/0011/50231/LECG_Orchestras_Review_evaluation_summary.pdf |archive-date=14 March 2011 }}&lt;/ref&gt;  జాతీయ ఒపెరా కంపెనీ, ఒపెరా ఆస్ట్రేలియా,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.australiacouncil.gov.au/the_arts/artists_and_orgs/artists/opera_australia |title=Opera Australia |publisher=Australia Council |access-date=23 April 2010 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723135113/http://www.australiacouncil.gov.au/the_arts/artists_and_orgs/artists/opera_australia |archive-date=23 July 2008 }}&lt;/ref&gt; దాని ప్రసిద్ధ సొప్రానొ జొయాను సుదరుల్యాండుకు ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/music/opera |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406111552/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/music/opera |archive-date=6 April 2011 |title=ఆస్ట్రేలియాలో ఒపెరా |publisher=పర్యావరణ, నీరు, వారసత్వం, కళల విభాగం |date=5 March 2007}}&lt;/ref&gt; బ్యాలెటు, నృత్యాలను ది ఆస్ట్రేలియన్ బ్యాలెటు మరి వివిధ రాష్ట్ర సంస్థలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. ప్రతి రాష్ట్రానికి ప్రభుత్వ నిధులతో కూడిన థియేటరు కంపెనీ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.minister.dbcde.gov.au/brandis/media/media_releases/2007/35_per_cent_increase_in_funding_for_australias_major_performing_arts_companies |title=ఆస్ట్రేలియాలోని ప్రధాన ప్రదర్శన కళల కంపెనీలకు నిధులలో 35 శాతం పెరుగుదల |author=Brandis, జార్జ్ |publisher=కమ్యూనికేషన్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ ఆర్ట్సు విభాగం |date=8 May 2007 |access-date=23 April 2010 |author-link=జార్జ్ బ్రాండిస్ |archive-url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20071112025600/http://pandora.nla.gov.au/pan/36698/20071112-1356/www.minister.dcita.gov.au/brandis/media/media_releases/2007/35_per_cent_increase_in_funding_for_australias_major_performing_arts_companies.html |archive-date=12 November 2007}}{{Cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

===మీడియా===
[[File:The Story of the Kelly Gang 1906.jpg|thumb|ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి ఫీచర్-నిడివి గల కథన చిత్రం''ది స్టోరీ ఆఫ్ ది కెల్లీ గ్యాంగు'' (1906)లో బుష్రా‌మ్జరు, చట్టవిరుద్ధమైన నెడు కెల్లీ పాత్ర పోషించిన నటుడు]]

''ది స్టోరీ ఆఫ్ ది కెల్లీ గ్యాంగు'' (1906) ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి ఫీచరు-నిడివి కథన చిత్రం, నిశ్శబ్ద చిత్రం యుగంలో ఆస్ట్రేలియన్ సినిమాల్లో విజృంభణకు దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=37899&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html |title=రిటర్న్ ఆఫ్ ది కెల్లీ గ్యాంగ్ |website=[[UNESCO కొరియర్]] |author=Chichester, Jo |publisher=[[UNESCO]] |date=2007 |access-date=1 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204220758/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D37899%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |archive-date= 4 February 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత హాలీవుడు పరిశ్రమ మీద ఏకస్వామ్యం చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.afc.gov.au/downloads/policies/early%20history_final1.pdf |title=మొదటి వేవ్ ఆస్ట్రేలియన్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ ప్రొడక్షన్ |access-date=23 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706104843/http://www.afc.gov.au/downloads/policies/early%20history_final1.pdf |archive-date=6 July 2009}}&lt;/ref&gt;  1960ల నాటికి ఆస్ట్రేలియన్ ఫిల్ము ప్రొడక్షను ప్రభావవంతంగా ఆగిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |website=ఆస్ట్రేలియన్ గవర్నమెంట్: కల్చర్ పోర్టల్ |url=http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/film |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327002350/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/film |archive-date=27 March 2011 |title=Culture.gov.au – &quot;ఆస్ట్రేలియాలో సినిమా&quot; |publisher=పర్యావరణ, నీరు, వారసత్వం, కళల విభాగం, కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా | date=22 November 2007}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వ మద్దతు ప్రయోజనంతో 1970ల ఆస్ట్రేలియన్ న్యూ వేవు రెచ్చగొట్టే, విజయవంతమైన చిత్రాలను తీసుకువచ్చింది. ''పిక్నికు ఎట్ హ్యాంగింగు రాకు'', ''వేక్ ఇన్ ఫ్రైటు'', ''గల్లిపోలి'' వంటి జాతీయ గుర్తింపు అనేక అంశాలను అన్వేషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=క్రౌజ్ |first=పీటర్ | date=2002 |title=ఆస్ట్రేలియన్ ఐడెంటిటీ: ఎ సినిమాటిక్ రోల్ కాల్ |url=http://students.adelaidehs.sa.edu.au/Subjects/Issues/australianidentity.pdf |website=ఆస్ట్రేలియన్ స్క్రీన్ ఎడ్యుకేషన్ ఆన్‌లైన్ |issue=29 |pages=24–29 |issn=1443-1629 |access-date=22 January 2016 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200657/http://students.adelaidehs.sa.edu.au/Subjects/Issues/australianidentity.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అయితే ''క్రోకోడైలు డండీ'', ఓజ్‌ప్లోయిటేషను ఉద్యమం ''మ్యాడు మాక్సు'' సిరీసు అంతర్జాతీయ బ్లాక్బ‌స్టరు‌లుగా నిలిచాయి.&lt;ref&gt;మోరన్, ఆల్బర్ట్; వియత్, ఎర్రోల్ (2009). ''ది ఎ టు జెడ్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియన్ అండ్ న్యూజిలాండ్ సినిమా''. స్కేర్‌క్రో ప్రెస్. {{ISBN|978-0-8108-6347-7}}, పేజీ 35.&lt;/ref&gt; విదేశీ కంటెంటు‌తో నిండిన చలనచిత్ర మార్కెట్టు‌లో, ఆస్ట్రేలియన్ చిత్రాలు 2015లో స్థానిక బాక్సాఫీసు‌లో 7.7% వాటాను అందించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Quinn|first=Karl|date=4 December 2015 |title=ఆస్ట్రేలియన్ చిత్రం బాక్సాఫీస్ వద్ద ఇప్పటివరకు అతిపెద్ద సంవత్సరాన్ని కలిగి ఉంది. ఎందుకు? |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/australian-film-has-had-its-biggest-year-at-the-box-office-ever-why-20151204-glfut3.html |access-date=15 January 2022|website=The Sydney Morning Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; ఎఎసిటిలు ఆస్ట్రేలియా ప్రీమియరు ఫిల్ము, టెలివిజను అవార్డులు, గుర్తించదగిన ఆస్ట్రేలియా నుండి అకాడమీ అవార్డు విజేతలులో జియోఫ్రీ రష్, నికోలు కిడ్మాను, కేటు బ్లాంచెటు, హీతు లెడ్జరు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[http://www.news.com.au/entertainment/awards/ten-great-australian-moments-at-the-oscars/story-e6frffli-1226841441307 &quot;ఆస్కార్స్‌లో పది గొప్ప ఆస్ట్రేలియన్ క్షణాలు&quot;] {{web archive |url=https://web.archive.org/web/20140308090335/http://www.news.com.au/entertainment/awards/ten-great-australian-moments-at-the-oscars/story-e6frffli-1226841441307 |date=8 March 2014 }} (26 ఫిబ్రవరి 2014), news.com.au. 7 ఫిబ్రవరి 2016న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియాలో రెండు పబ్లిక్ బ్రాడు‌కాస్టర్లు (ఆస్ట్రేలియన్ బ్రాడ్‌కాస్టింగు కార్పొరేషను బహుళ సాంస్కృతిక స్పెషలు బ్రాడ్‌కాస్టింగు సర్వీసు), మూడు వాణిజ్య టెలివిజను నెట్వర్కు‌లు, అనేక పే-టీవీ సేవలు,&lt;ref name=&quot;BBC-News-2009&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/1250188.stm|publisher=BBC News |title=Country profile: Australia|date=13 October 2009 |access-date=7 April 2010}}&lt;/ref&gt;, అనేక పబ్లికు, లాభాపేక్షలేని టెలివిజను, రేడియో స్టేషన్లు ఉన్నాయి. ప్రతి ప్రధాన నగరంలో కనీసం ఒక దినపత్రిక ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;BBC-News-2009&quot;/&gt;  రెండు జాతీయ దినపత్రికలు ఉన్నాయి. ''ది'' ఆస్ట్రేలియన్  ''ది ఆస్ట్రేలియన్ ఫైనాన్షియలు రివ్యూ''.&lt;ref name=&quot;BBC-News-2009&quot;/&gt; 2024లో రిపోర్టర్సు వితౌటు బోర్డర్సు 180 దేశాల జాబితాలో ఆస్ట్రేలియాను ప్రెసు ఫ్రీడం ద్వారా 39వ స్థానంలో ఉంచింది. న్యూజిలాండు (19వ), యునైటెడు కింగ్‌డమ్ (23వ) తర్వాత, కానీ యునైటెడు స్టేట్సు కంటే ముందుంది. .&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024 |title=పత్రికా స్వేచ్ఛా సూచిక 2024 |url=https://rsf.org/en/index |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424043201/https://rsf.org/en/ranking_table |archive-date=24 April 2016 |access-date=30 November 2024 |publisher=[[సరిహద్దులు లేని రిపోర్టర్లు]]}}&lt;/ref&gt; ఈ తక్కువ ర్యాంకింగు ప్రధానంగా ఆస్ట్రేలియాలో వాణిజ్య మీడియా యాజమాన్యం పరిమిత వైవిధ్యం కారణంగా ఉంది;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=మీడియా యాజమాన్యం – 1999 {{pipe}} AustralianPolitics.com|url=https://australianpolitics.com/1999/12/01/media-ownership-in-australia.html |access-date=15 January 2022|website=australianpolitics.com}}&lt;/ref&gt; చాలా ప్రింటు మీడియా న్యూసు కార్పు ఆస్ట్రేలియా (59%), నైన్ ఎంటర్టైన్మెంటు (23%) నియంత్రణలో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Minter |first=ఎలిజబెత్ |date=12 April 2021 |title=ముర్డోక్, నైన్, స్టోక్స్ చే మీడియా ఏకాగ్రత, ABC కోతలు, ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రమాదం – నివేదిక |url=https://michaelwest.com.au/media-concentration-by-murdoch-nine-and-stokes-and-abc-cuts-a-danger-to-democracy-report/ |access-date=7 February 2024 |website=మైఖేల్ వెస్ట్ |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== వంటకాలు===
[[File:Shiraz Wein.jpg|thumb|దక్షిణ ఆస్ట్రేలియన్ వైనులు]]
చాలా స్వదేశీ ఆస్ట్రేలియన్ సమూహాలు స్థానిక జంతుజాలం, వృక్షజాలం, లేదా బుష్ టక్కరు అని కూడా పిలువబడే ఆహారం మీద ఆధారపడి జీవించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.teachers.ash.org.au/bushtucker |title=బుష్ టక్కర్ మొక్కలు, లేదా బుష్ ఫుడ్ |publisher=Teachers.ash.org.au |access-date=26 April 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110511094258/http://www.teachers.ash.org.au/bushtucker/| archive-date= 11 May 2011 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1970ల నుండి ఇది స్థానికేతర ఆస్ట్రేలియన్లలో ప్రజాదరణ పొందింది. నిమ్మకాయ మర్టలు, [[మకాడమియా]], కంగారూ మాంసం వంటి ఉదాహరణలు ఇప్పుడు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Lockhart, Jessica Wynne (4 ఆగస్టు 2023). [https://www.smithsonianmag.com/travel/the-next-superfoods-may-come-from-australia-180982660/ &quot;The Next Superfoods May Come From Australia&quot;], ''[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]''. 5 February 2024న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McCubbing, Gus (4 నవంబరు 2022). [https://www.afr.com/companies/agriculture/bush-food-industry-worth-80m-but-could-double-by-2025-study-20221104-p5bvn3#:~:text=The%20bush%20food%20industry%2C%20according,potential%20to%20double%20by%202025. &quot;బుష్ ఫుడ్ ఇండస్ట్రీ విలువ $80 మిలియన్లు కానీ 2025 నాటికి రెట్టింపు కావచ్చు: అధ్యయనం&quot;], ''[[ఆస్ట్రేలియన్ ఫైనాన్షియల్ రివ్యూ]]''. ఫిబ్రవరి 5, 2024న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt;

మొదటి వలసవాదులు బ్రిటిషు, ఐరిషు వంటకాలు ఖండానికి పరిచయం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/foodanddrink/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326134155/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/foodanddrink/ |archive-date=26 March 2010 |title=ఆస్ట్రేలియన్ ఆహారం, పానీయం|publisher=పర్యావరణ, నీరు, వారసత్వం, కళల విభాగం |date=23 September 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sbs.com.au/food/cuisineindex/RecipeByCuisineMain/383 |title=ఆధునిక ఆస్ట్రేలియన్ వంటకాలు, ఆధునిక ఆస్ట్రేలియన్ వంటకాలు|publisher=[[స్పెషల్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ సర్వీస్]] |access-date=23 April 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100503111747/http://www.sbs.com.au/food/cuisineindex/RecipeByCuisineMain/383| archive-date= 3 May 2010 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రభావం చేప, చిప్సు వంటి వంటకాలలో ఆస్ట్రేలియన్ మీట్ మీద కనిపిస్తుంది. ఇది బ్రిటిషు స్టీక్ పైకి సంబంధించింది. వలసరాజ్యాల కాలంలో కూడా, చైనీసు వలసదారులు ఒక విలక్షణమైన ఆస్ట్రేలియన్ చైనీసు వంటకాలకు మార్గం సుగమం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=జాన్సెన్|first=హెలెన్ |title=కంగారూస్ కామెంట్స్ అండ్ వాలబీస్ వర్డ్స్: ది ఆస్సీ వర్డ్ బుక్|url=https://archive.org/details/kangarooscomment0000hele|publisher=హిప్పోక్రీన్ బుక్స్|date=1999|isbn=978-0-7818-0737-1|page=[https://archive.org/details/kangarooscomment0000hele/page/22 23]}}&lt;/ref&gt;

యుద్ధానంతర వలసదారులు ఆస్ట్రేలియన్ వంటకాలను మార్చారు. వారి పాక సంప్రదాయాలను వారితో తీసుకువచ్చారు. కొత్త ఫ్యూజను వంటకాలకు దోహదపడ్డారు.&lt;ref&gt;న్యూటన్, జాన్ (2018). ''ది గెటింగు ఆఫ్ వెల్లుల్లి: ఆస్ట్రేలియను ఫుడ్ ఫ్రం బ్లాండు టు బ్రిలియంటు, విత్ రెసిపీసు ఓల్డ్ అండ్ న్యూ''. న్యూసౌత్ పబ్లిషింగ్. ISBN 9781742244365, పేజీలు 32, 230–231.&lt;/ref&gt; ఇటాలియన్లు ఎస్ప్రెస్సో కాఫీని ప్రవేశపెట్టారు. గ్రీకులతో కలిసి, ఆస్ట్రేలియా కేఫ్ సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేయడంలో సహాయపడ్డారు. వీటిలో ఫ్లాటు వైటు, అవోకాడో టోస్టు ఇప్పుడు ఆస్ట్రేలియన్ ప్రధానమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;వాటర్స్, కారా (15 జూన్ 2015). [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/australia-food-blog/2015/jun/15/smashed-avo-anyone-five-australian-creations-taking-the-world-by-storm &quot;స్మాష్డ్ అవో, ఎవరైనా? ఫైవ్ ఆస్ట్రేలియన్ క్రియేషన్స్ టేకింగ్ ది స్టార్మ్&quot;], ''ది గార్డియన్''. 2024 ఫిబ్రవరి 6న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/flat-white-coffee-culture-antipodean-mcdonalds-advert-starbucks-latte-a8246111.html |title=ఫ్లాట్ వైట్ కాఫీ దృశ్యాన్ని ఎలా జయించింది|website=[[ది ఇండిపెండెంట్]]| date=9 April 2018 |access-date=4 October 2018}}&lt;/ref&gt; పావ్లోవాసు, లామింగ్టనులు, వెజిమైటు, అంజాకు బిస్కెట్లు కూడా తరచుగా ఐకానికు ఆస్ట్రేలియన్ ఆహారాలు అని పిలువబడతాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Santich|first=Barbara |title=బోల్డ్ పలేట్స్: ఆస్ట్రేలియాస్ గ్యాస్ట్రోనమిక్ హెరిటేజ్|publisher=Wakefield ప్రెస్|date=2012|isbn=978-1-7430-5094-1|page=290}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా వైన్ ప్రముఖ ఎగుమతిదారు, వినియోగదారుగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wineaustralia.com/report-downloads/08d4027a-e89e-469d-bf9a-a5b548237ea4 |title=ఆస్ట్రేలియన్ వైన్: ఉత్పత్తి, అమ్మకాలు, జాబితా నివేదిక, 2018–19| date=12 February 2020|website=wineaustralia.com|publisher=వైన్ ఆస్ట్రేలియా |access-date=11 April 2020 |archive-date=11 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411112731/https://www.wineaustralia.com/report-downloads/08d4027a-e89e-469d-bf9a-a5b548237ea4 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియన్ వైను ప్రధానంగా దేశంలోని దక్షిణ శీతల ప్రాంతాలలో ఉత్పత్తి అవుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cellarmasters.com.au/discover/wine-regions/australia|publisher=Cellarmasters|title=ఆస్ట్రేలియాలోని వైన్ ప్రాంతాలు|access-date=2 April 2021|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414225154/https://www.cellarmasters.com.au/discover/wine-regions/australia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బీరు వినియోగం,&lt;ref name=&quot;Kirin&quot;&gt;[http://www.kirinholdings.co.jp/english/ir/news_release051215_4.html తలసరి బీర్ వినియోగంలో దేశం కూడా అగ్రస్థానంలో ఉంది (2004)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623213209/http://www.kirinholdings.co.jp/english/ir/news_release051215_4.html |date=23 June 2008 }}, టేబులు 3, కిరిను రీసెర్చి ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ డ్రింకింగు అండు లైఫు స్టైలు – రిపోర్ట్ వాల్యూమ్. 2005 డిసెంబరు 29–15 కిరిన్ హోల్డింగ్స్ కంపెనీ.&lt;/ref&gt; ప్రతి రాష్ట్రం భూభాగం అనేక బ్రూవరీలను నిర్వహిస్తోంది.

===క్రీడ - వినోదం===
[[File:2017 AFL Grand Final panorama during national anthem.jpg|thumb| మెల్బోర్ను క్రికెటు గ్రౌండు ఆస్ట్రేలియా రెండు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ప్రేక్షకుల క్రీడలైన [[క్రికెట్]], ఆస్ట్రేలియన్ రూల్సు ఫుట్బాలు చరిత్ర, అభివృద్ధితో బలంగా ముడిపడి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 September 2009 |title=National Sports Museum – Heritage Listing |url=http://www.nsm.org.au/The%2520MCG/Heritage%2520Listing.aspx?p=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914092919/http://www.nsm.org.au/The%20MCG/Heritage%20Listing.aspx?p=1 |url-status=dead|archive-date=14 September 2009 |access-date=15 January 2022 |website= }}&lt;/ref&gt;]]
వయోజన భాగస్వామ్యం పరంగా ఆస్ట్రేలియాలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడలు: ఈత, అథ్లెటిక్సు, సైక్లింగు, సాకరు, గోల్ఫు, టెన్నిసు, బాస్కెట్బా‌లు, సర్ఫింగు, నెట్బాలు, క్రికెట్టు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2023 |title=క్లియరింగ్‌హౌస్ ఫర్ స్పోర్ట్: ఆస్ప్లే నేషనల్ స్పోర్ట్ అండ్ యాక్టివిటీ ఫిజికల్ పార్టిసిపేషన్ రిపోర్ట్ 2022-23, పేజి 9 |url=https://www.clearinghouseforsport.gov.au/__data/assets/pdf_file/0004/1122754/AusPlay-National-Sport-and-Physical-Activity-Participation-Report-October-2023.pdf |access-date=11 May 2024 |website=ఆస్ట్రేలియన్ స్పోర్ట్స్ కమిషన్}}&lt;/ref&gt;

వేసవి ఒలింపిక్సు ఆధునిక యుగంలో&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ఆక్స్‌లేడ్ |first=క్రిస్ |author-link=క్రిస్ ఆక్స్‌లేడ్ (రచయిత) |url=https://archive.org/details/olympics0000oxla/page/61 |title=ఒలింపిక్స్ |author2=బాల్‌హైమర్, డేవిడ్ |publisher=DK |date=2005 |isbn=978-0-7566-1083-8 |series=DK Eyewitness |page=[https://archive.org/details/olympics0000oxla/page/61 61]}}&lt;/ref&gt; రెండుసార్లు క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది: 
1956 మెల్బో‌ర్ను‌లో 2000 సిడ్నీలో.&lt;ref name=&quot;Davison pp479-80&quot;&gt;{{Harvnb|Davison|Hirst|Macintyre|1998|pages=479–80}}&lt;/ref&gt; 2032 క్రీడలు బ్రిస్బేనులో నిర్వహించేందుకు కూడా ఇది సిద్ధంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 July 2021 |title=టోక్యోలో జరిగిన IOC సమావేశంలో బ్రిస్బేన్‌ను 2032 ఒలింపిక్ క్రీడల ఆతిథ్య నగరంగా ప్రకటించారు |url=https://www.abc.net.au/news/2021-07-21/brisbane-queensland-announced-as-2032-olympic-games-host-city/100311320 |access-date=22 July 2021 |website=[[ABC న్యూస్ (ఆస్ట్రేలియా)]]}}&lt;/ref&gt; ఆస్ట్రేలియా ప్రతి కామన్వెల్తులో కూడా పాల్గొంది ఆటలు,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఫ్లాగ్ బేరర్లు |url=http://www.commonwealthgames.org.au/page/65/by-games |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726210627/http://www.commonwealthgames.org.au/page/65/by-games |archive-date=26 July 2014 |access-date=23 April 2010 |publisher=ఆస్ట్రేలియన్ కామన్వెల్త్ గేమ్స్ అసోసియేషన్}}&lt;/ref&gt; 1938, 1962, 1982, 2006, 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=గత కామన్వెల్త్ క్రీడలు |url=http://www.thecgf.com/games/games_index.asp?linkresults=1 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315102922/http://www.thecgf.com/games/games_index.asp?linkresults=1 |archive-date=15 March 2010 |access-date=23 April 2010 |publisher=కామన్వెల్త్ క్రీడల సమాఖ్య}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా జాతీయ క్రికెట్టు జట్టు మొదటి టెస్టు మ్యాచు (1877), మొదటి వన్ డే ఇంటర్నేషనలు (1971)లో ఇంగ్లాండుతో పోటీ పడింది. మొదటి ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనలు (2004)లో న్యూజిలాండుతో పోటీ పడింది. మూడు ఆటలను కూడా గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=హార్టే |first1=క్రిస్ |title=ది పెంగ్విన్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియన్ క్రికెట్ |last2=Whimpress |first2=బెర్నార్డ్ |publisher=Viking |date=2008 |isbn=9780670072880 |edition=3rd |location=Camberwell, Vic |pages=92–94, 528, 722}}&lt;/ref&gt; ఇది పురుషుల క్రికెటు ప్రపంచ కప్పు రికార్డు ఆరు గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 November 2023 |title=ఆస్ట్రేలియా అహ్మదాబాద్‌లో రికార్డు స్థాయిలో ఆరవ క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ కిరీటాన్ని గెలుచుకుని భారత్‌ను ఆశ్చర్యపరిచింది |url=https://www.abc.net.au/news/2023-11-19/live-updates-cricket-world-cup-final-india-vs-australia/103124084 |access-date=20 November 2023 |publisher=Australian Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా నాలుగు ఫుట్బాలు, కోడు‌లు కోసం ప్రొఫెషనలు లీగ్‌లు ఉన్నాయి. దీని సాపేక్ష ప్రజాదరణ భౌగోళికంగా విభజించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fujak |first=Hunter |date=15 July 2022 |title=ది బరాస్సీ లైన్: ఆస్ట్రేలియా ఫుట్‌బాల్ అభిమానులను విభజించే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రత్యేకమైన విభజన |url=http://theconversation.com/the-barassi-line-a-globally-unique-divider-splitting-australias-footy-fans-185132 |access-date=4 February 2024 |website=The Conversation |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1850లలో మెల్బోర్ను‌లో ఉద్భవించిన ఆస్ట్రేలియన్ రూల్సు ఫుట్బాలు న్యూ సౌతు వేల్సు క్వీన్సు‌ల్యాండు మినహా అన్ని రాష్ట్రాల్లో అత్యధిక టెలివిజను వీక్షకులను ఆకర్షిస్తుంది. ఇక్కడ రగ్బీ లీగు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. తరువాత రగ్బీ యూనియను ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/273772263|date=21 December 2013 |title=ది 'బరాస్సీ లైన్': ఆస్ట్రేలియా యొక్క గొప్ప క్రీడా విభజనను లెక్కించడం |access-date=16 August 2018}}&lt;/ref&gt; సాకరు, నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. టెలివిజను వీక్షకులు, వనరులలో అత్యధిక మొత్తం భాగస్వామ్యం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1 = Skinner |first1 = James |last2 = Zakus H. |first2 = Dwight | last3 = Edwards |first3 = Allan | editor-first= Brown|editor-last = Adam|title = ఫుట్‌బాల్, కమ్యూనిటీ ఇన్ ది గ్లోబల్ కాంటెక్స్ట్: స్టడీస్ ఇన్ థియరీ అండ్ ప్రాక్టీస్|publisher = Routledge|date= 2013|pages = 92–93|chapter = కమింగ్ ఇన్ ఫ్రమ్ ది మార్జిన్స్: ఎత్నిసిటీ, కమ్యూనిటీ సపోర్ట్ అండ్ ది రీబ్రాండింగ్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియన్ సాకర్isbn = 978-1-317-96905-1}}&lt;/ref&gt;

సర్ఫు లైఫు సేవింగు ఉద్యమం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఆస్ట్రేలియాలో ఉద్భవించింది, ఆస్ట్రేలియన్ బీచు‌లలో పగటిపూట స్నానం చేయడాన్ని నిషేధించే చట్టాలను సడలించిన తర్వాత. ఈ స్వచ్ఛంద సేవకుడు దేశ చిహ్నాలలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Booth|first=Douglas|author-link=Doug Booth |title=Australian Beach Cultures: The History of Sun, Sand and Surf|publisher=Routledge|date=2012|isbn=978-0-7146-8178-8|page=39}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Aust_SLSC&gt;[http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/surflifesaving/ &quot;సర్ఫ్ లైఫ్ సేవింగ్ - ఆస్ట్రేలియా సంస్కృతి, వినోద పోర్టల్ నుండి కథలు&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511163956/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/surflifesaving/ |date=11 May 2006 }}. [ఆన్‌లైన్], కామన్వెల్త్ గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా, 2006.&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడ చూడండి ==
[[డోనాల్డ్ మెట్‌కాఫ్]]

[[జమునా గురుంగ్]]
== గమనికలు ==
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
;వనరులు
{{Refbegin}}
* {{Cite book |title=The Cambridge History of Australia, Volume 2: The Commonwealth of Australia. |last2=Milner |first2=Anthony |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107011540 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |location=Port Melbourne |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart |last1=Akami |first1=Tomoko |chapter=Australia in the Asia-Pacific Region}}
* {{Cite book |last1=Banivanua Mar |first1=Tracey |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-1153-3 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |chapter=Indigenous and settler relations |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart |last2=Edmonds |first2=Penelope}}
* {{Cite book|last=Bernard|first=J. L. R.|title=The Pocket Macquarie Dictionary |year=1989|edition=1st|publisher=Jacaranda Press|isbn=978-0701633578}}
* {{Cite book |title=Shaping a Nation: a Geology of Australia |publisher=Australian National University |year=2012 |isbn=978-1-921862-82-3 |editor-last=Blewett |editor-first=Richard |location=Canberra}}
* {{Cite book |last=Broome |first=Richard |title=Aboriginal Australians |publisher=Allen and Unwin |year=2019 |isbn=9781760528218 |edition=5th |location=Crows Nest, NSW}}
* {{Cite book |last1=Christopher |first1=Emma |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-1153-3 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |chapter=Convict transportation in global context c. 1700–88 |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart|last2=Maxwell-Stewart|first2=Hamish}}
* {{Cite book|last=Coman|first=Brian J.|title=A Loose Canon: Essays on History, Modernity and Tradition|date=2007|publisher=Connor Court Publishing Pty Ltd|isbn=978-0-9802-9362-3}}
* {{Cite book |author=((COVID-19 Response Inquiry Panel)) |title=Commonwealth Government COVID-19 Response Inquiry Report |date=2024 |publisher=Commonwealth of Australia, Department of the Prime Minister and Cabinet |isbn=978-1-925365-58-0 |location=Canberra}}
* {{Cite book |last1=Curthoys |first1=Ann |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-1153-3 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |chapter=The advent of self-government |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart|last2=Mitchell|first2=Jessie}}
* {{Cite book |title=The Oxford Companion to Australian History|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_t3i0|publisher=Oxford University Press|location=Melbourne|year=1998|isbn=978-0-1955-3597-6|last1=Davison|first1=Graeme|last2=Hirst|first2=John|author-link2=John Hirst (historian)|last3=Macintyre|first3=Stuart|author-link3=Stuart Macintyre}}
* {{Cite book |title=Fighting Australia's Cold War |date=2021 |publisher=ANU Press |isbn=978-1-76046-482-0 |editor-last=Dean |editor-first=Peter |location=Canberra |chapter=Introduction |editor-last2=Moss |editor-first2=Tristan |chapter-url=https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/n9414/pdf/introduction.pdf |access-date=9 February 2024 |archive-date=12 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112170033/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/n9414/pdf/introduction.pdf |url-status=live }}
* {{Cite book |last1=Dennis |first1=Peter |title=The Oxford Companion to Australian Military History |last2=Grey |first2=Jeffrey |last3=Morris |first3=Ewan |last4=Prior |first4=Robin |last5=Bou |first5=Jean |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-1955-1784-2 |edition=2nd |location=Melbourne |author2-link=Jeffrey Grey}}
* {{cite book | last = Finnane | first = Mark | year = 2013 | chapter = Law and regulation | editor1-last = Bashford | editor1-first = Alison | editor2-last = Macintyre | editor2-first = Stuart | title = The Cambridge History of Australia | volume = 1, Indigenous and Colonial Australia | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-1070-1153-3}}
* {{cite book | last=Flood | first=Josephine | title=Original Australians | publisher=Allen &amp; Unwin | edition=2 | publication-place=Crows Nest | year=2019 | isbn=978-1-76052-707-5}}
* {{Cite book |title=The Cambridge History of Australia, Volume 2: The Commonwealth of Australia. |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107011540 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |location=Port Melbourne |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart|last1=Garton|first1=Stephen|chapter=The Great War and its aftermath, 1914-22|last2=Stanley|first2=David}}
* {{Cite book |last1=Henderson |first1=Robert |title=Geology of Australia |last2=Johnson |first2=David |publisher=Cambridge University Press |year=2016 |isbn=9781107432413 |edition=3rd |location=Port Melbourne}}
* {{Cite book|first=James|last=Jupp|year=2001 |title=The Australian people: an encyclopedia of the nation, its people, and their origins|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-5218-0789-0}}
* {{Cite book |last=Karskens |first=Grace |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-1153-3 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |chapter=The early colonial presence, 1788–1822 |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart}}
* {{Cite book |last1=Kennett |first1=Brian |title=The Australian Continent: A Geophysical Synthesis |last2=Chopping |first2=Richard |last3=Blewett |first3=Richard |publisher=Australian National University Press |year=2018 |isbn=9781760462468 |location=Canberra}}
* {{Cite book |last=Kercher |first=Bruce |title=An Unruly Child: A History of Law in Australia |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=9781000248470 |location=London and New York |publication-date=2020}}
* {{Cite book |last1=Konishi |first1=Shino |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-1153-3 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |chapter=Newcomers, c. 1600-1800 |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart |last2=Nugent |first2=Maria}}
* {{Cite book |last=Macintyre |first=Stuart |title=A Concise History of Australia |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781108728485 |edition=5th |location=Port Melbourne}}
* {{cite report |last1=Murphy |first1=H |last2=van Leeuwen |first2=S |date=2021 |title=Australia state of the environment 2021: biodiversity |url=https://soe.dcceew.gov.au/sites/default/files/2022-07/soe2021-biodiversity.pdf |doi=10.26194/ren9-3639}}
* {{cite book |last=Nipperess |first=David A. |date=2015 |chapter=A separate creation: diversity, distinctiveness and conservation of Australian wildlife |title=Austral Ark: The State of Wildlife in Australia and New Zealand |editor-last1=Stow |editor-first1=Adam |editor-last2=Maclean |editor-first2=Norman |editor-last3=Holwell |editor-first3=Gregory I. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1107033542}}
* {{Cite book |last=Reynolds |first=Henry |title=Forgotten War |publisher=NewSouth Publishing |year=2022 |isbn=9781742237596 |edition=2nd |location=Sydney}}
* {{Cite book |last1=Sáenz |first1=Rogelio |url=https://books.google.com/books?id=v_bLCQAAQBAJ&amp;pg=PA602 |title=The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity |last2=Embrick |first2=David G. |last3=Rodríguez |first3=Néstor P. |date=3 June 2015 |publisher=Springer |isbn=978-9-0481-8891-8 |pages= |access-date=17 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610132454/https://books.google.com/books?id=v_bLCQAAQBAJ&amp;pg=PA602#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=10 June 2024 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Scott |first=Shirley |date=2021 |title=The Irrelevance of Non-recognition to Australia's Antarctic Territory Title |url=https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/395CC47418FA66136D0AF5F46DF4C9C2/S0020589321000051a.pdf/irrelevance_of_nonrecognition_to_australias_antarctic_territory_title.pdf |journal=International &amp; Comparative Law Quarterly |volume=70 |issue=April 2021 |pages=491–503 |doi=10.1017/S0020589321000051}}
* {{Cite journal |last=Secher |first=Ulla |date=2004 |title=The Reception of Land Law into the Australian Colonies post-Mabo |url=https://www.unswlawjournal.unsw.edu.au/wp-content/uploads/2017/09/27-3-18.pdf |journal=UNSW Law Journal |volume=27 |issue=3 |via=University of New South Wales}}
* {{Cite book |title=Australian painting 1788–1990|publisher=Oxford University Press|location=Melbourne|year=1991|isbn=978-0-1955-4901-0|author1=Smith, Bernard|author2=Smith, Terry|ref=Smith|url=https://trove.nla.gov.au/work/6028116/}}
* {{Cite book |last=Souter |first=Gavin |title=Lion and Kangaroo: the Initiation of Australia |publisher=Text Publishing |year=2000 |isbn=1876485434 |edition=2nd |location=Melbourne}}
* {{Cite book|last1=Teo|first1=Hsu-Ming |last2=White|first2=Richard|year=2003 |title=Cultural history in Australia|url=https://archive.org/details/culturalhistoryi0000unse|publisher=University of New South Wales Press|isbn=978-0-8684-0589-6}}
* {{Cite book |last1=Veth |first1=Peter |title=The Cambridge History of Australia, Volume 1, Indigenous and Colonial Australia |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-1153-3 |editor-last=Bashford |editor-first=Alison |chapter=The past 50,000 years: an archaeological view |editor-last2=Macintyre |editor-first2=Stuart |last2=O'Connor |first2=Sue}}
*{{cite web |last1=Sauter |first1=Michael B. |last2=Hess |first2=Alexander E. M. |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html |title=The Most Educated Countries in the World |work=[[Yahoo Finance]] |date=24 September 2012 |access-date=2025-11-13}}
{{Refend}}

{{ప్రపంచ ఖండాలు}}
[[వర్గం:ఖండాలు]]
[[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా| ]]
[[వర్గం:ఆస్ట్రలేషియా| ]]
[[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]]
[[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]]
[[వర్గం:జీ20 దేశాలు]]</text>
      <sha1>08fwi8uhek3awth28wjtn0eqm6hmkr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎం. ఎస్. నారాయణ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74545</id>
    <revision>
      <id>4980304</id>
      <parentid>4959602</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54918-66</username>
        <id>155376</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28470" sha1="fvg7h8f5toqs8fqzq3ki1vxp3vx9o65" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ఎమ్. ఎస్. నారాయణ
| image              = msnarayana.jpg
| birth_name         = మైలవరపు సూర్యనారాయణ
| birth_date         = {{birth date|1947|08|14}}
| birth_place        = [[నిడమర్రు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]].
| death_date         = {{Death date and age|2015|1|23|1947|8|14|df=y}}
| death_place        = హైదరాబాదు
| other_name         = ఎమ్మెస్
| education          = భాషా ప్రవీణ
| alma_mater         = ప్రాచ్య కళాశాల, పత్తేపురం
| occupation         = అధ్యాపకుడు, రచయిత, నటుడు, దర్శకుడు
| years_active       = 
| spouse             = కళాప్రపూర్ణ
| children           = విక్రమ్, శశికిరణ్
| parents            = మైలవరపు బాపిరాజు (తండ్రి), వెంకటసుబ్బమ్మ (తల్లి)
| residence          = [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]]
}}

'''ఎం. ఎస్. నారాయణ''' ([[ఏప్రిల్ 16]], [[1947]] - [[జనవరి 23]], [[2015]]) గా పిలువబడే '''మైలవరపు సూర్యనారాయణ''' [[తెలుగు సినిమా]] హాస్యనటులు , దర్శకులు, రచయిత. సుమారు 17 సంవత్సరాల కెరీర్లో దాదాపు 700 పైగా సినిమాల్లో నటించారు .&lt;ref name=&quot;ఎంఎస్ నారాయణ ఇకలేరు.. &quot;&gt;{{cite web |url= http://www.sakshi.com/news/movies/ms-narayana-no-more-206100|title=&quot;ఎంఎస్ నారాయణ ఇకలేరు..&quot;|date= 23 January 2015|website= www.sakshi.com|publisher=[[సాక్షి]] |accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; చదువుకునే రోజుల నుంచీ హాస్య రచనలు చేస్తూండేవారు. కొన్ని నాటకాలు రాశారు l. దర్శకుడు రవిరాజా పినిశెట్టి దగ్గర కొంతకాలం రచయితగా పనిచేశారు . ఆయన దర్శకత్వంలో వచ్చిన కొన్ని సినిమాల్లో కూడా నటించారు . నటుడిగా ఆయనకు గుర్తింపు తీసుకువచ్చిన చిత్రం మా నాన్నకి పెళ్ళి (1997).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ntvtelugu.com/post/remembering-great-comedian-ms-narayana-on-his-death-anniversary|title=నవ్వుల నారాయణ|last=Codingest|website=NTV Telugu|language=en|access-date=2021-02-12|archive-date=2021-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209093748/https://www.ntvtelugu.com/post/remembering-great-comedian-ms-narayana-on-his-death-anniversary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అందులో ఆయన ఒక తాగుబోతు పాత్రలో నటించారు.తర్వాత అలాంటి పాత్రలే చాలా వచ్చాయి. [[కొడుకు (సినిమా)|కొడుకు]], [[భజంత్రీలు]] చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. అనారోగ్య కారణాలతో 2015 జనవరి 23వ తేదీన హైదరాబాదులో మరణించారు .

==నేపథ్యం==
గతంలో ఈయన [[భీమవరం]]లో తెలుగు అధ్యాపకుడిగా పనిచేశాడు. [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]], [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు|కృష్ణంరాజు]] నటించిన [[మా నాన్నకు పెళ్ళి]] చిత్రం ద్వారా [[తెలుగు]] చలనచిత్ర రంగానికి పరిచయమయ్యాడు. అంతకుముందు సినీ కథా రచయితగా పనిచేశాడు. కథా రచయితగా పేరుపడ్డ తొలిచిత్రం [[వేగుచుక్క పగటిచుక్క]].&lt;ref name=&quot;...హాస్యంలో ఉత్తముడు - తోటపల్లి మధు&quot;&gt;{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|first1=ఎడిటోరియల్|title=...హాస్యంలో ఉత్తముడు - తోటపల్లి మధు|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=80336&amp;SupID=26|accessdate=27 February 2018|publisher=తోటపల్లి మధు}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==వ్యక్తిగత జీవితము==
===బాల్యం, విద్యాభ్యాసం===
వీరి స్వగ్రామం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] లోని [[నిడమర్రు]]. వీరిది మధ్యతరగతి [[రైతు]] కుటుంబము. వీరి తండ్రి మైలవరపు బాపిరాజు రైతు, తల్లి వెంకట సుబ్బమ్మ గృహిణి. వీరి కుటుంబములో మొత్తం పది మంది పిల్లలు. ఏడుగురు అబ్బాయిలు, ముగ్గురు అమ్మాయిలు. వీరి కుటుంబం ఆర్థికంగా చితికిపోవడంవల్ల పొలంపనులకు వెళ్ళవలసి వచ్చేది. ఎంతో పట్టుదలతో తండ్రికి ఇష్టం లేకున్నా ఇల్లందులో చదువు కొనసాగించాడు. పదవ తరగతి పూర్తి అయిన తరువాత నాలుగు మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న [[చిననిండ్రకొలను|పత్తేపురం]]లోని ప్రాచ్య కళాశాలలో ఐదు సంవత్సరాల భాషా ప్రవీణ కోర్సు చేశాడు.

పత్తేపురంలోని మూర్తిరాజు కళాశాలలో సినీ రచయిత పరుచూరి గోపాలకృష్ణ లెక్చరర్‌గా పని చేసేవాడు. ఆయన వద్ద ఎంఎస్‌ శిష్యరికం చేశాడు. అది ఆయన జీవితంలో రచయితగా స్థిరపడడానికి పునాది వేసిందంటారు. తన క్లాస్‌మేట్‌ అయిన కళాప్రపూర్ణను ప్రేమించగా పరుచూరి వారే దగ్గరుండి పెళ్ళి చేయించడం విశేషం.

వీరిది కులాంతర ప్రేమ వివాహము. భార్య కళాప్రపూర్ణ, కుమార్తె శశికిరణ్, కుమారుడు విక్రమ్ ఉన్నారు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా కె.జి.ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా పనిచేశాడు. కళారంగంపై ఉన్న ఆస్తకితో అధ్యాపకుడి పదవికి రాజీనామా చేసి నటనారంగంలోకి అడుగులు వేశాడు. మొదటగా రచయితగా చిత్ర పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించాడు. ఎనిమిది చిత్రాలకు రచయితగా పనిచేశాడు. ఎమ్మెస్ నటించిన తొలి సినిమా యమ్.ధర్మరాజు ఎం.ఎ. వీరి కుమారుడు విక్రం [[కొడుకు]] చిత్రం ద్వారా తన చిత్ర ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించాడు.

సినిమా షూటింగ్స్‌లో ఎంత బిజీగా ఉన్నా రెండు మూడు రోజులు ఖాళీ సమయం దొరికితే వెంటనే నిడమర్రులో వాలిపోయేవాడు. తన స్నేహితులు, సోదరులతో కలిసి గ్రామంలో సామాన్యుడిగా తిరిగేవాడు. గ్రామంలో పలు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టాలంటూ గ్రామ నాయకులతో ఎప్పుడూ చెబుతుండేవాడు. నిడమర్రు అభివృద్ధిలో తన వంతు సహకారం అందిస్తానని అంటుండేవాడు. 2015 లో జిల్లాలో సంక్రాంతి పండుగకు హాజరై ఇక అస్వస్థతకు గురై తిరిగిరాని లోకాలకు తరలిపోయాడు.

== నాటకాలు ==
తల్లి సుబ్బమ్మ ప్రోత్సాహంతో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేసిన ఎంఎస్‌ ఖాళీ రోజుల్లో మాత్రం నాటకాలు వేస్తు గడిపేవాడు. తన స్నేహితులతో కలిసి బాలనాగమ్మ, భట్టి విక్రమార్క వంటి పౌరాణిక నాటకాలు వేశాడు. సాంఘిక నాటకాలకు తానే పాత్రలను ఎంపిక చేసుకుని దర్శకుడిగా నాటకాలు వేసి అందర్ని మెప్పించేవాడు. భీమవరం కేజీఆర్‌ఎల్‌ కళాశాలలో తెలుగు లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్న సమయంలో [[దివిసీమ ఉప్పెన]] సంభవించగా తోటి కళాకారులతో కలిసి వివిధ ప్రాంతాల్లో నాటకాలు వేసి విరాళాలు సేకరించి దివిసీమ ప్రజలకు అందించాడు.&lt;ref name=&quot;MS Narayana Article in Andhra jyothy2&quot;&gt;http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=699731{{Dead link|date=నవంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== సినీ ప్రస్థానము ==
1995లో [[పెదరాయుడు]] చిత్రంలో తొలిసారిగా వెండి తెరపై కనిపించాడు. అయితే అంతుకు ముందే వెగుచుక్క-పగటి చుక్క, ప్రయత్నం, ముగ్గురు మొనగాళ్లు, పేకాట పాపారావు చిత్రాలకు అద్భుతమైన కథలు అందించి సినీ రంగంలో తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు. దర్శకుడు రవిరాజా పినిశెట్టితో [[రుక్మిణి (సినిమా)|రుక్మిణి]] సినిమా కథ చర్చల్లో ఆయన హావ భావ ప్రదర్శనకు ముగ్దుడై హాస్యనటుడిగా [[ఎమ్ ధర్మరాజు ఎం. ఏ.]] అవకాశం కల్పించాడు. [[పుణ్యభూమి నాదేశం]], [[రుక్మిణి (సినిమా)]] చిత్రాల్లో చిన్న పాత్రలు వేసినప్పటికి 1997లో ఈవీవీ దర్శకత్వంలో [[మా నాన్నకు పెళ్ళి]] సినిమాలో తాగుబోతు తండ్రి పాత్ర ఆయనకు ఎంతో పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దర్శకులు తనకు ఇచ్చిన పాత్రకు తానే సంభాషణ రాసుకుని సినిమాల్లో పలికేవారు.&lt;ref name=&quot;MS Narayana Article in Andhra jyothy2&quot;/&gt;

==పేరు పడ్డ సంభాషణలు==
* ఏం చేస్తున్నావ్ ... ఏం చేస్తున్నావ్ ... అని మాటిమాటికీ అడగొద్దు. ఏదో ఒకటి చేసేయగలను ([[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]])
* అమ్మా ... నీ కళ్ళేవీ? ([[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]])
* షేక్ ఇమామ్ ([[శివమణి]])
* సోడా కొట్టడం అంటే పీజీ పాసైనంత వీజీ కాదు ([[బన్ని]])
* ఇక్కడేం జరుగుతుందో నాకు తెలియాలి ([[అతడు]])

==తాగుబోతు పాత్రలతో ప్రసిద్ధులు==
ఎమ్మెస్ నారాయణ తన నట జీవితంలో 5 నంది అవార్డులు (రామసక్కనోడు, మానాన్నకు పెళ్ళి, సర్దుకుపోదాం రండీ, శివమణి, దూకుడు), 2 సినీ గోయెర్స్ అవార్డులు పొందాడు. దూకుడు చిత్రానికిగాను ఉత్తమ సహాయనటుడిగా [[ఫిల్మ్‌ఫేర్]] అవార్డును అందుకున్నాడు. 200 చిత్రాల్లో తాగుబోతు పాత్రల్లో ఒదిగిపోయారు. గ్లాస్ చేతిలో పట్టుకున్న ప్రతిపాత్రను ప్రేక్షకులు ఎంతో ఎంజాయ్ చేశారు. అదేవిధంగా పేరడీ పాత్రలకు ఎమ్మెస్ పెట్టింది పేరు. దూకుడు, డిస్కో, దూబాయ్‌ శీను తదితర చిత్రాల్లో పేరడీ, నటనా వైవిధ్యం ప్రదర్శించడం ద్వారా ప్రేక్షకుల మదిలో నిలిచిపోయాడు.

== చలన చిత్ర ప్రస్థానము==
===నటించిన చిత్రాల పాక్షిక జాబితా===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- 
! సంవత్సరం !! పేరు !! పాత్ర !! ఇతరత్రా విశేషాలు
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2017|2017]]
|[[నేనోరకం]]
|
| చివరిగా నటించిన సినిమా
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2016|2016]]
|[[శంకర (2016 సినిమా)|శంకర]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.123telugu.com/mnews/nara-rohits-shankara-audio-soon.html|title= Nara Rohit’s ‘Shankara’ audio soon | publisher= 123telugu.com | accessdate= 9 July 2019 }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2015|2015]]
|[[పటాస్]]
|సునామీ సుభాష్
|
|-
|[[లవ్ స్టేట్స్]]
|
|
|-
|[[గాయకుడు (2015 సినిమా)|గాయకుడు]]
|
|
|-
|[[కృష్ణమ్మ కలిపింది ఇద్దరినీ]]
|
|
|-
|[[నేను నా ప్రేమకథ]]
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2014|2014]]
|[[జంప్ జిలాని]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/jump-jilani/cast-crew.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626132216/http://www.filmibeat.com/telugu/movies/jump-jilani/cast-crew.html |archive-date=2015-06-26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[అమృతం చందమామలో]]
|
|
|-
|[[పాండవులు పాండవులు తుమ్మెద]]
|
|
|-
| [[యమలీల 2]]
|
|
|-
|[[నా రాకుమారుడు]]
|
|
|-
|[[నాయక్]]
|
|
|-
|[[రఫ్ (2014 సినిమా)|రఫ్‌]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;7&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2013|2013]]
|''[[కెవ్వు కేక (2013 సినిమా)|కెవ్వు కేక]]''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gulte.com/moviereviews/327/Kevvu-Keka-Movie-Review |title=Kevvu Keka Movie Review, Rating |publisher=gulte.com |accessdate=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[చండీ (2013 సినిమా)|చండీ]]
|
|
|-
|[[జై శ్రీరామ్ (2013 సినిమా)|జై శ్రీరామ్]] (2013)&lt;ref name=&quot;Jai Sriram: A clichéd story&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1=Movie Review |title=Jai Sriram: A clichéd story |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-sriram-a-clichd-story/article4614074.ece |accessdate=11 July 2019 |publisher=Y. Sunita Chowdhary |date=13 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130416010542/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-sriram-a-clichd-story/article4614074.ece |archivedate=16 April 2013}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[మిస్టర్ పెళ్ళికొడుకు]]
|
|
|-
|[[షాడో (2013 సినిమా)]]
|
|
|-
|[[దూకుడు (సినిమా)]]
|
|
|-
|[[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]]
|నారాయణ
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2012|2012]]
|[[దేవరాయ (2012 సినిమా)|దేవరాయ]]
|
|
|-
|[[అధినాయకుడు]]
|
|
|-
| [[తూనీగ తూనీగ]]
|
| 
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2011|2011]]
|[[తెలుగమ్మాయి]]
|
|
|-
|[[గ్రాడ్యుయేట్]]
|
| 
|-
|[[క్రికెట్ గర్ల్స్ &amp; బీర్]]
|
| 
|-
|rowspan=&quot;8&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2010|2010]]
|[[ఆలస్యం అమృతం]]
|
|
|-
|[[తిమ్మరాజు]]
|
|
|-
| [[బ్రహ్మలోకం టు యమలోకం వయా భూలోకం]]
|
|
|-
|[[నాగవల్లి (2010 సినిమా)|నాగవల్లి]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/reviews/2010/nagavalli-movie-review-161210.html|title=Nagavalli&amp;nbsp;— Movie Review|publisher=Oneindia Entertainment|accessdate=9 June 2020|archive-date=22 అక్టోబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022015855/http://entertainment.oneindia.in/telugu/reviews/2010/nagavalli-movie-review-161210.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|పాములు పట్టే వ్యక్తి
|
|-
|[[మనసారా]]
|
|
|-
|[[ఏమైంది ఈవేళ]]
|
|
|-
|[[సరదాగా కాసేపు]]
|
|
|-
|[[తకిట తకిట]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2009|2009]]
|[[ఆ ఒక్కడు]]&lt;ref name=&quot;Aa Okkadu review&quot;&gt;{{cite web |last1=Idlebrain |first1=Movie Review |title=Aa Okkadu review |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |website=www.idlebrain.com |accessdate=30 May 2020 |date=5 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212020742/http://idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |archive-date=12 December 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;'Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations&quot;&gt;{{cite web |last1=Great Andhra |first1=Movie Review |title='Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations |url=https://www.greatandhra.com/movies/reviews/aa-okkadu-review-not-upto-expectations-14047 |website=greatandhra.com |publisher=Venkat Arikatla |accessdate=30 May 2020 |language=en |date=5 June 2009 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[పదహారేళ్ళ వయసు (2009 సినిమా)|పదహారేళ్ళ వయసు]]
|
|
|-
|[[మనోరమ (2009 సినిమా)|మనోరమ]]
|
|
|-
|[[మిస్టర్ గిరీశం]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2008|2008]]
|[[భజంత్రీలు]]
|దర్శకుడు
|
|-
|[[యమదొంగ]]
|అతిథి పాత్ర
|
|-
|[[రెయిన్‌బో (సినిమా)|రెయిన్‌బో]]
|నారాయణ
|
|-
|[[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2007|2007]]
|[[ఆపరేషన్ దుర్యోధన]] 
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2006|2006]]
|[[భాగ్యలక్ష్మి బంపర్ డ్రా]]
|
|ఈ చిత్రం [[హిందీ]] చిత్రమైన '''మాలామాల్ వీక్లీ''' కి అనువాదము.
|-
|[[కోకిల (2006 సినిమా)|కోకిల]]
|
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2005|2005]]
|[[ఎవడి గోల వాడిది]]
|
|పూర్తి హాస్య చిత్రం
|-
|[[యూత్]]
|
|
|-
|[[అదిరిందయ్యా చంద్రం]]
|
| 
|-
|rowspan=&quot;9&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2004|2004]]
|[[24 గంటలు (సినిమా)|24 గంటలు]]
|
|
|-
|[[అంజలి ఐ లవ్యూ]]
|
|
|-
|[[ఆంధ్రావాలా (సినిమా)|ఆంధ్రావాలా]]&lt;ref name=&quot;Andhrawala Cast &amp; Crew&quot;&gt;{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Movies |title=Andhrawala Cast &amp; Crew |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |website=www.filmiBeat.com |accessdate=6 June 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606125405/https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |archive-date=6 June 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[ఇంక అంతా శుభమే పెళ్ళి జరిపించండి]]
|
|
|-
|[[ఐతే ఏంటి]]
|
|
|-
|[[ప్రేమించుకున్నాం పెళ్ళికి రండి]]
|
|
|-
|[[మీ ఇంటికొస్తే ఏం ఇస్తారు మా ఇంటికొస్తే ఏం తెస్తారు]]
|
|
|-
|[[నేనున్నాను]]
|
|
|-
|[[143 (సినిమా)|143]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=143 review|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-143.html|publisher=idlebrain|accessdate=16 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;143 (సినిమా)&quot;&gt;{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=143 (సినిమా)|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/143.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=16 May 2019|archive-date=16 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516193353/https://telugu.filmibeat.com/movies/143.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2003|2003]]
|[[అమ్మ నాన్న ఓ తమిళ అమ్మాయి]]
|
|
|-
|[[నేను పెళ్ళికి రెడీ]]
|
|
|-
|[[శ్రీరామచంద్రులు]]
|
|
|-
|[[శివమణి]]
|అతిథి పాత్ర
|
|-
|[[మిస్సమ్మ (2003 సినిమా)]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2002|2002]]
|[[ఇడియట్]]
|అధ్యాపకుడు
|
|-
|[[అల్లరి రాముడు (సినిమా)|అల్లరి రాముడు]]
|
|
|-
|[[ఒకటో నంబర్ కుర్రాడు]]
|
|
|-
|[[రాఘవ (2002 సినిమా)|రాఘవ]]
|
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2001|2001]]
|[[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]] 
|
|
|-
|[[డార్లింగ్ డార్లింగ్]]
|
|
|-
|[[6 టీన్స్]]
|
|
|-
|[[అందాల ఓ చిలకా]]
|
|
|-
|[[9 నెలలు]]
|
|
|-
|[[రేపల్లెలో రాధ]]
|
|
|-
|[[థాంక్యూ సుబ్బారావు]]
|
|
|-
|[[శుభాశీస్సులు]]
|
|
|-
|[[కలిసి నడుద్దాం]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2000|2000]]
|[[పాపే నా ప్రాణం]] 
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 1999|1999]]
|[[సాంబయ్య (సినిమా)|సాంబయ్య]] 
|
|
|-
|[[ఫిల్మ్ నగర్ (సినిమా)|ఫిల్మ్ నగర్ ]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 1998|1998]]
|[[పవిత్ర ప్రేమ (1998 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 1997|1997]]
|[[ఆరో ప్రాణం]] 
|
|
|-
|}

==పురస్కారాలు==
=== [[నంది పురస్కారం]] ===
* ఉత్తమ హాస్యనటుడు - [[శివమణి (సినిమా)|శివమణి]], 2003.
* ఉత్తమ హాస్యనటుడు - [[దూకుడు]], 2011
[[దక్షిణాది ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|'''ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డులు''']]
* 2011 - [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు – తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు]] - [[దూకుడు (సినిమా)|దూకుడు]]

== మరణం ==
అనారోగ్య కారణాలతో మొదట ఏపీలోని [[భీమవరం]] లోని ఓ ప్రైవేటు ఆసుపత్రిలో ప్రాథమిక చికిత్స పొందారు. అనంతరం మెరుగైన చికిత్స కోసం [[హైదరాబాద్]] నగరం కొండాపూర్‌లో గల కిమ్స్‌లో చేరిన ఆయన చికిత్స పొందుతూ [[2015]], [[జనవరి 23]] న మృతిచెందారు.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==బయటి లింకులు==
*{{imdb name|id=0621263|name=ఎం. ఎస్. నారాయణ }}
*[https://web.archive.org/web/20070223092751/http://www.tlca.com/events/msnarayana/index.html శ్రీ ఎం. ఎస్. నారాయణ గారిని సత్కరిస్తున్న TLCA సభ్యులు ]

{{నంది పురస్కారాలు}}

[[వర్గం:1950 జననాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా హాస్యనటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ హాస్యనటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:2015 మరణాలు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రంగస్థల నటులు]]</text>
      <sha1>fvg7h8f5toqs8fqzq3ki1vxp3vx9o65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980305</id>
      <parentid>4980304</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54918-66</username>
        <id>155376</id>
      </contributor>
      <comment>/* నేపథ్యం */</comment>
      <origin>4980305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28470" sha1="9wkig027edac4a1sfst996yuivtzr20" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ఎమ్. ఎస్. నారాయణ
| image              = msnarayana.jpg
| birth_name         = మైలవరపు సూర్యనారాయణ
| birth_date         = {{birth date|1947|08|14}}
| birth_place        = [[నిడమర్రు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]].
| death_date         = {{Death date and age|2015|1|23|1947|8|14|df=y}}
| death_place        = హైదరాబాదు
| other_name         = ఎమ్మెస్
| education          = భాషా ప్రవీణ
| alma_mater         = ప్రాచ్య కళాశాల, పత్తేపురం
| occupation         = అధ్యాపకుడు, రచయిత, నటుడు, దర్శకుడు
| years_active       = 
| spouse             = కళాప్రపూర్ణ
| children           = విక్రమ్, శశికిరణ్
| parents            = మైలవరపు బాపిరాజు (తండ్రి), వెంకటసుబ్బమ్మ (తల్లి)
| residence          = [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]]
}}

'''ఎం. ఎస్. నారాయణ''' ([[ఏప్రిల్ 16]], [[1947]] - [[జనవరి 23]], [[2015]]) గా పిలువబడే '''మైలవరపు సూర్యనారాయణ''' [[తెలుగు సినిమా]] హాస్యనటులు , దర్శకులు, రచయిత. సుమారు 17 సంవత్సరాల కెరీర్లో దాదాపు 700 పైగా సినిమాల్లో నటించారు .&lt;ref name=&quot;ఎంఎస్ నారాయణ ఇకలేరు.. &quot;&gt;{{cite web |url= http://www.sakshi.com/news/movies/ms-narayana-no-more-206100|title=&quot;ఎంఎస్ నారాయణ ఇకలేరు..&quot;|date= 23 January 2015|website= www.sakshi.com|publisher=[[సాక్షి]] |accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; చదువుకునే రోజుల నుంచీ హాస్య రచనలు చేస్తూండేవారు. కొన్ని నాటకాలు రాశారు l. దర్శకుడు రవిరాజా పినిశెట్టి దగ్గర కొంతకాలం రచయితగా పనిచేశారు . ఆయన దర్శకత్వంలో వచ్చిన కొన్ని సినిమాల్లో కూడా నటించారు . నటుడిగా ఆయనకు గుర్తింపు తీసుకువచ్చిన చిత్రం మా నాన్నకి పెళ్ళి (1997).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ntvtelugu.com/post/remembering-great-comedian-ms-narayana-on-his-death-anniversary|title=నవ్వుల నారాయణ|last=Codingest|website=NTV Telugu|language=en|access-date=2021-02-12|archive-date=2021-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209093748/https://www.ntvtelugu.com/post/remembering-great-comedian-ms-narayana-on-his-death-anniversary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అందులో ఆయన ఒక తాగుబోతు పాత్రలో నటించారు.తర్వాత అలాంటి పాత్రలే చాలా వచ్చాయి. [[కొడుకు (సినిమా)|కొడుకు]], [[భజంత్రీలు]] చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. అనారోగ్య కారణాలతో 2015 జనవరి 23వ తేదీన హైదరాబాదులో మరణించారు .

==నేపథ్యం==
గతంలో ఈయన [[భీమవరం]]లో తెలుగు అధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు. [[శ్రీకాంత్ (నటుడు)|శ్రీకాంత్]], [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు|కృష్ణంరాజు]] నటించిన [[మా నాన్నకు పెళ్ళి]] చిత్రం ద్వారా [[తెలుగు]] చలనచిత్ర రంగానికి పరిచయమయ్యారు. అంతకుముందు సినీ కథా రచయితగా పనిచేశారు. కథా రచయితగా పేరుపడ్డ తొలిచిత్రం [[వేగుచుక్క పగటిచుక్క]].&lt;ref name=&quot;...హాస్యంలో ఉత్తముడు - తోటపల్లి మధు&quot;&gt;{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|first1=ఎడిటోరియల్|title=...హాస్యంలో ఉత్తముడు - తోటపల్లి మధు|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=80336&amp;SupID=26|accessdate=27 February 2018|publisher=తోటపల్లి మధు}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==వ్యక్తిగత జీవితము==
===బాల్యం, విద్యాభ్యాసం===
వీరి స్వగ్రామం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] లోని [[నిడమర్రు]]. వీరిది మధ్యతరగతి [[రైతు]] కుటుంబము. వీరి తండ్రి మైలవరపు బాపిరాజు రైతు, తల్లి వెంకట సుబ్బమ్మ గృహిణి. వీరి కుటుంబములో మొత్తం పది మంది పిల్లలు. ఏడుగురు అబ్బాయిలు, ముగ్గురు అమ్మాయిలు. వీరి కుటుంబం ఆర్థికంగా చితికిపోవడంవల్ల పొలంపనులకు వెళ్ళవలసి వచ్చేది. ఎంతో పట్టుదలతో తండ్రికి ఇష్టం లేకున్నా ఇల్లందులో చదువు కొనసాగించాడు. పదవ తరగతి పూర్తి అయిన తరువాత నాలుగు మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న [[చిననిండ్రకొలను|పత్తేపురం]]లోని ప్రాచ్య కళాశాలలో ఐదు సంవత్సరాల భాషా ప్రవీణ కోర్సు చేశాడు.

పత్తేపురంలోని మూర్తిరాజు కళాశాలలో సినీ రచయిత పరుచూరి గోపాలకృష్ణ లెక్చరర్‌గా పని చేసేవాడు. ఆయన వద్ద ఎంఎస్‌ శిష్యరికం చేశాడు. అది ఆయన జీవితంలో రచయితగా స్థిరపడడానికి పునాది వేసిందంటారు. తన క్లాస్‌మేట్‌ అయిన కళాప్రపూర్ణను ప్రేమించగా పరుచూరి వారే దగ్గరుండి పెళ్ళి చేయించడం విశేషం.

వీరిది కులాంతర ప్రేమ వివాహము. భార్య కళాప్రపూర్ణ, కుమార్తె శశికిరణ్, కుమారుడు విక్రమ్ ఉన్నారు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా కె.జి.ఆర్ కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా పనిచేశాడు. కళారంగంపై ఉన్న ఆస్తకితో అధ్యాపకుడి పదవికి రాజీనామా చేసి నటనారంగంలోకి అడుగులు వేశాడు. మొదటగా రచయితగా చిత్ర పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించాడు. ఎనిమిది చిత్రాలకు రచయితగా పనిచేశాడు. ఎమ్మెస్ నటించిన తొలి సినిమా యమ్.ధర్మరాజు ఎం.ఎ. వీరి కుమారుడు విక్రం [[కొడుకు]] చిత్రం ద్వారా తన చిత్ర ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించాడు.

సినిమా షూటింగ్స్‌లో ఎంత బిజీగా ఉన్నా రెండు మూడు రోజులు ఖాళీ సమయం దొరికితే వెంటనే నిడమర్రులో వాలిపోయేవాడు. తన స్నేహితులు, సోదరులతో కలిసి గ్రామంలో సామాన్యుడిగా తిరిగేవాడు. గ్రామంలో పలు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టాలంటూ గ్రామ నాయకులతో ఎప్పుడూ చెబుతుండేవాడు. నిడమర్రు అభివృద్ధిలో తన వంతు సహకారం అందిస్తానని అంటుండేవాడు. 2015 లో జిల్లాలో సంక్రాంతి పండుగకు హాజరై ఇక అస్వస్థతకు గురై తిరిగిరాని లోకాలకు తరలిపోయాడు.

== నాటకాలు ==
తల్లి సుబ్బమ్మ ప్రోత్సాహంతో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేసిన ఎంఎస్‌ ఖాళీ రోజుల్లో మాత్రం నాటకాలు వేస్తు గడిపేవాడు. తన స్నేహితులతో కలిసి బాలనాగమ్మ, భట్టి విక్రమార్క వంటి పౌరాణిక నాటకాలు వేశాడు. సాంఘిక నాటకాలకు తానే పాత్రలను ఎంపిక చేసుకుని దర్శకుడిగా నాటకాలు వేసి అందర్ని మెప్పించేవాడు. భీమవరం కేజీఆర్‌ఎల్‌ కళాశాలలో తెలుగు లెక్చరర్‌గా పనిచేస్తున్న సమయంలో [[దివిసీమ ఉప్పెన]] సంభవించగా తోటి కళాకారులతో కలిసి వివిధ ప్రాంతాల్లో నాటకాలు వేసి విరాళాలు సేకరించి దివిసీమ ప్రజలకు అందించాడు.&lt;ref name=&quot;MS Narayana Article in Andhra jyothy2&quot;&gt;http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=699731{{Dead link|date=నవంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== సినీ ప్రస్థానము ==
1995లో [[పెదరాయుడు]] చిత్రంలో తొలిసారిగా వెండి తెరపై కనిపించాడు. అయితే అంతుకు ముందే వెగుచుక్క-పగటి చుక్క, ప్రయత్నం, ముగ్గురు మొనగాళ్లు, పేకాట పాపారావు చిత్రాలకు అద్భుతమైన కథలు అందించి సినీ రంగంలో తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు. దర్శకుడు రవిరాజా పినిశెట్టితో [[రుక్మిణి (సినిమా)|రుక్మిణి]] సినిమా కథ చర్చల్లో ఆయన హావ భావ ప్రదర్శనకు ముగ్దుడై హాస్యనటుడిగా [[ఎమ్ ధర్మరాజు ఎం. ఏ.]] అవకాశం కల్పించాడు. [[పుణ్యభూమి నాదేశం]], [[రుక్మిణి (సినిమా)]] చిత్రాల్లో చిన్న పాత్రలు వేసినప్పటికి 1997లో ఈవీవీ దర్శకత్వంలో [[మా నాన్నకు పెళ్ళి]] సినిమాలో తాగుబోతు తండ్రి పాత్ర ఆయనకు ఎంతో పేరు తెచ్చిపెట్టింది. దర్శకులు తనకు ఇచ్చిన పాత్రకు తానే సంభాషణ రాసుకుని సినిమాల్లో పలికేవారు.&lt;ref name=&quot;MS Narayana Article in Andhra jyothy2&quot;/&gt;

==పేరు పడ్డ సంభాషణలు==
* ఏం చేస్తున్నావ్ ... ఏం చేస్తున్నావ్ ... అని మాటిమాటికీ అడగొద్దు. ఏదో ఒకటి చేసేయగలను ([[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]])
* అమ్మా ... నీ కళ్ళేవీ? ([[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]])
* షేక్ ఇమామ్ ([[శివమణి]])
* సోడా కొట్టడం అంటే పీజీ పాసైనంత వీజీ కాదు ([[బన్ని]])
* ఇక్కడేం జరుగుతుందో నాకు తెలియాలి ([[అతడు]])

==తాగుబోతు పాత్రలతో ప్రసిద్ధులు==
ఎమ్మెస్ నారాయణ తన నట జీవితంలో 5 నంది అవార్డులు (రామసక్కనోడు, మానాన్నకు పెళ్ళి, సర్దుకుపోదాం రండీ, శివమణి, దూకుడు), 2 సినీ గోయెర్స్ అవార్డులు పొందాడు. దూకుడు చిత్రానికిగాను ఉత్తమ సహాయనటుడిగా [[ఫిల్మ్‌ఫేర్]] అవార్డును అందుకున్నాడు. 200 చిత్రాల్లో తాగుబోతు పాత్రల్లో ఒదిగిపోయారు. గ్లాస్ చేతిలో పట్టుకున్న ప్రతిపాత్రను ప్రేక్షకులు ఎంతో ఎంజాయ్ చేశారు. అదేవిధంగా పేరడీ పాత్రలకు ఎమ్మెస్ పెట్టింది పేరు. దూకుడు, డిస్కో, దూబాయ్‌ శీను తదితర చిత్రాల్లో పేరడీ, నటనా వైవిధ్యం ప్రదర్శించడం ద్వారా ప్రేక్షకుల మదిలో నిలిచిపోయాడు.

== చలన చిత్ర ప్రస్థానము==
===నటించిన చిత్రాల పాక్షిక జాబితా===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- 
! సంవత్సరం !! పేరు !! పాత్ర !! ఇతరత్రా విశేషాలు
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2017|2017]]
|[[నేనోరకం]]
|
| చివరిగా నటించిన సినిమా
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2016|2016]]
|[[శంకర (2016 సినిమా)|శంకర]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.123telugu.com/mnews/nara-rohits-shankara-audio-soon.html|title= Nara Rohit’s ‘Shankara’ audio soon | publisher= 123telugu.com | accessdate= 9 July 2019 }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2015|2015]]
|[[పటాస్]]
|సునామీ సుభాష్
|
|-
|[[లవ్ స్టేట్స్]]
|
|
|-
|[[గాయకుడు (2015 సినిమా)|గాయకుడు]]
|
|
|-
|[[కృష్ణమ్మ కలిపింది ఇద్దరినీ]]
|
|
|-
|[[నేను నా ప్రేమకథ]]
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2014|2014]]
|[[జంప్ జిలాని]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/jump-jilani/cast-crew.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626132216/http://www.filmibeat.com/telugu/movies/jump-jilani/cast-crew.html |archive-date=2015-06-26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[అమృతం చందమామలో]]
|
|
|-
|[[పాండవులు పాండవులు తుమ్మెద]]
|
|
|-
| [[యమలీల 2]]
|
|
|-
|[[నా రాకుమారుడు]]
|
|
|-
|[[నాయక్]]
|
|
|-
|[[రఫ్ (2014 సినిమా)|రఫ్‌]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;7&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2013|2013]]
|''[[కెవ్వు కేక (2013 సినిమా)|కెవ్వు కేక]]''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gulte.com/moviereviews/327/Kevvu-Keka-Movie-Review |title=Kevvu Keka Movie Review, Rating |publisher=gulte.com |accessdate=16 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[చండీ (2013 సినిమా)|చండీ]]
|
|
|-
|[[జై శ్రీరామ్ (2013 సినిమా)|జై శ్రీరామ్]] (2013)&lt;ref name=&quot;Jai Sriram: A clichéd story&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1=Movie Review |title=Jai Sriram: A clichéd story |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-sriram-a-clichd-story/article4614074.ece |accessdate=11 July 2019 |publisher=Y. Sunita Chowdhary |date=13 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130416010542/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/jai-sriram-a-clichd-story/article4614074.ece |archivedate=16 April 2013}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[మిస్టర్ పెళ్ళికొడుకు]]
|
|
|-
|[[షాడో (2013 సినిమా)]]
|
|
|-
|[[దూకుడు (సినిమా)]]
|
|
|-
|[[సేవకుడు (2013 సినిమా)|సేవకుడు]]
|నారాయణ
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2012|2012]]
|[[దేవరాయ (2012 సినిమా)|దేవరాయ]]
|
|
|-
|[[అధినాయకుడు]]
|
|
|-
| [[తూనీగ తూనీగ]]
|
| 
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2011|2011]]
|[[తెలుగమ్మాయి]]
|
|
|-
|[[గ్రాడ్యుయేట్]]
|
| 
|-
|[[క్రికెట్ గర్ల్స్ &amp; బీర్]]
|
| 
|-
|rowspan=&quot;8&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2010|2010]]
|[[ఆలస్యం అమృతం]]
|
|
|-
|[[తిమ్మరాజు]]
|
|
|-
| [[బ్రహ్మలోకం టు యమలోకం వయా భూలోకం]]
|
|
|-
|[[నాగవల్లి (2010 సినిమా)|నాగవల్లి]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/reviews/2010/nagavalli-movie-review-161210.html|title=Nagavalli&amp;nbsp;— Movie Review|publisher=Oneindia Entertainment|accessdate=9 June 2020|archive-date=22 అక్టోబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022015855/http://entertainment.oneindia.in/telugu/reviews/2010/nagavalli-movie-review-161210.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|పాములు పట్టే వ్యక్తి
|
|-
|[[మనసారా]]
|
|
|-
|[[ఏమైంది ఈవేళ]]
|
|
|-
|[[సరదాగా కాసేపు]]
|
|
|-
|[[తకిట తకిట]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2009|2009]]
|[[ఆ ఒక్కడు]]&lt;ref name=&quot;Aa Okkadu review&quot;&gt;{{cite web |last1=Idlebrain |first1=Movie Review |title=Aa Okkadu review |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |website=www.idlebrain.com |accessdate=30 May 2020 |date=5 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212020742/http://idlebrain.com/movie/archive/mr-aaokkadu.html |archive-date=12 December 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;'Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations&quot;&gt;{{cite web |last1=Great Andhra |first1=Movie Review |title='Aa Okkadu' Review: Not Upto Expectations |url=https://www.greatandhra.com/movies/reviews/aa-okkadu-review-not-upto-expectations-14047 |website=greatandhra.com |publisher=Venkat Arikatla |accessdate=30 May 2020 |language=en |date=5 June 2009 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[పదహారేళ్ళ వయసు (2009 సినిమా)|పదహారేళ్ళ వయసు]]
|
|
|-
|[[మనోరమ (2009 సినిమా)|మనోరమ]]
|
|
|-
|[[మిస్టర్ గిరీశం]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2008|2008]]
|[[భజంత్రీలు]]
|దర్శకుడు
|
|-
|[[యమదొంగ]]
|అతిథి పాత్ర
|
|-
|[[రెయిన్‌బో (సినిమా)|రెయిన్‌బో]]
|నారాయణ
|
|-
|[[ఆదివిష్ణు (2008 సినిమా)|ఆదివిష్ణు]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2007|2007]]
|[[ఆపరేషన్ దుర్యోధన]] 
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2006|2006]]
|[[భాగ్యలక్ష్మి బంపర్ డ్రా]]
|
|ఈ చిత్రం [[హిందీ]] చిత్రమైన '''మాలామాల్ వీక్లీ''' కి అనువాదము.
|-
|[[కోకిల (2006 సినిమా)|కోకిల]]
|
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2005|2005]]
|[[ఎవడి గోల వాడిది]]
|
|పూర్తి హాస్య చిత్రం
|-
|[[యూత్]]
|
|
|-
|[[అదిరిందయ్యా చంద్రం]]
|
| 
|-
|rowspan=&quot;9&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2004|2004]]
|[[24 గంటలు (సినిమా)|24 గంటలు]]
|
|
|-
|[[అంజలి ఐ లవ్యూ]]
|
|
|-
|[[ఆంధ్రావాలా (సినిమా)|ఆంధ్రావాలా]]&lt;ref name=&quot;Andhrawala Cast &amp; Crew&quot;&gt;{{cite web |last1=FilmiBeat |first1=Movies |title=Andhrawala Cast &amp; Crew |url=https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |website=www.filmiBeat.com |accessdate=6 June 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606125405/https://www.filmibeat.com/telugu/movies/andhrawala/cast-crew.html |archive-date=6 June 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[ఇంక అంతా శుభమే పెళ్ళి జరిపించండి]]
|
|
|-
|[[ఐతే ఏంటి]]
|
|
|-
|[[ప్రేమించుకున్నాం పెళ్ళికి రండి]]
|
|
|-
|[[మీ ఇంటికొస్తే ఏం ఇస్తారు మా ఇంటికొస్తే ఏం తెస్తారు]]
|
|
|-
|[[నేనున్నాను]]
|
|
|-
|[[143 (సినిమా)|143]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=143 review|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-143.html|publisher=idlebrain|accessdate=16 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;143 (సినిమా)&quot;&gt;{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=143 (సినిమా)|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/143.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=16 May 2019|archive-date=16 మే 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516193353/https://telugu.filmibeat.com/movies/143.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2003|2003]]
|[[అమ్మ నాన్న ఓ తమిళ అమ్మాయి]]
|
|
|-
|[[నేను పెళ్ళికి రెడీ]]
|
|
|-
|[[శ్రీరామచంద్రులు]]
|
|
|-
|[[శివమణి]]
|అతిథి పాత్ర
|
|-
|[[మిస్సమ్మ (2003 సినిమా)]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2002|2002]]
|[[ఇడియట్]]
|అధ్యాపకుడు
|
|-
|[[అల్లరి రాముడు (సినిమా)|అల్లరి రాముడు]]
|
|
|-
|[[ఒకటో నంబర్ కుర్రాడు]]
|
|
|-
|[[రాఘవ (2002 సినిమా)|రాఘవ]]
|
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[తెలుగు సినిమాలు 2001|2001]]
|[[నువ్వు నాకు నచ్చావ్]] 
|
|
|-
|[[డార్లింగ్ డార్లింగ్]]
|
|
|-
|[[6 టీన్స్]]
|
|
|-
|[[అందాల ఓ చిలకా]]
|
|
|-
|[[9 నెలలు]]
|
|
|-
|[[రేపల్లెలో రాధ]]
|
|
|-
|[[థాంక్యూ సుబ్బారావు]]
|
|
|-
|[[శుభాశీస్సులు]]
|
|
|-
|[[కలిసి నడుద్దాం]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 2000|2000]]
|[[పాపే నా ప్రాణం]] 
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 1999|1999]]
|[[సాంబయ్య (సినిమా)|సాంబయ్య]] 
|
|
|-
|[[ఫిల్మ్ నగర్ (సినిమా)|ఫిల్మ్ నగర్ ]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 1998|1998]]
|[[పవిత్ర ప్రేమ (1998 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]]
|
|
|-
|rowspan=&quot;1&quot;| [[తెలుగు సినిమాలు 1997|1997]]
|[[ఆరో ప్రాణం]] 
|
|
|-
|}

==పురస్కారాలు==
=== [[నంది పురస్కారం]] ===
* ఉత్తమ హాస్యనటుడు - [[శివమణి (సినిమా)|శివమణి]], 2003.
* ఉత్తమ హాస్యనటుడు - [[దూకుడు]], 2011
[[దక్షిణాది ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|'''ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డులు''']]
* 2011 - [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు – తెలుగు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సహాయ నటుడు]] - [[దూకుడు (సినిమా)|దూకుడు]]

== మరణం ==
అనారోగ్య కారణాలతో మొదట ఏపీలోని [[భీమవరం]] లోని ఓ ప్రైవేటు ఆసుపత్రిలో ప్రాథమిక చికిత్స పొందారు. అనంతరం మెరుగైన చికిత్స కోసం [[హైదరాబాద్]] నగరం కొండాపూర్‌లో గల కిమ్స్‌లో చేరిన ఆయన చికిత్స పొందుతూ [[2015]], [[జనవరి 23]] న మృతిచెందారు.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==బయటి లింకులు==
*{{imdb name|id=0621263|name=ఎం. ఎస్. నారాయణ }}
*[https://web.archive.org/web/20070223092751/http://www.tlca.com/events/msnarayana/index.html శ్రీ ఎం. ఎస్. నారాయణ గారిని సత్కరిస్తున్న TLCA సభ్యులు ]

{{నంది పురస్కారాలు}}

[[వర్గం:1950 జననాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా హాస్యనటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ హాస్యనటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:2015 మరణాలు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రంగస్థల నటులు]]</text>
      <sha1>9wkig027edac4a1sfst996yuivtzr20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సలీం (రచయిత)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85841</id>
    <revision>
      <id>4980443</id>
      <parentid>4933006</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T04:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55041-66</username>
        <id>155398</id>
      </contributor>
      <origin>4980443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32647" sha1="5a421ulxfy8ax53iemcnfidw18356vq" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =సలీం
| residence =
| other_names =సలీం
| image = {{Css image crop
|Image = %E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%B6%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf
|Page = 137
|bSize = 450
|cWidth = 140
|cHeight = 150
|oTop = 430
|oLeft = 5
|Location = center
|Description = 
}}
| imagesize = 200px
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = 1 [[జూన్]] [[1959]].
| birth_place =[[త్రోవగుంట]], [[భారతదేశం]].
| native_place = [[త్రోవగుంట]], [[భారతదేశం]].
| death_date = 
| death_place =
| death_cause = 
| known = 
| occupation =రచయిత
| title = 
| salary =
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= 
| partner = 
| children = 
| father = జాఫర్
| mother =అన్వర్ బీ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}

'''[[సయ్యద్ సలీం]]''' 1959 జూన్ ఒకటో తేదీన జాఫర్, అన్వర్ బీలకు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=అక్షరశిల్పులు|last=సయ్యద్ నశీర్ అహమ్మద్|publisher=ఆజాద్‌ హౌస్‌ ఆఫ్‌ పబ్లికేషన్స్‌|year=2010|location=వినుకొండ|pages=137,138}}&lt;/ref&gt; భద్రిరాజు జన్మించిన [[ఒంగోలు]] సమీపంలో [[త్రోవగుంట]] అనే గ్రామంలో జన్మించారు. ''మానవత్వాన్ని'' మించిన మతం లేదనీ, అదే తన అభిమతంగా, [[కథలు]], [[నవలా సాహిత్యము|నవల]]లు, కవితలు రాశారు.

==సాహితీ ప్రస్థానం==
ఇంటర్ చదివే రోజుల్లోనే 'సమర సాహితి' అనే సంస్థకి కార్యదర్శి అయ్యారు. [[కర్నూలు]] [[సిల్వర్ జూబిలీ డిగ్రీ కళాశాల, కర్నూలు|సిల్వర్ జూబ్లీ కళాశాలలో]] డిగ్రీ, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎం.ఎస్సీ. పట్టా పొందారు. 1996లో తొలిసారిగా ''స్వాతిచినుకులు'' పేరుతో [[కథ]]ల సంపుటి ప్రచురించారు. 1999లో ''నిశ్శబ్ద సంగీతం'' అనే కథల సంపుటి, ''నీలోకి చూసిన జ్ఞాపకం'' అనే తొలి కవితా సంపుటినీ ప్రచురించారు. 2001లో ''జీవన్మృతులు'', 2003లో ''వెండిమేఘం'' అనే నవలలు రాశారు. 2004లో ''రూపాయి చెట్టు'' కథల సంపుటి ఆయనకు ఎంతో పేరు తెచ్చింది. ఆయన రాసిన ''కాంచనమృగం'' [[నవలా సాహిత్యము|నవల]] ''ఆటా'' సంస్థ నిర్వహించిన పోటీల్లో బహుమతి పొందింది. ''మెహర్'', ''బురఖా'', ''తలాక్'', ''ఆరో అల్లుడు'' వంటి కథల ద్వారా [[ముస్లిం]] సంప్రదాయాల్లో, ఆచార వ్యవహారాల్లో ఉన్న రుగ్మతల్ని ఖండించారు. సలీం సంస్కరణవాది. ఇప్పటివరకు వీరు మూడు కవితా సంపుటాలు, 13 కథా సంపుటాలు, 38 నవలలు వెలువరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=పుట:అక్షరశిల్పులు.pdf/137 - వికీసోర్స్|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%B6%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf/137|access-date=2022-05-30|website=te.wikisource.org|language=te}}&lt;/ref&gt;

==పురస్కారాలు==
[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ]] ధర్మనిధి పురస్కారం ఇచ్చింది. 2003లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘం|అధికార భాషా సంఘం]] భాషా పురస్కారం, 2005లో ఢిల్లీ [[తెలుగు అకాడమీ]] అవార్డు వచ్చాయి. ఆయన [[కథలు]] పది [[కన్నడ భాష|కన్నడం]]లోకి అనువాదమయ్యాయి. మూడు కథలు [[హిందీ భాష|హిందీ]]లోకి వెళ్తే, [[పెంగ్విన్]] బుక్స్ సంస్థ ''మెహర్'' కథని [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]లోకి అనువదించి ప్రచురించింది. 2010 లో ఈయన రాసిన నవల [[కాలుతున్న పూలతోట]]కు [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం]] వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::..|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#TELUGU|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530085644/https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#TELUGU|archive-date=2022-05-30|access-date=2022-05-30|website=sahitya-akademi.gov.in}}&lt;/ref&gt; వెండి మేఘం నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ సాహితీ పురస్కారం, వి ఆర్ నార్ల పురస్కారం లభించాయి. రూపాయి చెట్టు కథా సంపుటికి మాడభూషి రంగాచారి స్మారక పురస్కారం, కథకు చాసో సాహిత్య పురస్కారం, నవలా రచనకు వాసిరెడ్డి సీతాదేవి సాహితీ పురస్కారం, కొవ్వలి సాహితీ పురస్కారం లభించాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; వెండిమేఘం నవల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, పాలమూరు యూనివర్సిటీ, మహాత్మా గాంధీ యూనివర్సిటీల్లో ఎం.ఏ తెలుగు విద్యార్థులకు పాఠ్య పుస్తకంగా ఉంది.

'''కవితలు:'''

         కాలేజీ రోజులనుంచే కవితావ్యాసంగం ప్రారంభమై, ఇప్పటివరకు నూట యాభైకి   పైగా కవితలు వివిధ పత్రికల్లో అచ్చయినాయి. కొన్ని కవితలు  కన్నడం, ఆంగ్ల భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి.  మూడు కవితా సంపుటాలు వెలువడ్డాయి.

         1. నీలోకి చూసిన జ్ఞాపకం ... 1999

         2. ఆకులు రాలే దృశ్యం   ... 2005

         3. విషాద వర్ణం            ... 2013

'''కథలు:'''

         ఇప్పటివరకు  మూడువందల యాభై కి పైగా కథలు వివిధ దిన, వార, మాస పత్రికల్లో ప్రచురించ బడ్డాయి. మొదటికథ ‘మనీషి’ 1980 లో ఆంధ్రభూమి వారపత్రికలో ప్రచురించబడింది. చాలా కథలకు  బహుమతులొచ్చాయి. పలు కథలు ఇతర భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి. వీటిలో ప్రము ఖంగా మానవత్వాన్ని గుర్తుచేసే కథలు, మంచితనాన్ని తట్టిలేపే కథలే ఎక్కువ. ఇప్పటివరకు 15  కథాసంపుటాలు వెలువడ్డాయి.

1. స్వాతి చినుకులు    ... 1996

2. నిశ్శబ్ద సంగీతం     ... 1999

3. రూపాయి చెట్టు      ... 2004

4. చదరపు ఏనుగు     ... 2006

5. రాణీగారి కథలు     ... 2008

6. ఒంటరి శరీరం      ... 2009

7. రెక్కల హరివిల్లు     ... 2011

8. అంతర్గానం                   ... 2014

9. నీటి పుట్ట             ... 2017

10. మాయ జలతారు  ... 2018

11. నీడ                  ... 2023

12. ఎవరికి తెలుసు   ... 2024

13. బూడిద రంగు ఆకాశం... 2026

రాణీగారి కథలు మతసామరస్యాన్ని చాటిచెప్పే కథలు. ముస్లిం మతస్థుడైన సైఫ్,  సనాతన బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన రాణి ప్రేమించుకుని పెళ్ళిచేసుకుంటారు. ఆ క్రమంలో వాళ్ళకెదురైన సామాజిక, సాంస్కృతిక, వ్యావహారిక, మతపరమైన సమస్యలు... వాటిని సామరస్య పూర్వకంగా ఎదుర్కొని ఆదర్శ జంటగా ఎలా నెగ్గుకొచ్చారో సున్నితమైన హాస్యాన్ని, సునిశితమైన  వ్యంగ్యాన్ని జోడించి చెప్పిన కథలి వి. మతాలకతీతంగా ప్రేమనీ, మానవత్వాన్ని ఎలా బతికించు కోవచ్చో ఈ కథల్లో విశదపర్చటం జరి గింది. ఇవి మాటీవీలో సీరియల్‌గా 56 ఎపిసోడ్లలో ప్రసారం చేయబడ్డాయి. ఈ కథలు అనేక  భారతీ య  భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి.

'''నవలలు:'''

ఇప్పటివరకు ముప్పయ్ ఎనిమిది నవలలు ప్రచురించబడ్డాయి. రెండో నవల ‘వెండి మేఘం’  తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాన్ని దక్కించుకుంది. ‘కాలుతున్న పూలతోట’ నవలకు 2010 సంవత్సరానికి గాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ‘అనూహ్య పెళ్ళి’ నవల ఉమ్మడి  ఆంధ్ర రాష్ర్ట సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన నవలల పోటీలో బహుమతి గెల్చుకుంది. ‘అనామిక డైరీ’ నవలకు ఆటా నవ్య వీక్లీ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన    పోటీలో మొదటి బహుమతి లభించింది. ‘మేధ  017’, ‘ఆపరేషన్ కైటిన్’, ‘గుహలో ఒకరోజు’, ‘అంగారక గ్రహం మీద అంతిమ విజయం’ నవలికలకు తానా- మంచి పుస్తకం సంయుక్తంగా నిర్వహించిన  బాల సాహిత్యంలో నవలల  పోటీలో బహు మతి లభించింది. ‘మిషన్ ఎపిటీసియా’' చంద్రునికో నూలుపోగు' అనే నవలికలు బాలల సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలల పోటీలో 2022, 2024 సంవత్సరాలకు ఉత్తమ నవలలు గా ఎంపికయ్యాయి..

1. జీవన్మృతులు (2001)

2. వెండి మేఘం (2003)

3. కాంచన మృగం (2006)

4. కాలుతున్న పూలతోట (2006)

5. పడగనీడ (2010)

6. [[మరణ కాంక్ష]] (2012)

7. గుర్రపు డెక్క (2013)

8. అనూహ్య పెళ్ళి (2013)

9. అనామిక డైరీ (2014)

10. అరణ్యపర్వం (2015)

11. కావ్యాంజలి (2016)

12. మౌన రాగం (2016)

13. మేధ 017 (2016)

14. అపరాజిత (2016)

15. అన్వేషణ (2017)

16. దూదిపింజలు (2017)

17. లిటిల్ జూలీ (2017)

18. ఎడారి పూలు (2018)

19. గర్భ గుడి (2018)

20. పగడపు దీవి (2018)

21. గుహలో  ఒక రోజు (2019)

22. పడిలేచే కెరటం (2019)

23. ఆపరేషన్ కైటిన్ (2019)

24.  రెండు ఆకాశాల మధ్య (2020)

25. మనోజ్ఞ (2021)

26. అంగారకగ్రహం మీద అంతిమవిజయం (2021)

27. లోపలి విధ్వంసం (2021)

28. మిషన్ ఎపిటీసియా (2022)

29. లోహ విహంగం (2023)

30. చీకటి చివర్న వెల్తురు (2023)

31.  చంద్రునికో నూలుపోగు (2024)

32.  ఊరు లేనోళ్ళు (2024)

33.  ఏకాంత సమూహాలు (2024)

34.  గ్రహాంతర అన్వేషణ (2024)

35.  అందమైన కానుక (2025)

36.  రెండో జీవితం (2025)

37. ఫార్ములా డి ( 2025)

38. ఊదా రంగు సముద్రం (2026)

'''అవార్డులు - బహుమతులు:'''

1. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవలకు 2010 సంవత్సరానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు

2. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, పాలమూరు యూనివర్శిటీ, మహాత్మా గాంధి      యూనివర్శిటీ, తెలంగాణ యూనివర్శిటీ  , బెంగుళూరు యూనివర్శిటీ ల్లో యం.ఏ తెలుగు విద్యార్థులకకు పాఠ్యపుస్తకంగా నిర్ణయించబడింది.

3. ‘‘ఆరో అల్లుడు’’ కథకు బెంగుళూరు విశ్వవిద్యాలయంవారు ప్రచురించిన వరల్డ్   బెస్ట్ స్టోరీస్   రెండో సంపుటిలో స్థానం

4. అధికార భాషాసంఘం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ర్టం నుంచి ‘‘భాషా పురస్కారం’’ 2003

5. కథా రచనకు గాను తెలుగు యూనివర్సిటీ నుంచి ధర్మనిధి పురస్కారం 2003

6. నవలా రచనకు గాను విశాలాంధ్ర స్వర్ణోత్సవ పురస్కారం 2003

7. ‘‘రూపాయిచెట్టు’’ కథా సంపుటికి ‘‘మాడభూషి రంగాచారి స్మారక పురస్కారం’’ 2004              

8. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ ‘‘సాహితీ పురస్కారం’’ 2004

9. ఢిల్లీ తెలుగు అకాడమి నుంచి ‘‘రాష్ట్రీయ వికాస్ శిరోమణి’’ అవార్డు 2005

10. కథారచనకు గాను పులికంటి సాహితీ సత్కృతి 2005

11. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవలకు వి. ఆర్. నార్ల సాహితీ పురస్కారం 2005

12. నవలా రచనకు గాను ‘‘వాసిరెడ్డి సీతాదేవి సాహితీ పురస్కారం’’ 2007

13. జ్యోత్స్న కళాపీఠం వారి ఉగాది పురస్కారం 2007

14. కథా రచనకు గాను ‘‘చాసో సాహిత్య పురస్కారం’’ 2008

15. రూపాయిచెట్టు, చదరపు ఏనుగు కథాసంపుటాలకు ‘‘విశాల సాహితీ పురస్కారం’’  2008

16. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవలకు ‘‘కొవ్వలి సాహితీ పురస్కారం’’ 2009

17. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవల హిందీ అనువాదం ‘‘ నయీ ఇమారత్ కె ఖండహర్’’ కి  నేషనల్ హ్యూమన్ రైట్స్ కమీషన్, ఢిల్లీ వారి పురస్కారం 2009

18. ఆంధ్ర నాటక కళాసమితి నుంచి ‘‘తటపర్తి వరలక్ష్మి స్మారక ఉగాది పురస్కారం’’ 2011

19. అభ్యుదయ ఫౌండేషన్, కాకినాడ నుంచి ‘‘అభ్యుదయ సాహితీ పురస్కారం’’ 2012

20. డా. నాగభైరవ స్మారక సాహితీ పురస్కారం 2014

21. మొజాయిక్ లిటరరీ అవార్డ్, విశాఖపట్నం 2018  

22.  అలెప్ బుక్స్ 2025 లో ప్రచురించిన 100 ఇండియన్ స్టోరీస్ గత మూడు శతాబ్దాల్లో  వచ్చిన ఉత్తమ కథలనుంచి 100 కథల్ని ఎన్నుకుని ప్రచురించారు. ఇందులో నా కథ ప్రెడేటర్స్ కు స్థానం లభించింది.    

'''అనువదించబడిన గ్రంథాలు:    '''

1. Ocean and other stories - Dr.Bhargavi Rao and Mrs Sujatha Gopal

2.  Three dimensions and other stories - Mrs Sujatha Gopal

3.  Silent storm - Dr.P. Jayalaxmi

4.  A dove from the hillock - Dr. P. Jayalaxmi

5.  Shadow of hood -  S.V. Subba Rao

6.  A Desire for death – Saleem

7.  A ray of sunshine – Dr. P. jayalaxmi

8.  Seven steps to your heart – R.H. Saraswati

9.  Soaring on broken wings – Saleem

10.  Deserted flowers – Dr. Indira Bobbelapati

11.  Struggling to survive - Dr. Indrasena Reddy

12.  Devastation within - Dr. Indrasena Reddy

13.  Between the two skies - Dr. Indrasena Reddy

14.  Fall and rise of a tidal wave – Dr. Indrasena Reddy

15. నయీ ఇమారత్ కే ఖండహర్ (హింది) - శ్రీమతి శాంత సుందరి

16. సునహరీ ధూప్ (హింది) - శ్రీమతి శాంత సుందరి

17. సునహరా బాదల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

18. జంగల్ కే ఫూల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

19. రేగిస్తాన్ కే ఫూల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

20. దో ఆకాశ్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

21. సొనేరీ మేఘ్ (మరాఠి) - శ్రీ మకరంద కులకర్ణి

22. తీన్ బాజు ఆణి ఇతర గోష్ఠి (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

23. తలాక్ ఆణి ఇతర కథా (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

24. రాణీచి గోష్ట్ (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

25. మరణ్ దేతా కా కోయీ మరణ్ (మరాఠీ) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

26. ఉధ్వస్త ఆసియానా (మరాఠీ) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

27. [[మరణ కాంక్ష]]ె (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

28. రాణి కథేగళు (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

29. ఉరియతిరువ హూబన (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

30. కాడువ కథేగళు (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

31. జీవన్మృతరు (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

32. మేధ 017 (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

33. అపరాజిత (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

34. కాడువ కథేగళు -2 (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

35. ఆపరేషన్ కైటిన్ (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

36. గుహయెల్లి ఒందు దిన (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

37. అనామిక డైరీ (కన్నడ) - కస్తూరి

38. అనూహ్య కళ్యాణ (కన్నడ)  - కస్తూరి

39. అన్వేషణె (కన్నడ) - కస్తూరి

40. మరుభూమియ హూగలు (కన్నడ) - కస్తూరి

41. అలెగళు నిల్లువుదిల్ల (కన్నడ) - కస్తూరి

42. అరణ్య పర్వ (కన్నడ) - కస్తూరి

43. నాళె బప్పుడు ఇందె బరలి (కన్నడ) - కస్తూరి

44. మౌనరాగగళు (కన్నడ) - కస్తూరి

45. అడవి దేవియ మదిల మక్కళు (కన్నడ) - కస్తూరి

46. ఎరియుం పూన్తోట్టం (తమిళం) - శ్రీమతి శాంతాదత్

47. రాణీయుం న్జానూం (మలయాళం) - శ్రీ ఎల్. ఆర్. స్వామి

48. కత్తిఎరియన్న పూన్తోట్టం (మలయాళం) - శ్రీ ఎల్. ఆర్. స్వామి

49. మౌనరాగంగళ్ (మలయాళం) - శ్రీ రాజీవన్ ముందియోడ్

50. పంచేది (మలయాళం) - శ్రీ రాజీవన్ ముందియోడ్

51. సలీంక నిర్వాచిత గల్ప (ఒరియా) - శ్రీ బంగాలి నందా

52. జలుతిబ ఫూలో బగీచ (ఒరియా) - శ్రీ బంగాలి నందా

53. రాణిర కహాణి (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

54. సున్‌హలీ బాదల్ (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

55. ఖంగర్ కి ఇమారత్ (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

56. ధ్వంస తలర జీబన (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

57. మహా సాగర్ - అనన్యగల్ప (ఒరియా) -  శ్రీమతి పున్య ప్రవాదేవి

58. తినోతి పరిసర - అనన్యగల్ప (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

59. భంగా దేనారే ఉడిబా (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

60. పహాడా వూపరు కపోతా తై (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

61. బంచిబ పైన్ సంగ్రామ్ (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

62.  అందవడా ఉడుగోరె (కన్నడ ) - శ్రీమతి విశాల ఆరాధ్య 

63.  తల్లాంగల నదువే (కన్నడ ) - శ్రీమతి విజయ శంకర 

64.  మనోజ్ఞ (కన్నడ ) - శ్రీమతి విజయ శంకర 

65.  ద్వేత ఆకాశ (ఒరియా ) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి 

66. ఉత్తుంగ తరంగ రా ఉద్ధాన పతన (ఒరియా ) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి 

                       
'''సలీం సాహిత్యం మీద యం. ఫిల్, పిహెచ్. డి కోసం  పరిశోధనలు:'''

1. ‘‘సలీం నవలలు - ఒక పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్.డి;   విద్యార్థి: పి. గ్లోరి  ;  గైడ్: ప్రొ. కె. మునిరత్నం  ; శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, తిరుపతి

2. ‘‘వెండి మేఘం నవల - ముస్లింల సాంస్కృతిక జీవనం’’ అనే అంశం మీద యం. ఫిల్ ;  విద్యార్థి: మొహమ్మద్ బాషా ;     గైడ్: ప్రొ. ఎండ్లూరి సుధాకర్ ;    పొ. శ్రీ. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, బొమ్మూరు

3. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట నవల - పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద యం. ఫిల్ ; విద్యార్థి: మోహన్ ;  గైడ్: డా. విజయలక్ష్మి ; సెంట్రల్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబాద్

4. ‘‘వెండిమేఘం నవల – ఆవశ్యకత’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ;  విద్యార్థి: మహబూబ్ జాన్ ;  గైడ్: ప్రొ. మహలక్ష్మి  ;కుప్పం విశ్వవిద్యాలయం, కుప్పం

5. ‘‘సలీం కథల్లో వస్తువైవిధ్యం’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: యం. నాగరాజు ; గైడ్: ప్రొ. శరత్జ్యోత్సారాణి  ; సెంట్రల్ యూనివర్సిటి, హైద్రాబాద్

6. ‘‘సలీం మైనారిటీ కథలు - స్త్రీల సమస్యలు’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: సలీంబాషా ధులుప్; గైడ్: డా. తుమ్మల రామకృష్ణ, సెంట్రల్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబాద్

7. ‘‘సలీం సమగ్ర సాహిత్యం - పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్. డి ; విద్యార్థి: షేక్ హజీబ్ మీరా; గైడ్: ప్రొ. వి. తిమ్మన్న ; ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, వాల్తేర్

8. ‘‘హ్యూమనిజం ఇన్ సలీంస్ షార్ట్ స్టోరీస్’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: బి.జె. గౌతం ;  గైడ్: డా. సోన్‌బా ఎన్. సాల్వే ;  ఇంగ్లీష్ అండ్ ఫారెన్ లాంగ్వేజెస్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబ్రాద్

9. ‘‘అబ్దుల్ బిస్మిల్లా ఔర్ సలీం కె సాహిత్య మే సామాజిక్ చిత్రణ్’’ అంశం మీద పిహెచ్.డి ; విద్యార్థి: సంజయ్‌కుమార్ ప్రజాపతి ; గైడ్:  ప్రొ. శారద సుందరి భారతుల ;    బెనారస్ హిందూ యూనివర్శిటి, వారణాసి

10. ‘‘గుర్రపు డెక్క నవలలో పర్యావరణ స్పృహ - సామాజికాంశాలు’’ అనే అంశం మీద  యం. ఫిల్ ; విద్యార్థి: యు.వి. చక్రవర్తి ; గైడ్: డా. మురళి ; ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్, చెన్నయ్

11. ‘‘సలీం కథాసాహిత్యానుశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్. డి ; విద్యార్థి: వి. పద్మ;  గైడ్: డా.యం.విజయశ్రీ ; నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం, గుంటూర్‌

 '''టీ.వీ సీరియల్స్:'''

1. ‘‘రాణిగారి కథలు’’ మా టీవీలో 56 ఎపిసోడ్లుగా ప్రసారమైనాయి. శ్రీ అక్కినేని  కుటుంబరావు గారు దర్శకత్వం వహించారు.

2. ‘‘సలీం కథలు’’ పేరుతో పదిహేను కథలు దూరదర్శన్ యాదగిరి ఛానెల్లో ప్రసారమైనాయి. శ్రీ శంకు గారు దర్శకత్వం వహించారు. వీటికి 2015 సంవత్సరానికి ఉత్తమ టీవీ ఫిల్మ్ సీరీస్ కింద బంగారు నంది బహుమతి లభించింది.                                                                                                      

                                                           
==మూలాలు==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:1961 జననాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లిం రచయితలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>5a421ulxfy8ax53iemcnfidw18356vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980444</id>
      <parentid>4980443</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T04:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayesha Sulthana</username>
        <id>139303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32777" sha1="alptzis6d9623foxzrh6hxt9sc49j55" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =సలీం
| residence =
| other_names =సలీం
| image = {{Css image crop
|Image = %E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%B6%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf
|Page = 137
|bSize = 450
|cWidth = 140
|cHeight = 150
|oTop = 430
|oLeft = 5
|Location = center
|Description = 
}}
| imagesize = 200px
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = 1 [[జూన్]] [[1959]].
| birth_place =[[త్రోవగుంట]], [[భారతదేశం]].
| native_place = [[త్రోవగుంట]], [[భారతదేశం]].
| death_date = 
| death_place =
| death_cause = 
| known = 
| occupation =రచయిత
| title = 
| salary =
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= 
| partner = 
| children = 
| father = జాఫర్
| mother =అన్వర్ బీ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}

'''[[సయ్యద్ సలీం]]''' 1959 జూన్ ఒకటో తేదీన జాఫర్, అన్వర్ బీలకు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=అక్షరశిల్పులు|last=సయ్యద్ నశీర్ అహమ్మద్|publisher=ఆజాద్‌ హౌస్‌ ఆఫ్‌ పబ్లికేషన్స్‌|year=2010|location=వినుకొండ|pages=137,138}}&lt;/ref&gt; భద్రిరాజు జన్మించిన [[ఒంగోలు]] సమీపంలో [[త్రోవగుంట]] అనే గ్రామంలో జన్మించారు. ''మానవత్వాన్ని'' మించిన మతం లేదనీ, అదే తన అభిమతంగా, [[కథలు]], [[నవలా సాహిత్యము|నవల]]లు, కవితలు రాశారు.

==సాహితీ ప్రస్థానం==
ఇంటర్ చదివే రోజుల్లోనే 'సమర సాహితి' అనే సంస్థకి కార్యదర్శి అయ్యారు. [[కర్నూలు]] [[సిల్వర్ జూబిలీ డిగ్రీ కళాశాల, కర్నూలు|సిల్వర్ జూబ్లీ కళాశాలలో]] డిగ్రీ, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎం.ఎస్సీ. పట్టా పొందారు. 1996లో తొలిసారిగా ''స్వాతిచినుకులు'' పేరుతో [[కథ]]ల సంపుటి ప్రచురించారు. 1999లో ''నిశ్శబ్ద సంగీతం'' అనే కథల సంపుటి, ''నీలోకి చూసిన జ్ఞాపకం'' అనే తొలి కవితా సంపుటినీ ప్రచురించారు. 2001లో ''జీవన్మృతులు'', 2003లో ''వెండిమేఘం'' అనే నవలలు రాశారు. 2004లో ''రూపాయి చెట్టు'' కథల సంపుటి ఆయనకు ఎంతో పేరు తెచ్చింది. ఆయన రాసిన ''కాంచనమృగం'' [[నవలా సాహిత్యము|నవల]] ''ఆటా'' సంస్థ నిర్వహించిన పోటీల్లో బహుమతి పొందింది. ''మెహర్'', ''బురఖా'', ''తలాక్'', ''ఆరో అల్లుడు'' వంటి కథల ద్వారా [[ముస్లిం]] సంప్రదాయాల్లో, ఆచార వ్యవహారాల్లో ఉన్న రుగ్మతల్ని ఖండించారు. సలీం సంస్కరణవాది. ఇప్పటివరకు వీరు మూడు కవితా సంపుటాలు, 13 కథా సంపుటాలు, 38 నవలలు వెలువరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=పుట:అక్షరశిల్పులు.pdf/137 - వికీసోర్స్|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%B6%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf/137|access-date=2022-05-30|website=te.wikisource.org|language=te}}&lt;/ref&gt;

==పురస్కారాలు==
[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ]] ధర్మనిధి పురస్కారం ఇచ్చింది. 2003లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘం|అధికార భాషా సంఘం]] భాషా పురస్కారం, 2005లో ఢిల్లీ [[తెలుగు అకాడమీ]] అవార్డు వచ్చాయి. ఆయన [[కథలు]] పది [[కన్నడ భాష|కన్నడం]]లోకి అనువాదమయ్యాయి. మూడు కథలు [[హిందీ భాష|హిందీ]]లోకి వెళ్తే, [[పెంగ్విన్]] బుక్స్ సంస్థ ''మెహర్'' కథని [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]లోకి అనువదించి ప్రచురించింది. 2010 లో ఈయన రాసిన నవల [[కాలుతున్న పూలతోట]]కు [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం]] వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::..|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#TELUGU|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530085644/https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#TELUGU|archive-date=2022-05-30|access-date=2022-05-30|website=sahitya-akademi.gov.in}}&lt;/ref&gt; వెండి మేఘం నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ సాహితీ పురస్కారం, వి ఆర్ నార్ల పురస్కారం లభించాయి. రూపాయి చెట్టు కథా సంపుటికి మాడభూషి రంగాచారి స్మారక పురస్కారం, కథకు చాసో సాహిత్య పురస్కారం, నవలా రచనకు వాసిరెడ్డి సీతాదేవి సాహితీ పురస్కారం, కొవ్వలి సాహితీ పురస్కారం లభించాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; వెండిమేఘం నవల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, పాలమూరు యూనివర్సిటీ, మహాత్మా గాంధీ యూనివర్సిటీల్లో ఎం.ఏ తెలుగు విద్యార్థులకు పాఠ్య పుస్తకంగా ఉంది.

'''కవితలు:'''

         కాలేజీ రోజులనుంచే కవితావ్యాసంగం ప్రారంభమై, ఇప్పటివరకు నూట యాభైకి   పైగా కవితలు వివిధ పత్రికల్లో అచ్చయినాయి. కొన్ని కవితలు  కన్నడం, ఆంగ్ల భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి.  మూడు కవితా సంపుటాలు వెలువడ్డాయి.

         1. నీలోకి చూసిన జ్ఞాపకం ... 1999

         2. ఆకులు రాలే దృశ్యం   ... 2005

         3. విషాద వర్ణం            ... 2013

'''కథలు:'''

         ఇప్పటివరకు  మూడువందల యాభై కి పైగా కథలు వివిధ దిన, వార, మాస పత్రికల్లో ప్రచురించ బడ్డాయి. మొదటికథ ‘మనీషి’ 1980 లో ఆంధ్రభూమి వారపత్రికలో ప్రచురించబడింది. చాలా కథలకు  బహుమతులొచ్చాయి. పలు కథలు ఇతర భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి. వీటిలో ప్రము ఖంగా మానవత్వాన్ని గుర్తుచేసే కథలు, మంచితనాన్ని తట్టిలేపే కథలే ఎక్కువ. ఇప్పటివరకు పదిహేను కథాసంపుటాలు వెలువడ్డాయి.

1. స్వాతి చినుకులు    ... 1996

2. నిశ్శబ్ద సంగీతం     ... 1999

3. రూపాయి చెట్టు      ... 2004

4. చదరపు ఏనుగు     ... 2006

5. రాణీగారి కథలు     ... 2008

6. ఒంటరి శరీరం      ... 2009

7. రెక్కల హరివిల్లు     ... 2011

8. అంతర్గానం                   ... 2014

9. నీటి పుట్ట             ... 2017

10. మాయ జలతారు  ... 2018

11. నీడ                  ... 2023

12. ఎవరికి తెలుసు   ... 2024

13. బూడిద రంగు ఆకాశం... 2026

14. గులాబీ రంగు రోడ్డు .... 2026

15. బహుమతి కథలు ... 2026

రాణీగారి కథలు మతసామరస్యాన్ని చాటిచెప్పే కథలు. ముస్లిం మతస్థుడైన సైఫ్,  సనాతన బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన రాణి ప్రేమించుకుని పెళ్ళిచేసుకుంటారు. ఆ క్రమంలో వాళ్ళకెదురైన సామాజిక, సాంస్కృతిక, వ్యావహారిక, మతపరమైన సమస్యలు... వాటిని సామరస్య పూర్వకంగా ఎదుర్కొని ఆదర్శ జంటగా ఎలా నెగ్గుకొచ్చారో సున్నితమైన హాస్యాన్ని, సునిశితమైన  వ్యంగ్యాన్ని జోడించి చెప్పిన కథలి వి. మతాలకతీతంగా ప్రేమనీ, మానవత్వాన్ని ఎలా బతికించు కోవచ్చో ఈ కథల్లో విశదపర్చటం జరి గింది. ఇవి మాటీవీలో సీరియల్‌గా 56 ఎపిసోడ్లలో ప్రసారం చేయబడ్డాయి. ఈ కథలు అనేక  భారతీ య  భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి.

'''నవలలు:'''

ఇప్పటివరకు ముప్పయ్ ఎనిమిది నవలలు ప్రచురించబడ్డాయి. రెండో నవల ‘వెండి మేఘం’  తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాన్ని దక్కించుకుంది. ‘కాలుతున్న పూలతోట’ నవలకు 2010 సంవత్సరానికి గాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ‘అనూహ్య పెళ్ళి’ నవల ఉమ్మడి  ఆంధ్ర రాష్ర్ట సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన నవలల పోటీలో బహుమతి గెల్చుకుంది. ‘అనామిక డైరీ’ నవలకు ఆటా నవ్య వీక్లీ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన    పోటీలో మొదటి బహుమతి లభించింది. ‘మేధ  017’, ‘ఆపరేషన్ కైటిన్’, ‘గుహలో ఒకరోజు’, ‘అంగారక గ్రహం మీద అంతిమ విజయం’ నవలికలకు తానా- మంచి పుస్తకం సంయుక్తంగా నిర్వహించిన  బాల సాహిత్యంలో నవలల  పోటీలో బహు మతి లభించింది. ‘మిషన్ ఎపిటీసియా’' చంద్రునికో నూలుపోగు' అనే నవలికలు బాలల సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలల పోటీలో 2022, 2024 సంవత్సరాలకు ఉత్తమ నవలలు గా ఎంపికయ్యాయి..

1. జీవన్మృతులు (2001)

2. వెండి మేఘం (2003)

3. కాంచన మృగం (2006)

4. కాలుతున్న పూలతోట (2006)

5. పడగనీడ (2010)

6. [[మరణ కాంక్ష]] (2012)

7. గుర్రపు డెక్క (2013)

8. అనూహ్య పెళ్ళి (2013)

9. అనామిక డైరీ (2014)

10. అరణ్యపర్వం (2015)

11. కావ్యాంజలి (2016)

12. మౌన రాగం (2016)

13. మేధ 017 (2016)

14. అపరాజిత (2016)

15. అన్వేషణ (2017)

16. దూదిపింజలు (2017)

17. లిటిల్ జూలీ (2017)

18. ఎడారి పూలు (2018)

19. గర్భ గుడి (2018)

20. పగడపు దీవి (2018)

21. గుహలో  ఒక రోజు (2019)

22. పడిలేచే కెరటం (2019)

23. ఆపరేషన్ కైటిన్ (2019)

24.  రెండు ఆకాశాల మధ్య (2020)

25. మనోజ్ఞ (2021)

26. అంగారకగ్రహం మీద అంతిమవిజయం (2021)

27. లోపలి విధ్వంసం (2021)

28. మిషన్ ఎపిటీసియా (2022)

29. లోహ విహంగం (2023)

30. చీకటి చివర్న వెల్తురు (2023)

31.  చంద్రునికో నూలుపోగు (2024)

32.  ఊరు లేనోళ్ళు (2024)

33.  ఏకాంత సమూహాలు (2024)

34.  గ్రహాంతర అన్వేషణ (2024)

35.  అందమైన కానుక (2025)

36.  రెండో జీవితం (2025)

37. ఫార్ములా డి ( 2025)

38. ఊదా రంగు సముద్రం (2026)

'''అవార్డులు - బహుమతులు:'''

1. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవలకు 2010 సంవత్సరానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు

2. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, పాలమూరు యూనివర్శిటీ, మహాత్మా గాంధి      యూనివర్శిటీ, తెలంగాణ యూనివర్శిటీ  , బెంగుళూరు యూనివర్శిటీ ల్లో యం.ఏ తెలుగు విద్యార్థులకకు పాఠ్యపుస్తకంగా నిర్ణయించబడింది.

3. ‘‘ఆరో అల్లుడు’’ కథకు బెంగుళూరు విశ్వవిద్యాలయంవారు ప్రచురించిన వరల్డ్   బెస్ట్ స్టోరీస్   రెండో సంపుటిలో స్థానం

4. అధికార భాషాసంఘం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ర్టం నుంచి ‘‘భాషా పురస్కారం’’ 2003

5. కథా రచనకు గాను తెలుగు యూనివర్సిటీ నుంచి ధర్మనిధి పురస్కారం 2003

6. నవలా రచనకు గాను విశాలాంధ్ర స్వర్ణోత్సవ పురస్కారం 2003

7. ‘‘రూపాయిచెట్టు’’ కథా సంపుటికి ‘‘మాడభూషి రంగాచారి స్మారక పురస్కారం’’ 2004              

8. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ ‘‘సాహితీ పురస్కారం’’ 2004

9. ఢిల్లీ తెలుగు అకాడమి నుంచి ‘‘రాష్ట్రీయ వికాస్ శిరోమణి’’ అవార్డు 2005

10. కథారచనకు గాను పులికంటి సాహితీ సత్కృతి 2005

11. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవలకు వి. ఆర్. నార్ల సాహితీ పురస్కారం 2005

12. నవలా రచనకు గాను ‘‘వాసిరెడ్డి సీతాదేవి సాహితీ పురస్కారం’’ 2007

13. జ్యోత్స్న కళాపీఠం వారి ఉగాది పురస్కారం 2007

14. కథా రచనకు గాను ‘‘చాసో సాహిత్య పురస్కారం’’ 2008

15. రూపాయిచెట్టు, చదరపు ఏనుగు కథాసంపుటాలకు ‘‘విశాల సాహితీ పురస్కారం’’  2008

16. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవలకు ‘‘కొవ్వలి సాహితీ పురస్కారం’’ 2009

17. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవల హిందీ అనువాదం ‘‘ నయీ ఇమారత్ కె ఖండహర్’’ కి  నేషనల్ హ్యూమన్ రైట్స్ కమీషన్, ఢిల్లీ వారి పురస్కారం 2009

18. ఆంధ్ర నాటక కళాసమితి నుంచి ‘‘తటపర్తి వరలక్ష్మి స్మారక ఉగాది పురస్కారం’’ 2011

19. అభ్యుదయ ఫౌండేషన్, కాకినాడ నుంచి ‘‘అభ్యుదయ సాహితీ పురస్కారం’’ 2012

20. డా. నాగభైరవ స్మారక సాహితీ పురస్కారం 2014

21. మొజాయిక్ లిటరరీ అవార్డ్, విశాఖపట్నం 2018  

22.  అలెప్ బుక్స్ 2025 లో ప్రచురించిన 100 ఇండియన్ స్టోరీస్ గత మూడు శతాబ్దాల్లో  వచ్చిన ఉత్తమ కథలనుంచి 100 కథల్ని ఎన్నుకుని ప్రచురించారు. ఇందులో నా కథ ప్రెడేటర్స్ కు స్థానం లభించింది.    

'''అనువదించబడిన గ్రంథాలు:    '''

1. Ocean and other stories - Dr.Bhargavi Rao and Mrs Sujatha Gopal

2.  Three dimensions and other stories - Mrs Sujatha Gopal

3.  Silent storm - Dr.P. Jayalaxmi

4.  A dove from the hillock - Dr. P. Jayalaxmi

5.  Shadow of hood -  S.V. Subba Rao

6.  A Desire for death – Saleem

7.  A ray of sunshine – Dr. P. jayalaxmi

8.  Seven steps to your heart – R.H. Saraswati

9.  Soaring on broken wings – Saleem

10.  Deserted flowers – Dr. Indira Bobbelapati

11.  Struggling to survive - Dr. Indrasena Reddy

12.  Devastation within - Dr. Indrasena Reddy

13.  Between the two skies - Dr. Indrasena Reddy

14.  Fall and rise of a tidal wave – Dr. Indrasena Reddy

15. నయీ ఇమారత్ కే ఖండహర్ (హింది) - శ్రీమతి శాంత సుందరి

16. సునహరీ ధూప్ (హింది) - శ్రీమతి శాంత సుందరి

17. సునహరా బాదల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

18. జంగల్ కే ఫూల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

19. రేగిస్తాన్ కే ఫూల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

20. దో ఆకాశ్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

21. సొనేరీ మేఘ్ (మరాఠి) - శ్రీ మకరంద కులకర్ణి

22. తీన్ బాజు ఆణి ఇతర గోష్ఠి (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

23. తలాక్ ఆణి ఇతర కథా (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

24. రాణీచి గోష్ట్ (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

25. మరణ్ దేతా కా కోయీ మరణ్ (మరాఠీ) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

26. ఉధ్వస్త ఆసియానా (మరాఠీ) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

27. [[మరణ కాంక్ష]]ె (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

28. రాణి కథేగళు (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

29. ఉరియతిరువ హూబన (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

30. కాడువ కథేగళు (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

31. జీవన్మృతరు (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

32. మేధ 017 (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

33. అపరాజిత (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

34. కాడువ కథేగళు -2 (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

35. ఆపరేషన్ కైటిన్ (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

36. గుహయెల్లి ఒందు దిన (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

37. అనామిక డైరీ (కన్నడ) - కస్తూరి

38. అనూహ్య కళ్యాణ (కన్నడ)  - కస్తూరి

39. అన్వేషణె (కన్నడ) - కస్తూరి

40. మరుభూమియ హూగలు (కన్నడ) - కస్తూరి

41. అలెగళు నిల్లువుదిల్ల (కన్నడ) - కస్తూరి

42. అరణ్య పర్వ (కన్నడ) - కస్తూరి

43. నాళె బప్పుడు ఇందె బరలి (కన్నడ) - కస్తూరి

44. మౌనరాగగళు (కన్నడ) - కస్తూరి

45. అడవి దేవియ మదిల మక్కళు (కన్నడ) - కస్తూరి

46. ఎరియుం పూన్తోట్టం (తమిళం) - శ్రీమతి శాంతాదత్

47. రాణీయుం న్జానూం (మలయాళం) - శ్రీ ఎల్. ఆర్. స్వామి

48. కత్తిఎరియన్న పూన్తోట్టం (మలయాళం) - శ్రీ ఎల్. ఆర్. స్వామి

49. మౌనరాగంగళ్ (మలయాళం) - శ్రీ రాజీవన్ ముందియోడ్

50. పంచేది (మలయాళం) - శ్రీ రాజీవన్ ముందియోడ్

51. సలీంక నిర్వాచిత గల్ప (ఒరియా) - శ్రీ బంగాలి నందా

52. జలుతిబ ఫూలో బగీచ (ఒరియా) - శ్రీ బంగాలి నందా

53. రాణిర కహాణి (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

54. సున్‌హలీ బాదల్ (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

55. ఖంగర్ కి ఇమారత్ (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

56. ధ్వంస తలర జీబన (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

57. మహా సాగర్ - అనన్యగల్ప (ఒరియా) -  శ్రీమతి పున్య ప్రవాదేవి

58. తినోతి పరిసర - అనన్యగల్ప (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

59. భంగా దేనారే ఉడిబా (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

60. పహాడా వూపరు కపోతా తై (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

61. బంచిబ పైన్ సంగ్రామ్ (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

62.  అందవడా ఉడుగోరె (కన్నడ ) - శ్రీమతి విశాల ఆరాధ్య 

63.  తల్లాంగల నదువే (కన్నడ ) - శ్రీమతి విజయ శంకర 

64.  మనోజ్ఞ (కన్నడ ) - శ్రీమతి విజయ శంకర 

65.  ద్వేత ఆకాశ (ఒరియా ) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి 

66. ఉత్తుంగ తరంగ రా ఉద్ధాన పతన (ఒరియా ) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి 

                       
'''సలీం సాహిత్యం మీద యం. ఫిల్, పిహెచ్. డి కోసం  పరిశోధనలు:'''

1. ‘‘సలీం నవలలు - ఒక పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్.డి;   విద్యార్థి: పి. గ్లోరి  ;  గైడ్: ప్రొ. కె. మునిరత్నం  ; శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, తిరుపతి

2. ‘‘వెండి మేఘం నవల - ముస్లింల సాంస్కృతిక జీవనం’’ అనే అంశం మీద యం. ఫిల్ ;  విద్యార్థి: మొహమ్మద్ బాషా ;     గైడ్: ప్రొ. ఎండ్లూరి సుధాకర్ ;    పొ. శ్రీ. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, బొమ్మూరు

3. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట నవల - పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద యం. ఫిల్ ; విద్యార్థి: మోహన్ ;  గైడ్: డా. విజయలక్ష్మి ; సెంట్రల్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబాద్

4. ‘‘వెండిమేఘం నవల – ఆవశ్యకత’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ;  విద్యార్థి: మహబూబ్ జాన్ ;  గైడ్: ప్రొ. మహలక్ష్మి  ;కుప్పం విశ్వవిద్యాలయం, కుప్పం

5. ‘‘సలీం కథల్లో వస్తువైవిధ్యం’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: యం. నాగరాజు ; గైడ్: ప్రొ. శరత్జ్యోత్సారాణి  ; సెంట్రల్ యూనివర్సిటి, హైద్రాబాద్

6. ‘‘సలీం మైనారిటీ కథలు - స్త్రీల సమస్యలు’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: సలీంబాషా ధులుప్; గైడ్: డా. తుమ్మల రామకృష్ణ, సెంట్రల్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబాద్

7. ‘‘సలీం సమగ్ర సాహిత్యం - పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్. డి ; విద్యార్థి: షేక్ హజీబ్ మీరా; గైడ్: ప్రొ. వి. తిమ్మన్న ; ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, వాల్తేర్

8. ‘‘హ్యూమనిజం ఇన్ సలీంస్ షార్ట్ స్టోరీస్’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: బి.జె. గౌతం ;  గైడ్: డా. సోన్‌బా ఎన్. సాల్వే ;  ఇంగ్లీష్ అండ్ ఫారెన్ లాంగ్వేజెస్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబ్రాద్

9. ‘‘అబ్దుల్ బిస్మిల్లా ఔర్ సలీం కె సాహిత్య మే సామాజిక్ చిత్రణ్’’ అంశం మీద పిహెచ్.డి ; విద్యార్థి: సంజయ్‌కుమార్ ప్రజాపతి ; గైడ్:  ప్రొ. శారద సుందరి భారతుల ;    బెనారస్ హిందూ యూనివర్శిటి, వారణాసి

10. ‘‘గుర్రపు డెక్క నవలలో పర్యావరణ స్పృహ - సామాజికాంశాలు’’ అనే అంశం మీద  యం. ఫిల్ ; విద్యార్థి: యు.వి. చక్రవర్తి ; గైడ్: డా. మురళి ; ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్, చెన్నయ్

11. ‘‘సలీం కథాసాహిత్యానుశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్. డి ; విద్యార్థి: వి. పద్మ;  గైడ్: డా.యం.విజయశ్రీ ; నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం, గుంటూర్‌

 '''టీ.వీ సీరియల్స్:'''

1. ‘‘రాణిగారి కథలు’’ మా టీవీలో 56 ఎపిసోడ్లుగా ప్రసారమైనాయి. శ్రీ అక్కినేని  కుటుంబరావు గారు దర్శకత్వం వహించారు.

2. ‘‘సలీం కథలు’’ పేరుతో పదిహేను కథలు దూరదర్శన్ యాదగిరి ఛానెల్లో ప్రసారమైనాయి. శ్రీ శంకు గారు దర్శకత్వం వహించారు. వీటికి 2015 సంవత్సరానికి ఉత్తమ టీవీ ఫిల్మ్ సీరీస్ కింద బంగారు నంది బహుమతి లభించింది.                                                                                                      

                                                           
==మూలాలు==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:1961 జననాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లిం రచయితలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>alptzis6d9623foxzrh6hxt9sc49j55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980445</id>
      <parentid>4980444</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T04:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayesha Sulthana</username>
        <id>139303</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* సాహితీ ప్రస్థానం */</comment>
      <origin>4980445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32777" sha1="t6qq701laiitovop98y7m97z3klfwxs" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =సలీం
| residence =
| other_names =సలీం
| image = {{Css image crop
|Image = %E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%B6%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf
|Page = 137
|bSize = 450
|cWidth = 140
|cHeight = 150
|oTop = 430
|oLeft = 5
|Location = center
|Description = 
}}
| imagesize = 200px
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = 1 [[జూన్]] [[1959]].
| birth_place =[[త్రోవగుంట]], [[భారతదేశం]].
| native_place = [[త్రోవగుంట]], [[భారతదేశం]].
| death_date = 
| death_place =
| death_cause = 
| known = 
| occupation =రచయిత
| title = 
| salary =
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= 
| partner = 
| children = 
| father = జాఫర్
| mother =అన్వర్ బీ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}

'''[[సయ్యద్ సలీం]]''' 1959 జూన్ ఒకటో తేదీన జాఫర్, అన్వర్ బీలకు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=అక్షరశిల్పులు|last=సయ్యద్ నశీర్ అహమ్మద్|publisher=ఆజాద్‌ హౌస్‌ ఆఫ్‌ పబ్లికేషన్స్‌|year=2010|location=వినుకొండ|pages=137,138}}&lt;/ref&gt; భద్రిరాజు జన్మించిన [[ఒంగోలు]] సమీపంలో [[త్రోవగుంట]] అనే గ్రామంలో జన్మించారు. ''మానవత్వాన్ని'' మించిన మతం లేదనీ, అదే తన అభిమతంగా, [[కథలు]], [[నవలా సాహిత్యము|నవల]]లు, కవితలు రాశారు.

==సాహితీ ప్రస్థానం==
ఇంటర్ చదివే రోజుల్లోనే 'సమర సాహితి' అనే సంస్థకి కార్యదర్శి అయ్యారు. [[కర్నూలు]] [[సిల్వర్ జూబిలీ డిగ్రీ కళాశాల, కర్నూలు|సిల్వర్ జూబ్లీ కళాశాలలో]] డిగ్రీ, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎం.ఎస్సీ. పట్టా పొందారు. 1996లో తొలిసారిగా ''స్వాతిచినుకులు'' పేరుతో [[కథ]]ల సంపుటి ప్రచురించారు. 1999లో ''నిశ్శబ్ద సంగీతం'' అనే కథల సంపుటి, ''నీలోకి చూసిన జ్ఞాపకం'' అనే తొలి కవితా సంపుటినీ ప్రచురించారు. 2001లో ''జీవన్మృతులు'', 2003లో ''వెండిమేఘం'' అనే నవలలు రాశారు. 2004లో ''రూపాయి చెట్టు'' కథల సంపుటి ఆయనకు ఎంతో పేరు తెచ్చింది. ఆయన రాసిన ''కాంచనమృగం'' [[నవలా సాహిత్యము|నవల]] ''ఆటా'' సంస్థ నిర్వహించిన పోటీల్లో బహుమతి పొందింది. ''మెహర్'', ''బురఖా'', ''తలాక్'', ''ఆరో అల్లుడు'' వంటి కథల ద్వారా [[ముస్లిం]] సంప్రదాయాల్లో, ఆచార వ్యవహారాల్లో ఉన్న రుగ్మతల్ని ఖండించారు. సలీం సంస్కరణవాది. ఇప్పటివరకు వీరు మూడు కవితా సంపుటాలు, 15 కథా సంపుటాలు, 38 నవలలు వెలువరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=పుట:అక్షరశిల్పులు.pdf/137 - వికీసోర్స్|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:%E0%B0%85%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B0%B0%E0%B0%B6%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81.pdf/137|access-date=2022-05-30|website=te.wikisource.org|language=te}}&lt;/ref&gt;

==పురస్కారాలు==
[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ]] ధర్మనిధి పురస్కారం ఇచ్చింది. 2003లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘం|అధికార భాషా సంఘం]] భాషా పురస్కారం, 2005లో ఢిల్లీ [[తెలుగు అకాడమీ]] అవార్డు వచ్చాయి. ఆయన [[కథలు]] పది [[కన్నడ భాష|కన్నడం]]లోకి అనువాదమయ్యాయి. మూడు కథలు [[హిందీ భాష|హిందీ]]లోకి వెళ్తే, [[పెంగ్విన్]] బుక్స్ సంస్థ ''మెహర్'' కథని [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]లోకి అనువదించి ప్రచురించింది. 2010 లో ఈయన రాసిన నవల [[కాలుతున్న పూలతోట]]కు [[కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు|కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం]] వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::..|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#TELUGU|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530085644/https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#TELUGU|archive-date=2022-05-30|access-date=2022-05-30|website=sahitya-akademi.gov.in}}&lt;/ref&gt; వెండి మేఘం నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ సాహితీ పురస్కారం, వి ఆర్ నార్ల పురస్కారం లభించాయి. రూపాయి చెట్టు కథా సంపుటికి మాడభూషి రంగాచారి స్మారక పురస్కారం, కథకు చాసో సాహిత్య పురస్కారం, నవలా రచనకు వాసిరెడ్డి సీతాదేవి సాహితీ పురస్కారం, కొవ్వలి సాహితీ పురస్కారం లభించాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; వెండిమేఘం నవల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, పాలమూరు యూనివర్సిటీ, మహాత్మా గాంధీ యూనివర్సిటీల్లో ఎం.ఏ తెలుగు విద్యార్థులకు పాఠ్య పుస్తకంగా ఉంది.

'''కవితలు:'''

         కాలేజీ రోజులనుంచే కవితావ్యాసంగం ప్రారంభమై, ఇప్పటివరకు నూట యాభైకి   పైగా కవితలు వివిధ పత్రికల్లో అచ్చయినాయి. కొన్ని కవితలు  కన్నడం, ఆంగ్ల భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి.  మూడు కవితా సంపుటాలు వెలువడ్డాయి.

         1. నీలోకి చూసిన జ్ఞాపకం ... 1999

         2. ఆకులు రాలే దృశ్యం   ... 2005

         3. విషాద వర్ణం            ... 2013

'''కథలు:'''

         ఇప్పటివరకు  మూడువందల యాభై కి పైగా కథలు వివిధ దిన, వార, మాస పత్రికల్లో ప్రచురించ బడ్డాయి. మొదటికథ ‘మనీషి’ 1980 లో ఆంధ్రభూమి వారపత్రికలో ప్రచురించబడింది. చాలా కథలకు  బహుమతులొచ్చాయి. పలు కథలు ఇతర భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి. వీటిలో ప్రము ఖంగా మానవత్వాన్ని గుర్తుచేసే కథలు, మంచితనాన్ని తట్టిలేపే కథలే ఎక్కువ. ఇప్పటివరకు పదిహేను కథాసంపుటాలు వెలువడ్డాయి.

1. స్వాతి చినుకులు    ... 1996

2. నిశ్శబ్ద సంగీతం     ... 1999

3. రూపాయి చెట్టు      ... 2004

4. చదరపు ఏనుగు     ... 2006

5. రాణీగారి కథలు     ... 2008

6. ఒంటరి శరీరం      ... 2009

7. రెక్కల హరివిల్లు     ... 2011

8. అంతర్గానం                   ... 2014

9. నీటి పుట్ట             ... 2017

10. మాయ జలతారు  ... 2018

11. నీడ                  ... 2023

12. ఎవరికి తెలుసు   ... 2024

13. బూడిద రంగు ఆకాశం... 2026

14. గులాబీ రంగు రోడ్డు .... 2026

15. బహుమతి కథలు ... 2026

రాణీగారి కథలు మతసామరస్యాన్ని చాటిచెప్పే కథలు. ముస్లిం మతస్థుడైన సైఫ్,  సనాతన బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన రాణి ప్రేమించుకుని పెళ్ళిచేసుకుంటారు. ఆ క్రమంలో వాళ్ళకెదురైన సామాజిక, సాంస్కృతిక, వ్యావహారిక, మతపరమైన సమస్యలు... వాటిని సామరస్య పూర్వకంగా ఎదుర్కొని ఆదర్శ జంటగా ఎలా నెగ్గుకొచ్చారో సున్నితమైన హాస్యాన్ని, సునిశితమైన  వ్యంగ్యాన్ని జోడించి చెప్పిన కథలి వి. మతాలకతీతంగా ప్రేమనీ, మానవత్వాన్ని ఎలా బతికించు కోవచ్చో ఈ కథల్లో విశదపర్చటం జరి గింది. ఇవి మాటీవీలో సీరియల్‌గా 56 ఎపిసోడ్లలో ప్రసారం చేయబడ్డాయి. ఈ కథలు అనేక  భారతీ య  భాషల్లోకి తర్జుమా చేయబడ్డాయి.

'''నవలలు:'''

ఇప్పటివరకు ముప్పయ్ ఎనిమిది నవలలు ప్రచురించబడ్డాయి. రెండో నవల ‘వెండి మేఘం’  తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారాన్ని దక్కించుకుంది. ‘కాలుతున్న పూలతోట’ నవలకు 2010 సంవత్సరానికి గాను కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. ‘అనూహ్య పెళ్ళి’ నవల ఉమ్మడి  ఆంధ్ర రాష్ర్ట సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన నవలల పోటీలో బహుమతి గెల్చుకుంది. ‘అనామిక డైరీ’ నవలకు ఆటా నవ్య వీక్లీ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన    పోటీలో మొదటి బహుమతి లభించింది. ‘మేధ  017’, ‘ఆపరేషన్ కైటిన్’, ‘గుహలో ఒకరోజు’, ‘అంగారక గ్రహం మీద అంతిమ విజయం’ నవలికలకు తానా- మంచి పుస్తకం సంయుక్తంగా నిర్వహించిన  బాల సాహిత్యంలో నవలల  పోటీలో బహు మతి లభించింది. ‘మిషన్ ఎపిటీసియా’' చంద్రునికో నూలుపోగు' అనే నవలికలు బాలల సైన్స్ ఫిక్షన్ నవలల పోటీలో 2022, 2024 సంవత్సరాలకు ఉత్తమ నవలలు గా ఎంపికయ్యాయి..

1. జీవన్మృతులు (2001)

2. వెండి మేఘం (2003)

3. కాంచన మృగం (2006)

4. కాలుతున్న పూలతోట (2006)

5. పడగనీడ (2010)

6. [[మరణ కాంక్ష]] (2012)

7. గుర్రపు డెక్క (2013)

8. అనూహ్య పెళ్ళి (2013)

9. అనామిక డైరీ (2014)

10. అరణ్యపర్వం (2015)

11. కావ్యాంజలి (2016)

12. మౌన రాగం (2016)

13. మేధ 017 (2016)

14. అపరాజిత (2016)

15. అన్వేషణ (2017)

16. దూదిపింజలు (2017)

17. లిటిల్ జూలీ (2017)

18. ఎడారి పూలు (2018)

19. గర్భ గుడి (2018)

20. పగడపు దీవి (2018)

21. గుహలో  ఒక రోజు (2019)

22. పడిలేచే కెరటం (2019)

23. ఆపరేషన్ కైటిన్ (2019)

24.  రెండు ఆకాశాల మధ్య (2020)

25. మనోజ్ఞ (2021)

26. అంగారకగ్రహం మీద అంతిమవిజయం (2021)

27. లోపలి విధ్వంసం (2021)

28. మిషన్ ఎపిటీసియా (2022)

29. లోహ విహంగం (2023)

30. చీకటి చివర్న వెల్తురు (2023)

31.  చంద్రునికో నూలుపోగు (2024)

32.  ఊరు లేనోళ్ళు (2024)

33.  ఏకాంత సమూహాలు (2024)

34.  గ్రహాంతర అన్వేషణ (2024)

35.  అందమైన కానుక (2025)

36.  రెండో జీవితం (2025)

37. ఫార్ములా డి ( 2025)

38. ఊదా రంగు సముద్రం (2026)

'''అవార్డులు - బహుమతులు:'''

1. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవలకు 2010 సంవత్సరానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు

2. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవల ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, పాలమూరు యూనివర్శిటీ, మహాత్మా గాంధి      యూనివర్శిటీ, తెలంగాణ యూనివర్శిటీ  , బెంగుళూరు యూనివర్శిటీ ల్లో యం.ఏ తెలుగు విద్యార్థులకకు పాఠ్యపుస్తకంగా నిర్ణయించబడింది.

3. ‘‘ఆరో అల్లుడు’’ కథకు బెంగుళూరు విశ్వవిద్యాలయంవారు ప్రచురించిన వరల్డ్   బెస్ట్ స్టోరీస్   రెండో సంపుటిలో స్థానం

4. అధికార భాషాసంఘం, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ర్టం నుంచి ‘‘భాషా పురస్కారం’’ 2003

5. కథా రచనకు గాను తెలుగు యూనివర్సిటీ నుంచి ధర్మనిధి పురస్కారం 2003

6. నవలా రచనకు గాను విశాలాంధ్ర స్వర్ణోత్సవ పురస్కారం 2003

7. ‘‘రూపాయిచెట్టు’’ కథా సంపుటికి ‘‘మాడభూషి రంగాచారి స్మారక పురస్కారం’’ 2004              

8. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవలకు తెలుగు యూనివర్సిటీ ‘‘సాహితీ పురస్కారం’’ 2004

9. ఢిల్లీ తెలుగు అకాడమి నుంచి ‘‘రాష్ట్రీయ వికాస్ శిరోమణి’’ అవార్డు 2005

10. కథారచనకు గాను పులికంటి సాహితీ సత్కృతి 2005

11. ‘‘వెండి మేఘం’’ నవలకు వి. ఆర్. నార్ల సాహితీ పురస్కారం 2005

12. నవలా రచనకు గాను ‘‘వాసిరెడ్డి సీతాదేవి సాహితీ పురస్కారం’’ 2007

13. జ్యోత్స్న కళాపీఠం వారి ఉగాది పురస్కారం 2007

14. కథా రచనకు గాను ‘‘చాసో సాహిత్య పురస్కారం’’ 2008

15. రూపాయిచెట్టు, చదరపు ఏనుగు కథాసంపుటాలకు ‘‘విశాల సాహితీ పురస్కారం’’  2008

16. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవలకు ‘‘కొవ్వలి సాహితీ పురస్కారం’’ 2009

17. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట’’ నవల హిందీ అనువాదం ‘‘ నయీ ఇమారత్ కె ఖండహర్’’ కి  నేషనల్ హ్యూమన్ రైట్స్ కమీషన్, ఢిల్లీ వారి పురస్కారం 2009

18. ఆంధ్ర నాటక కళాసమితి నుంచి ‘‘తటపర్తి వరలక్ష్మి స్మారక ఉగాది పురస్కారం’’ 2011

19. అభ్యుదయ ఫౌండేషన్, కాకినాడ నుంచి ‘‘అభ్యుదయ సాహితీ పురస్కారం’’ 2012

20. డా. నాగభైరవ స్మారక సాహితీ పురస్కారం 2014

21. మొజాయిక్ లిటరరీ అవార్డ్, విశాఖపట్నం 2018  

22.  అలెప్ బుక్స్ 2025 లో ప్రచురించిన 100 ఇండియన్ స్టోరీస్ గత మూడు శతాబ్దాల్లో  వచ్చిన ఉత్తమ కథలనుంచి 100 కథల్ని ఎన్నుకుని ప్రచురించారు. ఇందులో నా కథ ప్రెడేటర్స్ కు స్థానం లభించింది.    

'''అనువదించబడిన గ్రంథాలు:    '''

1. Ocean and other stories - Dr.Bhargavi Rao and Mrs Sujatha Gopal

2.  Three dimensions and other stories - Mrs Sujatha Gopal

3.  Silent storm - Dr.P. Jayalaxmi

4.  A dove from the hillock - Dr. P. Jayalaxmi

5.  Shadow of hood -  S.V. Subba Rao

6.  A Desire for death – Saleem

7.  A ray of sunshine – Dr. P. jayalaxmi

8.  Seven steps to your heart – R.H. Saraswati

9.  Soaring on broken wings – Saleem

10.  Deserted flowers – Dr. Indira Bobbelapati

11.  Struggling to survive - Dr. Indrasena Reddy

12.  Devastation within - Dr. Indrasena Reddy

13.  Between the two skies - Dr. Indrasena Reddy

14.  Fall and rise of a tidal wave – Dr. Indrasena Reddy

15. నయీ ఇమారత్ కే ఖండహర్ (హింది) - శ్రీమతి శాంత సుందరి

16. సునహరీ ధూప్ (హింది) - శ్రీమతి శాంత సుందరి

17. సునహరా బాదల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

18. జంగల్ కే ఫూల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

19. రేగిస్తాన్ కే ఫూల్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

20. దో ఆకాశ్ (హింది) - డా. కొమ్మిశెట్టి మోహన్

21. సొనేరీ మేఘ్ (మరాఠి) - శ్రీ మకరంద కులకర్ణి

22. తీన్ బాజు ఆణి ఇతర గోష్ఠి (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

23. తలాక్ ఆణి ఇతర కథా (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

24. రాణీచి గోష్ట్ (మరాఠి) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

25. మరణ్ దేతా కా కోయీ మరణ్ (మరాఠీ) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

26. ఉధ్వస్త ఆసియానా (మరాఠీ) - శ్రీ కమలాకర్ ధారప్

27. [[మరణ కాంక్ష]]ె (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

28. రాణి కథేగళు (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

29. ఉరియతిరువ హూబన (కన్నడ) - శ్రీ జి. వీరభద్రగౌడ

30. కాడువ కథేగళు (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

31. జీవన్మృతరు (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

32. మేధ 017 (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

33. అపరాజిత (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

34. కాడువ కథేగళు -2 (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

35. ఆపరేషన్ కైటిన్ (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

36. గుహయెల్లి ఒందు దిన (కన్నడ) - శ్రీ దేవకవి నా. ధనపాల

37. అనామిక డైరీ (కన్నడ) - కస్తూరి

38. అనూహ్య కళ్యాణ (కన్నడ)  - కస్తూరి

39. అన్వేషణె (కన్నడ) - కస్తూరి

40. మరుభూమియ హూగలు (కన్నడ) - కస్తూరి

41. అలెగళు నిల్లువుదిల్ల (కన్నడ) - కస్తూరి

42. అరణ్య పర్వ (కన్నడ) - కస్తూరి

43. నాళె బప్పుడు ఇందె బరలి (కన్నడ) - కస్తూరి

44. మౌనరాగగళు (కన్నడ) - కస్తూరి

45. అడవి దేవియ మదిల మక్కళు (కన్నడ) - కస్తూరి

46. ఎరియుం పూన్తోట్టం (తమిళం) - శ్రీమతి శాంతాదత్

47. రాణీయుం న్జానూం (మలయాళం) - శ్రీ ఎల్. ఆర్. స్వామి

48. కత్తిఎరియన్న పూన్తోట్టం (మలయాళం) - శ్రీ ఎల్. ఆర్. స్వామి

49. మౌనరాగంగళ్ (మలయాళం) - శ్రీ రాజీవన్ ముందియోడ్

50. పంచేది (మలయాళం) - శ్రీ రాజీవన్ ముందియోడ్

51. సలీంక నిర్వాచిత గల్ప (ఒరియా) - శ్రీ బంగాలి నందా

52. జలుతిబ ఫూలో బగీచ (ఒరియా) - శ్రీ బంగాలి నందా

53. రాణిర కహాణి (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

54. సున్‌హలీ బాదల్ (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

55. ఖంగర్ కి ఇమారత్ (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

56. ధ్వంస తలర జీబన (ఒరియా) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి

57. మహా సాగర్ - అనన్యగల్ప (ఒరియా) -  శ్రీమతి పున్య ప్రవాదేవి

58. తినోతి పరిసర - అనన్యగల్ప (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

59. భంగా దేనారే ఉడిబా (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

60. పహాడా వూపరు కపోతా తై (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

61. బంచిబ పైన్ సంగ్రామ్ (ఒరియా) - శ్రీమతి బినోదినిదాస్

62.  అందవడా ఉడుగోరె (కన్నడ ) - శ్రీమతి విశాల ఆరాధ్య 

63.  తల్లాంగల నదువే (కన్నడ ) - శ్రీమతి విజయ శంకర 

64.  మనోజ్ఞ (కన్నడ ) - శ్రీమతి విజయ శంకర 

65.  ద్వేత ఆకాశ (ఒరియా ) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి 

66. ఉత్తుంగ తరంగ రా ఉద్ధాన పతన (ఒరియా ) - శ్రీమతి కమలా సత్పతి 

                       
'''సలీం సాహిత్యం మీద యం. ఫిల్, పిహెచ్. డి కోసం  పరిశోధనలు:'''

1. ‘‘సలీం నవలలు - ఒక పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్.డి;   విద్యార్థి: పి. గ్లోరి  ;  గైడ్: ప్రొ. కె. మునిరత్నం  ; శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, తిరుపతి

2. ‘‘వెండి మేఘం నవల - ముస్లింల సాంస్కృతిక జీవనం’’ అనే అంశం మీద యం. ఫిల్ ;  విద్యార్థి: మొహమ్మద్ బాషా ;     గైడ్: ప్రొ. ఎండ్లూరి సుధాకర్ ;    పొ. శ్రీ. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, బొమ్మూరు

3. ‘‘కాలుతున్న పూలతోట నవల - పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద యం. ఫిల్ ; విద్యార్థి: మోహన్ ;  గైడ్: డా. విజయలక్ష్మి ; సెంట్రల్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబాద్

4. ‘‘వెండిమేఘం నవల – ఆవశ్యకత’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ;  విద్యార్థి: మహబూబ్ జాన్ ;  గైడ్: ప్రొ. మహలక్ష్మి  ;కుప్పం విశ్వవిద్యాలయం, కుప్పం

5. ‘‘సలీం కథల్లో వస్తువైవిధ్యం’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: యం. నాగరాజు ; గైడ్: ప్రొ. శరత్జ్యోత్సారాణి  ; సెంట్రల్ యూనివర్సిటి, హైద్రాబాద్

6. ‘‘సలీం మైనారిటీ కథలు - స్త్రీల సమస్యలు’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: సలీంబాషా ధులుప్; గైడ్: డా. తుమ్మల రామకృష్ణ, సెంట్రల్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబాద్

7. ‘‘సలీం సమగ్ర సాహిత్యం - పరిశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్. డి ; విద్యార్థి: షేక్ హజీబ్ మీరా; గైడ్: ప్రొ. వి. తిమ్మన్న ; ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, వాల్తేర్

8. ‘‘హ్యూమనిజం ఇన్ సలీంస్ షార్ట్ స్టోరీస్’’ అనే అంశం మీద యం.ఫిల్ ; విద్యార్థి: బి.జె. గౌతం ;  గైడ్: డా. సోన్‌బా ఎన్. సాల్వే ;  ఇంగ్లీష్ అండ్ ఫారెన్ లాంగ్వేజెస్ యూనివర్శిటి, హైద్రాబ్రాద్

9. ‘‘అబ్దుల్ బిస్మిల్లా ఔర్ సలీం కె సాహిత్య మే సామాజిక్ చిత్రణ్’’ అంశం మీద పిహెచ్.డి ; విద్యార్థి: సంజయ్‌కుమార్ ప్రజాపతి ; గైడ్:  ప్రొ. శారద సుందరి భారతుల ;    బెనారస్ హిందూ యూనివర్శిటి, వారణాసి

10. ‘‘గుర్రపు డెక్క నవలలో పర్యావరణ స్పృహ - సామాజికాంశాలు’’ అనే అంశం మీద  యం. ఫిల్ ; విద్యార్థి: యు.వి. చక్రవర్తి ; గైడ్: డా. మురళి ; ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్, చెన్నయ్

11. ‘‘సలీం కథాసాహిత్యానుశీలన’’ అనే అంశం మీద పిహెచ్. డి ; విద్యార్థి: వి. పద్మ;  గైడ్: డా.యం.విజయశ్రీ ; నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం, గుంటూర్‌

 '''టీ.వీ సీరియల్స్:'''

1. ‘‘రాణిగారి కథలు’’ మా టీవీలో 56 ఎపిసోడ్లుగా ప్రసారమైనాయి. శ్రీ అక్కినేని  కుటుంబరావు గారు దర్శకత్వం వహించారు.

2. ‘‘సలీం కథలు’’ పేరుతో పదిహేను కథలు దూరదర్శన్ యాదగిరి ఛానెల్లో ప్రసారమైనాయి. శ్రీ శంకు గారు దర్శకత్వం వహించారు. వీటికి 2015 సంవత్సరానికి ఉత్తమ టీవీ ఫిల్మ్ సీరీస్ కింద బంగారు నంది బహుమతి లభించింది.                                                                                                      

                                                           
==మూలాలు==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:1961 జననాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ముస్లిం రచయితలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>t6qq701laiitovop98y7m97z3klfwxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఖజకిస్తాన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88137</id>
    <redirect title="కజఖ్‌స్థాన్‌" />
    <revision>
      <id>4980324</id>
      <parentid>429997</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>14835</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[కజకస్తాన్]] to [[కజఖ్‌స్థాన్‌]]</comment>
      <origin>4980324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="e3jcsopzbq1z4lipm8w3kpd0kfl2y5d" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[కజఖ్‌స్థాన్‌]]</text>
      <sha1>e3jcsopzbq1z4lipm8w3kpd0kfl2y5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:రచ్చబండ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90932</id>
    <revision>
      <id>4980319</id>
      <parentid>4980162</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు */ సమాధానం</comment>
      <origin>4980319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169549" sha1="169oblpg1est02umyvnr5e5e6xlx3wq" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం==
ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు.

తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను.

ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో  ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము.

అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. 

గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project

మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. 

ఇట్లు 

--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు  అలాగే. తప్పకుండా చేయండి.  అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== తెవికిబడి పునః ప్రారంభం?  ==
2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది .  తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో  నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ  కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి  ప్రారంభించవచ్చు.  ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం  లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం  మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP  ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది.  ధన్యవాదాలు.  తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్      &lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

[[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు.    [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి.
:చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు.  మధ్యాహ్నం 2-4  అడిగాను ఇదివరకులో లాగా.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
: ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్  మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm.  మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి ==
వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం ==
తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు.

ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి.
:# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
:# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు.
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, 
::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు.  అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను.
::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి.
::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం:
:::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం.
:::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం.
:::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం.
:::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి  ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి.
:::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం &quot;నిర్వాహణ బడి&quot; లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అందరికీ నమస్కారం, 
:::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం.
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం.
:::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

: పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న.  శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో,  సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు  ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/Ub6B&lt;/nowiki&gt; (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా)   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి .   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::&quot;వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు&quot;
:::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు.
:::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో &quot;మాత్రమే&quot; చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::అందరికీ నమస్కారం,
:::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని.
:::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు:
:::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను.
:::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం.
:::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]],  [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
:::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది.
::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. 
::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. 
::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు ==
దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగే అండి  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ   ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్  అర్ధర్వ్యం లో  తెవికీబడి వేదిక ద్వారా  &quot;'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ&quot;''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&amp;nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ  27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.'''    

గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. 

సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఒక పెజిలొ infobox లో  Spouse   ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. ==
https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు  పేజీలొ infobox లో  Spouse-  భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను.
::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి &lt;nowiki&gt;[[ ]]&lt;/nowiki&gt; -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. ==
గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి ==
గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. 

ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి  చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది:

* MediaWiki:Twinkle-pagestyles
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.js
* MediaWiki:Gadget-twinklearv.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js
* MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletag.js
* MediaWiki:Gadget-twinklediff.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js
* MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js
* MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.css
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ,  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి:  
:::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి.
:::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి:
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js
:::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js
:::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences
:::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు  (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు  [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో  చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. 

ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== అధికారులు కావాలి ==
మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి.

ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
ఈ చర్చలో  [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు ==
తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి.
* వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో &quot;నా మార్పులు&quot; అని ఉంది.
* వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది &quot;వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది
* మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో &quot;ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది.

వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన.   
* నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు'''
* వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''
* ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''

వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు,
:వాడుకరి &quot;మార్పులు&quot; లేదా &quot;రచనలు&quot; అనే పదాల కంటే &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, &quot;అందించిన సవరణలు&quot; అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ ==
ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. 

# ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి.
#ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి.
#పేజీలో  mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి.
#లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు.
#ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. 
#ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &amp;vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి.
#క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది.
#Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్  ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. 
#పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు.
దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత  పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ&lt; ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు ==
{{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు ==
వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. 
:::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు:
:::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు'''
:::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్'''
:::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక  'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 ==
సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

# :సరే నండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#:బావుందండి. అభినందనలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ ==
కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే..

#. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]]
#. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట.
#. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD)
#. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి.

[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::స్వాగత మూస, PROD ట్యాగులను చేర్చినపుడు అవి పనిచేయడం లేదు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:52, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు కూడా పలుమార్లు ప్రయత్నం చేసినా ఫలించలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఏది ఫలించలేదు? మిగతావి కూడా పరీక్షించారా? కొంచెం వివరంగా రాయవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:07, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను కొత్తవాడుకరికి [[వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen]] స్వాగత సందేశం పంపించటానికి WEL చెప్పటానికి ప్రయత్నించగా {{subst:undefined}} అనే మూస చేరుతుంది. గతంలో మనకు వచ్చే సందేశం రాలేదు. ఒకవేళ నేను ఏమైనా తప్పు చేసానా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ పెట్టెలో ఏ మూసను ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:23, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీ సమాధానం కోసం చూస్తున్నాను. అదే పేజీలో నేను స్వాగత సందేశం పెట్టాను. నాకు లోపం తలెత్తలేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:28, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు సమాధానం రాసే లోగా నేను మీ twinkleoptions.js ను చూసాను. అందులో మీరు welcome చేసేందుకు ఒక మూస పేరు కనబడలేదు నాకు. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. సేవ్ చేసి అప్పుడు మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.
:::::::::మిగతా విశేషాలు పరీక్షించారో లేదో, అవి పనిసేస్తున్నాయో లేదో మీరు రాయలేదు. వాటి సంగతి కూడా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:53, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ సందేశం ఇవ్వటానికి ఆలస్యం అయినందుకు క్షమించాలి.Type of welcome:Non-English Welcomes అనే ఆప్సన్ ఎన్నుకున్నాను.వాడుకరి చర్చాపేజీలో ఇలా వస్తుంది. {{subst:welcomeen}} ఈ మూసలో welcomeen చివరి en ను తొలగిస్తే అప్పుడు మామూలుగా ఆహ్వాన సందేశ చూపిస్తుంది. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. ఈ మార్పులు నేను చేయలేకపోయాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:36, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, Type of welcome లో Non-English Welcomes అనేది ఎంచుకున్నారా? బహుశా అదే సమస్యబయి ఉండవచ్చు. ఇతర మెనూ అయిటములు పని చేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. అన్నీ పరీక్షించండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిద్ధాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కాస్త సమయం పడుతుంది, నేను సందర్బాన్నిబట్టి పరీక్షించి ఒకచోట నోట్ చేసి చర్చలో ప్రవేశపెడతాను. గతంలో డైలాగ్ బాక్స్ లో ఎంపికలు ఎంచుకునే పనిలేదు. నేరుగా WEL క్లిక్ చేసి SUBMIT నొక్కగానే సందేశం చూపించేది. అది ఎవరికైనా సులభంగా ఉండేది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::::సర్లే @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]].__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ స్వాగతం పనిచేసింది. తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు (ద-ధ) అనే పేజీలో csd, prod రెండూ పెట్టాను. ఇప్పుడు ఆ పేజీని రామారావు గారు తొలగించారు. మిగతావి కూడా పరీక్షించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:09, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు {{subst:undefined}} అని వస్తుంది. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 07:49, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ బాక్సులో ఏ వికల్పాన్ని ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:25, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, మీ [[వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js]] పేజీని ఇంకా సృష్టించలేదు. మీరు [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]] పేజీలో ఉన్న ఫారంలో వికల్పాలను ఎంచుకుని సేవ్ చేంజెస్ నొక్కండి. అప్పుడు వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js పేజీ ఉనికి లోకి వస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ ట్వింకిల్ మెనూను పరీక్షించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:39, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అందరికీ ఒక విన్నపం. ట్వింకిల్ పనిచేస్తోంది. దానికి గుర్తు - ప్రతి పేజీ లోనూ TW అనే ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపిస్తుంది. 
:* దాని కింద మెనూ ఉంటుంది. ఆ మెనూ లో ఉండే ఐటములు పేజీని బట్టి మారుతాయి. వ్యాసం పేజీలో కొన్ని ఐటములుంటే, వాడుకరి పేజీలో వేరే ఐటములుంటాయి.
:* ఆ మెనూ ఐటముల్లో చివర config  అనే ఐటము ఉంటుంది.
:* ముందు దాన్ని నొక్కి, అప్పుడు వచ్చే పేజీలోని ఫారములో మీ అభిరుచులను ఎంచుకోండి. welcome అనే విభాగంలో కొత్త వాడుకరులని స్వాగతించే మూస పేరును ఇవ్వండి.
:* ఆ ఫారాన్ని భద్రపరచండి.
:* ఇక ఏదో ఒక పేజీ తెరిచి, మెనూ లోని అంశాలను పరీక్షించండి. (పరీక్షించే ముందు, మెనూ ఐటము ఏం పని చేస్తుందో తెలుసుకుని, అది సరైన పని అయితేనే పరీక్షించండి.)
:ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయో ఇక్కడ రాయండి. ముఖ్యంగా ఇబ్బందులు ఎదురైతే తప్పకుండా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:02, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]], [[User:Pranayraj1985]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గార్లకు - కొత్త ట్వింకిల్‌లో చేసిన పరీక్షల వివరాలను [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయవలసినది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అలాగేనండీ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ==
[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్‌ స్థాపన పూర్తైంది. నాకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. నా పరీక్షల్లో అన్ని మెనూలూ పనిచేస్తున్నై. అయితే, కొన్ని మెనూలు నిచెయ్యడం లేదని కొందరు అన్నారు. అవి పనిచెయ్యకపోవడానికి కారణం, ట్వింకిల్ లోపం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను. పరీక్షలో వివిధ వికల్పాలను ఎంచుకుని చూడడానికీ, అలాగే అన్ని అంశాలనూ పరీక్షించడానికీ ఇంకా సమయం పట్టేట్టుంది. అవన్నీ చేసాకనే సమస్యపై స్పష్టత వస్తుంది. అప్పుడు మీడియావికీ పేజీల్లో మార్పులెమైనా చెయ్యాల్సి వస్తే, నాకు మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. లేదా ఇప్పుడే పొడిగించాలి. గమనించవలసినది. ధన్యవాదాలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:27, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:కొంతకాలం పొడిగిస్తేనే మంచిదని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:01, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం కంటే, ఇప్పుడిచ్చిన అనుమతుల కాలం పొడగిస్తే సరిపోతుంది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:38, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ఇదే సమయంలో @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అవకాశం ఉంటే ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ మీద ఒక క్లాస్ తీసుకుంటే బాగుంటుంది అని నా అభిప్రాయం. ఈ మధ్య కాలంలో ట్వింకిల్ వాడటం తగ్గింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>169oblpg1est02umyvnr5e5e6xlx3wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980322</id>
      <parentid>4980319</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>/* నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు */ సమాధానం</comment>
      <origin>4980322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169842" sha1="nh2q8upcag5f01ae3wiatlibaf3kxdo" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం==
ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు.

తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను.

ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో  ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము.

అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. 

గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project

మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. 

ఇట్లు 

--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు  అలాగే. తప్పకుండా చేయండి.  అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== తెవికిబడి పునః ప్రారంభం?  ==
2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది .  తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో  నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ  కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి  ప్రారంభించవచ్చు.  ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం  లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం  మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP  ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది.  ధన్యవాదాలు.  తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్      &lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

[[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు.    [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి.
:చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు.  మధ్యాహ్నం 2-4  అడిగాను ఇదివరకులో లాగా.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
: ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్  మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm.  మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి ==
వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం ==
తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు.

ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి.
:# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
:# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు.
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, 
::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు.  అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను.
::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి.
::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం:
:::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం.
:::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం.
:::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం.
:::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి  ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి.
:::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం &quot;నిర్వాహణ బడి&quot; లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అందరికీ నమస్కారం, 
:::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం.
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం.
:::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

: పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న.  శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో,  సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు  ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/Ub6B&lt;/nowiki&gt; (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా)   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి .   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::&quot;వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు&quot;
:::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు.
:::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో &quot;మాత్రమే&quot; చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::అందరికీ నమస్కారం,
:::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని.
:::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు:
:::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను.
:::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం.
:::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]],  [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
:::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది.
::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. 
::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. 
::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు ==
దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగే అండి  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ   ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్  అర్ధర్వ్యం లో  తెవికీబడి వేదిక ద్వారా  &quot;'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ&quot;''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&amp;nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ  27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.'''    

గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. 

సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఒక పెజిలొ infobox లో  Spouse   ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. ==
https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు  పేజీలొ infobox లో  Spouse-  భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను.
::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి &lt;nowiki&gt;[[ ]]&lt;/nowiki&gt; -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. ==
గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి ==
గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. 

ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి  చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది:

* MediaWiki:Twinkle-pagestyles
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.js
* MediaWiki:Gadget-twinklearv.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js
* MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletag.js
* MediaWiki:Gadget-twinklediff.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js
* MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js
* MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.css
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ,  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి:  
:::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి.
:::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి:
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js
:::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js
:::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences
:::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు  (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు  [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో  చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. 

ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== అధికారులు కావాలి ==
మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి.

ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
ఈ చర్చలో  [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు ==
తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి.
* వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో &quot;నా మార్పులు&quot; అని ఉంది.
* వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది &quot;వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది
* మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో &quot;ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది.

వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన.   
* నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు'''
* వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''
* ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''

వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు,
:వాడుకరి &quot;మార్పులు&quot; లేదా &quot;రచనలు&quot; అనే పదాల కంటే &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, &quot;అందించిన సవరణలు&quot; అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ ==
ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. 

# ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి.
#ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి.
#పేజీలో  mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి.
#లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు.
#ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. 
#ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &amp;vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి.
#క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది.
#Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్  ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. 
#పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు.
దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత  పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ&lt; ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు ==
{{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు ==
వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. 
:::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు:
:::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు'''
:::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్'''
:::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక  'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 ==
సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

# :సరే నండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#:బావుందండి. అభినందనలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ ==
కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే..

#. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]]
#. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట.
#. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD)
#. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి.

[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::స్వాగత మూస, PROD ట్యాగులను చేర్చినపుడు అవి పనిచేయడం లేదు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:52, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు కూడా పలుమార్లు ప్రయత్నం చేసినా ఫలించలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఏది ఫలించలేదు? మిగతావి కూడా పరీక్షించారా? కొంచెం వివరంగా రాయవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:07, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను కొత్తవాడుకరికి [[వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen]] స్వాగత సందేశం పంపించటానికి WEL చెప్పటానికి ప్రయత్నించగా {{subst:undefined}} అనే మూస చేరుతుంది. గతంలో మనకు వచ్చే సందేశం రాలేదు. ఒకవేళ నేను ఏమైనా తప్పు చేసానా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ పెట్టెలో ఏ మూసను ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:23, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీ సమాధానం కోసం చూస్తున్నాను. అదే పేజీలో నేను స్వాగత సందేశం పెట్టాను. నాకు లోపం తలెత్తలేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:28, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు సమాధానం రాసే లోగా నేను మీ twinkleoptions.js ను చూసాను. అందులో మీరు welcome చేసేందుకు ఒక మూస పేరు కనబడలేదు నాకు. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. సేవ్ చేసి అప్పుడు మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.
:::::::::మిగతా విశేషాలు పరీక్షించారో లేదో, అవి పనిసేస్తున్నాయో లేదో మీరు రాయలేదు. వాటి సంగతి కూడా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:53, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ సందేశం ఇవ్వటానికి ఆలస్యం అయినందుకు క్షమించాలి.Type of welcome:Non-English Welcomes అనే ఆప్సన్ ఎన్నుకున్నాను.వాడుకరి చర్చాపేజీలో ఇలా వస్తుంది. {{subst:welcomeen}} ఈ మూసలో welcomeen చివరి en ను తొలగిస్తే అప్పుడు మామూలుగా ఆహ్వాన సందేశ చూపిస్తుంది. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. ఈ మార్పులు నేను చేయలేకపోయాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:36, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, Type of welcome లో Non-English Welcomes అనేది ఎంచుకున్నారా? బహుశా అదే సమస్యబయి ఉండవచ్చు. ఇతర మెనూ అయిటములు పని చేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. అన్నీ పరీక్షించండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిద్ధాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కాస్త సమయం పడుతుంది, నేను సందర్బాన్నిబట్టి పరీక్షించి ఒకచోట నోట్ చేసి చర్చలో ప్రవేశపెడతాను. గతంలో డైలాగ్ బాక్స్ లో ఎంపికలు ఎంచుకునే పనిలేదు. నేరుగా WEL క్లిక్ చేసి SUBMIT నొక్కగానే సందేశం చూపించేది. అది ఎవరికైనా సులభంగా ఉండేది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::::సర్లే @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]].__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ స్వాగతం పనిచేసింది. తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు (ద-ధ) అనే పేజీలో csd, prod రెండూ పెట్టాను. ఇప్పుడు ఆ పేజీని రామారావు గారు తొలగించారు. మిగతావి కూడా పరీక్షించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:09, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు {{subst:undefined}} అని వస్తుంది. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 07:49, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ బాక్సులో ఏ వికల్పాన్ని ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:25, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, మీ [[వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js]] పేజీని ఇంకా సృష్టించలేదు. మీరు [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]] పేజీలో ఉన్న ఫారంలో వికల్పాలను ఎంచుకుని సేవ్ చేంజెస్ నొక్కండి. అప్పుడు వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js పేజీ ఉనికి లోకి వస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ ట్వింకిల్ మెనూను పరీక్షించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:39, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అందరికీ ఒక విన్నపం. ట్వింకిల్ పనిచేస్తోంది. దానికి గుర్తు - ప్రతి పేజీ లోనూ TW అనే ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపిస్తుంది. 
:* దాని కింద మెనూ ఉంటుంది. ఆ మెనూ లో ఉండే ఐటములు పేజీని బట్టి మారుతాయి. వ్యాసం పేజీలో కొన్ని ఐటములుంటే, వాడుకరి పేజీలో వేరే ఐటములుంటాయి.
:* ఆ మెనూ ఐటముల్లో చివర config  అనే ఐటము ఉంటుంది.
:* ముందు దాన్ని నొక్కి, అప్పుడు వచ్చే పేజీలోని ఫారములో మీ అభిరుచులను ఎంచుకోండి. welcome అనే విభాగంలో కొత్త వాడుకరులని స్వాగతించే మూస పేరును ఇవ్వండి.
:* ఆ ఫారాన్ని భద్రపరచండి.
:* ఇక ఏదో ఒక పేజీ తెరిచి, మెనూ లోని అంశాలను పరీక్షించండి. (పరీక్షించే ముందు, మెనూ ఐటము ఏం పని చేస్తుందో తెలుసుకుని, అది సరైన పని అయితేనే పరీక్షించండి.)
:ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయో ఇక్కడ రాయండి. ముఖ్యంగా ఇబ్బందులు ఎదురైతే తప్పకుండా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:02, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]], [[User:Pranayraj1985]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గార్లకు - కొత్త ట్వింకిల్‌లో చేసిన పరీక్షల వివరాలను [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయవలసినది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అలాగేనండీ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ==
[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్‌ స్థాపన పూర్తైంది. నాకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. నా పరీక్షల్లో అన్ని మెనూలూ పనిచేస్తున్నై. అయితే, కొన్ని మెనూలు నిచెయ్యడం లేదని కొందరు అన్నారు. అవి పనిచెయ్యకపోవడానికి కారణం, ట్వింకిల్ లోపం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను. పరీక్షలో వివిధ వికల్పాలను ఎంచుకుని చూడడానికీ, అలాగే అన్ని అంశాలనూ పరీక్షించడానికీ ఇంకా సమయం పట్టేట్టుంది. అవన్నీ చేసాకనే సమస్యపై స్పష్టత వస్తుంది. అప్పుడు మీడియావికీ పేజీల్లో మార్పులెమైనా చెయ్యాల్సి వస్తే, నాకు మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. లేదా ఇప్పుడే పొడిగించాలి. గమనించవలసినది. ధన్యవాదాలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:27, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:కొంతకాలం పొడిగిస్తేనే మంచిదని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:01, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం కంటే, ఇప్పుడిచ్చిన అనుమతుల కాలం పొడగిస్తే సరిపోతుంది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:38, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ఇదే సమయంలో @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అవకాశం ఉంటే ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ మీద ఒక క్లాస్ తీసుకుంటే బాగుంటుంది అని నా అభిప్రాయం. ఈ మధ్య కాలంలో ట్వింకిల్ వాడటం తగ్గింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::సరే [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:23, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nh2q8upcag5f01ae3wiatlibaf3kxdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980340</id>
      <parentid>4980322</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు */ సమాధానం</comment>
      <origin>4980340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170196" sha1="gabr07zn1bqdbrlg6p23ldzxm562hfd" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం==
ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు.

తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను.

ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో  ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము.

అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. 

గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project

మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. 

ఇట్లు 

--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు  అలాగే. తప్పకుండా చేయండి.  అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== తెవికిబడి పునః ప్రారంభం?  ==
2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది .  తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో  నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ  కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి  ప్రారంభించవచ్చు.  ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం  లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం  మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP  ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది.  ధన్యవాదాలు.  తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్      &lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

[[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు.    [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి.
:చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు.  మధ్యాహ్నం 2-4  అడిగాను ఇదివరకులో లాగా.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
: ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్  మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm.  మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి ==
వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం ==
తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు.

ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి.
:# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.
:# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు.
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, 
::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు.  అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను.
::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి.
::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం:
:::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం.
:::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం.
:::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం.
:::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి  ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి.
:::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం &quot;నిర్వాహణ బడి&quot; లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అందరికీ నమస్కారం, 
:::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం.
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం.
:::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

: పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న.  శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో,  సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు  ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. &lt;nowiki&gt;https://w.wiki/Ub6B&lt;/nowiki&gt; (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా)   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి .   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::&quot;వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు&quot;
:::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు.
:::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో &quot;మాత్రమే&quot; చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::అందరికీ నమస్కారం,
:::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని.
:::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు:
:::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను.
:::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం.
:::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]],  [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
:::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది.
::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. 
::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. 
::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు ==
దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగే అండి  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ   ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్  అర్ధర్వ్యం లో  తెవికీబడి వేదిక ద్వారా  &quot;'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ&quot;''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&amp;nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ  27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.'''    

గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. 

సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. 

తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఒక పెజిలొ infobox లో  Spouse   ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. ==
https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు  పేజీలొ infobox లో  Spouse-  భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను.
::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి &lt;nowiki&gt;[[ ]]&lt;/nowiki&gt; -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. ==
గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి ==
గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. 

ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి  చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది:

* MediaWiki:Twinkle-pagestyles
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.js
* MediaWiki:Gadget-twinklearv.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js
* MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js
* MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinkletag.js
* MediaWiki:Gadget-twinklediff.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js
* MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js
* MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js
* MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js
* MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js
* MediaWiki:Gadget-Twinkle.css
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ,  [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి:  
:::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి.
:::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి:
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js
:::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js
:::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js
:::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js
:::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences
:::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు  (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 ==
సభ్యులకు నమస్కారం 

తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు  [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో  చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. 

ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== అధికారులు కావాలి ==
మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి.

ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ ==
ఈ చర్చలో  [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు ==
తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి.
* వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో &quot;నా మార్పులు&quot; అని ఉంది.
* వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది &quot;వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది
* మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో &quot;ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు&quot; అని ఉంది.

వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన.   
* నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు'''
* వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''
* ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు'''

వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు,
:వాడుకరి &quot;మార్పులు&quot; లేదా &quot;రచనలు&quot; అనే పదాల కంటే &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ &quot;తోడ్పాట్లు&quot; అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, &quot;అందించిన సవరణలు&quot; అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ ==
ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. 

# ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి.
#ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి.
#పేజీలో  mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి.
#లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు.
#ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. 
#ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &amp;vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి.
#క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది.
#Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్  ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. 
#పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు.
దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత  పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ&lt; ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు ==
{{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు ==
వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. 
:::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు:
:::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు'''
:::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్'''
:::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక  'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
: ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 ==
సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)

# :సరే నండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#:బావుందండి. అభినందనలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
#::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== కొత్త ట్వింకిల్ ==
కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే..

#. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]]
#. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట.
#. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD)
#. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి.

[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::స్వాగత మూస, PROD ట్యాగులను చేర్చినపుడు అవి పనిచేయడం లేదు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:52, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::నాకు కూడా పలుమార్లు ప్రయత్నం చేసినా ఫలించలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఏది ఫలించలేదు? మిగతావి కూడా పరీక్షించారా? కొంచెం వివరంగా రాయవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:07, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను కొత్తవాడుకరికి [[వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen]] స్వాగత సందేశం పంపించటానికి WEL చెప్పటానికి ప్రయత్నించగా {{subst:undefined}} అనే మూస చేరుతుంది. గతంలో మనకు వచ్చే సందేశం రాలేదు. ఒకవేళ నేను ఏమైనా తప్పు చేసానా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ పెట్టెలో ఏ మూసను ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:23, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీ సమాధానం కోసం చూస్తున్నాను. అదే పేజీలో నేను స్వాగత సందేశం పెట్టాను. నాకు లోపం తలెత్తలేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:28, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు సమాధానం రాసే లోగా నేను మీ twinkleoptions.js ను చూసాను. అందులో మీరు welcome చేసేందుకు ఒక మూస పేరు కనబడలేదు నాకు. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. సేవ్ చేసి అప్పుడు మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.
:::::::::మిగతా విశేషాలు పరీక్షించారో లేదో, అవి పనిసేస్తున్నాయో లేదో మీరు రాయలేదు. వాటి సంగతి కూడా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:53, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ సందేశం ఇవ్వటానికి ఆలస్యం అయినందుకు క్షమించాలి.Type of welcome:Non-English Welcomes అనే ఆప్సన్ ఎన్నుకున్నాను.వాడుకరి చర్చాపేజీలో ఇలా వస్తుంది. {{subst:welcomeen}} ఈ మూసలో welcomeen చివరి en ను తొలగిస్తే అప్పుడు మామూలుగా ఆహ్వాన సందేశ చూపిస్తుంది. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. ఈ మార్పులు నేను చేయలేకపోయాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:36, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, Type of welcome లో Non-English Welcomes అనేది ఎంచుకున్నారా? బహుశా అదే సమస్యబయి ఉండవచ్చు. ఇతర మెనూ అయిటములు పని చేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. అన్నీ పరీక్షించండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిద్ధాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కాస్త సమయం పడుతుంది, నేను సందర్బాన్నిబట్టి పరీక్షించి ఒకచోట నోట్ చేసి చర్చలో ప్రవేశపెడతాను. గతంలో డైలాగ్ బాక్స్ లో ఎంపికలు ఎంచుకునే పనిలేదు. నేరుగా WEL క్లిక్ చేసి SUBMIT నొక్కగానే సందేశం చూపించేది. అది ఎవరికైనా సులభంగా ఉండేది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::::::::::సర్లే @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]].__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:13, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ స్వాగతం పనిచేసింది. తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు (ద-ధ) అనే పేజీలో csd, prod రెండూ పెట్టాను. ఇప్పుడు ఆ పేజీని రామారావు గారు తొలగించారు. మిగతావి కూడా పరీక్షించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:09, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు {{subst:undefined}} అని వస్తుంది. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 07:49, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ బాక్సులో ఏ వికల్పాన్ని ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:25, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, మీ [[వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js]] పేజీని ఇంకా సృష్టించలేదు. మీరు [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]] పేజీలో ఉన్న ఫారంలో వికల్పాలను ఎంచుకుని సేవ్ చేంజెస్ నొక్కండి. అప్పుడు వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js పేజీ ఉనికి లోకి వస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ ట్వింకిల్ మెనూను పరీక్షించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:39, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:అందరికీ ఒక విన్నపం. ట్వింకిల్ పనిచేస్తోంది. దానికి గుర్తు - ప్రతి పేజీ లోనూ TW అనే ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపిస్తుంది. 
:* దాని కింద మెనూ ఉంటుంది. ఆ మెనూ లో ఉండే ఐటములు పేజీని బట్టి మారుతాయి. వ్యాసం పేజీలో కొన్ని ఐటములుంటే, వాడుకరి పేజీలో వేరే ఐటములుంటాయి.
:* ఆ మెనూ ఐటముల్లో చివర config  అనే ఐటము ఉంటుంది.
:* ముందు దాన్ని నొక్కి, అప్పుడు వచ్చే పేజీలోని ఫారములో మీ అభిరుచులను ఎంచుకోండి. welcome అనే విభాగంలో కొత్త వాడుకరులని స్వాగతించే మూస పేరును ఇవ్వండి.
:* ఆ ఫారాన్ని భద్రపరచండి.
:* ఇక ఏదో ఒక పేజీ తెరిచి, మెనూ లోని అంశాలను పరీక్షించండి. (పరీక్షించే ముందు, మెనూ ఐటము ఏం పని చేస్తుందో తెలుసుకుని, అది సరైన పని అయితేనే పరీక్షించండి.)
:ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయో ఇక్కడ రాయండి. ముఖ్యంగా ఇబ్బందులు ఎదురైతే తప్పకుండా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:02, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]], [[User:Pranayraj1985]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గార్లకు - కొత్త ట్వింకిల్‌లో చేసిన పరీక్షల వివరాలను [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయవలసినది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::అలాగేనండీ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ==
[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్‌ స్థాపన పూర్తైంది. నాకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. నా పరీక్షల్లో అన్ని మెనూలూ పనిచేస్తున్నై. అయితే, కొన్ని మెనూలు నిచెయ్యడం లేదని కొందరు అన్నారు. అవి పనిచెయ్యకపోవడానికి కారణం, ట్వింకిల్ లోపం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను. పరీక్షలో వివిధ వికల్పాలను ఎంచుకుని చూడడానికీ, అలాగే అన్ని అంశాలనూ పరీక్షించడానికీ ఇంకా సమయం పట్టేట్టుంది. అవన్నీ చేసాకనే సమస్యపై స్పష్టత వస్తుంది. అప్పుడు మీడియావికీ పేజీల్లో మార్పులెమైనా చెయ్యాల్సి వస్తే, నాకు మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. లేదా ఇప్పుడే పొడిగించాలి. గమనించవలసినది. ధన్యవాదాలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:27, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

:కొంతకాలం పొడిగిస్తేనే మంచిదని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:01, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం కంటే, ఇప్పుడిచ్చిన అనుమతుల కాలం పొడగిస్తే సరిపోతుంది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:38, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::ఇదే సమయంలో @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అవకాశం ఉంటే ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ మీద ఒక క్లాస్ తీసుకుంటే బాగుంటుంది అని నా అభిప్రాయం. ఈ మధ్య కాలంలో ట్వింకిల్ వాడటం తగ్గింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
::::సరే [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:23, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
:::::మీ అంగీకారం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:22, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gabr07zn1bqdbrlg6p23ldzxm562hfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉక్రెయిన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102940</id>
    <revision>
      <id>4980369</id>
      <parentid>4970158</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>6 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441616" sha1="hrj9kdbevktzb2lrc9n30gyplyzorpw" xml:space="preserve">{{EngvarB|date=October 2016}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = యుక్రెయిన్
| common_name = యుక్రెయిన్
| native_name = {{native name|uk|Україна|italics=off}}&lt;br /&gt;''{{small|Ukrayina}}''
| image_flag = Flag of Ukraine.svg
| image_coat = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
| national_anthem = {{lang|uk-Latn|[[Shche ne vmerla Ukraina|Shche ne vmerly Ukrainy ni slava ni volya]]}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&quot;The glory and the will of Ukraine has not yet died&quot; (also – &quot;Ukraine has not yet perished)&quot;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
| image_map = Europe-Ukraine (disputed territory).svg
| map_caption = {{unbulleted list|{{map caption |country={{nobold|Ukraine}} |location_color=green}}|Claimed, but [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|Russian controlled]] ({{small|light green}})}}
| capital = [[కీవ్]]
| coordinates = {{Coord|50|27|N|30|30|E|type:city}}
| largest_city = capital
&lt;!-- Please discuss on talk before changing any languages. --&gt;| official_languages = ఉక్రేనియన్
| regional_languages = [[Belarusian language|Belarusian]], [[Bulgarian language|Bulgarian]], [[Crimean Tatar language|Crimean Tatar]], [[Gagauz language|Gagauz]], [[Greek language|Greek]], [[Hebrew language|Hebrew]], [[Hungarian language|Hungarian]], [[Polish language|Polish]], [[Russian language|Russian]], [[Slovak language|Slovak]], [[Yiddish language|Yiddish]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214125040/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |archivedate=14 February 2014 |title=Law of Ukraine &quot;On Principles of State Language Policy&quot; (Current version — Revision from 1 February 2014) |publisher=Zakon2.rada.gov.ua |work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2 |date=1 February 2014 |accessdate=30 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&amp;CM=8&amp;DF=23/01/05&amp;CL=ENG&amp;VL=1 |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011) |publisher=[[Council of Europe]] |accessdate=2017-10-28 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522083136/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&amp;CM=8&amp;DF=23%2F01%2F05&amp;CL=ENG&amp;VL=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups = {{unbulleted list
  | 77.8% ఉక్రేనియన్లు
  | 17.3% రష్యన్లు
  | {{nowrap|4.9% others/unspecified}}
 }}
| ethnic_groups_year = 2001&lt;ref name=&quot;Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census&quot; /&gt;
| demonym = ఉక్రేనియన్
| government_type = {{nowrap|యూనిటరీ, అర్ధ-అధ్యక్ష పాలన}} రాజ్యాంగ గణతంత్రం
| leader_title1 = [[President of Ukraine|President]]
| leader_name1 = [[వొలొదిమిర్‌ జెలెన్‌స్కీ]]
| leader_title2 = ప్రధాన మంత్రి
| leader_name2 = 
| leader_title3 = పార్లమెంటు చైర్మన్
| leader_name3 = 
| legislature = 
| sovereignty_type = ఏర్పాటు
| established_event1 = కీవన్ రుస్
| established_date1 = 882
| established_event2 = {{nowrap|[[Kingdom of Galicia–Volhynia|Kingdom of&lt;br /&gt;Galicia–Volhynia]]}}
| established_date2 = 1199
| established_event3 = {{nowrap|[[Cossack Hetmanate|Zaporizhian Host]]}}
| established_date3 = 1649 ఆగస్టు 17
| established_event4 = రష్యను రిపబ్లిక్ నుండి స్వాతంత్ర్యం; ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్
| established_date4 = 1917 నవంబరు 7
| established_event5 = పశ్చిమ ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్
| established_date5 = 1918 నవంబరు 1
| established_event6 = ఉక్రేనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్
| established_date6 = 1919 మార్చి 10
| established_event7 = కార్పాతో-ఉక్రెయిన్
| established_date7 = 1938 అక్టోబరు 8
| established_event8 = {{nowrap|పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌ను సోవియెట్లు ఆక్రమించుకోవడం}}
| established_date8 = 1939 నవంబరు 15
| established_event9 = {{nowrap|ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య ప్రకటన}}
| established_date9 = 1941 జూన్ 30
| established_event10 = {{nowrap|[[Declaration of Independence of Ukraine|Independence from&lt;br /&gt;the Soviet Union]]}}
| established_date10 = 1991 ఆగస్టు 24&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| established_event11 = ప్రస్తుత రాజ్యాంగం
| established_date11 = 1996 జూన్ 28
| area_km2 = 6,03,628
| area_rank = 45th &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi = or 233,013/ 223,013&lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water = 7
| population_estimate = {{Decrease}} 41,167,336&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://ukrstat.org/en/operativ/operativ2020/ds/kn/xls/kn1220_ue.xls|title=Population (by estimate) as of 1 January 2022.|website=ukrcensus.gov.ua|access-date=20 February 2022|archive-date=6 మార్చి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306154326/https://ukrstat.org/en/operativ/operativ2020/ds/kn/xls/kn1220_ue.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;br/&gt;(excluding [[Crimea]] and [[Sevastopol]])
| population_census = 4,84,57,102&lt;ref name=&quot;Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census&quot; /&gt;
| population_estimate_year = 2017
| population_estimate_rank = 32nd
| population_census_year = 2001
| population_density_km2 = 73.8
| population_density_sq_mi = 191 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 115th
| GDP_PPP = $366 billion&lt;ref name=imf1&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2017&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=39&amp;pr1.y=12&amp;c=913%2C921%2C926&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |work=World Economic Outlook Database, October 2017 |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=October 2017 |accessdate=12 August 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;!--Do not use CIA factbook as source!--&gt;
| GDP_PPP_year = 2017
| GDP_PPP_rank = 50th
| GDP_PPP_per_capita = $8,656&lt;ref name=imf1 /&gt; &lt;!--Do not use CIA factbook as source!--&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 114th
| GDP_nominal = $104 billion&lt;ref name=imf1 /&gt; &lt;!--Do not use CIA factbook as source!--&gt;
| GDP_nominal_year = 2017
| GDP_nominal_rank = 62nd
| GDP_nominal_per_capita = $2,459&lt;ref name=imf1 /&gt; &lt;!--Do not use CIA factbook as source!--&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 132nd
| Gini = 25.5 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = 2015
| Gini_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/|title=GINI index (World Bank estimate) {{!}} Data|website=data.worldbank.org|language=en|access-date=2018-01-08}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 18th
| HDI = 0.743 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = 2015 &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNDP2016&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title= Human Development Report 2016 – &quot;Human Development for Everyone&quot;|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=198–201 |accessdate=8 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 84th
| currency = హ్రివ్నియా
| currency_code = UAH
| time_zone = [[Eastern European Time|EET]]
| utc_offset = +2&lt;ref name=&quot;timechange&quot;&gt;{{cite web |url=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas|script-title=uk:Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час|trans-title=Rada Decision: Ukraine will change to winter time on 30 October |language=uk |publisher=korrespondent.net |date=18 October 2011 |accessdate=31 October 2011}}&lt;/ref&gt;
| utc_offset_DST = +3
| time_zone_DST = EEST
| drives_on = కుడి వైపు
| calling_code = +380
| cctld = {{unbulleted list |[[.ua]] |[[.укр]]}}
| footnote_a = An [[Ukrainian independence referendum, 1991|independence referendum]] was held on 1 December, after which Ukrainian independence was finalized on 26 December.
}}

'''ఉక్రెయిన్''' లేదా '''యుక్రెయిన్ ''' తూర్పు [[ఐరోపా]] లోని ఒక గణతంత్ర దేశము.&lt;ref&gt;{{cite|url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-18233844|publisher=BBC|title=Ukraine or the Ukraine: Why do some country names have 'the'?|last1= Geoghegan|first1=Tom|work=BBC News Magazine|date=7 June 2012}}&lt;/ref&gt; ఇది తూర్పు ఐరోపాలో ఉన్న సార్వభౌమాధికారం ఉన్న దేశం.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=The World Factbook – Ukraine |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |date=7 January 2014 |accessdate=23 January 2014 |website= |archive-date=9 జూలై 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1922 నుండి 1991 వరకు ఉక్రెయిన్ [[సోవియట్ యూనియన్]]లో భాగంగా ఉండేది. ఉక్రెయిన్‌కు తూర్పుసరిహద్దులో [[రష్యా]], ఉత్తరసరిహద్దులో [[బెలారస్]], పశ్చిమసరిహద్దులో [[పోలాండ్]], [[స్లొవేకియా]], [[హంగేరి]]లు, నైరృతిసరిహద్దులో [[రొమేనియా]], [[మోల్డోవా]]లు సరిహద్దు దేశాలుగా ఉన్నాయి.దక్షిణసరిహద్దులో నల్లసముద్రం, ఆగ్నేయసరిహద్దులో అజోవ్ సముద్రం ఉన్నాయి. క్రిమీన్ ద్వీపకల్పం విషయంలో రష్యా, ఉక్రెయిన్ మద్య వివాదాలు ఉన్నాయి. 2014లో రష్యా ఫెడరేషన్ క్రిమీన్ ద్వీపకల్పాన్ని విలీనం చేసుకున్నది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-26644082 |title=Russia's Crimea plan detailed, secret and successful |first=John |last=Simpson |date=19 March 2014 |publisher= |via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt; 
కానీ దీనిని ఉక్రెయిన్, చాలా అంతర్జాతీయ సమాజాలు ఉక్రేనియన్ భూభాగంగా గుర్తించాయి. క్రిమియాతో సహా, ఉక్రెయిన్ విస్తీర్ణం 6,03,628 చ.కి.మీ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crname=Ukraine |title=Ukraine – United Nations Statistics Division |work=United Nations |date=2016 |accessdate=6 September 2016}}&lt;/ref&gt; క్రిమియాను చేర్చితే ఉక్రెయిన్ ఐరోపా లోపల, ప్రపంచంలో 46వ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంటుంది. క్రిమియా మినహాయిస్తే ఉక్రెయిన్ జనాభా 42.5 మిలియన్లు. ఇది ప్రపంచంలోని 32వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{cite web |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp |title=Population (by estimate) as of 1 April, 2016. |publisher=State Statistics Service of Ukraine |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=8 ఆగస్టు 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808023040/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp }}&lt;/ref&gt; క్రీ.పూ. 32,000 నుండి ఆధునిక ఉక్రెయిన్ భూభాగం మానవనివాసిత ప్రాంతంగా ఉంది. మధ్య యుగాలలో ఈ ప్రాంతం తూర్పు స్లావిక్ సంస్కృతి యొక్క కీలక కేంద్రంగా ఉంది. కీవన్ రస్ శక్తివంతమైన రాజ్యంగా ఉక్రేనియన్ గుర్తింపుకు ఆధారపడింది. 13వ శతాబ్దంలో విభజన తరువాత ఈ భూభాగం వివాదాస్పదమైంది. [[లిథువేనియా]], [[పోలాండ్]], [[ఒట్టోమన్]] సామ్రాజ్యం [[ఆస్ట్రియా]]-[[హంగేరి]], [[రష్యా]] వంటి అనేక అధికారశక్తులచే పాలించబడి, విభజించబడింది.17వ, 18వ శతాబ్దాలలో కొసాక్ రిపబ్లిక్ ఉద్భవించింది, అభివృద్ధి చెందింది. కానీ దాని భూభాగం చివరికి [[పోలాండ్]], రష్యా సామ్రాజ్యం మధ్య విభజించబడింది, తర్వాత పూర్తిగా రష్యాలోకి విలీనం అయ్యింది.

20 వ శతాబ్దంలో మూడు కాలావధుల్లో స్వాతంత్ర్యం లభించింది. ఈ కాలాలలో మొట్టమొదటిది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగింపులో [[జర్మనీ]] ఆక్రమణ సమయంలో, రెండోసారిదీ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మనీ ఆక్రమణ సమయంలోనే జరిగింది, ఇదీ సంభవించిన వెంటనే క్లుప్తంగా ముగిసింది. ఏదేమైనా ఈ రెండు స్వాతంత్ర్యాల తర్వాత చివరికి యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్ (సోవియట్ రిపబ్లిక్) లోకి విలీనం చేయబడి తిరిగి ఉక్రెయిన్ భూభాగాలుగా సంఘటితమయ్యాయి. మూడోసారి స్వాతంత్ర్యం 1991 లో మొదలైంది. 1991 లో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ముగియడంతో యుక్రెయిన్ సోవియట్ యూనియన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత ప్రారంభమైంది. అప్పటి నుండి ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య సార్వభౌమ రాజ్యంగా కొనసాగింది. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు, ఉక్రెయిన్ ఇంగ్లీషులో సాధారణంగా &quot;ది ఉక్రెయిన్&quot;గా ప్రస్తావించబడింది. అయితే అప్పటి నుండి ఉక్రెయిన్ పేరు నుండి అన్ని ఉపయోగాల్లో &quot;ది&quot;ను తొలగించసాగారు.&lt;ref name=&quot;UKrW812991TU&quot; /&gt;

స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఉక్రెయిన్ స్వయంగా తటస్థ దేశంగా ప్రకటించుకుంది.&lt;ref name=&quot;gska2.rada.gov.ua&quot;&gt;{{cite web |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archivedate=27 September 2007 |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |accessdate=24 December 2007 |work=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}&lt;/ref&gt; ఐతే ఇది రష్యన్ ఫెడరేషన్, ఇతర సిఐఎస్ దేశాలతో, 1994 లో నాటో భాగస్వామ్యంతో ఒక పరిమిత సైనిక భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరచుకుంది. 2000 లలో ప్రభుత్వం నాటో వైపు మొగ్గుచూపడం ప్రారంభించి .నాటో ఉక్రెయిన్ కార్యాచరణ ప్రణాళిక 2002 లో సంతకం చేయబడింది. భవిష్యత్తులో ఏదో ఒక సమయంలో జాతీయ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా నాటోలో చేరడంపై జనాభిప్రాయం తీసుకుంటామని తర్వాత అంగీకరించారు.&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071108143812/http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |archive-date=8 November 2007 |title=White Book 2006 |access-date=24 December 2007 |publisher=Ministry of Defence of Ukraine}}&lt;/ref&gt; మాజీ అధ్యక్షుడు విక్టర్ యనుకోవిచ్ ప్రస్తుత ఉక్రెయిన్, నాటో మధ్య సహకార స్థాయిని వరకూ సరిపోతుందనీ.&lt;ref name=&quot;NATOTAK&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63797 |title=NATO confirms readiness for Ukraine's joining organization |publisher=Kyiv Post |date=13 April 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100416153024/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63797|archive-date=16 April 2010}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్ నాటోలో చేరిపోనక్కరలేదని భావించాడు.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite news |author=Richard Balmforth |url=https://www.reuters.com/article/2010/01/07/us-ukraine-election-yanukovich-idUSTRE6062P320100107 |title=Yanukovich vows to keep Ukraine out of NATO |agency=[[Reuters]] |date=7 January 2010 |accessdate=20 October 2015 |work= |archive-date=17 నవంబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033214/http://www.reuters.com/article/2010/01/07/us-ukraine-election-yanukovich-idUSTRE6062P320100107 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2013 లో అధ్యక్షుడు యాన్యుకోవిచ్ ప్రభుత్వం ఉక్రెయిన్-యురోపియన్ యూనియన్ అసోసియేషన్ ఒప్పందం తాత్కాలికంగా రద్దు చేసి రష్యాతో ఆర్థిక సంబంధాలను కోరడానికి నిర్ణయించిన తరువాత యూరోమ్యాడేన్ పేరిట అనేక నిరసన ప్రదర్శనలు, నిరసనలు ప్రారంభమయ్యాయి. అది తరువాతి కాలంలో 2014 యుక్రేయిన్ విప్లవం అధ్యక్షుడు యాన్యుకోవిచ్, అతని మంత్రివర్గం, ఒక నూతన ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించటానికి దారి తీసింది. ఈ సంఘటనలు మార్చి 2014 లో రష్యా ద్వారా క్రిమియాను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు, ఏప్రిల్ 2014 లో డోనాస్ లో జరిగిన యుద్ధానికి నేపథ్యం ఏర్పరుస్తాయి. 2016 జనవరి 1 న యుక్రెయిన్ యూరోపియన్ యూనియన్‌తో డీప్ అండ్ సమగ్ర స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ప్రాంతం కావడానికి అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;European Commission Trade Ukraine&quot; /&gt;

ఉక్రెయిన్, దీర్ఘకాలంగా విస్తారమైన సారవంతమైన వ్యవసాయ భూములు ఉన్న ప్రపంచపు బ్రెడ్‌బాస్కెట్, ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ధాన్యం ఎగుమతిదారులలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.blackseagrain.net/data/news/ukraine-becomes-worlds-third-biggest-grain-exporter-in-2011-minister |title=Ukraine becomes world's third biggest grain exporter in 2011 – minister |publisher=Black Sea Grain |date=20 January 2012 |accessdate=31 December 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231235707/http://www.blackseagrain.net/data/news/ukraine-becomes-worlds-third-biggest-grain-exporter-in-2011-minister |archivedate=31 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr13_e.htm |title=World Trade Report 2013 |publisher=World Trade Organisation |date=2013 |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్ వైవిధ్యభరితమైన ఆర్థికవ్యవస్థలో ముఖ్యంగా అంతరిక్ష, పారిశ్రామిక పరికరాల తయారీ భారీ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.

ఉక్రెయిన్ శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ విభాగాలతో సెమీ-అధ్యక్ష వ్యవస్థ కలిగిన ఒక గణతంత్రం. దీని రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం కీవ్. ఖాతా నిల్వలను, పారామిలిటరీ సిబ్బందిని పరిగణనలోకి తీసుకొంటే &lt;ref&gt;[[#IISS2010|IISS 2010]], pp. 195–197&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్ రష్యా తరువాత ఐరోపాలో రెండవ అతిపెద్ద సైనికదళాన్ని నిర్వహిస్తుంది. దేశంలో 42.5 మిలియన్ల ప్రజలు (క్రిమియాను మినహాయించి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;

వీరిలో 77.8% మంది ఉక్రేనియన్ &quot;జాతి వారు&quot; తర్వాత గణనీయమైన సంఖ్యలో రష్యన్లు (17.3%) అలాగే జార్జియన్లు, రొమేనియన్లు / మోల్దోవన్లు, బెలారసియన్లు, క్రిమియన్ వారు తటారీలు, బల్గేరియన్లు, హంగేరియన్లు ఉన్నారు. ఉక్రేనియన్ అధికారిక భాష, దాని వర్ణమాల సిరిలిక్. తూర్పు ఆర్థడాక్స్ ఈ దేశంలో ఆధిపత్య మతంగా ఉంది. ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పం, సాహిత్యం, సంగీతాన్ని బలంగా ప్రభావితం చేసింది. ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి వ్యవస్థాపక, ఐరోపా కౌన్సిల్, ఒ.ఎస్.సి.ఇ, జి.యు.ఎం, కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ స్టేట్స్ (సిఐఎస్) వ్యవస్థాపక దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది.

== పేరువెనుక చరిత్ర  ==

ఉక్రెయిన్ అనే పేరు శబ్దవ్యుత్పత్తికి సంబంధించి వేర్వేరు కథనాలు ఉన్నాయి. పాత, అత్యంత ప్రచారంలో ఉన్న కథనం ఆధారంగా ఇది &quot;సరిహద్దు భూమి &quot;అని అర్ధం.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Stay informed today and every day |url=https://www.economist.com/blogs/prospero/2014/02/linguistic-divides |title=Linguistic divides: Johnson: Is there a single Ukraine? |publisher=The Economist |date=5 February 2014 |accessdate=12 May 2014 }}&lt;/ref&gt; ఇటీవల కొన్ని భాషా అధ్యయనాలు వేరొక అర్థాన్ని పేర్కొన్నాయి: &quot;మాతృభూమి&quot; లేదా &quot;ప్రాంతం, దేశం&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Hryhoriy Pivtorak |url=http://litopys.org.ua/pivtorak/pivtorak.htm|script-title=uk:Походження українців, росіян, білорусів та їхніх мов|trans-title=The origin of Ukrainians, Russians, Belarusians and their languages |language=uk |accessdate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt;&quot;ఉక్రెయిన్&quot; ఒకప్పుడు ఇంగ్లీష్‌లో సాధారణ రూపం
&lt;ref name=&quot;merriam-webster&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/ukraine |title=Ukraine – Definition |publisher=Merriam-Webster Online Dictionary |accessdate=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; కానీ ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య ప్రకటన నుండి &quot; ది ఉక్రెయిన్&quot; ఆంగ్ల భాషా ప్రయోగం ప్రపంచంలో చాలా తక్కువగా ఉపయోగించబడుతుందని శైలి-మార్గదర్శక నిర్దిష్ట వ్యాసం వివరిస్తుంది.&lt;ref name=UKrW812991TU&gt;{{cite web |url=http://www.ukrweekly.com/old/archive/1991/499102.shtml |title=The &quot;the&quot; is gone |publisher=[[The Ukrainian Weekly]] |volume=LIX, No. 49 |date=8 December 1991 |accessdate=21 October 2015 |website= |archive-date=14 అక్టోబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014083357/http://www.ukrweekly.com/old/archive/1991/499102.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Adam Taylor |url=http://www.businessinsider.com/why-ukraine-isnt-the-ukraine-and-why-that-matters-now-2013-12 |title=Why Ukraine Isn't 'The Ukraine,' And Why That Matters Now |publisher=[[Business Insider]] |date=9 December 2013 |accessdate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt; యు.ఎస్ రాయబారి విలియం టేలర్ అభిప్రాయం ప్రకారం, &quot;ద ఉక్రెయిన్&quot; అన్న ప్రయోగం దేశ సార్వభౌమాధికార స్థితికి అనుగుణంగా లేదు.
&lt;ref&gt;{{cite news |title=‘Ukraine’ or ‘the Ukraine’? It’s more controversial than you think. |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-fix/wp/2014/03/25/ukraine-or-the-ukraine-its-more-controversial-than-you-think/ |accessdate=11 August 2016 |work=[[Washington Post]] |date=25 March 2014}}&lt;/ref&gt;
==చరిత్ర ==

=== ఆరంభకాల చరిత్ర ===
[[File:Фрагменты Пекторали.jpg|thumb|క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దానికి చెందిన పోక్రోవ్‌లోని రాజ కుర్గాన్ నుండి బంగారు సిథియన్ పెక్టోరల్ - నెక్‌పీస్]]
ఉక్రెయిన్ ప్రాంతంలో నీన్దేర్తల్ స్థిరనివాసం మెల్డోవా పురావస్తు ప్రాంతాలలో కనిపిస్తుంది. (క్రీ.పూ.43,000-45,000) ఇందులో మముత్ ఎముక ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/8963177/Neanderthals-built-homes-with-mammoth-bones.html |title=Neanderthals built homes with mammoth bones |publisher=Daily Telegraph |location=London |date=18 December 2011 |author=Richard Gray |accessdate=8 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archaeology.about.com/od/mterms/g/molodova.htm |title=Molodova I and V (Ukraine) |author=K. Kris Hirst |work=About |access-date=2018-01-23 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005437/http://archaeology.about.com/od/mterms/g/molodova.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఈ భూభాగం గుర్రాలను మచ్చిక చేసుకున్న మానవ జాతికి నివాసస్థలంగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2012/05/120507154107.htm |title=Mystery of the domestication of the horse solved: Competing theories reconciled |publisher=www.sciencedaily (sourced from the University of Cambridge) |date=7 May 2012 |accessdate=12 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Matossian ''Shaping World History'' p. 43&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://imh.org/index.php/legacy-of-the-horse-full-story/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723111211/http://imh.org/index.php/legacy-of-the-horse-full-story/the-domestication-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur |archivedate=23 July 2013 |title=What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur |accessdate=12 December 2010 |work=International Museum of the Horse}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbc.ca&quot;&gt;{{cite news |title=Horsey-aeology, Binary Black Holes, Tracking Red Tides, Fish Re-evolution, Walk Like a Man, Fact or Fiction |url=http://www.cbc.ca/quirks/episode/2009/03/07/horsey-aeology-binary-black-holes-tracking-red-tides-fish-re-evolution-walk-like-a-man-fact-or-ficti/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007100308/http://www.cbc.ca/quirks/episode/2009/03/07/horsey-aeology-binary-black-holes-tracking-red-tides-fish-re-evolution-walk-like-a-man-fact-or-ficti/ |archivedate=7 October 2014 |work=Quirks and Quarks Podcast with Bob Macdonald |publisher=CBC Radio |date=7 March 2009 |accessdate=18 September 2010}}&lt;/ref&gt;
క్రీ.పూ. 32,000లో యుక్రెయిన్‌లో, దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలు మానవ నివాసప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. క్రిమియన్ పర్వతప్రాంతాలలో గ్రేవ్ట్టియన్ సంస్కృతికి చెందిన ప్రజలు నివసించిన ఆధారాలు లభించాయి.&lt;ref name=orig&gt;{{cite news |url=http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0020834 |title=The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior |author1=Sandrine Prat |author2=Stéphane C. Péan |author3=Laurent Crépin |author4=Dorothée G. Drucker |author5=Simon J. Puaud |author6=Hélène Valladas |author7=Martina Lázničková-Galetová |author8=Johannes van der Plicht |author9=Alexander Yanevich |date=17 June 2011 |publisher=plosone |accessdate=21 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13846262 |title=Early human fossils unearthed in Ukraine |author=Jennifer Carpenter |date=20 June 2011 |publisher=BBC |accessdate=21 June 2011}}&lt;/ref&gt; క్రీ.పూ. 4,500 నాటికి న్యూరోథిక్ కుకుటేని-ట్రిప్పిల్లియన్ సంస్కృతి విస్తారమైన ప్రాంతంలో విస్తరించింది. దీనిలో ఆధునిక ఉక్రెయిన్ భాగాలు ట్రిప్పిల్యా, మొత్తం డ్నీపర్-డైనర్స్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. లోహ (ఇనుప) యుగంలో ఈ ప్రాంతం సిమెరియన్లు సిథియన్స్, సర్మాటియన్లు నివసించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/topic/Scythian |title=Scythian |accessdate=21 October 2015 |work=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt; క్రీ.పూ 700, క్రీ.పూ. 200 మధ్యకాలంలో ఇది స్కైతియన్ కింగ్డమ్ లేదా సైథియాలో భాగంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://global.britannica.com/topic/Scythian|title=Scythian: Ancient People|encyclopedia=Online Britannica|date=20 July 1998|accessdate=26 October 2017|archive-date=27 మార్చి 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327013119/https://global.britannica.com/topic/Scythian|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దంలో నల్ల సముద్రం ఈశాన్య తీరంలో ప్రారంభంలో పురాతన గ్రీస్, పురాతన రోమ్, బైజంటైన్ సామ్రాజ్యం కాలనీలు, టిరాస్, ఓల్బియా, కర్షెనస్స్ వంటివి స్థాపించబడ్డాయి. ఈ కాలనీలు సా.శ. 6 వ శతాబ్దంలో బాగా అభివృద్ధి చెందాయి. ఈ ప్రాంతంలో నివసించిన గోథ్‌లు తరువాత క్రీ.పూ. 370 వ శతాబ్దం నుండి హన్‌ల ఆధిక్యత లోకి వచ్చారు. 7 వ శతాబ్దంలో తూర్పు ఉక్రెయిన్ భూభాగం ఓల్డ్ గ్రేట్ బల్గేరియా కేంద్రంగా ఉంది. శతాబ్దం చివరలో బల్గర్ తెగలలో ఎక్కువ భాగం వేర్వేరు దిశలలో వలస వెళ్ళారు. తరువాత ఖజార్లు భూమి అధిక భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.{{citation needed|date=November 2015}}

===ఆంటెస్ ప్రజలు ===
5 వ - 6 వ శతాబ్దాలలో ప్రస్తుత ఉక్రెయిన్ ప్రాంతంలో ఆండెస్ యూనియన్ ఉంది. ఉక్రైనియన్ల పూర్వీకులు ఆంటీస్ : వైట్ క్రోయాట్స్, సేవేరియన్స్, పోలన్స్, డేర్వియన్స్, డ్యూలెబ్లు, ఉలిచీయన్స్, టివియన్స్. ఉక్రెయిన్ నుండి వలసపోయి బాల్కన్ అంతటా అనేక దక్షిణ స్లావిక్ దేశాలని స్థాపించారు. ఉత్తరప్రాంత వలసలు దాదాపుగా నల్మెన్ సరస్సుల వరకు విస్తరించారు. ఇల్మాన్ స్లావ్స్, క్రివిచ్లు, రేడిమిచ్లు, రష్యన్లకు పూర్వీకుల సమూహాలు ఏర్పడటానికి కారణమయ్యారు. 602 లో అవార్ దాడి తరువాత ఆండీస్ యూనియన్ పతనం అయింది. తెగలలో చాలా మంది ప్రజలు రెండవ సహస్రాబ్ధం ఆరంభం వరకు తమ ఉనికిని నిలుపుకున్నారు.

=== కెవ్ స్వర్ణ యుగం ===
&lt;!-- 800–1349 --&gt;
[[File:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg|thumb|left|upright|గ్రాండ్ ప్రిన్స్ వ్లాదిమిర్ యొక్క బాప్టిజం కీవన్ రస్ లో క్రైస్తవ మతం యొక్క దత్తతకు దారితీసింది]]
సా.శ. 879 లో స్కాండినేవియా నుండి స్టారయా లడోగా దాటి ఈప్రాంతంలో స్థిరపడిన కీవ్ రస్ ప్రజలు కియాన్ రస్ స్థాపించారు.కెవిన్ రస్ ప్రస్తుత ఆధునిక ఉక్రెయిన్, బెలారస్, పోలాండ్ తూర్పు ప్రాంతం, ప్రస్తుత రష్యా పడమటి భాగాన్ని కేంద్ర పశ్చిమ, ఉత్తర భాగాలను విలీనం చేసుకుంది. ప్రాథమిక చరిత్ర (ప్రైమరీ క్రానికల్) ప్రకారం రస్ ప్రముఖులు మొదట స్కాండినేవియాకు చెందిన వరాంగియన్లుగా భావించబడ్డారు.{{citation needed|date=November 2015}}

10 వ, 11 వ శతాబ్దాలలో ఇది ఐరోపాలో అతిపెద్ద, అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యంగా మారింది.&lt;ref name=cia&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=Ukraine |accessdate=24 December 2007 |date=13 December 2007 |work=[[CIA World Factbook]] |archive-date=9 జూలై 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇది ఉక్రెనియన్లు, రష్యన్ల జాతీయ గుర్తింపుకు పునాది వేసింది.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite encyclopedia |encyclopedia=The Columbia Encyclopedia |edition=6 |year=2001–2007 |article=Kievan Rus |url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html |accessdate=8 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000819153626/http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html |archivedate=19 August 2000}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక ఉక్రెయిన్ రాజధాని కీవ్ రస్‌ప్రజలకు అత్యంత ముఖ్యమైన నగరంగా మారింది.

[[File:Principalities of Kievan Rus' (1054-1132).jpg|thumb|కీవన్ రస్ ప్రిన్సిపాలిటీలు, 1054-1132]]

వరాంగియన్లు తరువాత స్లావిక్ జనాభాలో కలిసిపోయి మొట్టమొదటి రస్ రాజవంశం రూరిక్ వంశంలో భాగం అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot; /&gt; కియేవన్ రస్ రాజ్యాలను తరచుగా రురికిడ్ క్న్యాజెస్ ( &quot;రాకుమారులు&quot;), పాలించారు.వీరు కియెవ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తరచుగా ఒకరితో ఒకరు కలహించుకున్నారు. {{citation needed|date=November 2015}}

కీవన్ రస్ స్వర్ణ యుగం 'వ్లాదిమిర్ ది గ్రేట్ (980-1015) పాలనతో ప్రారంభమైంది. వీరు రస్‌ను బైజాంటైన్ క్రిస్టియానిటీ వైపుగా మార్చారు. అతని కొడుకు పాలనలో యారోస్లావ్ వైజ్ (1019-1054) కీవన్ రస్ 'దాని సాంస్కృతిక అభివృద్ధి, సైనిక శక్తి అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;Columbia&quot; /&gt; తిరిగి ప్రాంతీయ అధికారాల ప్రాముఖ్యత మళ్లీ పెరగడంతో రాజ్యం త్వరలో ముక్కలైంది. రెండవ వ్లాదిమిర్ మొనొమాఖ్ (1113-1125), అతని కుమారుడు మ్‌స్టిస్లావ్ (1125-1132) పాలనలో తుది యోధులకు తరువాత, రస్ 'చివరికి మ్‌స్టిస్లావ్ మరణానంతరం ప్రత్యేక రాజ్యాలుగా విడిపోయింది.{{citation needed|date=November 2015}}

13 వ శతాబ్దం మంగోల్ దండయాత్ర కీవన్ రస్‌ను నాశనం చేసింది. 1240 లో కీవ్ పూర్తిగా నాశనమైంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |archive-url=https://archive.today/20110427075859/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead |archive-date=27 April 2011 |title=The Destruction of Kiev |accessdate=3 January 2008 |work=University of Toronto's Research Repository}}&lt;/ref&gt; నేటి ఉక్రేనియన్ ప్రాంతములో హాలిచ్, వొలొడిమిర్ - వొలింస్కియి రాజ్యాలుగా ఉద్భవించి గలీసియా-వోల్యానియా రాజ్యంలో విలీనం చేయబడ్డాయి.
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages%5CR%5CO%5CRomanMstyslavych.htm |title=Roman Mstyslavych |website=www.encyclopediaofukraine.com}}&lt;/ref&gt;

డానిలో రోమనోవిచ్ (గలీసియా లేదా డానిలో హలిత్‌స్క్‌యి డానియల్ నేను) రోమన్ మ్‌స్టిస్లవిచ్ కుమారుడు నైరుతి రస్ వోల్యానియా, గలీసియా, రస్ సహా' కీవ్ పురాతన రాజధాని తిరిగి సమైక్యం చేసాడు.1253 లో డాన్యోయిచ్న్ పాపల్ ఆర్చ్ బిషప్ డనీలో రసులకు మొట్టమొదటి రాజుగా కిరీటధారణ చేయబడింది. డనీలో పాలనలో గలీసియా - వోల్నియాయా తూర్పు మధ్య యూరోప్లో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యాలలో రాజ్యం ఒకటిగా మారింది.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/biography/Daniel-Romanovich &quot;Daniel Romanovich&quot;].Encyclopædia Britannica. 2007. Britannica Concise Encyclopedia. 23 August 2007&lt;/ref&gt;

=== విదేశీ ఆధిక్యత  ===
&lt;!-- 1349–1914 --&gt;
[[File:Rzeczpospolita2nar.png|thumb|మంగోల్ దండయాత్ర తరువాత, ఉక్రెయిన్‌లో ఎక్కువ భాగం లిథువేనియాచే నియంత్రించబడింది (14వ శతాబ్దం నుండి), యూనియన్ ఆఫ్ లుబ్లిన్ (1569) పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్‌లో చేర్చబడింది. 1619లోని చిత్రం]]
14 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో మావోవియాలోని బొలెస్లా రెండవ జార్జి మరణంతో, పోలండ్ రాజు మూడవ కాసిమిర్ గలీసియా-వోల్నియాను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి పోరాటం ప్రారంభించాడు (1340-1366). ఇదే సమయంలో ఇర్పెన్ నదిపై యుద్ధం తర్వాత కీవ్ తో సహా, రస్ హృదయ భూభాగం లిటెన్నియా గ్రాండ్ డచీ భూభాగం అయింది దీనిని గెడిమినాస్, అతని వారసులు పాలించారు. [[పోర్చుగల్]], లిథువేనియా మధ్య వంశీయుల యూనియన్ 1386 యూనియన్ యూనియన్ తరువాత, చాలా యుక్రెయిన్ అయింది ఎక్కువగా [[లిథువేనియా]] గ్రాండ్ డచీలో భాగమైన స్లేవిక్సిస్డ్ స్థానిక లిథువేనియన్ ప్రముఖులచే పాలించబడింది. 1392 నాటికి గలిసియా-వోల్నియాయా యుద్ధాలు అని పిలవబడిన యుద్ధాలు ముగింపుకు వచ్చాయి. ఉత్తర, మధ్య ఉక్రెయిన్ లోని లోతులేని భూభాగాల పోలిష్ వలసదారులు అనేక పట్టణాలను స్థాపించారు లేదా తిరిగి స్థాపించారు. 1430 లో పోడోలియా వాయోడ్షిప్షిప్గా పోలాండ్ రాజ్యం క్రౌన్ కింద విలీనం చేయబడింది. 1441 లో దక్షిణ యుక్రెయిన్‌లో ప్రత్యేకించి క్రిమియా, పరిసర స్టెప్పీలు గెన్నిసిడ్ ప్రిన్స్ హసి ఐ గిర్రే క్రియాల్ ఖానేట్ను స్థాపించారు. {{citation needed|date=November 2015}}

[[File:Bohdan Khmelnytsky.jpg|thumb|left|upright|పోలాండ్ కు వ్యతిరేకంగా 1648 లో తిరుగుబాటు జరిగిన తరువాత ఉక్రెయిన్ కు చెందిన హొహ్మాన్, బోహ్డాన్ ఖ్మెలనిట్స్కి, ఒక స్వతంత్ర యుక్రెయిన్‌ను స్థాపించారు]] 
1569 లో లిబ్లిన్ యూనియన్ పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్‌ను స్థాపించింది. చాలా ఉక్రేనియన్ భూభాగం లిథువేనియా నుండి పోలాండ్ రాజ్యం కిరీటానికి బదిలీ చేయబడి పోలిష్ భూభాగంగా మారింది. 14 వ శతాబ్దం చివరలో ప్రారంభమైన పోలీకొనైజేషన్ జనాభా సాంస్కృతిక, రాజకీయ ఒత్తిడిలో అనేకమంది పోలిష్ రూథెనియా (రస్ యొక్క భూమికి మరొక పేరు) గౌరవప్రదమైన హోదా కొరకు కాథలిక్కులుగా మారారు.పోలిష్ ఉన్నతవర్గాల నుండి వేరుచేయలేనిదిగా మారింది.&lt;ref&gt;Subtelny, pp. 92–93&lt;/ref&gt; రస్ స్థానిక ప్రముఖులలో రక్షకులను కోల్పోయింది. 17 వ శతాబ్దం నాటికి విశ్వాసంగల ఆర్థోడాక్స్ అయిన ఉద్భవిస్తున్న సాపోర్జియాన్ కోసాక్స్‌కు సామాన్య ప్రజలు (రైతులు, పట్టణ ప్రజలు) రక్షణ కోసం తిరగడం మొదలైంది. కోసాక్కులు వారిని శత్రువులుగా గ్రహించిన వారి వ్యతిరేకంగా ఆయుధాలను ఎక్కుపెట్టడానికి పోలండ్ రాజ్యం, దాని స్థానిక ప్రతినిధులు సహా సిగ్గుపడలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-28237 |title=Poland |work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required) |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=11 అక్టోబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011213405/http://britannica.com/eb/article-28237 }}&lt;/ref&gt;

మంగోల్ దండయాత్ర తరువాత స్వాధీనం చేసుకున్న గోల్డెన్ హార్డే నుండి రూపొందించబడిన భూభాగం &quot; క్రిమీన్ ఖాంటే &quot; 18 వ శతాబ్దం వరకు తూర్పు ఐరోపాలో శక్తివంతమైన శక్తులలో ఒకటి. 1571 లో అది మాస్కోను స్వాధీనం చేసుకుని నాశనం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Brian Glyn Williams]] |title=The Sultan's Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire |url=http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |work=[[The Jamestown Foundation]] |year=2013 |page=16 |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=21 అక్టోబరు 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021092115/http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf }}&lt;/ref&gt; 16 వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి 17 వ శతాబ్దం చివరి వరకు సరిహద్దు ప్రాంతాలు వార్త టాటర్ దండయాత్రలు గురయ్యాయి.&lt;ref&gt;[http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html Halil Inalcik. &quot;Servile Labour in the Ottoman Empire&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504102244/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html |date=2017-05-04 }} in A. Ascher, B. K. Kiraly, and T. Halasi-Kun (eds), The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern, Brooklyn College, 1979, pp. 25–43.&lt;/ref&gt; రష్యా, ఉక్రెయిన్ నుండి రెండు మిలియన్ల మంది బానిసలను క్రిమియన్ టాటర్ బానిస దాడుల ద్వారా ఎగుమతి చేయబడ్డారు.&lt;ref&gt;Darjusz Kołodziejczyk, as reported by {{cite web |author=Mikhail Kizilov |title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate |url=https://www.academia.edu/3706285/Slaves_Money_Lenders_and_Prisoner_Guards_The_Jews_and_the_Trade_in_Slaves_and_Captives_in_the_Crimean_Khanate |work=The Journal of Jewish Studies |year=2007 |page=2}}&lt;/ref&gt; ఓరస్ట్ సబ్టెలిన్ ప్రకారం &quot;1450 నుండి 1586 వరకు ఎనభై ఆరు టాటార్ దాడులు నమోదు చేయబడ్డాయి. 1600 నుండి 1647 వరకు డెబ్భై.&quot; &lt;ref&gt;Subtelny, Orest (1988). &quot;''[https://books.google.com/books?id=HNIs9O3EmtQC&amp;pg=PA106&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Ukraine: a history.]''&quot;. p 106&lt;/ref&gt; 1688 లో టాటార్స్ రికార్డు స్థాయిలో 60,000 మంది ఉక్రైనియన్లను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;Junius P. Rodriguez (1997). &quot;''[https://books.google.com/books?id=ATq5_6h2AT0C&amp;pg=&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false The Historical encyclopedia of world slavery]''&quot;. ABC-CLIO. p. 659. {{ISBN|0-87436-885-5}}&lt;/ref&gt; టాటర్ దాడులు శిఖరాగ్రానికి చేరుకున్న కాలంలో ప్రజలు సారవంతమైన దక్షిణ భాగాలలో స్థిరనివాసం ఏర్పరుచుకోవడంలో నిరుత్సాహం నెలకొన్నది. చివరికి క్రిమీన్ ఖానేట్ చివరి శేషం 1783 లో రష్యన్ సామ్రాజ్యం జయించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mikhail Kizilov |title=Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |url=https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |work=Oxford University}}&lt;/ref&gt; ఈ భూభాగాన్ని పరిపాలించడానికి టౌరిదా గవర్నరేట్ ఏర్పడింది.{{citation needed|date=November 2015}}

[[File:Location of Cossack Hetmanate.png|thumb|కాసాక్ హెట్మానాట్ నేటి యుక్రెయిన్ ప్రత్యక్ష పూర్వీకులుగా పరిగణించబడుతుంది]]
 
17 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో డ్నీపర్ కోసాక్స్, రష్యన్ పోలిష్ దావానుండి పారిపోయిన రుథేనియన్ రైతులు కాసాక్ సైనిక క్వాసీ-స్టేట్, సాపొరోజియాన్ హోస్ట్ దీనిని రూపొందించారు.&lt;ref name=&quot;zaporizhia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\Z\A\ZaporizhiaThe.htm |title=Zaporizhia, The |accessdate=16 December 2007 |author=Krupnytsky B. and Zhukovsky A. |work=[[Encyclopedia of Ukraine]]}}&lt;/ref&gt; పోలాండ్ ఈ జనాభాపై చాలా తక్కువ నియంత్రణను సాధించింది. అయితే టర్కులు, తాటార్లకు కోసాకులు ఉపయోగకరమైన ప్రత్యర్థి శక్తిగా గుర్తించారు,&lt;ref name=britcos /&gt; కొన్నిసార్లు ఇద్దరూ సైనిక పోరాటంలో భాగస్వాములుగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;&quot;[http://www2.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605131551/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf |date=5 June 2013 }}&quot; (PDF). Eizo Matsuki, ''Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.''&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ పోలిష్ ప్రభువులచే నిరంతరం కఠినమైన వ్యవసాయ పనులు చేయించడం, ముఖ్యంగా ఆర్థోడాక్స్ చర్చి అణిచివేత కోసాక్కులను విడదీసింది.&lt;ref name=britcos&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/place/Ukraine/History#toc30066 |title=Ukraine – The Cossacks |accessdate=21 October 2015 |work=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;
కొసాక్లు సెజ్మ్‌ ప్రాతినిథ్యం, ఆర్థడాక్స్ సంప్రదాయ గుర్తింపు క్రమంగా కొసాక్ రిజస్టరీ కోరుకున్నారు.సెజ్మ్‌లో ఆధిక్యత ఉన్న పోలిష్ ప్రముఖులు దీనిని తిరస్కరించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poland – The Cossacks |url=https://www.britannica.com/place/Poland/The-Cossacks |publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

=== కోసాక్ హెత్మటే  ===
[[File:Marten's Poltava.jpg|thumb|1709లో పోల్టావా యుద్ధం, డెనిస్ మార్టెన్స్ ది యంగర్, 1726లో చిత్రీకరించబడింది.]]
1648 లో బోహ్డాన్ ఖ్మేల్నీట్స్కీ, పెట్రోరొ డోరోషెనో కోసాక్ తిరుగుబాట్లను కామన్వెల్త్, పోలిష్ రాజు రెండవ జాన్ కాసిమిర్లకు వ్యతిరేకంగా నడిపించారు.&lt;ref&gt;Subtelny, pp. 123–124&lt;/ref&gt; ఖ్మేల్నీట్స్కీ 1648 లో కీవ్ లోకి ప్రవేశించిన తరువాత అతను పోలిష్ బందిఖానాలో నుండి విడుదలై స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తున్న ప్రజలను ప్రశంసించాడు. అతను స్థాపించిన కాసాక్ హెట్మానేట్ 1764 వరకు ఉనికిలో ఉంది (కొన్ని వర్గాలు 1782 వరకు ఉందని వాదిస్తున్నారు).

తన టాటర్ మిత్రులచే విడిచిపెట్టబడిన ఖ్మెలివ్స్కీ 1651 లో బ్రెస్సెటెక్కోలో భారీ ఓటమిని ఎదుర్కొన్నాడు. సహాయం కోసం రష్యన్ త్సర్ వైపు తిరిగాడు. 1654 లో ఖ్మెలివ్స్కీ పెరీయాస్లావ్ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు. రష్యాతో ఒక సైనిక, రాజకీయ కూటమిని ఏర్పరుచుకున్నాడు. అది రష్యా తస్సా పట్ల విశ్వసనీయతగా భావించబడింది.

1657-1686లో రష్యా, పోలాండ్, తుర్కులు, కోసాక్కుల మధ్య ఉక్రెయిన్ నియంత్రణలో 30 సంవత్సరాల యుద్ధమైన &quot;ది రూయిన్&quot; వచ్చింది. అదే సమయంలో పోలాండ్ జలప్రళయం జరిగింది. ఈ యుద్ధాలు వందల వేలమంది మరణాలతో తీవ్రంగా అధికరించాయి. 1686 లో రష్యా, పోలాండ్ మధ్య &quot;ఎటర్నల్ పీస్&quot; వారి మధ్య ఉక్రేనియన్ భూభాగాలను విభజించినప్పుడు ఓటమి సంభవించింది.

1709 లో కోసాక్ హెట్మాన్ ఇవాన్ మాజెపా (1639-1709) గ్రేట్ నార్తరన్ యుద్ధం (1700-1721) లో రష్యాపై స్వీడన్‌ చేసిన దాడి నుండి వైదొలిగాడు. చివరికి పీటర్ రష్యా రాజకీయ, ఆర్థిక అధికారాన్ని ఏకీకృతం చేయటానికి, ఆధునీకరించాలని గ్రహించాడు. హెట్మంటే, ఉక్రేనియన్, కాసాక్ ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా స్వయంప్రతిపత్తి కలిగించవలసి అవసరం ఉందని భావించాడు. దూరంగా ఉండటానికి అవసరమైనది. మాస్టెపా పోల్టవా యుద్ధం (1709) నుండి పారిపోయిన తరువాత ప్రవాసంలో మరణించారు. ఇక్కడ స్వీడన్లు, వారి కాసాక్ మిత్రులు విపత్తుతో ఓటమి పాలయ్యారు.

[[File:Pylyp-orlyk-constitution-1710.jpg|thumb|left|upright|స్వీడన్ నేషనల్ ఆర్కైవ్స్‌లోని బెండరీ రాజ్యాంగం మొదటి పేజీ. లాటిన్‌లో ఈ కాపీని బహుశా హెట్‌మాన్ పైలిప్ ఓర్లిక్ రాసారు.]]

మోంట్స్క్వియు స్పిరిట్ ఆఫ్ ది లాస్ ప్రచురణకు ముందు శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయవ్యవస్థ శాఖల మధ్య ప్రభుత్వంలో అధికారాన్ని వేరుచేయడానికి ఇది ఒక ప్రమాణాన్ని స్థాపించింది. రాజ్యాంగం హెడ్మాన్ కార్యనిర్వాహక అధికారిని పరిమితం చేసి జనరల్ కౌన్సిల్ అని ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నుకోబడిన కాసాక్ పార్లమెంటును స్థాపించింది. పిలిప్ ఆర్లిక్ రాజ్యాంగం దాని చారిత్రక కాలానికి ప్రత్యేకంగా ఉంది. ఐరోపాలో మొట్టమొదటి రాష్ట్ర రాజ్యాంగాలలో ఒకటిగా ఉంది.{{citation needed|date=November 2015}}

1764 లో హెట్మాంటాట్ రద్దు చేయబడింది; రష్యా తన భూములపై నియంత్రణను కేంద్రీకరించడంతో జపొరిఝ్స్కా సిచ్ 1775 లో రద్దు చేయబడింది. 1772, 1793, 1795 లలో పోలాండ్ విభజనలో భాగంగా డైనీర్ ఉక్రెయిన్ భూములు రష్యా, ఆస్ట్రియాల మధ్య విభజించబడ్డాయి. 1737 నుండి 1834 వరకు ఉత్తర నల్ల సముద్ర తీరం, తూర్పు డానుబే లోయ విస్తరణ రష్యన్ విదేశీ విధానం మూలస్తంభంగా ఉంది. {{citation needed|date=November 2015}}

[[File:Kirill Razumovsky Tokke.jpg|thumb|upright|ఉక్రెయిన్ 1750-1764, ఉక్రెయిన్ను ఒక సార్వభౌమ రాజ్యంగా ప్రకటించిన మొదటి వ్యక్తి అయిన క్యారో రోజోవ్స్కీ, చివరి హెట్మాన్ ఎడమ, కుడి బ్యాంకు]] 
లిథువేనియన్లు, పోల్స్ యుక్రెయిన్లో విస్తృతమైన ఎస్టేట్లని నియంత్రిస్తూ, తాము చట్టాలను తామే తయారు చేసుకున్నారు. క్రాకొ నుండి న్యాయపరమైన తీర్పులు మామూలుగా జరిగాయి. అయితే రైతులు భారీగా పన్నులు చెల్లించి ఆచరణాత్మకంగా భూమికి బానిసలుగా మారారు. అప్పుడప్పుడు భూస్వాములు ఉక్రేనియన్ రైతులతో సైన్యాలను ఉపయోగించి ఒకరితో ఒకరు పోరాడారు. పోల్స్, లిథువేనియన్లు రోమన్ కాథలిక్కులు, ఆర్థడాక్స్ తక్కువ మతాధికారులగా మార్చడంలో కొంత విజయం సాధించారు. 1596 లో వారు &quot;గ్రీకు-కాథలిక్&quot; లేదా యునియేట్ చర్చ్ ఏర్పాటు చేశారు; ఈ రోజు పశ్చిమ యుక్రెయిన్లో ఇది ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. ఉక్రేనియన్ మనుష్యులను అనుసరించడానికి వారు విముఖంగా ఉన్న కారణంగా మత భేదం ఉక్రేనియన్ సంప్రదాయ రైతులను నాయకవిహీనంగా మార్చింది.&lt;ref&gt;Reid (2000) p 27–30&lt;/ref&gt;

కోసెక్స్ 1768 లో పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ ఉక్రేనియన్ సరిహద్దులలో కోలివిష్చియా అని పిలిచే ఒక తిరుగుబాటుకు ప్రారంభించారు. 
జాతివైరంతో ఉక్రైయిస్ హింసలు వేలాది మంది పోలిష్, యూదులు చంపబడడం ఈ తిరుగుబాటుకు మూల కారణంగా ఉంది. ఉక్రేనియన్ గ్రూపులలో మతపరమైన యుద్ధం కూడా జరిగింది.రెండవ కాథరీన్ సమయంలో తిన్నెపెర్ నదిపై కొత్తగా బలోపేతం చేయబడిన పోలిష్-రష్యన్ సరిహద్దుతో యునైట్, ఆర్థోడాక్స్ పారిష్ల మధ్య వివాదం పెరుగుతూ ఉంది. యునైటడ్ మతపరమైన ఆచారాలు మరింత లాటిన్ భాషగా మారినందున ఈ ప్రాంతంలో ఆర్థోడాక్స్ అనేది రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిపై ఆధారపడటానికి మరింత తోడ్పడింది. కాంఫెషనల్ ఉద్రిక్తతలు కూడా పోలిష్, రష్యన్ రాజకీయ బాధ్యతలను వ్యతిరేకించాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Skinner |first1=Barbara |year=2005 |title=Borderlands of Faith: Reconsidering the Origins of a Ukrainian Tragedy |url=https://archive.org/details/sim_slavic-review_spring-2005_64_1/page/88|journal=Slavic Review |volume=64 |issue=1 |pages=88–116 |doi=10.2307/3650068}}&lt;/ref&gt;. 1775లో, రష్యా ప్రభుత్వం ఉక్రేనియన్ కోసాక్‌లను రద్దు చేసింది, 16వ-18వ శతాబ్దాలలో ఉక్రెయిన్ చరిత్రకు సాక్ష్యమిచ్చే దాని 30,000 ఆర్కైవల్ పత్రాలు 1918లో కైవ్‌కు తీసుకెళ్లబడే వరకు [[సెయింట్ ఎలిజబెత్ కోట (ఉక్రెయిన్)|సెయింట్ ఎలిజబెత్ కోటలో]]చాలా కాలం పాటు ఉంచబడ్డాయి &lt;ref&gt;Гісцова Л. З. Архів Коша Запорозького. Приватне листування Петра Калнишевського. «Київська старовина», 1992, № 3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Скальковський А. О. Історія Нової Січі або останнього Коша Запорозького, ч. 1—3,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dozor.kr.ua/post/1-lipnya-den-zasnuvannya-fortetsi-svyatoi-elisaveti-nevivchena-istoriya-neunikalnoi-fortetsi-2035 1 липня – день заснування фортеці святої Єлисавети: Невивчена історія неунікальної фортеці]{{Dead link|date=ఆగస్టు 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 1783 లో రష్యన్ సామ్రాజ్యం క్రిమియాను విలీనం చేసుకున్న తరువాత న్యూ రష్యాలో ఉక్రైనియన్లు, రష్యన్లు స్థిరపడ్డారు.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080421073907/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30071/Ukraine-under-direct-imperial-Russian-rule Ukraine under direct imperial Russian rule]. ''Encyclopædia Britannica.''&lt;/ref&gt; పర్యెస్లావ్ ఒప్పందంలో వాగ్దానాలు ఉన్నప్పటికీ ఉక్రేనియన్ ప్రముఖులు, కోసాక్స్ స్వేచ్ఛలు, వారు ఆశించేవారు స్వయంప్రతిపత్తి ఎన్నడూ అందుకోలేదు. ఏదేమైనా సామ్రాజ్యంలో ఉక్రైనియన్లు అత్యధిక రష్యన్ రాజ్య, చర్చి కార్యాలయాలకు చేరుకున్నారు. తరువాతి కాలంలో రస్సిఫికేషన్ విధానాలు ఉక్రెయిన్ భాష ముద్రణ, వాడుకల ఉపయోగాన్ని అణిచివేసింది.&lt;ref name=censor&gt;{{cite journal |last=Remy |first=Johannes |title=The Valuev Circular and Censorship of Ukrainian Publications in the Russian Empire (1863–1876): Intention and Practice |journal=Canadian Slavonic Papers |date=March–June 2007 |volume=47 |pages=87–110 |jstor=40871165 |publisher=Canadian Association of Slavists}}&lt;/ref&gt; 18వ-19వ శతాబ్దాలలో, రష్యన్ సామ్రాజ్యం అధికారులు చేపట్టిన [[రస్సిఫికేషన్ర]]విధానాల వల్ల ఉక్రెయిన్ చాలా బాధపడింది, ఇది ఉక్రేనియన్ల భాష, సంస్కృతిపై గణనీయమైన అణచివేతకు దారితీసింది, అనేక తరాల ప్రజల జీవితాలను నాశనం చేసింది.

=== 19 వ శతాబ్దం , మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం, విప్లవం ===
[[File:1904 Map showing Ukraine region before unification.pdf|thumb|1904 మ్యాప్ ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్యం 1917-1921కి ముందు రష్యన్ సామ్రాజ్యంలో లిటిల్ రష్యా, దక్షిణ రష్యా, పశ్చిమ రష్యా పరిపాలనా విభాగాలు]]
[[File:Map of Ukraine (postcard 1919).jpg|thumbnail|ఉక్రెయిన్ 1919లోని పాత పోస్టల్ స్టాంప్ ప్రకారం 2008లో పునర్ముద్రించబడింది]]
19 వ శతాబ్దంలో ఉక్రెయిన్ [[రష్యా]], [[ఆస్ట్రియా]]లు ఎక్కువగా గ్రామీణ ప్రాంతాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసాయి. పెరుగుతున్న పట్టణీకరణ, ఆధునీకరణ, శృంగార జాతీయత వైపు ఒక సాంస్కృతిక ధోరణి అధికరించింది. సామాజిక న్యాయానికి కట్టుబడిన ఉక్రేనియన్ మేధావివర్గం ఉద్భవించింది. జాతీయ-కవి అయిన తరాస్ షెవ్చెంకో (1814-1861), రాజకీయ సిద్ధాంతకర్త మైఖైలో డెరామనోవ్ (1841-1895) సర్వోత్తమమైన జాతీయవాద ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించాడు.{{citation needed|date=November 2015}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CS%5CH%5CShevchenkoTaras.htm|title=Shevchenko, Taras|website=www.encyclopediaofukraine.com|language=en|access-date=2017-11-01}}&lt;/ref&gt;

రష్యా-టర్కిష్ యుద్ధం తరువాత (1768-1774) కాథరీన్ ది గ్రేట్, ఆమె తక్షణ వారసులు ఉక్రెయిన్‌లో, ప్రత్యేకించి క్రిమియాలో ప్రవేశించడానికి జర్మన్ వలసదారులకు ప్రోత్సాహం అందించారు. గతంలో స్వల్పంగా ప్రబలమైన టర్క్ జనాభా వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించారు.{{citation needed|date=November 2015}}

19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉక్రెయిన్ నుండి ప్రజలు రష్యన్ సామ్రాజ్యం దూర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు. 1897 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఉక్రేనియన్లు సైబీరియాలో 2,23,000 మంది, మధ్య ఆసియాలో 1,02,000 మంది ఉన్నారు.&lt;ref&gt;Rainer Münz, Rainer Ohliger (2003). &quot;''[https://books.google.com/books?id=xGV6gb0w914C&amp;pg=&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Diasporas and ethnic migrants: German, Israel, and post-Soviet successor]''&quot;. Routledge. p. 164. {{ISBN|0-7146-5232-6}}&lt;/ref&gt;

1906 లో ట్రాన్స్-సైబీరియన్ రైల్వేను ప్రారంభించిన పది సంవత్సరాలలో అదనంగా 1.6 మిలియన్ల మంది తూర్పుప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళారు.&lt;ref&gt;Subtelny, Orest (2000). &quot;''[https://books.google.com/books?id=HNIs9O3EmtQC&amp;pg=&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Ukraine: a history.]''&quot;. University of Toronto Press. p. 262. {{ISBN|0-8020-8390-0}}&lt;/ref&gt; ఒక ఉక్రేనియన్ జనాభాతో చాలా తూర్పు ప్రాంతాలు గ్రీన్ యుక్రెయిన్‌గా గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;Jonathan D. Smele (2015). ''[https://books.google.com/books?id=QwquCgAAQBAJ&amp;pg=PA476 Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916–1926]''. Rowman &amp; Littlefield. p.476. {{ISBN|1-4422-5281-2}}&lt;/ref&gt;

19 వ శతాబ్దం చివరిలో జాతీయవాద, సామ్యవాద పార్టీలు అభివృద్ధి చెందాయి. హబ్స్‌బర్గర్ల సున్నితమైన పాలనలో ఆస్ట్రియన్ గలిసియా జాతీయ ఉద్యమ కేంద్రంగా మారింది.{{citation needed|date=November 2015}}

ఉక్రెనియన్లు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆస్ట్రియాలో సెంట్రల్ పవర్స్, ట్రిపుల్ ఎంటెంట్ రష్యాలో ఉన్నారు. 3.5 మిలియన్ ఉక్రెనియన్లు ఇంపీరియల్ రష్యన్ ఆర్మీతో పోరాడారు. 2,50,000 మంది ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ ఆర్మీ కోసం పోరాడారు. [64] ఆస్ట్రియా-హంగేరి అధికారులు రష్యన్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి ఉక్రేనియన్ లెజియన్‌ను స్థాపించారు. ఇది యుక్రేనియన్ గెలీలియన్ ఆర్మీ అయింది. ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంకాలం తరువాత (1919-23) బోల్షెవిక్స్, పోల్స్‌తో పోరాడింది. ఆస్ట్రియాలో రసొఫైల్ భావాలను అనుమానించినవారి మీద కఠినంగా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Horbal |first=Bogdan |title=Talerhof |url=http://www.rusyn.org/histalerhof.html |accessdate=20 January 2008 |publisher=The world academy of Rusyn culture |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007041333/http://www.rusyn.org/histalerhof.html |archive-date=7 అక్టోబరు 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Ukrainian State 1918.5-11.png|thumb|left|1918లో ఉక్రెయిన్]]
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో సామ్రాజ్యాలు రెండూ నాశనమయ్యాయి. 1917 నాటి రష్యన్ విప్లవం బోల్షెవిక్ ల కింద సోవియట్ యూనియన్ స్థాపనకు దారి తీసింది. తదనంతరం రష్యాలో జరిగిన అంతర్యుద్ధం. భారీ కమ్యూనిస్ట్, సోషలిస్టు ప్రభావాలతో స్వీయ-నిర్ణయం కోసం ఉక్రేనియన్ జాతీయ ఉద్యమం మళ్లీ పుట్టుకొచ్చింది. యుక్రేయిన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ (1917 జూన్ 23 న ఆధునిక ఉక్రెయిన్ ముందున్న యుఎన్ఆర్ మొదటిసారి రష్యన్ రిపబ్లిక్ లో ప్రకటించబడింది; బోల్షెవిక్ విప్లవం తరువాత 1918 జనవరి 25 న ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది) హెట్మానేట్ డైరెక్టరేట్, బోల్షెవిక్ యుక్రెనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ (లేదా సోవియట్ యుక్రెయిన్) తదనంతరం పూర్వపు రష్యా సామ్రాజ్యంలో భూభాగాలను స్థాపించాయి; వెస్ట్ ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్, హుస్సల్ రిపబ్లిక్ ఆస్ట్రో-హంగేరి భూభాగం యుక్రేయిన్ భూములలో క్లుప్తంగా ఉద్భవించాయి.{{citation needed|date=November 2015}}

కీవ్‌లో సెయింట్ సోఫియా స్క్వేర్‌లో ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్, వెస్ట్ ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లిక్‌చే 1919 జనవరి 22 న సంతకం చేసిన ఒక ఒప్పందం (యునిఫికేషన్ యాక్ట్) మీద సంతకం చేసాయి.{{citation needed|date=November 2015}}

ఇది పౌర యుద్ధానికి దారితీసింది, రష్యన్ సివిల్ వార్‌లో అరాచకవాద నెస్టర్ మఖోనో ఆధ్వర్యంలో దక్షిణ యుక్రెయిన్‌లో అభివృద్ధి చేయబడిన బ్లాక్ ఆర్మీ లేదా తర్వాత ది రివల్యూషనరీ ఇన్సెన్షనరీ ఆర్మీ అని పిలిచే అరాజకవాద ఉద్యమానికి దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\M\A\MakhnoNestor.htm |title=Makhno, Nestor |author=Cipko, Serge |accessdate=17 January 2008 |work=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt; వారు &quot;స్వేచ్ఛా సోవియెట్స్&quot;, స్వేచ్ఛా భూభాగంలోని స్వేచ్ఛావాద కమ్యూన్లను నిర్వహించారు. 1918 నుండి 1921 వరకు ఉక్రేనియన్ విప్లవం సమయంలో ఒక రాజ్యరహిత అరాజరిక సమాజాన్ని రూపొందిస్తున్న ప్రయత్నం. డెనికిన్లో ఉన్న జొసిస్ట్ వైట్ ఆర్మీ, తర్వాత రెడ్ ఆర్మీ ట్రోత్‌స్కీ నేతృత్వంలో 1921 ఆగస్టులో తరువాతి స్థానానికి చేరుకుంది.

పోలాండ్ వెస్ట్రన్ యుక్రెయిన్‌ను పోలాండ్-ఉక్రేనియన్ యుద్ధంలో ఓడించింది. కానీ కీవ్‌కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధం విఫలమైంది. రిగా శాంతి ప్రకారం పశ్చిమ ఉక్రెయిన్ పోలాండ్లోకి విలీనం చేయబడింది. ఇది 1919 మార్చిలో ఉక్రేనియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్‌ను గుర్తించింది. సోవియట్ అధికారాన్ని స్థాపించడంతో ఉక్రెయిన్ భూభాగంలో సగం [[పోలాండ్]], [[బెలారస్]], [[రష్యా]] చేరుకుంది. డ్నియస్టర్ నది ఎడమ తీరంలో మోల్దోవియన్ స్వయంప్రతిపత్తి సృష్టించబడింది. {{citation needed|date=August 2016}} 1922 డిసెంబరు డిసెంబరులో ఉక్రెయిన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ల యూనియన్ స్థాపక సభ్యదేశంగా మారింది.&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080418030322/http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine |archivedate=2008-04-18 |title=Interwar Soviet Ukraine |accessdate=12 September 2007 |work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)}}&lt;/ref&gt;

===పశ్చిమ ఉక్రెయిన్, కార్పాథియన్ రుథేనియా, బుకోవినా ===
[[File:Huculy 1933, Verkhovyna district.jpg|thumb|right|upright|వర్కొనియా డిస్ట్రిక్]]

ఉక్రెయిన్‌లో యుద్ధం మరొక రెండు సంవత్సరాలు కొనసాగింది; అయితే 1921 నాటికి ఉక్రెయిన్‌లో ఎక్కువ భాగం సోవియట్ యూనియన్ స్వాధీనం చేసుకుంది. గలీసియా, వోల్నియా (పశ్చిమ ఉక్రెయిన్) స్వతంత్ర పోలాండ్‌లోకి చేర్చబడ్డాయి. బుకోవినా రొమేనియాలో చేర్చబడింది. కార్పాథియన్ రూథెనియా చెకొస్లవాక్ రిపబ్లిక్‌లో స్వతంత్రంగా ప్రవేశించాయి.{{citation needed|date=November 2015}}

ఉక్రైనియన్ మిలిటరీ ఆర్గనైజేషన్, ఉక్రేనియన్ జాతీయవాదులు (ఒ.యు.ఎన్.) సంస్థ నేతృత్వంలో పోలిష్ జాతీయ విధానాల కారణంగా 1920, 1930 లలో పోలాండ్‌లో ఒక శక్తివంతమైన రహస్య ఉక్రెయిన్ జాతీయవాద ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఈ ఉద్యమం విద్యార్థినాయకుడిని ఆకర్షించింది. పోలిష్ రాష్ట్ర అధికారుల మధ్య, ప్రజా ఉద్యమాల మధ్య ఘర్షణలు గణనీయమైన సంఖ్యలో మరణాలకు దారితీశాయి. వాగ్దానం చేసిన స్వయంప్రతిపత్తి ఎన్నడూ అమలు కాలేదు. పోలాండ్లో ఉక్రైనియన్ పార్టీలు, ఉక్రేనియన్ కేథలిక్ చర్చి, చురుకైన ప్రెస్ ఒక వ్యాపార రంగం ఉన్నాయి. 1920 లో ఆర్థిక పరిస్థితులు మెరుగుపడ్డాయి. 1930 లో కానీ ఈ ప్రాంతం గొప్ప మాంద్యం వల్ల బాధపడింది.{{citation needed|date=November 2015}}

[[File:1930 in Ukraine.png|thumb|left|యుక్రెయిన్ భూభాగాన్ని చూపిస్తున్న పటం, సుమారుగా 1930]]

=== ఇంటర్ - వార్ సోవియట్ ఉక్రెయిన్  ===
[[File:Национальный состав населения городов УССР в 1925.gif|thumb|1925లో ఉక్రెయిన్ పట్టణ జనాభా {{colbegin}} {{legend|#006400|Ukrainian}} {{legend|#FAD6A5|Russian}} {{legend|#000000|Jewish}} {{legend|#CCFCCC|Polish}} {{colend}}]]
&lt;!-- 1922–1939 --&gt;

రష్యన్ పౌర యుద్ధం ఉక్రెయిన్‌తో సహా మొత్తం రష్యన్ సామ్రాజ్యాన్ని ధ్వంసం చేసింది. 1.5 మిలియన్ల మంది మరణించారు, మాజీ రష్యన్ సామ్రాజ్యం భూభాగంలో వందలాది మంది నిరాశ్రయులుగా ఉన్నారు. 1921 లో సోవియట్ యుక్రెయిన్ కూడా రష్యన్ కరువును ఎదుర్కొంది (ప్రధానంగా రష్యన్ వోల్గా-ఉరల్ ప్రాంతాన్ని ప్రభావితం చేసింది).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CF%5CA%5CFamineof1921hD73.htm |title=Famine of 1921–3 |publisher=[[Encyclopedia of Ukraine]] |accessdate=3 March 2015}}&lt;/ref&gt; 1920 లలో&lt;ref&gt;Subtelny, p. 380&lt;/ref&gt; మైకోలా స్క్రిప్యానిక్ జాతీయ కమ్యూనిస్ట్ నాయకత్వం అనుసరించిన యుక్రెయిన్ విధానం, సోవియట్ నాయకత్వం ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి, భాషలో జాతీయ పునరుజ్జీవనాన్ని ప్రోత్సహించింది. యురేనరైజేషన్ సోవియట్ అంతటా కోరేనిజేషన్ విధానం (దేశీయీకరణ) లో భాగంగా ఉంది.&lt;ref name=Britannica /&gt; బోల్షెవిక్‌లు సార్వత్రిక ఆరోగ్య సంరక్షణ విద్య, సాంఘిక భద్రతా ప్రయోజనాలకు అలాగే పనిచేసే హక్కు, గృహ హక్కులకు కూడా కట్టుబడి ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572241_2/communism.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kx6hBveb?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572241_2/communism.html |archivedate=1 November 2009 |title=Communism |accessdate=5 July 2008 |work=MSN Encarta}}&lt;/ref&gt; కొత్త చట్టాల ద్వారా మహిళల హక్కులు బాగా అధికరించాయి.&lt;ref&gt;Cliff, pp. 138–39&lt;/ref&gt; జోసెఫ్ స్టాలిన్ వాస్తవిక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నాయకుడిగా మారిన తరువాత 1930 ల ప్రారంభంలో ఈ విధానాలు చాలా వరకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. {{citation needed|reason=This claim needs a reliable source|date=September 2015}}

[[File:DneproGES.jpg|thumb|left|దాదాపు 1930లో నిర్మాణంలో ఉన్న డ్నీపర్ హైడ్రోఎలక్ట్రిక్ స్టేషన్]]
1930 నాటికి నిర్మాణంలో ఉన్న ద్నీపర్ హైడ్రో ఎలక్ట్రిక్ స్టేషన్]]

1920 ల చివరలో ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన ఆర్థిక వ్యవస్థతో ప్రారంభించి. యుక్రెయిన్ సోవియట్ పారిశ్రామికీకరణలో పాల్గొంది, రిపబ్లిక్ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి 1930 లలో నాలుగు రెట్లు తగ్గింది.&lt;ref name=Britannica /&gt; ఐదు సంవత్సరాల పధకాలలో భాగంగా సమైక్య వ్యవసాయం కార్యక్రమం కారణంగా రైతాంగం బాధపడింది.ఇది సాధారణ దళాలు, రహస్య పోలీసులచే అమలు చేయబడింది.&lt;ref name=Britannica /&gt; ప్రతిఘటించిన వారు ఖైదు చేయబడ్డారు, బహిష్కరించబడ్డారు. వ్యవసాయ ఉత్పాదకత బాగా తగ్గింది. సామూహిక క్షేత్రాల సభ్యులు కొన్నిసార్లు కోటాలు వరకు ఎటువంటి ధాన్యాన్ని స్వీకరించకపోవడంతో, హలోడోమోర్ లేదా &quot;గొప్ప కరువు&quot;గా పిలువబడే కరువులో లక్షలాదిమంది మరణించారు&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7111296.stm Ukraine remembers famine horror]&quot;. BBC News. 24 November 2007.&lt;/ref&gt; ఈ కరువుకు జాతి వివక్షత కారణమా అని పరిశోధకుల చేత విభజించబడింది. కానీ ఉక్రేనియన్ పార్లమెంట్, ఇతర దేశాల ప్రభుత్వాలు దీనిని గుర్తించాయి. {{Ref label|B|b|none}}
కమ్యూనిస్ట్ నాయకత్వం కరువు పస్తులను రైతులకు సామూహిక పొలాల బలవంతం శిక్షా సాధనంగా ఉపయోగించారు.&lt;ref&gt;Michael Ellman, &quot;The Role of Leadership Perceptions and of Intent in the Soviet Famine of 1931–1934.&quot; ''Europe-Asia Studies'' 2005 57(6): 823–841. {{ISSN|0966-8136}} Fulltext in [[Ebsco]]&lt;/ref&gt;

పౌర యుద్ధం, సమష్టి వివాదము గొప్ప బీభత్సం సమయంలో సామూహిక హత్య కార్యకలాపాలకు ఈ సమూహాలు చాలా బాధ్యత వహించాయి. ఈ సమూహాలు యెఫిమ్ ఎవడోకిమోవ్ (1891-1939) తో సంబంధం ఉంది. 1929-31లో జనరల్ స్టేట్ పొలిటికల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (ఒ.గి.పి.యు.) లో సీక్రెట్ ఆపరేషనల్ డివిజన్లో పనిచేస్తాయి. ఎవ్డోకిమోవ్ 1934 లో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ పరిపాలనలోకి బదిలీ అయ్యాడు. అతను ఉత్తర కాకసస్ క్రైకు పార్టీ కార్యదర్శి అయ్యాడు. అతను భద్రతా అంశాలపై జోసెఫ్ స్టాలిన్, నికోలాయి యెజోవ్‌కు సలహా ఇస్తూనే ఉన్నాడు. తరువాతి 1937-38లో గ్రేట్ టెర్రర్‌గా పిలువబడే సామూహిక హత్య కార్యకలాపాలను చేపట్టడానికి ఎవడోకిమోవ్ మాజీ సహచరులపై ఆధారపడింది.&lt;ref&gt;Stephen G. Wheatcroft, &quot;Agency and Terror: Evdokimov and Mass Killing in Stalin's Great Terror.&quot; ''Australian Journal of Politics and History'' 2007 53(1): 20–43. {{ISSN|0004-9522}} Fulltext in [[Ebsco]]; Robert Conquest, ''The Harvest of Sorrow: Soviet collectivization and the terror-famine'' (1986). Mark B. Tauger, &quot;The 1932 Harvest and the Famine of 1933&quot; ''Slavic Review'', Vol. 50, No. 1 (Spring, 1991), pp. 70–89, notes the harvest was unusually poor. [https://www.jstor.org/stable/2500600 online in JSTOR]; [[R. W. Davies]], [[Mark B. Tauger]], [[S. G. Wheatcroft]], &quot;Stalin, Grain Stocks and the Famine of 1932–1933,&quot; ''Slavic Review,'' Vol. 54, No. 3 (Autumn, 1995), pp. 642–657 [https://www.jstor.org/stable/2501740 online in JSTOR]; Michael Ellman. &quot;Stalin and the Soviet famine of 1932–33 Revisited&quot;, ''Europe-Asia Studies'', Volume 59, Issue 4 June 2007, pages 663–93.&lt;/ref&gt; 2010 జనవరి 13 న కీవ్ అప్పెలేట్ కోర్ట్ స్టాలిన్ కాగానోవిచ్, ఇతర సోవియట్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ కార్యకర్తలు హోలోడోమోర్ కరువు సమయంలో ఉక్రైనియన్ల సామూహిక హత్యాకాండకు దోషిగా గుర్తించారు.&lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/Yushchenko_Praises_Guilty_Verdict_Against_Soviet_Leaders_For_Famine/1929566.html Yushchenko Praises Guilty Verdict Against Soviet Leaders For Famine], [[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (14 January 2010)&lt;/ref&gt;

=== రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం  ===
&lt;!-- 1939–1945 --&gt;
1939 సెప్టెంబరు సెప్టెంబరులో పోలాండ్ దండయాత్ర తరువాత జర్మన్, సోవియెట్ దళాలు [[పోలాండ్]] భూభాగాన్ని విభజించాయి. తద్వారా జనాభాతో తూర్పు గలిసియా, వోల్నియా వారి ఉక్రెయిన్ ప్రజలతో ఉక్రెయిన్‌లో భాగంగా మారింది. చరిత్రలో మొట్టమొదటి సారి దేశం ఐక్యమైంది.&lt;ref&gt;Wilson, p. 17&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Subtelny, p. 487&lt;/ref&gt;

1940 లో సోవియట్‌లు బెస్సరేబియా, ఉత్తర బుకోవినాలను కలుపుకున్నారు. ఉక్రేనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్ బెస్సరేబియ ఉత్తర, దక్షిణ జిల్లాలు ఉత్తర బుకోవినా, హర్త్సా ప్రాంతంతో విలీనం అయ్యింది. కానీ మోల్డవియన్ స్వతంత్ర సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ పశ్చిమ భాగాన్ని కొత్తగా ఏర్పడిన మోల్డవియన్ సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్‌కు అప్పజెప్పింది. యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్ ఈ ప్రాదేశిక లాభాలు అంతర్జాతీయంగా 1947 పారిస్ శాంతి ఒప్పందాలచే గుర్తించబడ్డాయి.{{citation needed|date=November 2015}}

మార్షల్ టిమోషెనుకో (బుడ్జాక్ ప్రాంతంలో జన్మించారు) యుద్ధం అంతటా అనేక రంగాల్లో నాయకత్వం వహించాడు. 1941 లో కియెవ్ నైరుతీ ఫ్రంట్ తూర్పు జర్మనీ సైన్యాలు 1941 జూన్ 22 న సోవియట్ యూనియన్‌పై దాడి చేసి మొత్తం నాలుగు సంవత్సరములు యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాయి. యాక్సిస్ ప్రారంభంలో ఎర్ర సైన్యం నిరాశాజనకంగా కానీ విజయవంతం కాని ప్రయత్నాలకు వ్యతిరేకంగా ముందుకు వచ్చింది. కీవ్ పరిసరప్రాంతాలలో జరిగిన యుద్ధంలో నగరం తీవ్రంగా ప్రతిఘటించిన కారణంగా &quot;హీరో సిటీ&quot;గా ప్రశంసలు పొందింది.యుద్ధంలో 6,00,000 కంటే ఎక్కువ సోవియట్ సైనికులు (లేదా సోవియట్ వెస్టర్న్ ఫ్రంట్లో ఒక వంతు) చంపబడ్డారు లేదా అక్కడ నిర్బంధించారు. అనేకమంది తీవ్రంగా గాయపడ్డారు.&lt;ref&gt;Roberts, p. 102&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Boshyk, p. 89&lt;/ref&gt;

ఉక్రైనియన్లు ఎక్కువమంది రెడ్ ఆర్మీ, సోవియట్ నిరోధకతతో పోరాడారు.&lt;ref name=&quot;worldwars&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\W\O\Worldwars.htm |title=World wars |accessdate=20 December 2007 |work=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt; పశ్చిమ యుక్రెయిన్లో ఒక స్వతంత్ర ఉక్రేనియన్ తిరుగుబాటు సైనిక ఉద్యమం (యు.పి.ఎ.1942) ఏర్పడింది. ఉక్రేనియన్ అధ్యక్షుడు బలాత్కారంగా దేశం విడిచి ప్రవాసంలోకి వెళ్ళాడు.&lt;ref&gt;Subtelny, Orest (1988). &quot;''[https://books.google.com/books?id=HNIs9O3EmtQC&amp;pg=PA106&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Ukraine: a history.]''&quot;. p 410&lt;/ref&gt;

అంతర్గత పోలాండ్‌లో ఉక్రేనియన్ మైనారిటీ పట్ల పోలిష్ చూపుతున్న వివక్షతా విధానాలకు తీవ్ర ప్రతిస్పందనగా అభివృద్ధి చేసిన రహస్య (ఉక్రేనియన్ జాతీయవాదులు, ఒ.యు.ఎన్. సంస్థ) ప్రభావంతో ఇది రూపొందించబడింది. రెండు ఉక్రేనియన్ జాతి మెజారిటీ కలిగిన భూభాగంలో ఒక స్వతంత్ర ఉక్రేనియన్ రాజ్యం లక్ష్యానికి మద్దతు ఇచ్చింది. ఇది నాజీ జర్మనీతో వివాదం తెచ్చినా. కొన్ని సార్లు నాజీ దళాలతో అనుబంధించబడిన ఒ.యు.ఎన్. మెల్నీక్ విభాగం. కొంతమంది యుపిఏ విభాగాలు జాతి పోల్స్‌ను &lt;ref&gt;[[Timothy Snyder]]. [http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2010/feb/24/a-fascist-hero-in-democratic-kiev/ A fascist hero in democratic Kiev]. NewYork Reviev of Books. 24 February 2010&lt;/ref&gt; సామూహిక హత్యలు చేశాయి. ఇవి ప్రతీకారాన్ని తెచ్చాయి.&lt;ref&gt;Grzegorz Motyka. [http://www.zbrodniawolynska.pl/__data/assets/pdf_file/0010/5221/Antypolska_Akcja_OUN_UPA.pdf Polska reakcja na działania UPA – skala i przebieg akcji odwetowych] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819090728/http://www.zbrodniawolynska.pl/__data/assets/pdf_file/0010/5221/Antypolska_Akcja_OUN_UPA.pdf |date=19 August 2014 }}.&lt;/ref&gt; 
యుద్ధం తరువాత యు.పి.ఎ. 1950 ల వరకు యుఎస్ఎస్ఆర్తో పోరాడింది.&lt;ref&gt;Piotrowski pp. 352–54&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weiner pp. 127–237&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో మరొక జాతీయ ఉద్యమమైన ఉక్రేనియన్ లిబరేషన్ ఆర్మీ నాజీలతో పాటు పోరాడారు.{{citation needed|date=November 2015}}

[[File:Ruined Kiev in WWII.jpg|thumb|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో కీవ్ గణనీయమైన నష్టాన్ని ఎదుర్కొంది, 1941 సెప్టెంబరు 19 నుండి 1943 నవంబరు 6 వరకు నాజీ జర్మనీ ఆక్రమించుకుంది]]

మొత్తంగా సోవియట్ సైన్యంతో పోరాడిన జాతి యుక్రైనియన్ల సంఖ్య 4.5 మిలియన్ల నుంచి &lt;ref name=&quot;worldwars&quot; /&gt; 
7 మిలియన్ల వరకు అంచనా వేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.peremoga.gov.ua/index.php?2150005000000000020 |title=Losses of the Ukrainian Nation, p. 2 |work=Peremoga.gov.ua |language=uk|url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=15 మే 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050515091804/http://www.peremoga.gov.ua/index.php?2150005000000000020 }}&lt;/ref&gt;{{Ref label|C|c|1}} 
ఉక్రెయిన్‌లో అనుకూల సోవియట్ పక్షపాత గెరిల్లా ప్రతిఘటన 47,800 మందితో ప్రారంభమై 1944 లో శిఖరం వద్ద 5,00,000 చేరింది. వీరిలో 50% మంది సంప్రదాయ ఉక్రేనియన్లు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;Subtelny, p. 476&lt;/ref&gt; సాధారణంగా ఉక్రేనియన్ తిరుగుబాటు సైన్యం గణాంకాలు విశ్వసించతగినవి కావు. వీరు చెప్పుకునే గణాంకాలు 15,000 నుండి ఎన్నో లక్షల మంది వరకు ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Magocsi, p. 635&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages\U\K\UkrainianInsurgentArmy.htm |title=Ukrainian Insurgent Army |accessdate=20 December 2007 |work=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt;

రెచ్కొస్మిస్ట్ ఉక్రెయిన్ నుండి ఉక్రైనియన్ ఎస్ఎస్ఆర్ చాలావరకు వనరులను, జర్మన్ స్థావరాన్ని ఉపయోగించుకోవాలని ఉద్దేశంతో నిర్వహించబడింది. 1939 లో సోవియట్ యూనియన్‌లో చేరిన కొందరు పశ్చిమ ఉక్రైనియన్లు, జర్మన్లను స్వేచ్ఛావాదులుగా ప్రశంసించారు. క్రూరమైన జర్మనీ పాలన చివరికి వారి మద్దతుదారులను నాజీ నిర్వాహకులకు వ్యతిరేకంగా చేసింది. వారు స్టాలినిస్ట్ విధానాలతో అసంతృప్తిని వెలువరించే ప్రయత్నం చేయలేదు.&lt;ref name=ww2&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30080/Bukovina-under-Romanian-rule |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227142736/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30080/Bukovina-under-Romanian-rule |archivedate=2010-02-27 |title=Ukraine – World War II and its aftermath |accessdate=28 December 2007 |work=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; బదులుగా నాజీలు సామూహిక-వ్యవసాయ వ్యవస్థను సంరక్షించారు. యూదులకు వ్యతిరేకంగా జెనోసిడల్ విధానాలను చేపట్టారు. జర్మనీలో మిలియన్ల మంది ప్రజలు జర్మనీలో పని చేయడానికి, జర్మన్ వలసరాజ్యాల కోసం సిద్ధం చేయడానికి ఒక డిపోప్యులేషన్ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.&lt;ref name=ww2 /&gt; వారు కీవ్ నదిలో ఆహార రవాణాను అడ్డుకున్నారు.&lt;ref&gt;[[Karel C. Berkhoff|Karel Cornelis Berkhoff]]. ''Harvest of despair: life and death in Ukraine under Nazi rule'', Harvard University Press: April 2004. p. 164&lt;/ref&gt;

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జరిగిన పోరాటంలో అధిక భాగం తూర్పు ఫ్రంట్లో జరిగింది.&lt;ref&gt;Weinberg, p. 264&lt;/ref&gt; కొన్ని అంచనాల ప్రకారం మొత్తం జర్మన్ మరణాలలో 93% అక్కడ జరిగింది.&lt;ref&gt;Rozhnov, Konstantin, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4508901.stm &quot;Who won World War II?&quot;], BBC. Citing Russian historian [[Valentin Falin]]. Retrieved 5 July 2008.&lt;/ref&gt; యుద్ధ సమయంలో యుక్రేనియాన్‌లో మొత్తం నష్టాలు 5, 8 మిలియన్ల జననష్టం ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.peremoga.gov.ua/index.php?3450000000000000010 |title=Losses of the Ukrainian Nation, p. 1 |work=Peremoga.gov.ua |language=uk |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=25 అక్టోబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025001902/http://www.peremoga.gov.ua/index.php?3450000000000000010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kulchytsky, Stalislav, ''&quot;Demographic losses in Ukrainian in the twentieth century&quot;'', [[Zerkalo Nedeli]], 2–8 October 2004. Available online [https://web.archive.org/web/20070429015337/http://www.zn.ua/3000/3150/47913/ in Russian] and [https://web.archive.org/web/20070429015337/http://www.zn.ua/3000/3150/47913/ in Ukrainian]. Retrieved 27 January 2008.&lt;/ref&gt; ఎయిన్‌సాట్జ్‌గ్రుప్పెన్ చేతిలో ఒక మిలియన్ యూదులు మరణించారని అంచనా వేయబడింది.
&lt;ref&gt;{{cite news |last=Smale |first=Alison |title=Shedding Light on a Vast Toll of Jews Killed Away From the Death Camps |url=https://www.nytimes.com/2014/01/28/world/europe/a-light-on-a-vast-toll-of-jews-killed-away-from-the-death-camps.html?_r=1 |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 January 2014}}&lt;/ref&gt; కొన్నిసార్లు స్థానిక సహకారుల సహాయంతో.నాజీలకు వ్యతిరేకంగా 8.7 మిలియన్ల సోవియట్ సైనికులు మరణించారు.&lt;ref name=&quot;peremoga7&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.peremoga.gov.ua/index.php?2150005000000000070 |title=Losses of the Ukrainian Nation, p. 7 |work=Peremoga.gov.ua |language=uk |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=15 మే 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050515100506/http://www.peremoga.gov.ua/index.php?2150005000000000070 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Overy, p. 518&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krivosheev&quot;&gt;Кривошеев Г. Ф., ''Россия и СССР в войнах XX века: потери вооруженных сил. Статистическое исследование'' (Krivosheev G. F., ''Russia and the USSR in the wars of the 20th century: losses of the Armed Forces. A Statistical Study'') {{ru icon}}&lt;/ref&gt; వీరిలో 1.4 మిలియన మంది ఉక్రేనియన్లు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;peremoga7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Krivosheev&quot; /&gt;{{Ref label|C|c|2}}{{Ref label|D|d|none}}

విక్టరీ డే పది ఉక్రెనియన్ శలవు దినాలలో ఒకటిగా జరుపుకుంటారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/publication/content/290.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060420145124/http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/publication/content/290.htm |archivedate=20 April 2006 |title=Holidays |accessdate=24 August 2008 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine}}&lt;/ref&gt;

===రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ===
గణతంత్రం యుద్ధంలో తీవ్రంగా దెబ్బతినడంతో అది పునరుద్ధరించడానికి గణనీయమైన కృషి అవసరమైంది. యుద్ధంలో 700 కన్నా ఎక్కువ నగరాలు, పట్టణాలు 28,000 గ్రామాలు నాశనమయ్యాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30082/Ukraine |title=Ukraine: World War II and its aftermath |work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required) |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=29 సెప్టెంబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929133150/http://www.britannica.com/eb/article-30082/Ukraine }}&lt;/ref&gt; 1946-47లో కరువు కారణంగా ఈ పరిస్థితి మరిత దిగజారింది. కరువు వల్ల, మౌలిక సదుపాయాల నిర్మూలన కారణంగా ప్రజలు ఇబ్బందులకు గురయ్యారు. ఈ కరువు మృతుల సంఖ్య లక్షమమందికి తక్కువగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Кульчинский [Kulchytsky] |first=Станислав [Stanislav] |title=Демографические потери Украины в XX веке |trans-title=Demographic losses in Ukraine in the twentieth century |newspaper=[[Zerkalo Nedeli]] |date=2–8 October 2004 |url=http://www.demoscope.ru/weekly/2004/0173/analit06.php |language=ru |publisher=[Demoscope] |place=[[Russia|RU]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120914100418/https://www.demoscope.ru/weekly/2004/0173/analit06.php |archivedate=14 September 2012 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Демографические потери Украины в XX веке | trans-title = Demographic losses of Ukraine in the XX century |url=http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/514/47913/ |publisher=Zerkalo Nedeli |accessdate=8 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721091917/http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/514/47913/ |archivedate=21 July 2006 |language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=uk:Демографічні втрати України в хх столітті|trans-title=Demographic losses in Ukraine twentieth century |language=uk |url=http://www.zn.kiev.ua/ie/show/514/47913/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070313004842/http://www.zn.kiev.ua/ie/show/514/47913/ |archivedate=2007-03-13 |publisher=Zerkalo Nedeli |accessdate=8 January 2014}}&lt;/ref&gt;
1945 లో ఉక్రెయిన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్. ఐక్యరాజ్యసమితి ఫండింగ్ సభ్యదేశాలలో ఒకటి అయింది.&lt;ref name=&quot;un ukssr&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/depts/dhl/unms/ukraine.shtml |title=Activities of the Member States – Ukraine |accessdate=17 January 2011 |publisher=United Nations}}&lt;/ref&gt;లో యుల్టా సమావేశంలో ఒక ప్రత్యేక ఒప్పందం భాగం. ఉక్రైనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్.యునైటెడ్ నేషన్స్ సంస్థ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశాలలో ఒకటిగా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/17604.htm |title=United Nations |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030303022458/http://www.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/17604.htm |archivedate=3 March 2003 |publisher=U.S. Department of State |quote=Voting procedures and the veto power of permanent members of the Security Council were finalized at the [[Yalta Conference]] in 1945 when Roosevelt and Stalin agreed that the veto would not prevent discussions by the Security Council. Roosevelt agreed to General Assembly membership for Ukraine and Byelorussia while reserving the right, which was never exercised, to seek two more votes for the United States. |accessdate=22 September 2014}}&lt;/ref&gt;

 
యుద్ధానంతర జాతి శుద్ధీకరణ కొత్తగా విస్తరించబడిన సోవియట్ యూనియన్లో జరిగింది. 1953 జనవరి 1 నాటికి &quot;ప్రత్యేక డిపోర్టీస్&quot;లో ఉక్రేనియన్లు రెండవస్థానంలో ఉన్నవారు. మొత్తంలో ఉక్రేనియన్లు 20% ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Malynovska&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.niisp.org.ua/defa~177.php |title=Migration and migration policy in Ukraine |first=Olena |last=Malynovska |date=14 June 2006 |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=23 సెప్టెంబరు 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061703/http://niisp.org.ua/defa~177.php }}&lt;/ref&gt; అంతేకాక ఉక్రెయిన్ నుండి 4,50,000 మంది పైగా సంప్రదాయ జర్మన్లు , 2,00,000 కిమీల కంటే ఎక్కువ మంది తాతార్లకు బలవంతం బహిష్కరణల బాధితులయ్యారు.&lt;ref name=&quot;Malynovska&quot; /&gt;

1953 లో స్టాలిన్ మరణం తరువాత నికితా క్రుష్చెవ్ యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్ నూతన నాయకుడు అయ్యారు. 1938-49లో ఉక్రేనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ మొదటి సెక్రటరీగా పనిచేసిన క్రుష్చెవ్ రిపబ్లిక్‌ బాగా తెలిసినవాడు; యూనియన్ అధికారం తీసుకున్న తరువాత అతను ఉక్రేనియన్, రష్యా దేశాల మధ్య &quot;స్నేహం&quot;చేయాలని నొక్కిచెప్పడం ప్రారంభించాడు. 1954 లో పెరీయాస్లావ్ ఒప్పందం 300 వ వార్షికోత్సవం విస్తృతంగా జరుపుకుంది. క్రిమియా రష్యా ఎస్.ఎఫ్.ఎస్.ఆర్. ఉక్రేనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్‌కు బదిలీ చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iccrimea.org/historical/crimeatransfer.html |title=The Transfer of Crimea to Ukraine |accessdate=25 March 2007 |date=July 2005 |work=International Committee for Crimea |archive-date=15 ఫిబ్రవరి 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215025255/http://www.iccrimea.org/historical/crimeatransfer.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; సోవియట్ యుక్రెయిన్ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తిలో ఒక యూరోపియన్ లీడర్‌గా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30084/Ukraine |title=Ukraine – The last years of Stalin's rule |work=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=15 జనవరి 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052626/http://www.britannica.com/eb/article-30084/Ukraine }}&lt;/ref&gt;

అలాగే సోవియట్ ఆయుధ పరిశ్రమ, హైటెక్ పరిశోధనలో ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది. అలాంటి ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర స్థానిక ప్రముఖుల చేత ప్రధానంగా ప్రభావితం అయింది. సోవియట్ నాయకత్వం అనేక మంది సభ్యులు ఉక్రెయిన్ ముఖ్యంగా లియోనిడ్ బ్రెజ్నెవ్ నుండి వచ్చారు. తరువాత అతను క్రుష్చెవ్ను తొలగించి 1964 నుండి 1982 వరకు సోవియట్ నాయకుడిగా మారాడు. అనేక ప్రసిద్ధ సోవియట్ క్రీడాకారులను, శాస్త్రవేత్తలు, కళాకారులు ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చారు.{{citation needed|date=November 2015}}
సోవియట్ ఉక్రెయిన్ యురేపియన్ నాయకత్వదేశంగా మారింది.&lt;ref&gt;Magocsi, p. 644&lt;/ref&gt; అలాగే ఆయుధపరిశ్రమలకు, అత్యున్నత సాంకేతిక పరిశోధనలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. స్థానిక ప్రముఖుల కారణంగా ఇది ఇలాంటి ముఖ్యపాత్ర వహించింది.సోవియట్ నాయకులలో ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చారు. ప్రధానంగా వీరిలో లియోనిడ్ బ్రెఝ్నెవ్ ఒకరు. ఆయన తరువాత క్రుస్చేవ్‌ను తొలగించి సోవియట్‌కు నాయకత్వం (1964 నుండి 1982 వరకు) వహించాడు. పలువురు సోవియట్ క్రీడాకారులు, సైంటిస్టులు, కళాకారులు ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చారు.{{citation needed|date=November 2015}}
1986 ఏప్రిల్ 26 న చెర్నోబిల్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంటులో ఒక రియాక్టర్ పేలింది. చెర్నోబిల్ విపత్తు చరిత్రలో అత్యంత ప్రమాదకరమైన అణు రియాక్టర్ ప్రమాదంగా భావించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1309/is_n2_v33/ai_18795971 |archive-url=https://archive.today/20120628220746/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1309/is_n2_v33/ai_18795971 |url-status=dead |archive-date=28 June 2012 |title='Sombre anniversary' of worst nuclear disaster in history – Chernobyl: 10th anniversary |accessdate=16 December 2007 |author=Remy, Johannes |year=1996 |publisher=Find articles |work=[[UN Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; 2011 మార్చిలో ఫుకుషిమా డయిచి అణు విపత్తు వరకు, &quot;ప్రధాన ప్రమాదం&quot; అని సూచించిన ఇంటర్నేషనల్ న్యూక్లియర్ ఈవెంట్ స్కేల్ ద్వారా 7 రేటింగ్ పమదిన ఏకైక ప్రమాదంగా ఇది గుర్తించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nei.org/News-Media/News/News-Archives/fukushima-chernobyl-and-the-nuclear-event-scale |title='Fukushima, Chernobyl and the Nuclear Event Scale' |website= |access-date=2018-01-23 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171014083419/https://www.nei.org/News-Media/News/News-Archives/fukushima-chernobyl-and-the-nuclear-event-scale |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ప్రమాదం జరిగిన సమయంలో ఉక్రెయిన్‌లో 2.2 మిలియన్లతో సహా కలుషితమైన భూభాగాల్లో 7 మిలియన్ ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.
&lt;ref name = Chernobyl.info&gt;{{cite web |title=Geographical location and extent of radioactive contamination |url=http://www.chernobyl.info/index.php?navID=2 |work=Chernobyl.info |publisher=Swiss Agency for Development and Cooperation |accessdate=8 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630071332/http://www.chernobyl.info/index.php?navID=2#Sources |archivedate=30 June 2007}}&lt;/ref&gt; ప్రమాదం తరువాత స్లావాటుచ్ అనే కొత్త నగరం మినహాయింపు మండలం వెలుపల నిర్మించబడి 2000 నాటికి ఉపసంహరించుకున్న ప్లాంట్ ఉద్యోగులకు మద్దతు ఇచ్చింది. అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ రూపొందించిన ఒక నివేదిక ప్రకారం ప్రమాదం కారణంగా 56 ప్రత్యక్ష మరణాలు, 4,000 అదనపు క్యాన్సర్ మరణాలు ఉండవచ్చునని అంచనా వేశారు.&lt;ref name=&quot;iaea&quot;&gt;{{cite web |title=IAEA Report |work=In Focus: Chernobyl |accessdate=31 May 2008 |url=https://www.iaea.org/newscenter/focus/chernobyl}}&lt;/ref&gt;

=== స్వతంత్రం ===
[[File:RIAN archive 848095 Signing the Agreement to eliminate the USSR and establish the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|Ukrainian President Leonid Kravchuk and President of the Russian Federation Boris Yeltsin signed the Belavezha Accords, dissolving the Soviet Union, on 8 December 1991.]]
జులై 16, 1990 జూలై 16 న నూతన పార్లమెంట్ యుక్రెయిన్ రాష్ట్ర సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archivedate=2007-09-27 |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |accessdate=12 September 2007 |date=16 July 1990 |work=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}&lt;/ref&gt; ఇది స్వీయ-నిర్ణయం, ప్రజాస్వామ్యం, స్వాతంత్ర్యం, సోవియెట్ చట్టంపై ఉక్రేనియన్ చట్టం ప్రాధాన్యతలను వహించింది. ఒక నెల ముందు రష్యన్ ఎస్.ఎఫ్.ఎస్.ఆర్. పార్లమెంట్ కూడా ఇదే ప్రకటనను స్వీకరించింది. కేంద్ర సోవియట్ అధికారులతో ఘర్షణ కాలం ప్రారంభమైంది. 1991 ఆగస్టులో సోవియట్ యూనియన్ కమ్యూనిస్ట్ నాయకులలో ఒక విభాగం మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్‌ను తొలగించడానికి, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ అధికారాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించిన తిరుగుబాటు విఫలమైన తరువాత 1991 ఆగస్టు 24 న ఉక్రేనియన్ పార్లమెంట్ స్వతంత్ర చట్టం దత్తతు తీసుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Rres_Declaration_Independence_rev12.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930203430/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Rres_Declaration_Independence_rev12.htm |archivedate=2007-09-30 |title=Verkhovna Rada of Ukraine Resolution On Declaration of Independence of Ukraine |accessdate=12 September 2007 |date=24 August 1991 |work=[[Verkhovna Rada]] of Ukraine}}&lt;/ref&gt;

1991 డిసెంబరు 1 న ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ, మొదటి అధ్యక్ష ఎన్నికలు జరిగాయి. 90% పైగా ఓటర్లు స్వాతంత్ర్య చట్టానికి తమ మద్దతును వ్యక్తం చేశారు. వారు పార్లమెంట్ ఛైర్మన్ లియోనిడ్ క్రావక్క్ యుక్రెయిన్ మొదటి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. డిసెంబరు 8 న బెలారస్ బ్రెస్ట్‌లో డిసెంబరు 21 న జరిగిన అల్మా ఆత సమావేశం జరిగింది. [[బెలారస్]], [[రష్యా]], ఉక్రెయిన్ నాయకులు సోవియట్ యూనియన్‌ను పూర్తిగా కరిగించి, కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ స్టేట్స్ (సి.ఐ.ఎస్.) ను స్థాపించారు.
&lt;ref&gt;{{cite news |title=Soviet Leaders Recall 'Inevitable' Breakup Of Soviet Union |url=http://www.rferl.org/content/article/1073305.html |work=[[RadioFreeEurope]] |date=8 December 2006 |accessdate=12 September 2007}}&lt;/ref&gt;

సోవియట్ యూనియన్ ఇతర ప్రాంతాలతో పోల్చి చూస్తే, యుక్రెయిన్ ప్రారంభంలో అనుకూలమైన ఆర్థిక పరిస్థితులు ఉన్నట్లుగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;Shen, p. 41&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా ఇతర మాజీ సోవియట్ రిపబ్లిక్ల కంటే ఈ దేశానికి లోతైన ఆర్థిక మాంద్యం ఉంది. మాంద్యం సమయంలో యుక్రెయిన్ 1991 నుండి 1999 వరకు దాని జి.డి.పి.లో 60% కోల్పోయింది.&lt;ref name=IMF&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=1992&amp;ey=2008&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=926&amp;s=PPPGDP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr1.x=41&amp;pr1.y=2 |title=Ukrainian GDP (PPP) |accessdate=10 March 2008 |work=World Economic Outlook Database, October 2007 |publisher=[[International Monetary Fund]] (IMF)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldbank.org/html/prddr/trans/june1998/ukraine.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000712025953/http://www.worldbank.org/html/prddr/trans/june1998/ukraine.htm |archivedate=12 July 2000 |title=Can Ukraine Avert a Financial Meltdown? |accessdate=16 December 2007 |date=June 1998 |work=[[World Bank]]}}&lt;/ref&gt; ఐదు అంకెల ద్రవ్యోల్బణ రేటును ఎదుర్కొంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/np/vc/2002/083102.htm |title=The IMF and Ukraine: What Really Happened |accessdate=16 December 2007 |date=31 August 2002 |last=Figliuoli |first=Lorenzo |last2=Lissovolik |first2=Bogdan |work=[[International Monetary Fund]]}}&lt;/ref&gt; ఆర్థిక పరిస్థితులతో అసంతృప్తి చెందడంతోపాటు యుక్రెయిన్‌లో నేరాలు, అవినీతి మొత్తంలో, ఉక్రైనియన్లు నిరసనప్రదర్శనలు, సమ్మెలు నిర్వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Aslund |first=Anders |date=Autumn 1995 |title=Eurasia Letter: Ukraine's Turnaround |url=https://archive.org/details/sim_foreign-policy_fall-1995_100/page/125 |journal=[[Foreign Policy]] |issue=100 |pages=125–143 |doi=10.2307/1149308 |volume=100 |last2=Aslund |first2=Anders |jstor=1149308}}&lt;/ref&gt;

1990 ల చివరినాటికి ఉక్రేనియన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థిరపడింది. హ్రైవ్నియా అనే క్రొత్త కరెన్సీని 1996 లో ప్రవేశపెట్టారు. 2000 తరువాత దేశం స్థిరమైన నిజమైన ఆర్థిక వృద్ధిని ఏటా ఏడు శాతం సగటున అనుభవించింది.&lt;ref name=&quot;Macroindicators NBU&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bank.gov.ua/ENGL/Macro/index.htm |title=Macroeconomic Indicators |publisher=[[National Bank of Ukraine]] |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=21 అక్టోబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071021232506/http://bank.gov.ua/Engl/Macro/index.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://devdata.worldbank.org/ict/ukr_ict.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607053509/http://devdata.worldbank.org/ict/ukr_ict.pdf |archivedate=2007-06-07 |title=Ukraine. Country profile |accessdate=16 December 2007 |work=[[World Bank]] |format=PDF}}&lt;/ref&gt; యుక్రెయిన్ నూతన రాజ్యాంగం 1996 లో రెండో అధ్యక్షుడు లియోనిడ్ కుచ్మాను దత్తత తీసుకుంది. ఇది యుక్రెయిన్ సెమీ-ప్రెసిడెన్షియల్ రిపబ్లిక్‌గా మారి స్థిరమైన రాజకీయ వ్యవస్థను స్థాపించింది. అయితే ప్రత్యర్థుల నుండి కుచ్మా అవినీతి, ఎన్నికల మోసం, వాక్స్వాతంత్ర్యాన్ని నిరోధించడం, అతని కార్యాలయంలో అధిక శక్తిని కేంద్రీకరించడం వంటి విమర్శలు ఎదుర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Michael |last=Wines |title=Leader's Party Seems to Slip In Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2002/04/01/world/leader-s-party-seems-to-slip-in-ukraine.html |work=The New York Times |date=1 April 2002 |accessdate=24 December 2007}}&lt;/ref&gt; 
ఉక్రెయిన్ కూడా పూర్తి అణు నిరాయుధీకరణను అనుసరించి ప్రపంచంలోని మూడవ అణు ఆయుధాల నిల్వను విడిచిపెట్టి అనేక భరోసాలకు బదులుగా దాని భూభాగంలో అన్ని వ్యూహాత్మక బాంబులను నిర్వీర్యం చేయడం లేదా తొలగించడం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nti.org/country-profiles/ukraine/nuclear/ |title=Ukraine – Country Profiles – NTI |accessdate=2 August 2014 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829022548/http://www.nti.org/country-profiles/ukraine/nuclear/ |archive-date=29 ఆగస్టు 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ఆరెంజ్ రివల్యూషన్  ===

[[File:Joesjtsjenko Marion Kiev 2004.jpg|thumb|right|Protesters at Independence Square on the first day of the Orange Revolution]]
2004 లో విక్టర్ యనుకోవిచ్ అప్పటి ప్రధాన మంత్రి అధ్యక్ష ఎన్నికల విజేతగా ప్రకటించారు. ఇది చాలావరకు మోసపూరిత ఎన్నికగా భావించబడింది. తరువాత ఉక్రెయిన్ సుప్రీం కోర్ట్ చేత పాలించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.skubi.net/ukraine/judgment-december-3.html |title=The Supreme Court findings |accessdate=7 July 2008 |publisher=Supreme Court of Ukraine |date=3 December 2004 |language=uk}}&lt;/ref&gt; ఫలితాల ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి విక్టర్ యుష్చెంకోకు మద్దతుగా ఉన్న ప్రజలను ఆగ్రహానికి గురిచేసింది. విప్లవం గందరగోళ నెలలలో అభ్యర్థి యుష్చెంకో అకస్మాత్తుగా అనారోగ్యంతో అనారోగ్యం పాలయ్యారు. త్వరలోనే టి.చి.డి.డి. డయాక్సిన్ విషప్రయోగం జరిగిందని పలు స్వతంత్ర వైద్యుల బృందాలు కనుగొన్నాయి.&lt;ref name=&quot;CBS: Yushchenko: Live And Carry On&quot;&gt;{{cite news |title=Yushchenko: 'Live And Carry On' |publisher=CBS News |date=2005-01-30 |url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |access-date=2018-01-23 |work= |archive-date=2012-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025143917/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/28/60minutes/main670103.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; యుషెన్కో తన విషంలో రష్యన్ ప్రమేయం ఉందని గట్టిగా అనుమానించాడు.&lt;ref name=&quot;Ref_2009c&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kyivpost.com/nation/49610 |title=Yushchenko to Russia: Hand over witnesses |publisher=[[Kyiv Post]] |date=2009-10-28 |accessdate=2010-02-11}}&lt;/ref&gt; ఇవన్నీ చివరకు శాశ్వత ఆరంజ్ విప్లవానికి దారితీశాయి. విక్టర్ యుష్చెంకో, యులియా టామోషేంకోలను అధికారంలోకి తీసుకువచ్చారు. విక్టర్ యన్కుకోవిచ్ ప్రతిపక్షంలో పనిచేసాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine |title=Ukraine-Independent Ukraine |work=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead |df= |access-date=23 జనవరి 2018 |archive-date=15 జనవరి 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052653/http://www.britannica.com/eb/article-30090/Ukraine }}&lt;/ref&gt;

ఆరెంజ్ విప్లవం కార్యకర్తలు పాశ్చాత్య ప్రభుత్వం, ప్రభుత్వేతర సంస్థలకు పాక్షికంగా నిధులు సమకూర్చిన పాశ్చాత్య పోలెస్టర్లు, నిపుణులైన కన్సల్టెంట్స్, రాజకీయ సంస్థల వ్యూహరచనలో శిక్షణ పొందాడు. దేశీయ వనరులు. ది గార్డియన్ ప్రకారం విదేశీ దాతలు సంయుక్త రాష్ట్రాల శాఖ, యు.ఎస్.ఎ.ఐ.డి. అంతర్జాతీయ వ్యవహారాల కొరకు నేషనల్ డెమోక్రటిక్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఇంటర్నేషనల్ రిపబ్లికన్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఎన్.జి.ఒ. ఫ్రీడమ్ హౌస్, జార్జి సోరోస్ ఓపెన్ సొసైటీ ఇన్స్టిట్యూట్ .{{refn|[[Pavol Demes]] and Joerg Forbrig estimate in 2006 that only [[United States dollar|US$]]130,000 out of a total of US$1.56 million in [[Pora]] came from donors outside Ukraine.&lt;ref name=ORRNC /&gt;|group=nb}}&lt;ref name=&quot;ORRNC&quot;&gt;[https://www.academia.edu/1098375/The_Colour_Revolutions_in_the_Former_Soviet_Republics_Successes_and_Failures The Colour Revolutions in the Former Soviet Republics: Ukraine] by Nathaniel Copsey, [[Routledge]] Contemporary Russia and Eastern Europe Series (page 30-44)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2004/nov/26/ukraine.usa US campaign behind the turmoil in Kiev], [[The Guardian]] (26 November 2004)&lt;/ref&gt; 988 నుండి ప్రజాస్వామ్యం కోసం జాతీయ ఎండోవ్మెంట్ ఉక్రెయిన్లో ప్రజాస్వామ్య-నిర్మాణ ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;Diuk, Nadia. &quot;[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A34008-2004Dec3.html In Ukraine, Homegrown Freedom].&quot; ''Washington Post'', 4 December 2004. URL Retrieved 12 September 2006&lt;/ref&gt; జీన్ షార్ప్ చేత అహింసాయుత పోరాటంపై విద్యార్థి పోరాటాలు వ్యూహాత్మక ఆధారాన్ని ఏర్పరచటంలో దోహదపడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;APOR291011&quot;&gt;[https://www.academia.edu/1068864/Russia_the_US_the_Others_and_the_101_Things_to_Do_to_Win_a_Colour_Revolution_Reflections_on_Georgia_and_Ukraine Russia, the US, &quot;the Others&quot; and the &quot;101 Things to Do to Win a (Colour)Revolution&quot;: Reflections on Georgia and Ukraine] by Abel Polese, [[Routledge]] (26 October 2011)&lt;/ref&gt;

రష్యన్ అధికారులు యుస్చెంక్యో చిత్రాన్ని ప్రసారం చేసి రాష్ట్ర మీడియా ద్వారా కలుషితం చేసారు. యాన్యుకోవిచ్కు ఓటు వేయడానికి, బహుళ 'రంగులరాట్నం ఓటింగ్', 'చనిపోయిన ఆత్మలు' వంటి ఓటు-రిగ్గింగ్ పద్ధతుల్లో రాష్ట్ర ఆధారిత ఓటర్లను ఒత్తిడి చేయటం వంటి గ్లబ్ పావ్లోవ్స్కీ వంటి సలహాదారుల ద్వారా మద్దతు ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ORRNC&quot; /&gt; యనుకొవిచ్ 2006 లో ప్రధాన మంత్రిగా &quot; అలయంస్ ఆఫ్ నేషనల్ యూనిటీ &quot;లో అధికారానికి తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5242860.stm Ukraine comeback kid in new deal], [[BBC News]] (4 August 2006)&lt;/ref&gt; 2007 లో సెప్టెంబరు 2007 లో స్నాప్ ఎన్నికలు మళ్లీ మళ్లీ టిమోషెనో ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యే వరకు 2006 లో యకుకోవిచ్ నేషనల్ యూనిటీ అలయంస్‌లో ప్రధాన మంత్రిగా అధికారంలోకి వచ్చారు.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7149549.stm Tymoshenko picked for Ukraine PM], [[BBC News]] (18 December 2007)&lt;/ref&gt; 2008-09 యుక్రేయిన్ ఆర్థిక సంక్షోభం మధ్య ఉక్రేనియన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ 15% పడిపోయింది.&lt;ref name=FT_2013&gt;{{cite news |title=Lacklustre GDP data push Ukraine towards fresh IMF bailout |url=http://www.ft.com/cms/s/0/33d073e8-f9e9-11e2-b8ef-00144feabdc0.html |accessdate=3 March 2014 |newspaper=Financial Times |date=31 July 2013 |author=Roman Olearchyk |location=Kiev}}&lt;/ref&gt; రష్యాతో విభేదాలు 2006 లో ఉక్రెయిన్‌కు, మళ్లీ 2009 లో గ్యాస్ సరఫరాను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడంతో దేశంలో గ్యాస్ కొరతకు దారితీసింది.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7806870.stm Russia shuts off gas to Ukraine], [[BBC News]] (1 January 2009)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7240462.stm Q&amp;A: Russia-Ukraine gas row], [[BBC News]] (20 January 2009)&lt;/ref&gt; విక్టర్ యనుకోవిచ్ 2010 లో 48% ఓట్లతో అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8508276.stm Ukraine election: Yanukovych urges Tymoshenko to quit], [[BBC News]] (10 February 2010)In its final report on the election, the Organisation for Security and Cooperation in Europe said that the election &quot;met most requirements&quot; for fairness and that the election process was &quot;transparent.&quot;{{cite web|date=28 April 2010|title=Ukraine: Presidential Election 17 January and 7 February 2010: OSCE/ODIHR Election Observation Mission Final Report|url=http://www.osce.org/odihr/elections/ukraine/67844?download=true|work=OSCE|location=Warsaw|format=PDF|accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt;

=== యూరోమైదాన్, 2014 రివల్యూషన్  ===

[[File:Euromaidan 01.JPG|thumb|Pro-EU demonstration in Kiev, 27 November 2013, during Euromaidan]]
2013 నవంబరులో యూరో మైదాల్‌లో నిరసన ప్రదర్శనల తరువాత అధ్యక్షుడు విక్టర్ యనుకోవిచ్ యురోపియన్ యూనియన్‌తో కలిసి పనిచేసిన అసోసియేషన్ ఒప్పందం నుండి దూరంగా వెళ్లడం ప్రారంభించి రష్యన్ ఫెడరేషన్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;bbc20131217&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25182823 Stand-off in Ukraine over EU agreement], [[BBC News]] (17 December 2013)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/2013/12/12/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212 Kiev protesters gather, EU dangles aid promise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420012605/https://www.reuters.com/article/2013/12/12/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|date=2014-04-20}}, [[Reuters]] (12 December 2013)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Frustrated Leadership: Russia's Economic Alternative to the West |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1758-5899.12301/abstract|author1-first=Juliet|author1-last=Johnson|author2-first=Seçkin|author2-last=Köstem |journal=[[Global Policy]] |publisher=[[Wiley Online Library]] |volume=7 |issue=2 |date=May 2016 |p=212 |doi=10.1111/1758-5899.12301 |quote=In fact, the Ukrainian crisis broke out in November 2013 when former President Viktor Yanukovych announced under Russian pressure that he would no longer pursue an EU Association Agreement.}}&lt;/ref&gt; కొంత మంది ఉక్రైనియన్లు ఐరోపాతో దగ్గరి సంబంధాల కోసం తమ మద్దతును చూపించడానికి వీధుల్లోకి వచ్చారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine Radicals Steer Violence as Nationalist Zeal Grows |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-02-11/ukraine-radicals-steer-violence-as-nationalist-zeal-grows |agency=[[Bloomberg News]] |date=11 February 2014}}&lt;/ref&gt; 
ఇంతలో ప్రధానంగా రష్యన్ మాట్లాడే తూర్పు ప్రాంతంలో జనాభాలో ఎక్కువ భాగం యురోమైదాన్ నిరసనలను వ్యతిరేకించింది. బదులుగా యకుకోవిచ్ ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-25198943 |title=Donetsk view: Ukraine 'other half' resents Kiev protests |author=Lina Kushch |publisher=BBC News |date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt; కాలక్రమేణా ఉక్రెయిన్లో యురోమైదాన్ ప్రదర్శనలు, పౌర అశాంతిని గుర్తుగా మారింది
&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/02/16/world/europe/a-ukraine-city-spins-beyond-the-governments-reach.html?_r=0 |title=A Ukraine City Spins Beyond the Government's Reach |work=The New York Times |date=15 February 2014}}&lt;/ref&gt; అధ్యక్షుడు యాన్యుకోవిచ్, అతని ప్రభుత్వానికి రాజీనామా చేయాలని పిలుపునిచ్చారు.&lt;ref name=reuters20131212&gt;{{cite news |author=Richard Balmforth |url=https://www.reuters.com/article/2013/12/12/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212 |title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise |agency=[[Reuters]] |date=12 December 2013 |accessdate=20 October 2015 |work= |archive-date=20 ఏప్రిల్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420012605/https://www.reuters.com/article/2013/12/12/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2014 జనవరి 16 తర్వాత హింసాకాండకు దారితీసింది. ప్రభుత్వం కొత్త వ్యతిరేక నిరసన చట్టాలను ఆమోదించింది. హింసాత్మక ప్రభుత్వ వ్యతిరేక ప్రదర్శకులు కియెవ్ మధ్యలో భవనాలు ఆక్రమించారు. జస్టిస్ మంత్రిత్వశాఖ భవనంతో సహా, అల్లర్ల కారణంగా 98 మంది చనిపోయారు. సుమారుగా పదిహేను వేల మంది గాయపడ్డారు, 100 మంది తప్పి పోయారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nbnews.com.ua/ua/news/113543/comments/ |title=За добу в зіткненнях у Києві поранено 1,5 тисяч осіб, 100 зникли безвісти |author=Независимое бюро новостей |work=nbnews.com.ua |access-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225051846/http://nbnews.com.ua/ua/news/113543/comments/ |archive-date=2014-02-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.moz.gov.ua/ua/portal/pre_20140222_a.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724070743/http://www.moz.gov.ua/ua/portal/pre_20140222_a.html |archivedate=24 July 2014|script-title=uk:Інформація про постраждалих у сутичках: Прес-служба МОЗ України|trans-title=Information about the victims of clashes: Press Service of the Ministry of Health of Ukraine |language=uk |publisher=moz.gov.ua |date=22 February 2014 |accessdate=25 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mvs.gov.ua/mvs/control/main/uk/publish/article/985411|title=МВС УКРАЇНИ|work=Міністерство внутрішніх справ України|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=23 జనవరి 2018|archive-date=24 సెప్టెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924040357/http://mvs.gov.ua/mvs/control/main/uk/publish/article/985411}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tsn.ua/ukrayina/onovleniy-spisok-zagiblih-pid-chas-krivavih-podiy-v-kiyevi-335724.html |title=&quot;список загиблих під час кривавих подій в Києві&quot;&amp;nbsp;— tsn.ua |work=ТСН.ua}}&lt;/ref&gt; 
18 నుండి 20 ఫిబ్రవరి వరకు &lt;ref&gt;{{cite web |author=Shaun Walker |url=https://www.theguardian.com/world/2014/jan/27/ukraine-protesters-occupy-justice-ministry-state-emergency |title=Ukraine threatens state of emergency after protesters occupy justice ministry |publisher=The Guardian |date=27 January 2014 |accessdate=12 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Krasnolutska |first=Daryna |url=http://www.businessweek.com/news/2014-01-24/ukraine-warned-of-civil-war-by-eu-as-unrest-spreads-to-regions |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140706094102/http://www.businessweek.com/news/2014-01-24/ukraine-warned-of-civil-war-by-eu-as-unrest-spreads-to-regions |archivedate=2014-07-06 |title=Ukraine clashes resume in Kiev as foreign mediation urged |publisher=Businessweek.com |accessdate=12 May 2014}}&lt;/ref&gt; అక్టోబరు 2014 పార్లమెంటరీ ఎన్నికలలో పెట్రో పోరోషెనో బ్లాక్ &quot;సాలిడారిటీ&quot; 423 పోటీలలో 132 స్థానాలను గెలుచుకుంది.

ఫిబ్రవరి 21 న పార్లమెంటుకు కొన్ని అధికారాలను పునరుద్ధరించడానికి రాజ్యాంగ మార్పులకు హామీ ఇచ్చిన ప్రతిపక్ష నాయకులతో రాజీ అధ్యక్షుడు యనుకోవిచ్ ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు, డిసెంబరు నిర్వహించిన ప్రారంభ ఎన్నికలకు పిలుపునిచ్చారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/world/2014/02/21/ukrainian-presidency-says-deal-reached-at-crisis-talks/ |title=Opposition leaders sign deal with president to end crisis in Ukraine |publisher=Fox News Channel |date=21 February 2014 |accessdate=19 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221103553/http://www.foxnews.com/world/2014/02/21/ukrainian-presidency-says-deal-reached-at-crisis-talks/ |archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా, పార్లమెంటు సభ్యులు అధ్యక్షుడిని తొలగించి ఫిబ్రవరి 25 న ఎన్నికలను నెలకొల్పడానికి ఓటు వేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Keating |first=Dave |url=http://www.politico.eu/article/ukraine-sets-date-for-presidential-election/ |title=Ukraine sets date for presidential election |publisher=Europeanvoice.com |date=25 February 2014 |accessdate=12 May 2014}}&lt;/ref&gt; యూరోపియన్ యునియన్ యూనియన్ ప్లాట్ఫారమ్‌లో నడుస్తున్న పెట్రో పోరోసెంకో 50 శాతం ఓట్లతో గెలుపొందింది, అందువలన రన్-ఆఫ్ ఎన్నిక అవసరం లేదు.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''The New York Times'', &quot;Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack&quot;, By SABRINA TAVERNISE and ANDREW ROTHMAY 27, 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/05/25/world/europe/activists-say-election-of-a-president-is-just-a-start-in-repairing-ukraine.html?_r=0 |title=Election of President Seen as a Beginning to Repairing Ukraine |agency=NYT |author=David M. Herszenhorn |date=24 May 2014 |accessdate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTVi 2014&quot;&gt;RTVi, News-script for Broadcast of 25 May 2014, Ekaterina Andreeff.&lt;/ref&gt; తన ఎన్నికలపై పోరోషెకో తన తక్షణ ప్రాధాన్యతలను తూర్పు యుక్రెయిన్లోని పౌర అశాంతిలో చర్య తీసుకోవాలని, రష్యన్ ఫెడరేషన్తో సంబంధాలను పెంచుతానని ప్రకటించాడు. .&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTVi 2014&quot; /&gt; పోరోషెనో 2014 జూన్ 7 న అధ్యక్షుడిగా ప్రారంభించారు. గతంలో తన ప్రతినిధి ఇరినా ఫ్రిజ్ ఈ కార్యక్రమం కోసం కీవ్ మైదాన్ నెజలేజ్నోస్టీ స్క్వేర్ (యురోమైడాన్ నిరసనల కేంద్రం &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/why-ukraine-is-so-important-2014-1 |author=Adam Taylor |title=Why Ukraine Is So Important |publisher=[[Business Insider]] |date=28 January 2014 |accessdate=29 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214135440/http://www.businessinsider.com/why-ukraine-is-so-important-2014-1 |archivedate=14 February 2014 |url-status=dead |df=}}&lt;/ref&gt;) 
లో వేడుక లేకుండా తక్కువ-కీ వేడుకలో ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;to Be Inaugurated June 7&quot;&gt;{{cite news |url=https://online.wsj.com/article/BT-CO-20140529-707812.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140529234158/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20140529-707812.html |archivedate=29 May 2014 |title=Petro Poroshenko to Be Inaugurated as Ukraine President June 7 |author=Lukas Alpert |publisher=The Wall Street Journal |date=29 May 2014 |accessdate=29 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/207670.html |title=Rada decides to hold inauguration of Poroshenko on June 7 at 1000 |agency=[[Interfax-Ukraine]] |date=3 June 2014 |accessdate=20 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140603165249/http://en.interfax.com.ua/news/general/207670.html |archivedate=3 June 2014 |df=}}&lt;/ref&gt; 2014 అక్టోబరు పార్లమెంటు ఎన్నికలలో &quot; పెట్రో పొరొషెంకొ బ్లాక్ సాలిడరిటీ &quot; 423 స్థానాలలో 132 స్థానాలు షాధించి విజయం సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/10/28/world/europe/ukraine-election.html |title=Ukrainian Voters Affirm Embrace of Europe and Reject Far Right; Arseniy Yatsenyuk and Petro Poroshenko Solidify Stances |author=David M. Herszenhorn |date=27 October 2014 |work=[[The New York Times]]|access-date=16 April 2015}}&lt;/ref&gt;

=== సాంఘిక అశాంతి, రష్యా జోక్యం ===
{{multiple image|caption_align=center|header_align=center
 | align = right
 | direction = vertical
 | width = 220
 | header =
 | image1 = 2014-03-09. Протесты в Донецке 022.jpg
 | alt1 =
 | caption1 = Pro-Russian protesters in Donetsk, 8 March 2014
 | image2 = 2014 Russo-ukrainian-conflict map.svg
 | alt2 =
 | caption2 = Crimea, which is under Russian control, is shown in pink. Pink in the Donbass area represents areas held by the Donetsk People's Republic/Lugansk People's Republic separatists in September 2014 (cities in red)
}}&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26304842 Ukrainian MPs vote to oust President Yanukovych] bbc.co.uk, 22 February 2014, accessed 1 January 2016&lt;/ref&gt;

2014 జనవరి 23 న క్రిమియా అనుబంధం కోసం సన్నాహాలు ప్రారంభించేందుకు వనాడివిచ్ పుతిన్‌ను ప్రతిపాదించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/09/vladimir-putin-describes-secret-meeting-when-russia-decided-to-seize-crimea |title=Vladimir Putin describes secret meeting when Russia decided to seize Crimea |publisher=The Guardian |agency=Agence France-Presse |date=9 March 2015 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/11458426/Putin-reveals-the-moment-he-gave-the-secret-order-for-Russias-annexation-of-Crimea.html |title=Putin reveals the moment he gave the secret order for Russia's annexation of Crimea |publisher=telegraph.co.uk |date=9 March 2015 |accessdate=20 October 2015 |work= |archive-date=16 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016045730/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/11458426/Putin-reveals-the-moment-he-gave-the-secret-order-for-Russias-annexation-of-Crimea.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; సెవాస్టోపాల్లోని రష్యన్ నౌకాదళ స్థావరాన్ని ఉపయోగించి. పుతిన్ ఉక్రైనియన్ దళాలను నిరాయుధీకరణ చేయడానికి, క్రిమియాను నియంత్రణలోకి రావడానికి రష్యా దళాలను, నిఘా ఏజెంట్లను ఆదేశించారు. 
&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/03/15/world/europe/ap-eu-russia-crimea.html |title=Putin: Russia Prepared Raising Nuclear Readiness Over Crimea |publisher=New York Times |agency=Associated Press |date=15 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620143551/http://www.nytimes.com/aponline/2015/03/15/world/europe/ap-eu-russia-crimea.html|archive-date=20 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Neil MacFarquhar |url=https://www.nytimes.com/2015/03/16/world/europe/putin-says-he-weighed-nuclear-alert-over-crimea.html |title=Putin Says He Weighed Nuclear Alert Over Crimea |publisher=nytimes.com |date=16 March 2015 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Shaun Walker |url=https://www.theguardian.com/world/2014/mar/03/russia-pressure-ukraine-troops-disarm |title=Russians pressure Ukrainian forces in Crimea to disarm |publisher=The Guardian |date=9 March 2015 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Olena Goncharova |author2=Kyiv Post staff |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/a-year-after-referendum-putin-talks-about-yanukovych-rescue-nuclear-readiness-over-crimea-383567.html |title=A year after referendum, Putin talks about Yanukovych rescue, nuclear readiness over Crimea |publisher=kyivpost.com |date=16 March 2015 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt; దళాలు క్రిమియా లోకి ప్రవేశించిన తరువాత&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.vice.com/video/russian-roulette-the-invasion-of-ukraine-dispatch-one |title=Russian Roulette: The Invasion of Ukraine (Dispatch One) |publisher=vicenews.com |date=5 March 2014 |accessdate=20 October 2015 |archive-date=18 జూలై 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718110847/https://news.vice.com/video/russian-roulette-the-invasion-of-ukraine-dispatch-one |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2014 మార్చి 16 న ఒక వివాదాస్పద ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. అధికారిక ఫలితంగా 97% రష్యాతో చేరాలని కోరుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/news/official-results-97-of-crimea-voters-back-joining-russia/ |title=Official results: 97 percent of Crimea voters back joining Russia |publisher=cbsnews.com |date=17 March 2014 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt; 2014 మార్చి 18 న రష్యా, స్వీడన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ క్రిమియా రిపబ్లిక్ రష్యా ఫెడరేషన్‌లో క్రిమియా రిపబ్లిక్, సెవాస్టోపాల్ రిపబ్లిక్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. ఐక్యరాజ్యసమితి అసెంబ్లీకి ప్రజాభిప్రాయం చెల్లుబాటు అవ్వదని ఉక్రెయిన్ ప్రాదేశిక సమగ్రతను సమర్పిస్తుందని తీర్మాన 68/262 ప్రకారంస్పందించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Alex Felton |author2=Marie-Louise Gumuchian |url=http://www.cnn.com/2014/03/27/world/europe/ukraine-crisis/ |title=U.N. General Assembly resolution calls Crimean referendum invalid |publisher=cnn.com |date=27 March 2014 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt;

ప్రత్యేకంగా దొనేత్సక్, లుహాంగ్స్ ప్రాంతాలలో సాయుధ సైనికులు రష్యన్ అనుకూల నిరసనకారుల మద్దతుతో తమ తాము స్థానిక సైన్యం వలె ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|title=Донецькі сепаратисти готуються сформувати &quot;народну облраду&quot; та приєднатися до РФ|website=Українська правда|access-date=2017-12-15}}&lt;/ref&gt; అనేక నగరాల్లో ప్రభుత్వ భవనాలు పోలీసు, ప్రత్యేక పోలీసు స్టేషన్లను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, గుర్తింపులేని ప్రజాభిప్రాయాలు నిర్వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/05/13/world/europe/ukraine.html |title=Russia Keeps Its Distance After Ukraine Secession Referendums |work=The New York Times |date=12 May 2014}}&lt;/ref&gt; ఈ తిరుగుబాటుకు రష్యా ప్రతినిధులు ఇగోర్ గిర్కిన్,&lt;ref&gt;{{cite web |author=Anna Dolgov |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine/511584.html |title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine |work=The Moscow Times |date=21 November 2014 |accessdate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt; అలెగ్జాండర్ బోరోడి &lt;ref&gt;{{cite news |author=Roman Olearchyk |url=http://www.ft.com/cms/s/0/c7fa5fee-1e18-11e4-bb68-00144feabdc0.html |title=Rebel leader quits Donetsk amid infighting |publisher=Financial Times |date=7 August 2014 |accessdate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt; అలాగే ఆర్సెనీ పావ్లోవ్ వంటి రష్యా తీవ్రవాదులు నాయకత్వం వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Sabrian Tavernise |author2=Noah Sneider |url=https://www.nytimes.com/2014/07/14/world/europe/first-self-declared-wedding-in-donetsk-peoples-republic-ukraine-rebels-make-love-not-war.html?_r=1 |title=For a Weekend, Ukraine Rebels Make Love, Not War |publisher=New York Times |date=13 July 2014 |accessdate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt;

ఇ.యు, [[రష్యా]], ఉక్రెయిన్, యు.ఎస్.ఎ.ల మధ్య జెనీవాలో చర్చలు 2014 జెనీవా ఒప్పందం &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2014/04/18/world/europe/text-of-joint-diplomatic-statement-on-ukraine.html Text of Joint Diplomatic Statement on Ukraine, 17 April 2014, The New York Times], retrieved 30 April 2014&lt;/ref&gt;గా సూచించబడ్డ ఒక ఉమ్మడి దౌత్య స్టేట్‌మెంటుకు కారణమయ్యాయి. దీనిలో అన్ని చట్టవిరుద్ధ సైనికులు తమ ఆయుధాలను వదిలివేసి, స్వాధీనం చేసుకున్న ప్రభుత్వ భవనాలను విడిచిపెట్టి, ఉక్రెయిన్ ప్రాంతాలకు ఎక్కువ స్వయంప్రతిపత్తి కల్పించే రాజకీయ చర్చలు జరిగాయి. 2014 మే న పెట్రో పోరోఫెనోకో జరిగిన అధ్యక్ష ఎన్నికలో గెలుపొందిన తరువాత అతను సాయుధ తిరుగుబాటును ముగించేందుకు ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వ దళాల సైనిక కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తానని ప్రమాణస్వీకారం చేశాడు.&lt;ref name=G26514P&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/26/poroshenko-peace-donetsk-airport-air-strike-separatists |title=Poroshenko promises calm 'in hours' amid battle to control Donetsk airport |publisher=The Guardian |date=26 May 2014 |accessdate=29 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526224633/http://www.theguardian.com/world/2014/may/26/poroshenko-peace-donetsk-airport-air-strike-separatists |archivedate=26 May 2014 |url-status=dead |df=}}&lt;/ref&gt; సైనిక పోరాటంలో 9,000 మందికి పైగా ప్రజలు చంపబడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://112.international/conflict-in-eastern-ukraine/un-9449-dead-21843-wounded-in-donbas-conflict-6487.html |title=UN: 9,449 dead, 21,843 wounded in Donbas conflict |website=112.international |access-date=2016-06-29 |archive-date=2016-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702174941/http://112.international/conflict-in-eastern-ukraine/un-9449-dead-21843-wounded-in-donbas-conflict-6487.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:OSCE SMM monitoring the movement of heavy weaponry in eastern Ukraine (16705750566).jpg|thumb|left|ఒ.ఎస్.సి.ఇ ఎస్.ఎం.ఎం. తూర్పు ఉక్రెయిన్ లో భారీ ఆయుధాల ఉద్యమం పర్యవేక్షణ, 2015 మార్చి 4]]

2014 ఆగస్టులో యునైటెడ్ స్టేట్స్, రష్యా నుండి ప్రముఖ పరిశోధకుల ద్వైపాక్షిక కమిషన్ బోస్టో అజెండాను ఉక్రెయిన్‌లో సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించేందుకు 24-దశల ప్రణాళికను సూచింది.&lt;ref name=&quot;Uri Friedman 2014&quot;&gt;{{cite news |author=Uri Friedman |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/08/a-24-step-plan-to-resolve-the-ukraine-crisis/379121/ |title=A 24-Step Plan |publisher=The Atlantic |date=26 August 2014 |accessdate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt; సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడానికి అవసరమైన బోస్టో ఎజెండా ఐదు అత్యవసర వర్గాలలో నిర్వహించబడింది: ఒక ఎండరింగ్ ఎలిమెంట్స్, వెరిఫైబుల్ కాల్పుల విరమణ; ఎకనామిక్ రిలేషన్స్;సామాజిక, సాంస్కృతిక విషయాలు; క్రిమియా; యుక్రెయిన్ యొక్క అంతర్జాతీయ స్థితి.&lt;ref name=&quot;Uri Friedman 2014&quot; /&gt; 2014 చివరిలో ఉక్రెయిన్-యురోపియన్ యూనియన్ అసోసియేషన్ అగ్రిమెంట్‌ను ఉక్రెయిన్ ఆమోదించిన ఉక్రెయిన్ ఇ.యు. సభ్యత్వంపై యుక్రెయిన్ &quot;మొట్టమొదటి, అత్యంత నిర్ణయాత్మక దశ&quot;గా పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;DW 16.09.2014&quot; /&gt; పోరోషెనో కూడా 2020 ను ఇ.యు.సభ్యత్వ అభ్యర్ధన కొరకు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Reuters Sep 25, 2014&quot; /&gt;

2015 ఫిబ్రవరిలో బెలారస్లో జరిగిన ఒక సమ్మిట్ తర్వాత పోరోషెంకో వేర్పాటువాద దళాలతో కాల్పుల విరమణను చర్చించారు. 2015 చివరినాటికి తిరుగుబాటు ప్రాంతాల నుంచి భారీ ఆయుధాలను ఉపసంహరించుటచేసి తిరుగుబాటు ప్రాంతాలను వికేంద్రీకరణ చేయడం లక్ష్యంగా ఉంది. ఇందులో 2015 లో రష్యా సరిహద్దు ఉక్రేనియన్ నియంత్రణ, ఉక్రేనియన్ భూభాగం నుండి విదేశీ దళాల ఉపసంహరణ భాగంగా ఉంది . 2015 ఫిబ్రవరి 15 న అర్ధరాత్రి కాల్పుల విరమణ ప్రారంభమైంది. ఈ కాల్పుల విరమణలో పాల్గొన్నవారు కూడా క్రమబద్ధమైన సమావేశాలకు హాజరు కావాలని అంగీకరించారు.&lt;ref name=&quot;The Guardian Feb 12, 2015&quot;&gt;{{cite web |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/12/ukraine-ceasefire-european-leaders-sceptical-peace-plan-will-work |title=Ukraine ceasefire: European leaders sceptical peace plan will work |publisher=The Guardian |date=13 February 2015 |accessdate=18 June 2015}}&lt;/ref&gt;

2016 జనవరి 1 జనవరి 1 న యురోపియన్ యూనియన్‌తో డీప్ అండ్ సమగ్ర ఫ్రీ ట్రేడ్ ఏరియాలో చేరింది.&lt;ref name=&quot;European Commission Trade Ukraine&quot; /&gt; ఇది ఇ.యు. ప్రమాణాలకు యుక్రెయిన్ ఆర్థిక, పరిపాలన, చట్ట నియమాలను ఆధునికీకరించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, క్రమంగా ఇ.యు. అంతర్గత మార్కెట్‌ ఏకీకరణను పెంచుతుంది.

2021లో, రష్యా ఉక్రెయిన్‌లోని రెండు తూర్పు ప్రాంతాలలో నివాస భవనాలపై మరింత తీవ్రమైన షెల్లింగ్ ప్రారంభించింది, తరువాత సైనిక పరికరాలను ఉపసంహరించుకోవడం ప్రారంభించింది, దాని విస్తరణను కొనసాగించింది. ఫిబ్రవరి 24, 2022న, పుతిన్ చొరవతో, బెలారస్‌లో లుకాషెంకో నియంతృత్వ పాలనతో కలిసి రష్యా ఉక్రెయిన్‌పై బహిరంగ యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది.
[[File:Mariupol 20220323 004.jpg|thumb|230px|2022 వసంతకాలంలో రష్యా పూర్తిగా నాశనం చేసిన నివాస ప్రాంతాలలో ఒకటైన మారియుపోల్. రష్యన్ సాయుధ దళాల రాత్రిపూట కాల్పుల్లో ఈ భవనాల్లో వేలాది మంది సజీవ దహనం చేయబడ్డారు.]]
రష్యా భారీ యుద్ధ నేరాలకు పాల్పడుతోంది: నివాస భవనాలపై బాంబు దాడులు చేయడం, మారియుపోల్ వంటి నగరాలను పూర్తిగా నాశనం చేయడం, రోగులకు వైద్యం అందకుండా చేయడం,చేయడం, ఉక్రెయిన్ అనుకూల వైఖరి కోసం పిల్లలను కూడా హింసించడం, పాఠశాలలు, మ్యూజియంలు, గ్రంథాలయాల నుండి ఉక్రేనియన్ భాషా సాహిత్యాన్ని నాశనం చేయడం, ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని నాశనం చేయడం, ఉక్రెయిన్ అంతటా ఉగ్రవాద దాడులకు పాల్పడటం &lt;ref&gt;[https://war.novyny.live/skilki-mariupoltsiv-zaginulo-cherez-okupantiv-vidpovid-deputata-miskradi-112337.html Скільки маріупольців загинуло через окупантів: відповідь депутата міськради]&lt;/ref&gt;.

== భౌగోళికం ==
ఉక్రెయిన్ వైశాల్యం 6,03,628 చదరపు కిలోమీటర్లు (233,062 చదరపు మైళ్ళు) ఉంటుంది. తీరప్రాంతాల పొడవు 2,782 కిలోమీటర్లు. (1,729 మైళ్ళు) యుక్రెయిన్ ప్రపంచంలో 46 వ అతిపెద్ద దేశంగా (దక్షిణ సుడాన్, మడగాస్కర్ ముందు) ఉంది. ఐరోపాలో అతి పెద్ద ఐరోపా దేశం, రెండవ అతిపెద్ద దేశం (రష్యా యూరోపియన్ భాగం తర్వాత, మెట్రోపాలిటన్ ఫ్రాన్స్ ముందు).&lt;ref name=&quot;cia&quot; /&gt; ఇది అక్షాంశాల 44 ° నుండి 53 ° ఉత్తర అక్షాంశం, 22 డిగ్రీల నుండి 41 ° తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది.

ఉక్రెయిన్ భూభాగంలోని డిన్నెపర్ (డ్నిప్రో), సెవర్స్కి దొనేట్స్, డ్నీస్టర్, దక్షిణ బగ్ వంటి నదులు ఎక్కువగా నల్ల సముద్రం, చిన్న సముద్రం అజోవ్‌లోకి దక్షిణంగా ప్రవహిస్తున్నందున ఉక్రెయిన్ ఎక్కువగా సారవంతమైన మైదానాలు (లేదా స్టెప్పెస్), పీఠభూములు ఉన్నాయి. నైరుతి వైపున డానుబే డెల్టా, [[రొమేనియా]] సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. ఉక్రెయిన్‌లో వివిధ ప్రాంతాలు పర్వతాల నుండి లోతట్టు ప్రాంతాల వరకు విభిన్న భౌగోళిక లక్షణాలు ఉన్నాయి. దేశం ఏకైక పర్వతాలు పశ్చిమాన కార్పతియన్ పర్వతాలు వీటిలో అత్యధికంగా 2,061 మీటర్లు (6,762 అడుగులు) ఎత్తు, హోరియా హోవర్లా తీరానికి దక్షిణాన క్రిమియాపై ఉన్న కొరియా పర్వతాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30093/Ukraine |title=Ukraine – Relief |work=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead |df= |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=15 జనవరి 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115052701/http://www.britannica.com/eb/article-30093/Ukraine }}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా ఉక్రెయిన్లో వాలిన్-పోడిలెల ఎగువభూమి (పశ్చిమాన), సమీప-డినిప్రో అప్లాండ్డ్ (డనిపర్ కుడి వైపున) వంటి అనేక ఉన్నత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి; తూర్పున సెంట్రల్ రష్యన్ ఎగువభూములు దక్షిణ-పశ్చిమ స్పర్స్ ఉన్నాయి. పైగా ఇది రష్యన్ ఫెడరేషన్‌తో సరిహద్దును పంచుకుంటున్నది. అసోవ్ సముద్రం దగ్గర దొనేట్స్ రిడ్జ్, దగ్గర అజోవ్ ఎగువభూములు ఉన్నాయి. పర్వతాల నుండి మంచు కరుగి నదీప్రహాలు అధికమై ఎత్తులో సహజ మార్పులు సంభవించి ఎగువభూములలో ఆకస్మిక జలపాతాలకు కారణం ఔతాయి.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
దస్త్రం:Говерла з Кукула.jpg|View of Carpathian National Park and Hoverla at {{convert|2,061|m|ft|abbr=on}}, the highest mountain in Ukraine
దస్త్రం:Карпатский 05.jpg|View of Carpathian National Park
దస్త్రం:Південне Демерджі на світанку.jpg|Dawn on South Demerdji, Alushta, Crimea
దస్త్రం:Flag colors.jpg|Typical agricultural landscape of Ukraine, Kherson Oblast
దస్త్రం:Тиха бухта10.jpg|View of &quot;Tykhaya Bay&quot; near Koktebel on Crimea's [[నల్ల సముద్రం|Black Sea]] coast
దస్త్రం:Кінбурнська коса восени.jpg|Kinburn sandbar, Ochakiv Raion, Mykolaiv Oblast
దస్త్రం:Швидка квітнева вода.jpg|Balkhovitin, Zuivskyi regional landscape park, Donetsk Oblast
&lt;/gallery&gt;
ఉక్రెయిన్ సహజ వనరులలో ఇనుప ఖనిజం, బొగ్గు, మాంగనీస్, సహజ వాయువు, చమురు, ఉప్పు, సల్ఫర్, గ్రాఫైట్, టైటానియం, మెగ్నీషియం, చైన మాలిన్, నికెల్, పాదరసం, కలప, సాగు భూమి ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ దేశం త్రాగునీరు తగినంత సరఫరా వంటి పెద్ద పర్యావరణ సమస్యలను ఎదుర్కొంటుంది. గాలి, నీటి కాలుష్యం, అటవీ నిర్మూలన, చెర్నోబిల్ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్లో 1986 ప్రమాదం నుంచి ఉత్తర-తూర్పు ప్రాంతంలో రేడియేషన్ కాలుష్యం సమస్యలకు కారణం అయింది. యుక్రెయిన్లో చిన్నపాటి గృహ వ్యర్థ పదార్థాల పునర్వినియోగం ఇప్పటికీ ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Oksana Grytsenko |url=http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/118498/ |title=Environment suffers from lack of recycling |publisher=[[Kyiv Post]] |date=9 December 2011|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20120105012539/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/118498/|archive-date= 5 January 2012}}&lt;/ref&gt;

=== మట్టి ===
వాయవ్యం నుండి ఆగ్నేయ వరకు ఉక్రెయిన్ నేలలు మూడు ప్రధాన అగ్రిగేషన్లుగా విభజించబడ్డాయి:&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/place/Ukraine |title=Ukraine |work=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

* ఇసుక పోడ్జలిజ్డ్ నేలల జోన్
* నలుపు, చాలా సారవంతమైన ఉక్రేనియన్ (సిర్నోజమ్స్)
* చెస్ట్నట్, లవణీకృత నేలల జోన్

మూడింట రెండువంతుల భూభాగంలో నల్లరేగడి మట్టి (చొర్నొజెం) ఉంటుంది.ఇది ఉక్రెయిన్‌ను ప్రపంచంలో అత్యంత సారవంతమైన భూభాగం కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా చేస్తుంది.అందువలన ఉక్రెయిన్ &quot; బ్రెడ్ బాస్కెట్ &quot;గా వర్ణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Magocsi, Paul R. A history of Ukraine: The land and its peoples. University of Toronto Press, 2010.&lt;/ref&gt; ఈ చొర్నొజెం మట్టి మూడు విశాలమైన విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి.

* ఉత్తర దిశలో 5 అడుగుల (1.5 మీటర్లు) మందపాటి, హ్యూమస్ అధికంగా ఉన్న లోతైన సిర్నోజమ్స్ బెల్ట్
పూర్వపు 
* దక్షిణ, తూర్పు ప్రియరీ ప్రాంతం, సాధారణమైన, క్రెనోజమ్స్, ఇవి సుసంపన్నమైన హ్యూమస్ ఉంటాయి. కానీ 3 అడుగుల (0.91 మీటర్లు) మందపాటి
* దక్షిణ సన్నటి బెల్ట్, ఇది కూడా సన్నగా, ఇప్పటికీ తక్కువ హ్యూమస్ ఉంది.

వివిధ పర్వత ప్రాంతాలలో, లోతైన సిర్నోజమ్స్ ఉత్తర, పశ్చిమ పరిసర ప్రాంతాలలో ఉద్భవించినవి బూడిద అటవీ నేలల మిశ్రమాలు, ఉక్రెయిన్ ప్రాంతాన్ని ఎక్కువగా ఆక్రమించిన నల్ల-భూమి నేలలు ఉన్నాయి.తగినంత నీరు అందుబాటులో ఉన్నసమయాలలో ఈ నేలలు చాలా సారవంతమైనవి. ఏది ఏమైనప్పటికీ వాటి ప్రత్యేకమైన సాగుభూములలో ప్రత్యేకించి ఏటవాలుగా ఉన్న వాలులలో విస్తారమైన నేల కోత, గట్టిపడటం వంటి సంఘటనకు దారితీసింది.

నేల కవర్లో అతిచిన్న భాగం దక్షిణ, తూర్పు ప్రాంతాల్లోని చెస్ట్నట్ నేలలు ఉంటాయి. వారు నల్ల సముద్రం సమీపాన దక్షిణాన వారు ఎక్కువగా సాలినైజ్డ్‌గా మారింది.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot; /&gt;

=== జీవవైవిధ్యం ===
ఉక్రెయిన్ జంతువులకు, ఫగీ, మైక్రో ఆర్గానిజం, మొక్కలకు నిలయంగా ఉంది.

==== జంతుజాలం  ====
{{multiple image
   | align = right
   | image1 = Spermophilus suslicus2.JPG
   | width1 = 184
   | caption1 = The [[speckled ground squirrel]] is a native of the east Ukrainian steppes
   | alt1 = speckled ground squirrel
  | image2 = Бусол на о. Світязь.jpg
   | width2 = 185
   | caption2 = [[White stork]]s are native to south-western and north-western Ukraine
   | alt2 = White storks danube
}}
యుక్రెయిన్ విభజించబడింది రెండు ప్రధాన జీవవైవిధ్య ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. ఈ ప్రాంతాలలో ఒకటి పశ్చిమప్రాంతంలో ఉన్న ఐరోపా సరిహద్దులలో ఉన్న మిశ్రమ అడవుల జాతుల మరొకటి తూర్పు యుక్రెయిన్ ప్రాంతం. ఇక్కడ పచ్చిక మైదానం వృక్ష జాతులు వృద్ధి చెందుతాయి. దేశంలోని అటవీప్రాంతంలో లింక్సులు, తోడేళ్ళు, అడవి పంది, మార్టినులు ఉన్నాయి. అలాగే అనేక ఇతర జాతుకు ఇది అసాధారణం కాదు; ఇది పెద్ద సంఖ్యలో క్షీరదాలు తమ నివాసంగా మార్చుకున్న కార్పతియన్ పర్వతాలలో కనిపిస్తుంది. అలాగే గోధుమ ఎలుగుబంట్ల సంచారం ఉంటుంది. యుక్రెయిన్ సరస్సులు, నదులు బీవర్లు, ఒట్టర్లు, మింక్లలకు నివాసంగా ఉన్నాయి. అయితే నీటిలో కార్ప్, బ్రీమ్, క్యాట్ఫిష్ చేప జాతులు సాధారణంగా కనిపిస్తుంటాయి. దేశంలోని మధ్య, తూర్పు ప్రాంతాల్లో హామ్స్టర్స్, గోఫెర్స్ వంటి ఎలుకలు పెద్ద సంఖ్యలో కనిపిస్తాయి.

==== నాచు ====
ఉక్రెయిన్‌లో 6,000 కంటే అధికమైన నాచు జాతులు (ఇచెన్- ఫార్మింగ్ జాతులు కూడా) నమోదు చేయబడ్డాయి.&lt;ref&gt;D.W. Minter and Dudka, I.O. &quot;Fungi of Ukraine – a preliminary checklist&quot;. CAB International, 1996&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |accessdate=13 July 2011 |archive-date=20 సెప్టెంబరు 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920032737/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; కానీ ఈ సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉంది. యుక్రెయిన్లో సంభవించే శిలీంధ్ర జాతుల నిజమైన మొత్తం సంఖ్య ఇప్పటికీ నమోదు చేయబడని జాతులు చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 7% శిలీంధ్రాలు మాత్రమే ఇక్కడ గుర్తించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. &quot;Dictionary of the Fungi&quot;. Edn 10. CABI, 2008&lt;/ref&gt; అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఇప్పటికీ చాలా చిన్నది అయినప్పటికీ ఉక్రెయిన్‌కు చెందిన శిలీంధ్ర జాతుల సంఖ్యను అంచనా వేయడానికి మొదటి ప్రయత్నం చేయబడింది. 2217 ఇటువంటి జాతులు తాత్కాలికంగా గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/ukrafung/eng/endelist.htm |title=Fungi of Ukraine – potential endemics |publisher=cybertruffle.org.uk |accessdate=13 July 2011 |archive-date=25 ఫిబ్రవరి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225171053/http://www.cybertruffle.org.uk/ukrafung/eng/endelist.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== వాతావరణం  ===
[[File:Ukraine map of Köppen climate classification.svg|thumb|Ukraine map of Köppen climate classification.]]

ఉక్రెయిన్‌లో అత్యంత సమశీతోష్ణ వాతావరణం ఉంటుంది. క్రిమియా దక్షిణ తీరాన్ని మినహాయించి, మిగతా దేశంలో ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంది.&lt;ref name=faoclimate&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Counprof/Ukraine/ukraine.htm |title=Ukraine |work=Country Pasture/Forage Resource Profiles |publisher=Food and Agriculture Organization |accessdate=8 August 2016 |archive-date=6 అక్టోబరు 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006014817/http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Counprof/Ukraine/ukraine.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; వాతావరణం అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం ప్రభావంతో మధ్యస్తంగా వేడిగా తేమతో కూడిన గాలి ఉంటుంది.&lt;ref name=ebclimate&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/place/Ukraine |title=Ukraine – Climate |accessdate=20 October 2015 |work=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలు ఉత్తరాన 5.5-7 ° సె (41.9-44.6 ° ఫా) నుండి దక్షిణాన 11-13 ° సె (51.8-55.4 ° ఫా) వరకు ఉంటుంది.&lt;ref name=ebclimate /&gt; వర్షపాతం వైవిధ్యంగా పంపిణీ చేయబడుతుంది; ఇది పశ్చిమం, ఉత్తరం వైపు అత్యధిక వర్షపాతం ఉంటుంది. తూర్పు, ఆగ్నేయ ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం అత్యల్పంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=ebclimate /&gt; పాశ్చిమ ఉక్రెయిన్ ముఖ్యంగా కార్పాతియన్ పర్వతాలలో సంవత్సరానికి 1,200 మిల్లీమీటర్ల (47.2 అం) వర్షపాతం నమోదవుతుంది. అదే సమయంలో నల్ల సముద్రం క్రిమెయా, తీర ప్రాంతాల్లో 400 మిల్లీమీటర్లు (15.7 అం)..&lt;ref name=ebclimate /&gt;

==ఆర్ధికరంగం ==
[[File:GNI per capita (Ukraine) in 2016.png|thumb|GNI per capita in 2016]]

సోవియట్ కాలంలో ఉక్రెయిన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ సోవియట్ యూనియన్లో పారిశ్రామికరంగం, వ్యవసాయం ప్రాధాన అంశంగా చేసుకుని ప్రణాళికాబద్ధ ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఉంటూ రెండవ అతిపెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థగా ఉంది.&lt;ref name=cia /&gt; సోవియట్ వ్యవస్థ రద్దుతో దేశం ప్రణాళికాబద్ధ ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు తరలించింది. జనాభా అధిక సంఖ్యలో పేదరికంలో పడిపోవటం వలన పరివర్తన కష్టంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/966616.stm |title=Child poverty soars in eastern Europe |publisher=BBC News |date=11 October 2000 |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt;
సోవియట్ రద్దు అయిన సంవత్సరాల తర్వాత ఉక్రెయిన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ తీవ్రంగా సంక్షోభానికి గురైంది. ఉక్రెయిన్లో నివసిస్తున్న సగటు వ్యక్తికి రోజువారీ జీవితం పోరాటంగా మారింది. గ్రామీణ ఉక్రెయిన్‌లో గణనీయమైన సంఖ్యలో పౌరులు తమ సొంత ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేసుకున్నారి.కనీస అవసరాలను భర్తీ చేసుకోవడానికి తరచుగా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉద్యోగాల్లో పనిచేస్తున్నారు. పరివర్తక వస్తుమార్పిడి ఆర్థికవ్యవస్థ ద్వారా ప్రాథమిక అవసరాలు కొనుగోలు చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080418030322/http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine |archivedate=18 April 2008 |title=Independent Ukraine |accessdate=12 September 2007 |work=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt;

1991 లో ప్రభుత్వం అధికరించిన ఉత్పత్తి కొరతను ఎదుర్కొనేందుకు అత్యధిక ధరలను సరళీకృతం చేసి సమస్యను అధిగమించడంలో విజయవంతమైంది. అదే సమయంలో ప్రభుత్వ రంగ పరిశ్రమలు, వ్యవసాయం ఉత్పత్తులను సబ్సిడీ చేయటం కొనసాగింది. 1990 ప్రారంభంలో బలహీనంగా ఉన్న ద్రవ్య విధానాలు అధిక ద్రవ్యోల్బణ అధికరించడానికి దారితీఇసాయి.1993 సంవత్సరానికి ఒక క్యాలెండర్ సంవత్సరంలో ఉక్రెయిన్ ద్రవ్యోల్బణం ప్రపంచ రికార్డు స్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Skolotiany |first=Yuriy |title=The past and the future of Ukrainian national currency |url=http://www.mw.ua/2000/2040/54367/ |accessdate=8 January 2014 |newspaper=[[Zerkalo nedeli]] |date=8 September 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625041853/http://www.mw.ua/2000/2040/54367/ |archivedate=25 June 2008}}&lt;/ref&gt; స్థిర ఆదాయం ఉన్నవారు కనీస అవసరాలు భర్తీ చేసుకోలేక చాలామంది బాధపడ్డారు.
&lt;ref name=Britannica /&gt; 1996 లో నూతన కరెన్సీ హ్రివ్నియా ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత మాత్రమే ధ్యవ్యోల్భణం క్రమబద్ధీకరణ చేయబడింది. సంస్కరణల అమలు దేశంలో నెమ్మదిగా కొనసాగింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత ప్రభుత్వం ప్రైవేటీకరణ కోసం ఒక చట్టపరమైన ప్రణాళికను ఏర్పాటు చేసింది. అయితే ప్రభుత్వం లోపల అధికారులు గణనీయంగా సంస్కరణలకు వ్యతితేకంగా ఉన్నందున సంస్కరణ ప్రయత్నాలు నిలిచిపోయాయి. అధిక సంఖ్యలో ప్రభుత్వ-యాజమాన్య సంస్థలు ప్రైవేటీకరణ నుండి మినహాయించబడ్డాయి.

[[File:Національний банк України знизу.jpg|thumb|left|ఉక్రెయిన్ లోని భవనం - నేషనల్ బ్యాంక్]]

మధ్యకాలంలో 1999 నాటికి జి.డి.పి. 1991 స్థాయిలో 40% కంటే తక్కువగా పడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.faqs.org/docs/factbook/print/up.html |title=Ukraine |edition=2002 |accessdate=5 July 2008 |work=The World Factbook |publisher=CIA}}&lt;/ref&gt; ఇది తరువాతి సంవత్సరాల్లో గణనీయంగా కోలుకుంది. కానీ 2014 నాటికి చారిత్రక గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుకోలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indexmundi.com/facts/ukraine/gdp#NY.GDP.MKTP.PP.KD |title=Ukraine – gdp |accessdate=15 July 2012 |work=Index Mundi}}&lt;/ref&gt; 2000 ల ఆరంభంలో ఆర్థికవ్యవస్థ 5% నుండి 10% వరకు బలమైన ఎగుమతి ఆధారిత వృద్ధిని చూపించింది. పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సంవత్సరానికి 10% కంటే ఎక్కువ అధికరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2004/geos/up.html |title=CIA World Factbook – Ukraine. 2004 edition |accessdate=5 July 2008 |work=CIA |archive-date=27 ఫిబ్రవరి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227003216/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact2004/geos/up.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2008 ఆర్థిక సంక్షోభం 2008 నవంబరులో యుక్రెయిన్ మీద కూడా ప్రభావం చూపింది. ఐ.ఎం.ఎఫ్ దేశానికి $ 16.5 బిలియన్ల రుణం ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;[http://en.interfax.com.ua/news/general/3243.html &quot;Head of IMF's Resident Representative Office in Ukraine to change his job&quot;]. [[Interfax]]-Ukraine. Retrieved 17 December 2008.&lt;/ref&gt;

సి.ఐ.ఎ. చేత లెక్కించబడిన యుక్రెయిన్ 2010 జి.డి.పి. (పి.పి.పి) ప్రపంచంలో 38 వ స్థానంలో ఉంది. $ 305.2 బిలియన్ల ఉంటుందని అంచనా వేసింది.&lt;ref name=cia /&gt; 2010 లో తలసరి జి.డి.పి. ప్రకారం సి.ఐ.ఎ. ప్రకారం $ 6,700 (పి.పి.పి నిబంధనలలో) ప్రపంచంలోని 107 వ స్థానాన్ని పొందింది.&lt;ref name=cia /&gt; నామమాత్ర జి.డి.పి. ( డాలర్లలో, మార్కెట్ మార్పిడి రేటులో లెక్కించబడింది) $ 136 బిలియన్లు, ప్రపంచంలో 53 వ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=cia /&gt; 2008 జూలై నాటికి ఉక్రెయిన్లో సగటు నామమాత్ర జీతం నెలకు 1,930 హ్రైవ్నియాకు చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2008/gdn/reg_zp_m/reg_zpm08_u.htm |archive-url=https://archive.today/20120529144539/http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2008/gdn/reg_zp_m/reg_zpm08_u.htm |url-status=dead |archive-date=29 May 2012 |title=Average Wage Income in 2008 by Region |accessdate=5 July 2008 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine}}&lt;/ref&gt; పొరుగున ఉన్న కేంద్ర యూరోపియన్ దేశాల కంటే తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ 2008 లో జీతం ఆదాయం 36.8% చేరుకుంది.&lt;ref name=BohdanD /&gt; 2016 వరకు ఉక్రెయిన్‌ మైనారిటీ తీరిన పౌరుల సగటు సంపద $ 1,254 ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.credit-suisse.com/corporate/en/research/research-institute/global-wealth-report.html?WT.i_short-url=%2Fgwr&amp;WT.i_target-url=%2Fcorporate%2Fen%2Fresearch%2Fresearch-institute%2Fglobal-wealth-report.html&amp;ref=https%3A%2F%2Fwww.credit-suisse.com%2Fcorporate%2Fen%2Farticles%2Fnews-and-expertise%2Fthe-global-wealth-report-2016-201611.html |title=Global Wealth Report 2016 |publisher=Credit Suisse |year=2016 |access-date=2018-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014083435/https://www.credit-suisse.com/corporate/en/research/research-institute/global-wealth-report.html?WT.i_short-url=%2Fgwr&amp;WT.i_target-url=%2Fcorporate%2Fen%2Fresearch%2Fresearch-institute%2Fglobal-wealth-report.html&amp;ref=https%3A%2F%2Fwww.credit-suisse.com%2Fcorporate%2Fen%2Farticles%2Fnews-and-expertise%2Fthe-global-wealth-report-2016-201611.html |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:An-225 Mriya.jpg|thumb|యాంటొనోవ్ ఎ.ఎన్.-225 మరియా ఆపరేటింగ్ సేవలో ఏ విమానం అతిపెద్ద విన్‌స్పాన్ ఉంది]]

యుక్రెయిన్ దాదాపు అన్ని రకాల రవాణా వాహనాలు, అంతరిక్ష వాహనాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అంటోనోవ్ విమానాలు, క్రిజ్ ట్రక్కులు అనేక దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడ్డాయి. యుక్రేయిన్ ఎగుమతుల్లో ఎక్కువ భాగం యూరోపియన్ యూనియన్, సి.ఐ.ఎస్. లకు విక్రయించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2005/zd/zd_rik/zd_u/gs_u.html |archive-url=https://archive.today/20120628220750/http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2005/zd/zd_rik/zd_u/gs_u.html |url-status=dead |archive-date=28 June 2012 |title=Structure export and import, 2006 |accessdate=5 July 2008 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine}}&lt;/ref&gt; స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత యుక్రెయిన్ తన స్వంత అంతరిక్ష సంస్థ &quot; ఉక్రెయిన్ నేషనల్ స్పేస్ ఏజెన్సీ (ఎన్.ఎస్.ఎ.ఎన్) &quot;ను నిర్వహించింది. ఉక్రెయిన్ సైంటిఫిక్ స్పేస్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్, రిమోట్ సెన్సింగ్ మిషన్లలో చురుకుగా పాల్గొనేది. 1991, 2007 మధ్యకాలంలో యుక్రెయిన్ ఆరు స్వీయ నిర్మిత ఉపగ్రహాలు, 101 ప్రయోగ వాహనాలను ప్రవేశపెట్టింది. వ్యోమనౌకను రూపొందించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nkau.gov.ua/nsau/catalogNEW.nsf/mainE/731F5A089D942FA8C2256FBF002DFA78?OpenDocument&amp;Lang=E |title=Statistics of Launches of Ukrainian LV |accessdate=24 December 2007 |work=[[National Space Agency of Ukraine]] |archive-date=10 డిసెంబరు 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210200631/http://www.nkau.gov.ua/nsau/catalogNEW.nsf/mainE/731F5A089D942FA8C2256FBF002DFA78?OpenDocument&amp;Lang=E |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessukraine.com.ua/missile-defence-nato-ukraine-s |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121232043/http://www.businessukraine.com.ua/missile-defence-nato-ukraine-s |archivedate=2008-11-21 |title=Missile defence, NATO: Ukraine's tough call |accessdate=5 July 2008 |publisher=Business Ukraine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://fas.org/nuke/guide/ukraine/ |title=Ukraine Special Weapons |accessdate=5 July 2008 |work=The Nuclear Information Project |archive-date=4 మే 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504041735/https://fas.org/nuke/guide/ukraine/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

దేశం అధికంగా శక్తి సరఫరా ముఖ్యంగా చమురు, సహజ వాయువును దిగుమతి చేస్తుంది.ఉక్రెయిన్‌కు శక్తి సరఫరాకు అధికంగా ఆధారపడి ఉంటుంది. యుక్రెయిన్‌ సహజ వాయువులో 25% అంతర్గత మూలాల నుండి వస్తుంది. 35% రష్యా నుండి మిగిలిన 40% మధ్య ఆసియా నుండి రష్యా నియంత్రిత మార్గాల ద్వారా వస్తుంది. అదే సమయంలో ఉక్రెయిన్ ద్వారా పశ్చిమ ఐరోపాకి 85% రష్యా వాయువు సరఫరా చేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pirani |first=Simon |url=http://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2010/11/NG21-UkrainesGasSector-SimonPirani-2007.pdf |title=Ukraine's Gas Sector |date=June 2007 |accessdate=8 January 2014 |format=PDF |publisher=[[Oxford Institute for Energy Studies]] |page=36}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ukraine, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|Trends in the Human Development Index of Ukraine, 1970–2010]]
[[File:Ukraine salary by region 2016.svg|thumb|left|Ukrainian administrative divisions by [[List of Ukrainian oblasts and territories by salary|monthly salary]]. All figures are in the Ukrainian hryvnia.]]
2007 లో ఉక్రైనియన్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఇతర మధ్య, తూర్పు ఐరోపా దేశాలలో అగ్రస్థానంలో ఉన్నట్లు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఐటి) భాగస్వామ్యం మార్కెట్లో 40% అధికరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.microsoft.com/emea/presscentre/pressreleases/BallmerVisitsUkrainePR_21052008.mspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090104074538/http://www.microsoft.com/emea/presscentre/pressreleases/BallmerVisitsUkrainePR_21052008.mspx |archivedate=2009-01-04 |title=Microsoft CEO Steve Ballmer Visits Ukraine |accessdate=28 July 2008 |last=Ballmer |first=Steve |date=20 May 2008 |publisher=[[Microsoft]]}}{{Failed verification|date=July 2014}}&lt;/ref&gt; 2013 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్, [[భారతదేశం]], [[రష్యా]] తరువాత ఉక్రెయిన్ సర్టిఫికేట్ ఐటి నిపుణుల సంఖ్య ప్రపంచంలో నాలుగో స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;ITUkrM2013&quot;&gt;{{uk icon}} [http://www.unian.ua/society/768725-ukrajina-chetverta-v-sviti-za-kilkistyu-it-fahivtsiv.html Україна – четверта в світі за кількістю ІТ-фахівців ''Ukraine in fourth place in the world in the number of IT professionals''], [[UNIAN]] (27 March 2013)&lt;/ref&gt;

ప్రపంచ బ్యాంక్ లెక్కించిన విధంగా యుక్రెయిన్ 2010 జి.డి.పి. సుమారు $ 136 బిలియన్లు, 2011 జి.డి.పి. - $ 163 బిలియన్లు, 2012 - $ 176.6 బిలియన్లు 2013 - $ 177.4 బిలియన్లు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD/countries/UA?display=graph |title=GDP (current US$) |publisher=}}&lt;/ref&gt; 2014, 2015 లో ఉక్రేనియన్ కరెన్సీ ప్రపంచ బలహీనమైన కరెన్సీగా ఉంది. 2014 డోనాబాస్‌లో యుద్ధం తరువాత రష్యా క్రిమియాను విలీనం చేసుకున్న తరువాత ఏప్రిల్ నుండి దాని విలువ 80% పతనం అయింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ukraine sharply raises interest rates to 30 per cent |newspaper=Financial Times |date=4 March 2015 |accessdate=4 March 2015 |first=Roman |last=Olearchyk |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/e6570d34-c1b0-11e4-8b74-00144feab7de.html?siteedition=intl#axzz3TQRg3ehM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/business-31721332 |title=Ukraine raises interest rates to 30% |work=BBC News |date=3 March 2015 |accessdate=9 March 2015}}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచ బ్యాంకు ఉక్రెయిన్‌ను మధ్యస్థాయి ఆదాయం దేశంగా వర్గీకరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=What are Middle-Income Countries? |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTOED/EXTMIDINCCOUN/0,,contentMDK:21453301~menuPK:5006209~pagePK:64829573~piPK:64829550~theSitePK:4434098,00.html |publisher=[[The World Bank Group]] |accessdate=8 January 2014 |archive-date=3 నవంబరు 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103192813/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTOED/EXTMIDINCCOUN/0,,contentMDK:21453301~menuPK:5006209~pagePK:64829573~piPK:64829550~theSitePK:4434098,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; రవాణా, అవినీతి, ఉద్యోగిస్వామ్యం ముఖ్యమైన సమస్యలు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. 2013 నవంబరులో విక్టర్ యనుకోవిచ్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగ ప్రదర్శనలు ఆరంభం అయ్యాయి. అవినీతి అధికారులు, వ్యాపార ఉన్నత వర్గానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలు పోరాటం సాగించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Business Corruption in Ukraine |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/ukraine/business-corruption-in-ukraine.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325003749/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/ukraine/business-corruption-in-ukraine.aspx |archivedate=2014-03-25 |publisher=Business Anti-Corruption Portal |accessdate=25 March 2014}}&lt;/ref&gt; అయితే 2014 తాజా సిపిఐ నివేదికలో నుండి &quot; కరప్షన్ పర్సెప్షన్ ఇండెక్స్ &quot; ప్రకారం ఉక్రెయిన్ ఇప్పటికీ ఐరోపాలో అత్యంత అవినీతిమయమైన దేశాలలో 175 దేశాలలో 142 వ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=corruptionindex2014&gt;{{cite web |url=http://www.transparency.org/cpi2014/results/ |title=Corruption Perceptions Index 2014: Full table and rankings |publisher=Transparency International |accessdate=3 December 2014 |archive-date=18 జూలై 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718083411/https://www.transparency.org/cpi2014/results |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2007 లో ఉక్రేనియన్ స్టాక్ మార్కెట్ 130% అభివృద్ధితో ప్రపంచంలోని రెండవ అత్యధిక వృద్ధిని నమోదు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Olga |last=Pogarska |title=Ukraine macroeconomic situation – February 2008 |url=http://www.unian.info/society/99662-ukraine-macroeconomic-situation-feb-2008.html |publisher=UNIAN news agency |accessdate=29 February 2008}}&lt;/ref&gt; సి.ఐ.ఎ. ప్రకారం 2006 లో యుక్రేయిన్ స్టాక్ మార్కెట్ మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషన్ 111.8 బిలియన్ డాలర్లు.&lt;ref name=cia /&gt;

ఉక్రెయిన్ పేదరికాన్ని పూర్తిగా తగ్గించడంలో కొన్ని పురోగతులను సాధించింది. ప్రాథమిక, ఉన్నత విద్య, తల్లి ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపర్చడం, మరణాలను తగ్గించడం. 2000 నాటికి $ 5.05 అ.డా (పి.పి.పి) రోజువారీ వినియోగం కంటే తక్కువగ ఉన్న ప్రజల శాతం (2000 11.9%) 2012 నాటికి 2.3%నికి తగ్గించబడింది. సంబంధిత ప్రమాణాల ప్రకారం పేదరిక రేటు (జనాభా వాటా) జాతీయ దారిద్య్ర రేఖకు దిగువన ఉన్న జనాభా) 71.2% నుండి 24.0% తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ua.undp.org/content/ukraine/en/home/countryinfo/ |title=About Ukraine |website= |access-date=2018-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411105651/http://www.ua.undp.org/content/ukraine/en/home/countryinfo/ |archive-date=2018-04-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ దేశం ఆగ్నేయ భాగంలో సాయుధ పోరాటం కారణంగా భారీ సంక్షోభాన్ని అధిగమించింది. అదే సమయంలో 200% 2014-2015 లో ఉక్రేనియన్ హ్రైవ్నియా (జాతీయ కరెన్సీ) డీవాల్యుయేషన్ తరువాత ఉక్రేనియన్ వస్తువులు, సేవలు మరింత చౌకగా మారి పోటీతత్వం అధికరింప చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://en.clc.co.ua/management-and-legal-support-for-business-activity-in-ukraine/ |title=The economy of Ukraine |last=Thor |first=Anatoliy |date= |website=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 2010 నుండి 2016 నాటికి మొదటిసారిగా ఉక్రెయిన్ ఆర్థికరంగం 2% అధికరించింది.2017 నాటికి 2%, 2018 నాటికి 3.5% అధికరించగలదని ప్రంపంచ బ్యాంకు అంచనా వేసింది.

ప్రస్తుత రోజుల్లో తలసరి కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం లేదా మానవ అభివృద్ధి సూచిక జి.డి.పి ఆధారంగా దేశాల ప్రధాన ఆర్థిక వర్గీకరణల ప్రకారం ఉక్రెయిన్ మోల్డోవా తరువాత ఐరోపాలో రెండవ పేద దేశంగా ఉందిల్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=Human Development Report 2016|last=|first=|date=|website=United Nations Development Programme|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=8 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=IMF WEO April 2017 Edition GDP (PPP) per capita – international dollars|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=64&amp;pr.y=15&amp;sy=2016&amp;ey=2022&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=914%2C946%2C137%2C962%2C911%2C122%2C912%2C181%2C913%2C124%2C921%2C943%2C963%2C918%2C138%2C142%2C964%2C182%2C960%2C423%2C935%2C968%2C128%2C922%2C942%2C939%2C936%2C172%2C961%2C132%2C915%2C184%2C134%2C174%2C144%2C146%2C944%2C176%2C178%2C136%2C186%2C916%2C926%2C112%2C967%2C941&amp;s=PPPPC&amp;grp=0&amp;a=}}&lt;/ref&gt;

=== కార్పొరేషన్లు  ===
[[File:Sea Launch 01.jpg|thumb|right|A launch of [[Zenit-3SL]] rocket from the [[Sea Launch]] platform ''[[Ocean Odyssey]]'']]
యుక్రెయిన్ అనేక భారీ పరిశ్రమలకు స్థావరంగా ఉంది. తూర్పు ఐరోపాలో మెటలర్జికల్ ఉత్పత్తుల అతిపెద్ద రిఫైనర్లలో ఒకటిగా ఉంది.
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usndt.com.ua/industry.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101231025730/http://www.usndt.com.ua/industry.htm |archivedate=2010-12-31 |title=Industry of Ukraine |publisher=Usndt.com.ua |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; ఆంటొనోవ్ విమానం, పలు ప్రైవేట్, వాణిజ్య వాహనాలు వంటి అధిక-సాంకేతిక వస్తువుల, రవాణా ఉత్పత్తుల తయారీకి కూడా దేశం బాగా పేరు పొందింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://sputniknews.com/business/20100720/159879889.html |title=Ilyushin Finance to buy 10 An-158 planes from Ukraine's Antonov |work=RIA Novosti |date=20 July 2010 |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; దేశంలో అతిపెద్ద, విజయవంతంగా పనిచేస్తున్న పి.ఎఫ్.టి.ఎస్ ఇండెక్స్ స్టాక్ ఎక్చేంజ్ మార్కెటులో విక్రయించబడుతుంది.

ప్రసిద్ధి చెందిన ఉక్రేనియన్ బ్రాండ్లలో నఫ్తొగజ్ ఉక్రెయిన్, అట్టోజజ్, ప్రైట్ బ్యాంక్, రోషన్, యుజ్మష్ష్, నెమిరోఫ్, మోటార్ సిచ్, ఖోర్టిట్సా, కైవ్స్టార్, ఏరోస్విట్ ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ukraineanalysis.wordpress.com/2008/05/01/brand-%E2%80%9Cukraine%E2%80%9D-will-be-reloaded-in-2012/ |title=Brand &quot;Ukraine&quot; will be reloaded in 2012 |publisher=Ukraineanalysis.wordpress.com |date=1 May 2008 |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్ అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా భవిష్యత్ విజయం సాధించడానికి అవసరమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగివుంది. అయినప్పటికీ ఇటువంటి అభివృద్ధి నూతనంగా అన్ని ఆర్థిక, చట్టపరమైన సంస్కరణలతో మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ascent-ag.ch/files/inside/ukraine/Growth%20Potential%20of%20the%20Ukrainian%20Economy%20-%20Derrer.pdf |title=Growth Potential of the Ukrainian Economy: Is the &quot;Miracle&quot; Meant to Last? |author=Michael Derrer |date=2004 |accessdate=18 October 2014 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725202934/http://www.ascent-ag.ch/files/inside/ukraine/Growth%20Potential%20of%20the%20Ukrainian%20Economy%20-%20Derrer.pdf |archive-date=25 జూలై 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1990 ల ప్రారంభంలో మాంద్యం నుంచి ఉక్రెయిన్లో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు బలంగా ఉన్నప్పటికీ దేశంలో స్థిరమైన ఆర్థిక వృద్ధి సాధించడానికి సమస్యలను ఎదుర్కొంటుంది. ఉక్రెయిన్లో ప్రస్తుత కార్పొరేట్ పాలనకు సంబంధించిన సమస్యలు ప్రధానంగా రినాట్ అఖెట్టోవ్ వంటి ధనిక వ్యక్తులు, సంప్రదాయ భారీ పరిశ్రమల గుత్తాధిపత్యంతో ముడిపడివున్నాయి. పెట్టుబడిదారులకు, వారి ఉత్పత్తులకు సమర్థవంతమైన చట్టపరమైన రక్షణ లేకపోవడంతో దేశ ఆర్థిక పునాదిని విస్తరించడంలో వైఫల్యం ఎదురౌతుంది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/89520 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114072151/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/89520 |archivedate=2010-11-14 |title=U.S. embassy: Ukraine could again be put on list of copyright violators |work=Kyiv Post |agency=Interfax-Ukraine |date=10 November 2010 |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్ ఆర్థికవ్యవస్థ 2010 లో సుమారు 3.5% పెరుగుతుందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/news/business/bus_general/detail/55329/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208144113/http://www.kyivpost.com/news/business/bus_general/detail/55329/ |archivedate=2011-02-08 |title=Ukraine's economic growth to resume in 2010, unemployment to be high |work=Kyiv Post |date=17 December 2009 |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt;

===రవాణా ===
[[File:M18 Valki Interchange (Parclo) Ukraine.jpg|thumb|ఖార్కివ్-ద్నిప్రో మోటార్వే (M18)]]
మొత్తంమీద, ఉక్రేనియన్ చదును చేయబడిన రోడ్లు 1,64,732 కిలోమీటర్ల (1,02,360 మైళ్ళు) కోసం విస్తరించాయి. .&lt;ref name=cia /&gt; 'అంతర్జాతీయ' (ఉక్రేనియన్: Міжнародний) అనే అక్షరాలతో ఉన్న ప్రధాన మార్గాలు దేశవ్యాప్త విస్తరణ, ఉక్రెయిన్లోని అన్ని ప్రధాన నగరాలన్నింటినీ కలిపి పొరుగుదేశాల సరిహద్దు మార్గాలకు ప్రయాణ సౌకర్యాలను అందిస్తాయి. యుక్రెయిన్‌లో కేవలం రెండు నిజమైన మోటార్వే ప్రామాణిక రహదారులు ఉన్నాయి; ఖార్కివ్ నుండి డినిప్రో వరకు మోటార్వే 175 కిలోమీటర్ల (109 మైళ్ల) పొడవు, ఎం.I3 ఒక విభాగం, ఇది కీవ్ నుండి 18 కిమీ (11 మైళ్ళు) పొడవున &quot; బౌరిపిల్లో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం &quot; వరకు విస్తరించి ఉంది.{{citation needed|date=July 2013|reason=Statistics (which includes distances) need citations.}}

[[File:Скоростной поезд &quot;Хендай&quot;.jpg|thumb|ఉక్రెయిన్‌లో హెచ్.ఆర్.సి.ఎస్.2 బహుళ యూనిట్. రైల్ రవాణా భారీగా వినియోగించబడుతుంది]]

యుక్రెయిన్లోని రైల్ రవాణా పొరుగు దేశాలతో అన్ని ప్రధాన పట్టణ ప్రాంతాలలో నౌకాశ్రయాలను, పారిశ్రామిక కేంద్రాలను కలుపుతుంది. ఉక్రెయిన్లోని డోన్బాస్ ప్రాంతం రైల్వే ట్రాక్ భారీ కేంద్రీకరణ ఉంది .1995 లో రైలు రవాణా 7.4% తగ్గినప్పటికీ ఉక్రెయిన్ ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోని అత్యధిక రైలు వినియోగదారుల్లో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://permanent.access.gpo.gov/lps3997/9510uktn.htm |title=Transportation in Ukraine |accessdate=22 December 2007 |work=U.S. Government Printing Office}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్లో రైలుమార్గాల మొత్తం మొత్తం 22,473 కిలోమీటర్లు (13,964 మైళ్ళు) పొడవున విస్తరించింది. వీటిలో 9,250 కిలోమీటర్లు (5,750 మైళ్ళు) విద్యుత్తుగా ఉంది. 
&lt;ref name=cia /&gt; ప్రస్తుతం ప్రయాణీకుల రైల్ రవాణా సదుపాయంపై ప్రభుత్వానికి గుత్తాధిపత్యం ఉంది. అంతర్జాతీయ మార్గాలలో ఇతర విదేశీ కంపెనీల సహకారరహితంగా రైళ్ళు అన్ని ప్రభుత్వ సంస్థ 'ఉక్రెజిలిజనిసియా' చేత నిర్వహించబడుతున్నాయి.

వాయుమార్గ రవాణా త్వరగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. యు.యూ పౌరులు, అనేక ఇతర పాశ్చాత్య దేశాల పౌరుల కోసం వీసా-రహిత కార్యక్రమంతో &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrconsul.org/visa/visa_drops.htm |title=Consulate General of Ukraine |publisher=Ukrconsul.org |accessdate=30 December 2010 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201111208/http://ukrconsul.org///visa/visa_drops.htm |archive-date=1 డిసెంబరు 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; దేశం విమానయాన రంగం గణనీయంగా ప్రయాణీకులను ఆకర్షిస్తోంది. పోలాండ్, ఉక్రెయిన్‌లో జాయింట్ హోస్టుగా నిర్వహించిన యూరో 2012 ఫుట్బాల్ టోర్నమెంట్, రవాణా మౌలిక సదుపాయాలపై, నిర్దిష్ట విమానాశ్రయాలలో భారీగా పెట్టుబడి పెట్టేందుకు ప్రభుత్వాన్ని ప్రోత్సహించింది.
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=1520657.html |title=Kharkiv airport gets new terminal on |publisher=UEFA |date=28 August 2010 |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వానికి, వేర్పాటువాద ఉద్యమాలకు మధ్య కొనసాగుతున్న యుద్ధం కారణంగా 2014 చివరి నాటికి పూర్తి అయిన దొనేత్సక్ విమానాశ్రయం 2012 లో పూర్తయింది.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Alan Taylor |url=https://www.theatlantic.com/photo/2015/02/a-year-of-war-completely-destroyed-the-donetsk-airport/386204/ |title=A Year of War Completely Destroyed the Donetsk Airport |publisher=The Atlantic |date=26 February 2015 |accessdate=18 June 2015}}&lt;/ref&gt;

కీవ్ బోరిపిల్ కౌంటీ అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఉంది. ఇందులో మూడు ప్రధాన ప్రయాణీకుల టెర్మినల్స్ ఉన్నాయి. దేశం జెండా క్యారియర్, ఉక్రెయిన్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్లైన్స్కు స్థావరంగా ఉంది. దేశంలో ఇతర పెద్ద విమానాశ్రయాలు ఖార్కివ్, ల్వివ్, దొనేత్సక్ (ఇప్పుడు నాశనమయ్యాయి) లో ఉన్నాయి. అదే సమయంలో ద్రోపోట్రోట్రోవ్స్క్, ఒడెస్సాలో సమీప భవిష్యత్తులో టెర్మినల్ నవీకరణలు ఉన్నాయి. తన జెండా క్యారియర్తో పాటు, ఉక్రెయిన్లో వైన్డ్రోస్ ఎయిర్లైన్స్, డినిప్రోవియా, అజుర్ ఎయిర్ ఉక్రెయిన్, అట్లాస్ గ్లోబబల్ ఉక్రెయిన్ ఉన్నాయి. ఆంటోనోవ్ ఏరోస్పేస్ డిజైన్ బ్యూరో అనుబంధ సంస్థ &quot; ఆంటొనోవ్ ఎయిర్లైన్స్ &quot; ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద స్థిర వింగ్ విమానాల ఎ.ఎన్.-225 ఏకైక ఆపరేటర్‌గా ఉంది.

ఇంటర్నేషనల్ సముద్ర ప్రయాణం ప్రధానంగా ఒడెస్సా నౌకాశ్రయం ద్వారా అందించబడుతుంది. ఇక్కడి నుండి ఫెర్రీలలో ఇస్తాంబుల్, వార్నా, హైఫాలకు తరచూ ప్రయాణించేవారు. ప్రస్తుతం ఈ మార్గాలను అతి పెద్ద ఫెర్రీ సంస్థ ఉక్రెర్ఫ్రీ నడుపుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrferry.com/ |title=Судоходная компания Укрферри. Морские паромные перевозки на Черном Море между Украиной, Грузией, Турцией и Болгарией |publisher=Ukrferry.com |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt;

===విద్యుత్తు ===
థింక్ ట్యాంక్ బిసిగ్నిస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ప్రచురించిన మార్కెట్ ఎనర్జీ సెక్యూరిటీ గ్రోత్ ప్రోస్పెరిటి ఇండెక్స్ ఆధారంగా మార్కెట్ అవినీతి, జిడిపి పెరుగుదల, చమురు నిల్వ సమాచారం ఉపయోగించి అభివృద్ధి చెందుతున్న ఉక్రెయిన్ మార్కెట్ 2014 లో 19 వ స్థానంలో ఉందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.bisignis.org/press/bisignis-institute-releases-new-country-profiles-for-azerbaijan-and-ukraine |title=Bisignis Institute releases new country profiles for Azerbaijan and Ukraine |publisher=Bisignis Institute |date=6 January 2014 |accessdate=8 January 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109004715/http://www.bisignis.org/press/bisignis-institute-releases-new-country-profiles-for-azerbaijan-and-ukraine |archivedate=9 January 2014 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

====చమురు వంరులు ====
యుక్రెయిన్ దాని స్వంత సహజ వాయువు, పెట్రోలియాన్ని ఉత్పత్తి చేసి నిర్వహిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ వస్తువులు అధికభాగం దిగుమతి చేయబడుతున్నాయి. ప్రధానంగా [[రష్యా]] నుండి ఉక్రేనియన్ సహజ వాయువు సరఫరాలో 8% దిగుమతి అయ్యాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Axel Siedenberg |author2=Lutz Hoffmann |title=Ukraine at the Crossroads: Economic Reforms in International Perspective |url=https://books.google.com/books?id=peTAGTpBHnkC&amp;pg=PA393|year=1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-3-7908-1189-6 |page=393}}&lt;/ref&gt; సహజ వాయువు శక్తి ఉత్పాదనలో కాకుండా దేశంలోని ఉక్కు, రసాయన పరిశ్రమల ద్వారా అలాగే &quot; డిస్ట్రిక్ హీటింగ్ సెక్టర్ &quot; ద్వారా కూడా భారీగా వాడబడుతోంది. 2012 లో షెల్ యుక్రెయిన్‌లో షెల్ వాయువు కోసం అన్వేషణ డ్రిల్లింగ్ ప్రారంభించింది-దేశం మొత్తం వాయువు సరఫరా స్వాతంత్ర్యం లక్ష్యంగా ప్రాజెక్ట్ రూపుదిద్దబడింది.{{citation needed|date=June 2014}}

డొంబాస్‌లో సాయుధ పోరాటం తరువాత యుక్రెయిన్ బొగ్గు సగం, అంత్రాసైట్ వెలికితీతలు అన్ని తొలగించబడ్డాయి.2014 లో ఉక్రెయిన్ బొగ్గు ఉత్పత్తిని 22% తగ్గిపోయింది. రష్యా ఉక్రెయిన్ అతిపెద్ద బొగ్గు సరఫరాదారుగా ఉంది. 2014 లో రష్యాలో తన బొగ్గు సరఫరాలు బలవంతంగా 22 ఉక్రైనియన్ పవర్ ప్లాంట్స్ తాత్కాలికంగా మూసివేసింది.

ఆ తరువాత ఉక్రెయిన్ రష్యా నుండి దిగుమతులను తక్కువ చేసుకుంది.

2017 లో రష్యా మొత్తం బొగ్గు సరఫరాలో 55.7% యునైటెడ్ స్టేట్స్ 25% రెండవ ప్రముఖ సరఫరాదారుగా ఉంది.

2014 లో ఉక్రెయిన్ సహజ వాయువు సరఫరా దాదాపు 100% రష్యా నుండి వచ్చింది. 2016 నుండి ఇది యు.యూ. నుండి వస్తుంది.

2014 లో యుక్రెయిన్ అణు ఇంధనం మొత్తం రష్యా నుంచి వచ్చింది. 2016 నాటికి రష్యా వాటా 55% పడిపోయింది. ఉక్రెయిన్ వేర్వేరు 1000 అణు రియాక్టర్ల కోసం వెస్టింగ్హౌస్ అణు ఇంధనాన్ని సరఫరా చేసింది.&lt;ref name=enimp&gt;{{cite web
 |url=http://www.newsweek.com/american-coal-miners-undermine-putins-energy-weapon-against-ukraine-708358
 |title=American coal miners undermine Putin’s energy weapon against Ukraine
 |last=Peterson 
 |first=Nolan
 |date= 10 November 2017
 |website=www.newsweek.com
 |publisher=[[Newsweek|Newsweek Media Group]]
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110232502/http://www.newsweek.com/american-coal-miners-undermine-putins-energy-weapon-against-ukraine-708358
 |archive-date=10 November 2017
 |url-status=live
 |access-date=11 November 2017}}&lt;/ref&gt;

==== శక్తి ఉత్పత్తి ====
[[File:Kernkraftwerk Saporischschja.JPG|thumbnail|[[Zaporizhia Nuclear Power Plant]], the largest nuclear power plant in Europe]]
ఉక్రెయిన్ నికర శక్తి ఎగుమతి దేశంగా ఉంది, ఉదాహరణకు 2011 లో విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 3.3% ఎగుమతి చేయబడింది.

బొగ్గు, గ్యాస్-ఆధారిత థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు, జలవిద్యుత్లు దేశంలో రెండవ, మూడవ అతిపెద్ద విద్యుత్తు ఉత్పత్తిగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;mpe.kmu.gov.ua&quot;&gt;[http://mpe.kmu.gov.ua/minugol/control/uk/publish/article?art_id=216629&amp;cat_id=35081 Інформаційна довідка про основні показники розвитку галузей паливно-енергетичного комплексу України за грудень та 2011 рік] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224064630/http://mpe.kmu.gov.ua/minugol/control/uk/publish/article?art_id=216629&amp;cat_id=35081 |date=2021-02-24 }}{{uk icon}}&lt;/ref&gt; అయితే ఐరోపా అతిపెద్ద శక్తి వినియోగదారుల్లో ఇది కూడా ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref name=eia&gt;{{cite web |url=http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=UP |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140319085724/http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=UP |archivedate=2014-03-19 |title=Ukraine |accessdate=22 December 2007 |work=[[Energy Information Administration]] (EIA) |publisher=US government}}&lt;/ref&gt; 2011 నాటికి మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పాదనలో 47.6% అణుశక్తికి నుండి లభించింది.&lt;ref name=&quot;mpe.kmu.gov.ua&quot; /&gt; ఐరోపా‌లో అతిపెద్ద అణుశక్తి కర్మాగారం జపొరిఝియా న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్, ఉక్రెయిన్లో ఉంది. 2008 నుండి ప్రారంభమైన మూడు ఉక్రేనియన్ రియాక్టర్లకు అణు ఇంధనాన్ని విక్రయించే ఐదు సంవత్సరాల ఒప్పందాన్ని వెస్టింగ్హౌస్ ఎలక్ట్రిక్ కంపెనీ గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Westinghouse Wins Contract to Provide Fuel Supplies to Ukraine |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/westinghouse-wins-contract-to-provide-fuel-supplies-to-ukraine-57318317.html |work=30 March 2008 |publisher=Westinghouse Electric |accessdate=15 April 2014 |format=press release}}&lt;/ref&gt; అధ్యక్షుడు విక్టర్ యనుకోవిచ్ యురోమైదాన్ తరువాత ఐరోపా ద్వారా రష్యాకు చెందిన రోసాటమ్ అణు ఇంధన ఎగుమతులపై ప్రవేశపెట్టిన నిషేధం జనవరి 28 నుంచి మార్చి 6 వరకు అమలులోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Russia says restarts nuclear fuel transit to Europe via Ukraine |url=https://www.reuters.com/article/2014/03/08/ukraine-crisis-russia-nuclear-idUSL6N0M50B820140308 |accessdate=15 April 2014 |newspaper=Reuters |date=8 March 2014 |archive-date=16 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016045730/http://www.reuters.com/article/2014/03/08/ukraine-crisis-russia-nuclear-idUSL6N0M50B820140308 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2014 ఏప్రిల్‌లో క్రిమియా రష్యన్ విలీనం చేసుకున్న తరువాత యుక్రెయిన్ ఎనర్జీ ఉత్పత్తి కేంద్రం, వెస్టింగ్హౌస్ ఇంధన సరఫరా కోసం 2020 వరకు ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Westinghouse and Ukraine's Energoatom Extend Long-term Nuclear Fuel Contract |url=http://www.westinghousenuclear.com/News_Room/PressReleases/pr20140411.shtm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140411173202/http://www.westinghousenuclear.com/News_Room/PressReleases/pr20140411.shtm |archivedate=2014-04-11 |work=11 April 2014 |publisher=Westinghouse |accessdate=15 April 2014}}&lt;/ref&gt; కోయల్, సహజ వాయువు ధర్మల్ పవర్ స్టేషన్, హైడ్రో పవర్ దేశీయ ద్వీతీయ, తృతీయ విద్యుత్తు ఉత్పత్తి కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.{{citation needed|date=April 2014}}

==== పునరుత్పాదక శక్తి ====
[[File:Perovosolarstation.jpg|thumbnail|[[Perovo Solar Park]]]]
మొత్తం పునరుత్పాతక శక్తి వాటా ఇప్పటికీ చాలా చిన్నదిగా ఉంది. కానీ వేగంగా ఇది అభివృద్ధి చెందుతోంది. పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యవస్థ పూర్తి సామర్థ్యం 2011 లో రెట్టింపు అయింది. 2012 నాటికి 397 మెగావాట్ల వరకు ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoclubua.com/2012/01/vidnovlyuvana-enerhetyka-ukrajiny-2011/ |title=Відновлювана енергетика України стрімко зростає, але досі має мізерну частку &amp;#124; Зелена Хвиля |publisher=Ecoclubua.com |date=29 July 2012 |accessdate=25 August 2012}}&lt;/ref&gt; 2011 లో ఉక్రెయిన్‌లో పలు పెద్ద సౌర విద్యుత్ కేంద్రాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. వాటిలో పెరోవోలో (క్రిమియా) కేంద్రం యూరోప్‌లో అతిపెద్ద సౌర పార్క్ ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-29/europe-s-biggest-solar-park-completed-with-russian-bank-debt-1- |work=Bloomberg |first=Marc |last=Roca |title=Europe's Biggest Solar Park Completed With Russian Bank Debt |date=29 December 2011}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్‌లో పౌర, సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్ల సామర్థ్యాన్ని కలిపి యురోపియన్ స్టేట్ ఏజన్సీ ఫర్ ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీ అండ్ కన్జర్వేషన్ ఫొర్కాస్ట్స్ 2012 లో మరో 600 మెగావాట్లు పెంచవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine could boost alternative energy capacity by 600 MW in 2012 |url=http://www.steelguru.com/russian_news/Ukraine_could_boost_alternative_energy_capacity_by_600_MW_in_2012/248084.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140108232254/http://www.steelguru.com/russian_news/Ukraine_could_boost_alternative_energy_capacity_by_600_MW_in_2012/248084.html |archivedate=2014-01-08 |publisher=SteelGuru |accessdate=8 January 2014 |date=1 February 2012}}&lt;/ref&gt; మక్వారీ రీసెర్చ్ ప్రకారం 2016 నాటికి యుక్రెయిన్ మొత్తం సౌర విద్యుత్ స్టేషన్లను నిర్మించి 1.8 గిగావాట్లు మొత్తం సామర్థ్యంతో రెండు అణు రియాక్టర్ల సామర్థ్యానికి సమానంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Katya Gorchinskaya |url=http://www.kyivpost.com/content/business/ukraine-to-triple-solar-power-capacity-in-2012.html?goback=.gde_2326359_member_141269257 |title=Small business bearing the brunt of corruption |work=Kyiv Post |date=12 June 1997 |accessdate=25 August 2012}}&lt;/ref&gt;

యుక్రెయిన్‌లో గొప్ప పునరుత్పాదక ఇంధన సామర్థ్యం ఉంది: పునర్నిర్మాణ, అభివృద్ధి కోసం ఉన్న ఎకనామిక్ బ్యాంక్ పునరుత్పాదక శక్తి సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేస్తుంది:వార్షికంగా గాలి శక్తి కోసం సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని 40 TWh / చిన్న జలశక్తి కేంద్రాలు 8.3 TWh / year, 120 TW / వార్షికంలో బయోమాస్, సౌరశక్తి 50 TWh / year.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rachkevych |first=Mark |title=Ukraine only starting to harness potential of renewable energy |url=http://www.kyivpost.com/news/business/bus_focus/detail/121743/ |accessdate=8 January 2014 |newspaper=[[Kyiv Post]] |date=2 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120509200142/http://www.kyivpost.com/news/business/bus_focus/detail/121743/ |archivedate=9 May 2012}}&lt;/ref&gt; 2011 లో ఉక్రెయిన్ ఎనర్జీ మంత్రిత్వశాఖ ప్రత్యామ్నాయ, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల నుంచి ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని దేశంలో మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 9% (6 గిగావాట్లు) కి పెంచుతుందని అంచనా వేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/9_of_electricity_will_be_received_from_renewable_sources_in_2030?goback=.gde_2326359_member_103982024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114035724/http://www.ukrinform.ua/eng/news/9_of_electricity_will_be_received_from_renewable_sources_in_2030?goback=.gde_2326359_member_103982024 |archivedate=2012-11-14 |title=9% of electricity will be received from renewable sources in 2030 |publisher=Ukrinform.ua |date=27 March 2012 |accessdate=25 August 2012}}&lt;/ref&gt;

=== అంతర్జాలం ===
ఉక్రెయిన్ 2007-08 ఆర్థిక సంక్షోభం కారణంగా ఇంటర్నెట్ రంగం క్రమంగా పెరుగుతూ ఉంది. 2014 జూన్ నాటికి 18.2 మిలియన్ల డెస్క్‌టాప్ ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్నారు. ఇది వయోజన జనాభాలో 56%. ప్రేక్షకులలో ప్రధానమైనది 25 నుండి 34 సంవత్సరాల వయస్సుగల బ్రాకెట్ ఇది జనాభాలో 29% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Главные факты и цифры о digital-рынке Украины |url=http://www.imena.ua/blog/digital-in-ukraine/ |accessdate=2015-08-20}}&lt;/ref&gt; అత్యంత వేగవంతమైన ఇంటర్నెట్ యాక్సెస్ వేగాలతో ప్రపంచంలోనే మొదటి పది దేశాలలో ఉక్రెయిన్ ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pandonetworks.com/company/news/pando-networks-releases-global-internet-speed-study |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203080726/http://www.pandonetworks.com/company/news/pando-networks-releases-global-internet-speed-study |archivedate=3 December 2012 |title=Pando Networks Releases Global Internet Speed Study |publisher=Pandonetworks.com |date=22 September 2011 |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ఐ.టి. ===
ఐ.టి. ఆధారంగా కియర్నీ గ్లోబల్ సర్వీసెస్ స్థానం ఇండెక్స్ &lt;ref&gt;{{cite web |title=A.T. Kearney 2017 Global Services Location Index Spotlights Automation as Massive Job Displacer, Markets Insider |url=http://markets.businessinsider.com/news/stocks/A-T-Kearney-2017-Global-Services-Location-Index-Spotlights-Automation-as-Massive-Job-Displacer-1002380624 |website=markets.businessinsider.com |accessdate=7 October 2017 |ref=278 |archive-date=25 ఫిబ్రవరి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225100241/https://markets.businessinsider.com/news/stocks/a-t-kearney-2017-global-services-location-index-spotlights-automation-as-massive-job-displacer-1002380624 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్ అత్యుత్తమ అవుట్ సోర్సింగ్ స్థానాల్లో 24 వ స్థానంలో ఉంది.గార్నర్ ఇ.ఎం.ఇ.ఎ.లో టాప్ 20 ఆఫ్‌షోర్ సేవలు స్థానాల్లో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Marriott |first1=Ian |last2=Tramacere |first2=Gianluca |last3=Matson |first3=Susanne |title=Leading Offshore Services Locations in EMEA, 2015: Nearshore Increases Despite Geopolitical Concerns |url=https://www.gartner.com/doc/2937417/leading-offshore-services-locations-emea |website=gartner.com |accessdate=8 October 2017 |ref=279}}&lt;/ref&gt; 2017 మొదటి ఆరు నెలల్లో కంప్యూటర్, సమాచార సేవల ఎగుమతి పరిమాణం $ 1.256 బిలియన్లకు చేరుకుంది. ఇది 2016 లో అదే కాలంలో పోలిస్తే 18.3% పెరుగుదల సాధ్యం అయింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IT industry ranked third in the export structure of Ukraine |url=http://www.eba.com.ua/en/press-and-media/eba-news/important/item/37516-2017-9-29-1450 |website=eba.com.ua |ref=280 |language=uk|url-status=dead |df=dmy-all |access-date=2018-04-09 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011234703/http://www.eba.com.ua/en/press-and-media/eba-news/important/item/37516-2017-9-29-1450 }}&lt;/ref&gt; వ్యవసాయ పరిశ్రమ, మెటలర్జీ తర్వాత ఐటి పరిశ్రమ ఉక్రెయిన్ ఎగుమతులలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.

యుక్రెయిన్ ఐ.టి. సెక్టార్ 50,000 మంది డెవలపర్లు సహా 1,00,000 మంది కార్మికులను నియమిస్తుంది. 2020 నాటికి ఈ సంఖ్య 2,00,000 మార్కును అధిగమించగలదని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Maznyuk |first1=Victor |last2=Sergiychuk |first2=Inna |title=Exploring Ukraine, IT Outsourcing Industry |url=http://hi-tech.org.ua/wp-content/uploads/2012/08/Exploring-Ukraine-IT-Outsourcing-Industry-20121.pdf |website=hi-tech.org.ua |publisher=Ukrainian Hi-Tech Initiative |accessdate=9 October 2017 |ref=281 |archive-date=24 సెప్టెంబరు 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924115754/https://hi-tech.org.ua/wp-content/uploads/2012/08/Exploring-Ukraine-IT-Outsourcing-Industry-20121.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; యుక్రెయిన్లో 1,000 కంటే ఎక్కువ ఐ.టి కంపెనీలు ఉన్నాయి.
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukraine, ITOnews.eu |url=http://itonews.eu/ukraine/ |website=itonews.eu |accessdate=9 October 2017 |ref=282 |archive-date=28 ఫిబ్రవరి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228025706/https://itonews.eu/ukraine/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2017 లో వాటిలో 13 కంపెనీలు ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ అవుట్ సోర్సింగ్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్స్ జాబితాలో చేరాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IAOP : The 2017 Global Outsourcing 100 |url=https://www.iaop.org/Content/19/165/4701 |website=iaop.org |accessdate=9 October 2017 |ref=283}}&lt;/ref&gt; 100 కు పైగా బహుళజాతి సాంకేతిక సంస్థలకు యుక్రెయిన్లో ఆర్ &amp; డి లాబ్స్ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Maznyuk |first1=Victor |last2=Sergiychuk |first2=Inna |title=Exploring Ukraine, IT Outsourcing Industry |url=http://hi-tech.org.ua/wp-content/uploads/2012/08/Exploring-Ukraine-IT-Outsourcing-Industry-20121.pdf |website=hi-tech.org.ua |publisher=Ukrainian Hi-Tech Initiative |accessdate=9 October 2017 |ref=281 |archive-date=24 సెప్టెంబరు 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924115754/https://hi-tech.org.ua/wp-content/uploads/2012/08/Exploring-Ukraine-IT-Outsourcing-Industry-20121.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; C ++, యూనిటీ3డి డెవలపర్ల సంఖ్యలో యుక్రెయిన్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొదటి స్థానంలో ఉంది. జావాస్క్రిప్ట్, స్కాలా, మాగ్నెటో ఇంజనీర్ల సంఖ్యలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ukrainian Developers: The Number of C++, Java, PHP, .NET Developers |url=https://www.daxx.com/article/how-many-developers-in-ukraine |website=daxx.com |accessdate=10 October 2017 |ref=284 |archive-date=14 అక్టోబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014083455/https://www.daxx.com/article/how-many-developers-in-ukraine |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 78% ఉక్రేనియన్ టెక్ కార్మికులకు మధ్యస్థాయి లేదా ఉన్నత స్థాయి ఇంగ్లీష్ నైపుణ్యం ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Портрет ИТ-специалиста — 2017. Инфографика DOU |url=https://dou.ua/lenta/articles/portrait-2017/ |website=dou.ua |accessdate=10 October 2017 |ref=285 |language=ru}}&lt;/ref&gt;

మార్కెట్లో 4,000 కంపెనీలకు పైగా,, 200, 000 కంటే ఎక్కువ ఇంజనీర్లతో, ఉక్రెయిన్ ప్రధాన యూరోపియన్ ఐటి our ట్‌సోర్సింగ్ హబ్‌లలో ఒకటి. మీ ప్రాజెక్ట్ను అమలు చేయడానికి మీరు దీన్ని గమ్యస్థానంగా పరిగణించాల్సిన ప్రధాన కారణాలు క్రింద ఉన్నాయి:

1. విశ్వవిద్యాలయ విద్యతో ఉన్నత నైపుణ్యం కలిగిన నిపుణులు, చాలా మంది సీనియర్ స్థాయి.

2. వారిలో ఎక్కువ మందికి అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టులలో పనిచేసిన మునుపటి అనుభవం ఉంది.

3. స్థిర పరిశ్రమకు బలమైన ప్రేరణ, ఇది స్థాపించబడిన పరిశ్రమ సంస్కృతిలో భాగం.

4. సాపేక్షంగా తక్కువ సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధి రేట్లు.

5. చాలా మంది ప్రతిభావంతులైన గ్రాడ్యుయేట్లను తరువాత నియమించడానికి ఉచిత శిక్షణా కోర్సులు ఇవ్వడం ద్వారా చాలా ఐటి కంపెనీలు భవిష్యత్తులో పెట్టుబడులు పెడతాయి.

6. చాలా కంపెనీలు గ్లోబల్ టెక్నాలజీ పోకడలను అనుసరిస్తాయి, ఉత్తమ సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధి పద్ధతులను ఉపయోగిస్తాయి, దీని ఫలితంగా అద్భుతమైన నాణ్యత వస్తుంది.

7. ఇంగ్లీష్ యొక్క మొత్తం స్థాయి; తరచుగా ఇది కెరీర్ అభివృద్ధి కార్యక్రమంలో అంతర్భాగం.

8. చాలా మంది our ట్‌సోర్సింగ్ ప్రొవైడర్లు ఖాతాదారులతో సున్నితమైన పరస్పర చర్యను నిర్ధారించడానికి, బృందంతో ఎటువంటి అపార్థాలను నివారించడానికి సాంస్కృతిక అవగాహన, కమ్యూనికేషన్ శిక్షణను నిర్వహిస్తారు.

9. ఉక్రెయిన్‌లోని ఐటి కంపెనీల వ్యాపార కార్యకలాపాలు ఉపాధి, పన్నులతో సహా చట్టబద్ధంగా నియంత్రించబడతాయి.

10. ఉక్రైనియన్లకు యూరోపియన్ మనస్తత్వం, అదే విలువలు ఉన్నాయి. [https://blackthorn-vision.com/blog/outsourcing-services-why-hire-software-developers]

=== పర్యాటకం ===
2007 లో ప్రపంచ పర్యాటక రంగ సంస్థ ర్యాంకింగ్స్ ప్రకారం ఐరోపా‌లో పర్యాటకులు సందర్శించే సంఖ్యలో ఐరోపా‌లో ఉక్రెయిన్ 8 వ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080819191518/http://www.tourismroi.com/Content_Attachments/27670/File_633513750035785076.pdf UNWTO World Tourism Barometer, volume 6], [[UNWTO]] (June 2008)&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్కు అనేక పర్యాటక ఆకర్షణలు ఉన్నాయి:పర్వత శ్రేణులలో స్కీయింగ్, హైకింగ్. ఫిషింగ్ : ఒక ప్రముఖ వేసవి గమ్యంగా నల్ల సముద్ర తీరం; వివిధ పర్యావరణ వ్యవస్థల సహజ వనరులు; చర్చిలు, కోట శిథిలాల, ఇతర నిర్మాణ, పార్క్ మైలురాళ్ళు; వివిధ బాహ్య విహారకేంద్రాలు ఉన్నాయి. కీవ్, ల్వివ్, ఒడెస్సా, కమయనేట్స్-పోడిల్స్కిలు ఉక్రెయిన్ ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. వీటిలో అనేక చారిత్రక ప్రదేశాలు, బలీయమైన ఆతిథ్య మౌలిక సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. క్రిమియా ఆర్థికవ్యవస్థలో పర్యాటక రంగం ముఖ్యమైనది. కానీ 2014 లో రష్యన్ విలీనం తరువాత సందర్శకుల సంఖ్య పతనం అయింది.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/magazine-28688478 Tourism takes a nosedive in Crimea] bbc.co.uk, accessed 29 December 2015&lt;/ref&gt; యుక్రెయిన్లోని ఏడు వింతలు, యుక్రెయిన్లోని ఏడు ప్రకృతి అద్భుతాలు యుక్రెయిన్ అతి ముఖ్యమైన మైలురాయిల ఎంపిక ఇంటర్నెట్ ఆధారిత ఓటు ద్వారా సాధారణ ప్రజలచే ఎంపిక చేయబడ్డాయి.
== గణాంకాలు ==
{{Bar box
|width = 220px
|float = right
|title = &lt;small&gt;Composition of Ukraine by nationality&lt;/small&gt;
|titlebar = #ddd
|bars =
{{Bar percent|Ukrainians|#0057b8|77.8}}
{{Bar percent|Russians|#0057b8|17.3}}
{{Bar percent|Belarusians|#0057b8|1.2|0.6%}}
{{Bar percent|Romanians and Moldovans|#0057b8|1.2|0.8%}}
{{Bar percent|Crimean&amp;nbsp;Tatars|#0057b8|1.2|0.5%}}
{{Bar percent|Bulgarians|#0057b8|1.2|0.4%}}
{{Bar percent|Hungarians|#0057b8|1|0.3%}}
{{Bar percent|Poles|#0057b8|1|0.3%}}
{{Bar percent|Others|#0057b8|3|1.7%}}
|caption = &lt;small&gt;Source: [https://web.archive.org/web/20111217151026/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census]&lt;/small&gt;
}}

[[File:Ukraine ethnic 2001 by regions and rayons.PNG|thumb|Main ethnic groups of Ukrainian raions (2001)]]
2001 నాటి ఉక్రేనియన్ గణాంకాల ఆధారంగా ప్రజలలో ఉక్రైనియన్ల 77.8% ఉన్నారు. ఇతర ముఖ్యమైన సమూహాలలో రష్యన్లు (17.3%), బెలారుసియన్లు (0.6%), మోల్డోవన్లు (0.5%), క్రిమియన్ తటార్స్ (0.5%), బల్గేరియన్లు (0.4%), హంగేరియన్లు (0.3%), రోమేనియా (0.3%), పోల్స్ (0.3%), యూదులు (0.3%), అర్మేనియన్లు (0.2%), గ్రీకులు (0.2%), టాటార్స్ (0.2%) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census&quot;&gt;{{cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ |title=Population by ethnic nationality, 1 January, year |work=ukrcensus.gov.ua |publisher=Ukrainian Office of Statistics |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=17 డిసెంబరు 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217151026/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ }}&lt;/ref&gt; తూర్పు, ఆగ్నేయ ప్రాంతాల్లోని పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో జనసాంధ్రత ఎక్కువగా జనాభాలో ఉంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో 67.2% మంది నివసిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/ukraine_statistics.html |title=Ukraine – Statistics |accessdate=7 January 2008 |work=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) |archive-date=3 ఏప్రిల్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403051640/https://www.unicef.org/infobycountry/ukraine_statistics.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; గిని ఇండెక్స్, పాల్మ ఉక్రెయిన్ అత్యంత ఆదాయ సమానత కలిగిన దేశాలలో ఒకటని తెలియజేస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/inequality/datablog/2017/apr/26/inequality-index-where-are-the-worlds-most-unequal-countries |title=Inequality index: where are the world's most unequal countries? |last=Barr |first=Caelainn |date=2017-04-26 |work=The Guardian|access-date=2017-04-26 |language=en|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

=== జనాభా క్షీణత ===
2017 లో యుక్రెయిన్ జనాభా (క్రిమియాను మినహాయించి) 42,418,235 గా అంచనావేయబడింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; 1990 నుండి దేశంలో జనాభాలో అధిక స్థాయి వలసలు, అధిక మరణాల శాతం, తక్కువ జననాల శాతం కారణంగా జసంఖ్య క్షీణించడం ప్రారంభం అయింది. 1993 నుండి జనసంఖ్య వార్షికంగా 1,50,000 కన్నా అధికంగా క్షీణించసాగింది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో జననాల రేటు 2000 నుండి తక్కువ స్థాయి నుండి కోలుకుంది. ఇప్పుడు యూరోపియన్ సగటుకు చేరుకుందని భావిస్తున్నారు. జనాభాను స్థిరీకరించడానికి, అధిక మరణాల రేటును అధిగమించడానికి మరొక 50% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అభివృద్ధి చెందాలి.{{citation needed|date=June 2014}}

2007 లో దేశజనాభా క్షీణత శాతం ప్రపంచంలో 4 వ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html |title=Field Listing – Population growth rate |accessdate=5 July 2008 |work=CIA World Factbook |archive-date=25 జూన్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625150251/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ఆయుఃపరిమితి క్షీణిస్తుంది. పర్యావరణ కాలుష్యం, ఆహారలోపాలు, విస్తృతమైన ధూమపానం, విస్తృతమైన మద్యపానం, వైద్య సంరక్షణ క్షీణత కారణంగా ఉక్రెయిన్‌లో మరణాల శాతం అధికంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Starostenko1998&quot;&gt;Hanna H. Starostenko, [http://www.wumag.kiev.ua/wumag_old/archiv/2_98/economic.htm &quot;Economic and Ecological Factors of Transformations in Demographic Process in Ukraine&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515132623/http://www.wumag.kiev.ua/wumag_old/archiv/2_98/economic.htm |date=2011-05-15 }}, ''Uktraine Magazine'' No. 2, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;worldbank1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldbank.org/html/prddr/trans/julaug99/pgs3-4.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090720122016/http://www.worldbank.org/html/prddr/trans/julaug99/pgs3-4.htm |archivedate=2009-07-20 |title=What Went Wrong with Foreign Advice in Ukraine? |accessdate=16 January 2008 |work=The World Bank Group}}&lt;/ref&gt;

1999-2001 మధ్య కాలంలో 1.2 మిలియన్ల మంది పిల్లలు జన్మించగా 2008-2010 సంవత్సరాల మద్యకాలంలో యుక్రెయిన్లో 1.5 మిలియన్ల మంది పిల్లలు జన్మించారు. 1991లో స్వాతంత్ర్యము లభించిన తరువాత 2008 లో యుక్రెయిన్ రికార్డు స్థాయి జనన శాతాలు నమోదు చేసింది. శిశు మరణాల శాతం కూడా తగ్గింది. ఒక సంవత్సరం కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న 1,000 మంది పిల్లలలో 10.4 మరణాల నుండి 8.3 కు పడిపోయాయి. ప్రపంచంలోని 153 దేశాల కంటే ఇది తక్కువగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Ukraine&amp;countryCode=up&amp;regionCode=eur&amp;rank=154#up |title=Infant mortality rate, Ukraine |publisher=Cia.gov |accessdate=26 January 2014 |website= |archive-date=23 ఏప్రిల్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423233250/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryname=Ukraine&amp;countrycode=up&amp;regionCode=eur&amp;rank=154#up |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== సంతానోత్పత్తి  ===
[[File:Population of Ukraine from 1950z.svg|thumb|Population of Ukraine (in thousands) from 1950 to 2024&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120805214701/http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2007/ds/nas_rik/nas_e/nas_rik_e.html State Statistics Committee of Ukraine] Retrieved 18 September 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_pop.php Demoscope] Retrieved 18 September 2009&lt;/ref&gt;]]
ఉక్రెయిన్లో ప్రస్తుత జనన రేటు, 2010 నాటికి 1,000 మందిలో 10.8 జననాలు ఉండగా మరణాల శాతం 1,000 మందికి 15.2 మరణాలు ఉన్నాయి. (యుక్రెయిన్ జనాభా పట్టికలను చూడండి).

సంతానోత్పత్తి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. 1.3% కన్నా తక్కువ సంతానోత్పత్తి ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. ఇది ఐరోపావ్యాప్తంగా కనిపిస్తుంది. అనేక మంది పిల్లలను కనడం ప్రారంభించడం వాయిదా వేయడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నారు. మొత్తం ప్రపంచంలో ఉక్రెయిన్ దేశ సంతానోత్పత్తి (2001 లో చాలా తక్కువ 1.1) అత్యల్పంగా ఉంది. తక్కువ సంతానోత్పత్తికి ఒకటి కంటే ఎక్కువ మార్గాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు. 1991-2004 మధ్యకాలంలో ఉక్రెయిన్ అపారమైన రాజకీయ, ఆర్థిక పరిణామాలను ఎదుర్కొన్న సమయంలో మొదటి జననం చిన్నవయసులో సంభవించింది. అధికారిక జాతీయ గణాంకాల విశ్లేషణ, యుక్రేయిన్ రిప్రొడక్టివ్ హెల్త్ సర్వే ప్రకారం తరువాతి కాలంలో సంతానోత్పత్తి తగ్గిపోవడం (చాలా తక్కువ స్థాయికి పడడం) సంభవించింది. ఫోకస్ గ్రూప్ ముఖాముఖి సేకరించిన గణాంకాల ద్వారా కనుగొన్న వివరాలు ప్రారంభ ఫలదీకరణ నమూనా వివరణలను సూచిస్తాయి. ప్రసూతికి, సంప్రదాయ నిబంధనలను గౌరవించడం, పురుషుల మహిళల పాత్రలు, వైద్య సమస్యలు ఉండడం వయసు పైబడిన తరువాత అధికరించే వంధ్యత్వం, ప్రారంభ సంతానోత్పత్తి, చిన్న వయసులో వివాహానికి మధ్య ఉన్న సంబంధం వంటివి జననాల క్షీణతకు కారణాలుగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Perelli-Harris |first1=Brienna |year=2005 |title=The Path to Lowest-low Fertility in Ukraine |journal=Population Studies |volume=59 |issue=1 |pages=55–70 |jstor=30040436 |doi=10.1080/0032472052000332700 |pmid=15764134}}&lt;/ref&gt;

క్షీణిస్తున్న జనాభా తగ్గించడంలో సహాయం చేయడానికి, ప్రభుత్వం చైల్డ్ సపోర్ట్ చెల్లింపులను అధికరించింది. అందువల్ల ప్రభుత్వం ఒక బిడ్డకు మసామాసం చెల్లించే 154 హ్రైవ్నియస్ నెలవారీ చెల్లింపులతో ఒకేసారి చెల్లింపులను మొదటి బిడ్డకు 12,250, రెండవ బిడ్డకు, 25,000, మూడవ, నాలుగవ, బిడ్డకు 50,000 హ్రైవ్నిస్ చెల్లింపులను చెల్లించాలని నిర్ణయించబడింది.&lt;ref name=BohdanD&gt;{{cite web |url=http://me.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=115924&amp;cat_id=38912 |title=Bohdan Danylyshyn at the Economic ministry |accessdate=1 February 2008 |work=Economic Ministry}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.president.gov.ua/en/news/data/1_21296.html |title=President meets with business bosses |work=Press office of President Victor Yushchenko |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=23 ఏప్రిల్ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423040331/http://www.president.gov.ua/en/news/data/1_21296.html }}&lt;/ref&gt; జనాభా పరుగుదల మెరుగుదల సంకేతాలను చూపిస్తుంది. ఎందుకంటే జననాల రేటు 2001 నుండి క్రమంగా అధికరించింది.&lt;ref&gt;{{uk icon}} [http://www.ukrstat.gov.ua/express/expr2009/1109/238.zip The demographic situation in Ukraine in January–September 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725181241/http://www.ukrstat.gov.ua/express/expr2009/1109/238.zip|date=2013-07-25}}, [[State Statistics Committee of Ukraine]]&lt;/ref&gt; దేశంలోని ఐదు రాష్ట్రాలలో (మొత్తం 24 రాష్ట్రాలలో) తొలి తొమ్మిది నెలల కాలంలో నికర జనాభా పెరుగుదల నమోదు అయ్యింది. దేశవ్యాప్తంగా జనసంఖ్య స్థిరీకరణకు సంకేతాలను ప్రదర్శించింది. 2007 లో పశ్చిమ రాష్ట్రాల్లో అత్యున్నత జననాల శాతం నమోదు చేయబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.unian.info/society/69133-ukraines-birth-rate-shows-first-positive-signs-in-decade.html &quot;Ukraine's birth rate shows first positive signs in decade&quot;]. [[Ukrainian Independent Information Agency]] (UNIAN). 5 October 2007. Retrieved 3 July 2008.&lt;/ref&gt; 
2008 లో ఉక్రెయిన్ అత్యల్ప సంతానోత్పత్తి నుండి కోలుకున్నది. 2009 లో సంభవించిన ఆర్థికసంక్షోభం కారణంగా 2010 లో కొంచెం జనసంఖ్య క్షీణించినప్పటికీ జనాభా పెరుగుదల ధోరణి కొనసాగింది (జనాభా పట్టికలను చూడండి).

=== నగరీకరణ ===
{{Main|ఉక్రెయిన్ లోని నగరాల జాబితా}}
యుక్రెయిన్లో 457 నగరాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 176 ఓబ్లాస్ట్-క్లాస్, 279 చిన్న తరగతి నగరాలు, రెండు ప్రత్యేక చట్టపరమైన హోదా కలిగిన నగరాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 886 పట్టణతరహా నివాససముదాయాలు, 28,552 గ్రామాలు ఉన్నాయి.

=== భాషలు ===
[[File:Ukraine census 2001 Ukrainians.svg|thumb|Percentage of ethnic Ukrainians by subdivision according to the [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] (by oblast)]]
[[File:Ukraine census 2001 Russian.svg|thumb|Percentage of native Russian speakers by subdivision according to the 2001 census (by oblast){{Ref label|F|f|3}}]]
ఉక్రెయిన్ అధికార భాషగా ఉక్రేనియన్ ఉంది.&lt;ref name=&quot;SerhyYUBoaMN&quot; /&gt; ప్రధానంగా తూర్పు, దక్షిణ ఉక్రెయిన్లో రష్యన్ విస్తృతంగా వాడుకభాషగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;SerhyYUBoaMN&quot; /&gt; 2001 జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా జనాభాలో 67.5% మంది ఉక్రేనియన్ వారి మాతృభాషగా ప్రకటించారు, 29.6% మంది రష్యన్లు ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041101075902/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ |archivedate=1 November 2004 |title=Linguistic composition of the population |accessdate=27 January 2008 |work=All-Ukrainian population census, 2001}}&lt;/ref&gt; చాలామంది స్థానిక ఉక్రేనియన్ వాడుకగా ఉన్న ప్రజలు రష్యన్ భాషను రెండవ భాషగా గుర్తించారు.&lt;ref name=&quot;SerhyYUBoaMN&quot; /&gt; రష్యన్ సోవియట్ యూనియన్ అధికారిక అధికారిక భాష అయినప్పటికీ రష్యన్, ఉక్రేనియన్ సోవియట్ యూనియన్లో &lt;ref&gt;{{cite book|author=L.A. Grenoble|title=Language Policy in the Soviet Union|url=https://books.google.com/books?id=Nn3xDTiL0PQC&amp;pg=PA1|year=2003|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-1-4020-1298-3|page=1}}&lt;/ref&gt;

అధికారిక భాషలుగా ఉండేవి. ఉక్రేనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్. పాఠశాలలలో ఉక్రేనియన్ భాషాబోధన తప్పనిసరి.&lt;ref name=&quot;SerhyYUBoaMN&quot;&gt;[[Serhy Yekelchyk]] ''Ukraine: Birth of a Modern Nation'', [[Oxford University Press]] (2007), {{ISBN|978-0-19-530546-3}}&lt;/ref&gt; 2012 ఆగస్టులో అమలులో ఉన్న కొత్త చట్టం కనీసం 10% మైనారిటీ మాట్లాడే ఏ స్థానిక భాషను ఆ ప్రాంతంలోని అధికారిక భాషగా ప్రకటించాలని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/yanukovych-signs-language-bill-into-law-311230.html |title=Yanukovych signs language bill into law |publisher=Kyivpost.com |date=8 August 2012 |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt; కొన్ని వారాలలో అనేక దక్షిణ, తూర్పు అట్లాస్ (ప్రావిన్సెస్), నగరాల్లో రష్యన్ ప్రాంతీయ భాషగా ప్రకటించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/russian-spreads-like-wildfires-in-dry-ukrainian-forest-311949.html |title=Russian spreads like wildfires in dry Ukrainian forest |publisher=Kyivpost.com |date=23 August 2012 |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt; ఇప్పుడు ఈ నగరాల్లో కార్యనిర్వాహక కార్యాలయాలలో, పత్రాల్లో రష్యన్ భాషను ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref name=NewUklang2892012&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/romanian-becomes-regional-language-in-bila-tserkva-in-zakarpattia-region-313373.html |title=Romanian becomes regional language in Bila Tserkva in Zakarpattia region |publisher=[[Kyiv Post]] |agency=Interfax-Ukraine |date=24 September 2012 |accessdate=20 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Michael Schwirtz |url=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/ukraine/index.html |title=Ukraine |date=5 July 2012 |work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; 2014 ఫిబ్రవరి 23 న ఉక్రేనియన్ విప్లవం తరువాత ఉక్రేనియన్ పార్లమెంట్ ప్రాంతీయ భాషల్లోని చట్టాన్ని రద్దు చేయడానికి ఓటు చేసింది. అన్ని స్థాయిలలో ఉక్రేనియన్ ఏకైక అధికార భాషగా తయారు చేసింది. ఏదేమైనప్పటికీ తత్కాలిక అధ్యక్షుడు తుర్జీనోవ్, ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు పోరోషెనో అభ్యర్ధన మీద వెంటనే సంతకం చేయలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=45291|script-title=uk:Проект Закону про визнання таким, що втратив чинність, Закону України &quot;Про засади державної мовної політики&quot;|trans-title=Draft Law on the recognition of the void Law of Ukraine &quot;On the basic principles of State Language Policy&quot; |language=uk |publisher=Ukrainian Parliament |accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/23/ukraine-crisis-western-nations-eu-russia |title=Western nations scramble to contain fallout from Ukraine crisis |date=24 February 2014 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Andrew Kramer |title=Ukraine Turns to Its Oligarchs for Political Help |url=https://www.nytimes.com/2014/03/03/world/europe/ukraine-turns-to-its-oligarchs-for-political-help.html |accessdate=2 March 2014 |newspaper=New York Times |date=2 March 2014}}&lt;/ref&gt;
ఉక్రేనియన్ ప్రధానంగా పశ్చిమ, మధ్య యుక్రెయిన్లో వాడుక భాషగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;SerhyYUBoaMN&quot; /&gt; పశ్చిమ యుక్రెయిన్లో, ఉక్రేనియన్ నగరాల్లో (లవివ్ వంటిది) కూడా ప్రధానమైన భాషగా ఉంది. కేంద్ర ఉక్రెయిన్లో నగరాలలో కూడా ఉక్రేనియన్, రష్యన్ భాషలు రెండూ కూడా సమానంగా వాడబడుతున్నాయి. రష్యాలోని కీవ్లో సర్వసాధారణంగా, ఉక్రైనియన్ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రధాన భాషగా ఉంది. తూర్పు, దక్షిణ ఉక్రెయిన్లో, ప్రధానంగా నగరాలలో రష్యన్ భాషను ఉపయోగిస్తారు. ఉక్రేనియన్ భాషను గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపయోగిస్తారు.

సోవియట్ యుగంలో పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న యుక్రేనియన్ మాట్లాడేవారి సంఖ్య తరం నుండి తరానికి క్షీణించింది. 1980 ల మధ్యలో ప్రజా జీవితంలో ఉక్రేనియన్ భాషను ఉపయోగించడం గణనీయంగా తగ్గింది.&lt;ref name=Shamshur&gt;Shamshur, p. 159–168&lt;/ref&gt; స్వాతంత్ర్యం తరువాత యుక్రెయిన్ ప్రభుత్వ విధానం ద్వారా ఉక్రేనియన్ భాషా వినియోగాన్ని పునరుద్ధరించడం ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.archives.gov.ua/Sections/Revolution_2004/UKL/photos.php?UKL302 |title=Світова преса про вибори в Україні-2004 (Ukrainian Elections-2004 as mirrored in the World Press) |work=Архіви України (National Archives of Ukraine) |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=8 జనవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108154958/http://www.archives.gov.ua/Sections/Revolution_2004/UKL/photos.php?UKL302 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.reuters.com/article/us-ukraine-language/criticism-of-ukraines-language-law-justified-rights-body-idUSKBN1E227K Criticism of Ukraine's language law justified: rights body]&quot;. Reuters. 7 December 2017.&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం, చాలా విదేశీ సినిమాలు, రష్యన్ కార్యక్రమాలతో సహా టి.వి. కార్యక్రమాలు ఉక్రేనియన్లో ఉపశీర్షికలు లేదా అనువాదం చేయబడుతూ ప్రదర్శించబడుతూ ఉన్నాయి.

క్రిమియా స్వతంత్ర రిపబ్లిక్ రాజ్యాంగం ఆధారంగా రిపబ్లిక్ ఉక్రేనియన్ బాధ ఏకైక అధికార భాషగా ఉంది. అయినప్పటికీ రిపబ్లిక్ రాజ్యాంగం ప్రత్యేకించి దాని జనాభాలో ఎక్కువ భాగం రష్యన్ వాడుక భాధగా ఉన్నట్లు గుర్తించింది. 'ప్రజల జీవితంలో అన్ని రంగాల్లో' దాని ఉపయోగం ఉంది. అదేవిధంగా క్రిమియన్ టాటర్ భాష (క్రిమియాలో 12% జనాభా)&lt;ref name=&quot;Census2001CrimeaNationality&quot;&gt;{{cite web|title=National structure of the population of Autonomous Republic of Crimea|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Crimea/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071204020421/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Crimea/|archive-date=2007-12-04|access-date=2018-07-22|df=}}, [[2001 Ukrainian Census]]. Retrieved 27 January 2008.&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకంగా ప్రభుత్వ రక్షణతో ఇతర జాతుల భాషలకు కూడా హామీ ఇవ్వబడుతుంది. క్రిమియన్ మాట్లాడేవారిలో అత్యధిక మంది (77%) రష్యన్ మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. వారిలో 11.4% ఉక్రేనియన్ మాట్లాడేవారు కేవలం 10.1% ఉన్నారు.
&lt;ref name=&quot;Census2001CrimeaLanguage&quot;&gt;{{cite web|title=Linguistic composition of population Autonomous Republic of Crimea|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/Crimea/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227002737/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/Crimea/|archive-date=2008-02-27|access-date=2018-07-22|df=}}, [[2001 Ukrainian Census]]. Retrieved 27 January 2008.&lt;/ref&gt; కానీ రోజువారీ జీవితంలో క్రిమియాలోని క్రిమియన్ టాటార్స్, ఉక్రైనియన్లు ఎక్కువగా రష్యాభాషను ఉపయోగిస్తారు.
&lt;ref name = Belitser&gt;For a more comprehensive account of language politics in Crimea, see Natalya Belitser, &quot;[http://www.iccrimea.org/scholarly/nbelitser.html The Constitutional Process in the Autonomous Republic of Crimea in the Context of Interethnic Relations and Conflict Settlement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002074004/http://www.iccrimea.org/scholarly/nbelitser.html |date=2007-10-02 }},&quot; International Committee for Crimea. Retrieved 12 August 2007.&lt;/ref&gt;

=== మతం ===
{{Bar box
|title=Religion in Ukraine as of 2016 (Razumkov Center)&lt;ref name=Razumkov2016Page29&gt;{{cite|url=http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|title=Релігія, Церква, суспільство і держава: два роки після Майдану|trans-title=Religion, Church, Society and State: Two Years after Maidan|date=26 May 2016|publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches (sample of 2,018 people)|pages=22, 29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422181327/http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2017|url-status=dead|format=pdf|language=uk|place=Kiev|accessdate=22 జూలై 2018}}&lt;/ref&gt;
|float=right
|bars=
{{Bar percent|[[Eastern Orthodox Church|Orthodox]]|Orchid|65.4}}
{{Bar percent|Do not believe in one of the listed religions|Chartreuse|16.3}}
{{Bar percent|Simply [[Christianity]]|Turquoise|7.1}}
{{Bar percent|[[Ukrainian Greek Catholic Church|Greek Catholicism]]|DarkOrchid|6.5}}
{{Bar percent|[[Protestantism]]|DodgerBlue|1.9}}
{{Bar percent|[[Islam in Ukraine|Islam]]|Green|1.1}}
{{Bar percent|[[Roman Catholicism in Ukraine|Roman Catholicism]]|Indigo|1.0}}
{{Bar percent|[[History of the Jews in Ukraine|Judaism]]|Blue|0.2}}
{{Bar percent|[[Hinduism in Ukraine|Hinduism]]|Orange|0.2}}
{{Bar percent|Other religions|Chartreuse|0.2}}
}}
[[File:Kijów - Sobór Mądrości Bożej 01.jpg|thumb|The [[Saint Sophia Cathedral in Kiev]], a [[UNESCO]] [[World Heritage Site]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/527 |title=Kiev Saint Sophia Cathedral |accessdate=8 July 2008 |work=[[United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation]] (UNESCO) |publisher=UN}}&lt;/ref&gt; is one of the main Christian cathedrals in Ukraine]]
[[File:St. Nicholas Roman Catholic Cathedral, Kyiv 3.jpg|thumb|St. Nicholas Roman Catholic Cathedral in Kiev]]

రజుంకోవ్ సెంటర్ నిర్వహించిన 2016 సర్వేలో 70% మంది ఉక్రైనియన్లు ఏదో ఒక మతవిశ్వాసానికి చెందినవారుగా తమను తాము ప్రకటించుకున్నారు. 10.1% వారు తమకు మతవిశ్వాసం ఉందో లేదో స్పష్టంగా తెలియజేయలేదు. 7.2% నమ్మకాలలో ఆసక్తి లేదని ప్రకటించారు, 6.3% అవిశ్వాసులు, 2.7% నాస్తికులు, ఇంకా 3.9% ప్రశ్నకు సమాధానంగా చెప్పడం కష్టంగా ఉందని ప్రకటించారు.&lt;ref name=Razumkov2016Page27&gt;{{cite|url=http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|title=Релігія, Церква, суспільство і держава: два роки після Майдану|trans-title=Religion, Church, Society and State: Two Years after Maidan|date=26 May 2016|publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|pages=22, 27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422181327/http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2017|url-status=dead|format=pdf|language=uk|place=Kiev|accessdate=22 జూలై 2018}}&lt;/ref&gt; పశ్చిమ ఉక్రెయిన్ (91%), తూర్పు యుక్రెయిన్ (56%), డొనాస్సా (57%) లలో ఉక్రెయిన్లో మతవిశ్వాసం కలిగిన ప్రజలు ఉన్నారు.&lt;ref name=Razumkov2016Page27 /&gt;

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
|-valign=top
! colspan = 12| Changes over time and region in the proportions of people in Ukraine identifying themselves as believers, etc.&lt;ref name=Razumkov2016Page27 /&gt;
|-valign=top
! rowspan=2 | ''Whether you attend church or not, who do you think you are?''
! colspan = 5| Ukraine
| rowspan=8 width=2|
! colspan = 5| 2016 survey split by region
|-valign=top
! | 2000
! | 2010
! | 2013
! | 2014
! | 2016
! | West
! | Centre
! | South
! | East
!| Donbass
|-valign=top
|| Believers
|align=right| 57.8%
|align=right| 71.4%
|align=right| 67.0%
|align=right| 76.0%
|align=right| 70.4%
|align=right| 91.0%
|align=right| 73.5%
|align=right| 65.7%
|align=right| 55.6%
|align=right| 57.2%
|-valign=top
|| Those who hesitate between belief and disbelief
|align=right| 22.5%
|align=right| 11.5%
|align=right| 14.7%
|align=right| 7.9%
|align=right| 10.1%
|align=right| 4.7%
|align=right| 7.3%
|align=right| 8.3%
|align=right| 14.2%
|align=right| 19.5%
|-valign=top
| Not a believer
|align=right| 11.9%
|align=right| 7.9%
|align=right| 5.5%
|align=right| 4.7%
|align=right| 6.3%
|align=right| 0.9%
|align=right| 4.8%
|align=right| 7.4%
|align=right| 13.4%
|align=right| 7.2%
|-valign=top
|| Atheist beliefs
|align=right| 3.2%
|align=right| 1.4%
|align=right| 2.0%
|align=right| 2.5%
|align=right| 2.7%
|align=right| 0.2%
|align=right| 2.6%
|align=right| 3.2%
|align=right| 3.5%
|align=right| 5.0%
|-valign=top
|| Do not care
|align=right| 2.6%
|align=right| 4.4%
|align=right| 5.1%
|align=right| 4.9%
|align=right| 7.2%
|align=right| 1.2%
|align=right| 8.0%
|align=right| 13.0%
|align=right| 7.3%
|align=right| 9.4%
|-valign=top
|| Difficult to answer
|align=right| 2.0%
|align=right| 3.3%
|align=right| 5.7%
|align=right| 3.9%
|align=right| 3.9%
|align=right| 1.9%
|align=right| 3.8%
|align=right| 2.3%
|align=right| 5.9%
|align=right| 1.6%
|}
ఉక్రేనియన్ జనాభాలో 81.9% మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు. వీరిలో ఆర్థడాక్స్ 65.4%, 7.1% క్రైస్తవులు, 6.5% గ్రీకు రైట్ కాథలిక్లు, 1.9% ప్రొటెస్టంట్లు ఉన్నారు. అదనంగా 1.1% ముస్లింలు, 1.0% లాటిన్ రైట్ కాథలిక్లు. జుడాయిజం, [[ఉక్రెయిన్‌లో హిందూమతం|హిందూమతం]] 0.2% ఉన్నాయి. జనాభాలో ఇంకా 16.3% మంది ఇప్పటి వరకు గుర్తించబడలేదు.&lt;ref name=Razumkov2016Page29 /&gt; 2000 - 2010 ప్రారంభంలో రజుంకోవ్ నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం గత దశాబ్దంలో ఈ సంఖ్యలు చాలా స్థిరంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=Razumkov2016Page29 /&gt;

రజుంకోవ్ కేంద్రం 2006 సర్వేలో: 62.5% మంది ఏ మతపరమైనవారు కాదు లేదా మత విశ్వాసం లేనివారు, 33.6% మంది క్రైస్తవులు (26.8% ఆర్థోడాక్స్, 5.9% కాథలిక్కులు, 0.9% ప్రొటెస్టంట్లు) ఉన్నారు, 0.1% యూదులు, 3.8% ఇతర మతాలు సభ్యులు ఉన్నారని తెలియజేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Razumkov2006&quot;&gt;{{cite web |url=http://old.razumkov.org.ua/ukr/poll.php?poll_id=300 |script-title=uk:Соціологічне опитування: Віруючим якої церкви, конфесії Ви себе вважаєте? |trans-title=Sociological poll: Believers, which churches and denominations do you consider yourself to be adherents of? (sample of 11,216 people) |language=uk |work=[[Razumkov Centre]] |date=2006 |accessdate=February 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108233934/http://old.razumkov.org.ua/ukr/poll.php?poll_id=300 |archive-date=2018-11-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ఆర్థోడాక్సీలో నమ్మకం ప్రకటించిన ఉక్రైనియన్లలో 38.1% మంది కీవన్ పేట్రియార్చిటే ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చ్ (తూర్పు సంప్రదాయ చర్చి ద్వారా కానోన్గా గుర్తించబడని ఒక సంస్థ) సభ్యులుగా ప్రకటించారు. అయితే 23.0% ఉక్రేనియన్లు తమను మాస్కోవియన్ పేట్రియార్చిటే ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (ఇది రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి కింద ఒక స్వతంత్ర సంప్రదాయ చర్చి) సభ్యులుగా ప్రకటించుకున్నారు. ఇంకా 2.7% మంది యుక్రేయిన్ ఆటోచెపలాస్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలో సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఇది కెవాన్ పేట్రియార్చిటే తూర్పు సంప్రదాయ చర్చిచే గుర్తింపు పొందలేదు.&lt;ref name=derzhkomrelig&gt;{{cite web |url=http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html |title=State Department of Ukraine on Religious |work=2003 Statistical report |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=4 డిసెంబరు 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204115821/http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html }}&lt;/ref&gt; మిగిలిన ఆర్థోడాక్స్ ఉక్రైనియన్లలో 32.3% ఏ పేట్రియార్చిటే అనుబంధం లేకుండా,ప్ &quot;కేవలం ఆర్థడాక్స్&quot; అని ప్రకటించారు. మరో 3.1% మంది తమను పేట్రియార్చిటే లేదా ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి చెందిన వారమో &quot;తెలియదు&quot; అని ప్రకటించారు.&lt;ref name=Razumkov2016Page31&gt;{{cite|url=http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|title=Релігія, Церква, суспільство і держава: два роки після Майдану|trans-title=Religion, Church, Society and State: Two Years after Maidan|date=26 May 2016|publisher=[[Razumkov Center]] in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|pages=22, 31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422181327/http://old.razumkov.org.ua/upload/Religiya_200516_A4.compressed.pdf|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2017|url-status=dead|format=pdf|language=uk|place=Kiev|accessdate=22 జూలై 2018}}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్లో రెండవ అతిపెద్ద క్రిస్టియన్ బృందంగా కాథలిక్కులు ఉన్నారు. వీరు ప్రధానంగా రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చ్ హోలీ సీ సమాజంలో ఉక్రేనియన్ గ్రీకు కాథలిక్ చర్చి, ఒక ఈస్ట్రన్ కాథలిక్ చర్చ్ చెందిన వారై ఉన్నారు. ఇది తూర్పు సంప్రదాయం అనుసరిస్తూ ఇప్పటికీ అదే విధమైన ప్రార్థనా, ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తూ చర్చి అధిపతిగా పోప్ ప్రాముఖ్యతను గుర్తిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ugcc.org.ua/eng/ugcc_history/definition/ |title=Ukrainian Greek Catholic Church (UGCC) |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226124455/http://www.ugcc.org.ua/eng/ugcc_history/definition/ }}&lt;/ref&gt; అదనంగా కొద్ది సంఖ్యలో లాటిన్ కాథలిక్ సంఘాలు (1.0%) ఉన్నాయి.&lt;ref name=Razumkov2016Page29 /&gt; ఈ చర్చిలో ప్రధానంగా దేశంలోని పశ్చిమ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్న జాతి పోల్స్, హంగరీలు సభ్యులుగా ఉంటారు.{{Citation needed|date=February 2018}}2016 గణాంకాల ఆధారంగా ఉక్రెయిన్లో ప్రొటెస్టంటులు 1.9% మంది ఉన్నారు.&lt;ref name=Razumkov2016Page29 /&gt; 7.1% జనాభా క్రిస్టియన్లు ఉన్నట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref name=Razumkov2016Page29 /&gt;

===కరువులు, వలసలు===
1930 లలోని కరువులు సంభవించడం తరువాత రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం కారణంగా సంభవించిన వినాశనం జనాభా క్షీణతను సృష్టించాయి. 1933 లో ఆడవారికి ఆయుఃప్రమాణం పది సంవత్సరాలు, పురుషులకు ఏడు సంవత్సరాలు క్షీణించింది. 1941-44 కాలంలో మగవారికి 15 సంవత్సరాలు, మహిళలకు 25 సంవత్సరాలు క్షీణించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Vallin |first1=Jacques |last2=Meslé |first2=France |last3=Adamets |first3=Serguei |last4=Pyrozhkov |first4=Serhii |year=2002 |title=A New Estimate of Ukrainian Population Losses During the Crises of the 1930s and 1940s |journal=Population Studies |volume=56 |issue=3 |pages=249–264 |jstor=3092980 |doi=10.1080/00324720215934 |pmid=12553326}}&lt;/ref&gt; &quot; రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ఆక్స్ఫర్డ్ కంపానియన్ &quot; ఆధారంగా &quot;యుక్రెయిన్లో ఉన్న 7 మిలియన్ల మంది పౌరులలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో  6 భాగం ఎక్కువ మంది చంపబడ్డారు.&quot; అని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;Ian Dear, Michael Richard Daniell Foot (2001). ''[https://books.google.com/books?id=qC0OgOHAHVkC The Oxford companion to World War II]''. Oxford University Press. p. 909. {{ISBN|0-19-860446-7}}&lt;/ref&gt;

యుక్రేయిన్ స్వాతంత్ర్యం మొదటి సంవత్సరాల్లో గణనీయమైన వలసలు జరిగాయి. 1991-92లో ఒక మిల్లియనుకు పైగా ప్రజలు ఉక్రెయినుకు వలసవెళ్లారు. ఎక్కువగా ఇతర మాజీ సోవియట్ రిపబ్లిక్ల నుండి వచ్చిన వారు ఉన్నారు. మొత్తంమీద 1991 - 2004 మధ్యకాలంలో ఉక్రెయిన్ (వారిలో 2 మిలియన్ల మంది మాజీ సోవియట్ యూనియన్ రాష్ట్రాల నుండి వచ్చారు), 2.5 మిలియన్ల మంది యుక్రెయిన్ (వారిలో 1.9 మిలియన్ల మంది ఇతర మాజీ సోవియట్ యూనియన్ రిపబ్లిక్లకు వలస వెళ్ళారు) నుండి వలస వెళ్ళారు.&lt;ref name=MigrationMalynovska&gt;Malynovska, Olena (January 2006). [http://www.migrationpolicy.org/article/caught-between-east-and-west-ukraine-struggles-its-migration-policy/ &quot;Caught Between East and West, Ukraine Struggles with Its Migration Policy&quot;]. National Institute for International Security Problems, Kiev. Retrieved 3 July 2008.&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం వలసదారులు మొత్తం జనాభాలో 14.7%, ( 6.9 మిలియన్ల మంది) ఉన్నారు. ఇది ప్రపంచంలోని నాల్గవ అతిపెద్ద వ్యక్తిగా చెప్పవచ్చు. 
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/2006Migration_Chart/2006IttMig_wallchart.xls |title=International migration 2006 |accessdate=5 July 2008 |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs}}&lt;/ref&gt; 2006 లో కెనడాలో 1.2 మిలియన్ ఉక్రెయిన్ పూర్వీకత కలిగిన ప్రజలు ఉన్నట్లు అంచనా వేశారు.&lt;ref&gt;[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;Code=01&amp;Table=2&amp;Data=Count&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 &quot;Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories – 20% sample data&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818195955/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;Code=01&amp;Table=2&amp;Data=Count&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 |date=2016-08-18 }}. ''Statistics Canada.''&lt;/ref&gt; కెనడాలో అధికంగా నివసిస్తున్న ప్రజలలో రష్యా తరువాత ఉక్రెనియన్ ప్రజలు ఉన్నారు. ఉక్రైనియన్, రష్యాల తరువాత ఉక్రెనియన్ ప్రజలు అధికసంఖ్యలో నివసిస్తున్న దేశం కెనడా. [[అమెరికా|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], [[పోలాండ్]], [[ఆస్ట్రేలియా]], [[బ్రెజిల్]], [[అర్జెంటీనా]]లలో కూడా ఉక్రేనియన్ వలస ప్రజలు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు.

=== ఆరోగ్యం ===
[[File:Міська дитяча лікарня (Кременчук) - 04.JPG|thumb|right|The municipal children's hospital in Kremenchuk, Poltava Oblast]]
1918 ఏప్రిల్‌లో &quot; ఉక్రేనియన్ రెడ్ క్రాస్ సొసైటీ &quot; కీవ్ లో ఉక్రేనియన్ పీపుల్స్ రిపబ్లికులో ఒక స్వతంత్ర మానవతావాద సమాజంగా స్థాపించబడింది. ఇది యుద్ధ శరణార్థులు, ఖైదీలకు సహాయం, వికలాంగులకు, అనాథ పిల్లలు కోసం శ్రమ, కరువు, అంటువ్యాధులతో పోరాడటానికి, అనారోగ్యం క్వార్టర్స్ మద్దతు ఇచ్చి నిర్వహణా బధ్యతలు వహించడం, ఆస్పత్రులు, ప్రజా క్యాంటీన్లు నిర్వహించడం వంటి బాధ్యతలు తక్షణ సేవలు ప్రారంభించింది. ప్రస్తుతం సమాజంలో 6.3 మిలియన్లకు పైగా మద్దతుదారులు, కార్యకర్తలు ఉన్నారు. దీని విజిటింగ్ నర్సుల సేవలో 3,200 అర్హత కలిగిన నర్సులు ఉన్నారు. ఈ సంస్థ ఉక్రెయిన్ అంతటా 40 కంటే ఎక్కువ మానవతా కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటుంది. ఈ సంస్థకు ఎక్కువగా ప్రజా విరాళం, కార్పొరేట్ భాగస్వామ్యాల ద్వారా నిధులు పొందుతాయి. దాని స్వంత అంచనాల ప్రకారం సొసైటీ ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 1,05,000 మంది ఒంటరి వారికి, వృద్ధులకు సేవలను అందిస్తోంది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో 23,000 మందిని వికలాంగులకు, 25,000 మంది యుద్ధ కారణంగా వికలాంగులైన వారికి, 8,000 మంది పెద్దవాళ్ళకు, చిన్ననాటి నుండి వికలాంగులుగా ఉన్నవారికి సహాయం అందించారు. ఈ సంస్థ నుండి అనాథ వికలాంగుల పిల్లలకు సహాయం కూడా ఇవ్వబడుతుంది.

యుక్రెయిన్ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ప్రభుత్వ సహాయంతో నమోదు చేసుకున్న నివాసితులకు ఉచితంగా రాయితీతో అందరికీ అందుబాటులో ఉంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రభుత్వ ఆసుపత్రిలో చికిత్స తీసుకోవడం తప్పనిసరి కాదు. దేశవ్యాప్తంగా అనేక ప్రైవేటు వైద్య సముదాయాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bestofukraine.com/travel-essentials/medical-care.html |title=Medical Care in Ukraine. Health system, hospitals and clinics |publisher=BestOfUkraine.com |date=1 May 2010 |url-status=dead |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=9 డిసెంబరు 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101209112933/http://bestofukraine.com/travel-essentials/medical-care.html }}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వ ఆరోగ్య సంస్థలలో పనిచేసే ఉద్యోగులు వారి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలను నిలుపుకుంటూ ప్రైవేటు వైద్య కేంద్రాల్లో పనిచేస్తూ ఉంటారు.

దేశంలోని అన్ని వైద్య సేవలను ఉద్యోగులు, ఆసుపత్రులు ఆరోగ్య మంత్రిత్వశాఖకు విధేయులుగా ఉంటారు. ఇది సాధారణ వైద్య అభ్యాసాన్ని పర్యవేక్షిస్తుంది. ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ రోజువారీ నిర్వహణకు బాధ్యత వహిస్తుంది. అయినప్పటికీ పరిశుభ్రత, రోగి-సంరక్షణ ప్రమాణాలు పడిపోయాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ukraine |url=http://europe-cities.com/destinations/ukraine/health/ |title=Health in Ukraine. Healthcare system of Ukraine |publisher=Europe-cities.com |accessdate=30 December 2010 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016045731/http://europe-cities.com/destinations/ukraine/health/ |archive-date=16 అక్టోబరు 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ప్రాంతీయ పరిపాలనా వ్యవస్థ ప్రకారం యుక్రెయిన్లోని హాస్పిటల్స్ పలు ఐరోపా దేశాలలో అదే విధమైన బాధ్యతలను నిర్వహిస్తున్నాయి. దీని ఫలితంగా చాలా పట్టణాలలో ఉక్రెయిన్ ఆస్పత్రులు ఉన్నాయి. అనేక జిల్లా ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి. అతిపెద్ద నగరాల్లో పెద్ద మరింత ప్రత్యేకమైన వైద్య సముదాయాలు కనిపిస్తాయి. రాజధాని కీవ్లో కొన్ని ప్రత్యేకమైన విభాగాలు ఉన్నాయి. ఏది ఏమయినప్పటికీ అన్ని ప్రాంతాలు వాటి సాధారణ వైద్యశాలల నెట్వర్కు ఉంటుంది. ఇవి దాదాపు అన్ని వైద్య సేవలతో ఉండే ప్రధాన ప్రథమచికిత్సా కేంద్రాలు. అటువంటి ఆస్పత్రులను 'ప్రాంతీయ ఆస్పత్రులు' అని పిలుస్తారు.

ఉక్రెయిన్ ప్రస్తుతం అనేక ప్రజా ఆరోగ్య సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది, అత్యధిక మరణ రేటు, తక్కువ జనన రేటు కారణంగా (ప్రస్తుత ఉక్రేనియన్ జనన శాతం ప్రతి 1000 మందికి 11 జననాలు. మరణాల శాతం ప్రతి 1000 మందికి 16.3 మరణాలు ఉన్నాయి. పనిచేసే వయస్సు ఉన్న పురుషులలో అధిక మరణాల శాతానికి మద్యపానం, ధూమపానం కారణాలుగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;worldbank1&quot; /&gt; 2008 లో దేశ జనాభాలో -5% వృద్ధి శాతంతో ప్రపంచంలో అత్యంత వేగంగా జనసంఖ్య క్షీణించిన దేశంగా గుర్తించబడింది.&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukrstat.gov.ua/ |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20020915155109/http://www.ukrstat.gov.ua/ |url-status=dead |archive-date=15 September 2002 |title=State Statistics Committee of Ukraine |publisher=Ukrstat.gov.ua |accessdate=26 January 2014}}&lt;/ref&gt; ఈ పరిస్థితి కొనసాగితే 2050 నాటికి ఉక్రెయిన్ జనాభా 10 మిలియన్ల వరకు తగ్గిపోతుందని ఐక్యరాజ్యసమితి హెచ్చరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=World Population Prospects: The 2012 Revision |url=http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/panel_population.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320035709/http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/panel_population.htm |archivedate=2014-03-20 |publisher=United Nations |accessdate=8 January 2014}}&lt;/ref&gt; అంతేకాక ఊబకాయం, దైహిక అధిక రక్తపోటు, హెచ్ఐవి ఎండమిక్ ఉక్రేనియన్ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లుగా ఉన్నాయి.

2009 మార్చి నాటికి ఉక్రేనియన్ ప్రభుత్వం ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థను సంస్కరించింది. కుటుంబ వైద్యులు జాతీయ నెట్వర్క్ ఏర్పాటు చేయడం, అత్యవసర వైద్య సేవలలో మెరుగుదలలు సంస్కరణలలో భాగం అయ్యాయి.&lt;ref&gt;[http://en.interfax.com.ua/news/general/11044.html National network of family doctors to be established by 2010, says health minister], [[Interfax]]-Ukraine (30 March 2009)&lt;/ref&gt; 2009 నవంబరులో మాజీ ప్రధాన మంత్రి యులియా టామోషేంకో 2010 వసంతకాలంలో ప్రజా ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థలో ఆరోగ్య బీమా ప్రవేశపెట్టాలని ప్రతిపాదించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/53483/ |title=Ukraine to start introducing insurance-based healthcare system in spring of 2010 |publisher=Kyiv Post |date=24 November 2009|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023065454/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-to-start-introducing-insurance-based-healt-53483.html |archivedate=23 October 2013}}&lt;/ref&gt;

యుక్రెయిన్ హెల్త్కేర్ మంత్రిత్వశాఖ అధినేతగా ఉనానా సుప్రూన్ నియామకం తర్వాత ఉక్రెయిన్ ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ క్రియాశీల సంస్కరణ ప్రారంభించబడింది.&lt;ref name=&quot;Rada Reform&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.unian.info/politics/2195911-ukraine-parliament-greenlights-healthcare-reform.html |title=What do you need to know about the healthcare reform in Ukraine? |trans-title= |date=19 October 2017 |author1= |authorlink1= |publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|editor= |pages= |language= |accessdate=January 24, 2018}}&lt;/ref&gt; డిప్యూటీ పావ్లో కొట్టానిక్ సహకారంతో సుప్రూన్ మొదటిసారి ఆరోగ్య సంరక్షణలో ఆర్థిక పంపిణీ విధానాన్ని మార్చారు.&lt;ref name=&quot;Kovtoniuk&quot;&gt;{{cite web|url=http://uacrisis.org/55560-medichni-zakladi-moz#prettyPhoto |title=Ministry of Health: Medical institutions will receive guidance on how to convert to enterprises |trans-title= |date=April 24, 2017  |author1= |authorlink1= |publisher=[[Ukraine Crisis Media Center]] |editor= |pages= |language= |accessdate=January 24, 2018}}&lt;/ref&gt; నిధులు తప్పకుండా రోగిని అనుసరించాలి. సాధారణ వైద్యులు రోగులకు ప్రాథమిక సంరక్షణను అందిస్తారు. రోగికి వైద్యుని ఎంచుకునే హక్కు ఉంటుంది. అత్యవసర వైద్య సేవ కొరకు ప్రభుత్వం పూర్తిగా నిధులు సమకూరుస్తుంది. అత్యవసర వైద్య సంస్కరణ కూడా ఆరోగ్య సంస్కరణలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. అంతేకాకుండా దీర్ఘకాలిక వ్యాధులతో బాధపడుతున్న రోగులకు, అధిక వైకల్యం, మరణాంతక వ్యాధులతో బాధపడుతున్న రోగులకు ఉచితంగా లేదా తక్కువ ధరలో ఔషధం అందించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Drugs&quot;&gt;{{cite web|date=2017-09-11|title=What do you need to know about the healthcare reform in Ukraine?|url=http://uacrisis.org/60230-need-know-he}}&lt;/ref&gt;

===విద్య===
ఉక్రేనియన్ రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రజలు అందరికి ఉచిత విద్య అందించబడుతుంది. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పూర్తిస్థాయిలో జనరల్ సెకండరీ విద్య తప్పనిసరి. ప్రభుత్వ, మత విద్యాసంస్థలలో ఉచిత ఉన్నత విద్య పోటీతత్వంలో అందించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rada.kiev.ua/const/conengl.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/19970415063610/http://rada.kiev.ua/const/conengl.htm |archivedate=1997-04-15 |title=Constitution of Ukraine, Chapter 2, Article 53. Adopted at the Fifth Session of the Verkhovna Rada of Ukraine on 28 June 1996}}&lt;/ref&gt; ద్వితీయ, ఉన్నత స్థాయిలో ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థలు కూడా ఉన్నాయి.

నేటికీ పౌరులందరికి ఉచిత విద్యావిధానం కొనసాగుతుంది. సోవియట్ యూనియన్ ప్రాముఖ్యత కారణంగా అక్షరాస్యత శాతం 99.4% ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది.&lt;ref name=cia /&gt; 2005 నుండి ఒక పదకొండు సంవత్సరాల పాఠశాల కార్యక్రమం స్థానంలో పన్నెండు సంవత్సరాల విధానం ప్రవేశపెట్టబడింది. ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేయడానికి నాలుగు సంవత్సరాలు పడుతుంది (ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తి అయిన తరువాత). మాధ్యమిక విద్య (ద్వితీయ) పూర్తి చేయడానికి ఐదు సంవత్సరాలు పడుతుంది. అప్పర్ సెకండరీ తరువాత మూడు సంవత్సరాల కాలం విద్య కొనసాగుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.education.gov.ua/pls/edu/docs/common/secondaryeduc_eng.html |title=General secondary education |publisher=Ministry of Education and Science of Ukraine |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=16 అక్టోబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016104343/http://education.gov.ua/pls/edu/docs/common/secondaryeduc_eng.html }}&lt;/ref&gt; 12 వ గ్రేడులో విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణులు కావాలి. ఈ పరీక్షలు తరువాత విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశాలు కొరకు ఉపయోగపడతాయి.

ఉక్రెయిన్లో మొదటి ఉన్నత విద్యాసంస్థలు 16 వ - 17 వ శతాబ్దాల్లో ప్రారంభమయ్యాయి. మొదటి ఉక్రేనియన్ ఉన్నత విద్య సంస్థ ఓస్ట్రోజ్కా స్కూల్, లేదా ఓస్ట్రోజ్కి గ్రీకు-స్లావిక్-లాటిన్ కాలేజియం, పశ్చిమ ఐరోపా ఉన్నత విద్యాసంస్థలను పోలి ఉండేది. 1576 లో ఓస్ట్రోగ్ పట్టణంలో స్థాపించబడింది. ఈ విద్యాసంస్థ తూర్పు స్లావిక్ భూభాగంలో మొదటి ఉన్నత విద్యాసంస్థగా ఉంది. కైవ్ మొహైలా అకాడమీ పురాతన విశ్వవిద్యాలయంగా ప్రత్యేకత ఉంది. 1632 లో మొదట స్థాపించబడిన ఈ విద్యాసంస్థను 1694 లో ఇంపీరియల్ రష్యా ప్రభుత్వం ఉన్నత విద్యాసంస్థగా అధికారికంగా గుర్తించింది. పురాతనమైన విశ్వవిద్యాలయాలలో 1661 లో స్థాపించబడిన లివివ్ విశ్వవిద్యాలయం ఒకటిగా ఉంది. 19 వ శతాబ్దంలో ఖార్కివ్ (1805), కీవ్ (1834), ఒడెస్సా (1865), చెర్నివిట్సీ (1875) వంటి విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి. వృత్తిపరమైన ఉన్నత విద్యాసంస్థలలో నిజీన్ హిస్టారికల్ అండ్ ఫిలాలజికల్ ఇన్స్టిట్యూట్ (వాస్తవానికి 1805 లో జిమ్నసియమ్ ఆఫ్ హయ్యర్ సైన్సెస్గా స్థాపించబడింది), ఒక వెటర్నరీ ఇన్స్టిట్యూట్ (1873), ఒక టెక్నలాజికల్ ఇన్స్టిట్యూట్ (1885 ఖార్కివ్), కీవ్లోని పాలిటెక్నిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ (1898) ), ఒక ఉన్నత మైనింగ్ స్కూల్ (1899) లో కేటీనియోస్లావ్ ప్రాధాన్యత ఉంది. సోవియట్ కాలంలో విద్య వేగవంతంగా అభివృద్ధి చెందింది. 1988 నాటికి 146 ఉన్నత విద్యాసంస్థలు 8,50,000 కు పైగా విద్యార్థుల స్థాయికి అభివృద్ధి సాధ్యం అయింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001465/146552e.pdf |title=Higher education in Ukraine; Monographs on higher education; 2006 |format=PDF |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; 1990 తర్వాత ప్రైవేట్ సంస్థల యాజమాన్యాల చేత అనేక హెచ్.ఇ.ఐ విద్యాసంస్థలు స్థాపించబడ్డాయి.

ఉక్రేనియన్ విద్యాశాఖ పరిధిలో ఉన్న ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థలోఉన్నత విద్యా సంస్థలు, సైంటిఫిక్, మెథడొలాజికల్ సౌకర్యాలతో జాతీయ, మునిసిపల్, స్వీయ-పాలక విభాగాలలో విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.education.gov.ua/pls/edu/docs/common/higher_educ_eng.html |title=System of Higher Education of Ukraine |publisher=Ministry of Education and Science of Ukraine |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=17 డిసెంబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217073746/http://www.education.gov.ua/pls/edu/docs/common/higher_educ_eng.html }}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్లో ఉన్నత విద్యావిధానం యునెస్కో, ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్వచింపబడిన విధంగా ప్రపంచంలోని ఉన్నత అభివృద్ధి చెందిన దేశాల విద్య ప్రమాణాల ఆధారంగా రూపొందించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.education.gov.ua/pls/edu/docs/common/education_eng.html |title=System of the Education of Ukraine |publisher=Ministry of Education and Science of Ukraine |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=12 డిసెంబరు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212111804/http://www.education.gov.ua/pls/edu/docs/common/education_eng.html }}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్‌లో 800 కంటే ఎక్కువ ఉన్నత విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి. 2010 లో గ్రాడ్యుయేట్ల సంఖ్య 6,54,700 చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://outsourcing-ukraine.org/2011/10/14/educational-system-ukraine-facilitates-development-outsourcing-sector/ |title=Educational system in Ukraine |publisher=Outsourcing-ukraine.org |date=14 October 2011 |accessdate=26 January 2014 |website= |archive-date=28 సెప్టెంబరు 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928070350/https://outsourcing-ukraine.org/2011/10/14/educational-system-ukraine-facilitates-development-outsourcing-sector/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ఐరోపాలో పోస్ట్-సెకండరీ గ్రాడ్యుయేట్ల ఉత్పత్తిలో ఉక్రెయిన్ 4వ స్థానంలో ఉంది. జనసంఖ్యలో ఏడవ స్థానంలో ఉంది. ఉన్నత విద్య అభ్యసించడానికి ప్రభుత్వ నిధులు లేదా ప్రైవేట్ సంస్థల ద్వారా పూర్తి చేస్తున్నారు. ప్రభుత్వ వ్యయంపై అధ్యయనం చేసే విద్యార్థులు చివరి పరీక్షలో సగటు మార్కులు, పరీక్షల ఆధారంగా ప్రామాణిక స్కాలర్షిప్పు పొందుతారు. ఈ నియమం కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో భిన్నంగా ఉండవచ్చు. అత్యధిక గ్రేడ్లకు, స్కాలర్షిప్ 25% అధికరిస్తుంది. చాలామంది విద్యార్థులకు వారు అందుకుంటున్న ప్రభుత్వ సబ్సిడీ జీవన వ్యయాలకు సరిపోదు. అనేక విశ్వవిద్యాలయాలు నగరం వెలుపల విద్యార్థులకు గృహరాయితీ అందిస్తాయి. అలాగే నమోదిత విద్యార్థులకు అవసరమైన గ్రంథాలయాలు అందించడానికి సాధారణంగా లైబ్రరీలు ఉంటాయి. ఉక్రేనియన్ విశ్వవిద్యాలయాలు రెండు డిగ్రీలు: బోలెలా ప్రాక్టీస్కు అనుగుణంగా బ్యాచిలర్ డిగ్రీ (4 సంవత్సరాలు), మాస్టర్ డిగ్రీ (5-6 వ సంవత్సరం) అందిస్తాయి. స్పెషాలిటీ డిగ్రీ (సాధారణంగా 5 సంవత్సరాలు) ఇప్పటికీ మంజూరు చేయబడుతుంది. సోవియట్ కాలంలో విశ్వవిద్యాలయాలు అందించిన ఏకైక డిగ్రీ ఇది.

2014 సెప్టెంబరు 6 న ఉక్రైనియన్ లా ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ అమల్లోకి వచ్చింది. ఇది 2014 జూలై 1 న యుక్రేయిన్ పార్లమెంటులో ఆమోదించబడింది. ఉన్నత విద్య వ్యవస్థలో ప్రధాన మార్పులు:&lt;ref&gt;{{cite web |title=16 змін у вищій освіті: новий закон почав діяти |url=http://osvita.ua/vnz/reform/42795/ |accessdate=2015-08-22}}&lt;/ref&gt; విద్య నాణ్యతను పర్యవేక్షించడానికి ఒక ప్రత్యేక కళాశాల విభాగం స్థాపించబడింది. ప్రతి ఉన్నత విద్యా సంస్థకు దాని స్వంత విద్యా, పరిశోధన కార్యక్రమాలను అమలు చేసే హక్కు ఉంది. విద్యావిధానంలో విద్యార్థి ప్రభుత్వ పాత్ర అభివృద్ధి చెందింది. ఉన్నత విద్యాసంస్థలకు ఆదాయం అభివృద్ధి చేసే హక్కులు ఉచితంగా లభిస్తాయి. 5 క్రింది రకాల ఉన్నత విద్య అర్హతలు ఏర్పడ్డాయి: జూనియర్ బ్యాచిలర్, బాచిలర్, మాస్టర్, డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ (పి.హెచ్.డి), డాక్టర్ ఆఫ్ సైన్స్; లెక్చర్లు, విద్యార్థులపై భారం తగ్గింది; అధ్యాపక విద్యార్థుల కోసం అకాడెమిక్ మొబిలిటి సౌకర్యం ఉంది.

===ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు ===
[[File:Ukr elections 2012 multimandate okruhs.png|thumb|Results of the [[Ukrainian parliamentary election, 2012|2012 parliamentary election]] Yanukovych's [[Party of Regions]] in blue. [[All-Ukrainian Union &quot;Fatherland&quot;|Batkivshchyna]] in purple.]]

ఉక్రేనియన్ భాష పశ్చిమ యుక్రెయిన్, సెంట్రల్ ఉక్రెయిన్లో ప్రధాన భాషగా ఉంది. తూర్పు యుక్రెయిన్, దక్షిణ ఉక్రెయిన్ నగరాల్లో రష్యన్ ప్రధాన భాషగా ఉంది. ఉక్రేనియన్ ఎస్.ఎస్.ఆర్ పాఠశాలల్లో, రష్యన్ నేర్చుకోవడం తప్పనిసరి. ప్రస్తుతం ఆధునిక ఉక్రెయిన్లో, ఉక్రేనియన్ భాషాబోధనతో నిర్వహించే పాఠశాలలు రష్యన్, ఇతర మైనారిటీ భాషలు చదువుకోవడానికి అవకాశం కల్పించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;SerhyYUBoaMN&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://norric.org/files/education-systems/Ukraine2009 |title=The Educational System of Ukraine |publisher=[[National Academic Recognition Information Centre]] |date=April 2009 |access-date=2018-07-22 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712194304/https://norric.org/files/education-systems/Ukraine2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RatingJuly12&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.ukrinform.net/rubric-ukrnews/1243560-poll_ukrainian_language_prevails_at_home_229692.html |title=Poll: Ukrainian language prevails at home |newspaper=[[Ukrinform]] |place=UA |date=7 September 2011 |accessdate=22 జూలై 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709143952/https://www.ukrinform.net/rubric-ukrnews/1243560-poll_ukrainian_language_prevails_at_home_229692.html |archivedate=9 జూలై 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

రష్యన్ భాషలో సోవియట్ యూనియన్, ఉక్రేనియన్ జాతీయవాదంపై, తూర్పు యుక్రెయిన్, దక్షిణ యుక్రెయిన్‌ ప్రజలలో ఉండే అభిప్రాయం కంటే వెస్ట్రన్ ఉక్రెయిన్‌లో ఉన్నవారికి కచ్చితమైన వ్యతిరేక అభిప్రాయం ఉంటుంది. సెంట్రల్ ఉక్రెయిన్‌లో ఈ అంశాలపై అభిప్రాయాలు తక్కువగా ఉంటాయి.&lt;ref name=RatingJuly12&gt;{{cite web |url=http://ratinggroup.ua/en/research/ukraine/yazykovoy_vopros_rezultaty_poslednih_issledovaniy_2012.html |title=The language question, the results of recent research in 2012 |publisher=[[Sociological group &quot;RATING&quot;|Rating]] |date=25 May 2012 |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=29 సెప్టెంబరు 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929013625/http://ratinggroup.ua/en/research/ukraine/yazykovoy_vopros_rezultaty_poslednih_issledovaniy_2012.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2010/sep/21/whos-afraid-ukrainian-history/ |title=Who's Afraid of Ukrainian History? |author=Timothy Snyder|author-link=Timothy D. Snyder |publisher=[[The New York Review of Books]] |date=21 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poll-over-half-of-ukrainians-against-granting-official-status-to-russian-language-318212.html |title=Poll: Over half of Ukrainians against granting official status to Russian language |work=Kyiv Post |date=27 December 2012 |accessdate=8 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=KIISS1313&gt;{{cite web |url=http://kiis.com.ua/?lang=eng&amp;cat=reports&amp;id=140&amp;page=1|script-title=uk:Ставлення населення України до постаті Йосипа Сталіна|trans-title=Attitude of the Ukrainian population to the figure of Joseph Stalin |publisher=[[Kyiv International Institute of Sociology]] |date=1 March 2013 |language=uk}}&lt;/ref&gt;

ఇదే చారిత్రక చీలికలు సామాజిక గుర్తింపు స్థాయిలో వ్యక్తిగతంగా కూడా స్పష్టంగా ఉన్నాయి. రష్యాతో సంబంధాలతో అత్యంత ముఖ్యమైన రాజకీయ వైఖరిలో (ల్వివ్ ప్రజల మధ్య) బలమైన విభేదాలు ఉంటాయి. ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ క్యాథలిక్ చర్చి, దొనేత్సక్ లలో ఉక్రేనియన్ జాతీయవాదం బలంగా ఉంటుంది. సోవియట్ యుగంలో ప్రధానంగా రష్యన్ కేంద్రీకరించిన కేంద్ర, దక్షిణ ఉక్రెయిన్లో అలాగే కియెవ్ ప్రాంతాలలో సోవియట్ అనుకూలమైన వాతావరణం ఉంటుంది. ఆ విభాగాలకు తక్కువ ప్రాముఖ్యత ఉంది. అని తేలింది. (2010 మార్చి రీసెర్చ్ &amp; బ్రాండింగ్ గ్రూప్ ద్వారా నిర్వహించబడిన ఒక పోల్ ద్వారా ల్వివ్ పౌరులకు వైఖరి 79% పాజిటివ్ అనుకూల ధోరిణి, దొనేత్సక్ పౌరుల వైఖరి 88% అనుకూల ధోరిణి ఉందని తెలిసింది).&lt;ref name=antipathy&gt;{{cite web |title=Ukraine. West-East: Unity in Diversity |url=http://rb.com.ua/eng/projects/omnibus/6575/ |publisher=[[Research &amp; Branding Group]] |accessdate=8 January 2014 |date=March 2010 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108233804/http://rb.com.ua/eng/projects/omnibus/6575/ |archive-date=8 జనవరి 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఏది ఏమయినప్పటికీ ఆర్థిక ఇబ్బందులు విస్తృత ఉక్రైనియన్ గుర్తింపు ద్వారా అందరూ ఏకమయ్యారు. జనాభా వైవిధ్యాల కంటే ఇతర వైఖరుల వైవిధ్యాలను సాంస్కృతిక, రాజకీయాలే ఎక్కువగా నిర్ణయించాయి.&lt;ref name=antipathy /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |first=Oksana |last=Malanchuk |publisher=Informa World |url=http://www.informaworld.com/smpp/content~content=a723749562&amp;db=all |title=Social Identification Versus Regionalism in Contemporary Ukraine |journal=Nationalities Papers |year=2005 |volume=33 |number=3 |pages=345–68 |issn=0090-5992 |doi=10.1080/00905990500193204}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్‌లో ప్రాంతీయ గుర్తింపుల సర్వేలు &quot;సోవియట్ గుర్తింపు&quot;కు చెందిన భావన డోబస్లో (40%), క్రిమియాలో (దాదాపు 30%) బలంగా ఉందని చూపించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |format=PDF |url=http://www.taraskuzio.net/Comparative%20Politics_files/SovietCulture_Conspiracy_Yanukovych.pdf |title=Soviet conspiracy theories and political culture in Ukraine: Understanding Viktor Yanukovych and the Party of Region |work=taraskuzio.net |author=Taras Kuzio |author-link=Taras Kuzio |date=23 August 2011 |url-status=dead |df= |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=16 మే 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516205435/http://www.taraskuzio.net/Comparative%20Politics_files/SovietCulture_Conspiracy_Yanukovych.pdf }}&lt;/ref&gt;

పాశ్చిమ, సెంట్రల్ ఉక్రేనియన్ ఒబ్లాస్ట్లను (మండలం) ఓటర్లు ఎన్నికల సమయంలో ఎక్కువగా (మా ఉక్రెయిన్, బత్కివ్ష్‌చిన్యా) పార్టీలకు అనుకూలంగా ఓటు వేస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cvk.gov.ua/pls/vnd2012/WP406?PT001F01=900&amp;pf7171=52 |publisher=Central Election Commission of Ukraine |script-title=uk:Вибори народних депутатів України 2012 |trans-title=The Elections of People's Deputies of Ukraine 2012 |language=uk |date=28 November 2012 |access-date=22 జూలై 2018 |website= |archive-date=16 అక్టోబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016140034/http://www.cvk.gov.ua/pls/vnd2012/WP406?PT001F01=900&amp;pf7171=52 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 August 2012 |title=CEC substitutes Tymoshenko, Lutsenko in voting papers |url=http://en.for-ua.com/news/2012/08/30/111349.html |url-status=dead |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=13 ఆగస్టు 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813233711/http://en.for-ua.com/news/2012/08/30/111349.html }}&lt;/ref&gt; అధ్యక్ష అభ్యర్థులకు (విక్టర్ యుచెంకొ, యులియా తిమొషెంకొ) అనుకూలంగా ఓటు వేయగా దక్షిణ, తూర్పు ఒబ్లాస్టన్ ఓటర్లు పార్టీలకు అనుకూలంగా ఓటు వేసారు.&lt;ref name= EWparties&gt;{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=H23Pv4Ik3vMC&amp;pg=PA396|title=Communist and Post-Communist Parties in Europe |first1=Uwe |last1=Backes | author1-link = Uwe Backes |first2=Patrick |last2=Moreau | author2-link = Patrick Moreau |publisher=[[Vandenhoeck &amp; Ruprecht]] |year=2008 |isbn=978-3-525-36912-8 |page=396}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Umland&gt;{{Citation |url=http://www.opendemocracy.net/od-russia/andreas-umland/ukraine-right-wing-politics-is-genie-out-of-bottle |title=Ukraine right-wing politics: is the genie out of the bottle? |publisher=[[openDemocracy.net]] |date=3 January 2011 |access-date=22 జూలై 2018 |archive-date=14 అక్టోబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014083516/http://www.opendemocracy.net/od-russia/andreas-umland/ukraine-right-wing-politics-is-genie-out-of-bottle |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=39981 |title=Eight Reasons Why Ukraine's Party of Regions Will Win the 2012 Elections |first=Taras |last=Kuzio | author-link = Taras Kuzio |publisher=[[The Jamestown Foundation]] |date=17 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.taraskuzio.net/media20_files/8.pdf |title=UKRAINE: Yushchenko needs Tymoshenko as ally again |first=Taras |last=Kuzio |author-link=Taras Kuzio |publisher=[[Oxford Analytica]] |date=5 October 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515074305/http://www.taraskuzio.net/media20_files/8.pdf |archivedate=15 May 2013 |df=}}&lt;/ref&gt; However, this geographical division is decreasing.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100217083456/http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/59340/ &quot;Election winner lacks strong voter mandate&quot;]. ''[[Kyiv Post]]''. 11 February 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.euractiv.com/specialreport-eu-ukraine-relatio/ukraines-party-regions-pyrrhic-v-analysis-516103 |title=Ukraine's Party of Regions: A pyrrhic victory |work=EurActiv – EU News &amp; policy debates, across languages}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dw.com/en/ukraine-vote-ushers-in-new-constellation-of-power/a-16341696 |title=Ukraine vote ushers in new constellation of power |work=DW.DE}}&lt;/ref&gt;
== సంస్కృతి==
[[File:Pysanky2011.JPG|thumb|సంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ ఈస్టర్ గుడ్ల యొక్క సేకరణ - pysanky. పైసాంకీపై డిజైన్ మోటిఫ్స్ ప్రారంభ స్లావిక్ సంస్కృతులకు సంబంధించినవి.]]
[[File:Rushnyk - Ukraine embroidered decorative towels..jpg|thumbnail|రుష్నిక్, యుక్రేయిన్ ఎంబ్రాయిడరీ]]
ఉక్రేనియన్‌లో తీవ్రమైన ఆర్థడాక్స్ క్రిస్టియానిటీ ప్రధాన మతంగా ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=derzhkomrelig /&gt; సాంప్రదాయంలో లింగ విచక్షణ బలమైన పాత్ర వహిస్తుంది. పశ్చిమదేశాల కంటే పిల్లలను పెంపొందించడంలో తాత, అమ్మ, నాయనమ్మలు వంటి పెద్ద తరంవారు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Price of Freedom|url=https://archive.org/details/priceoffreedom0000lyse|last=Lysenko|first=Tatiana|publisher=Lulu Publishing Services|year=2014|isbn=978-1483405759|location=|pages=[https://archive.org/details/priceoffreedom0000lyse/page/4 4]}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|date=February 2016}} ఉక్రెయిన్ సంస్కృతి దాని తూర్పు, పశ్చిమ సరిహద్దులలో ఉన్న పొరుగు దేశాలతో ప్రభావితమైంది. ఇది నిర్మాణం, సంగీతం, కళలలో ప్రతిబింబిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ukraine.com/culture/|title=Culture in Ukraine {{!}} By Ukraine Channel|website=www.ukraine.com|language=en|access-date=2018-03-24}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|date=February 2016}}

కమ్యునిస్టు యుగం యుక్రెయిన్ కళ, రచనపై చాలా బలమైన ప్రభావం చూపింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080418030322/http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine |archivedate=18 April 2008 |title=Interwar Soviet Ukraine |accessdate=12 September 2007 |work=[[Encyclopædia Britannica]] |quote=In all, some four-fifths of the Ukrainian cultural elite was repressed or perished in the course of the 1930s}}&lt;/ref&gt; 1932 లో సోవియట్ యూనియన్లో స్టాలిన్ సోలిస్ట్ రియలిజం దేశవిధానాన్ని &quot; ఆన్ ది రీకంస్ట్రషన్ ఆఫ్ లిటరరీ అండ్ ఆర్ట్ ఆర్గనైజేషన్స్&quot; అనే డిక్రీ ప్రకటించారు. ఇది బాగా సృజనాత్మకత మీద ప్రభావం చూపింది. 1980 వ దశకంలో గ్లాస్నోస్ట్ (ఓపెన్నెస్) ప్రవేశపెట్టబడింది. సోవియట్ కళాకారులు, రచయితలు తిరిగి తమకు తాము కోరిన విధంగా తమను తాము వ్యక్తం చేయడం ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9037405 |title=Gorbachev, Mikhail |publisher=Encyclopædia Britannica (fee required) |quote=Under his new policy of glasnost (&quot;openness&quot;), a major cultural thaw took place: freedoms of expression and of information were significantly expanded; the press and broadcasting were allowed unprecedented candour in their reportage and criticism; and the country's legacy of Stalinist totalitarian rule was eventually completely repudiated by the government |url-status=dead |df= |access-date=25 జూలై 2018 |archive-date=22 జూన్ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622041436/http://www.britannica.com/eb/article-9037405 }}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్‌లో ఈస్టర్ గుడ్డు సంప్రదాయాన్ని పైసాంకి అని పిలుస్తారు. ఇది యుక్రెయిన్లో దీర్ఘ మూలాలు కలిగివుంది. ఈ గుడ్లు మైనపుపూత చేయబడి చిత్రాలతో అలంకరించబడతాయి. వారికి ఆహ్లాదకరమైన రంగులతో అలకరించబడిన గుడ్లు ఇవ్వాలని భావిస్తారు. రంగు గతంలో మైనపు పూసిన భాగాల మీద ప్రభావం చూపదు. మొత్తం గుడ్డు చిత్రీకరణ పూర్తి అయిన తరువాత మైనపు పూతను తొగించి రంగురంగుల నమూనాను మాత్రమే గుడ్డు మీద వదిలివేయడం జరిగుతుంది. ఈ సంప్రదాయం వేలాది సంవత్సరాల నుండి కొనసాగుతుంది. ఉక్రెయిన్కు క్రైస్తవ మతం ప్రవేశించడానికి ముందుగానే ఉక్రెయిన్ సంప్రదాయాలలో ఉండేది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html |title=Pysanky – Ukrainian Easter Eggs |accessdate=28 July 2008 |publisher=[[University of North Carolina]] |website= |archive-date=25 జనవరి 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004425/http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2000 లో కార్పాతియన్ పర్వతాల సమీపంలోని కోలోమియా నగరంలో పైసాంకా మ్యూజియం నిర్మించబడింది. ఇది 2007 లో ఉక్రెయిన్ ఏడు వింతలలో భాగంగానూ ఆధునిక ఉక్రెయిన్ స్మారక చిహ్నంగా నామినేషన్ పొందింది.
===అల్లిక, ఎంద్రాయిడరీ ===
[[File:Embroidered Ukrainian Map.jpg|thumb|250px|ఎంబ్రాయిడరీ నమూనాల ప్రాంతీయ లక్షణాలు]] 
ఉక్రెనియన్ వస్త్ర కళలు ఉక్రేనియన్ సంస్కృతిలో ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ua-travelling.com/en/article/ukrainian-clothes |title=Ukrainian folk dress. Traditional clothes of Ukraine |publisher=Ua-travelling.com |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=25 జూలై 2018 |archive-date=25 జూలై 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725153343/http://ua-travelling.com/en/article/ukrainian-clothes }}&lt;/ref&gt; 
ముఖ్యంగా ఉక్రేనియన్ వివాహ సంప్రదాయాలలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తోంది. ఉక్రెనియన్ ఎంబ్రాయిడరీ, నేత, లేస్ తయారీలు సాంప్రదాయ జానపద దుస్తులలో, సాంప్రదాయ వేడుకల్లో ఉపయోగిస్తారు. ఉక్రెనియన్ ఎంబ్రాయిడరీ మూలము ప్రాంతము బట్టి మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;''&quot;Podvyzhnytsi narodnoho mystetstva&quot;, Kyiv 2003 and 2005, by Yevheniya Shudra, Welcome to Ukraine Magazine''&lt;/ref&gt; ఇందులో సున్నితమైనవి, కూర్పులు, రంగుల ఎంపిక, కుట్లు వంటి కళారూపాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=museum&gt;{{cite web |title=Traditional Ukrainian Embroidery |url=http://www.umacleveland.org/traditional-ukrainian-embroidery/ |publisher=Ukrainian Museum-Archives |accessdate=8 January 2014 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108231405/http://www.umacleveland.org/traditional-ukrainian-embroidery/ |archive-date=8 జనవరి 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; రంగు ఉపయోగం చాలా ముఖ్యం, ఉక్రెనియన్ జానపద కథలలో మూలాలున్నాయి. పెరూయాస్లావ్-ఖమ్మల్నీత్స్‌లో ఉన్న &quot; రష్నిక్ మ్యూజియంలో యుక్రెయిన్ &quot;లో వివిధ ప్రాంతాలలో కనిపించే ఎంబ్రాయిడరీ మూలాంశాలు ఉంటాయి.

జాతీయ దుస్తులు నేతతో తయారు చేసి బాగా అలంకరించబడినవిగా ఉంటాయి. చేతి మగ్గాలతో నేత ఇప్పటికీ రైవ్ ఒబ్లాస్టులో ఉన్న క్రుప్వ్ గ్రామంలో అభ్యసించబడుతుంది. ఈ గ్రామం జాతీయ చేతిపనుల కల్పనలో ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులకు జన్మస్థలంగా ఉంది. అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కలిగిన నినా మైహైలివ్నా,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rv.gov.ua/sitenew/main/ua/1160.htm|script-title=uk:Рівненська обласна державна адміністрація – Обласний центр народної творчості|trans-title=Rivne Regional State Administration – The Regional Centre for Folk Art|language=uk|publisher=Rv.gov.ua|accessdate=30 December 2010|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126042547/http://www.rv.gov.ua/sitenew/main/ua/1160.htm|archive-date=26 జనవరి 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉలియానా పెట్రివ్నా ఈ గ్రామానికి చెందిన వారే.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://storinka-m.kiev.ua/article.php?id=478 |title=ПІСНІ ТА ВИШИВКИ УЛЯНИ КОТ – Мистецька сторінка |publisher=Storinka-m.kiev.ua |accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt; ఈ సాంప్రదాయ జ్ఞానమును కాపాడటానికి గ్రామంలో స్థానిక నేత కేంద్రం, మ్యూజియం, నేత పాఠశాల ప్రారంభించటానికి గ్రామం యోచిస్తోంది.

=== సాహిత్యం ===
[[File:Kobzar’. Wybir dejakych najkraszczych poezyj Tarasa Szewczenka. Lwiw, 1914.jpg|thumb|200px|ఉక్రెయిన్ ప్రధాన రచయిత తారస్ షెవ్చెంకో యొక్క ప్రధాన పుస్తకం - కోబ్జార్]] 
కీవన్ రస్ క్రైస్తవీకరణ తరువాత 11 వ శతాబ్దంలో ఉక్రేనియన్ సాహిత్య చరిత్ర ప్రారంభం అయింది.&lt;ref name=ualit&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/30128/Daily-life-and-social-customs#toc275898 |title=Ukraine – Cultural Life – The Arts – Literature |accessdate=8 January 2014 |work=[[Encyclopædia Britannica]]}}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో రచనలు (ప్రధానంగా ప్రార్థన) ఓల్డ్ చర్చ్ స్లావోనిక్లో వ్రాయబడ్డాయి. ఈ సమయం చారిత్రక వృత్తాంతాలు క్రోనికిల్స్‌గా సూచించబడ్డాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి ప్రాథమిక క్రోనికల్‌గా ఉంటాయి.&lt;ref name=ualitmsn&gt;{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_4/Ukraine.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080406035927/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761573617_4/Ukraine.html |archivedate=6 April 2008 |title=Ukraine – Literature |accessdate=3 July 2008 |work=MSN Encarta |url-status=dead |df=}}&lt;/ref&gt;{{Ref label|G|g|none}} మంగోల్ ముస్లిం దండయాత్ర సమయంలో సాహిత్య కార్యకలాపాలు ఆకస్మికంగా క్షీణించాయి.&lt;ref name=ualit /&gt;

ఉక్రేనియన్ సాహిత్యం తిరిగి 14 వ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభమైంది. 16 వ శతాబ్దంలో ముద్రణ పరిచయం చేయబడింది. రష్యన్, పోలిష్ ఆధిపత్యం రెండింటి క్రిందనున్న కాసాక్ యుగంలో గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=ualit /&gt; కోసాక్కులు ఒక స్వతంత్ర సమాజమును స్థాపించారు. ఒక నూతన రకమైన పురాణ కవితలను ప్రాచుర్యం పొందింది, ఇది ఉక్రేనియన్ మౌఖిక సాహిత్యం అధిక స్థాయిని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=ualitmsn /&gt; 17 వ - 18 వ శతాబ్దాల్లో ఉక్రేనియన్ భాషలో ప్రచురించబడినప్పుడు ఈ పురోగతులు తిరిగి నిషేధించబడ్డాయి. అయినప్పటికీ 18 వ శతాబ్దం చివరినాటికి ఆధునిక సాహిత్య యుక్రేయిన్ చివరకు ఉద్భవించింది. 
&lt;ref name=ualit /&gt;

19 వ శతాబ్దంలో ఉక్రెయిన్‌లో ఒక స్థానిక భాష ప్రారంభమైంది. ఆధునిక ఉక్రేనియన్‌లో ఇవాన్ కాట్లియరెవ్స్కీ రచన &quot; ఎనేయిడా &quot; మొదటి సారిగా ప్రచురించబడింది. 1830 ల నాటికి ఉక్రేనియన్ రొమాంటిటిజం అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభమైంది. దేశం ప్రఖ్యాత సాంస్కృతిక కాల్పనికుడు కవి-చిత్రకారుడు తరాస్ షెవ్చెంకో ఉద్భవించారు. ఇవాన్ కాట్లియరెవ్స్కీ ఉక్రేనియన్ స్థానిక భాషలో సాహిత్యం ఆద్యుడుగా భావిస్తారు. షెవ్చెంకో ఒక జాతీయ పునరుద్ధరణకు మార్గదర్శి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\L\I\Literature.htm |title=Literature |author=Danylo Husar Sruk |accessdate=17 January 2008 |work=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt;

1863లో రష్యా సామ్రాజ్యం ఉక్రెయిన్ భాషా ముద్రణను సమర్థవంతంగా నిషేధించబడింది.&lt;ref name=censor /&gt; ఈ ప్రాంతంలో తీవ్రస్థాయిలో సాహిత్య కార్యకలాపాలు తగ్గిపోయాయి. ఉక్రేనియన్ రచయితలు తమ రచనలను రష్యన్‌భాషలో ప్రచురించడం లేదా ఆస్ట్రియా నియంత్రిత గలీసియాలో విడుదల చేయవలసి వచ్చింది. నిషేధం అధికారికంగా తొలగించబడలేదు కానీ విప్లవం, బోల్షెవిక్లు 'అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత ఇది వాడుకలో లేదు.&lt;ref name=ualitmsn /&gt;

సోవియట్ సంవత్సరాల ప్రారంభంలో దాదాపు అన్ని సాహిత్య పోకడలు ఆమోదించబడిన (సోవియెట్ ఖ్విలోవి, వాలెరియన్ పిడ్మోహైలీ, మైకోలా కులిష్, మైఖేల్ సెమెన్కో, మరికొంతమంది) సమయంలో ఉక్రేనియన్ సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది. 1930 లలో గ్రేట్ పర్జులో భాగంగా ఎన్.కె.వి.డి చేతిలో భాగంగా ప్రముఖ ప్రతినిధులతో అనేక మంది ఇతరులు చంపబడిన సమయంలో విధానాలు తీవ్రంగా క్షీణించాయి. &quot; ఎగ్జిక్యూటెడ్ రీనైసెంస్ &quot; పేరుతో సుమారుగా 223 రచయితలు ఉరితీయబడడంతో సాహిత్యోద్యమం ఆనిచివేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Yuriy Lavrinenko |url=http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm|script-title=uk:Розстріляне відродження: Антологія 1917–1933|trans-title=The Executed Renaissance: Anthology 1917–1933 |language=uk |location=Kiev |publisher=Smoloskyl |date=2004 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213085603/http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm}}&lt;/ref&gt; స్టాలిన్ సోషలిస్టు వాస్తవిక విధానం అమలులో ఈ అణచివేతలు భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ సిద్ధాంతం ఉక్రేనియన్ భాష ఉపయోగాన్ని అణిచివేసేందుకు అవసరం లేదు. కానీ రచయితలు వారి రచనల్లో ఒక నిర్దిష్ట శైలిని అనుసరించాల్సిన అవసరం ఉంది.

స్టాలినిస్ట్ తర్వాతి కాలంలో కమ్యునిస్ట్ పార్టీలో సాహిత్య కార్యకలాపాలు కొంతవరకు పరిమితమయ్యాయి. యుక్రేయిన్ యుద్ధానంతర సోవియట్ సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ వ్యక్తులైన లినా కోస్తేంకో, డిమిట్రో పవ్విచ్చో, బోరిస్ ఒలినిక్క్ (కవి), ఇవాన్ డ్రాచ్, ఓల్స్ హొచార్, వాసిల్ స్టుస్, వాసిల్ సిమోనెన్కో ప్రాధాన్యత వహించారు.

1980 ల చివర్లో, 1990 ల ప్రారంభంలో యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్. తిరోగమనం, పతనం 1991 లో ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్యం పునఃస్థాపనతో సాహిత్య స్వేచ్ఛ అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=ualit /&gt;

=== నిర్మాణకళ ===
[[File:Curitiba Parque Tingui.jpg|thumb|right|Traditional Ukrainian village [[Ukrainian architecture|architecture]] in [[Curitiba]], Brazil, which has a large [[Ukrainian diaspora]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.brasil.kiev.ua/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=45&amp;layout=blog&amp;Itemid=30&amp;9856877558d17ec206d1a87e99fb1dce=3fab537243dff8dbaf45e8c8619a395b |title=Slavic community in Curitiba |publisher=Brasil.kiev.ua |date= |url-status=dead |access-date=25 జూలై 2018 |archive-date=3 డిసెంబరు 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203110425/http://www.brasil.kiev.ua/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=45&amp;layout=blog&amp;Itemid=30&amp;9856877558d17ec206d1a87e99fb1dce=3fab537243dff8dbaf45e8c8619a395b }}&lt;/ref&gt;]]
ఆధునిక ఉక్రెయిన్లో నిర్మించిన నిర్మాణాలు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా నివసిస్తున్న ఉక్రైనియన్ల తీసుకువచ్చిన నిర్మాణ శైలులు ఉన్నాయి. వీటికి తూర్పు స్లావిక్ రాష్ట్రంలో కీవన్ రస్లో నిర్మించబడిన ప్రారంభకాల మూలాలు ఉంటాయి. కీవన్ రస్ క్రైస్తవీకరణ నుండి అనేక సంవత్సరాల కాలం ఉక్రేనియన్ వాస్తుశిల్పాన్ని బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం ప్రభావితం చేసింది. 12 వ శతాబ్దం తరువాత ప్రత్యేకమైన గలిసియా-వోల్నియాయా నిర్మాణం ప్రధాన భూభాగాలలో కొనసాగింది. సాపోర్జోజియన్ కోసాక్కుల శకంలో పోలిష్-లిథువేనియన్ కామన్వెల్త్ ప్రభావంతో ఉక్రెయిన్‌లో పశ్చిమదేశాల ప్రత్యేకమైన నూతన శైలి అభివృద్ధి చేయబడింది. రష్యా సార్డాంతో సమైక్యం అయిన తరువాత తూర్పు, రష్యన్ పాలిత ప్రాంతంలో ఆ కాలం నాటి రష్యన్ శిల్ప శైలిలో అనేక నిర్మాణాల నిర్మించబడ్డాయి. అదే సమయంలో పశ్చిమ గలీసియా ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ శిల్పకళా ప్రభావం అభివృద్ధి అయింది. యుక్రేయిన్ జాతీయ నిర్మాణాలు సోవియట్ యూనియన్, ఆధునిక స్వతంత్ర యుక్రెయిన్ పాలనలో ఉపయోగించబడ్డాయి.

988 లో క్రైస్తవ మతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత నిర్మించబడిన రస్ చర్చిలు, తూర్పు స్లావిక్ భూభాగంలో స్మారక శిల్ప శైలికి మొదటి ఉదాహరణలుగా ఉన్నాయి. బైజాంటైన్ల చేత కీవన్ రాష్ట్ర నిర్మాణ శైలి బలంగా ప్రభావితమైంది. పూర్వపు తూర్పు సంప్రదాయ చర్చిలు ప్రధానంగా చెక్కతో తయారు చేయబడ్డాయి. సరళమైన చర్చ రూపం సెల్ చర్చ్ అని పిలువబడుతుంది. ప్రధాన కేథడ్రల్స్‌కు చిన్న గోపురం ఉంటుంది. ఇది కొంతమంది కళా చరిత్రకారులు క్రైస్తవ పూర్వ స్లావిక్ దేవాలయాల రూపాన్ని రూపొందించడానికి దారితీసింది.

ఈ చర్చిల అనేక ఉదాహరణలు మనుగడలో ఉన్నాయి. అయితే 16 వ, 17 వ, 18 వ శతాబ్దాల్లో అనేక మంది ఉక్రైనియన్ బరోక్ శైలిలో వెలుపలి రూపాన్ని పునర్నిర్మించారు (క్రింద చూడండి). గ్రేట్ సెయింట్ సోఫియా (కీవ్) ఉంది - మొట్టమొదటి పునాది 1017 సంవత్సరం రికార్డు చేయబడింది. బెర్సెరోవ్ వద్ద సేవియర్ చర్చి - (1113 నుండి 1125), 12 వ శతాబ్దంలో సిర్కాస్ చర్చి, సెయింట్ సిరిల్స్ చర్చి నిర్మించబడింది. ఉక్రేనియన్ రాజధానిలో వీటిని ఇప్పటికీ చూడవచ్చు. 1160 లో నిర్మించిన వోల్దిమిర్-వోల్నిస్కీలోని అజంప్షన్ కేథడ్రల్తో సహా అనేక భవనాలు 1896-1900లో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. 1901 లో పునర్నిర్మాణం చేయబడిన చెర్నిహివ్ లోని పారస్కేవి చర్చి, 1940 లో పునర్నిర్మాణం చేయబడిన గోల్డెన్ గేట్లు (కీవ్), 1037 లో నిర్మించబడింది. ఇది తిరిగి 1982 లో పునర్నిర్మించబడింది. తరువాతి పునర్నిర్మాణం కళను కొందరు వాస్తుశిల్పకారులు పునఃవిక్రేత ఫాంటసీగా విమర్శించారు. దురదృష్టవశాత్తు కీవన్ రస్‌లో ఆరంభించిన చిన్న దేశవాళి లౌకిక నిర్మాణం 'నిలిచిపోయింది.

ఉక్రెయిన్ రష్యన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం అయ్యాక, రష్యన్ వాస్తుశిల్పులు నిర్మిచిన ప్రాజెక్టులను సుందరమైన ప్రకృతి దృశ్యంలో చూడడానికి అవకాశం ఉంది. ఇవి అనేక యుక్రేయిన్ నగరాలు, ప్రాంతాలలో నిర్మించబడ్డాయి. బార్టోలోయో రస్ట్రెల్లీ నిర్మించిన సెయింట్ ఆండ్రూ చర్చి ఆఫ్ కీవ్ (1747-1754) బారోక్ వాస్తుకళకు ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణగా ఉంది. కీవాన్ పర్వతం పైన ఉన్న ఇది నగరంలో గుర్తించదగిన స్మారక చిహ్నంగా మారింది. రాసెట్రెల్లిలో నిర్మించబడిన మారియన్స్కి ప్యాలెస్ రష్యన్ ఎంప్రెస్ ఎలిజబెత్కు వేసవి నివాసంగా నిర్మించబడింది. ఉక్రెయిన్ చివరి హెట్మాన్ కిరిల్ రజుమోవ్స్కీ పాలనలో హుస్ఖివ్, బాటురిన్, కోసెలెట్స్ వంటి కాసాక్ హెట్మానాట్ పట్టణాలలో ఆండ్రీ క్వాసోవ్ నిర్మించిన భారీ ప్రాజెక్టులు ఉన్నాయి. రష్యా చివరకు ఉక్రెయిన్, క్రిమియా దక్షిణాన్ని జయించి, వాటిని న్యూ రష్యాగా మార్చింది. నికోలయేవ్, ఒడెస్సా, కెర్షోన్, సెవాస్టోపాల్ వంటి కొత్త నగరాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఇంపీరియల్ రష్యన్ ఆర్కిటెక్చర్ గుర్తించదగిన ఉదాహరణలుగా ఇవి ఉన్నాయి.

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
దస్త్రం:Чернігів.Собор Бориса й Гліба.JPG|The Cathedral of Saints Boris and Gleb in Chernihiv dates to Kievan Rus'. 1030.
దస్త్రం:Kamianets-Podilskyi-2007.jpg|[[Kamianets-Podilskyi Castle]] – one of the [[Seven Wonders of Ukraine]]
దస్త్రం:Kyiv, St Andrew church (2).jpg|[[St Andrew's Church, Kiev|St Andrew's Church]] in [[Kiev]], an example of [[Baroque architecture|Baroque]]
దస్త్రం:Лвов Галиција.jpg|[[Old Town (Lviv)|Lviv's Old Town]]; architecture [[Western Ukraine|there]] is much influenced by its history as part of [[Austria-Hungary]] and [[Second Polish Republic|Poland]].
దస్త్రం:Комплекс споруд Воронцовського палацу.jpg|[[Vorontsov's Palace (Alupka)|Vorontsov Palace]], at the foot of the [[Crimean Mountains]], an example of [[Gothic Revival architecture|Gothic]]/[[Moorish Revival architecture]]
దస్త్రం:Monasterio de San Migueel.jpg|[[St. Michael's Golden-Domed Cathedral]] in [[Kiev]], an example of [[Ukrainian Baroque]]
దస్త్రం:ArcLviv.JPG|Example of early 20th century architecture in [[Lviv]]
దస్త్రం:LvivArchitecture.JPG|Lviv. The Bernardine church in the style of Italian and Dutch mannerism
దస్త్రం:Будинок губернського земства (Полтава) 02.JPG|[[Poltava]] museum, [[Ukrainian Modern architecture]] example. 1908.
దస్త్రం:Крещатик 38 дробь 2 Киев 2012 01.JPG|Central Department store in [[Kiev]], [[Stalinist architecture]] example
దస్త్రం:Харьков строится.JPG|Modern residential architecture in [[Kharkiv]]
దస్త్రం:Палац Шенборнів з висоти.jpg|Schönborn Palace. 1895
దస్త్రం:Фортечні вали.jpg|సెయింట్ ఎలిజబెత్ కోట, క్రోపివ్నిట్స్కీ. 1754
&lt;/gallery&gt;
1934 లో సోవియట్ యుక్రెయిన్ రాజధాని ఖార్కివ్ నుండి కీవ్‌కి తరలించబడింది. గతంలో ఈ నగరం ఒక ప్రాంతీయ కేంద్రంగా మాత్రమే ఉండేది. అందుకే తక్కువ శ్రద్ధ కనబరిచింది. నగరం అంతటా గొప్పగా మార్పులు సంభవించాయి. స్టాలినిస్ట్ వాస్తుశిల్పి మొదటి ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. అధికారిక విధానంగా పాత నగరం స్థానంలో ఒక కొత్త నగరం నిర్మించవలసి ఉంది. సెయింట్ మైఖేల్ గోల్డెన్-డామ్డ్ మోనాస్టరీ వంటి వాస్తుశిల్పులు నిర్మించిన ఎంతో గౌరవించదగిన భవనాలు ధ్వంసమయ్యాయి. సెయింట్ సోఫియా కేథడ్రాల్ శిథిలావస్థలో ఉంది. అలాగే రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం శిథిలాలకు కారణం అయింది. యుద్ధము తరువాత సెంట్రల్ కీవ్ పునర్నిర్మాణము కొరకు కొత్త ప్రాజెక్టు ఖరిష్చట్క్ ఎవ్న్యుని ఆర్కిటెక్చర్‌లో స్టాలినిజానికి ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణగా ఉంది. ఏమైనప్పటికి 1955 నాటికి కొత్త రాజకీయాల కారణంగా ఈ పథకం పూర్తి చేయకుండా నిలిచిపోయింది.

ఆధునిక యుక్రేయిన్ వాస్తుశిల్పానికి సంబంధించిన ఆధునిక సౌందర్యం, సొంత కళాత్మక శైలి కోసం అన్వేషణ ఇప్పటికే ఉన్న చారిత్రక-సాంస్కృతిక పర్యావరణానికి చేర్చడం సవాలుగా ఉన్నాయి. సెంట్రల్ కీవ్ లో మైదాన్ నెజాలేజ్నోస్టీ, పునర్నిర్మాణం, పునరుద్ధరణ ఆధునిక ఉక్రెనియన్ వాస్తుకళకు ఉదాహరణగా ఉన్నాయి. ప్లాజాలో స్థలం పరిమితి ఉన్నప్పటికీ ఇంజనీర్లు అసమాన భూభాగాలతో కలగలిపి, కొత్త షాపింగ్ సెంటర్కు భూగర్భ స్థలాన్ని ఉపయోగించారు.

రిబల్స్కికి ద్వీపకల్పంలో కీవ్ సిటీ సెంటర్ నిర్మాణానికి 21 వ శతాబ్దం చాలా భాగం పట్టవచ్చు అని అంచనా వేయబడుతుంది. ఇది పూర్తి అయిన తరువాత, డనియెర్ సుందరమైన దృశ్యాలలో ఒక దట్టమైన ఆకాశహర్మ్యం పార్కు ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=gradsovet_05_12_07&gt;{{cite web |url=http://archunion.com.ua/sovet-2005/gradsovet_05_12_07.shtml |script-title=ru:Архитекторы Киева – Градостроительное обоснование внесения изменений в генеральный план развития г. Киева на период до 2020г., связанных со строительством жилых и офисных помещений с подземным паркингом, гостинично-офисных комплексов, торговых центров, объектов социально-культурной сферы, многофункциональных развлекательных комплексов и др. на Рыбальском острове, Подольский район. |trans-title=Architects of Kiev – Development rationale for changes in the general development plan of Kiev up to 2020 relating to the construction of residential and office buildings with underground parking, hospitality-office complexes, shopping centres, social and cultural facilities, multi-functional entertainment complexes, etc. on Rybalsky island, Podolsky district. |work=archunion.com.ua |date=7 December 2005 |language=ru |url-status=dead |access-date=25 జూలై 2018 |archive-date=10 మే 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510032158/http://archunion.com.ua/sovet-2005/gradsovet_05_12_07.shtml }}&lt;/ref&gt;

=== సంగీతం===
[[File:Cossack Mamay 1st half of 19th c (4).jpg|thumb|కోబ్జాను ప్లే చేస్తోంది]]
ఉక్రెయిన్ సంస్కృతిలో సంగీతం ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంది. ఉక్రెయిన్ సంగీతానికి సుదీర్ఘ చరిత్ర అనేక సంగీతవిధానాలతో ప్రభావితం అయింది. సాంప్రదాయ జానపద సంగీతం నుండి సాంప్రదాయ సంగీతం, ఆధునిక రాక్ వరకు ఉక్రెయిన్ సంగీతాన్ని ప్రభావితం చేసాయి. ఉక్రెయిన్ కిరిల్ కరాబిట్స్, ఒకేన్ ఎల్జి, రుస్లానాలతో సహా అనేక అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన సంగీతకారులను ఉత్పత్తి చేసింది. సాంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ జానపద సంగీతంలోని మూలకాలు పాశ్చాత్య సంగీతప్రపంచానికి, ఆధునిక జాజ్‌కు కూడా చేరుకున్నాయి.

[[File:Лисенко Микола.jpg|thumbnail|left|upright|
మైకోలా లైసెంకో ఉక్రేనియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం యొక్క తండ్రిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతున్నాడు.{{citation needed|date=June 2015}}]]

ఉక్రేనియన్ మ్యూజిక్ కొన్నిసార్లు విదేశీయ మెరిస్మాటిక్ పాడటంతో కలగలిపిన మిశ్రమసంగీతాన్ని సరళ సామరస్యంతో ప్రదర్శిస్తుంది. ఉక్రేనియన్ జానపద సంగీతం అత్యంత ఆకర్షణీయమైన రెండు రీతులతో విస్తృతంగా ఉపయోగంలో ఉంది.

బారోక్ కాలంలో ఉక్రెయిన్లో ఉన్నత విద్యను పొందడానికి సంగీతం ఒక ముఖ్యమైన సాధనంగా ఉండేది. కైవ్-మోహైలా అకాడెమి పాఠ్యాంశాల్లో సంగీతానికి గణనీయమైన ప్రాముఖ్యత ఉంది. చాలామంది ఉక్రెయినియన్ ప్రముఖులు సంగీతంలో ప్రాముఖ్యత సాధించారు. యుక్రేనియన్ కాసాక్ నాయకులలో (మాసేపే, పాలీ, హోలోవాటిజ్, సిర్కో) కోబ్జా, బండురా లేదా టోర్బాన్ గాయకులు ఉన్నారు.

మొదటి ప్రత్యేక సంగీత అకాడమీ 1738 లో ఉక్రెయిన్ లోని హులిఖిలో ఏర్పాటు చేయబడింది. విద్యార్థులు గాత్రసంగీతం, వాయిద్య బృందం నుండి వయోలిన్, బండురాలను నేర్చుకున్నారు. ఫలితంగా రష్యన్ సామ్రాజ్యంలో మొట్టమొదటి స్వరకర్తలు, ప్రదర్శకులు ఉక్రెయిన్ లోని ఉక్రియా, హులిఖిలో జన్మించిన లేదా చదువుకోవడం లేదా ఈ సంగీత పాఠశాలతో దగ్గరి సంబంధం ఉంది.

చూడండి:డ్మిత్రో బోర్ట్నియంస్కీ,మాక్సిమ్ బెరెజోవ్‌స్కీ, ఆర్టిమీ వెడెల్.

యుక్రేయిన్ శాస్త్రీయ సంగీతం మూడు విధాలుగా వర్గీకరించబడింది. స్వరకర్త ఉక్రెయిన్లో నివసించడం లేదా కొంతకాలం ఉక్రెయిన్ పౌరుడు లేదా ఉక్రెయిన్ వెలుపల నివసిస్తున్న ఉక్రేనియన్ పౌరుడుగా ఉక్రేనియన్ జాతికి చెంది ఉండడం, ఉక్రెయిన్లో వెలుపల నివసిస్తున్న యుక్రేయిన్ డయాస్పోరాకు చెంది ఉండడంగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈ మూడు సమూహాల సంగీతం చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. ప్రేక్షకులు కూడా దీనిని వర్గీకరిస్తుంటారు.
[[File:Мошорине , Кіровоградська область , Україна , пам'ятник авторові пісні &quot;Їхав козак за Дунай&quot;.jpg|thumb|200px|అత్యంత ప్రసిద్ధ జానపద పాట &quot;ది కోసాక్ వెంట్ బియాండ్ ది డానుబే నది&quot; రచయిత సెమెన్ క్లిమోవ్స్కీ స్మారక చిహ్నం.]]
1960 ల మధ్యకాలం నుంచి పాశ్చాత్య-ప్రభావిత పాప్ సంగీతం ఉక్రెయిన్లో ప్రజాదరణ పొందింది. జానపద గాయకుడు, హార్మోనియమ్ ఆటగాడు మరియానా సడోవ్‌స్కా ప్రాఅధాన్యత వహిస్తున్నారు. యురోపియన్ పాప్, జానపద సంగీతం సమూహాల అంతర్జాతీయ ప్రజాదరణ పొందినవారిలో వోపిలీ విడియోపాలిసోవా, దఖ్ డాటర్స్, దఖా బ్రాఖా, ఇవాన్ డోర్న్, ఒకేన్ ఎల్జి వంటి గాయకులు ఉన్నారు.

ఉక్రెయిన్ ఆధునిక సంగీత సంస్కృతి అకాడెమిక్, వినోద సంగీతం రెండింటినీ ప్రదర్శిస్తుంది. యుక్రెయిన్లో ఐదు కన్సర్వేటరీస్, 6 ఒపేరా హౌస్లు, చాంబెర్ మ్యూజిక్,&quot; ఫైవ్ హౌసెస్ ఆఫ్ చాంబరు మ్యూజిక్ &quot; అన్ని ప్రాంతీయ కేంద్రాలలో ఫిల్హార్మోనీ ప్రదర్శనలను అందిస్తుంది.

ఉక్రెయిన్ యూరోవిజన్ సాంగ్ కాంటెస్ట్ 2005, యూరోవిజన్ సాంగ్ కాంటెస్ట్ 2017 ను నిర్వహించింది.

=== సినిమా ===
యుక్రెయిన్ సినిమా చరిత్రపై ప్రభావం చూపింది. ఉక్రేనియన్ దర్శకులు అలెగ్జాండర్ డోవ్జెంకో ప్రారంభ సోవియట్ చిత్ర నిర్మాతలలో ఒకరిగా ఉన్నాడు. అలాగే ఆయన సోవియెట్ మాంటేజ్ థియరీ, డోవ్జెంకో ఫిల్మ్ స్టూడియోస్ మార్గదర్శకుడిగా ఉన్నాడు. అర్మేనియా చలనచిత్ర దర్శకుడు, కళాకారుడు &quot; సెర్గీ పరాజనోవ్ &quot; ఉక్రేనియన్, ఆర్మేనియన్, జార్జియన్ సినిమాలలో గుర్తించతగినంతగా కృషిచేసాడు. అతను తన సొంత సినిమా శైలి, ఉక్రేనియన్ కవితా శైలి చలనచిత్రాన్ని రూపొందించాడు. దీనిని పూర్తిగా సోషలిస్ట్ వాస్తవికత మార్గదర్శక సూత్రాలతో ప్రవేశపెట్టాడు.

[[File:Muratova.jpg|upright|thumbnail|కిరా మురతోవా]]

ఇతర ప్రఖ్యాత దర్శకులలో కిరా మురతోవా, సెర్జీ లోజ్నిట్సా, మైరోస్లావ్ స్లాబోష్పిట్స్కి, లారిసా షెపిట్కో, సెర్గీ బండార్చుక్, లియోనిడ్ బైకోవ్, యురి ఇలియంకో, లియోనిడ్ ఒస్కా, ఇయోర్ పోడోల్చక్, డెలిరియం, మేరీ వ్రోడాతో మొదలైన వారు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు. చాలా మంది యుక్రేయిన్ నటులు క్లిష్టమైన విజయాన్ని సాధించి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించిన వారిలో వెరా ఖోలొడ్నాయ, బోహాన్ స్టుప్కా, మిల్లా జోవోవిచ్, ఓల్గా క్యూర్లెన్కో, మీలా కునిస్ ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు.

ముఖ్యమైన విజయవంతమైన నిర్మాణాల చరిత్ర ఉన్నప్పటికీ ఈ పరిశ్రమ తరచుగా యూరోపియన్, రష్యన్ ప్రభావితమై ఉందని వర్ణించబడింది. యుక్రేయిన్ నిర్మాతలు అంతర్జాతీయ సహ-నిర్మాణాలు, ఉక్రేనియన్ నటులు, డైరెక్టర్లు, బృందం చిత్రాలలో రష్యన్ (గతంలో సోవియట్) చిత్రాలలో నిరంతరాయంగా చురుకుగా ఉన్నారు. విజయవంతమైన సినిమాలు ఉక్రెయిన్ ప్రజలు, కథలు లేదా సంఘటనలు, యుద్ధాలు, మాన్ మూవీ కెమెరా, వింటర్ ఆన్ ఫైర్: ఉక్రెయిన్ ఫైట్ ఫర్ ఫ్రీడం, ఎవెర్యింగ్ ఇల్యూమినేటెడ్ ప్రధానమైనవి.

ఉక్రేనియన్ స్టేట్ ఫిల్మ్ ఏజెన్సీ యాజమాన్యంలో నేషనల్ ఒలేక్సాండెర్ డోవ్జెంకో ఫిల్మ్ సెంటర్, చిత్రం కాపీ ప్రయోగశాల, ఆర్కైవ్ ఉన్నాయి. ఒడెస్సా ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ హోస్టింగ్‌కు ఆతిథ్యం వహిస్తుంది. మోలోడిస్ట్ యుక్రెయిన్ లో జరిగిన ఒకే ఎఫ్.ఐ.ఎ.పి.ఎఫ్. గుర్తింపు పొందిన అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంగా ఉంది. పోటీ కార్యక్రమం ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్యార్థుల కొరకు రూపొందించబడింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా విద్యార్థుల కొరకు మొదటి లఘు, మొదటి పూర్తి ఫీచర్ చిత్రాలు అంకితం చేయబడ్డాయి. ఇవి వార్షికంగా అక్టోబరులో జరిగేది.

=== సినిమాలు ===
# [[ది ట్రైబ్ (2014 సినిమా)|ది ట్రైబ్]] (2014)

=== మాధ్యమం ===
ఉక్రేయిన్స్కా ప్రావ్డా &lt;ref name=&quot;alexa.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/UA |title=Top Sites in Ukraine |publisher=Alexa |accessdate=12 May 2014 |archive-date=10 మార్చి 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310043440/http://www.alexa.com/topsites/countries/UA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2000 ఏప్రిల్లో జార్జి గాంగడాద్ (యుక్రేయిన్ రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ దినం) స్థాపించాడు. రష్యన్, ఆంగ్ల భాషల్లో ప్రచురించబడిన లేదా అనువదించిన ఎన్నిక చేసిన వ్యాసాలు ప్రధానంగా ఉక్రేనియన్లో ప్రచురించబడ్డాయి. ఈ వార్తాపత్రిక ఉక్రెయిన్ రాజకీయాల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. యుక్రెయిన్లో ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ అనేది [[బాల్టిక్ దేశాలు|బాల్టిక్ రాష్ట్రాలే]] కాక సోవియట్-పూర్వ దేశాల్లో స్వేచ్ఛాయుతంగా ఉన్నట్లు పరిగణించబడుతుంది.

ఫ్రీడమ్ హౌస్ యుక్రెయిన్లో ఇంటర్నెట్‌ను &quot;ఉచిత&quot;, &quot;పాక్షికంగా ఉచితం&quot;గా వర్గీకరిస్తుంది. 2004లో ఆరెంజ్ రివల్యూషన్ తరువాత ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ గణనీయంగా మెరుగుపడింది. అయినప్పటికీ 2010 లో ఫ్రీడమ్ హౌస్ &quot;యుక్రెయిన్లో ప్రతికూల ధోరణులను&quot; గుర్తించింది.

కియెవ్ యుక్రెయిన్లో మీడియా విభాగాన్ని ఆధిపత్యం చేస్తోంది: కైవ్ పోస్ట్ ఉక్రెయిన్ ప్రముఖ ఆంగ్ల భాషా వార్తాపత్రిక. జాతీయ వార్తాపత్రికలు డెన్, మిర్రర్ వీక్లీ, ది ఉక్రేనియన్ వీక్ లేదా ఫోకస్ (రష్యన్) వంటి వార్తాపత్రికలు, టెలివిజన్, రేడియోలు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ లివ్ కూడా ఒక ప్రముఖ జాతీయ మీడియా కేంద్రంగా ఉంది.1918 లో యుక్రెయిన్ నేషనల్ న్యూస్ ఏజెన్సీ, ఉక్రిన్ఫెర్ స్థాపించబడింది. ఉక్రెయిన్ పబ్లిషింగ్ విభాగం, పుస్తకాలు, డైరెక్టరీలు, డేటాబేస్లు, పత్రికలు, మ్యాగజైన్లు, వ్యాపార మాధ్యమాలు, వార్తాపత్రికలు, వార్తల ఏజెన్సీలకు మిశ్రమ టర్నోవరు ఉంది. శానోమా ఎస్క్వైర్, హార్పర్స్ బజార్, నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ మ్యాగజైన్ వంటి మ్యాగజైన్ల ఉక్రేనియన్ సంస్కరణలను ప్రచురిస్తుంది. 1992 లో బి.బి.సి. ఉక్రేనియన్ దాని ప్రసారాలను ప్రారంభించింది.

ఉక్రేనియన్లు రేడియో కార్యక్రమాలకు వినవచ్చు. రేడియో ఉక్రెయిన్ లేదా రేడియో లిబర్టీ వంటివి ఎక్కువగా వాణిజ్యపరంగా సగటున రోజుకు రెండున్నర గంటలు ఉంటాయి. అనేక టెలివిజన్ చానెల్స్ పనిచేస్తాయి. అనేక వెబ్సైట్లు ప్రజాదరణ పొందాయి.

2010 లో అత్యంత ప్రసిద్ధ చిత్రం &quot;క్రుట్ స్టేషన్ 1918&quot; (Крути 1918, Kruty 1918, 2019)

=== క్రీడలు ===
[[File:Andriy Shevchenko goal celebration Euro 2012 vs Sweden.jpg|thumb|Ukrainian footballer [[Andriy Shevchenko]] celebrates a goal against Sweden at Euro 2012.]]
సోవియట్ భౌతిక విద్యకు ప్రాముఖ్యత ఇవ్వడం ద్వారా ఉక్రెయిన్ విద్యావిధానం లాభం పొందింది. ఇటువంటి విధానాల కారణంగా ఉక్రెయిన్‌లో వందల స్టేడియాలు, స్విమ్మింగ్ పూల్స్, వ్యాయామశాల, అనేక ఇతర అథ్లెటిక్ సౌకర్యాలు అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-30127/Ukraine |title=Ukraine – Sports and recreation |work=Encyclopædia Britannica (fee required) |url-status=dead |df= |access-date=25 జూలై 2018 |archive-date=15 జనవరి 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115053121/http://www.britannica.com/eb/article-30127/Ukraine }}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్‌లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ ఫుట్ బాల్. టాప్ ప్రొఫెషనల్ లీగ్ వైశ్చా లిహా (&quot;ప్రీమియర్ లీగ్&quot;).

సోవియెట్ జాతీయ ఫుట్బాల్ జట్టు తరపున పలువురు ఉక్రైనియన్లు ఆడారు. ముఖ్యంగా వీరిలో బలోన్ డి'ఆర్ విజేతలు ఇయోర్ బెలానోవ్, ఓలే బ్లాక్హిన్ వంటి క్రీడాకారులు ఉన్నారు. సోవియట్ యూనియన్ రద్దు తరువాత ఈ అవార్డును అందుకున్న ఒక ఒక ఉక్రేనియన్ క్రీడాకారుడు ఆండ్రీ షెవ్చెంకో మాత్రమే. 2006లో ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. వరల్డ్ కప్లో జాతీయ జట్టు ఆరంగేట్రం చేసి క్వార్టర్ ఫైనల్స్కు చేరుకుని చివరికి ఇటలీతో ఓడిపోయింది. ఉక్రైనియన్లు కూడా బాక్సింగ్లో బాగా ఆడారు. అక్కడ విటాలీ, వ్లాదిమిర్ క్లిట్ష్కో సోదరులు ప్రపంచ హెవీవెయిట్ చాంపియన్షిపులో పాల్గొన్నారు.

సెర్గి బుబ్కా 1993 నుండి 2014 వరకు పోల్ ఖజానాలో రికార్డును నెలకొల్పాడు; గొప్ప బలం, వేగము, జిమ్నాస్టిక్ సామర్ధ్యాలతో, అతను అనేక సందర్భాలలో ప్రపంచ అత్యుత్తమ అథ్లెట్గా ఎన్నుకోబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.olympic.org/mr-sergey-bubka |accessdate=27 May 2010 |title=Mr. Sergey BUBKA |author=International Olympic Committee |work=Official website of the Olympic Movement |quote=...&amp;nbsp;voted world's best athlete on several occasions.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.trackandfieldnews.com/archive/aoy.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511100602/http://www.trackandfieldnews.com/archive/aoy.html |archivedate=2011-05-11 |title=Track and Field Athlete of the Year |publisher=Trackandfieldnews.com |accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;

బాస్కెట్బాల్ యుక్రెయిన్లో ప్రజాదరణ పొందింది. 2011 లో &quot; యురోబస్కేట్ 2015 &quot;ను నిర్వహించటానికి యుక్రెయిన్ హక్కు ఇవ్వబడింది. రెండు సంవత్సరాల తరువాత యూరోబాస్కెట్ 2013 లో యూరోబా జాతీయ బాస్కెట్బాల్ జట్టు 6 వ స్థానంలో నిలిచింది. తరువాత మొదటిసారిగా ఎఫ్.ఐ.బి.ఎ. ప్రపంచ కప్కు అర్హత సాధించింది. యూరోలీగ్ పాల్గొనే &quot; బుడివెన్లింక్ కివీ &quot; కైవ్ ఉక్రెయిన్‌లో బలమైన ప్రొఫెషనల్ బాస్కెట్బాల్ క్లబుగా గుర్తింపు పొందింది.

చెస్ అనేది యుక్రెయిన్లో ఒక ప్రముఖ క్రీడగా ఉంది. రుస్లాన్ పొనోమరియోవ్ మాజీ ప్రపంచ ఛాంపియనుగా ఉన్నాడు. ఉక్రెయిన్‌లో 85 గ్రాండ్ మాస్టర్స్, 198 అంతర్జాతీయ మాస్టర్స్ ఉన్నాయి.

ఉక్రెయిన్లో రగ్బీ లీగ్ ఆడతారు.&lt;ref&gt;{{citeweb |url=http://www.rlef.eu.com/news/article/1480/legion-xiii-dominate-ukrainian-season |title=Legion XIII dominate Ukrainian season |publisher=RLEF |date=23 November 2017 |accessdate=23 November 2017 |website= |archive-date=1 డిసెంబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201182718/http://www.rlef.eu.com/news/article/1480/legion-xiii-dominate-ukrainian-season |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్ 1994 లో ఒలింపిక్ ప్రవేశం చేసింది. ఇప్పటివరకు, ఒలింపిక్స్లో ఉక్రెయిన్ వింటర్ ఒలింపిక్స్లో కంటే సమ్మర్ ఒలంపిక్స్ (ఐదు మ్యాచ్ల్లో 115 పతకాలు) లో మరింత విజయవంతం అయ్యింది. ఉక్రెయిన్ ప్రస్తుతం ఆల్-టైమ్ ఒలింపిక్ ఆటల పతకంలో గెలిచిన బంగారు పతకాల సంఖ్యలో 35 వ స్థానంలో ఉంది. ఉక్రెయిన్ క్రీడాకారులు రష్యా మినహా అన్ని దేశాలలో మరిన్ని క్రీడా ప్రదర్శనలు చేసారు.{{citation needed|date=March 2014}}
&lt;!-- Adding other sports – consider adding any expansion to the &quot;main&quot; page [[Sport in Ukraine]] --&gt;

=== ఆహారసంస్కృతి ===
సంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ ఆహారంలో ప్రధానంగా చికెన్, పంది మాంసం, గొడ్డు మాంసం, చేపలు, పుట్టగొడుగులు ఉంటాయి. 
ఉక్రైనియన్లు బంగాళాదుంపలు, ధాన్యాలు, తాజా, ఉడికించిన లేదా ఊరవేసిన కూరగాయలను చాలా అధికంగా తింటారు. పానీయాలు, పుట్టగొడుగులు, కేవియర్ లేదా మాంసంతో కూడిన పాన్కేక్లు, కపుస్నీనిక్ (మాంసం, బంగాళాదుంపలు, క్యారట్లు తయారు చేసిన సూప్), పానీయాలు, కాయగూరలు, క్యారట్లు (దుంపలు, క్యాబేజీ, పుట్టగొడుగులను లేదా మాంసంతో తయారు చేసిన సూప్), హోలుబ్ట్సీ (బియ్యం, క్యారెట్లు, ఉల్లిపాయలు, మాంసంతో నింపిన క్యాబేజీ రోల్స్), పైరోగి (కుడుములు), పులుసు (చిన్న ముక్కలు, ఉల్లిపాయలు, క్యాబేజీ, మిల్లెట్, టమోటా పేస్ట్, సుగంధ ద్రవ్యాలు, తాజా మూలికలు) ఉడికించిన బంగాళాదుంపలు, చీజ్ లేదా మాంసంతో నిండి ఉంటుంది. ఉక్రేనియన్ ప్రత్యేక వంటలలో చికెన్ కీవ్, కీవ్ కేక్ కూడా ఉన్నాయి. ఉక్రైనియన్లు ఉడికించిన పండు, రసాలను, పాలు, మజ్జిగ (వీటి నుండి కాటేజ్ చీజ్ను తయారుచేస్తారు), మినరల్ వాటర్, టీ, కాఫీ, బీర్, వైన్, హరిల్కాలను త్రాగుతుంటారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/T/R/Traditionalfoods.htm |title=Traditional Foods |accessdate=10 August 2007 |last=Stechishin |first=Savella |publisher=Encyclopedia of Ukraine}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Wareniki.JPG|[[Varenyky]] topped with fried onion
File:Borscht served.jpg|[[Borscht]] soup with [[smetana (dairy product)|sour cream]]
File:Martiniouk Paska.JPG|[[Paska (bread)|Paska]], Ukrainian [[Easter]] bread
&lt;/gallery&gt;

== రష్యా - ఉక్రెయిన్ యుద్ధం ==
'''ఉక్రెయిన్ పై మిలటరీ వార్ మొదలుపెట్టినట్లు [[రష్యా]] అధ్యక్షుడు [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] ప్రకటించారు. దాంతో 2022 ఫిబ్రవరి 24న రష్యా బలగాలు ఉక్రెయిన్ రాజధాని [[కీవ్పై]] బాంబుల వర్షం కురిపించాయి. ప్రపంచ దేశాల నుంచి తీవ్ర వ్యతిరేకతతో పాటు దాడి చేయోద్దని ఎంత ఒత్తిడి తీసుకొచ్చినా రష్యా మాత్రం వెనక్కి తగ్గలేదు.'''

'''ఆ తరువాత రోజు''' (2022 ఫిబ్రవరి 25) '''కూడా దాడులు కొనసాగిస్తున్న వేళ యుద్ధాన్ని ఆపాలని, చర్చలు జరపాలని ఉక్రెయిన్‌ అధ్యక్షుడు [[వొలొదిమిర్‌ జెలెన్‌స్కీ]] రష్యాను కోరారు. ఈ నేపథ్యంలో ఉక్రెయిన్‌ సైన్యం ఆయుధాలు వీడితే చర్చలకు తాము సిద్ధమేనంటూ రష్యా విదేశాంగశాఖ మంత్రి [[సెర్గీ లారోవ్‌]] ప్రకటించారు. అంతేకాకుండా''' రష్యా అధ్యక్షుడి కార్యాలయం నుంచి కూడా అధికారిక ప్రకటన వెలువడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine Crisis: దిగివచ్చిన పుతిన్‌.. ఉక్రెయిన్‌తో చర్చలకు సిద్ధం..|url=https://fbap.eenadu.net/telugu-news/world/russia-ready-to-talk-if-ukraine-lay-down-arms-says-fm/0800/122039315|access-date=2022-02-25|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్ మొత్తాన్ని త‌మ అధీనంలోకి తెచ్చుకోవ‌డ‌మే ల‌క్ష్యంగా మూడో రోజు (2022 ఫిబ్రవరి 26) కూడా ర‌ష్యా దాడులు చేస్తుండ‌డంతో ర‌ష్యా ద‌ళాలు వెనక్కి వెళ్లాల‌ని ఐక్య‌రాజ్య‌సమితితో పాటు ప‌లు దేశాలు మ‌రోసారి కోరాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-02-26|title=Russia Ukraine War Live: ఉక్రెయిన్‌పై కొనసాగుతున్న రష్యా దండయాత్ర.. ప్రతి క్షణం కొత్త ట్విస్ట్!|url=https://tv9telugu.com/world/russia-ukraine-war-live-updates-vladimir-putin-announces-war-military-operations-in-ukraine-day-3-latest-news-in-telugu-646179.html|access-date=2022-02-26|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

[[:en:2022 Russian invasion of Ukraine|ఉక్రెయిన్‌ పై రష్యా మిలటరీ ఆపరేషన్‌]] నాలుగో రోజు (2022 ఫిబ్రవరి 27) కొనసాగుతోంది. రష్యన్‌ బలగాలు అధునాతన ఆయుధాలతో రాజధాని [[:en:Kyiv|కీవ్‌]] నగరం పై చేస్తున్న దాడులలో అమాయ‌క ప్ర‌జ‌లు కూడా ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-27|title=తప్పెవరిదైనా మారింది కీవ్‌ నగరం.. శ్మశాన నిశ్శబ్దం|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/international/russia-invades-ukraine-live-updates-telugu-war-continues-day-4-1437627|access-date=2022-02-27|website=Sakshi|language=te}}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్‌, రష్యా మధ్య సైనిక పోరు భీకరంగా ఐదో రోజూ (2022 ఫిబ్రవరి 28) కొనసాగుతోంది. రష్యా దూకుడును ఉక్రెయిన్‌ నిలువరిస్తోంది. రాజధాని నగరం కీవ్‌, ప్రధాన నగరమైన ఖర్కీవ్‌లో పేలుళ్ల శబ్దాలు వినిపిస్తున్నాయి. దేశం తరఫున రష్యాపై పోరాటం చేయడానికి జైళ్లలో శిక్ష అనుభవిస్తోన్న ఖైదీలను, పలు నేరాల్లో అనుమానితులను కూడా ఉక్రెయిన్ విడుదల చేస్తోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Live Blog ఉక్రెయిన్‌ ఆక్రమణలో ఇక నేరుగా పాల్గొననున్న బెలారస్.. ?|url=https://www.eenadu.net/liveblog/general/8|access-date=2022-02-28|website=EENADU|language=te|archive-date=2022-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227221522/https://www.eenadu.net/liveblog/general/8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ర‌ష్యా, ఉక్రెయిన్‌ల మ‌ధ్య బెలార‌స్ కేంద్రంగా చ‌ర్చ‌లు విఫలమయ్యాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine Crisis: రష్యా-ఉక్రెయిన్‌ మధ్య చర్చలు మొదలయ్యాయ్‌.. యుద్ధం ముగిసేనా?|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/ukraine-russia-talks-begins-in-belarus/0800/122041336|access-date=2022-02-28|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;

ఇరు దేశాల యుద్ధం మొద‌లై 2022 మార్చి 1 నాటికి ఆరు రోజులు అవుతోంది. ఈ దాడుల్లో [[కర్ణాటక|క‌ర్ణాట‌క‌]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన ఖార్కివ్‌లోని నేషనల్ మెడికల్‌ కాలేజీలో మెడిసిన్‌ నాలుగో సంవత్సరం చదువుతున్న నవీన్‌ శేఖరగౌడ ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. ఈ మేర‌కు భార‌త‌ విదేశాంగ శాఖ ఓ ప్ర‌క‌ట‌న చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine Crisis: ఉక్రెయిన్‌లో భారత విద్యార్థి మృతి..|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/india/indian-student-lost-his-life-in-shelling-in-kharkiv-in-ukraine/0700/122042036|access-date=2022-03-01|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine Crisis: ఆహారం కోసం బయటకు వెళ్లి.. బాంబు దాడికి బలై..|url=https://fbap.eenadu.net/telugu-news/india/indian-student-killed-in-ukraine-gone-out-for-food/0700/122042061|access-date=2022-03-01|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్‌లో తక్షణమే రష్యా తన సైనిక చర్యను నిలిపివేయాలని, తన బలగాలన్నింటినీ వెనక్కి రప్పించాలని నాటో చీఫ్ [[జెన్స్ స్టోల్టెన్‌బర్గ్]] కోరారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine crisis: తక్షణమే యుద్ధం ఆపండి: నాటో విజ్ఞప్తి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/nato-urges-russia-to-end-war-immediately/0800/122042066|access-date=2022-03-01|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;

పంజాబ్​కు చెందిన చందన్ జిందాల్ అనే మరో 21 ఏళ్ల మెడికల్ విద్యార్థి అనారోగ్య సమస్యలతో మృతిచెందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2022-03-02|title=ఉక్రెయిన్‌లో మరో విద్యార్థి మృతి|url=https://www.v6velugu.com/indian-student-dies-in-ukraines-vinnytsia-due-to-illness|access-date=2022-03-04|website=V6 Velugu|language=en}}&lt;/ref&gt;

వారం రోజులుగా రష్యా-ఉక్రెయిన్ వార్ కొన‌సాగుతోంది. ఈ యుద్ధం ఎఫెక్ట్ ప‌లు దేశాల‌పై ప‌డ‌నుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-24|title=Bitcoin and other crypto crash Amid Russia - Ukraine War|url=https://dollarsbag.com/bitcoin-and-other-crypto-crash-amid-russia-ukraine-war/|access-date=2022-03-03|website=Dollars Bag|language=en}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ నేపథ్యంలో క్వాడ్ దేశాధినేతలైన భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]], అమెరికా అధ్యక్షుడు [[జో బైడెన్]], ఆస్ట్రేలియా ప్రధాని [[స్కాట్ మోరిసన్]], జపాన్ ప్రధాని [[ఫుమియో కిషిదా]] 2022 మార్చి 3న సమావేశం కానున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Raju|first=Bala|date=2022-03-03|title=నేడు మూడు దేశాల అధినేతలతో ప్ర‌ధాని మోడీ కీలక భేటీ|url=https://www.prabhanews.com/topstories/today-prime-minister-modi-will-hold-a-crucial-meeting-with-the-leaders-of-the-three-countries/|access-date=2022-03-03|website=Prabha News|language=en|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303063302/https://www.prabhanews.com/topstories/today-prime-minister-modi-will-hold-a-crucial-meeting-with-the-leaders-of-the-three-countries/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ప్రజలను సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించేందుకు మానవతా దృక్పథంతో [[రష్యా దళాలు]] తాత్కాలికంగా [[కాల్పుల విరమణ]]&lt;nowiki/&gt;ను 2022 మార్చి 5న ప్రకటించాయి. రష్యా కాలమానం ప్రకారం ఉదయం 10 గంటల నుంచి కొన్ని గంటలు [[మరిపోల్]], [[వొల్నోవఖా]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో కాల్పులు జరపబోమని [[రష్యా రక్షణ శాఖ]] తెలిపింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine Crisis: ఉక్రెయిన్‌లో రష్యా తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ..|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/russia-announces-humanitarian-corridors/0800/122044834|access-date=2022-03-05|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;
==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[విక్టర్ యనుకోవిచ్]]
* [[ఖోర్టిట్సియా]]
* [[ఉక్రెయిన్‌లో హిందూమతం]]
* [[ఉక్రెయిన్ పై రష్యా దండయాత్ర సమయంలో ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి]]
* [[ఉక్రేనియన్ ఇన్స్టిట్యూట్]]
* [[ఉక్రేనియన్ నృత్యకారులు]]
* [[ఉక్రేనియన్ సినిమా చరిత్రలో 100 ఉత్తమ చిత్రాల జాబితా]]
* [[కుటియా]]

== గమనింపులు ==
{{Refbegin|30em}}
'''a.'''{{Note label|A|a|none}} Among the Ukrainians that rose to the highest offices in the Russian Empire were [[Aleksey Razumovsky]], [[Alexander Bezborodko]] and [[Ivan Paskevich]]. Among the Ukrainians who greatly influenced the [[Russian Orthodox Church]] in this period were [[Stephen Yavorsky]], [[Feofan Prokopovich]] and [[Dimitry of Rostov]].

'''b.'''{{Note label|B|b|none}} Estimates on the number of deaths vary. Official Soviet data is not available because the Soviet government denied the existence of the famine. See the [[Holodomor]] article for details. Sources differ on interpreting various statements from different branches of different governments as to whether they amount to the official recognition of the Famine as Genocide by the country. For example, after the statement issued by the Latvian Sejm on 13 March 2008, the total number of countries is given as 19 (according to ''Ukrainian [[BBC]]'': [http://www.bbc.com/ukrainian/domestic/story/2008/03/080313_latvia_holodomor_oh.shtml {{lang|uk|&quot;Латвія визнала Голодомор ґеноцидом&quot;}}]), 16 (according to ''[[Korrespondent]]'', Russian edition: [http://korrespondent.net/ukraine/politics/403002 {{lang|ru|&quot;После продолжительных дебатов Сейм Латвии признал Голодомор геноцидом украинцев&quot;}}]), &quot;more than 10&quot; (according to ''Korrespondent'', Ukrainian edition: [http://ua.korrespondent.net/ukraine/403780-latviya-viznala-golodomor-1932-33-rr-genocidom-ukrayinciv {{lang|uk|&quot;Латвія визнала Голодомор 1932–33 рр. геноцидом українців&quot;}}]) Retrieved 27 January 2008.

'''c.'''{{Note label|C|c|1}}{{Note label|C|c|2}} These figures are likely to be much higher, as they '''do not''' include Ukrainians of other nationalities or Ukrainian Jews, but only [[ethnic]] Ukrainians, from the Ukrainian SSR.

'''d.'''{{Note label|D|d|none}} This figure excludes [[POW]] deaths.

'''e.'''{{Note label|E|e|none}} Several countries with territory in Europe have a larger total area, but all of those also include territory outside of Europe. Only Russia's European territory is larger than Ukraine.

'''f.'''{{note label|F|f|1}}{{note label|F|f|2}}{{note label|F|f|3}} According to the official [[Ukrainian Census (2001)|2001 census]] data (by nationality;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About number and composition population of Kyiv city by All-Ukrainian population census'2001 data |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Kyiv_city/ |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |access-date=8 January 2014}}&lt;/ref&gt; by language&lt;ref&gt;{{cite web |title=Про кількість та склад населення міста Київ за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року About number and composition population of Kyiv on the results of Census 2001 |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/city_kyiv/ |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |access-date=8 January 2014 |language=uk}}&lt;/ref&gt;) about 75&amp;nbsp;percent of Kyiv's population responded 'Ukrainian' to the native language (ridna mova) census question, and roughly 25&amp;nbsp;percent responded 'Russian'. On the other hand, when the question 'What language do you use in everyday life?' was asked in the 2003 sociological survey, the Kyivans' answers were distributed as follows: 'mostly Russian': 52&amp;nbsp;percent, 'both Russian and Ukrainian in equal measure': 32&amp;nbsp;percent, 'mostly Ukrainian': 14&amp;nbsp;percent, 'exclusively Ukrainian': 4.3&amp;nbsp;percent.&lt;br/&gt;{{cite news |url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032/72 |title=What language is spoken in Ukraine? |publisher=Welcome to Ukraine |date=February 2003 |access-date=11 July 2008 |archive-date=11 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011112630/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20032%2F72 |url-status=dead }}

'''g.'''{{Note label|G|g|none}} Such writings were also the base for Russian and Belarusian literature.
{{Refend}}

{{reflist|group=note}}

{{notelist}}

==మూలాలు==
{{reflist|group=nb}}
{{reflist|30em|refs=&lt;ref name=&quot;DW 16.09.2014&quot;&gt;[http://www.dw.de/ukraine-ratifies-eu-association-agreement/a-17925681 Ukraine ratifies EU association agreement]. [[Deutsche Welle]]. Published 16 September 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters Sep 25, 2014&quot;&gt;Richard Balmforth and Natalia Zinets. [http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-president-idUKKCN0HK0OE20140925 Ukraine president sets 2020 as EU target date, defends peace plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715153205/https://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-president/ukraine-president-sets-2020-as-eu-target-date-defends-peace-plan-idUKKCN0HK0OE20140925 |date=2019-07-15 }}. [[Reuters]]. Published on 25 September 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;European Commission Trade Ukraine&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/trade/policy/countries-and-regions/countries/ukraine/|title=Ukraine - Trade - European Commission|website=ec.europa.eu}}&lt;/ref&gt;}}

== Print sources ==
=== Reference books ===
{{refbegin}}
* ''Encyclopedia of Ukraine'' ([[University of Toronto Press]], 1984–93) 5 vol; [http://www.encyclopediaofukraine.com/ partial online version], from Canadian Institute of Ukrainian Studies
* ''[https://www.questia.com/read/58069636/ukraine-a-concise-encyclopedia Ukraine: A Concise Encyclopedia Vol.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127013733/https://www.questia.com/read/58069636/ukraine-a-concise-encyclopedia |date=2020-11-27 }}'' ed by Volodymyr E. KubijovyC; University of Toronto Press. 1963; 1188pp
* Dalton, Meredith. ''Ukraine'' (Culture Shock! A Survival Guide to Customs &amp; Etiquette) (2001)
* Evans, Andrew. ''Ukraine'' (2nd ed 2007) The Bradt Travel Guide [https://www.amazon.com/gp/reader/1841621811?p=S00T online excerpts and search at Amazon.com]
* Johnstone, Sarah. ''Ukraine'' (Lonely Planet Travel Guides) (2005)
{{refend}}

=== Recent (since 1991) ===
{{refbegin}}
* Aslund, Anders, and Michael McFaul. ''Revolution in Orange: The Origins of Ukraine's Democratic Breakthrough'' (2006)
* Birch, Sarah. ''Elections and Democratization in Ukraine'' Macmillan, 2000 [https://www.questia.com/read/98201086/elections-and-democratization-in-ukraine online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926123227/https://www.questia.com/read/98201086/elections-and-democratization-in-ukraine |date=2020-09-26 }}
* Edwards Mike: &quot;Ukraine&amp;nbsp;– Running on empty&quot; [[National Geographic Magazine]] March 1993
* Katchanovski, Ivan: ''Cleft Countries: Regional Political Divisions and Cultures in Post-Soviet Ukraine and Moldova'', Ibidem-Verlag, 2006, {{ISBN|978-3-89821-558-9}}
* Kuzio, Taras: ''Contemporary Ukraine: Dynamics of Post-Soviet Transformation'', M.E. Sharpe, 1998, {{ISBN|0-7656-0224-5}}
* Kuzio, Taras. ''Ukraine: State and Nation Building'', Routledge, 1998 [https://www.questia.com/read/102997170/ukraine-state-and-nation-building online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014083512/https://www.questia.com/read/102997170/ukraine-state-and-nation-building |date=2017-10-14 }}
* Shamshur O. V., Ishevskaya T. I., ''Multilingual education as a factor of inter-ethnic relations: the case of the Ukraine'', in ''Language Education for Intercultural Communication'', by D. E. Ager, George Muskens, Sue Wright, Multilingual Matters, 1993, {{ISBN|1-85359-204-8}}
* {{cite book|title=Ukraine's Economic Reform: Obstacles, Errors, Lessons|url=https://archive.org/details/ukraineseconomic0000shen|last=Shen|first=Raphael|publisher=Praeger/Greenwood|isbn=978-0-275-95240-2|year=1996}}
* Whitmore, Sarah. ''State Building in Ukraine: The Ukrainian Parliament, 1990–2003'' Routledge, 2004 [https://www.questia.com/read/108557869/state-building-in-ukraine-the-ukrainian-parliament online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014083517/https://www.questia.com/read/108557869/state-building-in-ukraine-the-ukrainian-parliament |date=2017-10-14 }}
* [[Andrew Wilson (historian)|Wilson, Andrew]], ''Ukraine's Orange Revolution'' (2005)
* Wilson, Andrew, ''The Ukrainians: Unexpected Nation,'' 2nd ed. 2002; [https://www.amazon.com/gp/reader/0300093098?p=S00L online excerpts at Amazon]
* Wilson, Andrew, ''Ukrainian Nationalism in the 1990s: A Minority Faith'', [[Cambridge University Press]], {{ISBN|0-521-57457-9}}
* Zon, Hans van. ''The Political Economy of Independent Ukraine''. 2000 [https://www.questia.com/read/98833788/the-political-economy-of-independent-ukraine online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708055037/https://www.questia.com/read/98833788/the-political-economy-of-independent-ukraine |date=2020-07-08 }}
{{refend}}

=== History ===
{{refbegin|30em}}
* [https://www.academia.edu/10220788/UKRAINIAN_UPPER_PALAEOLITHIC_BETWEEN_40_10.000_BP UKRAINIAN UPPER PALAEOLITHIC BETWEEN 40/10.000 BP]
* Bilinsky, Yaroslav ''The Second Soviet Republic: The Ukraine after World War II'' ([[Rutgers University Press]], 1964) [https://www.questia.com/read/98757892/the-second-soviet-republic-the-ukraine-after-world online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707080141/https://www.questia.com/read/98757892/the-second-soviet-republic-the-ukraine-after-world |date=2020-07-07 }}
* Hrushevsky, Michael. ''A History of Ukraine'' (1986)
* Katchanovski Ivan; Kohut, Zenon E.; Nebesio, Bohdan Y.; and Yurkevich, Myroslav. ''Historical Dictionary of Ukraine.'' Second Edition. Scarecrow Press, 2013. 968 pp.
* Kononenko, Konstantyn. ''Ukraine and Russia: A History of the Economic Relations between Ukraine and Russia, 1654–1917'' (Marquette University Press 1958) [https://www.questia.com/read/30412054/ukraine-and-russia-a-history-of-the-economic-relations online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707131740/https://www.questia.com/read/30412054/ukraine-and-russia-a-history-of-the-economic-relations |date=2020-07-07 }}
* Luckyj, George S. ''Towards an Intellectual History of Ukraine: An Anthology of Ukrainian Thought from 1710 to 1995.'' (1996)
* [[Magocsi, Paul Robert]], ''A History of Ukraine''. [[University of Toronto Press]], 1996 {{ISBN|0-8020-7820-6}}
* Reid, Anna. ''Borderland: A Journey Through the History of Ukraine'' (2003) [https://www.questia.com/read/96969196/borderland-a-journey-through-the-history-of-ukraine online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708151117/https://www.questia.com/read/96969196/borderland-a-journey-through-the-history-of-ukraine |date=2020-07-08 }}
* [[Orest Subtelny|Subtelny, Orest]]. ''Ukraine: A History'', 1st edition. Toronto: [[University of Toronto Press]], 1988. {{ISBN|0-8020-8390-0}}.
* Yekelchyk, Serhy. ''Ukraine: Birth of a Modern Nation'' (Oxford University Press 2007) [https://www.questia.com/read/117724172/ukraine-birth-of-a-modern-nation online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707135517/https://www.questia.com/read/117724172/ukraine-birth-of-a-modern-nation |date=2020-07-07 }}
{{refend}}

==== World War II ====
{{refbegin|30em}}
* {{cite book|title=Ukraine During World War II: History and Its Aftermath|last=Boshyk|first=Yuri|year=1986|publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies|isbn=978-0-920862-37-7|url-access=registration|url=https://archive.org/details/ukraineduringwor0000unse}}
* Berkhoff, Karel C. ''Harvest of Despair: Life and Death in Ukraine Under Nazi Rule.'' Harvard U. Press, 2004. 448 pp.
* {{cite book|last=Cliff|first=Tony|title=Class Struggle and Women's Liberation|url=https://archive.org/details/classstrugglewom0000clif|url-access=registration|publisher=Bookmarks|year=1984|isbn=978-0-906224-12-0}}
* Gross, Jan T. ''Revolution from Abroad: The Soviet Conquest of Poland's Western Ukraine and Western Belorussia'' (1988).
* [[Wendy Lower|Lower, Wendy]]. ''Nazi Empire-Building and the Holocaust in Ukraine.'' U. of North Carolina Press, 2005. 307 pp.
* Piotrowski Tadeusz, ''Poland's Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide in the Second Republic, 1918–1947'', McFarland &amp; Company, 1998, {{ISBN|0-7864-0371-3}}
* Redlich, Shimon. ''Together and Apart in Brzezany: Poles, Jews, and Ukrainians, 1919–1945.'' Indiana U. Press, 2002. 202 pp.
* Zabarko, Boris, ed. ''Holocaust In The Ukraine'', Mitchell Vallentine &amp; Co, 2005. 394 pp.
{{refend}}
&lt;!--== వెలుపలి లింకులు ==--&gt;
{{ఐరోపా}}

[[వర్గం:ఐరోపా]]
[[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]]
[[వర్గం:ఉక్రెయిన్]]</text>
      <sha1>hrj9kdbevktzb2lrc9n30gyplyzorpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మూస:Article for deletion/dated</title>
    <ns>10</ns>
    <id>146233</id>
    <revision>
      <id>4980347</id>
      <parentid>2197765</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>పేజీ లింకు సరిచేసాను</comment>
      <origin>4980347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="9ng42mqti9ahjvz0pevkkb0rhbarns6" xml:space="preserve">&lt;!--{{AfDM}} begin--&gt;{{#ifeq:{{{substed|yes}}}|yes|&lt;!-- start {{afd}} subst'ed text --&gt;{{#switch: {{FULLPAGENAME}} | Special:Undelete= | Template:Article for deletion = | Template:Afdx= | #default=&lt;includeonly&gt;{{#if: {{NAMESPACE}} | {{error:wrong namespace}} }}&lt;/includeonly&gt; }}{{Ambox
| name  = Article for deletion/dated
| type  = delete
| image = none
| text  = '''[[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించే ప్రతిపాదన పరిశీలనలో ఉంది.'''&lt;br /&gt;ఈ విషయంపై మీ అభిప్రాయాలను &quot;తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు&quot; పేజీకి అనుబంధంగా ఉన్న '''[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/{{PAGENAME}}|ఈ వ్యాసపు ఉపపేజీలో]]''' రాయండి.&lt;br /&gt;వ్యాసంలో మార్పు చేర్పులు చేసేందుకు అభ్యంతరమేమీ లేదు. కానీ పేజీని పూర్తిగా ఖాళీ చెయ్యరాదు. చర్చ పూర్తయేంతవరకూ దీన్ని తొలగించనూ కూడదు. మరింత సమాచారం కోసం, [[వికీపీడియా:తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] చూడండి.&lt;span id=&quot;delete-reason&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;{{urlencode:[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/{{{page|{{PAGENAME}}}}}]]}}&lt;/span&gt;&lt;span id=&quot;delete-criterion&quot; style=&quot;display:none;&quot;&gt;AFD&lt;/span&gt;
{{#ifeq: {{{help|}}} | off | |
{{#ifexist:వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/{{{page|{{PAGENAME}}}}}||----
&lt;div style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;
''[[Template:AfD footer|Steps to list an article for deletion]]:
# {{tlx|afd|subst=yes}}
# {{#ifeq:{{{page|{{PAGENAME}}}}}|{{PAGENAME}}|{{#ifexist:వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/{{{page|{{PAGENAME}}}}}||[{{fullurl:వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/{{PAGENAME}}|action=edit&amp;preload=Template:Afd2+starter&amp;editintro=Template:Afd3+starter}} Preloaded debate] ''OR''}}}} {{nowrap|{{tlx|afd2|subst=yes|2=pg={{PAGENAME}}|3=cat=|4=text=}} &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;}} ([[:category:AfD debates|categories]])
# {{tlx|afd3|subst=yes|2=pg={{{page|{{PAGENAME}}}}} }} (add to '''top''' of [{{fullurl:వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{{logdate|{{{date|{{{year|{{CURRENTYEAR}}}}} {{{month|{{CURRENTMONTHNAMEGEN}}}}} {{{day|{{CURRENTDAY}}}}}}}}}}}|action=edit}}  list])
# Please consider notifying the [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=history}} author(s)] by placing {{nowrap|{{tlx|adw|subst=yes|2={{PAGENAME}}|3={{#ifeq:{{{page|{{PAGENAME}}}}}|{{PAGENAME}}||{{{page}}}}} }} &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;}} on their talk page(s).''
----
Unregistered users placing this tag on an article cannot complete the deletion nomination and should leave detailed reasons for deletion on [[{{TALKPAGENAME}}]]. If the nomination is not completed and no message is left on the talkpage, this tag '''may be removed'''.
&lt;/div&gt;}}}}}}
{{#switch: {{FULLPAGENAME}} | Template:Article for deletion= | Template:Afd= | Template:Afdx= | &lt;includeonly&gt;{{{category|[[Category:Articles for deletion]]}}}&lt;/includeonly&gt; }}&lt;!-- end {{afd}} subst'ed text --&gt;|&lt;!-- start {{afd}} template not subst'ed text --&gt;{{error:not substituted|{{{origtag|afd}}}}}[[Category:Articles for deletion using wrong syntax]]&lt;!-- end {{afd}} not subst'ed text --&gt;}}&lt;!--{{AfDM}} end--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ng42mqti9ahjvz0pevkkb0rhbarns6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముత్యాల సుబ్బయ్య</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162069</id>
    <revision>
      <id>4980309</id>
      <parentid>4337613</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54918-66</username>
        <id>155376</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19245" sha1="6ghx7cu9uw9ohygcwmvg2zg2tiplpb7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ముత్యాల సుబ్బయ్య
| residence          = 
| other_names        = 
| image              = Muthyala Subbaiah.jpg
| imagesize          = 250px
| caption            = సుప్రసిద్ద తెలుగు సినీ దర్శకుడు ముత్యాల సుబ్బయ్య
| birth_name         = 
| birth_date         = 15సెప్టెంబర్1950
| birth_place        = కె.బిట్రగుంట, ప్రకాశం జిల్లా
| native_place       = 
| known              = 
| occupation         = సినిమా దర్శకుడు, రచయిత
| title              = 
| salary             = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| boards             = 
| religion           = [[హిందూ]]
| wife               = 
| spouse             = పార్వతి
| partner            = 
| children           = 
| father             = ముత్యాల శంకరయ్య,
| mother             = ముత్యాల శేషమ్మ
| website            = 
| footnotes          = 
| height             = 
| weight             = 
}}
'''ముత్యాల సుబ్బయ్య''' (15-09-1950)తెలుగు సినిమా దర్శకురు. ఎక్కువగా కుటుంబ కథాచిత్రాలు దర్శకత్వం వహించారు. ఈయన దాదాపు 50 సినిమాలకి దర్శకత్వం వహిస్తే 75 శాతం విజయం సాధించాయి. ఒకే నిర్మాతకి ఐదారు సినిమాలు తీసి నిర్మాతల దర్శకుడిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. సినిమాల్లో సెంటిమెంట్లు ఎక్కువగా పండించడంతో ఈయనకు సెంటిమెంటు సుబ్బయ్య అనే పేరు కూడా ఉంది.

== జననం - విద్యాభ్యాసం ==
జన్మ నామం:సుబ్బయ్య

పుట్టిన తేదీ:15సెప్టెంబర్1950

తల్లిదండ్రులు:-శంకరయ్య,శేషమ్మ

తోబుట్టువులు:-ముగ్గురు(ఇద్దరు చెల్లెళ్ళు, ఒక తమ్ముడు)

జీవిత భాగస్వామి:పార్వతి

వృత్తి:దర్శకుడు,రచయిత

పనిచేసిన కాలం:1973నుండి ప్రస్తుతం

ఈయన ప్రకాశం జిల్లాలోని కె.బిట్రగుంట గ్రామంలో జన్మించారు. పది సంవత్సరాల వయసు వచ్చే వరకు ఆ గ్రామంలోనే ఉన్నారు. తరువాత ముత్యాల శంకరయ్య వ్యవసాయ పనుల రీత్యా నెల్లూరు జిల్లా లోని [[పార్లపల్లి]] గ్రామానికి  వారి కుటుంబం మారడం జరిగింది.దిగువ మధ్య తరగతి వ్యవసాయాధారిత కుటుంబంలో ముత్యాల శంకరయ్య, ముత్యాల శేషమ్మ దంపతులకు మొదటి సంతానంగా సుబ్బయ్య జన్మించారు. ఆయనకు ఇద్దరు చెల్లెళ్ళూ, ఒక తమ్ముడు. 10 సంవత్సరాల వయసు వచ్చేవరకూ కె.బిట్రగుంట గ్రామంలోనే ఉన్నారు.ఉన్నత పాఠశాల చదువూ, కాలేజీ అంతా ఈ ఊరునుంచే సాగింది. పి.యూ.సి అయ్యాక, ఊరికి పక్కనే ఉన్న విడవలూరు కాలేజీలో బి.కామ్ లో చేరారు.

హైస్కూల్లో ఉండగానే అంటే 8 వ తరగతి నుంచే నాటకాలమీద ఆసక్తి ఉండేది. కాలేజీకి వచ్చే సరికి అది పరాకాష్ఠకి చేరుకుంది. కాలేజీ పూర్తయే సరికి దాదాపు 100 నాటకాల్లో నటించడం, ఉత్తమనటుడుగా, ఉత్తమ దర్శకుడిగా బహుమతులు తెచ్చుకోవడం జరిగింది. ఊళ్ళో ఉన్న కుర్రవాళ్ళతో కలిసి రవీంద్ర ఆర్ట్ థియేటర్స్ అని ఒక నాటక సమాజాన్ని స్థాపించి చుట్టుపక్కల జరిగే పరిషత్ నాటకాల్లో కూడా పాల్గొంటూ ఉండేవారు. వీటన్నింటితోనూ చదువులో వెనకబడేవారు. కాలేజీలో రెండేళ్ళు ఫైన్ ఆర్ట్స్ సెక్రటరీగా పనిచేశారు కానీ డిగ్రీ అత్తెసరు మార్కులతో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.

== సినీరంగ ప్రవేశం ==
స్నేహితుల ప్రభావంతో సినిమాల్లోకి వెళ్ళాలకున్నాడు. తన ఊరిలో కొంతమందికి సినిమా పరిశ్రమలో ఉన్న వాళ్ళతో బంధుత్వం ఉండేది. రాజేంద్ర కుమార్ అనే కళాదర్శకుడికీ, సీనియర్ కమేడియన్ [[రమణారెడ్డి (నటుడు)|రమణారెడ్డి]] గారికీ, వారి బంధువూ అప్పటికే అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ ఐన ఎం.ఎస్.కోటారెడ్డి గారికీ ఆ ఊళ్ళో బంధువులున్నారు. వీళ్ళే కాకుండా తన స్నేహితుల కుటుంబసభ్యులకి మద్రాసులో హోటల్ నవయుగ, ద్వారకా లాడ్జి ఉండేవి.

ఏలాగతేనేం ఈ లింకులన్నీ ఉపయోగించి 1973 ప్రాంతాల్లో [[మద్రాసు]]లో అడుగుపెట్టారు . అప్పటికి రాజేంద్ర కుమార్ గారు ఒక సినిమాకి పనిచేస్తున్నారు. మానాపురం అప్పారావు గారి దర్శకత్వంలో [[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]], [[హరనాథ్]] తారాగణంతో మొదలైన సినిమాకి అప్రెంటీస్ గా చేరారు. సినిమా మొదలన కొద్ది రోజులకే ఆగిపోయింది.

తర్వాత [[అక్కినేని సంజీవి]] గారి దర్శకత్వంలో రవీంద్ర ఆర్ట్ పిక్చర్స్ నిర్మిస్తున్న [[సిసింద్రీ చిట్టిబాబు]] సినిమాకి అప్రెంటీస్‍గా కుదురుకోగలిగారు. తెర మీద ఎమ్. సుబ్బయ్యగా చూసుకోగలిగిన మొదటి సినిమా ‘సిసింద్రీ చిట్టిబాబు’.

తరువాత సుప్రియా హోటల్ రెడ్డిగారి సలహా, రికమెండేషన్ మేరకు అప్పటికే బడిపంతులు లాంటి సూపర్ హిట్స్ తో మంచి పేరులో ఉన్న [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి]] గారి వద్ద [[తల్లీకొడుకులు]] సినిమాకి అప్రెంటీస్‍గా చేరడంతో తన సినీ జీవితానికి ఒక మార్గం దొరికింది. [చంద్రశేఖరరెడ్డి గారి వద్దనే దాదాపు 10 సినిమాల వరకూ పనిచేశారు. ఆయన వద్దనే అప్రెంటీస్ నుంచీ అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ నుంచీ, కోడైరెక్టర్ దాకా ఎదిగారు. ఆ విధంగా 6-7 సంవత్సరాలు గడిచాయి. మధ్యలో కొంతకాలం గాప్ వస్తే మృణాల్‍సేన్ గారి [[ఒక ఊరి కథ]]కి కో-డైరెక్టర్ గా పనిచేసి మళ్ళీ పి.సి.రెడ్డి గారి వద్దకి వచ్చేశారు. ఆయనప్పుడు [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు|కృష్ణంరాజు]], శ్రీధర్‌ లతో   [[రాముడు – రంగడు]] చేస్తున్నారు. దానికీ ముత్యాల సుబ్బయ్య కోడైరెక్టర్.&lt;ref name=&quot;నవతరంగం వెబ్ &quot;&gt;{{Cite web |url=http://navatarangam.com/2010/05/mutyala-subbaiah-my-first-film |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2014-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402031938/http://navatarangam.com/2010/05/mutyala-subbaiah-my-first-film/ |archive-date=2014-04-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== దర్శకుడిగా ==
రాముడు - రంగడు సినిమాకు ప్రొడక్షన్ మేనేజర్‍గా పనిచేస్తున్న పొన్నతోట రఘురాం సుబ్బయ్యతో ఏదైనా సొంతంగా సినిమా తియ్యాలని ఉంది” అని చెప్పాడు. సుబ్బయ్య తాను ఎన్నాళ్ళుగానో తననుకుంటున్న ఒక కథ (18 ఏళ్ళ అమ్మాయి మెడలో 8 ఏళ్ళ అబ్బాయి అనుకోకుండా తాళి కట్టడం.. తద్వారా జరిగే పరిణామాలూ) థ్రెడ్ చెప్పారు. కథ వినగానే రఘురాం చేద్దామని అన్నాడు. దీనిని నటీనటులగా [[వాణిశ్రీ]], [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]] లతో చేయాలనుకొని కొన్నికారణాల వల్ల హీరోయిన్ పాత్రకి [[మాధవి]] ని, హీరో పాత్రకి [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (నటుడు)|రాజేంద్ర ప్రసాద్‍]] నీ తీసుకున్నారు.

షూటింగు అంతా [[రాజమండ్రి]] దగ్గరే మొత్తం 20 రోజులలోగా ముగిసింది. దర్శకుడిగా ముత్యాల సుబ్బయ్య మొదటి సినిమా అది [[మూడు ముళ్ళ బంధం]]. తనకంటే వయసులో పదేళ్ళు పెద్దదైన యువతికి ఒక పిల్లవాడు తాళి కట్టడం, తర్వాత అతను పెద్దయిన తర్వాత వేరే అమ్మాయిని ప్రేమించడం. ఇదీ స్థూలంగా ఆ చిత్రకథ. ఈ చిత్రానికి సెన్సార్‍ ఇబ్బందులు ఎదురైనా సుబ్బయ్య ఎలాగో వారిని ఒప్పించి సర్టిఫికెట్ తెచ్చుకున్నాడు. 1980 అక్టోబరు ప్రాంతాల్లో విడుదలైంది. కానీ ప్రేక్షకులు సినిమాని ఆదరించలేదు. చిత్రకథ ప్రత్యేకత వల్ల దర్శకుడిగా ముత్యాల సుబ్బయ్యకు పేరు తెచ్చింది.

అప్పటికి ఆర్థిక పరిస్థితులుకూడా బాగా లేవు. అప్పటికే ముగ్గురు పిల్లల తండ్రి. ఒక సంవత్సరం తర్జన, భర్జనల అనంతరం మళ్ళీ కోడైరెక్టర్‍గానైనా సరే చేద్దామని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ సమయంలోనే [[టి. కృష్ణ]] [[నేటి భారతం]] సినిమాని తొలి ప్రయత్నంగా తీస్తూ కో-డైరెక్టర్‍ కోసం చూస్తున్నారని [[బి.గోపాల్]], పి.సి.రెడ్డిగార్ల ద్వారా ముత్యాల సుబ్బయ్య కబురొచ్చింది. అప్పటినుంచీ మొదలుపెట్టి టి.కృష్ణ గారు తీసిన ఆరు సినిమాలకీ ఆయనే కో-డైరెక్టర్‍గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;మొదటి సినిమా-ముత్యాల సుబ్బయ్య&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.koumudi.net/books/modaticinema_koumudi.pdf|title= మొదటి సినిమా-ముత్యాల సుబ్బయ్య|last1=ముత్యాల  |first1=సుబ్బయ్య|last2= |first2= |date= |website= కౌముది.నెట్|publisher=కౌముది.నెట్ |accessdate=1 September 2015}}&lt;/ref&gt;

టి.కృష్ణతో [[వందేమాతరం (1985 సినిమా)|వందేమాతరం]], [[దేవాలయం (సినిమా)|దేవాలయం]] సినిమాలు తీసిన హరికృష్ణ [[మైనంపాటి భాస్కర్]] గారు వ్రాసిన వెన్నెలమెట్లు నవలని చదివి సినిమాగా తీద్దామని నిర్ణయించుకుని ముత్యాల సుబ్బయ్యను పిలిచారు. అది చదివిన టి. కృష్ణ ఆ చిత్రాన్ని ముత్యాల సుబ్బయ్యనే దర్శకత్వం చేయమన్నాడు. అప్పటికే [[విజయశాంతి]], [[డాక్టర్ రాజశేఖర్|రాజశేఖర్‍]] లతో ఎక్కువ సినిమాలకి పనిచేసి ఉండటంతో, నవలలో కేరెక్టర్స్ కి వాళ్ళే సరిపోతారని నిర్ణయించుకుని [[అరుణకిరణం]]గా ఆ నవలని తీశారు. 1986 లో రిలీజ్ అయింది. 150 రోజుల సినిమా అయింది అది. ఈ సినిమా ముత్యాల సుబ్బయ్యకు పునర్జన్మనిచ్చిన మొదటి సినిమా.

==పురస్కారాలు==
[[చిరంజీవి]]తో [[హిట్లర్]], [[అన్నయ్య]], [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేశ్]] తో [[పవిత్ర బంధం (1996 సినిమా)|పవిత్రబంధం]], [[పెళ్ళి చేసుకుందాం]] (1997),&lt;ref name=&quot;మ్యూజిక‌ల్ బ్లాక్‌బ‌స్ట‌ర్‌ ‘పెళ్లి చేసుకుందాం’కు 22 ఏళ్ళు&quot;&gt;{{cite web |last1=తెలుగు ఫిల్మ్ నగర్ |first1=సినిమా |title=మ్యూజిక‌ల్ బ్లాక్‌బ‌స్ట‌ర్‌ ‘పెళ్లి చేసుకుందాం’కు 22 ఏళ్ళు |url=https://telugu.thetelugufilmnagar.com/2019/10/09/22-years-for-musical-blockbuster-pelli-chesukundam/ |website=www.thetelugufilmnagar.com |publisher=Prabhu |accessdate=15 June 2020 |date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614120801/https://telugu.thetelugufilmnagar.com/2019/10/09/22-years-for-musical-blockbuster-pelli-chesukundam/ |archive-date=14 June 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]]తో [[ఇన్‌స్పెక్టర్ ప్రతాప్]] (1988), [[పవిత్ర ప్రేమ (1998 సినిమా)|పవిత్రప్రేమ]], [[కృష్ణ బాబు|కృష్ణబాబు]] వంటి సినిమాలు ఏ హీరో ఇమేజీ లేకుండా కేవలం కథా బలంతో [[కలికాలం]], [[అమ్మాయి కాపురం]], [[సగటు మనిషి]] లాంటి సినిమాలు దర్శకుడిగా రూపొందించిన సుబ్బయ్య [[అరుణ కిరణం]], [[ఎర్ర మందారం (సినిమా)|ఎర్ర మందారం]], [[అమ్మాయి కాపురం]], [[పవిత్ర బంధం (1996 సినిమా)|పవిత్రబంధం]] చిత్రాలకు [[నంది అవార్డు]] అందుకున్నారు. [[కలికాలం]] చిత్రానికి కళావాహినీ అవార్డు, 2004 లో కె.వి.రెడ్డి అవార్డు, పి.పుల్లయ్య  పురస్కారం కూడా అందుకున్నారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

==ఇతర లింకులు==

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:రాజేంద్ర ప్రసాద్ నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>6ghx7cu9uw9ohygcwmvg2zg2tiplpb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980310</id>
      <parentid>4980309</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54918-66</username>
        <id>155376</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19245" sha1="a60tbev61nk7hwewu60c38u3cqm2lp9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ముత్యాల సుబ్బయ్య
| residence          = 
| other_names        = 
| image              = Muthyala Subbaiah.jpg
| imagesize          = 250px
| caption            = సుప్రసిద్ద తెలుగు సినీ దర్శకుడు ముత్యాల సుబ్బయ్య
| birth_name         = 
| birth_date         = 15సెప్టెంబర్1950
| birth_place        = కె.బిట్రగుంట, ప్రకాశం జిల్లా
| native_place       = 
| known              = 
| occupation         = సినిమా దర్శకుడు, రచయిత
| title              = 
| salary             = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| boards             = 
| religion           = [[హిందూ]]
| wife               = 
| spouse             = పార్వతి
| partner            = 
| children           = 
| father             = ముత్యాల శంకరయ్య,
| mother             = ముత్యాల శేషమ్మ
| website            = 
| footnotes          = 
| height             = 
| weight             = 
}}
'''ముత్యాల సుబ్బయ్య''' (15-09-1950)తెలుగు సినిమా దర్శకులు. ఎక్కువగా కుటుంబ కథాచిత్రాలు దర్శకత్వం వహించారు. ఈయన దాదాపు 50 సినిమాలకి దర్శకత్వం వహిస్తే 75 శాతం విజయం సాధించాయి. ఒకే నిర్మాతకి ఐదారు సినిమాలు తీసి నిర్మాతల దర్శకుడిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. సినిమాల్లో సెంటిమెంట్లు ఎక్కువగా పండించడంతో ఈయనకు సెంటిమెంటు సుబ్బయ్య అనే పేరు కూడా ఉంది.

== జననం - విద్యాభ్యాసం ==
జన్మ నామం:సుబ్బయ్య

పుట్టిన తేదీ:15సెప్టెంబర్1950

తల్లిదండ్రులు:-శంకరయ్య,శేషమ్మ

తోబుట్టువులు:-ముగ్గురు(ఇద్దరు చెల్లెళ్ళు, ఒక తమ్ముడు)

జీవిత భాగస్వామి:పార్వతి

వృత్తి:దర్శకుడు,రచయిత

పనిచేసిన కాలం:1973నుండి ప్రస్తుతం

ఈయన ప్రకాశం జిల్లాలోని కె.బిట్రగుంట గ్రామంలో జన్మించారు. పది సంవత్సరాల వయసు వచ్చే వరకు ఆ గ్రామంలోనే ఉన్నారు. తరువాత ముత్యాల శంకరయ్య వ్యవసాయ పనుల రీత్యా నెల్లూరు జిల్లా లోని [[పార్లపల్లి]] గ్రామానికి  వారి కుటుంబం మారడం జరిగింది.దిగువ మధ్య తరగతి వ్యవసాయాధారిత కుటుంబంలో ముత్యాల శంకరయ్య, ముత్యాల శేషమ్మ దంపతులకు మొదటి సంతానంగా సుబ్బయ్య జన్మించారు. ఆయనకు ఇద్దరు చెల్లెళ్ళూ, ఒక తమ్ముడు. 10 సంవత్సరాల వయసు వచ్చేవరకూ కె.బిట్రగుంట గ్రామంలోనే ఉన్నారు.ఉన్నత పాఠశాల చదువూ, కాలేజీ అంతా ఈ ఊరునుంచే సాగింది. పి.యూ.సి అయ్యాక, ఊరికి పక్కనే ఉన్న విడవలూరు కాలేజీలో బి.కామ్ లో చేరారు.

హైస్కూల్లో ఉండగానే అంటే 8 వ తరగతి నుంచే నాటకాలమీద ఆసక్తి ఉండేది. కాలేజీకి వచ్చే సరికి అది పరాకాష్ఠకి చేరుకుంది. కాలేజీ పూర్తయే సరికి దాదాపు 100 నాటకాల్లో నటించడం, ఉత్తమనటుడుగా, ఉత్తమ దర్శకుడిగా బహుమతులు తెచ్చుకోవడం జరిగింది. ఊళ్ళో ఉన్న కుర్రవాళ్ళతో కలిసి రవీంద్ర ఆర్ట్ థియేటర్స్ అని ఒక నాటక సమాజాన్ని స్థాపించి చుట్టుపక్కల జరిగే పరిషత్ నాటకాల్లో కూడా పాల్గొంటూ ఉండేవారు. వీటన్నింటితోనూ చదువులో వెనకబడేవారు. కాలేజీలో రెండేళ్ళు ఫైన్ ఆర్ట్స్ సెక్రటరీగా పనిచేశారు కానీ డిగ్రీ అత్తెసరు మార్కులతో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.

== సినీరంగ ప్రవేశం ==
స్నేహితుల ప్రభావంతో సినిమాల్లోకి వెళ్ళాలకున్నాడు. తన ఊరిలో కొంతమందికి సినిమా పరిశ్రమలో ఉన్న వాళ్ళతో బంధుత్వం ఉండేది. రాజేంద్ర కుమార్ అనే కళాదర్శకుడికీ, సీనియర్ కమేడియన్ [[రమణారెడ్డి (నటుడు)|రమణారెడ్డి]] గారికీ, వారి బంధువూ అప్పటికే అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ ఐన ఎం.ఎస్.కోటారెడ్డి గారికీ ఆ ఊళ్ళో బంధువులున్నారు. వీళ్ళే కాకుండా తన స్నేహితుల కుటుంబసభ్యులకి మద్రాసులో హోటల్ నవయుగ, ద్వారకా లాడ్జి ఉండేవి.

ఏలాగతేనేం ఈ లింకులన్నీ ఉపయోగించి 1973 ప్రాంతాల్లో [[మద్రాసు]]లో అడుగుపెట్టారు . అప్పటికి రాజేంద్ర కుమార్ గారు ఒక సినిమాకి పనిచేస్తున్నారు. మానాపురం అప్పారావు గారి దర్శకత్వంలో [[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]], [[హరనాథ్]] తారాగణంతో మొదలైన సినిమాకి అప్రెంటీస్ గా చేరారు. సినిమా మొదలన కొద్ది రోజులకే ఆగిపోయింది.

తర్వాత [[అక్కినేని సంజీవి]] గారి దర్శకత్వంలో రవీంద్ర ఆర్ట్ పిక్చర్స్ నిర్మిస్తున్న [[సిసింద్రీ చిట్టిబాబు]] సినిమాకి అప్రెంటీస్‍గా కుదురుకోగలిగారు. తెర మీద ఎమ్. సుబ్బయ్యగా చూసుకోగలిగిన మొదటి సినిమా ‘సిసింద్రీ చిట్టిబాబు’.

తరువాత సుప్రియా హోటల్ రెడ్డిగారి సలహా, రికమెండేషన్ మేరకు అప్పటికే బడిపంతులు లాంటి సూపర్ హిట్స్ తో మంచి పేరులో ఉన్న [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి]] గారి వద్ద [[తల్లీకొడుకులు]] సినిమాకి అప్రెంటీస్‍గా చేరడంతో తన సినీ జీవితానికి ఒక మార్గం దొరికింది. [చంద్రశేఖరరెడ్డి గారి వద్దనే దాదాపు 10 సినిమాల వరకూ పనిచేశారు. ఆయన వద్దనే అప్రెంటీస్ నుంచీ అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ నుంచీ, కోడైరెక్టర్ దాకా ఎదిగారు. ఆ విధంగా 6-7 సంవత్సరాలు గడిచాయి. మధ్యలో కొంతకాలం గాప్ వస్తే మృణాల్‍సేన్ గారి [[ఒక ఊరి కథ]]కి కో-డైరెక్టర్ గా పనిచేసి మళ్ళీ పి.సి.రెడ్డి గారి వద్దకి వచ్చేశారు. ఆయనప్పుడు [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు|కృష్ణంరాజు]], శ్రీధర్‌ లతో   [[రాముడు – రంగడు]] చేస్తున్నారు. దానికీ ముత్యాల సుబ్బయ్య కోడైరెక్టర్.&lt;ref name=&quot;నవతరంగం వెబ్ &quot;&gt;{{Cite web |url=http://navatarangam.com/2010/05/mutyala-subbaiah-my-first-film |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2014-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140402031938/http://navatarangam.com/2010/05/mutyala-subbaiah-my-first-film/ |archive-date=2014-04-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== దర్శకుడిగా ==
రాముడు - రంగడు సినిమాకు ప్రొడక్షన్ మేనేజర్‍గా పనిచేస్తున్న పొన్నతోట రఘురాం సుబ్బయ్యతో ఏదైనా సొంతంగా సినిమా తియ్యాలని ఉంది” అని చెప్పాడు. సుబ్బయ్య తాను ఎన్నాళ్ళుగానో తననుకుంటున్న ఒక కథ (18 ఏళ్ళ అమ్మాయి మెడలో 8 ఏళ్ళ అబ్బాయి అనుకోకుండా తాళి కట్టడం.. తద్వారా జరిగే పరిణామాలూ) థ్రెడ్ చెప్పారు. కథ వినగానే రఘురాం చేద్దామని అన్నాడు. దీనిని నటీనటులగా [[వాణిశ్రీ]], [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]] లతో చేయాలనుకొని కొన్నికారణాల వల్ల హీరోయిన్ పాత్రకి [[మాధవి]] ని, హీరో పాత్రకి [[రాజేంద్ర ప్రసాద్ (నటుడు)|రాజేంద్ర ప్రసాద్‍]] నీ తీసుకున్నారు.

షూటింగు అంతా [[రాజమండ్రి]] దగ్గరే మొత్తం 20 రోజులలోగా ముగిసింది. దర్శకుడిగా ముత్యాల సుబ్బయ్య మొదటి సినిమా అది [[మూడు ముళ్ళ బంధం]]. తనకంటే వయసులో పదేళ్ళు పెద్దదైన యువతికి ఒక పిల్లవాడు తాళి కట్టడం, తర్వాత అతను పెద్దయిన తర్వాత వేరే అమ్మాయిని ప్రేమించడం. ఇదీ స్థూలంగా ఆ చిత్రకథ. ఈ చిత్రానికి సెన్సార్‍ ఇబ్బందులు ఎదురైనా సుబ్బయ్య ఎలాగో వారిని ఒప్పించి సర్టిఫికెట్ తెచ్చుకున్నాడు. 1980 అక్టోబరు ప్రాంతాల్లో విడుదలైంది. కానీ ప్రేక్షకులు సినిమాని ఆదరించలేదు. చిత్రకథ ప్రత్యేకత వల్ల దర్శకుడిగా ముత్యాల సుబ్బయ్యకు పేరు తెచ్చింది.

అప్పటికి ఆర్థిక పరిస్థితులుకూడా బాగా లేవు. అప్పటికే ముగ్గురు పిల్లల తండ్రి. ఒక సంవత్సరం తర్జన, భర్జనల అనంతరం మళ్ళీ కోడైరెక్టర్‍గానైనా సరే చేద్దామని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ సమయంలోనే [[టి. కృష్ణ]] [[నేటి భారతం]] సినిమాని తొలి ప్రయత్నంగా తీస్తూ కో-డైరెక్టర్‍ కోసం చూస్తున్నారని [[బి.గోపాల్]], పి.సి.రెడ్డిగార్ల ద్వారా ముత్యాల సుబ్బయ్య కబురొచ్చింది. అప్పటినుంచీ మొదలుపెట్టి టి.కృష్ణ గారు తీసిన ఆరు సినిమాలకీ ఆయనే కో-డైరెక్టర్‍గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;మొదటి సినిమా-ముత్యాల సుబ్బయ్య&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.koumudi.net/books/modaticinema_koumudi.pdf|title= మొదటి సినిమా-ముత్యాల సుబ్బయ్య|last1=ముత్యాల  |first1=సుబ్బయ్య|last2= |first2= |date= |website= కౌముది.నెట్|publisher=కౌముది.నెట్ |accessdate=1 September 2015}}&lt;/ref&gt;

టి.కృష్ణతో [[వందేమాతరం (1985 సినిమా)|వందేమాతరం]], [[దేవాలయం (సినిమా)|దేవాలయం]] సినిమాలు తీసిన హరికృష్ణ [[మైనంపాటి భాస్కర్]] గారు వ్రాసిన వెన్నెలమెట్లు నవలని చదివి సినిమాగా తీద్దామని నిర్ణయించుకుని ముత్యాల సుబ్బయ్యను పిలిచారు. అది చదివిన టి. కృష్ణ ఆ చిత్రాన్ని ముత్యాల సుబ్బయ్యనే దర్శకత్వం చేయమన్నాడు. అప్పటికే [[విజయశాంతి]], [[డాక్టర్ రాజశేఖర్|రాజశేఖర్‍]] లతో ఎక్కువ సినిమాలకి పనిచేసి ఉండటంతో, నవలలో కేరెక్టర్స్ కి వాళ్ళే సరిపోతారని నిర్ణయించుకుని [[అరుణకిరణం]]గా ఆ నవలని తీశారు. 1986 లో రిలీజ్ అయింది. 150 రోజుల సినిమా అయింది అది. ఈ సినిమా ముత్యాల సుబ్బయ్యకు పునర్జన్మనిచ్చిన మొదటి సినిమా.

==పురస్కారాలు==
[[చిరంజీవి]]తో [[హిట్లర్]], [[అన్నయ్య]], [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|వెంకటేశ్]] తో [[పవిత్ర బంధం (1996 సినిమా)|పవిత్రబంధం]], [[పెళ్ళి చేసుకుందాం]] (1997),&lt;ref name=&quot;మ్యూజిక‌ల్ బ్లాక్‌బ‌స్ట‌ర్‌ ‘పెళ్లి చేసుకుందాం’కు 22 ఏళ్ళు&quot;&gt;{{cite web |last1=తెలుగు ఫిల్మ్ నగర్ |first1=సినిమా |title=మ్యూజిక‌ల్ బ్లాక్‌బ‌స్ట‌ర్‌ ‘పెళ్లి చేసుకుందాం’కు 22 ఏళ్ళు |url=https://telugu.thetelugufilmnagar.com/2019/10/09/22-years-for-musical-blockbuster-pelli-chesukundam/ |website=www.thetelugufilmnagar.com |publisher=Prabhu |accessdate=15 June 2020 |date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614120801/https://telugu.thetelugufilmnagar.com/2019/10/09/22-years-for-musical-blockbuster-pelli-chesukundam/ |archive-date=14 June 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[నందమూరి బాలకృష్ణ|బాలకృష్ణ]]తో [[ఇన్‌స్పెక్టర్ ప్రతాప్]] (1988), [[పవిత్ర ప్రేమ (1998 సినిమా)|పవిత్రప్రేమ]], [[కృష్ణ బాబు|కృష్ణబాబు]] వంటి సినిమాలు ఏ హీరో ఇమేజీ లేకుండా కేవలం కథా బలంతో [[కలికాలం]], [[అమ్మాయి కాపురం]], [[సగటు మనిషి]] లాంటి సినిమాలు దర్శకుడిగా రూపొందించిన సుబ్బయ్య [[అరుణ కిరణం]], [[ఎర్ర మందారం (సినిమా)|ఎర్ర మందారం]], [[అమ్మాయి కాపురం]], [[పవిత్ర బంధం (1996 సినిమా)|పవిత్రబంధం]] చిత్రాలకు [[నంది అవార్డు]] అందుకున్నారు. [[కలికాలం]] చిత్రానికి కళావాహినీ అవార్డు, 2004 లో కె.వి.రెడ్డి అవార్డు, పి.పుల్లయ్య  పురస్కారం కూడా అందుకున్నారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

==ఇతర లింకులు==

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:రాజేంద్ర ప్రసాద్ నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>a60tbev61nk7hwewu60c38u3cqm2lp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వెంట్రప్రగడ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174061</id>
    <revision>
      <id>4980490</id>
      <parentid>4263701</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55087-96</username>
        <id>155402</id>
      </contributor>
      <comment>/* గ్రామ విశేషాలు */</comment>
      <origin>4980490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18976" sha1="m6ytft4f5h7kv7pn77unv2pyaocep5n" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''వెంట్రప్రగడ''', [[కృష్ణా జిల్లా]], [[పెదపారుపూడి మండలం|పెదపారుపూడి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.ఇది మండల కేంద్రమైన పెదపారుపూడి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గుడివాడ]] నుండి 10 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2015 ఇళ్లతో, 6500 జనాభాతో 1523 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3169, ఆడవారి సంఖ్య 3331. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1939 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 130. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 589467&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}&lt;/ref&gt;.సముద్రమట్టానికి 11 మీ.ఎత్తులో ఉంది

== సమీప గ్రామాలు ==
[[గుడివాడ]], [[పెడన]], [[హనుమాన్ జంక్షన్]], [[ఏలూరు]]

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[పెదపారుపూడి|పెదపారుపూడిలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెదపారుపూడిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు గుడివాడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల విజయవాడలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గుడివాడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గుడివాడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[విజయవాడ]] లోనూ ఉన్నాయి..

== వైద్య సౌకర్యం ==

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
వెంట్రప్రగదలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.

అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉంది.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
వెంట్రప్రగదలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
వెంట్రప్రగదలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 203 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 12 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 5 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 1 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 1299 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 8 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 1298 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
వెంట్రప్రగదలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* కాలువలు: 1298 హెక్టార్లు

== ఉత్పత్తి ==
వెంట్రప్రగదలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[వరి]], [[మినుము]]

=== పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు ===
బియ్యం

==గ్రామానికి రైలు సౌకర్యాలు==
===రైల్వే స్టేషను===
* [[విజయవాడ]] - [[గుడివాడ]] ప్యాసింజర్ రైలుబండి నంబరు:: 77213
* [[విజయవాడ]] - [[మచిలీపట్నం]] ప్యాసింజర్ రైలుబండి నంబరు:: 77215
* [[గుంటూరు]] - [[నరసాపురం]] ప్యాసింజర్ రైలుబండి నంబరు:: 57381
* [[విజయవాడ]] - [[మచిలీపట్నం]] ప్యాసింజర్ రైలుబండి నంబరు:: 77212

వెంట్రప్రగడ, కలవపాముల నుండి రోడ్దురవాణా సౌకర్యం ఉంది. రైల్వేస్టేషన్: 35కి.మీ
==మౌలిక సదుపాయాలు==
*ఆరోగ్యకేంద్రం. 
*ఫెర్టిలైజర్స్ షాపులు:- శ్రీలక్ష్మీ ఫెర్టిలైజర్స్, శ్రీనివాస ఫెర్టిలైజర్స్.
*బ్యాంక్:- స్టేట్ బాంక్ ఆఫ్ ఇండియా
*ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార పరపతి సంఘం.
*అంగనవాడీ కేంద్రం:- ఈ గ్రామానికి చెందిన ఝాన్సీలక్ష్మి, తన కుమారుడు చలసాని వెంకటేశ్వరరావు ఙాపకార్ధం, 6 లక్షల విలువైన, 155 సెంట్ల స్థలాన్ని ఈ కేంద్రానికి విరాళంగా అందజేసారు. 

==గ్రామ పంచాయతీ==
పులవర్తిగూడెం, వెంట్రప్రగడ గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోనిన్ ఒక శివారు గ్రామం.

2013-[[జూలై]]లో వెంట్రప్రగడ గ్రామ పంచాయతీకి నిర్వహించిన ఎన్నికలలో బళ్ళా శశికుమారి, [[సర్పంచి]]గా ఎన్నికైంది. 

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు==

* '''శ్రీ భ్రమరాంబికాసమేత నామేశ్వర స్వామి దేవస్థానం:'''ఈ గ్రామంలోని ఈ పురాతన [[శివుడు|శివాలయం]] ప్రముఖమైనది. ఈ దేవాలయం చాలా మహిమాన్వితమైన దేవాలయం. ఈ ఆలయంలో స్వామివారి వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు ప్రతి సంవత్సరం ఫాల్గుణమాసం (మార్చి) లో పొర్ణమికి ఐదురోజులపాటు వైభవంగా నిర్వహించెదరు. 
* '''శ్రీ పట్టాభిరామభద్రాలయం'''
* '''శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామివారి ఆలయం'''
* '''శ్రీ గంగానమ్మ తల్లి ఆలయం'''
* '''శ్రీ షిరిడిసాయి దేవాలయం:'''దక్షిణాదిన నెలకొల్పిన మొట్టమెదటి షిరిడిసాయి దేవాలయం ఇదే. దాదాపు 60 సంవత్సరాల క్రిందట ఈ సాయిమందిరాన్ని స్థాపించారు.

ఇంకా ఈ ఊరి ప్రత్యేకతలు [[సంక్రాంతి]] పండుగ, [[శ్రీరామనవమి]] బాగా జరుపుకుంటారు.

==ప్రధాన వృత్తులు==
[[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయ;అధారిత వృత్తులు

==గ్రామ ప్రముఖులు==
* [[వెంట్రప్రగడ రామారావు]] - సిక్కిం రాష్ట్ర మాజీ గవర్నరు, భారతీయ జనతాపార్టీ నాయకుడు
* [[అప్పికట్ల జోసఫ్]] - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు.
* [[అరుణా మిల్లర్|కాట్రగడ్డ అరుణా మిల్లర్]] - అమెరికాలోని మేరీలాండ్ రాష్ట్ర ప్రతినిధుల సభ సభ్యురాలు

==గ్రామ విశేషాలు==
*పెదపారుపూడి మండలంలో అత్యుత్తమ సౌకర్యాలు గల గ్రామంగా వెంట్రప్రగడకు మంచి పేరుంది. 
*ఈ గ్రామంలో ఉండే మెజార్టీ ప్రజలు బలహీన వర్గాలకు చెందిన యాదవ, కురుమ, గౌడ కులస్థులు. 
*ఈ గ్రామానికి చెందిన ప్రముఖ తెలుగు దేశానికి చెందిన నాయకుడు చలసాని వెంకటేశ్వరరావు (పండు) ను 27-09-2010న హత్య చేశారు.
*ఈ గ్రామానికి చెందిన కొన్ని ఇంటి పేర్లు:- వెంట్రప్రగడ, చలసాని, కాట్రగడ్డ, యార్లగడ్డ, గౌర, నాగనబోయిన, మాయర, బళ్లా, రామిని, ఎనికేపల్లి, గొరిపర్తి, డొక్కు, గవర, మసిముక్కు, [[జలసూత్రం]], [[కొడాలి]], ఎర్నేని, గూడవల్లి.....jajula

==గణాంకాలు==
2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 7038. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3463, స్త్రీల సంఖ్య 3575, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1876 ఉన్నాయి.
==మూలాలు==
&lt;references/&gt;
==వెలుపలి లింకులు==
{{పెదపారుపూడి మండలంలోని గ్రామాలు}}

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సీఆర్‌డీఏ గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>m6ytft4f5h7kv7pn77unv2pyaocep5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారత పార్లమెంటు చట్టాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192445</id>
    <revision>
      <id>4980335</id>
      <parentid>4979949</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2021 – ప్రస్తుతం */</comment>
      <origin>4980335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113806" sha1="qinuwdqctcaea0uu0kvfd8txm6jmd6p" xml:space="preserve">{{అనువాదం}}
కింద ఇవ్వబడినది కాలానుగుణంగా వచ్చిన అసంపూర్ణ భారతీయ పార్లమెంట్ విధానాల జాబితా. ఈ జాబితాలో 1861 నుండి 1947 వరకూ ఉన్నవి ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ వారి విధానాలు, 1947-1949 మధ్య ఉన్నవి భారత రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ వారి విధానాలు, 1949-52 మధ్య ఉన్నవి తాత్కాలిక పార్లమెంట్ నిర్ణయించిన విధానాలు, 1952 నుండి ఉన్నవి భారత పార్లమెంట్ చేసిన విధానాలు.&lt;ref name=Story&gt;{{cite news|title=పార్లమెంట్ స్టోరీ|url=http://www.flonnet.com/fl2703/stories/20100212270307600.htm|access-date=7 మార్చి 2015|work=ఫ్రంట్లైన్ పత్రిక|date=January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101231010407/http://flonnet.com/fl2703/stories/20100212270307600.htm|archive-date=31 డిసెంబరు 2010}}&lt;/ref&gt;
==1836–1850==

{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య.'''
|-
| బెంగాల్ ఇండిగో కాంట్రాక్ట్స్ విధానం || 1836 || 10
|-
| బెంగాల్ జిల్లాల విధానం || 1836 || 21
|-
| మడ్రాస్ పబ్లిక్ ప్రాపర్టీ మాల్వర్జేషన్ విధానం || 1837 || 36
|-
| బెంగాల్ బాండెడ్ వేర్హౌస్ అసోసియేషన్ విధానం || 1838 || 5
|-
| కోస్టింగ్ వెసెల్స్ విధానం || 1838 || 19
|-
| మడ్రాస్ రెంట్ అండ్ రెవెన్యూ సేల్స్ విధానం || 1839 || 7
|-
| బెంగాల్ లాండ్ రెవెన్యూ సేల్స్ విధానం || 1841 || 12
|-
| రెవెన్యూ, బాంబే || 1842 || 13
|-
| రెవెన్యూ కమిషనర్స్, బాంబే || 1842 || 17
|-
| సేల్స్ ఆఫ్ లాండ్ ఫర్ రెవెన్యూ ఏరియర్స్ || 1845 || 1
|-
| బౌండరీ మార్క్స్, బాంబే || 1846 || 3
|-
| బోర్డర్|బౌండరీస్ || 1847 || 1
|-
| బంగాల్ అల్యూవియన్ అండ్ డిల్యూవియన్ విధానం || 1847 || 9
|-
| బంగాల్ లాండ్ హోల్డర్స్ అటెండెన్స్ విధానం || 1848 || 20
|-
| మడ్రాస్ రెవెన్యూ కమిషనర్ విధానం || 1849 || 10
|-
| పబ్లిక్ అకౌంటెంట్స్ డీఫాల్ట్స్ విధానం || 1850 || 12
|-
| జ్యుడీషియల్ ఆఫీసర్స్ ప్రొటెక్షన్ విధానం || 1850 || 18
|-
| క్యాస్ట్ డిసేబిలిటీస్ రిమూవల్ విధానం || 1850 || 21
|-
| కాల్కటా లాండ్ రెవెన్యూ విధానం || 1850 || 23
|-
| ఫోర్ట్ ఫీటెడ్ డిపాజిట్స్ విధానం || 1850 || 25
|-
| ఇంప్రూవ్మెంట్స్ ఇన్ టౌన్స్ || 1850 || 26
|-
| పబ్లిక్ సర్వెంట్స్ (ఇంక్వైరీస్) విధానం || 1850 || 37
|}

==1851–1875==

{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| ఇండియన్ టోల్స్ విధానం || 1851 || 8
|-
| మడ్రాస్ చిటీ లాండ్ రెవెన్యూ విధానం || 1851 || 12
|-
| షెరిఫ్స్ ఫీజ్ విధానం || 1852 || 8
|-
| బోంబే రెంట్ ఫ్రీ ఎస్టేట్స్ విధానం || 1852 || 11
|-
| రెంట్ రికవరీ విధానం || 1853 || 6
|-
| షోర్ న్యూసెన్సెస్ (బోంబే, కొలాబా) విధానం || 1853 || 11
|-
| బెంగాల్ బోండెడ్ వేర్హౌసెస్ అసోసియేషన్ విధానం || 1854 || 5
|-
| పోలిస్, ఆగ్రా || 1854 || 16
|-
| లీగల్ రెప్రెజెంటేటివ్స్ సువిట్స్ విధానం || 1855 || 12
|-
| ఫాటల్ ఆక్సిడెంట్స్ విధానం || 1855 || 13
|-
| ఉసూరి లాస్ రిపీల్ విధానం || 1855 || 28
|-
| బెంగాల్ ఎంబాంక్మెంట్ విధానం || 1855 || 32
|-
| సొంతాల్ పరగణాస్ విధానం || 1855 || 37
|-
| ఇండియన్ బిల్స్ ఆఫ్ లాడింగ్ విధానం || 1856 || 9
|-
| కలకత్తా లాండ్ రెవెన్యూ విధానం || 1856 || 18
|-
| బెంగాల్ చౌకీదారీ విధానం || 1856 || 20
|-
| టొబాకో డ్యూటీ (టౌన్ ఆఫ్ బాంబే) విధానం || 1857 || 4
|-
| ఓరియటల్ గ్యాస్ కంపెనీ || 1857 || 5
|-
| మడ్రా అన్కొవినేటెడ్ ఆఫీసర్స్ విధానం || 1857 || 7
|-
| సొంతాల్ పరగణాస్ విధానం || 1857 || 10
|-
| హౌరా అఫ్ఫెన్సెస్ విధానం || 1857 || 21
|-
| మడ్రాస్ కంపల్సరీ లేబర్ విధానం || 1858 || 1
|-
| బెంగాల్ ఘాట్వాలి లాండ్స్ విధానం || 1859 || 5
|-
| బెంగాల్ రెంట్ విధానం || 1859 || 10
|-
| బెంగాల్ లాండ్ రెవెన్యూ సేల్స్ విధానం || 1859 || 11
|-
| కలకత్తా పైలట్స్ విధానం || 1859 || 12
|-
| మడ్రాస్ డిస్ట్రిక్ట్ పోలిస్ విధానం || 1859 || 24
|-
| సొ[[సొసైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ విధానం|సైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ విధానం]] || 1860 || 21
|-
| [[ఇండియన్ పీనల్ కోడ్]] || 1860 || 45
|-
| ఇందియన్ పోలిస్ విధానం || 1861 || 5
|-
| స్టేజ్ క్యారేజెస్ విధానం || 1861 || 16
|-
| గవర్న్మెంట్ సీల్ విధానం || 1862 || 3
|-
| ఎక్సైజ్ (స్పిరిట్స్) విధానం || 1863 || 16
|-
| పార్టిషన్ ఆఫ్ రెవెన్యూ పేయింగ్ ఎస్టేట్స్ || 1863 || 19
|-
| రిలీజియస్ ఎండోమెంట్స్ విధానం || 1863 || 20
|-
| వేస్ట్ లాండ్ (క్లెయిమ్స్) విధానం || 1863 || 23
|-
| ఇండియన్ టాల్స్ విధానం || 1864 || 15
|-
| క్యారియర్స్ విధానం || 1865 || 3
|-
| కంవర్ట్స్ మ్యారేజ్ డిజొల్యూషన్ విధానం || 1866 || 21
|-
| ఔధ్ సబ్ సెటిల్మెంట్ విధానం || 1866 || 26
|-
| గ్యాంగెస్ టోల్స్|| 1867 || 1
|-
| పబ్లిక్ గ్యాంబ్లింగ్ విధానం || 1867 || 3
|-
| ఓరియంటల్ గ్యాస్ కంపెనీ || 1867 || 11
|-
| సరాయీస్ విధానం || 1867 || 22
|-
| ప్రెస్ అండ్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ బుక్స్ విధానం || 1867 || 25
|-
| ఔధ్ ఎస్టేట్స్ విధానం || 1869 || 1
|-
| ఇండియన్ డివొర్స్ విధానం || 1869 || 4
|-
| బోంబే సివిల్ కోర్ట్స్ విధానం || 1869 || 14
|-
| కోర్ట్-ఫీజ్ విధానం || 1870 || 7
|-
| ఔధ్ తాలూక్దార్స్ రిలీఫ్ విధానం || 1870 || 24
|-
| క్యాటిల్-ట్రెస్పాస్ విధానం || 1871 || 1
|-
| కొరోనర్స్ విధానం || 1871 || 4
|-
| డెహ్రాడూన్ || 1871 || 21
|-
| పెన్షన్స్ విధానం || 1871 || 23
|-
| [[ఇండియన్ ఎవిడెన్స్ విధానం]] || 1872 || 1
|-
| పంజాబ్ లాస్ విధానం || 1872 || 4
|-
| [[ఇండియన్ కాంట్రాక్ట్స్ విధానం]] || 1872 || 9
|-
| ఇండియన్ క్రిస్టియన్ మ్యారేజ్ విధానం || 1872 || 15
|-
| మడ్రాస్ సివిల్ కోర్ట్స్ విధానం || 1873 || 3
|-
| గవర్న్మెంట్ సేవింగ్స్ బ్యాంక్స్ విధానం || 1873 || 5
|-
| నార్తర్న్ ఇండియా కెనాల్ అండ్ డ్రైనేజ్ విధానం || 1873 || 8
|-
| నార్త్-ఈస్టర్న్ ప్రొవిన్సెస్ విలేజ్ అండ్ రోడ్ పోలిస్ విధానం || 1873 || 16
|-
| మ్యారీడ్ వుమెన్స్ ప్రాపర్టీ విధానం || 1874 || 3
|-
| ఫోరెన్ రిక్రూటింగ్ విధానం || 1874 || 4
|-
| లాస్ లోకల్ ఎక్స్టెంట్ విధానం || 1874 || 15
|-
| [[మెజారిటీ విధానం]] || 1875 || 9
|-
| ఇండియన్ లా రిపోర్ట్స్ విధానం || 1875 || 18
|-
| సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ లాస్ విధానం || 1875 || 20
|}

==1876–1900==

{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| ఛోటా నాగపుర్ ఎంకంబర్డ్ ఎస్టేట్స్ విధానం || 1876 || 6
|-
| బాంబే రెవెన్యూ జూరిస్డిక్షన్ విధానం || 1876 || 10
|-
| బాంబే మునిసిపల్ డిబెంచర్స్ విధానం || 1876 || 15
|-
| ఔధ్ లాస్ విధానం || 1876 || 18
|-
| డ్రామాటిక్ పెర్ఫార్మెన్సెస్ విధానం || 1876 || 19
|-
| బ్రోచ్ అండ్ కైరా ఇంకంబర్డ్ ఎస్టేట్స్ విధానం || 1878 || 6
|-
| నార్తర్న్ ఇండియా ఫెర్రీస్ విధానం || 1878 || 17
|-
| ఎలిఫెంట్స్ ప్రిజర్వేషన్ విధానం || 1879 || 6
|-
| హాక్నీ-క్యారేజ్ విధానం || 1879 || 14
|-
| డెక్ఖన్ అగ్రికల్చరిస్ట్స్ రిలీఫ్ విధానం || 1879 || 17
|-
| లీగల్ ప్రాక్టీషనర్స్ విధానం || 1879 || 18
|-
| రాయపుర్ అండ్ ఖట్రా లాస్ విధానం || 1879 || 19
|-
| రిలీజస్ సొసైటీస్ విధానం || 1880 || 1
|-
| కాజీస్ విధానం || 1880 || 12
|-
| మునిసిపల్ ట్యాక్సేషన్ విధానం || 1881 || 11
|-
| ఫోర్ట్ విలియం విధానం || 1881 || 13
|-
| అబ్స్ట్రక్షన్స్ ఇన్ ఫెయిర్వేస్ విధానం || 1881 || 16
|-
| సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ లాండ్-రెవెన్యూ విధానం || 1881 || 18
|-
| నెగోషియెబుల్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ విధానం]]|| 1881 || 26
|-
| ఇండియన్ ట్రస్ట్స్ విధానం || 1882 || 2
|-
| ది ట్రాన్స్ఫర్ ఆఫ్ ప్రాపర్టీ విధానం 1882 || 1882 || 4
|-
| ఇండియన్ ఈజ్మెంట్స్ విధానం || 1882 || 5
|-
| పవర్స్-ఆఫ్-అటర్నీ విధానం || 1882 || 7
|-
| ప్రెసిడెన్సీ స్మాల్ కాజ్ కోర్ట్స్ విధానం || 1882 || 15
|-
| మద్రాస్ ఫారెస్ట్ (వాలిడేషన్) విధానం || 1882 || 21
|-
| బిక్రమ సింగ్స్ ఎస్టేట్స్ విధానం || 1883 || 10
|-
| లాండ్ ఇంప్రూవ్మెంట్స్ లోన్ విధానం || 1883 || 19
|-
| పంజాబ్ డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్స్ విధానం || 1883 || 20
|-
| ఎక్స్ప్లోజివ్స్ విధానం || 1884 || 4
|-
| అగ్రికల్చరిస్ట్స్ లోన్స్ విధానం || 1884 || 12
|-
| బెంగాల్ టెనెన్సీ విధానం || 1885 || 8
|-
| [[ఇండియన్ టెలిగ్రాఫ్ విధానం]] || 1885 || 13
|-
| లాండ్ అక్విజిషన్ (మైన్స్) విధానం || 1885 || 18
|-
| మిర్జాపుర్ స్టోన్ మహల్ విధానం || 1886 || 5
|-
| బర్త్స్, డెత్స్ అండ్ మ్యారేజెస్ రిజిస్ట్రేషన్ విధానం || 1886 || 6
|-
| ఇండియన్ ట్రాంవేస్ విధానం || 1886 || 11
|-
| ఔధ్ వాసికాస్ విధానం || 1886 || 21
|-
| సుయిట్స్ వాల్యుయేషన్ విధానం || 1887 || 7
|-
| ప్రొవిన్షియల్ స్మాల్ కాజ్ కోర్ట్స్ విధానం || 1887 || 9
|-
| బెంగాల్, ఆగ్రా అండ్ అస్సాం సివిల్ కోర్ట్స్ విధానం || 1887 || 12
|-
| పంజాబ్ టెనెన్సీ విధానం || 1887 || 16
|-
| పంజాబ్ లాండ్ రెవెన్యూ విధానం || 1887 || 17
|-
| కింగ్ ఆఫ్ ఔధ్స్ ఎస్టేట్ విధానం || 1887 || 19
|-
| ఇండియన్ పోలీస్ విధానం || 1888 || 3
|-
| ఇండియన్ రిజర్వ్ ఫోర్సెస్ విధానం || 1888 || 4
|-
| ఇండియన్ టాల్స్ విధానం || 1888 || 8
|-
| సిటీ ఆఫ్ బాంబే మునిసిపల్ (సప్లిమెంటరీ) విధానం || 1888 || 12
|-
| కింగ్ ఆఫ్ ఔధ్స్ ఎస్టేట్ విధానం || 1888 || 14
|-
| మెటల్ టోకెన్స్ విధానం || 1889 || 1
|-
| రెవెన్యూ రికవరీ విధానం || 1890 || 1
|-
| చారిటెబుల్ ఎండోమెంట్స్ విధానం || 1890 || 6
|-
| గార్డియన్స్ అండ్ వార్డ్స్ విధానం || 1890 || 8
|-
| ఎక్సైజ్ (మాల్ట్ లిక్కర్స్) విధానం || 1890 || 13
|-
| యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ విధానం || 1890 || 20
|-
| ఈజ్మెంట్స్ (1882 విధానం లోని 5వ విధానానికి కొనసాగింపు) || 1891 || 8
|-
| ముర్షీదాబాద్ విధానం || 1891 || 15
|-
| కొలోనియల్ కోర్ట్స్ ఆఫ్ అడ్మిరాల్టీ (ఇండియా) విధానం || 1891 || 16
|-
| బ్యాంకర్స్ బుక్స్ ఎవిడెన్స్ విధానం || 1891 || 18
|-
| మ్యారేజెస్ వ్యాలిడేషన్ విధానం || 1892 || 2
|-
| బెంగాల్ మిలటరీ పోలీస్ విధానం || 1892 || 5
|-
| మద్రాస్ సిటీ సివిల్ కోర్టు విధానం || 1892 || 7
|-
| గవర్న్మెంట్ మేనేజ్మెంట్ ఆఫ్ ప్రయివేట్ ఎస్టేట్స్ విధానం || 1892 || 10
|-
| పోరాహట్ ఎస్టేట్ విధానం || 1893 || 2
|-
| పార్టిషన్ విధానం || 1893 || 4
|-
| సర్ దిన్షా మాణెక్జీపిటిట్ || 1893 || 6
|-
| [[లాండ్ అక్విజిషన్ విధానం]] || 1894 || 1
|-
| ప్రిజన్స్ విధానం || 1894 || 9
|-
| గవర్న్మెంట్ గ్రాంట్స్ విధానం || 1895 || 15
|-
| ఎపిడెమిక్ డిజీజెస్ విధానం || 1897 || 3
|-
| ఇండియన్ ఫిషరీస్ విధానం || 1897 || 4
|-
| అమెండింగ్ విధానం || 1897 || 5
|-
| రిఫార్మేటరీ స్కూల్స్ విధానం || 1897 || 8
|-
| జెనరల్ క్లాజెస్ విధానం || 1897 || 10
|-
| ఇండియన్ షార్ట్ టైటిల్స్ విధానం || 1897 || 14
|-
| లెపెర్స్ విధానం || 1898 || 3
|-
| ఇండియన్ పోస్ట్ ఆఫీస్ విధానం || 1898 || 6
|-
| లైవ్ స్టాక్ ఇంపోర్టేషన్ విధానం || 1898 || 9
|-
| సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ టెనన్సీ విధానం || 1898 || 11
|-
| ఇండియన్ స్టాంప్ విధానం || 1899 || 2
|-
| గవర్న్మెంట్ బిల్డింగ్స్ విధానం || 1899 || 4
|-
| గ్లాండర్స్ అండ్ ఫార్సీ విధానం || 1899 || 13
|-
| చర్చ్ ఆఫ్ స్కాట్లాండ్ కిర్క్ సెషన్స్ విధానం || 1899 || 23
|-
| సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ కోర్టు ఆఫ్ వార్డ్స్ విధానం || 1899 || 24
|-
| ప్రిజనర్స్ విధానం || 1900 || 3
|}

==1901–1925==

{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| ఇండియన్ Tolls (Army and Air Force) విధానం || 1901 || 2
|-
| Amending విధానం || 1901 || 11
|-
| ఇండియన్ Tramways విధానం || 1902 || 4
|-
| Amending విధానం || 1903 || 1
|-
| Works of Defence విధానం || 1903 || 7
|-
| Victoria Memorial విధానం || 1903 || 10
|-
| [[Ancient Monuments Preservation విధానం 1904|Ancient Monuments Preservation విధానం]] || 1904 || 7
|-
| ఇండియన్ Railway Board విధానం || 1905 || 4
|-
| Coinage విధానం || 1906 || 3
|-
| Code of Civil Procedure || 1908 || 5
|-
| Explosive Substances విధానం || 1908 || 6
|-
| Central Provinces Financial Commissioner’s విధానం || 1908 || 13
|-
| ఇండియన్ Criminal Law Amendment విధానం || 1908 || 14
|-
| ఇండియన్ Ports విధానం || 1908 || 15
|-
| Registration విధానం || 1908 || 16
|-
| Presidency-towns Insolvency విధానం || 1909 || 3
|-
| Anand Marriage విధానం || 1909 || 7
|-
| Dourine విధానం || 1910 || 5
|-
| ఇండియన్ Museum విధానం || 1910 || 10
|-
| Prevention of Seditious Meetings విధానం || 1911 || 10
|-
| Co-operative Societies విధానం || 1912 || 2
|-
| Bengal, Bihar and Orissa and Assam Laws విధానం || 1912 || 7
|-
| Wild Birds and Animals Protection విధానం || 1912 || 8
|-
| Delhi Laws విధానం || 1912 || 13
|-
| Official Trustees విధానం || 1913 || 2
|-
| White Phosphorus Matches Prohibition విధానం || 1913 || 5
|-
| Mussalman Wakf Validating విధానం || 1913 || 6
|-
| Destructive Insects and Pests విధానం || 1914 || 2
|-
| Local Authorities Loans విధానం || 1914 || 9
|-
| Delhi Laws విధానం || 1915 || 7
|-
| Sir Jamsetjee Jejeebhoy Baronetcy విధానం || 1915 || 10
|-
| Banaras Hindu University విధానం || 1915 || 16
|-
| ఇండియన్ Medical Degrees విధానం || 1916 || 7
|-
| Hindu Disposition of Property విధానం || 1916 || 15
|-
| Inland Vessels విధానం || 1917 || 1
|-
| Destruction of Records విధానం || 1917 || 5
|-
| King of Oudh's Estate Validation విధానం || 1917 || 12
|-
| Post Office Cash Certificates విధానం || 1917 || 18
|-
| Cinematograph విధానం || 1918 || 2
|-
| Usurious Loans విధానం || 1918 || 10
|-
| Bronze Coin (Legal Tender) విధానం || 1918 || 22
|-
| Local Authorities Pensions and Gratuities విధానం || 1919 || 1
|-
| Poisons విధానం || 1919 || 12
|-
| Calcutta High కోర్టు (Jurisdictional Limits) విధానం || 1919 || 15
|-
| Provincial Insolvency విధానం || 1920 || 5
|-
| ఇండియన్ Securities విధానం || 1920 || 10
|-
| Charitable and Religious Trusts విధానం || 1920 || 14
|-
| ఇండియన్ Red Cross Society విధానం || 1920 || 15
|-
| ఇండియన్ Rifles విధానం || 1920 || 23
|-
| Identification of Prisoners విధానం || 1920 || 33
|-
| Passport (Entry into India) విధానం || 1920 || 34
|-
| Aligarh Muslim University విధానం || 1920 || 40
|-
| Maintenance Orders Enforcement విధానం || 1921 || 18
|-
| Delhi University విధానం || 1922 || 8
|-
| Police (Incitement to Disaffection) విధానం || 1922 || 22
|-
| ఇండియన్ Boilers విధానం || 1923 || 5
|-
| Cantonments (House Accommodation) విధానం || 1923 || 6
|-
| ఇండియన్ Naval Armament విధానం || 1923 || 7
|-
| Workmen's Compensation విధానం || 1923 || 8
|-
| [[Official Secrets విధానం (India)|Official Secrets విధానం]] || 1923 || 19
|-
| Legal Prవిధానంitioners (Women) విధానం || 1923 || 23
|-
| Mussalman Wakf విధానం || 1923 || 42
|-
| Cantonments విధానం || 1924 || 2
|-
| Bengal Criminal Law Amendment (Supplementary) విధానం || 1925 || 0
|-
| ఇండియన్ Soldiers (Litigation) విధానం || 1925 || 4
|-
| Provident Funds విధానం || 1925 || 19
|-
| [[Gurdwaras విధానం of 1925|Sikh Gurdwaras (Supplementary) విధానం]] || 1925 || 24
|-
| ఇండియన్ Carriage of Goods by Sea విధానం || 1925 || 26
|-
| Madras, Bengal and Bombay Children (Supplementary) విధానం || 1925 || 35
|-
| ఇండియన్ Succession విధానం || 1925 || 39
|}

==1926–1950==
{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| Trade Unions విధానం || 1926 || 16
|-
| Legal Prవిధానంitioners (Fees) విధానం || 1926 || 21
|-
| ఇండియన్ Bar Councils విధానం || 1926 || 38
|-
| ఇండియన్ Forest విధానం || 1927 || 16
|-
| Light House విధానం || 1927 || 17
|-
| Hindu Inheritance (Removal of Disabilities) విధానం || 1928 || 12
|-
| [[Child Marriage Restraint విధానం]] || 1929 || 19
|-
| Transfer of Property (Amendment) Supplementary విధానం || 1929 || 21
|-
| Sale of Goods విధానం || 1930 || 3
|-
| Hindu Gains of Learning విధానం || 1930 || 30
|-
| Mussalman Wakf Validating విధానం || 1930 || 32
|-
| Provisional Collection of Taxes విధానం || 1931 || 16
|-
| Sheriff of Calcutta (Power of Custody) విధానం || 1931 || 20
|-
| ఇండియన్ Partnership విధానం || 1932 || 9
|-
| Public Suits Validation విధానం || 1932 || 11
|-
| [[Criminal Law Amendment విధానం#India|Criminal Law Amendment విధానం]] || 1932 || 23
|-
| Bengal Suppression of Terrorist Outrages (Supplementary) విధానం || 1932 || 24
|-
| Children (Pledging of Labour) విధానం || 1933 || 2
|-
| ఇండియన్ Wireless Telegraphy విధానం || 1933 || 17
|-
| Murshidabad Estate Administration విధానం || 1933 || 23
|-
| [[Reserve Bank of India విధానం, 1934|Reserve Bank of India విధానం]] || 1934 || 2
|-
| Sugar-cane విధానం || 1934 || 15
|-
| Aircraft విధానం || 1934 || 22
|-
| Assam Criminal Law Amendment (Supplementary) విధానం || 1934 || 27
|-
| Petroleum విధానం || 1934 || 30
|-
| Jubbalpore and Chhattisgarh Divisions (Divorce Proceedings Validation) విధానం || 1935 || 13
|-
| Parsi Marriage and Divorce విధానం || 1936 || 3
|-
| Payment of Wages విధానం || 1936 || 4
|-
| Decrees and Orders Validating విధానం || 1936 || 5
|-
| Bangalore Marriages Validating విధానం || 1936 || 16
|-
| Red Cross Society (Allocation of Property) విధానం || 1936 || 18
|-
| Agricultural Produce (Grading and Marking) విధానం || 1937 || 1
|-
| Arya Marriage Validation విధానం || 1937 || 19
|-
| Muslim Personal Law (Shariat) Application విధానం || 1937 || 26
|-
| Insurance విధానం || 1938 || 4
|-
| Manoeuvres, Field Firing and Artillery Prవిధానంice విధానం || 1938 || 5
|-
| Cutchi Memons విధానం || 1938 || 10
|-
| [[Criminal Law Amendment విధానం#India|Criminal Law Amendment విధానం]] || 1938 || 20
|-
| Employers' Liability విధానం || 1938 || 24
|-
| Dissolution of Muslim Marriages విధానం || 1939 || 8
|-
| Registration of Foreigners విధానం || 1939 || 16
|-
| Commercial Documents Evidence విధానం || 1939 || 30
|-
| [[Drugs and Cosmetics విధానం, 1940|Drugs and Cosmetics విధానం]] || 1940 || 23
|-
| Agricultural Produce Cess విధానం || 1940 || 27
|-
| Berar Laws విధానం || 1941 || 4
|-
| Assam Rifles విధానం || 1941 || 5
|-
| Delhi Restriction of Uses of Land విధానం || 1941 || 12
|-
| Railways (Local Authorities' Taxation) విధానం || 1941 || 25
|-
| Coffee విధానం || 1942 || 7
|-
| Weekly Holidays విధానం || 1942 || 18
|-
| Reciprocity విధానం || 1943 || 9
|-
| War Injuries (Compensation Insurance) విధానం || 1943 || 23
|-
| Central Excise విధానం || 1944 || 1
|-
| [[Public Debt విధానం, 1944|Public Debt విధానం]] || 1944 || 18
|-
| International Monetary Fund and Bank విధానం || 1945 || 0
|-
| [[Drugs and Cosmetics Rules, 1945|Drugs and Cosmetics Rules]] || 1945 || 67
|-
| Industrial Employment (Standing Orders) విధానం || 1946 || 20
|-
| Mica Mines Labour Welfare Fund విధానం || 1946 || 22
|-
| Delhi Special Police Establishment విధానం || 1946 || 25
|-
| [[The Foreigners విధానం, 1946|Foreigners విధానం]] || 1946 || 31
|-
| [[Industrial Disputes విధానం]] || 1947 || 14
|-
| Armed Forces (Emergency Duties) విధానం || 1947 || 15
|-
| Trading with the Enemy (Continuance of Emergency Provisions) విధానం || 1947 || 16
|-
| Rubber విధానం || 1947 || 24
|-
| United Nations (Security Council) విధానం || 1947 || 43
|-
| United Nations (Privileges and Immunities) విధానం || 1947 || 46
|-
| Foreign Jurisdiction విధానం || 1947 || 47
|-
| ఇండియన్ Nursing Council విధానం || 1947 || 48
|-
| Pharmacy విధానం || 1948 || 8
|-
| Dock Workers (Regulation of Employment) విధానం || 1948 || 9
|-
| Minimum Wages విధానం || 1948 || 11
|-
| Rehabilitation Finance Administration విధానం || 1948 || 12
|-
| Damodar Valley Corporation విధానం || 1948 || 14
|-
| Dentists విధానం || 1948 || 16
|-
| Junagarh Administration (Property) విధానం || 1948 || 26
|-
| National Cadet Corps విధానం || 1948 || 31
|-
| Calcutta Port (Pilotage) విధానం || 1948 || 33
|-
| Employees' State Insurance విధానం || 1948 || 34
|-
| Census విధానం || 1948 || 37
|-
| Continuance of Legal Proceedings విధానం || 1948 || 38
|-
| ఇండియన్ Matrimonial Causes (War Marriages) విధానం || 1948 || 40
|-
| Diplomatic and Consular Officers (Oaths and Fees) విధానం || 1948 || 41
|-
| Coal Mines Provident Fund and Miscellaneous Provisions విధానం || 1948 || 46
|-
| Imperial Library (Change of Name) విధానం || 1948 || 51
|-
| Bombay Public Security Measures (Delhi Amendment) విధానం || 1948 || 52
|-
| Oil Fields (Regulation and Development) విధానం || 1948 || 53
|-
| Territorial Army విధానం || 1948 || 56
|-
| Exchange of Prisoners విధానం || 1948 || 58
|-
| Resettlement of Displaced Persons (Land Acquisition) విధానం || 1948 || 60
|-
| Central Silk Board విధానం || 1948 || 61
|-
| Reserve Bank (Transfer of Public Ownership) విధానం || 1948 || 62
|-
| Fవిధానంంries విధానం || 1948 || 63
|-
| Delhi and Ajmer-Merwara Land Development విధానం || 1948 || 66
|-
| Mangrol and Manavadar (Administration of Property) విధానం || 1949 || 2
|-
| Scheduled Securities (Hyderabad) విధానం || 1949 || 7
|-
| Seaward Artillery Prవిధానంice విధానం || 1949 || 8
|-
| [[Banking Regulation విధానం, 1949|Banking Regulation విధానం]] || 1949 || 10

|-Central Tea Board విధానం || 1949 || 13

| West Godavari District (Assimilation of Laws on Federal Subjects) విధానం || 1949 || 20
|-
| Delhi Hotels (Control of Accommodation) విధానం || 1949 || 24
|-
| [[Chartered Accountants విధానం, 1949|Chartered Accountants విధానం]] || 1949 || 38
|-
| Requisitioned Land (Apportionment of Compensation) విధానం || 1949 || 51
|-
| Industrial Disputes (Banking and Insurance Companies) విధానం || 1949 || 54
|-
| Merged States (Laws) విధానం || 1949 || 59
|-
| Professions Tax Limitation (Amendment and Validation) విధానం || 1949 || 61
|-
| Police విధానం || 1949 || 64
|-
| Central Reserve Police Force విధానం || 1949 || 66
|-
| High కోర్టుs (Seals) విధానం || 1950 || 7
|-
| Immigrants (Expulsion from Assam) విధానం || 1950 || 10
|-
| Emblems and Names (Prevention of Improper Use) విధానం || 1950 || 12
|-
| Special Criminal కోర్టుs (Jurisdiction) విధానం || 1950 || 18
|-
| [[Drugs Control విధానం, 1950|Drugs Control విధానం]] || 1950 || 26
|-
| Transfer of Prisoners విధానం || 1950 || 29
|-
| Union Territories (Laws) విధానం || 1950 || 30
|-
| Opium and Revenue Laws (Extension of Application) విధానం || 1950 || 33
|-
| Army and Air Force (Disposal of Private Property) విధానం || 1950 || 40
|-
| Ajmer Tenancy and Land Records విధానం || 1950 || 42
|-
| Representation of the People విధానం&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%201/REPRESENTATION%20OF%20THE%20PEOPLE%20విధానం,%201950.pdf|title= The Representation of the Peoples విధానం, 1950|access-date=17 December 2014}}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || 1950 || 43
|-
| Air Force విధానం || 1950 || 45
|-
| Army విధానం || 1950 || 46
|-
| Contingency Fund of India విధానం || 1950 || 49
|-
| Road Transport Corporations విధానం || 1950 || 64
|-
| Cooch-Behar (Assimilation of Laws) విధానం || 1950 || 67
|-
| Telegraph Wires (Unlawful Possession) విధానం || 1950 || 74
|-
| Khaddar (Protection of Name) విధానం || 1950 || 78
|}

==1951–1975==

{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| Part B States (Laws) విధానం || 1951 || 3
|-
| Supreme కోర్టు Advocates (Prవిధానంice in High కోర్టుs) విధానం || 1951 || 18
|-
| Jallianwala Bagh National Memorial విధానం || 1951 || 25
|-
| Visva-Bharati విధానం || 1951 || 29
|-
| President's Emoluments and Pension విధానం || 1951 || 30
|-
| Finance Commission (Miscellaneous Provisions) విధానం || 1951 || 33
|-
| Scheduled Areas (Assimilation of Laws) విధానం || 1951 || 37
|-
| Marking of Heavy Packages విధానం || 1951 || 39
|-
| &amp;nbsp;Rajghat Samadhi విధానం || 1951 || 41
|-
| [[Representation of the People విధానం (India)|Representation of the People విధానం]] || 1951 || 43
|-
| Assam (Alteration of Boundaries) విధానం || 1951 || 47
|-
| Railway Companies (Emergency Provisions) విధానం || 1951 || 51
|-
| Companies (Donations to National Funds) విధానం || 1951 || 54
|-
| All-India Services విధానం || 1951 || 61
|-
| State Financial Corporations విధానం || 1951 || 63
|-
| Evacuee Interest (Separation) విధానం || 1951 || 64
|-
| Industries (Development and Regulation) విధానం || 1951 || 65
|-
| Part C States Miscellaneous Laws (Repealing) విధానం || 1951 || 66
|-
| Plantations Labour విధానం || 1951 || 69
|-
| Displaced Persons (Debts Adjustment) విధానం || 1951 || 70
|-
| Part B States Marriages Validating విధానం || 1952 || 1
|-
| ఇండియన్ Independence Pakistan కోర్టుs (Pending Proceedings) విధానం || 1952 || 9
|-
| Employees' Provident Funds and Miscellaneous Provisions విధానం || 1952 || 19
|-
| Inflammable Substances విధానం || 1952 || 20
|-
| Requisitioning and Acquisition of Immovable Property విధానం || 1952 || 30
|-
| Presidential and Vice-Presidential Elections విధానం || 1952 || 31
|-
| Mines విధానం || 1952 || 35
|-
| Cinematograph విధానం || 1952 || 37
|-
| Delhi and Ajmer Rent Control విధానం || 1952 || 38
|-
| Notaries విధానం || 1952 || 53
|-
| Salaries and Allowances of Ministers విధానం || 1952 || 58
|-
| Commissions of Inquiry విధానం || 1952 || 60
|-
| Reserve and Auxiliary Air Forces విధానం || 1952 || 62
|-
| State Armed Police Forces (Extension of Laws) విధానం || 1952 || 63
|-
| Forward Contrవిధానంs (Regulation) విధానం || 1952 || 74
|-
| Scheduled Areas (Assimilation of Laws) విధానం || 1953 || 16
|-
| Salaries and Allowances of Officers of Parliament విధానం || 1953 || 20
|-
| Tea విధానం || 1953 || 29
|-
| Andhra State విధానం&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.theఇండియన్lawyer.in/statutesnbareవిధానంs/విధానంs/a46.html |title= Andhra state విధానం 1953 |access-date=15 October 2013 }}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || 1953 || 30
|-
| Collection of Statistics విధానం || 1953 || 32
|-
| Calcutta High కోర్టు (Extension of Jurisdiction) విధానం || 1953 || 41
|-
| Coir Industry విధానం || 1953 || 45
|-
| Salt Cess విధానం || 1953 || 49
|-
| Reserve Bank of India (Amendment and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1953 || 54
|-
| Transfer of Evacuee Deposits విధానం || 1954 || 15
|-
| Lushai Hills District (Change of Name) విధానం || 1954 || 18
|-
| Absorbed Areas (Laws) విధానం || 1954 || 20
|-
| Drugs and Magic Remedies (Objectionable Advertisements) విధానం || 1954 || 21
|-
| State Acquisition of Lands for Union Purposes (Validation) విధానం || 1954 || 23
|-
| Delivery of Books and Newspapers (Public Libraries) విధానం || 1954 || 27
|-
| High కోర్టు Judges (Salaries and Conditions of Service) విధానం || 1954 || 28
|-
| Salary, Allowances and Pension of Members of Parliament విధానం || 1954 || 30
|-
| Shillong (Rifle Range and Umlong) Cantonments Assimilation of Laws విధానం || 1954 || 31
|-
| Himachal Pradesh and Bilaspur (New State) విధానం || 1954 || 32
|-
| Chandernagore (Merger) విధానం || 1954 || 36
|-
| Prevention of Food Adulteration విధానం || 1954 || 37
|-
| Taxation Laws (Extension to Jammu and Kashmir) విధానం || 1954 || 41
|-
| Special Marriage విధానం || 1954 || 43
|-
| Essential Commodities విధానం || 1955 || 10
|-
| Medicinal and Toilet Preparations (Excise Duties) విధానం || 1955 || 16
|-
| Commanders-in-Chief (Change in Designation) విధానం || 1955 || 19
|-
| Protection of Civil Rights విధానం || 1955 || 22
|-
| State Bank of India విధానం || 1955 || 23
|-
| [[Hindu Marriage విధానం]] || 1955 || 25
|-
| Prisoners (Attendance in కోర్టుs) విధానం || 1955 || 32
|-
| Durgah Khawaja Saheb విధానం || 1955 || 36
|-
| Spirituous Preparation (Inter-State Trade and Commerce) Control విధానం || 1955 || 39
|-
| Prize Competitions విధానం || 1955 || 42
|-
| Working Journalists and other Newspaper Employees (Conditions of Service) and Miscellaneous Provisions విధానం || 1955 || 45
|-
| Manipur (కోర్టుs) విధానం || 1955 || 56
|-
| Citizenship విధానం || 1955 || 57
|-
| Companies విధానం || 1956 || 1
|-
| [[University Grants Commission విధానం, 1956|University Grants Commission విధానం]] || 1956 || 3
|-
| Bar Councils (Validation of State Laws) విధానం || 1956 || 4
|-
| Sales Tax Laws Validation విధానం || 1956 || 7
|-
| All-India Institute of Medical Sciences విధానం || 1956 || 25
|-
| [[Hindu Succession విధానం]] || 1956 || 30
|-
| Life Insurance Corporation విధానం || 1956 || 31
|-
| [[Hindu Minority and Guardianship విధానం]] || 1956 || 32
|-
| [[Interstate River Water Disputes విధానం]] || 1956 || 33
|-
| Industrial Disputes (Amendment and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1956 || 36
|-
| [[States Reorganisation విధానం]] || 1956 || 37
|-
| Bihar and West Bengal (Transfer of Territories) విధానం || 1956 || 40
|-
 Companies విధానం 1956
| Securities Contrవిధానంs (Regulation) విధానం || 1956 || 42
|-
| Newspaper (Price and Page) విధానం || 1956 || 45
|-
| National Highways విధానం || 1956 || 48
|-
| River Boards విధానం || 1956 || 49
|-
| Lok Sahayak Sena విధానం || 1956 || 53
|-
| Supreme కోర్టు (Number of Judges) విధానం || 1956 || 55
|-
| Khadi and Village Industries Commission విధానం || 1956 || 61
|-
| Jammu and Kashmir (Extension of Laws) విధానం || 1956 || 62
|-
| Scheduled Castes and Scheduled Tribes Orders (Amendment) విధానం || 1956 || 63
|-
| Terminal Tax on Railway Passengers విధానం || 1956 || 69
|-
| Central Sales Tax విధానం || 1956 || 74
|-
| [[Hindu Adoptions and Maintenance విధానం]] || 1956 || 78
|-
| State Bank of Hyderabad విధానం || 1956 || 79
|-
| Manipur (Village Authorities in Hill Areas) విధానం || 1956 || 80
|-
| Representation of the People (Miscellaneous Provisions) విధానం || 1956 || 88
|-
| Faridabad Development Corporation విధానం || 1956 || 90
|-
| Young Persons (Harmful Publications) విధానం || 1956 || 93
|-
| Slum Areas (Improvement and Clearance) విధానం || 1956 || 96
|-
| ఇండియన్ Medical Council విధానం || 1956 || 102
|-
| Immoral Traffic (Prevention) విధానం || 1956 || 104
|-
| Women's and Children's Institutions (Licensing) విధానం || 1956 || 105
|-
| Copyright విధానం || 1957 || 14
|-
| Coal Bearing Areas (Acquisition and Development) విధానం || 1957 || 20
|-
| Railway Protection Force విధానం || 1957 || 23
|-
| Wealth-tax విధానం || 1957 || 27
|-
| Legislative Councils విధానం || 1957 || 37
|-
| Inter-State Corporation విధానం || 1957 || 38
|-
| Naga Hills-Tuensang Area విధానం || 1957 || 42
|-
| Public Employment (Requirement as to Residence) విధానం || 1957 || 44
|-
| Cantonments (Extension of Rent Control Laws) విధానం || 1957 || 46
|-
| Additional Duties of Excise (Goods of Special Importance) విధానం || 1957 || 58
|-
| Delhi Development విధానం || 1957 || 61
|-
| Navy విధానం || 1957 || 62
|-
| Delhi Municipal Corporation విధానం || 1957 || 66
|-
| Mines and Minerals (Development and Regulation) విధానం || 1957 || 67
|-
| Gift-tax విధానం || 1958 || 18
|-
| Probation of Offenders విధానం || 1958 || 20
|-
| Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains విధానం || 1958 || 24
|-
| Armed Forces (Special Powers) విధానం || 1958 || 28
|-
| Working Journalists (Fixation of Rates of Wages) విధానం || 1958 || 29
|-
| Manipur and Tripura (Repeal of Laws) విధానం || 1958 || 35
|-
| Supreme కోర్టు Judges (Salaries and Conditions of Service) విధానం || 1958 || 41
|-
| International Finance Corporation (Status, Immunities and Privileges) విధానం || 1958 || 42
|-
| Merchant Shipping విధానం || 1958 || 44
|-
| Himachal Pradesh Legislative Assembly (Constitution and Proceedings) Validation విధానం || 1958 || 56
|-
| Orissa Weights and Measures (Delhi Repeal) విధానం || 1958 || 57
|-
| Delhi Rent Control విధానం || 1958 || 59
|-
| Parliament (Prevention of Disqualification) విధానం || 1959 || 10
|-
| Cost and Works Accountants విధానం || 1959 || 23
|-
| Public Wakfs (Extension of Limitation) విధానం || 1959 || 29
|-
| Employment Exchanges (Compulsory Notification of Vacancies) విధానం || 1959 || 31
|-
| State Bank of India (Subsidiary Banks) విధానం || 1959 || 38
|-
| Travancore-Cochin Vehicles Taxation (Amendment and Validation) విధానం || 1959 || 42
|-
| గవర్న్మెంట్ Savings Certificates విధానం || 1959 || 46
|-
| Rajasthan and Madhya Pradesh (Transfer of Territories) విధానం || 1959 || 47
|-
| Miscellaneous Personal Laws (Extension) విధానం || 1959 || 48
|-
| Arms విధానం (India)|Arms విధానం || 1959 || 54
|-
| [[Andhra Pradesh and Madras Alteration of Boundaries విధానం]] || 1959 || 56
|-
| ఇండియన్ Statistical Institute విధానం || 1959 || 57
|-
| Married Women's Property (Extension) విధానం || 1959 || 61
|-
| Geneva Conventions విధానం || 1960 || 6
|-
| Orphanages and Other Charitable Homes (Supervision and Control) విధానం || 1960 || 10
|-
| Bombay Reorganisation విధానం || 1960 || 11
|-
| Hindu Marriages (Validation of Proceedings) విధానం || 1960 || 19
|-
| Delhi Land Holdings (Ceiling) విధానం || 1960 || 24
|-
| International Development Association (Status, Immunities and Privileges) విధానం || 1960 || 32
|-
| Manipur Land Revenue and Land Reforms విధానం || 1960 || 33
|-
| Central Excises (Conversion to Metric Units) విధానం || 1960 || 38
|-
| Delhi Primary Education విధానం || 1960 || 39
|-
| Customs Duties and Cesses (Conversion to Metric Units) విధానం || 1960 || 40
|-
| Tripura Land Revenue and Land Reforms విధానం || 1960 || 43
|-
| Mahendra Pratap Singh Estate (Repeal) విధానం || 1960 || 48
|-
| British Statutes (Application to India) Repeal విధానం || 1960 || 57
|-
| [[The Prevention of Cruelty to Animals విధానం,1960]] || 1960 || 59
|-
| Preference Shares (Regulation of Dividend) విధానం || 1960 || 63
|-
| Acquired Territories (Merger) విధానం || 1960 || 64
|-
| Criminal Law Amendment విధానం#India|Criminal Law Amendment విధానం || 1961 || 23
|-
| Advocates విధానం || 1961 || 25
|-
| Salar Jung Museum విధానం || 1961 || 26
|-
| Motor Transport Workers విధానం || 1961 || 27
|-
| [[Dowry Prohibition విధానం]] || 1961 || 28
|-
| Delhi (Urban Areas) Tenants' Relief విధానం || 1961 || 30
|-
| Union Territories (Stamp and కోర్టు-fees Laws) విధానం || 1961 || 33
|-
| Dadra and Nagar Haveli విధానం || 1961 || 35
|-
| Newspaper (Price and Page Continuance) విధానం || 1961 || 36
|-
| [[ఆదాయపు పన్ను చట్టం, 1961]] || 1961 || 43
|-
| Voluntary Surrender of Salaries (Exemption from Taxation) విధానం || 1961 || 46
|-
| Deposit Insurance and Credit Guarantee Corporation విధానం || 1961 || 47
|-
| Assam Municipal (Manipur Amendment) విధానం || 1961 || 49
|-
| Apprentices విధానం || 1961 || 52
|-
| Maternity Benefit విధానం || 1961 || 53
|-
| Sugar (Regulation of Production) విధానం || 1961 || 55
|-
| Institutes of Technology విధానం || 1961 || 59
|-
| Goa, Daman and Diu (Administration) విధానం || 1962 || 1
|-
| Hindi Sahitya Sammelan విధానం || 1962 || 13
|-
| National Co-operative Development Corporation విధానం || 1962 || 26
|-
| State of Nagaland విధానం || 1962 || 27
|-
| Land Acquisition (Amendment) విధానం || 1962 || 31
|-
| Atomic Energy విధానం || 1962 || 33
|-
| Extradition విధానం || 1962 || 34
|-
| Foreigners Law (Application and Amendment) విధానం || 1962 || 42
|-
| Pondicherry (Administration) విధానం || 1962 || 49
|-
| Petroleum and Minerals Pipelines (Acquisition of Right of User in Land) విధానం || 1962 || 50
|-
| Customs విధానం || 1962 || 52
|-
| Manipur (Sales of Motor Spirit and Lubricants) Taxation విధానం || 1962 || 55
|-
| State Associated Banks (Miscellaneous Provisions) విధానం || 1962 || 56
|-
| Delhi Motor Vehicles Taxation విధానం || 1962 || 57
|-
| Warehousing Corporations విధానం || 1962 || 58
|-
| Marine Insurance విధానం || 1963 || 11
|-
| Official Languages విధానం || 1963 || 19
|-
| గవర్న్మెంట్ of Union Territories విధానం || 1963 || 20
|-
| Compulsory Deposit Scheme విధానం || 1963 || 21
|-
| Export (Quality Control and Inspection) విధానం || 1963 || 22
|-
| Limitation విధానం || 1963 || 36
|-
| Personal Injuries (Compensation Insurance) విధానం || 1963 || 37
|-
| Major Port Trusts విధానం || 1963 || 38
|-
| Textiles Committee విధానం || 1963 || 41
|-
| Administrators-General విధానం || 1963 || 45
|-
| Specifice Relief విధానం || 1963 || 47
|-
| Unit Trust of India విధానం || 1963 || 52
|-
| Central Boards of Revenue విధానం || 1963 || 54
|-
| Companies (Profits) Surtax విధానం || 1964 || 7
|-
| Taxation Laws (Continuation and Validation of Recovery Proceedings) విధానం || 1964 || 11
|-
| Dakshina Bharat Hindi Prachar Sabha విధానం || 1964 || 14
|-
| Delhi Delegation of Powers విధానం || 1964 || 23
|-
| Legal Tender (Inscribed Notes) విధానం || 1964 || 28
|-
| Food Corporation of India విధానం&lt;ref&gt;[http://fciweb.nic.in/Stocks/fci-విధానం1964.htm THE FOOD CORPORATIONS విధానం, 1964&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; || 1964 || 37
|-
| Warehousing Corporations (Supplementary) విధానం || 1965 || 20
|-
| Payment of Bonus విధానం || 1965 || 21
|-
| Banking Laws (Application to Co-operative Societies) విధానం || 1965 || 23
|-
| Goa, Daman and Diu (Extension of the Code of Civil Procedure and the Arbitration విధానం) విధానం || 1965 || 30
|-
| Railways Employment of Members of the Armed Forces విధానం || 1965 || 40
|-
| Taxation Laws (Amendment and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1965 || 41
|-
| Cardamom విధానం || 1965 || 42
|-
| Union Territories (Direct Election to the House of the People) విధానం || 1965 || 49
|-
| Goa, Daman and Diu (Absorbed Employees) విధానం || 1965 || 50
|-
| Seamen's Provident Fund విధానం || 1966 || 4
|-
| Produce Cess విధానం || 1966 || 15
|-
| Asian Development Bank విధానం || 1966 || 18
|-
| Delhi High కోర్టు విధానం || 1966 || 26
|-
| Railway Property (Unlawful Possession) విధానం || 1966 || 29
|-
| Punjab Reorganisation విధానం || 1966 || 31
|-
| Beedi and Cigar Workers (Conditions of Employment) విధానం || 1966 || 32
|-
| Police Forces (Restriction of Rights) విధానం || 1966 || 33
|-
| Post-Graduate Institute of Medical Education and Research, Chandigarh, విధానం || 1966 || 51
|-
| Jawaharlal Nehru University విధానం || 1966 || 53
|-
| Seeds విధానం || 1966 || 54
|-
| Land Acquisition (Amendment and Validation) విధానం || 1967 || 13
|-
| Passports విధానం || 1967 || 15
|-
| Anti-Corruption Laws (Amendment) విధానం || 1967 || 16
|-
| Standards of Weights and Measures (Extension to Kohima and Mokokchung Districts) విధానం || 1967 || 25
|-
| కోర్టు-fees (Delhi Amendment) విధానం || 1967 || 28
|-
| [[Unlawful విధానంivities (Prevention) విధానం]] || 1967 || 37
|-
| Jammu and Kashmir Representation of the People (Supplementary) విధానం || 1968 || 3
|-
| Public Provident Fund విధానం || 1968 || 23
|-
| Bihar and Uttar Pradesh (Alteration of Boundaries) విధానం || 1968 || 24
|-
| Central Laws (Extension to Jammu and Kashmir) విధానం || 1968 || 25
|-
| Pondicherry (Extension of Laws) విధానం || 1968 || 26
|-
| Civil Defence విధానం || 1968 || 27
|-
| Enemy Property విధానం || 1968 || 34
|-
| Andhra Pradesh and Mysore (Transfer of Territory) విధానం.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Andhra Pradesh And Mysore (Transfer Of Territory) విధానం, 1968|url=http://indiankanoon.org/doc/659709/|access-date=1 November 2013}}{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;|| 1968 || 36
|-
| Insecticides విధానం || 1968 || 46
|-
| Border Security Force విధానం || 1968 || 47
|-
| Delhi and Ajmer Rent Control (Nasirabad Cantonment Repeal) విధానం || 1968 || 49
|-
| Central Industrial Security Force విధానం || 1968 || 50
|-
| Judges (Inquiry) విధానం || 1968 || 51
|-
| State Agricultural Credit Corporation విధానం || 1968 || 60
|-
| Legislative Assembly of Nagaland (Change in Representation) విధానం || 1968 || 61
|-
| President (Discharge of Functions) విధానం || 1969 || 16
|-
| Registration of Births and Deaths విధానం || 1969 || 18
|-
| Union Territories (Separation of Judicial and Executive Functions) విధానం || 1969 || 19
|-
| Central Sales Tax (Amendment) విధానం || 1969 || 28
|-
| Foreign Marriage విధానం || 1969 || 33
|-
| Criminal and Election Laws Amendment విధానం || 1969 || 35
|-
| Bihar Land Reforms Laws (Regulating Mines and Minerals) Validation విధానం || 1969 || 42
|-
| Khuda Bakhsh Oriental Public Library విధానం || 1969 || 43
|-
| Oaths విధానం || 1969 || 44
|-
| [[Punjab Legislative Council (Abolition) విధానం, 1969|Punjab Legislative Council (Abolition) విధానం]] || 1969 || 46
|-
| Monopolies and Restrictive Trade Prవిధానంices విధానం || 1969 || 54
|-
| Assam Reorganisation (Meghalaya) విధానం || 1969 || 55
|-
| Banking Companies (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1970 || 5
|-
| Haryana and Punjab Agricultural Universities విధానం || 1970 || 16
|-
| Supreme కోర్టు (Enlargement of Criminal Appellate Jurisdiction) విధానం || 1970 || 28
|-
| Contrవిధానం Labour (Regulation and Abolition) విధానం || 1970 || 37
|-
| Patents విధానం || 1970 || 39
|-
| ఇండియన్ Medicine Central Council విధానం || 1970 || 48
|-
| Central Labour Laws (Extension to Jammu and Kashmir) విధానం || 1970 || 51
|-
| State of Himachal Pradesh విధానం || 1970 || 53
|-
| Bengal Finance (Sales Tax) (Delhi Validation of Appointments and Proceedings) విధానం || 1971 || 20
|-
| Medical Termination of Pregnancy విధానం || 1971 || 34
|-
| Public Premises (Eviction of Unauthorised Occupants) విధానం || 1971 || 40
|-
| Small Coins (Offences) విధానం || 1971 || 52
|-
| Coal Bearing Areas (Acquisition and Development) Amendment and Validation విధానం || 1971 || 54
|-
| Comptroller and Auditor General's (Duties, Powers and Conditions of Service) విధానం || 1971 || 56
|-
| Naval and Aircraft Prize విధానం || 1971 || 59
|-
| Jayanti Shipping Company (Acquisition of Shares) విధానం || 1971 || 63
|-
| Coking Coal Mines (Emergency Provisions) విధానం || 1971 || 64
|-
| Asian Refrవిధానంంries Limited (Acquisition of Undertakings) విధానం || 1971 || 65
|-
| Uttar Pradesh Cantonments (Control of Rent and Eviction) Repeal విధానం || 1971 || 68
|-
| [[Prevention of Insults to National Honour విధానం]] || 1971 || 69
|-
| Contempt of కోర్టుs విధానం || 1971 || 70
|-
| Delhi Road Transport Laws (Amendment) విధానం || 1971 || 71
|-
| Manipur (Hill Areas District Council) విధానం || 1971 || 76
|-
| North-Eastern Area (Reorganisation) విధానం || 1971 || 81
|-
| [[Delhi Sikh Gurdwaras విధానం]] || 1971 || 82
|-
| North-Eastern Council విధానం || 1971 || 84
|-
| Marine Products Export Development Authority విధానం || 1972 || 13
|-
| Departmental Inquiries (Enforcement of Attendance of Witnesses and Production of Documents) విధానం || 1972 || 18
|-
| Architects విధానం || 1972 || 20
|-
| Taxation Laws (Extension to Jammu and Kashmir) విధానం || 1972 || 25
|-
| National Service విధానం || 1972 || 28
|-
| Delhi Lands (Restriction on Transfer) విధానం || 1972 || 30
|-
| Delhi Co-operative Societies విధానం || 1972 || 35
|-
| Coking Coal Mines (Nationalisation) విధానం || 1972 || 36
|-
| Payment of Gratuity విధానం || 1972 || 39
|-
| Diplomatic Relations (Vienna Convention) విధానం || 1972 || 43
|-
| Antiquities and Art Treasures విధానం || 1972 || 52
|-
| Wild Life (Protection) విధానం || 1972 || 53
|-
| General Insurance Business (Nationalisation) విధానం || 1972 || 57
|-
| ఇండియన్ Copper Corporation (Acquisition of Undertaking) విధానం || 1972 || 58
|-
| Former Secretary of State Service Officers (Conditions of Service) విధానం || 1972 || 59
|-
| Limestone and Dolomite Mines Labour Welfare Fund విధానం || 1972 || 62
|-
| Carriage by Air విధానం || 1972 || 69
|-
| Sick Textile Undertakings (Taking Over of Management) విధానం || 1972 || 72
|-
| Richardson and Cruddas Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1972 || 78
|-
| Diplomatic and Consular Officers (Oaths and Fees) (Extension to Jammu and Kashmir) విధానం || 1973 || 2
|-
| Coal Mines (Taking Over of Management) విధానం || 1973 || 15
|-
| Capital of Punjab Development and Regulation (Chandigarh Amendment) విధానం || 1973 || 17
|-
| Delhi School Education విధానం || 1973 || 18
|-
| North-Eastern Hill University విధానం || 1973 || 24
|-
| Coal Mines (Nationalisation) విధానం || 1973 || 26
|-
| Authoritative Texts (Central Laws) విధానం || 1973 || 50
|-
| Alcock Ashdown Company Limited (Acquisition of Undertakings) విధానం || 1973 || 56
|-
| Homoeopathy Central Council విధానం || 1973 || 59
|-
| Konkan Passenger Ships (Acquisition) విధానం || 1973 || 62
|-
| Delhi Urban Art Commission విధానం, 1973 || 1974 || 1
|-
| Code of Criminal Procedure, 1973|| 1974 || 2
|-
| Esso (Acquisition of Undertakings in India) విధానం || 1974 || 4
|-
| Water (Prevention and Control of Pollution) విధానం || 1974 || 6
|-
| Economic Offences (Inapplicability of Limitation) విధానం || 1974 || 12
|-
| Coal Mines (Conservation and Development) విధానం || 1974 || 28
|-
| Additional Emoluments (Compulsory Deposit) విధానం || 1974 || 37
|-
| University of Hyderabad విధానం || 1974 || 39
|-
| Interest-tax విధానం || 1974 || 45
|-
| Oil Industry (Development) విధానం || 1974 || 47
|-
| Conservation of Foreign Exchange and Prevention of Smuggling విధానంivities విధానం || 1974 || 52
|-
| East-Punjab Urban Rent Restriction (Extension to Chandigarh) విధానం || 1974 || 54
|-
| Sick Textile Undertakings (Nationalisation) విధానం || 1974 || 57
|-
| Tobacco Board విధానం || 1975 || 4
|-
| All-India Services Regulations (Indemnity) విధానం || 1975 || 19
|-
| Tokyo Convention విధానం || 1975 || 20
|-
| Rampur Raza Library విధానం || 1975 || 22
|-
| Tobacco Cess విధానం || 1975 || 26
|-
| Delhi Sales Tax విధానం || 1975 || 43
|-
| Cigarettes (Regulation of Production, Supply and Distribution) విధానం || 1975 || 49
|-
| Customs Tariff విధానం || 1975 || 51
|}

==1976–2000==

{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| Burmah Shell (Acquisition of Undertakings in India) విధానం || 1976 || 2
|-
| Election Laws (Extension to Sikkim) విధానం || 1976 || 10
|-
| Sales Promotion Employees (Conditions of Service) విధానం || 1976 || 11
|-
| Smugglers and Foreign Exchange Manipulators (Forfeiture of Property) విధానం || 1976 || 13
|-
| Bonded Labour System (Abolition) విధానం || 1976 || 19
|-
| Regional Rural Banks విధానం || 1976 || 21
|-
| Assam Sillimanite Limited (Acquisition and Transfer of Refrవిధానంంry Plant) విధానం || 1976 || 22
|-
| Equal Remuneration విధానం || 1976 || 25
|-
| Parliamentary Proceedings (Protection of Publication) Repeal విధానం || 1976 || 28
|-
| Levy Sugar Price Equalisation Fund విధానం || 1976 || 31
|-
| Urban Land (Ceiling and Regulation) విధానం || 1976 || 33
|-
| Foreign Contribution (Regulation) విధానం || 1976 || 49
|-
| Iron Ore Mines, Manganese Ore Mines and Chrome Ore Mines Labour Welfare Cess విధానం || 1976 || 55
|-
| Beedi Workers Welfare Cess విధానం || 1976 || 56
|-
| High కోర్టు at Patna (Establishment of a Permanent Bench at Ranchi) విధానం || 1976 || 57
|-
| Departmentalisation of Union Accounts (Transfer of Personnel) విధానం || 1976 || 59
|-
| Standards of Weights and Measures విధానం || 1976 || 60
|-
| Iron Ore Mines, Manganese Ore Mines and Chrome Ore Mines Labour Welfare Fund విధానం || 1976 || 61
|-
| Beedi Workers Welfare Fund విధానం || 1976 || 62
|-
| Betwa River Board విధానం || 1976 || 63
|-
| Life Insurance Corporation (Modification of Settlement) విధానం || 1976 || 72
|-
| National Library of India విధానం || 1976 || 76
|-
| Disturbed Areas (Special కోర్టుs) విధానం || 1976 || 77
|-
| Territorial Waters, Continental Shelf, Exclusive Economic Zone and other Maritime Zones విధానం || 1976 || 80
|-
| Delhi Agricultural Produce Marketing (Regulation) విధానం || 1976 || 87
|-
| ఇండియన్ Iron and Steel Company (Acquisition of Shares) విధానం || 1976 || 89
|-
| Delhi Sales Tax (Amendment and Validation) విధానం || 1976 || 91
|-
| Braithwaite and Company (India) Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1976 || 96
|-
| Burn Company and ఇండియన్ Standard Wagon Company (Nationalisation) విధానం || 1976 || 97
|-
| Laxmirattan and Atherton West Cotton Mills (Taking Over of Management) విధానం || 1976 || 98
|-
| Metal Corporation (Nationalisation and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1976 || 100
|-
| Untouchability (Offences) Amendment and Miscellaneous Provision విధానం || 1976 || 106
|-
| Scheduled Castes and Scheduled Tribes Orders (Amendment) విధానం || 1976 || 108
|-
| Parliamentary Proceedings (Protection of Publication) విధానం || 1977 || 15
|-
| Disputed Elections (Prime Minister and Speaker) విధానం || 1977 || 16
|-
| Caltex (Acquisition of Shares of Caltex Oil Refining (India) Limited and of the Undertakings in India of Caltex (India) Limited) విధానం || 1977 || 17
|-
| Salary and Allowances of Leaders of Opposition in Parliament విధానం || 1977 || 33
|-
| Lady Hardinge Medical College and Hospital (Acquisition and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1977 || 34
|-
| Water (Prevention and Control of Pollution) Cess విధానం || 1977 || 36
|-
| Smith, Stainstreet and Company Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1977 || 41
|-
| Gresham and Craven of India (Private) Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1977 || 42
|-
| High Denomination Bank Notes (Demonetisation) విధానం || 1978 || 11
|-
| Hindustan Trవిధానంంrs Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1978 || 13
|-
| Interest విధానం || 1978 || 14
|-
| Public Sector Iron and Steel Companies (Restructuring) and Miscellaneous Provisions విధానం || 1978 || 16 ||
|-
| Deposit Insurance Corporation (Amendment and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1978 || 21
|-
| Coast Guard విధానం || 1978 || 30
|-
| [[The Metro Railways విధానం, 1978|The Metro Railways (Construction of Works) విధానం, 1978]] || 1978 || 33
|-
| Delhi Police విధానం || 1978 || 34
|-
| Press Council విధానం || 1978 || 37
|-
| Additional Duties of Excise (Textiles and Textile Articles) విధానం || 1978 || 40
|-
| Britannia Engineering Company Limited (Mokameh Unit) and the Arthur Butler and Company (Muzaffarpore) Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1978 || 41
|-
| Bolani Ores Limited (Acquisition of Shares) and Miscellaneous Provisions విధానం || 1978 || 42
|-
| Prize Chits and Money Circulation Scheme (Banning) విధానం || 1978 || 43
|-
| Sugar Undertakings (Taking Over of Management) విధానం || 1978 || 49
|-
| Coconut Development Board విధానం || 1979 || 5
|-
| Punjab Excise (Delhi Amendment) విధానం || 1979 || 12
|-
| Union Duties of Excise (Distribution) విధానం || 1979 || 24
|-
| Kosangas Company (Acquisition of Undertakings) విధానం || 1979 || 28
|-
| [[Interstate Migrant Workmen విధానం 1979|Inter-State Migrant Workmen (Regulation of Employment and Conditions of Service) విధానం]] || 1979 || 30
|-
| Haryana and Uttar Pradesh (Alteration of Boundaries) విధానం || 1979 || 31
|-
| Prevention of Blackmarketing and Maintenance of Supplies of Essential Commodities విధానం [http://khcaa.org/wordpress/2012/06/prevention-of-blackmarketing-and-maintenance-of-supplies-of-essential-commodities-విధానం-1980/ external source]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || 1980 || 7
|-
| Delhi High కోర్టు (Amendment) విధానం || 1980 || 37
|-
| Banking Companies (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1980 || 40
|-
| Essential Services Maintenance (Assam) విధానం || 1980 || 41
|-
| National Company (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1980 || 42
|-
| Brahmaputra Board విధానం || 1980 || 46
|-
| Sree Chitra Tirunal Institute for Medical Sciences and Technology, Trivandrum, విధానం || 1980 || 52
|-
| Hotel-Receipts Tax విధానం || 1980 || 54
|-
| Company Secretaries విధానం || 1980 || 56
|-
| Bengal Chemical and Pharmaceutical Works Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1980 || 58
|-
| Jute Companies (Nationalisation) విధానం || 1980 || 62
|-
| Maruti Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1980 || 64
|-
| National Security విధానం, 1980|National Security విధానం || 1980 || 65
|-
| Bird and Company Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings and Other Properties) విధానం || 1980 || 67
|-
| Forest (Conservation) విధానం || 1980 || 69
|-
| Hind Cycles Limited and Sen-Raleigh Limited (Nationalisation) విధానం || 1980 || 70
|-
| [[Air (Prevention and Control of Pollution) విధానం]] || 1981 || 14
|-
| High కోర్టు and Bombay (Extension of Jurisdiction to Goa, Daman and Diu) విధానం || 1981 || 26
|-
| Export-Import Bank of India విధానం || 1981 || 28
|-
| British India Corporation Limited (Acquisition of Shares) విధానం || 1981 || 29
|-
| Cine-Workers Welfare Cess విధానం || 1981 || 30
|-
| Dalmia Dadri Cement Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1981 || 31
|-
| Cine-Workers Welfare Fund విధానం || 1981 || 33
|-
| Burmah Oil Company (Acquisition of Shares of Oil India Limited and of the Undertakings in India of Assam Oil Company Limited and the Burmah Oil Company (India Trading) Limited) విధానం || 1981 || 41
|-
| Maritime Zones of India (Regulation of Fishing by Foreign Vessels) విధానం || 1981 || 42
|-
| Anti-Apartheid (United Nations Convention) విధానం || 1981 || 48
|-
| Cine-Workers and Cinema Theatre Workers (Regulation of Employment) విధానం || 1981 || 50
|-
| National Bank for Agriculture and Rural Development విధానం || 1981 || 61
|-
| African Development Fund విధానం || 1982 || 1
|-
| Sugar Cess విధానం || 1982 || 3
|-
| Sugar Development Fund విధానం || 1982 || 4
|-
| Chaparmukh Silghat Railway Line and the Katakhal Lalabazar Railway Line (Nationalisation) విధానం || 1982 || 36
|-
| Chit Funds విధానం || 1982 || 40
|-
| Governors (Emoluments, Allowances and Privileges) విధానం || 1982 || 43
|-
| National Waterway (Allahabad-Haldia Stretch of the Ganges-Bhagirathi, Hooghly River) విధానం || 1982 || 49
|-
| అమృత్‌సర్ Oil Works (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1982 || 50
|-
| State Bank of Sikkim (Acquisition of Shares) and Miscellaneous Provisions విధానం || 1982 || 62
|-
| Anti-Hijacking విధానం || 1982 || 65
|-
| Suppression of Unlawful విధానంs against Safety of Civil Aviation విధానం || 1982 || 66
|-
| Andhra Scientific Company Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1982 || 71
|-
| African Development Bank విధానం || 1983 || 13
|-
| Jute Manufవిధానంurers Development Council విధానం || 1983 || 27
|-
| Jute Manufవిధానంures Cess విధానం || 1983 || 28
|-
| National Oil Seeds and Vegetable Oils Development Board విధానం || 1983 || 29
|-
| Emigration విధానం || 1983 || 31
|-
| Punjab Disturbed Areas విధానం || 1983 || 32
|-
| Chandigarh Disturbed Areas విధానం || 1983 || 33
|-
| Armed Forces (Punjab and Chandigarh) Special Powers విధానం || 1983 || 34
|-
| Dangerous Machines (Regulation) విధానం || 1983 || 35
|-
| [[Illegal Migrants (Determination by Tribunals) విధానం]] || 1983 || 39
|-
| Textile Undertakings (Taking Over of Management) విధానం || 1983 || 40
|-
| Transformer and Switchgear Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1983 || 41
|-
| Public Financial Institutions (Obligation as to Fidelity and Secrecy) విధానం || 1983 || 48
|-
| Prevention of Damage to Public Property విధానం || 1984 || 3
|-
| Asiatic Society విధానం || 1984 || 5
|-
| Ganesh Flour Mills Company Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1984 || 16
|-
| Inchek Tyres Limited and National Rubber Manufవిధానంurers Limited (Nationalisation) విధానం || 1984 || 17
|-
| Mogul Line Limited (Acquisition of Shares) విధానం || 1984 || 33
|-
| &amp;nbsp;Punjab State Legislature (Delegation of Powers) విధానం || 1984 || 36
|-
| Aluminium Corporation of India Limited (Acquisition and Transfer of Aluminium Undertaking) విధానం || 1984 || 43
|-
| ఇండియన్ Veterinary Council విధానం || 1984 || 52
|-
| Hooghly Docking and Engineering Company Limited (Acquisition of Undertakings and Transfer) విధానం || 1984 || 55
|-
| Bengal Immunity Company Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1984 || 57
|-
| Terrorist Affected Areas (Special కోర్టుs) విధానం || 1984 || 61
|-
| Industrial Reconstruction Bank of India విధానం || 1984 || 62
|-
| Family కోర్టుs విధానం || 1984 || 66
|-
| National Capital Region Planning Board విధానం || 1985 || 2
|-
| General Insurance Business (Nationalisation) Amendment విధానం || 1985 || 3
|-
| Calcutta Metro Railway (Operation and Maintenance) Temporary Provisions విధానం || 1985 || 10
|-
| Administrative Tribunals విధానం || 1985 || 13
|-
| Bhopal Gas Leak Disaster (Processing of Claims) విధానం || 1985 || 21
|-
| Handlooms (Reservation of Articles for Production) విధానం || 1985 || 22
|-
| Tea Companies (Acquisition and Transfer of Sick Tea Units) విధానం || 1985 || 37
|-
| Indira Gandhi National Open University విధానం || 1985 || 50
|-
| Pondicherry University విధానం || 1985 || 53
|-
| Standards of Weights and Measures (Enforcement) విధానం || 1985 || 54
|-
| Intelligence Organisations (Restriction on Rights) విధానం || 1985 || 58
|-
| Judges (Protection) విధానం || 1985 || 59
|-
| Railway Protection Force (Amendment) విధానం || 1985 || 60
|-
| [[Narcotic Drugs and Psychotropic Substances విధానం (India)|Narcotic Drugs and Psychotropic Substances విధానం]] || 1985 || 61
|-
| Central Excises and Salt (Amendment) విధానం || 1985 || 79
|-
| Customs (Amendment) విధానం || 1985 || 80
|-
| Banking Laws (Amendment) విధానం || 1985 || 81
|-
| Inland Waterways Authority of India విధానం || 1985 || 82
|-
| Futwah-Islampur Light Railway Line (Nationalisation) విధానం || 1985 || 83
|-
| Sick Industrial Companies (Special Provisions) విధానం, 1985 Rep. by విధానం 1 of 04 (w.e.f.- - ) || 1986 || 1
|-
| Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority విధానం, 1985 || 1986 || 2
|-
| Central Excise Tariff విధానం, 1985 || 1986 || 5
|-
| Spices Board విధానం || 1986 || 10
|-
| Administrative Tribunals (Amendment) విధానం || 1986 || 19
|-
| [[Muslim Women (Protection of Rights on Divorce) విధానం]] || 1986 || 25
|-
| Coal Mines Labour Welfare Fund (Repeal) విధానం || 1986 || 27
|-
| Environment (Protection) విధానం || 1986 || 29
|-
| Swadeshi Cotton Mills Company Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1986 || 30
|-
| Research and Development Cess విధానం || 1986 || 32
|-
| Merchant Shipping (Amendment) విధానం || 1986 || 33
|-
| State of Mizoram విధానం || 1986 || 34
|-
| Taxation Laws (Amendment and Miscellaneous Provisions) విధానం || 1986 || 46
|-
| [[National Security Guard విధానం]] || 1986 || 47
|-
| Dock Workers (Safety, Health and Welfare) విధానం || 1986 || 54
|-
| Delhi Fire Prevention and Fire Safety విధానం || 1986 || 56
|-
| Delhi Apartment Ownership విధానం || 1986 || 58
|-
| Indecent Representation of Women (Prohibition) విధానం || 1986 || 60
|-
| Child Labour (Prohibition and Regulation) విధానం || 1986 || 61
|-
| Bureau of ఇండియన్ Standards విధానం || 1986 || 63
|-
| Shipping Development Fund Committee (Abolition) విధానం || 1986 || 66
|-
| The Consumer Protection విధానం || 1986 || 68
|-
| State of Arunachal Pradesh విధానం || 1986 || 69
|-
| Cotton Copra and Vegetable Oils Cess (Abolition) విధానం || 1987 || 4
|-
| Jute Packaging Materials (Compulsory Use in Packing Commodities) విధానం || 1987 || 10
|-
| Merchant Shipping (Amendment) విధానం || 1987 || 13
|-
| Mental Health విధానం || 1987 || 14
|-
| Goa, Daman and Diu Mining Concessions (Abolition and Declaration as Mining Leases) విధానం || 1987 || 16
|-
| Goa, Daman and Diu Reorganisation విధానం followed by Constitution (Fifty-sixth Amendment) విధానం, 1987 || 1987 || 18
|-
| Payment of Gratuity (Amendment) విధానం || 1987 || 22
|-
| Expenditure-tax విధానం || 1987 || 35
|-
| Brentford Electric (India) Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) విధానం || 1987 || 36
|-
| National Dairy Development Board విధానం || 1987 || 37
|-
| Legal Services Authorities విధానం || 1987 || 39
|-
| Air (Prevention and Control of Pollution) Amendment విధానం || 1987 || 47
|-
| All India Council for Technical Education విధానం || 1987 || 52
|-
| National Housing Bank విధానం || 1987 || 53
|-
| Railway Claims Tribunal విధానం || 1987 || 54
|-
| Chandigarh (Delegation of Powers) విధానం, 1987 || 1988 || 2
|-
| Commission of Sati (Prevention) విధానం, 1987 || 1988 || 3
|-
| Tamil Nadu Agricultural Service Co-operative Societies (Appointment of Special Officers) Amendment విధానం || 1988 || 22
|-
| Companies (Amendment) విధానం || 1988 || 31
|-
| Employees' Provident Funds and Miscellaneous Provisions (Amendment) విధానం || 1988 || 33
|-
| Special Protection Group విధానం || 1988 || 34
|-
| National Waterway (Sadiya-Dhubri Stretch of the Brahmaputra River) విధానం || 1988 || 40
|-
| Religious Institutions (Prevention of Misuse) విధానం || 1988 || 41
|-
| Bharat Petroleum Corporation Limited (Determination of Conditions of Service of Employees) విధానం || 1988 || 44
|-
| [[Benami Transవిధానంions (Prohibition) విధానం, 1988]] || 1988 || 45
|-
| Prevention of Illicit Traffic in Narcotic Drugs and Psychotropic Substances విధానం || 1988 || 46
|-
| [[Prevention of Corruption విధానం, 1988]] || 1988 || 49
|-
| Labour Laws (Exemption from Furnishing Returns and Maintaining Registers by certain Establishments) విధానం || 1988 || 51
|-
| Auroville Foundation విధానం || 1988 || 54
|-
| Jamia Millia Islamia విధానం || 1988 || 58
|-
| Motor Vehicles విధానం || 1988 || 59
|-
| National Highways Authority of India విధానం || 1988 || 68
|-
| Direct Tax Laws (Amendment) విధానం || 1989 || 3
|-
| Representation of the People (Amendment) విధానం || 1989 || 21
|-
| Assam University విధానం || 1989 || 23
|-
| Railways విధానం || 1989 || 24
|-
| Employees' State Insurance (Amendment) విధానం || 1989 || 29
|-
| [[Scheduled Caste and Scheduled Tribe (Prevention of Atrocities) విధానం, 1989]] || 1989 || 33
|-
| Nagaland University విధానం || 1989 || 35
|-
| Small Industries Development Bank of India విధానం || 1989 || 39
|-
| National Commission for Women విధానం || 1990 || 20
|-
| Armed Forces (Jammu and Kashmir) Special Powers విధానం || 1990 || 21
|-
| Prasar Bharati (Broadcasting Corporation of India) విధానం || 1990 || 25
|-
| Public Liability Insurance విధానం || 1991 || 6
|-
| Election Commission (Conditions of Service of Election Commissioners and Transవిధానంion of Business) విధానం || 1991 || 11
|-
| Remittances of Foreign Exchange and Investment in Foreign Exchange Bonds (Immunities and Exemptions) విధానం || 1991 || 41
|-
| Places of Worship (Special Provisions) విధానం || 1991 || 42
|-
| Wild Life (Protection) Amendment విధానం || 1991 || 44
|-
| గవర్న్మెంట్ of National Capital Territory of Delhi విధానం, 1991 || 1992 || 1
|-
| Destructive Insects and Pests (Amendment and Validation) విధానం || 1992 || 12
|-
| Securities and Exchange Board of India విధానం || 1992 || 15
|-
| Cess and Other Taxes on Minerals (Validation) విధానం || 1992 || 16
|-
| National Commission for Minorities విధానం || 1992 || 19
|-
| Foreign Trade (Development and Regulation) విధానం || 1992 || 22
|-
| National Waterway (Kollam-Kottapuram Stretch of West Coast Canal and Champakara and Udyogmandal Canals) విధానం || 1992 || 25
|-
| Special కోర్టు (Trial of Offences Relating to Transవిధానంions in Securities) విధానం || 1992 || 27
|-
| Rehabilitation Council of India విధానం || 1992 || 34
|-
| Indo-Tibetan Border Police Force విధానం || 1992 || 35
|-
| Central Agricultural University విధానం || 1992 || 40
|-
| Infant Milk Substitutes, Feeding Bottles and Infant Foods (Regulation of Production, Supply and Distribution) విధానం || 1992 || 41
|-
| Industrial Finance Corporation (Transfer of Undertaking and Repeal) విధానం || 1993 || 23
|-
| National Thermal Power Corporation Limited, the National Hydro-Electric Power Corporation Limited and the North-Eastern Electric Power Corporation Limited (Acquisition and Transfer of Power Transmission Systems) విధానం || 1993 || 24
|-
| Gold Bonds (Immunities and Exemptions) విధానం || 1993 || 25
|-
| National Commission for Backward Classes విధానం || 1993 || 27
|-
| Multimodal Transportation of Goods విధానం || 1993 || 28
|-
| Interest on Delayed Payments to Small Scale and Ancillary Industrial Undertakings విధానం Repealed by విధానం 27 of 2006 (w.e.f. date to be notified) || 1993 || 32
|-
| Acquisition of Certain Area at Ayodhya విధానం || 1993 || 33
|-
| SAARC Convention (Suppression of Terrorism) విధానం || 1993 || 36
|-
| Beedi and Cigar Workers (Conditions of Employment) Amendment విధానం || 1993 || 41
|-
| Central Laws (Extension to Arunachal Pradesh) విధానం || 1993 || 44
|-
| Tezpur University విధానం || 1993 || 45
|-
| Employment of Manual Scavengers and Construction of Dry Latrines (Prohibition) విధానం || 1993 || 46
|-
| Betwa River Board (Amendment) విధానం || 1993 || 49
|-
| Recovery of Debts Due to Banks and Financial Institutions విధానం || 1993 || 51
|-
| National Commission for Safai Karamcharis విధానం || 1993 || 64
|-
| Oil and Natural Gas Commission (Transfer of Undertaking and Repeal) విధానం || 1993 || 65
|-
| Public Records విధానం || 1993 || 69
|-
| National Council for Teacher Education విధానం || 1993 || 73
|-
| [[Kalakshetra Foundation]] విధానం, 1993 || 1994 || 6
|-
| Protection of Human Rights విధానం, 1993 || 1994 || 10
|-
| Air Corporations (Transfer of Undertakings and Repeal) విధానం || 1994 || 13
|-
| Manipur Panchayati Raj విధానం || 1994 || 26
|-
| Punjab Gram Panchayat, Samities and Zilla Parishad (Chandigarh Repeal) విధానం || 1994 || 27
|-
| Transplantation of Human Organs విధానం || 1994 || 42
|-
| Manipur Municipalities విధానం || 1994 || 43
|-
| New Delhi Municipal Council విధానం || 1994 || 44
|-
| Punjab Municipal Corporation Law (Extension to Chandigarh) విధానం || 1994 || 45
|-
| Airports Authority of India విధానం || 1994 || 55
|-
| Neyveli Lignite Corporation Limited (Acquisition and Transfer of Power Transmission System) విధానం || 1994 || 56
|-
| [[Pre-Conception and Pre-Natal Diagnostic Techniques విధానం, 1994|Pre-conception and Pre-natal Diagnostic Techniques (Prohibition of Sex Selection) విధానం]] || 1994 || 57
|-
| Babasaheb Bhimrao Ambedkar University విధానం || 1994 || 58
|-
| Cable Television Networks (Regulation) విధానం || 1995 || 7
|-
| National Environment Tribunal విధానం || 1995 || 27
|-
| Delhi Rent విధానం || 1995 || 33
|-
| Textile Undertakings (Nationalisation) విధానం || 1995 || 39
|-
| Wakf విధానం || 1995 || 43
|-
| Technology Development Board విధానం || 1995 || 44
|-
| Persons With Disabilities (Equal Opportunities, Protection of Rights and Full Participation) విధానం, 1995 || 1996 || 1
|-
| Depositories విధానం || 1996 || 22
|-
| Arbitration and Conciliation విధానం || 1996 || 26
|-
| Building and Other Construction Workers (Regulation of Employment and Conditions of Service) విధానం || 1996 || 27
|-
| Building and Other Construction Workers' Welfare Cess విధానం || 1996 || 28
|-
| Provisions of the [[Panchayats (Extension to Scheduled Areas) విధానం 1996|Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) విధానం]]&lt;ref&gt;[http://www.panchayat.gov.in/pesa Ministry of Panchayati Raj-PESA ,గవర్న్మెంట్ of India]&lt;/ref&gt; || 1996 || 40
|-
| Maulana Azad National Urdu University విధానం, 1996 || 1997 || 2
|-
| Mahatama Gandhi Antarashtriya Hindi Vishwavidyalaya విధానం, 1996 || 1997 || 3
|-
| Industrial Reconstruction Bank (Transfer of Undertakings and Repeal) విధానం || 1997 || 7
|-
| Lalitkala Akademi (Taking Over of Management) విధానం || 1997 || 17
|-
| National Environment Appellate Authority విధానం || 1997 || 22
|-
| Telecom Regulatory Authority of India విధానం || 1997 || 24
|-
| Vice-President's Pension విధానం || 1997 || 30
|-
| Dock Workers (Regulation of Employment) (Inapplicability to Major Ports) విధానం || 1997 || 31
|-
| National Institute of Pharmaceutical Education and Research విధానం || 1998 || 13
|-
| Lotteries (Regulation) విధానం || 1998 || 17
|-
| Leaders of Chief Whips of Recognised Parties and Groups in Parliament (Facilities) విధానం, 1998 || 1999 || 5
|-
| Delhi Development Authority (Validation of Disciplinary Powers) విధానం, 1998 || 1999 || 6
|-
| Urban Land (Ceiling and Regulation) Repeal విధానం || 1999 || 15
|-
| Central Industrial Security Force (Amendment and Validation) విధానం || 1999 || 40
|-
| Insurance Regulatory and Development Authority విధానం || 1999 || 41
|-
| [[Foreign Exchange Management విధానం]] || 1999 || 42
|-
| National Trust for Welfare of Persons with Autism, Cerebral Palsy, Mental Retardation and Multiple Disabilities విధానం || 1999 || 44
|-
| Trade Marks విధానం || 1999 || 47
|-
| Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) విధానం || 1999 || 48
|-
| Mizoram University విధానం || 2000 || 8
|-
| Designs విధానం || 2000 || 16
|-
| Direct-Tax Laws (Miscellaneous) Repeal విధానం || 2000 || 20
|-
| [[Information Technology విధానం]] || 2000 || 21
|-
| [[Madhya Pradesh Reorganisation విధానం]] || 2000 || 28
|-
| [[Uttar Pradesh Reorganisation విధానం]] || 2000 || 29
|-
| [[Bihar Reorganisation విధానం]] || 2000 || 30
|-
| Chemical Weapons Convention విధానం || 2000 || 34
|-
| Semiconductor Integrated Circuits Layout-Design విధానం || 2000 || 37
|-
| Coal India (Regulation of Transfer and Validation) విధానం || 2000 || 45
|-
| Immigration (Carriers’ Liability) విధానం || 2000 || 52 ||
|-
| Central Road Fund విధానం || 2000 || 54
|-
| Juvenile Justice (Care and Protection of Children) విధానం || 2000 || 56
|}

==2001 – 2010==
{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| ఇండియన్ కౌన్సిల్ అఫ్ వర్ల్డ్ అఫెయిర్స్ విధానం || 2001 || 29
|-
| ఎడ్వొకేట్స్ వెల్ఫేర్ ఫండ్ విధానం || 2001 || 45
|-
| ఎనర్జీ కన్జర్వేషన్ విధానం || 2001 || 52
|-
| ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ ప్లాంట్ వెరైటీస్ అండ్ ఫార్మర్స్ రైట్స్ విధానం, 2001 || 2001 || 53
|-
| డిలిమిటేషన్ విధానం || 2002 || 33
|-
| హజ్ కమిటీ ఆఫ్ ఇండియా విధానం || 2002 || 35
|-
| ఫోరెన్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ (ఎక్జెంప్షన్ ఫ్రొమ్ ట్యాక్సెస్ అండ్ డ్యూటీస్ ఆన్ ఫ్యుయెల్ అండ్ లూబ్రికెంట్స్) విధానం || 2002 || 36
|-
| మల్టి స్టేట్ కోఆపరేటివ్ సొసైటీస్ విధానం || 2002 || 39
|-
| సెక్యూరిటైజేషన్ అండ్ రికంస్ట్రక్షన్ ఆఫ్ ఫినాన్షియల్ అసెట్స్ అండ్ ఎన్ఫోర్స్మెంట్ ఆఫ్ సెక్యూరిటీ ఇంటరెస్ట్ విధానం || 2002 || 54
|-
| యూనిట్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇందియా (ట్రాన్స్ఫర్ ఆఫ్ అండర్టేకింగ్ అండ్ రిపీల్) విధానం || 2002 || 58
|-
| మెట్రో రైల్వే విధానం, 2002 (డెల్లీ మెట్రో రైల్వే ఆపరేషన్ అండ్ మెయింటెనెన్స్ విధానం)|| 2002 || 60
|-
| కన్జ్యూమర్ ప్రొటెక్షన్ (అమెండ్మెంట్) విధానం || 2002 || 62
|-
| సప్రెషన్ ఆఫ్ అన్లాఫుల్ ఆక్ట్స్ అగెయిన్స్ట్ సేఫ్టీ ఆఫ్ మ్యారీటైం నేవిగేషన్ అండ్ ఫిక్స్డ్ ప్లాట్ఫామ్స్ ఆన్ కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్ విధానం || 2002 || 69
|-
| కాంపెటిషన్ విధానం, 2002 || 2003 || 12
|-
| Control of National Highways (Land and Traffic) విధానం, 2002 || 2003 || 13
|-
| [[Prevention of Money Laundering విధానం]], 2002 || 2003 || 15
|-
| Offshore Areas Mineral (Development and Regulation) విధానం, 2002 || 2003 || 17
|-
| [[Biological Diversity విధానం, 2002]] || 2003 || 18
|-
| [[Cigarettes and Other Tobacco Products (Prohibition of Advertisement and Regulation of Trade and Commerce, Production, Supply and Distribution) విధానం, 2003]] || 2003 || 34
|-
| [[The Electricity విధానం, 2003]] || 2003 || 36
|-
| [[Fiscal Responsibility and Budget Management విధానం]] || 2003 || 39
|-
| Central Vigilance Commission విధానం || 2003 || 45
|-
| Repatriation of Prisoners విధానం || 2003 || 49
|-
| Industrial Development Bank (Transfer of Undertaking and Repeal) విధానం || 2003 || 53
|-
| Sick Industrial Companies (Special Provisions) Repeal విధానం, 2003 || 2004 || 01
|-
| Customs and Central Excise Laws (Repeal) విధానం || 2004 || 25
|-
| Prevention of Terrorism (Repeal) విధానం || 2004 || 26
|-
| [[National Commission for Minority Educational Institutions]] విధానం, 2004 || 2005 || 02
|-
| Parel Investments and Trading Private Limited and Domestic Gas Private Limited (Taking over of Management) Repeal విధానం || 2005 || 14
|-
| The Weapons of Mass Destruction and Their Delivery Systems (Prohibition of Unlawful విధానంivities) విధానం, 2005 || 2005 || 21
|-
| [[Right to Information విధానం]] || 2005 || 22
|-
| Coastal Aquaculture Authority విధానం || 2005 || 24
|-
|[[University of Allahabad]] విధానం || 2005 || 26
|-
| Bihar Value Added Tax విధానం || 2005 || 27
|-
| Special Economic Zones విధానం || 2005 || 28
|-
| Private Security Agencies (Regulation) విధానం || 2005 || 29
|-
| Credit Information Companies (Regulation) విధానం || 2005 || 30
|-
| [[National Rural Employment Guarantee విధానం]] || 2005 || 42
|-
| [[Protection of Women from Domestic Violence విధానం 2005]] || 2005 || 43
|-
| [[National Tax Tribunal]] విధానం || 2005 || 49
|-
| [[State Emblem of India (Prohibition of Improper Use) విధానం, 2005]] || 2005 || 50
|-
| Disaster Management విధానం || 2005 || 53
|-
| [[Manipur University]] విధానం || 2005 || 54
|-
| Andhra Pradesh Legislative కౌన్సిల్ విధానం,2005 || 2006 || 01
|-
| [[Commission for Protection of Child Rights విధానం]], 2005|| 2006 || 04
|-
| Petroleum and Natural Gas Regulatory Board విధానం || 2006 || 19
|-
| Delhi Laws (Special Provisions) విధానం,2006 || 2006 || 22
|-
| Cess Laws (Repealing and Amending) విధానం,2006 || 2006 || 24
|-
| Micro, Small and Medium Enterprises Development విధానం,2006 || 2006 || 27
|-
| [[National Institute of Fashion Technology]] విధానం,2006 || 2006 || 28
|-
| Union Duties of Excise (Electricity) Distribution Repeal విధానం,2006 || 2006 || 30
|-
| The Spirituous Preparations (Inter-State Trade And Commerce) Control (Repeal) విధానం, 2006 ||2006||32
|-
| Food Safety and Standards విధానం, 2006 ||2006|| 34
|-
| విధానంuaries విధానం, 2006 ||2006|| 35
|-
| [[గవర్న్మెంట్ Securities విధానం, 2006]]||2006|| 38
|-
| Cantonments విధానం, 2006 ||2006|| 41
|-
| Pondicherry (Alteration of Name) విధానం, 2006 ||2006||44
|-
| Produce Cess Laws (Abolition) విధానం, 2006 ||2006||46
|-
|Assam Rifles విధానం, 2006 ||2006||47
|-
| Uttaranchal (Alteration Of Name) విధానం, 2006 ||2006|| 52
|-
| [[The Scheduled Tribes and Other Traditional Forest Dwellers (Recognition of Forest Rights) విధానం, 2006]] ||2007|| 2
|-
|The Dalmia Dadri Cement Limited (Acquisition and Transfer of Undertakings) Amendment విధానం, 2006 ||2007||3
|-
|The Central Educational Institutions (Reservation in Admission) విధానం, 2006 ||2007|| 5
|-
|The [[Prohibition of Child Marriage విధానం, 2006]] ||2007|| 6
|-
|The [[English and Foreign Languages University]] విధానం, 2006 ||2007|| 7
|-
| The [[Rajiv Gandhi University]] విధానం, 2006 ||2007||8
|-
|The [[Tripura University]] విధానం, 2006 ||2007|| 9
|-
|The [[Sikkim University]] విధానం, 2006 ||2007|| 10
|-
|[[తల్లిదండ్రుల, వయోవృద్ధ పౌరుల నిర్వహణ, సంక్షేమ చట్టం - 2007]] ||2007|| 56
|-
|The Sports Broadcasting Signals (Mandatory Sharing With Prasar Bharati) విధానం, 2007 ||2007|| 11
|-
|[[National Institutes of Technology విధానం, 2007]]||2007||29
|-
|The Warehousing (Development and Regulation) విధానం, 2007 ||2007|| 37
|-
|The Carriage by Road విధానం, 2007 ||2007|| 41
|-
|The Tyre Corporation of India Limited (Disinvestment Of Ownership) విధానం, 2007 ||2007|| 50
|-
|The Payment and Settlement Systems విధానం, 2007 ||2007|| 51
|-
|The [[Indira Gandhi National Tribal University]] విధానం, 2007 ||2007|| 52
|-
|The [[Sashastra Seema Bal]] విధానం, 2007 ||2007|| 53
|-
|The [[Rajiv Gandhi Institute of Petroleum Technology]] విధానం, 2007 ||2007|| 54
|-
|The [[Jawaharlal Institute of Postgraduate Medical Education and Research]], Puducherry విధానం, 2008 ||2008|| 19
|-
|The [[ఇండియన్ Maritime University]] విధానం, 2008 ||2008||22
|-
|The National Waterway (Talcher-Dhamra Stretch Of Rivers, Geonkhali-Charbatia Stretch of East Coast Canal, Charbatia-Dhamra Stretch of Matai River and Mahanadi Delta Rivers) విధానం, 2008 ||2008||23
|-
|The National Waterway (Kakinada-Puducherry Stretch of Canals and the Kaluvelly Tank, Bhadrachalam-Rajahmundry Stretch of River Godavari And Wazirabad-Vijayawada Stretch of River Krishna) విధానం, 2008 ||2008||24
|-
|The Airports Economic Regulatory Authority Of India విధానం, 2008 ||2008||27
|-
|[[Unorganized Workers Social Security విధానం, 2008]]||2008||33
|-
|The [[Gram Nyayalayas విధానం, 2008]] ||2009|| 4
|-
|[[The Limited Liability Partnership విధానం, 2008]] ||2009|| 6
|-
|The Collection of Statistics విధానం, 2008||2009|| 7
|-
|The [[South Asian University]] విధానం, 2008 ||2009|| 8
|-
|The Science and Engineering Research Board విధానం, 2008 ||2009|| 9
|-
|The Central Universities విధానం, 2009 ||2009|| 25
|-
|The Prevention and Control Of Infectious And Contagious Diseases In Animals విధానం, 2009 ||2009|| 27
|-
|[[Right of Children to Free and Compulsory Education విధానం]], 2009 ||2009|| 35
|-
| The Legal Metrology విధానం, 2009 ||2010|| 1
|-
| The Tamil Nadu Legislative కౌన్సిల్ విధానం, 2010 ||2010|| 16
|-
| The [[National Green Tribunal విధానం]], 2010 ||2010|| 19
|-
|The Clinical Establishments (Registration and Regulation) విధానం, 2010 ||2010|| 23
|-
|The Land Ports Authority of India విధానం, 2010 ||2010|| 31
|-
|[[Nuclear Liability విధానం|The Civil Liability for Nuclear Damage విధానం, 2010]] ||2010|| 38
|-
|The [[Nalanda University]] విధానం, 2010 ||2010|| 39
|-
|The Foreign Contribution (Regulation) విధానం, 2010 ||2010|| 42
|}

==2011 – 2020==
{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
|ది కాయినేజ్ విధానం, 2011 ||2011|| 11
|-
|ది ఒరిస్సా (ఆల్టెరేషన్ ఆఫ్ నేమ్) విధానం, 2011 ||2011|| 15
|-
|ది ఫ్యాక్టరింగ్ రెగ్యులేషన్ విధానం, 2011 ||2012|| 12
|-
|ది అకాడెమీ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇన్నొవేటివ్ రీసర్చ్ విధానం, 2011 ||2012|| 13
|-
|ది ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ చిల్డ్రెన్ ఫ్రొమ్ సెక్సువల్ అఫెన్సెస్ విధానం, 2012 ||2012|| 32
|-
|ది రాజీవ్ గాంధీ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యూత్ డెవలప్మెంట్ విధానం, 2012 ||2012|| 35
|-
|ది నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్ అండ్ న్యూరోసైన్సెస్, బెంగులూరు విధానం, 2012 ||2012|| 38
|-
|ది సెక్సువల్ హరాస్మెంట్ ఆఫ్ విమెన్ అట్ వర్క్ప్లేస్ (ప్రివెన్షన్, ప్రాహిబిషన్ అండ్ రెడ్రెసల్) విధానం, 2013 ||2013||14
|-
|ది కంపెనీస్ విధానం 2013 ||2013||18
|-
|ది నేషనల్ ఫుడ్ సెక్యూరిటీ విధానం, 2013||2013||20
|-
|ది పెన్షన్ ఫండ్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్మెంట్ అధారిటీ విధానం, 2013 (నేషనల్ పెన్షన్ స్కీమ్)||2013||23
|-
|ది ప్రాహిబిషన్ ఆఫ్ ఎంప్లాయ్మెంట్ యాజ్ మ్యానువల్ స్కావెంజర్స్ అండ్ దైర్ రిహాబిలియేషన్ 2013||2013||25
|-
|ది రాజీవ్ గాంధీ నేషనల్ ఏవియేషన్ యూనివర్సిటీ విధానం, 2013||2013||26
|-
|ది రైట్ ఫర్ కాంపన్సేషన్ అండ్ ట్రాంస్పరెన్సీ ఇన్ ల్యాండ్ అక్విజిషన్, రిహాబిలిటేషన్ అండ్ రిసెటిల్మెంట్ విధానం, 2013||2013||30
|-
|ది లోక్పాల్ అండ్ లోకాయుక్తాస్ విధానం, 2013||2014||1
|-
|ది ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ రిఆర్గనైజేషన్ విధానం, 2014||2014||6
|-
|ది స్ట్రీట్ వెండర్స్ విధానం, 2014||2014||7
|-
|ది రానీ లక్ష్మీ బాయి సెంట్రల్ అగ్రికల్చరల్ యూనివర్సిటీ విధానం, 2014||2014||10
|-
|ది సెక్యూరిటీస్ లాస్ (అమెండ్మెంట్) విధానం, 2014||2014||27
|-
|ది విజిల్ బ్లోవర్స్ ప్రొటెక్షన్ బిల్, 2011||2014
|-
|ది నేషనల్ జుడీషియల్ అపాయింట్మెంట్స్ కమిషన్ బిల్, 2014||2014||96-C
|-
|ది సిటిజెన్ (అమెండ్మెంట్) బిల్, 2015||2015||36
|-
| Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act||2015||2
|-
| Coal Mines (Special Provisions) Act||2015||11
|-
| [[Repealing and Amending Act, 2015|Repealing and Amending Act]]||2015||17
|-
| [[Repealing and Amending (Second) Act, 2015|Repealing and Amending (Second) Act]]||2015||19
|-
| [[Black Money (Undisclosed Foreign Income and Assets) and Imposition of Tax Act, 2015|Black Money (Undisclosed Foreign Income and Assets) and Imposition of Tax Act]]||2015||22
|-
| Commercial Courts Act ||2016||4
|-
| Bureau of Indian Standards Act ||2016|| 11
|-
| [[Real Estate (Regulation and Development) Act, 2016|Real Estate (Regulation and Development) Act]]||2016|| 16
|-
| [[National Waterways Act, 2016|National Waterways Act]]||2016|| 17
|-
| [[Aadhaar (Targeted Delivery of Financial and other Subsidies, benefits, and services) Act, 2016|Aadhar (Targeted Delivery of Financial and Other Subsidies, Benefits and Services) Act]]||2016|| 18
|-
| [[Repealing and Amending Act, 2016|Repealing and Amending Act]]||2016|| 23
|-
| [[Anti-Hijacking Act, 2016|Anti-Hijacking Act]]||2016|| 30
|-
| [[Insolvency and Bankruptcy Code, 2016|Insolvency and Bankruptcy Code]]||2016||31
|-
| Dr. Rajendra Prasad Central Agricultural University Act ||2016||32
|-
| Regional centre for Biotechnology Act ||2016||36
|-
| [[Compensatory Afforestation Fund Act, 2016|Compensatory Afforestation Fund Act]]||2016||38
|-
| [[Rights of Persons with Disabilities Act, 2016|Rights of Persons with Disabilities Act]]||2016||49
|-
| Specified Bank Notes (Cessation of Liabilities) ||2017||2
|-
| [[Mental Healthcare Act, 2017|Mental Health Care Act]]||2017||10
|-
| Central Goods and Services Tax Act ||2017||12
|-
| Integrated Goods and Services Tax Act ||2017||13
|-
| Union Territory Goods and Services Tax Act ||2017||14
|-
|Goods and Services Tax (Compensation to States) Act ||2017||15
|-
| [[Human Immunodeficiency Virus and Acquired Immune Deficiency Syndrome (Prevention and Control) Act, 2017|Human Immunodeficiency Virus and Acquired Immune Deficiency Syndrome (Prevention and Control) Act]]||2017||16
|-
| Footwear Design and Development Institute Act||2017||20
|-
| Admiralty (Jurisdiction and Settlement of Maritime Claims) Act||2017||22
|-
| Indian Institutes of Information Technology (Public-Private Partnership) Act||2017||23
|-
|Central Goods and Services Tax (Extension to Jammu and Kashmir) Act||2017||26
|-
| Integrated Goods and Services Tax (Extension to Jammu and Kashmir) Act||2017||27
|-
| [[Indian Institutes of Management Act, 2017|Indian Institute of Management Act]]||2017||33
|-
| [[Repealing and Amending Act, 2017|Repealing and Amending Act]]||2018||2
|-
|  Indian Institute of Petroleum and Energy Act ||2018||3
|-
| [[Repealing and Amending (Second) Act, 2017|Repealing and Amending (Second) Act]]||2018||4
|-
|[[Fugitive Economic Offenders Act, 2018|Fugitive Economic Offenders Act]]
|2018
|17
|-
|National commission for Backward Classes (Repeal) Act
|2018
|24
|-
|National Sports University Act
|2018
|25
|-
|Central Education Institutes (Reservation in Teachers' Cadre) Act
|2019
|10
|-
| India International Arbitration Centre Act 
|2019
|17
|-
|[[Muslim Women (Protection of Rights on Marriage) Act, 2019|Muslim Women (Protection of Rights on Marriage) Act]]
|2019
|20
|-
| Banning of Unregulated Deposit Schemes Act
|2019
|21
|-
| [[Code on Wages, 2019|Codes on Wages Act]]
|2019
|29
|-
| National Medical Commission Act
|2019
|30
|-
| [[Repealing and Amending Act, 2019|Repealing and Amending Act]]
|2019
|31
|-
| [[Jammu and Kashmir Reorganisation Act, 2019|Jammu and Kashmir Reorganisation Act]]
|2019
|34
|-
| [[Consumer Protection Act, 2019|Consumer Protection Act]]
|2019
|35
|-
| [[Transgender Persons (Protection of Rights) Act, 2019|Transgender Persons (Protection of Rights) Act]]
|2019
|40
|-
| Prohibition of Electronic Cigarettes (Production, Manufacture, Import, Export Transport, Sale, Distribution, Storage and Advertisement) Act 
|2019
|42
|-
| Dadra and Nagar Haveli And Daman and Diu (Merger of Union Territories) Act 
|2019
|44
|-
|National Capital Territory of Delhi (Recognition of Property Rights of Residents in Unauthorised Colonies) Act
|2019
|45
|-
| Recycling of Ships Act
| 2019
| 49
|-
| International Financial Services Centers Authority Act 
|2019
|50
|-
| Direct Tax Vivad se Vishwas Act
|2020
|3
|-
| Central Sanskrit Universities Act 
|2020
|5
|-
| National Commission for Indian System of Medicine Act 
|2020
|14
|-
| Goods and Services (Compensation to States) Act 
|2020
|15
|-
| Institute of Teaching and Research In Ayurveda Act 
|2020
| 16
|-
| Jammu and Kashmir Official Languages Act 
|2020
| 23
|-
| Bilateral Netting Qualified Financial Contracts Act 
|2020
|30
|-
| Rashtriya Raksha University Act 
|2020
|31
|-
| National Forensic Sciences University Act
|2020
|32
|-
| [[Industrial Relations Code, 2020|Industrial Relation Code]]
|2020
|35
|-
| [[Code on Social Security, 2020|Code on Social Security]]
|2020
|36
|-
| [[Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020 |Occupational Safety, Health and Working Conditions Code]]
|2020
|37
|}
==2021 – ప్రస్తుతం==
{|cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;width: 60em; text-align: left; font-size: 0.90em;&quot;
| bgcolor=&quot;#efefff&quot; | '''విధానం పేరు'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''సంవత్సరం'''
| style=&quot;width:50px; background-color:#efefff;&quot; | '''విధానం సంఖ్య'''
|-
| Major Port Authorities Act
| 2021
| 1
|-
| National Commission For Allied And Health care Professions Act
| 2021
| 14
|-
| National Bank For Financing Infrastructure And Development Act
| 2021
| 17
|-
| National Institutes Of food Technology, Entrepreneurship And Management Act
| 2021
| 19
|-
| The Marine Aids to Navigation Act
| 2021
| 20
|-
| [[Inland Vessels Act, 2021|Inland Vessel Act]]
| 2021
| 24
|-
| Commission For Air Quality Management National Capital Region and Adjoining Areas Act
| 2021
| 29
|-
| Farm Laws Repeal Act
| 2021
| 40
|-
| Dam Safety Act
| 2021
| 41
|-
| Assisted Reproductive Technology (Regulation) Act
| 2021
| 42
|-
| Surrogacy (Regulation) Act
| 2021
| 47
|-
| Criminal Procedure (Identification) Act
| 2022
| 11
|-
| Indian Antarctic Act
| 2022
| 13
|-
| National Anti-Doping Act
| 2022
| 15
|-
| Maritime Anti-Piracy Act
| 2023
| 3
|-
| National Dental Commission Act
| 2023
| 21
|-
| [[Digital Personal Data Protection Act, 2023|Digital Personal Data Protection Act]]
| 2023
| 22
|-
|[[Anusandhan National Research Foundation Act 2023|Anusandhan National Research Foundation Act]]
|2023
|25
|-
|National Nursing and Midwifery Commission Act
|2023
|26
|-
| Inter-Services Organisations (Command, Control and Discipline) Act
|2023
|28
|-
| [[The Mediation Act, 2023|Mediation Act]]
|2023
|32
|-
| [[Repealing and Amending Act, 2023|Repealing and Amending Act]]
|2023
|37
|-
|[[Post Office Act, 2023|Post Office Act]]
|2023
|43
|-
|[[Telecommunications Act, 2023|Telecommunications Act]]
|2023
|44
|-
|[[Bharatiya Nyaya Sanhita]]
|2023
|45
|-
|[[Bharatiya Sakshya Adhiniyam]]
|2023
|46
|-
|[[Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita]]
|2023
|47
|-
|[[Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners (Appointment, Conditions of Service and Term of Office) Act, 2023|Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners (Appointment, Conditions of Service and Term of Office) Act]]
|2023
|49
|-
|Provision for Collection of Taxes Act
|2023
|50
|-
|[[Press and Registration of Periodicals Act, 2023|Press and Registration of Periodicals Act]]
|2023
|51
|-
|[[Public Examinations (Prevention of Unfair Means) Act, 2024|Public Examination (Prevention of Unfair Means) Act]]
|2024
|1
|-
|[[Bharatiya Vayuyan Adhiniyam, 2024|Bharatiya Vayuyan Adhiniyam]]
|2024
|16
|-
| ‘‘Tribhuvan” Sahkari University Act
| 2025
| 11
|-
| Boilers Act
| 2025
| 12
|-
| Immigration And Foreigner Act
| 2025
| 13
|-
| Mussalman Waqf (Repeal) Act
| 2025
| 15
|-
| Protection of Interests In Aircraft Objects Act
| 2025
| 17
|-
| Bills of Lading Act 
| 2025
| 18
|-
| [[Carriage of Goods by Sea Act, 2025|Carriage of Goods By Sea Act]]
| 2025
| 19
|-
| Coastal Shipping Act
| 2025
| 20
|-
| Readjustment of Representation of Scheduled Tribes in Assembly Constituencies of the State of Goa Act
| 2025
| 21
|-
| [[Merchant Shipping Act, 2025|Merchant Shipping Act]]
| 2025
| 24
|-
| [[జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025]]
| 2025
| 25
|-
| [[Indian Ports Act, 2025|Indian Ports Act]]
|  | 2025
|   | 27
|-
| [[ఆదాయపు పన్ను చట్టం, 2025]]
| 2025
| 30
|-
| [[Promotion and Regulation of Online Gaming Bill, 2025 | Promotion and Regulation of Online Gaming Act]]
| 2025
| 32
|-
| Health Security Se National Security Cess Act
| 2025
| 35
|-	
| [[Viksit Bharat–Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act, 2025| Viksit Bharat–Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) Act]]
| 2025
| 36
|-	
|[[Repealing and Amending Act, 2025|Repealing and Amending Act]]
| 2025
| 37
|-
| Central Armed Police Forces (General Administration) Act
| 2026
| 9
|-
| Bankers’ Books Evidence Act
| 2026
| 15
|-
| [[The Tribunals Reforms Act, 2021|Tribunal Reforms Act]]
| 2026
| 17
|-
| Kerala (Alteration of Name) Act
| 2026
| 18
|}

==మూలాలు==
{{reflist}}

==బయటి లంకెలు==
* [https://web.archive.org/web/20110812040136/http://lawmin.nic.in/chronology.htm న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ - కేంద్రీయ విధానాల కాలానుగుణ జాబితా (1836-2006)]
* [https://web.archive.org/web/20140714232253/http://lawmin.nic.in/legislative/textofcentralacts/ న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ - కేంద్రీయ విధానాల పాఠ్యం (1851-2011)]
* [http://indiacode.nic.in/ భారత రాజ్యాంగ పత్రాలు]

[[వర్గం:జాబితాలు]]</text>
      <sha1>qinuwdqctcaea0uu0kvfd8txm6jmd6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Nagarani Bethi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>236735</id>
    <revision>
      <id>4980266</id>
      <parentid>4955385</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion ([[WP:CSD#G3|CSD G3]]).</comment>
      <origin>4980266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="5shpsy5fphnn3r1alxz4k7woq5t9j2p" xml:space="preserve">{{db-vandalism|help=off}}
[[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']]
నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను.

== తెవికీలో చేరిక ==
తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది.

=== వికీలో నా కృషి ===

# [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]]
# పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు
## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):'''

== ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు ==
 {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}

[[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]]
[[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]</text>
      <sha1>5shpsy5fphnn3r1alxz4k7woq5t9j2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980268</id>
      <parentid>4980266</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Nominated for deletion; see [[:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 October 13#వాడుకరి:Nagarani Bethi]].</comment>
      <origin>4980268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="rbl88i5ut398yra8zsxsn2j86p9j9t7" xml:space="preserve">{{Template for discussion/dated|page=Nagarani Bethi|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 అక్టోబరు 13#Template:Nagarani Bethi|help=off}}
{{db-vandalism|help=off}}
[[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']]
నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను.

== తెవికీలో చేరిక ==
తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది.

=== వికీలో నా కృషి ===

# [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]]
# పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు
## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):'''

== ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు ==
 {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}

[[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]]
[[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]</text>
      <sha1>rbl88i5ut398yra8zsxsn2j86p9j9t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980273</id>
      <parentid>4980268</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Nominated for deletion; see [[:Wikipedia:Articles for deletion/వాడుకరి:Nagarani Bethi]].</comment>
      <origin>4980273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="9q4amkz0f0a2q4yykr0kbuhgitir91c" xml:space="preserve">&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
{{Article for deletion/dated|page=Nagarani Bethi|timestamp=20261013121503|year=2026|month=అక్టోబరు|day=13|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=Nagarani Bethi|date=13 అక్టోబరు 2026|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
{{Template for discussion/dated|page=Nagarani Bethi|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 అక్టోబరు 13#Template:Nagarani Bethi|help=off}}
[[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']]
నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను.

== తెవికీలో చేరిక ==
తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది.

=== వికీలో నా కృషి ===

# [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]]
# పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు
## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):'''

== ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు ==
 {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}

[[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]]
[[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]</text>
      <sha1>9q4amkz0f0a2q4yykr0kbuhgitir91c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980277</id>
      <parentid>4980273</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>&quot;[[వాడుకరి:Nagarani Bethi]]&quot; ను సంరక్షించారు: చెకింగ్ ([మార్చడం=అజ్ఞాత సభ్యులను నిరోధించు] (12:20, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC)న కాలం చెల్లుతుంది))</comment>
      <origin>4980273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="9q4amkz0f0a2q4yykr0kbuhgitir91c" xml:space="preserve">&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
{{Article for deletion/dated|page=Nagarani Bethi|timestamp=20261013121503|year=2026|month=అక్టోబరు|day=13|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=Nagarani Bethi|date=13 అక్టోబరు 2026|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
{{Template for discussion/dated|page=Nagarani Bethi|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 అక్టోబరు 13#Template:Nagarani Bethi|help=off}}
[[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']]
నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను.

== తెవికీలో చేరిక ==
తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది.

=== వికీలో నా కృషి ===

# [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]]
# పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు
## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):'''

== ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు ==
 {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}

[[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]]
[[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]</text>
      <sha1>9q4amkz0f0a2q4yykr0kbuhgitir91c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980278</id>
      <parentid>4980277</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Adding {{pp-vandalism}}</comment>
      <origin>4980278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3685" sha1="458yuc19qk2an4a4fultfhf6px3g22g" xml:space="preserve">{{pp-vandalism|small=yes}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
{{Article for deletion/dated|page=Nagarani Bethi|timestamp=20261013121503|year=2026|month=అక్టోబరు|day=13|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=Nagarani Bethi|date=13 అక్టోబరు 2026|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
{{Template for discussion/dated|page=Nagarani Bethi|link=Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 అక్టోబరు 13#Template:Nagarani Bethi|help=off}}
[[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']]
నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను.

== తెవికీలో చేరిక ==
తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది.

=== వికీలో నా కృషి ===

# [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]]
# పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు
## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):'''

== ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు ==
 {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}

[[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]]
[[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]</text>
      <sha1>458yuc19qk2an4a4fultfhf6px3g22g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980284</id>
      <parentid>4980278</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు.</comment>
      <origin>4955385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="5hwkefwl45td1924kk1l4x9x36jtm4c" xml:space="preserve">[[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']]
నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను.

== తెవికీలో చేరిక ==
తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది.

=== వికీలో నా కృషి ===

# [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]]
# పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు
## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):'''

== ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు ==
 {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}

[[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]]
[[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]</text>
      <sha1>5hwkefwl45td1924kk1l4x9x36jtm4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>236742</id>
    <revision>
      <id>4980264</id>
      <parentid>4980257</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion ([[WP:CSD#G2|CSD G2]]).</comment>
      <origin>4980264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74139" sha1="dnkv28co5st0cpsfjszrmlkibvt20yp" xml:space="preserve">{{db-test}}
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

====
{{talkback|వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|ts=11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

{{subst:AN-notice|thread=}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:42, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:44, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

====
{{You've got mail|subject=వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985#చిక్కుల యాదగిరి వ్యాసం గురించి|ts=11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్  &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:58, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dnkv28co5st0cpsfjszrmlkibvt20yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980267</id>
      <parentid>4980264</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Notification: speedy deletion nomination of [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]].</comment>
      <origin>4980267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76831" sha1="i3f27zgwvss9jykt5hv6fbs6ta4sjrk" xml:space="preserve">{{db-test}}
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

====
{{talkback|వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|ts=11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

{{subst:AN-notice|thread=}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:42, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:44, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

====
{{You've got mail|subject=వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985#చిక్కుల యాదగిరి వ్యాసం గురించి|ts=11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్  &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:58, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
==[[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

నమస్కారం, వికీపీడియాకు స్వాగతం. వికీపీడియాలో ఎవరైనా రాయవచ్చు. కానీ, [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] లాంటి అనుచితమైన పేజీలను చేర్చడం మా [[Wikipedia:List of policies|విధానాలకు]] అనుగుణం కాదు. ప్రయోగాలు చెయ్యదలిస్తే, [[Wikipedia:Sandbox|ప్రయోగశాల]] వాడండి. వికీపీడియా [[WP:CSD#G3|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా ఆ పేజీని తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించారు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. &lt;!-- Template:Db-vandalism-notice --&gt;&lt;!-- Template:Db-csd-notice-custom --&gt; &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:07, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i3f27zgwvss9jykt5hv6fbs6ta4sjrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980270</id>
      <parentid>4980267</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Notification: [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 October 13#వాడుకరి:Nagarani Bethi|listing]] of [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] at [[WP:Templates for discussion]].</comment>
      <origin>4980270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77615" sha1="idktqvqiynne6qh0xx60t87r5lnq2ol" xml:space="preserve">{{db-test}}
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

====
{{talkback|వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|ts=11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

{{subst:AN-notice|thread=}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:42, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:44, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

====
{{You've got mail|subject=వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985#చిక్కుల యాదగిరి వ్యాసం గురించి|ts=11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్  &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:58, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
==[[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

నమస్కారం, వికీపీడియాకు స్వాగతం. వికీపీడియాలో ఎవరైనా రాయవచ్చు. కానీ, [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] లాంటి అనుచితమైన పేజీలను చేర్చడం మా [[Wikipedia:List of policies|విధానాలకు]] అనుగుణం కాదు. ప్రయోగాలు చెయ్యదలిస్తే, [[Wikipedia:Sandbox|ప్రయోగశాల]] వాడండి. వికీపీడియా [[WP:CSD#G3|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా ఆ పేజీని తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించారు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. &lt;!-- Template:Db-vandalism-notice --&gt;&lt;!-- Template:Db-csd-notice-custom --&gt; &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:07, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
== Nomination for deletion of [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] ==
[[File:Ambox warning blue.svg|30px|link=]][[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] has been [[Wikipedia:Templates for discussion|nominated for deletion]]. You are invited to comment on the discussion at [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 అక్టోబరు 13#వాడుకరి:Nagarani Bethi|'''the entry on the Templates for discussion page''']].&lt;!--Template:Tfdnotice--&gt; &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:09, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>idktqvqiynne6qh0xx60t87r5lnq2ol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980274</id>
      <parentid>4980270</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Notification: [[Wikipedia:Articles for deletion/వాడుకరి:Nagarani Bethi|listing]] of [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] at [[WP:Articles for deletion]].</comment>
      <origin>4980274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77988" sha1="eyn5elihxv76acsmfec54l87xzvnat1" xml:space="preserve">{{db-test}}
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

====
{{talkback|వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|ts=11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

{{subst:AN-notice|thread=}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:42, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{safesubst:require subst|template=Please see|1===&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt; పేజీలో చర్చ==
[[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&amp;nbsp; &lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;&lt;span class=&quot;scribunto-error mw-scribunto-error-c17a853b&quot;&gt;Script error: The function &amp;quot;formatLink&amp;quot; does not exist.&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;పేజీలో జరుగుతున్న చర్చలో పాల్గొనేందుకు మీకు ఆహ్వానం. &amp;#x0020;కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:44, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}{{Z48}}&lt;!-- [[Template:Please see]] --&gt;

====
{{You've got mail|subject=వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985#చిక్కుల యాదగిరి వ్యాసం గురించి|ts=11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్  &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:45, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

{{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:58, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
==[[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

నమస్కారం, వికీపీడియాకు స్వాగతం. వికీపీడియాలో ఎవరైనా రాయవచ్చు. కానీ, [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] లాంటి అనుచితమైన పేజీలను చేర్చడం మా [[Wikipedia:List of policies|విధానాలకు]] అనుగుణం కాదు. ప్రయోగాలు చెయ్యదలిస్తే, [[Wikipedia:Sandbox|ప్రయోగశాల]] వాడండి. వికీపీడియా [[WP:CSD#G3|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా ఆ పేజీని తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించారు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. &lt;!-- Template:Db-vandalism-notice --&gt;&lt;!-- Template:Db-csd-notice-custom --&gt; &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:07, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
== Nomination for deletion of [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] ==
[[File:Ambox warning blue.svg|30px|link=]][[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]] has been [[Wikipedia:Templates for discussion|nominated for deletion]]. You are invited to comment on the discussion at [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 అక్టోబరు 13#వాడుకరి:Nagarani Bethi|'''the entry on the Templates for discussion page''']].&lt;!--Template:Tfdnotice--&gt; &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:09, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
{{subst:afd notice|1=వాడుకరి:Nagarani Bethi}} &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:15, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>eyn5elihxv76acsmfec54l87xzvnat1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980283</id>
      <parentid>4980274</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు.</comment>
      <origin>4955339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70117" sha1="1y3bnsssk23caii5ptumppi3w10pedc" xml:space="preserve">

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1y3bnsssk23caii5ptumppi3w10pedc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980401</id>
      <parentid>4980283</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RajaRajaC</username>
        <id>155391</id>
      </contributor>
      <comment>/* తెలుగు అనువాద సహాయం కోసం అభ్యర్థన */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71064" sha1="ezeh9g9lffgp7tiytgw4i6rdiaci4dr" xml:space="preserve">

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు అనువాద సహాయం కోసం అభ్యర్థన ==
I hope you don’t mind me reaching out, but I could use your help. I’m looking for assistance in translating an article I wrote into Telugu. The topic is important historical material about the Kuruvar community, who are of Telugu origin, and I believe it would be valuable to make this history available in Telugu as well. This area of history is underrepresented, and translating it would help preserve and share an important part of the record, including the massacre involving the Muslim Home Guards, a Sri Lankan paramilitary group. If you’re able to help, I would be very grateful. Thank you for your consideration.

[[వాడుకరి:RajaRajaC/ప్రయోగశాల]] [[వాడుకరి:RajaRajaC|RajaRajaC]] ([[వాడుకరి చర్చ:RajaRajaC|చర్చ]]) 19:46, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ezeh9g9lffgp7tiytgw4i6rdiaci4dr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980402</id>
      <parentid>4980401</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RajaRajaC</username>
        <id>155391</id>
      </contributor>
      <comment>/* తెలుగు అనువాద సహాయం కోసం అభ్యర్థన */</comment>
      <origin>4980402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71041" sha1="80qus8xh54tpdtz52rlmzi7tduno1we" xml:space="preserve">

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం ==

&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;center&quot; | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; |&lt;font color=&quot;gold&quot;&gt;&lt;span style{{=}}&quot;font-family:Segoe Script&quot;&gt;'''The Categorisation Barnstar'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060&quot; |  &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 09:05, 16 మే 2017 (UTC)
|}&lt;/center&gt;

== నికోలై నస్కోవ్ ==

Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19352602 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19395157 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&amp;oldid=19433647 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

{{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}}
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== WikiConference India 2020: IRC today ==

Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation.

&lt;u&gt;The details of the IRC are&lt;/u&gt;
*Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019
*Website: https://webchat.freenode.net/
*Channel: #wci

&lt;small&gt;'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''&lt;/small&gt; 

This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19473034 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nagarani Bethi,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&amp;diff=prev&amp;oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC)
: సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి.  రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే  తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని  ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022'''  ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)

== గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు ==

నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను..
[[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Nagarani Bethi.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?

Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. 
:Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. 
:You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Your recent contributions to the Wikiproject Med ==

Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], 

Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? 

You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here].


Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! ==

మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? ==

@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెలుగు అనువాద సహాయం కోసం అభ్యర్థన ==
I hope you don’t mind me reaching out, but I could use your help. I’m looking for assistance in translating an article [[వాడుకరి:RajaRajaC/ప్రయోగశాల]] I wrote into Telugu. The topic is important historical material about the Kuruvar community, who are of Telugu origin, and I believe it would be valuable to make this history available in Telugu as well. This area of history is underrepresented, and translating it would help preserve and share an important part of the record, involving the Muslim Home Guards, a Sri Lankan paramilitary group. If you’re able to help, I would be very grateful. Thank you for your consideration.

[[వాడుకరి:RajaRajaC|RajaRajaC]] ([[వాడుకరి చర్చ:RajaRajaC|చర్చ]]) 19:46, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>80qus8xh54tpdtz52rlmzi7tduno1we</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Pranayraj-NTRT</title>
    <ns>3</ns>
    <id>242489</id>
    <revision>
      <id>4980306</id>
      <parentid>3448673</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>You have been blocked from editing.</comment>
      <origin>4980306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10370" sha1="6vl4fitnnwxe9ms5o9fycg20nrvlj2d" xml:space="preserve">

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|Bhaskaranaidu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhaskaranaidu|చర్చ]]) 04:51, 11 ఆగస్టు 2017 (UTC)


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Pranayraj-NTRT|Pranayraj-NTRT]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj-NTRT |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj-NTRT |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== October 2026 ==

&lt;div class=&quot;user-block&quot; style=&quot;min-height: 40px&quot;&gt; [[Image:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|alt=Stop icon with clock]] You have been '''[[Wikipedia:Blocking policy|blocked]]''' from editing for a period of '''3 hours''' for కొత్త ట్వింకిల్ 2026 లో వాడుకరి నిరోధం ఆప్షన్ చెకింగ్ కొరకు.  Once the block has expired, you are welcome to [[Wikipedia:Five pillars|make useful contributions]]. If you think there are good reasons why you should be unblocked, you may [[Wikipedia:Appealing a block|appeal this block]] by adding the following text below this notice: &lt;!-- Copy the text as it appears on your page, not as it appears in this edit area. Do not include the &quot;tlx|&quot; code. --&gt;{{tlx|unblock|2=reason=''Your reason here &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''}}. However, you should read the [[Wikipedia:Guide to appealing blocks|guide to appealing blocks]] first. &amp;nbsp;&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:49, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)&lt;/div&gt;&lt;!-- Template:uw-block --&gt;</text>
      <sha1>6vl4fitnnwxe9ms5o9fycg20nrvlj2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>విశాఖ మహానగరపాలక సంస్థ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250408</id>
    <revision>
      <id>4980404</id>
      <parentid>4974379</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naidu999</username>
        <id>120185</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మేయర్ల జాబితా */</comment>
      <origin>4980404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23488" sha1="5eoghtkt0j16pqq1340ihutrndz5yx6" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
| name              = విశాఖ మహా నగర పాలక సంస్థ
|native_name_lang   =te
| coa_pic           = GVMC Logo.png
| coa_res           =200px 
| coa_alt           =Logo of GVMC 
| coa_caption       =[[చిహ్నం|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చిహ్నం]] 
| coa-pic           =
| coa-res           =
| house_type        = [[మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]]
| body              = 
| foundation        = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1979}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421130136/http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-date=21 April 2012|title=Visakhapatnam History , Visakha.in provides Visakhapatnam history, vizag history and visakha history timeline}}&lt;/ref&gt;
| leader1_type      = [[మేయర్]]
| leader1           = పీలా శ్రీనివాస రావు 
| party1            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader2_type      = [[డిప్యూటీ మేయర్]]
| leader2           = డాలి గోవిందా రాజు
| party2            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader3_type      = [[మున్సిపల్ కమీషనర్]]
| leader3           = ఎం.ఎన్. హరేంద్రిరాప్రసాద్ (ఐఏఎస్)
| seats             = 98
| last_election1    = 2021 మార్చి 10
| next_election1    = 2026
| structure1        = Gvmc wards list.svg
| structure1_res    = 300px
| political_groups1 =
'''Government (47)'''
*{{colorbox|#1569C7}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (46)
*{{Color box|#757575}} [[Independent Politician|IND]] (1)
'''Opposition (48)'''
*{{colorbox|#FFFF00}} [[Telugu Desam Party|TDP]] (37)
*{{colorbox|#EE0000}} [[Jana Sena Party|JSP]] (8)
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (1)
*{{Color box|#FF0000}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (1)
*{{Color box|#FF4A4A}} [[Communist Party of India|CPI]] (1)
| session_res       = 
| meeting_place     = తెన్నేటి భవన్, [[రామ్‌నగర్, విశాఖపట్నం|రామ్‌నగర్]], [[విశాఖపట్నం]]
| website           = {{url|https://cdma.ap.gov.in/en/about-greater-visakhapatnam-municipal-corporation|GVMC website}}
| motto             = City of Destiny
}}{{Update|date=జూన్ 2025}}[[File:Vishakapatnam municipal corporation.jpg|thumb|తెన్నేటి భవన్ విశాఖపట్నం|260x260px]]

'''మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ (జి.వి.ఎమ్.సి),''' [[విశాఖపట్నం]] నగరాన్ని పాలించే ప్రధాన పరిపాలన సంస్థ. ఇది 540 చ. కి.మీ. (210 చ.మైళ్ళు) విస్తీర్ణ పరిధిలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs|accessdate=29 January 2016|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808132411/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|archive-date=8 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది విశాఖపట్నం అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (వుడా) ప్రణాళికా విభాగంలో ఒక భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/|title=Profile|accessdate=12 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131130838/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/|archive-date=31 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[విశాఖపట్నం]] 1858 లో [[పురపాలక సంఘం]]గా ఏర్పాటు చేయబడి, 1979 లో [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలకసంస్థగా]] అభివృద్ధి చేయబడింది. జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్టణాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్రప్రభుత్వ నిర్ణయంప్రకారం 2005 నవంబరు 21నాడు [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మహా నగరపాలక సంస్థ]]గా మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|title=History|accessdate=21 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406052926/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|archive-date=6 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/11/29/stories/2005112919420300.htmn|title=Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation|accessdate=29 Nov 2005|publisher=thehindu}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; విశాఖపట్నం చుట్టుపక్కల వున్న 32 గ్రామాలను, [[గాజువాక]] పురపాలక సంఘాన్ని ఇందులో విలీనం చేసారు.&lt;ref&gt;G.O. Ms.No.938 MA &amp; UD (Elec.II) Dept. తేది 2005 నవంబరు 21&lt;/ref&gt; 9.82 లక్షల జనాభా వున్న విశాఖ, ఈ 32 గ్రామాలు, గాజువాక పురపాలక సంఘం కలిసిన తరువాత 14.25 లక్షల జనాభాకి పెరిగింది. ఈ విలీనం వల్ల 111 చదరపు కిలోమీటర్లు పరిధిలో విస్తరించిన విశాఖ, 534 చ.కీ.మీ. విస్తీర్ణానికి పెరిగింది

== మహా విశాఖ పరిధిలోకి చేరిన గ్రామాలు ==
(1) [[మధురవాడ]], (2) [[పరదేశిపాలెం|పరదేశి పాలెం]], (3) [[కొమ్మాది]], (4) [[బక్కన్నపాలెం|బక్కన్న పాలెం]], (5) [[పోతిన మల్లయ్య పాలెం|పోతిన మల్లయ్య (పి.ఎమ్) పాలెం]], (6) [[యారాడ సముద్రతీరం|యారాడ]] (యారాడ మలుపు రోడ్డు ప్రమాదాలకు పెట్టింది పేరు. ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ 108 అంబులెన్స్ వుంటుంది), (7) గుడ్లవాని పాలెం, (8) ఎల్లపువాని పాలెం, (9) [[వేపగుంట]], (10) [[పురుషోత్తమపురం]], (11) [[చిన్నముసిడివాడ|చిన్న (చిన) ముసిడివాడ]], (12) [[పులగాలిపాలెం]], (13) [[పెందుర్తి]], (14) [[లక్ష్మీపురం]], (15) [[పొర్లుపాలెం]], (16) [[నరవ (పెందుర్తి)|నరవ]], (17) [[వెదుళ్ల నరవ|వెదుళ్ళ నరవ]], (18) సతివానిపాలెం, (19) [[నంగినారపాడు]], (20) [[గంగవరం]] (పోర్టు వుంది), (21) [[మర్రిపాలెం (గంగరాజు మాడుగుల)|ఇ.మర్రిపాలెం]], (22) లంకెల పాలెం, (23) [[దేశపాత్రునిపాలెం]], (24) [[దువ్వాడ]] (రైల్వే స్టేషను వుంది), (25) [[అగనంపూడి]] (ఆల్ ఇండియా రేడియో స్టేషను వుంది), (26) కె.టి.నాయుడిపాలెం, (27) [[దేవాడ]], (28) [[పాలవలస]], (29) [[చిన్నిపాలెం]], (30) [[అప్పికొండ (పాక్షిక) (గ్రామీణ)|అప్పికొండ]] (సోమేశ్వరాలయం ప్రసిద్ధి) (31) [[అడవివరం|అడివివరం]] (32) [[మంత్రి పాలెం]].

== జనాభా గణాంకాలు ==
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కార్పొరేషన్ జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|title=GVMC Profile|accessdate=29 March 2016|website=Vijayawada Municipal Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319071644/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|archive-date=19 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మేయర్ల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Sno.
!మేయర్
!డిప్యూటీ మేయర్
!చిత్తరువు
!పదవీకాలం ప్రారంభం
!పదవీకాలం ముగింపు
!వ్యవధి
!colspan=2 |పార్టీ
!గామనికలు
!{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (VMC))
!
|-
|1.
|ఎన్.ఎస్.ఎన్.రెడ్డి
|
|
|1981
|1986
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|విశాఖపట్నం మొదటి మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-08-24 |title=Tributes paid to ex-Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/tributes-paid-to-ex-mayor/article32433294.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1986 - 1987)'''
|-
|2.
|[[డి.వి. సుబ్బారావు (క్రికెట్ నిర్వాహకుడు)|డి. వి. సుబ్బారావు]]
|
|
|1987
|1992
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2014-12-20 |title=Former Visakhapatnam Mayor Subba Rao passes away |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Former-Visakhapatnam-Mayor-D.V.-Subba-Rao-passes-away/article60321198.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1992 - 1995)'''
|-
|3.
|[[సబ్బం హరి]]
|
|
|1995
|2000
|5 years
|rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gopal |first=B. Madhu |date=2021-05-03 |title=Sabbam Hari dies of COVID-related complications |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sabbam-hari-dies-of-covid-related-complications/article34475335.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[రాజన రమణి]]
|[[మళ్ల అప్పల రాజు]]
|
|2000
|2005
|5 years
|విశాఖపట్నం కి తొలి మహిళా మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (GVMC)
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2005 - 2007)'''
|-
|1.
|పి.జనార్ధన్
|కె. దొరబాబు
|
|2007
|2012
|5 years 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-

| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2012 - 2021)'''
|-
|2.
|గోలగాని హరి వెంకట కుమారి
|జె. శ్రీధర్ &lt;br /&gt; కె. సతీష్
|
|2021
|''అధికారంలో ఉన్న''
|ప్రస్తుతం
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మహిళా మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Golagani Hari Venkata Kumari is Vizag Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/golagani-hari-venkata-kumari-is-vizag-mayor/article34098822.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|}

==పరిపాలన==
మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ ప్రాంత [[విస్తీర్ణం]] మొత్తం 681.96 చ.కి.మీ. (263.31 చ.మైళ్ళు). [[నగర మేయర్|మేయర్]] నేతృత్వంలోని ఒక ఎన్నికైన సంస్థచే నగర పాలక సంస్థ నిర్వహణలో ఉంది. 2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jan 5|first=TNN /|last2=2020|last3=Ist|first3=05:32|title=Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards {{!}} Visakhapatnam News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/now-gvmc-area-to-be-reorganised-into-98-wards/articleshow/73103101.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; సంస్థ పరిపాలన కొరకు 11 విభాగాలున్నాయి. రెవెన్యూ శాఖ, అక్కౌంట్సు (పద్దులు) శాఖ, [[పరిపాలన|సాధారణ పరిపాలన]], బట్వాడా శాఖ (సంస్థలోని మిగతా శాఖలు రాసిన ఉత్తరాలు, నోటీసులు పంపించటం), ఇంజినీరింగ్ శాఖ, ప్రజారోగ్య శాఖ (ప్రజల ఆరోగ్యం, వీధులు, మురికి కాలువలు శుభ్రం చేయటం, ఆసుపత్రులు ), టౌన్ ప్లానింగ్ శాఖ, అర్బన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ (నగర అభివృద్ధి సంస్థ), విద్యా శాఖ, ఆడిట్ శాఖ (అక్కౌంట్సు శాఖ రాసిన జమా ఖర్చులు సరిగా ఉన్నాయా లేవా అని పరిశీలించి, తప్పులను, అనవసరంగా చేసిన ఖర్చులను వెదికి అభ్యంతరాలను నమోదు చేస్తుంది), లీగల్ సెల్ (మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ మీద ఎవరైనా దావాలు వేసిన వాటికి సమాధానాలు ఇవ్వటం, కొన్ని న్యాయసంబంధమైన సలహాలు సంస్థకు ఇవ్వటం, వంటి పనులు చేస్తుంది). ఈ 11 శాఖలకు అధిపతులు ఉంటారు. ఈ 11మంది అధిపతులు, మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ అధిపతి (కమీషనరు, ఐ.ఏ.ఎస్ అధికారి) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తారు. విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు [[విశాఖపట్నం మెట్రోపాలిటన్‌ రీజియన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ|విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ]] ఏర్పాటుచేయబడింది.

== జోన్లు ==
జివిఎంసిని 8 జోన్లుగా విభజించారు, ప్రతి జోన్‌కు ఒక జోనల్ కమిషనర్ ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in|title=GVMC Zones|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118112616/http://www.gvmc.gov.in/|archive-date=18 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!జోన్ 
!Location
|-
|జోన్ 1
|[[భీమునిపట్నం]]
|-
|జోన్ 2
|[[మధురవాడ]]
|-
|జోన్ 3
|[[అసీల్‌మెట్ట]]
|-
|జోన్ 4
|[[సూర్యాబాగ్ (విశాఖపట్టణం)|సూర్యబాగ్]]
|-
|జోన్ 5
|[[జ్ఞానాపురం]]
|-
|జోన్ 6
|[[గాజువాక]]
|-
|జోన్ 7
|[[అనకాపల్లి]]
|-
|జోన్ 8
|[[వేపగుంట]]
|}
== నియోజక వర్గాలు ==

* [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు.
:# [[శృంగవరపుకోట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
:# [[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - సింహాచలం (కొంత భాగం), భీమిలి (భీమునిపట్నం) మునిసిపాలిటీ, భీమిలి మండలం, పద్మనాభం, ఆనందపురం.
:# [[తూర్పు విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 1 నుంచి 11 వార్డులు,
:# [[దక్షిణ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 12 నుంచి 34, 42, 43 వార్డులు.
:# [[ఉత్తర విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 26 నుంచి 33 వార్డులు.
:# [[గాజువాక శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - గాజువాక, పెద గంట్యాడ మండలాల్లో వున్న 50 నుంచి 65 వార్డులు.
:# [[పశ్చిమ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 35 నుంచి 49, 66 నుంచి 69 వార్డులు.

*[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
:# [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]  (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)

==  మున్సిపల్ ఎన్నికలు ==

=== 2021 ఎన్నికలు ===
{|CLASS=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!S.No.
!colspan=2|పార్టీ పేరు
!పార్టీ చిహ్నం
!గెలిచింది
!మార్పు
|-
!1
|bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Ceiling Fan.svg|105px]]
|58
|0
|-
!2
|bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|[[File:Indian Election Symbol Cycle.png|55px]]
|30
|0
|-
!3
|bgcolor=#C1C1C1|
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
|
|4
|0
|-
!4
|bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot;|
|[[జనసేన పార్టీ]]
|[[File:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|45px]]
|3
|0
|-
!5
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|[[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
|1
|0
|-
!6
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|[[భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)]]
|[[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
|1
|0
|-
!7
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot;|
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)]]
|[[File:CPI symbol.svg|50px]]
|1
|0
|}

== జీవీఎంసీ కమిషనర్‌లు ==
*సృజన &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031758/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |archivedate=9 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[లక్ష్మీశ]] &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=30 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114075633/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |archivedate=14 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*C M SAI KANTH VARMA

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
* {{official website|http://visakhapatnam.cdma.ap.gov.in/}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు}}

[[వర్గం:2005 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు]]</text>
      <sha1>5eoghtkt0j16pqq1340ihutrndz5yx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980405</id>
      <parentid>4980404</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naidu999</username>
        <id>120185</id>
      </contributor>
      <comment>/* మేయర్ల జాబితా */</comment>
      <origin>4980405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23560" sha1="4sa2wm5otemyxs6rfybdmtivct9p317" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
| name              = విశాఖ మహా నగర పాలక సంస్థ
|native_name_lang   =te
| coa_pic           = GVMC Logo.png
| coa_res           =200px 
| coa_alt           =Logo of GVMC 
| coa_caption       =[[చిహ్నం|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చిహ్నం]] 
| coa-pic           =
| coa-res           =
| house_type        = [[మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]]
| body              = 
| foundation        = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1979}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421130136/http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-date=21 April 2012|title=Visakhapatnam History , Visakha.in provides Visakhapatnam history, vizag history and visakha history timeline}}&lt;/ref&gt;
| leader1_type      = [[మేయర్]]
| leader1           = పీలా శ్రీనివాస రావు 
| party1            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader2_type      = [[డిప్యూటీ మేయర్]]
| leader2           = డాలి గోవిందా రాజు
| party2            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader3_type      = [[మున్సిపల్ కమీషనర్]]
| leader3           = ఎం.ఎన్. హరేంద్రిరాప్రసాద్ (ఐఏఎస్)
| seats             = 98
| last_election1    = 2021 మార్చి 10
| next_election1    = 2026
| structure1        = Gvmc wards list.svg
| structure1_res    = 300px
| political_groups1 =
'''Government (47)'''
*{{colorbox|#1569C7}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (46)
*{{Color box|#757575}} [[Independent Politician|IND]] (1)
'''Opposition (48)'''
*{{colorbox|#FFFF00}} [[Telugu Desam Party|TDP]] (37)
*{{colorbox|#EE0000}} [[Jana Sena Party|JSP]] (8)
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (1)
*{{Color box|#FF0000}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (1)
*{{Color box|#FF4A4A}} [[Communist Party of India|CPI]] (1)
| session_res       = 
| meeting_place     = తెన్నేటి భవన్, [[రామ్‌నగర్, విశాఖపట్నం|రామ్‌నగర్]], [[విశాఖపట్నం]]
| website           = {{url|https://cdma.ap.gov.in/en/about-greater-visakhapatnam-municipal-corporation|GVMC website}}
| motto             = City of Destiny
}}{{Update|date=జూన్ 2025}}[[File:Vishakapatnam municipal corporation.jpg|thumb|తెన్నేటి భవన్ విశాఖపట్నం|260x260px]]

'''మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ (జి.వి.ఎమ్.సి),''' [[విశాఖపట్నం]] నగరాన్ని పాలించే ప్రధాన పరిపాలన సంస్థ. ఇది 540 చ. కి.మీ. (210 చ.మైళ్ళు) విస్తీర్ణ పరిధిలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs|accessdate=29 January 2016|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808132411/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|archive-date=8 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది విశాఖపట్నం అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (వుడా) ప్రణాళికా విభాగంలో ఒక భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/|title=Profile|accessdate=12 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131130838/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/|archive-date=31 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[విశాఖపట్నం]] 1858 లో [[పురపాలక సంఘం]]గా ఏర్పాటు చేయబడి, 1979 లో [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలకసంస్థగా]] అభివృద్ధి చేయబడింది. జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్టణాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్రప్రభుత్వ నిర్ణయంప్రకారం 2005 నవంబరు 21నాడు [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మహా నగరపాలక సంస్థ]]గా మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|title=History|accessdate=21 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406052926/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|archive-date=6 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/11/29/stories/2005112919420300.htmn|title=Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation|accessdate=29 Nov 2005|publisher=thehindu}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; విశాఖపట్నం చుట్టుపక్కల వున్న 32 గ్రామాలను, [[గాజువాక]] పురపాలక సంఘాన్ని ఇందులో విలీనం చేసారు.&lt;ref&gt;G.O. Ms.No.938 MA &amp; UD (Elec.II) Dept. తేది 2005 నవంబరు 21&lt;/ref&gt; 9.82 లక్షల జనాభా వున్న విశాఖ, ఈ 32 గ్రామాలు, గాజువాక పురపాలక సంఘం కలిసిన తరువాత 14.25 లక్షల జనాభాకి పెరిగింది. ఈ విలీనం వల్ల 111 చదరపు కిలోమీటర్లు పరిధిలో విస్తరించిన విశాఖ, 534 చ.కీ.మీ. విస్తీర్ణానికి పెరిగింది

== మహా విశాఖ పరిధిలోకి చేరిన గ్రామాలు ==
(1) [[మధురవాడ]], (2) [[పరదేశిపాలెం|పరదేశి పాలెం]], (3) [[కొమ్మాది]], (4) [[బక్కన్నపాలెం|బక్కన్న పాలెం]], (5) [[పోతిన మల్లయ్య పాలెం|పోతిన మల్లయ్య (పి.ఎమ్) పాలెం]], (6) [[యారాడ సముద్రతీరం|యారాడ]] (యారాడ మలుపు రోడ్డు ప్రమాదాలకు పెట్టింది పేరు. ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ 108 అంబులెన్స్ వుంటుంది), (7) గుడ్లవాని పాలెం, (8) ఎల్లపువాని పాలెం, (9) [[వేపగుంట]], (10) [[పురుషోత్తమపురం]], (11) [[చిన్నముసిడివాడ|చిన్న (చిన) ముసిడివాడ]], (12) [[పులగాలిపాలెం]], (13) [[పెందుర్తి]], (14) [[లక్ష్మీపురం]], (15) [[పొర్లుపాలెం]], (16) [[నరవ (పెందుర్తి)|నరవ]], (17) [[వెదుళ్ల నరవ|వెదుళ్ళ నరవ]], (18) సతివానిపాలెం, (19) [[నంగినారపాడు]], (20) [[గంగవరం]] (పోర్టు వుంది), (21) [[మర్రిపాలెం (గంగరాజు మాడుగుల)|ఇ.మర్రిపాలెం]], (22) లంకెల పాలెం, (23) [[దేశపాత్రునిపాలెం]], (24) [[దువ్వాడ]] (రైల్వే స్టేషను వుంది), (25) [[అగనంపూడి]] (ఆల్ ఇండియా రేడియో స్టేషను వుంది), (26) కె.టి.నాయుడిపాలెం, (27) [[దేవాడ]], (28) [[పాలవలస]], (29) [[చిన్నిపాలెం]], (30) [[అప్పికొండ (పాక్షిక) (గ్రామీణ)|అప్పికొండ]] (సోమేశ్వరాలయం ప్రసిద్ధి) (31) [[అడవివరం|అడివివరం]] (32) [[మంత్రి పాలెం]].

== జనాభా గణాంకాలు ==
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కార్పొరేషన్ జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|title=GVMC Profile|accessdate=29 March 2016|website=Vijayawada Municipal Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319071644/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|archive-date=19 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మేయర్ల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Sno.
!మేయర్
!డిప్యూటీ మేయర్
!చిత్తరువు
!పదవీకాలం ప్రారంభం
!పదవీకాలం ముగింపు
!వ్యవధి
!colspan=2 |పార్టీ
!గామనికలు
!{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (VMC))
!
|-
|1.
|ఎన్.ఎస్.ఎన్.రెడ్డి
|
|
|1981
|1986
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|విశాఖపట్నం మొదటి మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-08-24 |title=Tributes paid to ex-Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/tributes-paid-to-ex-mayor/article32433294.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1986 - 1987)'''
|-
|2.
|[[డి.వి. సుబ్బారావు (క్రికెట్ నిర్వాహకుడు)|డి. వి. సుబ్బారావు]]
|
|
|1987
|1992
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2014-12-20 |title=Former Visakhapatnam Mayor Subba Rao passes away |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Former-Visakhapatnam-Mayor-D.V.-Subba-Rao-passes-away/article60321198.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1992 - 1995)'''
|-
|3.
|[[సబ్బం హరి]]
|
|
|1995
|2000
|5 years
|rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gopal |first=B. Madhu |date=2021-05-03 |title=Sabbam Hari dies of COVID-related complications |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sabbam-hari-dies-of-covid-related-complications/article34475335.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[రాజన రమణి]]
|[[మళ్ల అప్పల రాజు]]
|
|2000
|2005
|5 years
|విశాఖపట్నం కి తొలి మహిళా మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (GVMC)
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2005 - 2007)'''
|-
|1.
|పి.జనార్ధన్
|కె. దొరబాబు
|
|2007
|2012
|5 years 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-

| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2012 - 2021)'''
|-
|2.
|గోలగాని హరి వెంకట కుమారి
|జె. శ్రీధర్ &lt;br /&gt; కె. సతీష్
|
|2021
|''అధికారంలో ఉన్న''
|ప్రస్తుతం
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మహిళా మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Golagani Hari Venkata Kumari is Vizag Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/golagani-hari-venkata-kumari-is-vizag-mayor/article34098822.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|-
|
|
|}

==పరిపాలన==
మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ ప్రాంత [[విస్తీర్ణం]] మొత్తం 681.96 చ.కి.మీ. (263.31 చ.మైళ్ళు). [[నగర మేయర్|మేయర్]] నేతృత్వంలోని ఒక ఎన్నికైన సంస్థచే నగర పాలక సంస్థ నిర్వహణలో ఉంది. 2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jan 5|first=TNN /|last2=2020|last3=Ist|first3=05:32|title=Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards {{!}} Visakhapatnam News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/now-gvmc-area-to-be-reorganised-into-98-wards/articleshow/73103101.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; సంస్థ పరిపాలన కొరకు 11 విభాగాలున్నాయి. రెవెన్యూ శాఖ, అక్కౌంట్సు (పద్దులు) శాఖ, [[పరిపాలన|సాధారణ పరిపాలన]], బట్వాడా శాఖ (సంస్థలోని మిగతా శాఖలు రాసిన ఉత్తరాలు, నోటీసులు పంపించటం), ఇంజినీరింగ్ శాఖ, ప్రజారోగ్య శాఖ (ప్రజల ఆరోగ్యం, వీధులు, మురికి కాలువలు శుభ్రం చేయటం, ఆసుపత్రులు ), టౌన్ ప్లానింగ్ శాఖ, అర్బన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ (నగర అభివృద్ధి సంస్థ), విద్యా శాఖ, ఆడిట్ శాఖ (అక్కౌంట్సు శాఖ రాసిన జమా ఖర్చులు సరిగా ఉన్నాయా లేవా అని పరిశీలించి, తప్పులను, అనవసరంగా చేసిన ఖర్చులను వెదికి అభ్యంతరాలను నమోదు చేస్తుంది), లీగల్ సెల్ (మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ మీద ఎవరైనా దావాలు వేసిన వాటికి సమాధానాలు ఇవ్వటం, కొన్ని న్యాయసంబంధమైన సలహాలు సంస్థకు ఇవ్వటం, వంటి పనులు చేస్తుంది). ఈ 11 శాఖలకు అధిపతులు ఉంటారు. ఈ 11మంది అధిపతులు, మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ అధిపతి (కమీషనరు, ఐ.ఏ.ఎస్ అధికారి) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తారు. విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు [[విశాఖపట్నం మెట్రోపాలిటన్‌ రీజియన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ|విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ]] ఏర్పాటుచేయబడింది.

== జోన్లు ==
జివిఎంసిని 8 జోన్లుగా విభజించారు, ప్రతి జోన్‌కు ఒక జోనల్ కమిషనర్ ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in|title=GVMC Zones|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118112616/http://www.gvmc.gov.in/|archive-date=18 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!జోన్ 
!Location
|-
|జోన్ 1
|[[భీమునిపట్నం]]
|-
|జోన్ 2
|[[మధురవాడ]]
|-
|జోన్ 3
|[[అసీల్‌మెట్ట]]
|-
|జోన్ 4
|[[సూర్యాబాగ్ (విశాఖపట్టణం)|సూర్యబాగ్]]
|-
|జోన్ 5
|[[జ్ఞానాపురం]]
|-
|జోన్ 6
|[[గాజువాక]]
|-
|జోన్ 7
|[[అనకాపల్లి]]
|-
|జోన్ 8
|[[వేపగుంట]]
|}
== నియోజక వర్గాలు ==

* [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు.
:# [[శృంగవరపుకోట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
:# [[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - సింహాచలం (కొంత భాగం), భీమిలి (భీమునిపట్నం) మునిసిపాలిటీ, భీమిలి మండలం, పద్మనాభం, ఆనందపురం.
:# [[తూర్పు విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 1 నుంచి 11 వార్డులు,
:# [[దక్షిణ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 12 నుంచి 34, 42, 43 వార్డులు.
:# [[ఉత్తర విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 26 నుంచి 33 వార్డులు.
:# [[గాజువాక శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - గాజువాక, పెద గంట్యాడ మండలాల్లో వున్న 50 నుంచి 65 వార్డులు.
:# [[పశ్చిమ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 35 నుంచి 49, 66 నుంచి 69 వార్డులు.

*[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
:# [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]  (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)

==  మున్సిపల్ ఎన్నికలు ==

=== 2021 ఎన్నికలు ===
{|CLASS=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!S.No.
!colspan=2|పార్టీ పేరు
!పార్టీ చిహ్నం
!గెలిచింది
!మార్పు
|-
!1
|bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Ceiling Fan.svg|105px]]
|58
|0
|-
!2
|bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|[[File:Indian Election Symbol Cycle.png|55px]]
|30
|0
|-
!3
|bgcolor=#C1C1C1|
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
|
|4
|0
|-
!4
|bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot;|
|[[జనసేన పార్టీ]]
|[[File:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|45px]]
|3
|0
|-
!5
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|[[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
|1
|0
|-
!6
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|[[భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)]]
|[[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
|1
|0
|-
!7
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot;|
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)]]
|[[File:CPI symbol.svg|50px]]
|1
|0
|}

== జీవీఎంసీ కమిషనర్‌లు ==
*సృజన &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031758/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |archivedate=9 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[లక్ష్మీశ]] &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=30 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114075633/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |archivedate=14 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*C M SAI KANTH VARMA

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
* {{official website|http://visakhapatnam.cdma.ap.gov.in/}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు}}

[[వర్గం:2005 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు]]</text>
      <sha1>4sa2wm5otemyxs6rfybdmtivct9p317</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980406</id>
      <parentid>4980405</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naidu999</username>
        <id>120185</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మేయర్ల జాబితా */</comment>
      <origin>4980406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23668" sha1="kir1czuyir4pnbp8z8eg0q3zjfwn14c" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
| name              = విశాఖ మహా నగర పాలక సంస్థ
|native_name_lang   =te
| coa_pic           = GVMC Logo.png
| coa_res           =200px 
| coa_alt           =Logo of GVMC 
| coa_caption       =[[చిహ్నం|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చిహ్నం]] 
| coa-pic           =
| coa-res           =
| house_type        = [[మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]]
| body              = 
| foundation        = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1979}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421130136/http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-date=21 April 2012|title=Visakhapatnam History , Visakha.in provides Visakhapatnam history, vizag history and visakha history timeline}}&lt;/ref&gt;
| leader1_type      = [[మేయర్]]
| leader1           = పీలా శ్రీనివాస రావు 
| party1            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader2_type      = [[డిప్యూటీ మేయర్]]
| leader2           = డాలి గోవిందా రాజు
| party2            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader3_type      = [[మున్సిపల్ కమీషనర్]]
| leader3           = ఎం.ఎన్. హరేంద్రిరాప్రసాద్ (ఐఏఎస్)
| seats             = 98
| last_election1    = 2021 మార్చి 10
| next_election1    = 2026
| structure1        = Gvmc wards list.svg
| structure1_res    = 300px
| political_groups1 =
'''Government (47)'''
*{{colorbox|#1569C7}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (46)
*{{Color box|#757575}} [[Independent Politician|IND]] (1)
'''Opposition (48)'''
*{{colorbox|#FFFF00}} [[Telugu Desam Party|TDP]] (37)
*{{colorbox|#EE0000}} [[Jana Sena Party|JSP]] (8)
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (1)
*{{Color box|#FF0000}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (1)
*{{Color box|#FF4A4A}} [[Communist Party of India|CPI]] (1)
| session_res       = 
| meeting_place     = తెన్నేటి భవన్, [[రామ్‌నగర్, విశాఖపట్నం|రామ్‌నగర్]], [[విశాఖపట్నం]]
| website           = {{url|https://cdma.ap.gov.in/en/about-greater-visakhapatnam-municipal-corporation|GVMC website}}
| motto             = City of Destiny
}}{{Update|date=జూన్ 2025}}[[File:Vishakapatnam municipal corporation.jpg|thumb|తెన్నేటి భవన్ విశాఖపట్నం|260x260px]]

'''మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ (జి.వి.ఎమ్.సి),''' [[విశాఖపట్నం]] నగరాన్ని పాలించే ప్రధాన పరిపాలన సంస్థ. ఇది 540 చ. కి.మీ. (210 చ.మైళ్ళు) విస్తీర్ణ పరిధిలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs|accessdate=29 January 2016|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808132411/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|archive-date=8 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది విశాఖపట్నం అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (వుడా) ప్రణాళికా విభాగంలో ఒక భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/|title=Profile|accessdate=12 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131130838/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/|archive-date=31 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[విశాఖపట్నం]] 1858 లో [[పురపాలక సంఘం]]గా ఏర్పాటు చేయబడి, 1979 లో [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలకసంస్థగా]] అభివృద్ధి చేయబడింది. జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్టణాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్రప్రభుత్వ నిర్ణయంప్రకారం 2005 నవంబరు 21నాడు [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మహా నగరపాలక సంస్థ]]గా మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|title=History|accessdate=21 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406052926/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|archive-date=6 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/11/29/stories/2005112919420300.htmn|title=Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation|accessdate=29 Nov 2005|publisher=thehindu}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; విశాఖపట్నం చుట్టుపక్కల వున్న 32 గ్రామాలను, [[గాజువాక]] పురపాలక సంఘాన్ని ఇందులో విలీనం చేసారు.&lt;ref&gt;G.O. Ms.No.938 MA &amp; UD (Elec.II) Dept. తేది 2005 నవంబరు 21&lt;/ref&gt; 9.82 లక్షల జనాభా వున్న విశాఖ, ఈ 32 గ్రామాలు, గాజువాక పురపాలక సంఘం కలిసిన తరువాత 14.25 లక్షల జనాభాకి పెరిగింది. ఈ విలీనం వల్ల 111 చదరపు కిలోమీటర్లు పరిధిలో విస్తరించిన విశాఖ, 534 చ.కీ.మీ. విస్తీర్ణానికి పెరిగింది

== మహా విశాఖ పరిధిలోకి చేరిన గ్రామాలు ==
(1) [[మధురవాడ]], (2) [[పరదేశిపాలెం|పరదేశి పాలెం]], (3) [[కొమ్మాది]], (4) [[బక్కన్నపాలెం|బక్కన్న పాలెం]], (5) [[పోతిన మల్లయ్య పాలెం|పోతిన మల్లయ్య (పి.ఎమ్) పాలెం]], (6) [[యారాడ సముద్రతీరం|యారాడ]] (యారాడ మలుపు రోడ్డు ప్రమాదాలకు పెట్టింది పేరు. ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ 108 అంబులెన్స్ వుంటుంది), (7) గుడ్లవాని పాలెం, (8) ఎల్లపువాని పాలెం, (9) [[వేపగుంట]], (10) [[పురుషోత్తమపురం]], (11) [[చిన్నముసిడివాడ|చిన్న (చిన) ముసిడివాడ]], (12) [[పులగాలిపాలెం]], (13) [[పెందుర్తి]], (14) [[లక్ష్మీపురం]], (15) [[పొర్లుపాలెం]], (16) [[నరవ (పెందుర్తి)|నరవ]], (17) [[వెదుళ్ల నరవ|వెదుళ్ళ నరవ]], (18) సతివానిపాలెం, (19) [[నంగినారపాడు]], (20) [[గంగవరం]] (పోర్టు వుంది), (21) [[మర్రిపాలెం (గంగరాజు మాడుగుల)|ఇ.మర్రిపాలెం]], (22) లంకెల పాలెం, (23) [[దేశపాత్రునిపాలెం]], (24) [[దువ్వాడ]] (రైల్వే స్టేషను వుంది), (25) [[అగనంపూడి]] (ఆల్ ఇండియా రేడియో స్టేషను వుంది), (26) కె.టి.నాయుడిపాలెం, (27) [[దేవాడ]], (28) [[పాలవలస]], (29) [[చిన్నిపాలెం]], (30) [[అప్పికొండ (పాక్షిక) (గ్రామీణ)|అప్పికొండ]] (సోమేశ్వరాలయం ప్రసిద్ధి) (31) [[అడవివరం|అడివివరం]] (32) [[మంత్రి పాలెం]].

== జనాభా గణాంకాలు ==
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కార్పొరేషన్ జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|title=GVMC Profile|accessdate=29 March 2016|website=Vijayawada Municipal Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319071644/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|archive-date=19 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మేయర్ల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Sno.
!మేయర్
!డిప్యూటీ మేయర్
!చిత్తరువు
!పదవీకాలం ప్రారంభం
!పదవీకాలం ముగింపు
!వ్యవధి
!colspan=2 |పార్టీ
!గామనికలు
!{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (VMC))
!
|-
|1.
|ఎన్.ఎస్.ఎన్.రెడ్డి
|
|
|1981
|1986
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|విశాఖపట్నం మొదటి మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-08-24 |title=Tributes paid to ex-Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/tributes-paid-to-ex-mayor/article32433294.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1986 - 1987)'''
|-
|2.
|[[డి.వి. సుబ్బారావు (క్రికెట్ నిర్వాహకుడు)|డి. వి. సుబ్బారావు]]
|
|
|1987
|1992
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2014-12-20 |title=Former Visakhapatnam Mayor Subba Rao passes away |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Former-Visakhapatnam-Mayor-D.V.-Subba-Rao-passes-away/article60321198.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1992 - 1995)'''
|-
|3.
|[[సబ్బం హరి]]
|
|
|1995
|2000
|5 years
|rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gopal |first=B. Madhu |date=2021-05-03 |title=Sabbam Hari dies of COVID-related complications |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sabbam-hari-dies-of-covid-related-complications/article34475335.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[రాజన రమణి]]
|[[మళ్ల అప్పల రాజు]]
|
|2000
|2005
|5 years
|విశాఖపట్నం కి తొలి మహిళా మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (GVMC)
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2005 - 2007)'''
|-
|1.
|పి.జనార్ధన్
|కె. దొరబాబు
|
|2007
|2012
|5 years 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-

| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2012 - 2021)'''
|-
|2.
|గోలగాని హరి వెంకట కుమారి
|జె. శ్రీధర్ &lt;br /&gt; కె. సతీష్
|
|2021
|''అధికారంలో ఉన్న''
|ప్రస్తుతం
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మహిళా మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Golagani Hari Venkata Kumari is Vizag Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/golagani-hari-venkata-kumari-is-vizag-mayor/article34098822.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3.
| rowspan=&quot;2&quot; |పీలా శ్రీనివాస రావు
| rowspan=&quot;2&quot; |దల్లి గోవింద రెడ్డి
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|-
|
|
|}

==పరిపాలన==
మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ ప్రాంత [[విస్తీర్ణం]] మొత్తం 681.96 చ.కి.మీ. (263.31 చ.మైళ్ళు). [[నగర మేయర్|మేయర్]] నేతృత్వంలోని ఒక ఎన్నికైన సంస్థచే నగర పాలక సంస్థ నిర్వహణలో ఉంది. 2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jan 5|first=TNN /|last2=2020|last3=Ist|first3=05:32|title=Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards {{!}} Visakhapatnam News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/now-gvmc-area-to-be-reorganised-into-98-wards/articleshow/73103101.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; సంస్థ పరిపాలన కొరకు 11 విభాగాలున్నాయి. రెవెన్యూ శాఖ, అక్కౌంట్సు (పద్దులు) శాఖ, [[పరిపాలన|సాధారణ పరిపాలన]], బట్వాడా శాఖ (సంస్థలోని మిగతా శాఖలు రాసిన ఉత్తరాలు, నోటీసులు పంపించటం), ఇంజినీరింగ్ శాఖ, ప్రజారోగ్య శాఖ (ప్రజల ఆరోగ్యం, వీధులు, మురికి కాలువలు శుభ్రం చేయటం, ఆసుపత్రులు ), టౌన్ ప్లానింగ్ శాఖ, అర్బన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ (నగర అభివృద్ధి సంస్థ), విద్యా శాఖ, ఆడిట్ శాఖ (అక్కౌంట్సు శాఖ రాసిన జమా ఖర్చులు సరిగా ఉన్నాయా లేవా అని పరిశీలించి, తప్పులను, అనవసరంగా చేసిన ఖర్చులను వెదికి అభ్యంతరాలను నమోదు చేస్తుంది), లీగల్ సెల్ (మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ మీద ఎవరైనా దావాలు వేసిన వాటికి సమాధానాలు ఇవ్వటం, కొన్ని న్యాయసంబంధమైన సలహాలు సంస్థకు ఇవ్వటం, వంటి పనులు చేస్తుంది). ఈ 11 శాఖలకు అధిపతులు ఉంటారు. ఈ 11మంది అధిపతులు, మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ అధిపతి (కమీషనరు, ఐ.ఏ.ఎస్ అధికారి) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తారు. విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు [[విశాఖపట్నం మెట్రోపాలిటన్‌ రీజియన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ|విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ]] ఏర్పాటుచేయబడింది.

== జోన్లు ==
జివిఎంసిని 8 జోన్లుగా విభజించారు, ప్రతి జోన్‌కు ఒక జోనల్ కమిషనర్ ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in|title=GVMC Zones|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118112616/http://www.gvmc.gov.in/|archive-date=18 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!జోన్ 
!Location
|-
|జోన్ 1
|[[భీమునిపట్నం]]
|-
|జోన్ 2
|[[మధురవాడ]]
|-
|జోన్ 3
|[[అసీల్‌మెట్ట]]
|-
|జోన్ 4
|[[సూర్యాబాగ్ (విశాఖపట్టణం)|సూర్యబాగ్]]
|-
|జోన్ 5
|[[జ్ఞానాపురం]]
|-
|జోన్ 6
|[[గాజువాక]]
|-
|జోన్ 7
|[[అనకాపల్లి]]
|-
|జోన్ 8
|[[వేపగుంట]]
|}
== నియోజక వర్గాలు ==

* [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు.
:# [[శృంగవరపుకోట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
:# [[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - సింహాచలం (కొంత భాగం), భీమిలి (భీమునిపట్నం) మునిసిపాలిటీ, భీమిలి మండలం, పద్మనాభం, ఆనందపురం.
:# [[తూర్పు విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 1 నుంచి 11 వార్డులు,
:# [[దక్షిణ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 12 నుంచి 34, 42, 43 వార్డులు.
:# [[ఉత్తర విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 26 నుంచి 33 వార్డులు.
:# [[గాజువాక శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - గాజువాక, పెద గంట్యాడ మండలాల్లో వున్న 50 నుంచి 65 వార్డులు.
:# [[పశ్చిమ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 35 నుంచి 49, 66 నుంచి 69 వార్డులు.

*[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
:# [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]  (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)

==  మున్సిపల్ ఎన్నికలు ==

=== 2021 ఎన్నికలు ===
{|CLASS=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!S.No.
!colspan=2|పార్టీ పేరు
!పార్టీ చిహ్నం
!గెలిచింది
!మార్పు
|-
!1
|bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Ceiling Fan.svg|105px]]
|58
|0
|-
!2
|bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|[[File:Indian Election Symbol Cycle.png|55px]]
|30
|0
|-
!3
|bgcolor=#C1C1C1|
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
|
|4
|0
|-
!4
|bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot;|
|[[జనసేన పార్టీ]]
|[[File:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|45px]]
|3
|0
|-
!5
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|[[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
|1
|0
|-
!6
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|[[భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)]]
|[[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
|1
|0
|-
!7
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot;|
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)]]
|[[File:CPI symbol.svg|50px]]
|1
|0
|}

== జీవీఎంసీ కమిషనర్‌లు ==
*సృజన &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031758/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |archivedate=9 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[లక్ష్మీశ]] &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=30 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114075633/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |archivedate=14 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*C M SAI KANTH VARMA

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
* {{official website|http://visakhapatnam.cdma.ap.gov.in/}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు}}

[[వర్గం:2005 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు]]</text>
      <sha1>kir1czuyir4pnbp8z8eg0q3zjfwn14c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980407</id>
      <parentid>4980406</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naidu999</username>
        <id>120185</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మేయర్ల జాబితా */</comment>
      <origin>4980407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23623" sha1="ge1ts2lq73bh6vo3yj1cf8l2tx8cq8i" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
| name              = విశాఖ మహా నగర పాలక సంస్థ
|native_name_lang   =te
| coa_pic           = GVMC Logo.png
| coa_res           =200px 
| coa_alt           =Logo of GVMC 
| coa_caption       =[[చిహ్నం|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చిహ్నం]] 
| coa-pic           =
| coa-res           =
| house_type        = [[మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]]
| body              = 
| foundation        = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1979}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421130136/http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-date=21 April 2012|title=Visakhapatnam History , Visakha.in provides Visakhapatnam history, vizag history and visakha history timeline}}&lt;/ref&gt;
| leader1_type      = [[మేయర్]]
| leader1           = పీలా శ్రీనివాస రావు 
| party1            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader2_type      = [[డిప్యూటీ మేయర్]]
| leader2           = డాలి గోవిందా రాజు
| party2            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader3_type      = [[మున్సిపల్ కమీషనర్]]
| leader3           = ఎం.ఎన్. హరేంద్రిరాప్రసాద్ (ఐఏఎస్)
| seats             = 98
| last_election1    = 2021 మార్చి 10
| next_election1    = 2026
| structure1        = Gvmc wards list.svg
| structure1_res    = 300px
| political_groups1 =
'''Government (47)'''
*{{colorbox|#1569C7}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (46)
*{{Color box|#757575}} [[Independent Politician|IND]] (1)
'''Opposition (48)'''
*{{colorbox|#FFFF00}} [[Telugu Desam Party|TDP]] (37)
*{{colorbox|#EE0000}} [[Jana Sena Party|JSP]] (8)
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (1)
*{{Color box|#FF0000}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (1)
*{{Color box|#FF4A4A}} [[Communist Party of India|CPI]] (1)
| session_res       = 
| meeting_place     = తెన్నేటి భవన్, [[రామ్‌నగర్, విశాఖపట్నం|రామ్‌నగర్]], [[విశాఖపట్నం]]
| website           = {{url|https://cdma.ap.gov.in/en/about-greater-visakhapatnam-municipal-corporation|GVMC website}}
| motto             = City of Destiny
}}{{Update|date=జూన్ 2025}}[[File:Vishakapatnam municipal corporation.jpg|thumb|తెన్నేటి భవన్ విశాఖపట్నం|260x260px]]

'''మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ (జి.వి.ఎమ్.సి),''' [[విశాఖపట్నం]] నగరాన్ని పాలించే ప్రధాన పరిపాలన సంస్థ. ఇది 540 చ. కి.మీ. (210 చ.మైళ్ళు) విస్తీర్ణ పరిధిలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs|accessdate=29 January 2016|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808132411/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|archive-date=8 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది విశాఖపట్నం అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (వుడా) ప్రణాళికా విభాగంలో ఒక భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/|title=Profile|accessdate=12 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131130838/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/|archive-date=31 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[విశాఖపట్నం]] 1858 లో [[పురపాలక సంఘం]]గా ఏర్పాటు చేయబడి, 1979 లో [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలకసంస్థగా]] అభివృద్ధి చేయబడింది. జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్టణాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్రప్రభుత్వ నిర్ణయంప్రకారం 2005 నవంబరు 21నాడు [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మహా నగరపాలక సంస్థ]]గా మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|title=History|accessdate=21 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406052926/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|archive-date=6 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/11/29/stories/2005112919420300.htmn|title=Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation|accessdate=29 Nov 2005|publisher=thehindu}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; విశాఖపట్నం చుట్టుపక్కల వున్న 32 గ్రామాలను, [[గాజువాక]] పురపాలక సంఘాన్ని ఇందులో విలీనం చేసారు.&lt;ref&gt;G.O. Ms.No.938 MA &amp; UD (Elec.II) Dept. తేది 2005 నవంబరు 21&lt;/ref&gt; 9.82 లక్షల జనాభా వున్న విశాఖ, ఈ 32 గ్రామాలు, గాజువాక పురపాలక సంఘం కలిసిన తరువాత 14.25 లక్షల జనాభాకి పెరిగింది. ఈ విలీనం వల్ల 111 చదరపు కిలోమీటర్లు పరిధిలో విస్తరించిన విశాఖ, 534 చ.కీ.మీ. విస్తీర్ణానికి పెరిగింది

== మహా విశాఖ పరిధిలోకి చేరిన గ్రామాలు ==
(1) [[మధురవాడ]], (2) [[పరదేశిపాలెం|పరదేశి పాలెం]], (3) [[కొమ్మాది]], (4) [[బక్కన్నపాలెం|బక్కన్న పాలెం]], (5) [[పోతిన మల్లయ్య పాలెం|పోతిన మల్లయ్య (పి.ఎమ్) పాలెం]], (6) [[యారాడ సముద్రతీరం|యారాడ]] (యారాడ మలుపు రోడ్డు ప్రమాదాలకు పెట్టింది పేరు. ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ 108 అంబులెన్స్ వుంటుంది), (7) గుడ్లవాని పాలెం, (8) ఎల్లపువాని పాలెం, (9) [[వేపగుంట]], (10) [[పురుషోత్తమపురం]], (11) [[చిన్నముసిడివాడ|చిన్న (చిన) ముసిడివాడ]], (12) [[పులగాలిపాలెం]], (13) [[పెందుర్తి]], (14) [[లక్ష్మీపురం]], (15) [[పొర్లుపాలెం]], (16) [[నరవ (పెందుర్తి)|నరవ]], (17) [[వెదుళ్ల నరవ|వెదుళ్ళ నరవ]], (18) సతివానిపాలెం, (19) [[నంగినారపాడు]], (20) [[గంగవరం]] (పోర్టు వుంది), (21) [[మర్రిపాలెం (గంగరాజు మాడుగుల)|ఇ.మర్రిపాలెం]], (22) లంకెల పాలెం, (23) [[దేశపాత్రునిపాలెం]], (24) [[దువ్వాడ]] (రైల్వే స్టేషను వుంది), (25) [[అగనంపూడి]] (ఆల్ ఇండియా రేడియో స్టేషను వుంది), (26) కె.టి.నాయుడిపాలెం, (27) [[దేవాడ]], (28) [[పాలవలస]], (29) [[చిన్నిపాలెం]], (30) [[అప్పికొండ (పాక్షిక) (గ్రామీణ)|అప్పికొండ]] (సోమేశ్వరాలయం ప్రసిద్ధి) (31) [[అడవివరం|అడివివరం]] (32) [[మంత్రి పాలెం]].

== జనాభా గణాంకాలు ==
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కార్పొరేషన్ జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|title=GVMC Profile|accessdate=29 March 2016|website=Vijayawada Municipal Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319071644/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|archive-date=19 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మేయర్ల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Sno.
!మేయర్
!డిప్యూటీ మేయర్
!చిత్తరువు
!పదవీకాలం ప్రారంభం
!పదవీకాలం ముగింపు
!వ్యవధి
!colspan=2 |పార్టీ
!గామనికలు
!{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (VMC))
!
|-
|1.
|ఎన్.ఎస్.ఎన్.రెడ్డి
|
|
|1981
|1986
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|విశాఖపట్నం మొదటి మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-08-24 |title=Tributes paid to ex-Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/tributes-paid-to-ex-mayor/article32433294.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1986 - 1987)'''
|-
|2.
|[[డి.వి. సుబ్బారావు (క్రికెట్ నిర్వాహకుడు)|డి. వి. సుబ్బారావు]]
|
|
|1987
|1992
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2014-12-20 |title=Former Visakhapatnam Mayor Subba Rao passes away |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Former-Visakhapatnam-Mayor-D.V.-Subba-Rao-passes-away/article60321198.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1992 - 1995)'''
|-
|3.
|[[సబ్బం హరి]]
|
|
|1995
|2000
|5 years
|rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gopal |first=B. Madhu |date=2021-05-03 |title=Sabbam Hari dies of COVID-related complications |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sabbam-hari-dies-of-covid-related-complications/article34475335.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[రాజన రమణి]]
|[[మళ్ల అప్పల రాజు]]
|
|2000
|2005
|5 years
|విశాఖపట్నం కి తొలి మహిళా మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (GVMC)
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2005 - 2007)'''
|-
|1.
|పి.జనార్ధన్
|కె. దొరబాబు
|
|2007
|2012
|5 years 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-

| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2012 - 2021)'''
|-
|2.
|గోలగాని హరి వెంకట కుమారి
|జె. శ్రీధర్ &lt;br /&gt; కె. సతీష్
|
|2021
|2025
|4 years
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మహిళా మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Golagani Hari Venkata Kumari is Vizag Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/golagani-hari-venkata-kumari-is-vizag-mayor/article34098822.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3.
| rowspan=&quot;2&quot; |పీలా శ్రీనివాస రావు
| rowspan=&quot;2&quot; |దల్లి గోవింద రెడ్డి
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
| rowspan=&quot;2&quot; |2026
| rowspan=&quot;2&quot; |1 years
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|-
|
|
|}

==పరిపాలన==
మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ ప్రాంత [[విస్తీర్ణం]] మొత్తం 681.96 చ.కి.మీ. (263.31 చ.మైళ్ళు). [[నగర మేయర్|మేయర్]] నేతృత్వంలోని ఒక ఎన్నికైన సంస్థచే నగర పాలక సంస్థ నిర్వహణలో ఉంది. 2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jan 5|first=TNN /|last2=2020|last3=Ist|first3=05:32|title=Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards {{!}} Visakhapatnam News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/now-gvmc-area-to-be-reorganised-into-98-wards/articleshow/73103101.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; సంస్థ పరిపాలన కొరకు 11 విభాగాలున్నాయి. రెవెన్యూ శాఖ, అక్కౌంట్సు (పద్దులు) శాఖ, [[పరిపాలన|సాధారణ పరిపాలన]], బట్వాడా శాఖ (సంస్థలోని మిగతా శాఖలు రాసిన ఉత్తరాలు, నోటీసులు పంపించటం), ఇంజినీరింగ్ శాఖ, ప్రజారోగ్య శాఖ (ప్రజల ఆరోగ్యం, వీధులు, మురికి కాలువలు శుభ్రం చేయటం, ఆసుపత్రులు ), టౌన్ ప్లానింగ్ శాఖ, అర్బన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ (నగర అభివృద్ధి సంస్థ), విద్యా శాఖ, ఆడిట్ శాఖ (అక్కౌంట్సు శాఖ రాసిన జమా ఖర్చులు సరిగా ఉన్నాయా లేవా అని పరిశీలించి, తప్పులను, అనవసరంగా చేసిన ఖర్చులను వెదికి అభ్యంతరాలను నమోదు చేస్తుంది), లీగల్ సెల్ (మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ మీద ఎవరైనా దావాలు వేసిన వాటికి సమాధానాలు ఇవ్వటం, కొన్ని న్యాయసంబంధమైన సలహాలు సంస్థకు ఇవ్వటం, వంటి పనులు చేస్తుంది). ఈ 11 శాఖలకు అధిపతులు ఉంటారు. ఈ 11మంది అధిపతులు, మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ అధిపతి (కమీషనరు, ఐ.ఏ.ఎస్ అధికారి) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తారు. విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు [[విశాఖపట్నం మెట్రోపాలిటన్‌ రీజియన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ|విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ]] ఏర్పాటుచేయబడింది.

== జోన్లు ==
జివిఎంసిని 8 జోన్లుగా విభజించారు, ప్రతి జోన్‌కు ఒక జోనల్ కమిషనర్ ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in|title=GVMC Zones|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118112616/http://www.gvmc.gov.in/|archive-date=18 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!జోన్ 
!Location
|-
|జోన్ 1
|[[భీమునిపట్నం]]
|-
|జోన్ 2
|[[మధురవాడ]]
|-
|జోన్ 3
|[[అసీల్‌మెట్ట]]
|-
|జోన్ 4
|[[సూర్యాబాగ్ (విశాఖపట్టణం)|సూర్యబాగ్]]
|-
|జోన్ 5
|[[జ్ఞానాపురం]]
|-
|జోన్ 6
|[[గాజువాక]]
|-
|జోన్ 7
|[[అనకాపల్లి]]
|-
|జోన్ 8
|[[వేపగుంట]]
|}
== నియోజక వర్గాలు ==

* [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు.
:# [[శృంగవరపుకోట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
:# [[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - సింహాచలం (కొంత భాగం), భీమిలి (భీమునిపట్నం) మునిసిపాలిటీ, భీమిలి మండలం, పద్మనాభం, ఆనందపురం.
:# [[తూర్పు విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 1 నుంచి 11 వార్డులు,
:# [[దక్షిణ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 12 నుంచి 34, 42, 43 వార్డులు.
:# [[ఉత్తర విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 26 నుంచి 33 వార్డులు.
:# [[గాజువాక శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - గాజువాక, పెద గంట్యాడ మండలాల్లో వున్న 50 నుంచి 65 వార్డులు.
:# [[పశ్చిమ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 35 నుంచి 49, 66 నుంచి 69 వార్డులు.

*[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
:# [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]  (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)

==  మున్సిపల్ ఎన్నికలు ==

=== 2021 ఎన్నికలు ===
{|CLASS=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!S.No.
!colspan=2|పార్టీ పేరు
!పార్టీ చిహ్నం
!గెలిచింది
!మార్పు
|-
!1
|bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Ceiling Fan.svg|105px]]
|58
|0
|-
!2
|bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|[[File:Indian Election Symbol Cycle.png|55px]]
|30
|0
|-
!3
|bgcolor=#C1C1C1|
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
|
|4
|0
|-
!4
|bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot;|
|[[జనసేన పార్టీ]]
|[[File:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|45px]]
|3
|0
|-
!5
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|[[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
|1
|0
|-
!6
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|[[భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)]]
|[[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
|1
|0
|-
!7
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot;|
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)]]
|[[File:CPI symbol.svg|50px]]
|1
|0
|}

== జీవీఎంసీ కమిషనర్‌లు ==
*సృజన &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031758/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |archivedate=9 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[లక్ష్మీశ]] &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=30 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114075633/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |archivedate=14 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*C M SAI KANTH VARMA

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
* {{official website|http://visakhapatnam.cdma.ap.gov.in/}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు}}

[[వర్గం:2005 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు]]</text>
      <sha1>ge1ts2lq73bh6vo3yj1cf8l2tx8cq8i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980408</id>
      <parentid>4980407</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naidu999</username>
        <id>120185</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మేయర్ల జాబితా */</comment>
      <origin>4980408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23676" sha1="i1ckc731jnmuycplpksx2bx90ievlgu" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
| name              = విశాఖ మహా నగర పాలక సంస్థ
|native_name_lang   =te
| coa_pic           = GVMC Logo.png
| coa_res           =200px 
| coa_alt           =Logo of GVMC 
| coa_caption       =[[చిహ్నం|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ చిహ్నం]] 
| coa-pic           =
| coa-res           =
| house_type        = [[మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]]
| body              = 
| foundation        = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|br=yes|1979}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421130136/http://www.visakha.in/visakhapatnam-history.html|archive-date=21 April 2012|title=Visakhapatnam History , Visakha.in provides Visakhapatnam history, vizag history and visakha history timeline}}&lt;/ref&gt;
| leader1_type      = [[మేయర్]]
| leader1           = పీలా శ్రీనివాస రావు 
| party1            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader2_type      = [[డిప్యూటీ మేయర్]]
| leader2           = డాలి గోవిందా రాజు
| party2            = తెలుగు దేశం పార్టీ
| leader3_type      = [[మున్సిపల్ కమీషనర్]]
| leader3           = ఎం.ఎన్. హరేంద్రిరాప్రసాద్ (ఐఏఎస్)
| seats             = 98
| last_election1    = 2021 మార్చి 10
| next_election1    = 2026
| structure1        = Gvmc wards list.svg
| structure1_res    = 300px
| political_groups1 =
'''Government (47)'''
*{{colorbox|#1569C7}} [[YSR Congress Party|YSRCP]] (46)
*{{Color box|#757575}} [[Independent Politician|IND]] (1)
'''Opposition (48)'''
*{{colorbox|#FFFF00}} [[Telugu Desam Party|TDP]] (37)
*{{colorbox|#EE0000}} [[Jana Sena Party|JSP]] (8)
*{{colorbox|#FF9933}} [[Bharatiya Janata Party|BJP]] (1)
*{{Color box|#FF0000}} [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] (1)
*{{Color box|#FF4A4A}} [[Communist Party of India|CPI]] (1)
| session_res       = 
| meeting_place     = తెన్నేటి భవన్, [[రామ్‌నగర్, విశాఖపట్నం|రామ్‌నగర్]], [[విశాఖపట్నం]]
| website           = {{url|https://cdma.ap.gov.in/en/about-greater-visakhapatnam-municipal-corporation|GVMC website}}
| motto             = City of Destiny
}}{{Update|date=జూన్ 2025}}[[File:Vishakapatnam municipal corporation.jpg|thumb|తెన్నేటి భవన్ విశాఖపట్నం|260x260px]]

'''మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ (జి.వి.ఎమ్.సి),''' [[విశాఖపట్నం]] నగరాన్ని పాలించే ప్రధాన పరిపాలన సంస్థ. ఇది 540 చ. కి.మీ. (210 చ.మైళ్ళు) విస్తీర్ణ పరిధిలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;civicbody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations &amp; UDAs|accessdate=29 January 2016|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808132411/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|archive-date=8 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది విశాఖపట్నం అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (వుడా) ప్రణాళికా విభాగంలో ఒక భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/|title=Profile|accessdate=12 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131130838/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/|archive-date=31 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[విశాఖపట్నం]] 1858 లో [[పురపాలక సంఘం]]గా ఏర్పాటు చేయబడి, 1979 లో [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలకసంస్థగా]] అభివృద్ధి చేయబడింది. జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్టణాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్రప్రభుత్వ నిర్ణయంప్రకారం 2005 నవంబరు 21నాడు [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మహా నగరపాలక సంస్థ]]గా మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|title=History|accessdate=21 May 2015|publisher=Greater Visakhpatnam Municipal Corporation|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406052926/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/layout/introduction|archive-date=6 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/11/29/stories/2005112919420300.htmn|title=Andhra Pradesh First Greater Muncipal Corporation|accessdate=29 Nov 2005|publisher=thehindu}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; విశాఖపట్నం చుట్టుపక్కల వున్న 32 గ్రామాలను, [[గాజువాక]] పురపాలక సంఘాన్ని ఇందులో విలీనం చేసారు.&lt;ref&gt;G.O. Ms.No.938 MA &amp; UD (Elec.II) Dept. తేది 2005 నవంబరు 21&lt;/ref&gt; 9.82 లక్షల జనాభా వున్న విశాఖ, ఈ 32 గ్రామాలు, గాజువాక పురపాలక సంఘం కలిసిన తరువాత 14.25 లక్షల జనాభాకి పెరిగింది. ఈ విలీనం వల్ల 111 చదరపు కిలోమీటర్లు పరిధిలో విస్తరించిన విశాఖ, 534 చ.కీ.మీ. విస్తీర్ణానికి పెరిగింది

== మహా విశాఖ పరిధిలోకి చేరిన గ్రామాలు ==
(1) [[మధురవాడ]], (2) [[పరదేశిపాలెం|పరదేశి పాలెం]], (3) [[కొమ్మాది]], (4) [[బక్కన్నపాలెం|బక్కన్న పాలెం]], (5) [[పోతిన మల్లయ్య పాలెం|పోతిన మల్లయ్య (పి.ఎమ్) పాలెం]], (6) [[యారాడ సముద్రతీరం|యారాడ]] (యారాడ మలుపు రోడ్డు ప్రమాదాలకు పెట్టింది పేరు. ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ 108 అంబులెన్స్ వుంటుంది), (7) గుడ్లవాని పాలెం, (8) ఎల్లపువాని పాలెం, (9) [[వేపగుంట]], (10) [[పురుషోత్తమపురం]], (11) [[చిన్నముసిడివాడ|చిన్న (చిన) ముసిడివాడ]], (12) [[పులగాలిపాలెం]], (13) [[పెందుర్తి]], (14) [[లక్ష్మీపురం]], (15) [[పొర్లుపాలెం]], (16) [[నరవ (పెందుర్తి)|నరవ]], (17) [[వెదుళ్ల నరవ|వెదుళ్ళ నరవ]], (18) సతివానిపాలెం, (19) [[నంగినారపాడు]], (20) [[గంగవరం]] (పోర్టు వుంది), (21) [[మర్రిపాలెం (గంగరాజు మాడుగుల)|ఇ.మర్రిపాలెం]], (22) లంకెల పాలెం, (23) [[దేశపాత్రునిపాలెం]], (24) [[దువ్వాడ]] (రైల్వే స్టేషను వుంది), (25) [[అగనంపూడి]] (ఆల్ ఇండియా రేడియో స్టేషను వుంది), (26) కె.టి.నాయుడిపాలెం, (27) [[దేవాడ]], (28) [[పాలవలస]], (29) [[చిన్నిపాలెం]], (30) [[అప్పికొండ (పాక్షిక) (గ్రామీణ)|అప్పికొండ]] (సోమేశ్వరాలయం ప్రసిద్ధి) (31) [[అడవివరం|అడివివరం]] (32) [[మంత్రి పాలెం]].

== జనాభా గణాంకాలు ==
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం కార్పొరేషన్ జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|title=GVMC Profile|accessdate=29 March 2016|website=Vijayawada Municipal Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319071644/http://www.gvmc.gov.in/gvmc/index.php/members/introduction|archive-date=19 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మేయర్ల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!Sno.
!మేయర్
!డిప్యూటీ మేయర్
!చిత్తరువు
!పదవీకాలం ప్రారంభం
!పదవీకాలం ముగింపు
!వ్యవధి
!colspan=2 |పార్టీ
!గామనికలు
!{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (VMC))
!
|-
|1.
|ఎన్.ఎస్.ఎన్.రెడ్డి
|
|
|1981
|1986
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|విశాఖపట్నం మొదటి మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-08-24 |title=Tributes paid to ex-Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/tributes-paid-to-ex-mayor/article32433294.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1986 - 1987)'''
|-
|2.
|[[డి.వి. సుబ్బారావు (క్రికెట్ నిర్వాహకుడు)|డి. వి. సుబ్బారావు]]
|
|
|1987
|1992
|5 years
|rowspan=&quot;1&quot; |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2014-12-20 |title=Former Visakhapatnam Mayor Subba Rao passes away |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/Former-Visakhapatnam-Mayor-D.V.-Subba-Rao-passes-away/article60321198.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''Elections not held (1992 - 1995)'''
|-
|3.
|[[సబ్బం హరి]]
|
|
|1995
|2000
|5 years
|rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gopal |first=B. Madhu |date=2021-05-03 |title=Sabbam Hari dies of COVID-related complications |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sabbam-hari-dies-of-covid-related-complications/article34475335.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
|4.
|[[రాజన రమణి]]
|[[మళ్ల అప్పల రాజు]]
|
|2000
|2005
|5 years
|విశాఖపట్నం కి తొలి మహిళా మేయర్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;9&quot; |గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ (GVMC)
|-
| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2005 - 2007)'''
|-
|1.
|పి.జనార్ధన్
|కె. దొరబాబు
|
|2007
|2012
|5 years 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potnuru |first=Vasu |date=2021-03-03 |title=Visakhapatnam: Elections never on time here! |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/visakhapatnam/visakhapatnam-elections-never-on-time-here-675082 |access-date=2022-11-18 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-

| colspan=&quot;9&quot; |'''ఎన్నికలు జరగలేదు (2012 - 2021)'''
|-
|2.
|గోలగాని హరి వెంకట కుమారి
|జె. శ్రీధర్ &lt;br /&gt; కె. సతీష్
|
|2021
|2025
|4 years
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|rowspan=1 width=&quot;4px&quot; style=&quot;background-color: {{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|జీవీఎంసీ తొలి మహిళా మేయర్
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-03-18 |title=Golagani Hari Venkata Kumari is Vizag Mayor |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/golagani-hari-venkata-kumari-is-vizag-mayor/article34098822.ece |access-date=2022-11-18 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3.
| rowspan=&quot;2&quot; |పీలా శ్రీనివాస రావు
| rowspan=&quot;2&quot; |దల్లి గోవింద రెడ్డి
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
| rowspan=&quot;2&quot; |2026
| rowspan=&quot;2&quot; |1 years
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|-
|
|
|}

==పరిపాలన==
మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ ప్రాంత [[విస్తీర్ణం]] మొత్తం 681.96 చ.కి.మీ. (263.31 చ.మైళ్ళు). [[నగర మేయర్|మేయర్]] నేతృత్వంలోని ఒక ఎన్నికైన సంస్థచే నగర పాలక సంస్థ నిర్వహణలో ఉంది. 2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jan 5|first=TNN /|last2=2020|last3=Ist|first3=05:32|title=Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards {{!}} Visakhapatnam News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/now-gvmc-area-to-be-reorganised-into-98-wards/articleshow/73103101.cms|access-date=2021-02-16|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; సంస్థ పరిపాలన కొరకు 11 విభాగాలున్నాయి. రెవెన్యూ శాఖ, అక్కౌంట్సు (పద్దులు) శాఖ, [[పరిపాలన|సాధారణ పరిపాలన]], బట్వాడా శాఖ (సంస్థలోని మిగతా శాఖలు రాసిన ఉత్తరాలు, నోటీసులు పంపించటం), ఇంజినీరింగ్ శాఖ, ప్రజారోగ్య శాఖ (ప్రజల ఆరోగ్యం, వీధులు, మురికి కాలువలు శుభ్రం చేయటం, ఆసుపత్రులు ), టౌన్ ప్లానింగ్ శాఖ, అర్బన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ (నగర అభివృద్ధి సంస్థ), విద్యా శాఖ, ఆడిట్ శాఖ (అక్కౌంట్సు శాఖ రాసిన జమా ఖర్చులు సరిగా ఉన్నాయా లేవా అని పరిశీలించి, తప్పులను, అనవసరంగా చేసిన ఖర్చులను వెదికి అభ్యంతరాలను నమోదు చేస్తుంది), లీగల్ సెల్ (మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ మీద ఎవరైనా దావాలు వేసిన వాటికి సమాధానాలు ఇవ్వటం, కొన్ని న్యాయసంబంధమైన సలహాలు సంస్థకు ఇవ్వటం, వంటి పనులు చేస్తుంది). ఈ 11 శాఖలకు అధిపతులు ఉంటారు. ఈ 11మంది అధిపతులు, మహా విశాఖ నగర పాలక సంస్థ అధిపతి (కమీషనరు, ఐ.ఏ.ఎస్ అధికారి) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తారు. విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు [[విశాఖపట్నం మెట్రోపాలిటన్‌ రీజియన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అథారిటీ|విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ]] ఏర్పాటుచేయబడింది.

== జోన్లు ==
జివిఎంసిని 8 జోన్లుగా విభజించారు, ప్రతి జోన్‌కు ఒక జోనల్ కమిషనర్ ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gvmc.gov.in|title=GVMC Zones|access-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118112616/http://www.gvmc.gov.in/|archive-date=18 November 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!జోన్ 
!Location
|-
|జోన్ 1
|[[భీమునిపట్నం]]
|-
|జోన్ 2
|[[మధురవాడ]]
|-
|జోన్ 3
|[[అసీల్‌మెట్ట]]
|-
|జోన్ 4
|[[సూర్యాబాగ్ (విశాఖపట్టణం)|సూర్యబాగ్]]
|-
|జోన్ 5
|[[జ్ఞానాపురం]]
|-
|జోన్ 6
|[[గాజువాక]]
|-
|జోన్ 7
|[[అనకాపల్లి]]
|-
|జోన్ 8
|[[వేపగుంట]]
|}
== నియోజక వర్గాలు ==

* [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు.
:# [[శృంగవరపుకోట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
:# [[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - సింహాచలం (కొంత భాగం), భీమిలి (భీమునిపట్నం) మునిసిపాలిటీ, భీమిలి మండలం, పద్మనాభం, ఆనందపురం.
:# [[తూర్పు విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 1 నుంచి 11 వార్డులు,
:# [[దక్షిణ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 12 నుంచి 34, 42, 43 వార్డులు.
:# [[ఉత్తర విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 26 నుంచి 33 వార్డులు.
:# [[గాజువాక శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - గాజువాక, పెద గంట్యాడ మండలాల్లో వున్న 50 నుంచి 65 వార్డులు.
:# [[పశ్చిమ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] - 35 నుంచి 49, 66 నుంచి 69 వార్డులు.

*[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
:# [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]  (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)

==  మున్సిపల్ ఎన్నికలు ==

=== 2021 ఎన్నికలు ===
{|CLASS=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!S.No.
!colspan=2|పార్టీ పేరు
!పార్టీ చిహ్నం
!గెలిచింది
!మార్పు
|-
!1
|bgcolor=&quot;{{party color|YSR Congress Party}}&quot;|
|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[File:Indian_Election_Symbol_Ceiling Fan.svg|105px]]
|58
|0
|-
!2
|bgcolor=&quot;{{party color|Telugu Desam Party}}&quot;|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|[[File:Indian Election Symbol Cycle.png|55px]]
|30
|0
|-
!3
|bgcolor=#C1C1C1|
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
|
|4
|0
|-
!4
|bgcolor=&quot;{{party color|Jana Sena Party}}&quot;|
|[[జనసేన పార్టీ]]
|[[File:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|45px]]
|3
|0
|-
!5
|bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot;|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|[[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
|1
|0
|-
!6
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot;|
|[[భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ (మార్క్సిస్ట్)]]
|[[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
|1
|0
|-
!7
|bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India}}&quot;|
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)]]
|[[File:CPI symbol.svg|50px]]
|1
|0
|}

== జీవీఎంసీ కమిషనర్‌లు ==
*సృజన &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా సృజన |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109031758/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/srujana-as-a-gvmc-commissioner-2021032005375878 |archivedate=9 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[లక్ష్మీశ]] &lt;ref name=&quot;జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ&quot;&gt;{{cite news |last1=Andrajyothy |title=జీవీఎంసీ కమిషనర్‌గా డాక్టర్ లక్ష్మీశ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |accessdate=14 November 2021 |work= |date=30 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114075633/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/dr-laxmisha-as-gvmc-commissioner-mrgs-andhrapradesh-1921103004534336 |archivedate=14 November 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*C M SAI KANTH VARMA

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
* {{official website|http://visakhapatnam.cdma.ap.gov.in/}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు}}

[[వర్గం:2005 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరపాలక సంస్థలు]]</text>
      <sha1>i1ckc731jnmuycplpksx2bx90ievlgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:ప్రతీ వికీపీడియాలోనూ ఉండాల్సిన పదివేల వ్యాసాల జాబితా/కళలు</title>
    <ns>4</ns>
    <id>255308</id>
    <revision>
      <id>4980371</id>
      <parentid>4974528</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* Musical instruments, 59 */</comment>
      <origin>4980371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52517" sha1="31cyttmmyypwwy3zcn8k5i5okp2yekp" xml:space="preserve">== కళలు , 600 ==
:: ''[[metawiki:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People|meta:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People]] నుంచి స్వీకరించినది''.

=== Basics, 1 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:The arts|The arts]] - '''
{{Div col end}}

=== Architecture, 124 ===
&lt;small&gt;See also Tecnology&gt;Construction section&lt;/small&gt;
&lt;!--For styles, see under &quot;Visual arts&quot;. For structures, see under &quot;structural engineering&quot;--&gt;
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 7 ====
# '''[[:en:Architecture|Architecture]] - [[:te:భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|భవన నిర్మాణ శాస్త్రం]]'''
# [[:en:Sacred architecture|Sacred architecture]] - [[పవిత్ర నిర్మాణం]]
# [[:en:Architectural style|Architectural style]] - [[నిర్మాణ శైలి]]
# [[:en:Architectural theory|Architectural theory]] - [[నిర్మాణ సిద్ధాంతం]]
# [[:en:Byzantine architecture|Byzantine architecture]] - [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Gothic architecture|Gothic architecture]] - [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Landscape architecture|Landscape architecture]] - [[ప్రకృతి దృశ్య నిర్మాణం]] 

====Specific structures and ensembles, 117====
;Africa, 13
# [[:en:Abu Simbel temples|Abu Simbel temples]] - [[అబూ సింబెల్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Aït Benhaddou|Aït Benhaddou]] - [[అయిత్ బెన్హద్దౌ]]&lt;!--Morocco--&gt;
# [[:en:Aswan Dam|Aswan Dam]] - [[:te:అస్వాన్ డ్యాం|అస్వాన్ డ్యాం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Bibliotheca Alexandrina|Bibliotheca Alexandrina]] - [[బిబ్లియోథెకా అలెగ్జాండ్రినా]]&lt;!--Egypt--&gt;
# '''[[:en:Giza Necropolis|Giza Necropolis]] - [[గిజా పిరమిడ్ కాంప్లెక్స్]] '''
# [[:en:Great Mosque of Djenné|Great Mosque of Djenné]] - [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]&lt;!--Mali--&gt;
# [[:en:Great Sphinx of Giza|Great Sphinx of Giza]] - [[గ్రేట్ స్ఫింక్స్ ఆఫ్ గిజా]] 
# [[:en:Karnak|Karnak]] - [[కర్ణక్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Luxor Temple|Luxor Temple]] - [[లక్సోర్ దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Lalibela|Lalibela]] - [[లాలిబెలా]]&lt;!--Ethiopia--&gt;
# [[:en:Saint Catherine's Monastery|Saint Catherine's Monastery]] - [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Temple of Edfu|Temple of Edfu]] - [[ఎడ్ఫు దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Great Zimbabwe|Great Zimbabwe]] - [[గ్రేట్ జింబాబ్వే]] &lt;!--Zimbabwe--&gt;
;Americas, 18
# [[:en:Chichen Itza|Chichen Itza]] - [[:te:చిచేన్ ఇట్జా|చిచేన్ ఇట్జా]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Chrysler Building|Chrysler Building]] - [[క్రిస్లర్ భవనం]]
# '''[[:en:Empire State Building|Empire State Building]] - [[ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్]]
# [[:en:Fallingwater|Fallingwater]] - [[ఫాలింగ్‌వాటర్]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Flatiron Building|Flatiron Building]] - [[ఫ్లాటిరాన్ భవనం]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Getty Center|Getty Center]] - [[గెట్టి సెంటర్]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Museum]] - [[సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హైమ్ మ్యూజియం]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]] - [[మరకానా స్టేడియం]] &lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Machu Picchu|Machu Picchu]] - [[:te:మాచు పిచ్చు|మాచు పిచ్చు]] &lt;!--Peru--&gt;
# [[:en:Mexico City Metropolitan Cathedral|Mexico City Metropolitan Cathedral]]  - [[మెక్సికో సిటీ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] - [[నక్ష్-ఇ జహాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:National Congress of Brazil|National Congress of Brazil]] - [[బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]&lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Willis Tower|Willis Tower]] - [[:te:విల్లిస్ టవర్|విల్లిస్ టవర్]]&lt;!--USA--&gt;
# '''[[:en:Statue of Liberty|Statue of Liberty]] - [[:te:స్వేచ్ఛా ప్రతిమ|స్వేచ్ఛా ప్రతిమ]]'''
# [[:en:Pyramid of the Sun|Pyramid of the Sun]] - [[పిరమిడ్ ఆఫ్ ది సన్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Uxmal|Uxmal]] - [[ఉక్స్మల్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:World Trade Center (1973–2001)|World Trade Center (1973–2001)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:World Trade Center (2001–present)|World Trade Center (2001–present)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (2001-ప్రస్తుతం)]]&lt;!--USA--&gt;
;Asia, 30
# '''[[:en:Angkor Wat|Angkor Wat]] - [[:te:ఆంగ్‌కోర్ వాట్|ఆంగ్‌కోర్ వాట్]]'''&lt;!--Cambodia--&gt;
# [[:en:Arg e Bam|Arg e Bam]] - [[ఆర్గ్ ఇ బామ్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]] - [[బాద్షాహీ మసీదు]] &lt;!--Pakistan--&gt;
# [[:en:Bagan|Bagan]] - [[బగాన్]] &lt;!--Burma--&gt;
# [[:en:Borobudur|Borobudur]] - [[:te:బోరోబుదూర్|బోరోబుదూర్]]&lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Burj Khalifa|Burj Khalifa]] - [[:te:బుర్జ్ ఖలీఫా|బుర్జ్ ఖలీఫా]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Burj Al Arab|Burj Al Arab]] - [[బుర్జ్ అల్ అరబ్]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Chinese garden|Chinese garden]] - [[చైనీస్ గార్డెన్]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Chogha Zanbil|Chogha Zanbil]] - [[చోఘా జాన్బిల్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Forbidden City|Forbidden City]] - [[:te:ఫర్బిడెన్ సిటీ|ఫర్బిడెన్ సిటీ]]&lt;!--China--&gt;
# '''[[:en:Great Wall of China|Great Wall of China]] - [[:te:చైనా మహా కుడ్యము|చైనా మహా కుడ్యము]]'''
# [[:en:Hawa Mahal|Hawa Mahal]] - [[:te:హవా మహల్|హవా మహల్]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Himeji Castle|Himeji Castle]] - [[హిమేజీ కాజిల్]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Hōryū-ji|Hōryū-ji]] - [[హోరు-జీ]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Itsukushima Shrine|Itsukushima Shrine]] - [[ఇత్సుకుషిమా పుణ్యక్షేత్రం]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Khajuraho (town)|Khajuraho (town)]] - [[ఖజురహో]] &lt;!--India--&gt;
# [[:en:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]] - [[క్రాక్ డెస్ చేవాలియర్స్]]&lt;!--Syria--&gt;
# [[:en:Great Mosque of Mecca|Great Mosque of Mecca]] - [[:te:మస్జిదుల్ హరామ్|మస్జిదుల్ హరామ్]]&lt;!--Saudi Arabia--&gt;
# [[:en:Ming tombs|Ming tombs]] - [[మింగ్ సమాధులు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Mogao Caves|Mogao Caves]] - [[మొగావో గుహలు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Petra|Petra]] - [[:te:పెట్రా|పెట్రా]]&lt;!--Jordan--&gt;
# [[:en:Potala Palace|Potala Palace]] - [[పోటాలా ప్యాలెస్]] &lt;!--Tibet--&gt;
# [[:en:Prambanan|Prambanan]] - [[ప్రంబనన్ ఆలయం]] &lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Red Fort|Red Fort]] - [[:te:ఎఱ్ఱకోట|ఎఱ్ఱకోట]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Registan|Registan]] - [[రిజిస్తాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Uzbekistan--&gt;
# [[:en:Shwedagon Pagoda|Shwedagon Pagoda]] - [[ష్వెడగన్ పగోడా]]&lt;!--Myanmar--&gt;
# '''[[:en:Taj Mahal|Taj Mahal]] - [[:te:తాజ్ మహల్|తాజ్ మహల్]]'''&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Qufu|Qufu]] - [[ఖుఫు (నగరం)]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Terracotta Army|Terracotta Army]] - [[టెర్రకోట సైన్యం]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Umayyad Mosque|Umayyad Mosque]] - [[ఉమయ్యద్ మసీదు]] &lt;!--Syria--&gt;
;Europe, 47
# [[:en:Acropolis of Athens|Acropolis of Athens]] - [[అక్రోపోలిస్ ఆఫ్ ఏథెన్స్]]
# [[:en:Alhambra|Alhambra]] - [[అల్హంబ్రా]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia|Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]] - [[సెయింట్ అలెగ్జాండర్ నెవ్స్కీ కేథడ్రల్, సోఫియా]] &lt;!--Bulgaria--&gt;
# [[:en:Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar|Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar]] - [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Belvedere, Vienna|Belvedere, Vienna]] - [[:te:బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)|బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)]] &lt;!--Austria--&gt;
# [[:en:Buckingham Palace|Buckingham Palace]] - [[బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Capitoline Hill|Capitoline Hill]] - [[కాపిటోలిన్ హిల్]] &lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Santiago de Compostela Cathedral|Santiago de Compostela Cathedral]] - [[శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా కేథడ్రల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Catherine Palace|Catherine Palace]] - [[కేథరీన్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Cave of Altamira|Cave of Altamira]] - [[అల్టామిరా గుహ]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Chartres Cathedral|Chartres Cathedral]] - [[చార్ట్రెస్ కేథడ్రల్]]  &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Cologne Cathedral|Cologne Cathedral]] - [[కొలోన్ కేథడ్రల్]]&lt;!--Germany--&gt;
# '''[[:en:Colosseum|Colosseum]] - [[:te:కొలోస్సియం|కొలోస్సియం]]'''&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Doge's Palace|Doge's Palace]] - [[డోగేస్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]] - [[:te:ఈఫిల్ టవర్|ఈఫిల్ టవర్]]'''&lt;!--France--&gt;
# [[:en:El Escorial|El Escorial]] - [[ఎల్ ఎస్కోరియల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Florence Cathedral|Florence Cathedral]] - [[ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్]]
# [[:en:Guggenheim Museum Bilbao|Guggenheim Museum Bilbao]] - [[గగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం బిల్బావో]] &lt;!--Spain--&gt;
# '''[[:en:Hagia Sophia|Hagia Sophia]] - [[హగియా సోఫియా]]'''&lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]] -[[హంగేరియన్ పార్లమెంటు భవనం]] &lt;!--Hungary--&gt;
# [[:en:Kazan Cathedral, Saint Petersburg|Kazan Cathedral, Saint Petersburg]] - [[కజాన్ కేథడ్రల్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] - [[:te:పీసా టవర్|పీసా టవర్]]
# [[:en:Milan Cathedral|Milan Cathedral]] - [[మిలన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Le Mont Saint-Michel|Le Mont Saint-Michel]] - [[మాంట్-సెయింట్-మిచెల్]]&lt;!--France--&gt;
# [[:en:Moscow Kremlin|Moscow Kremlin]] - [[క్రెమ్లిన్]] 
# [[:en:Mount Athos|Mount Athos]] - [[మౌంట్ అథోస్]] &lt;!--Greece--&gt;
# [[:en:Mudéjar Architecture of Aragon|Mudéjar Architecture of Aragon]] - [[ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Notre-Dame de Paris|Notre-Dame de Paris]] - [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్]] &lt;!-- France --&gt;
# [[:en:Neuschwanstein Castle|Neuschwanstein Castle]] - [[న్యూష్వాన్‌స్టెయిన్ కోట]] &lt;!--Germany--&gt;
# [[:en:Oslo Opera House|Oslo Opera House]] - [[ఓస్లో ఒపేరా హౌస్]] &lt;!--Norway--&gt;
# [[:en:Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] - [[పాలాజ్జో పిట్టి]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Parthenon|Parthenon]] - [[పార్థినాన్]]'''
# [[:en:Pantheon, Rome|Pantheon, Rome]] - [[:te:పాంథియోన్, రోమ్|పాంథియోన్, రోమ్]]&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Peterhof Palace|Peterhof Palace]] - [[పీటర్‌హాఫ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Sanctuary of Our Lady of Lourdes|Sanctuary of Our Lady of Lourdes]] - [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ లౌర్దేస్ అభయారణ్యం]] &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Sagrada Família|Sagrada Família]] - [[సగ్రడా కుటుంబం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Saint Basil's Cathedral|Saint Basil's Cathedral]] - [[సెయింట్ బాసిల్ కేథడ్రల్]] &lt;!--Russia--&gt;
# '''[[:en:St. Peter's Basilica|St. Peter's Basilica]] - [[సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా]]'''&lt;!--Italy/Vatican--&gt;
# [[:en:Sistine Chapel|Sistine Chapel]] - [[సిస్టీన్ చాపెల్]] 
# [[:en:Stonehenge|Stonehenge]] - [[స్టోన్‌హెంజ్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Topkapı Palace|Topkapı Palace]] - [[టోప్‌కాపి ప్యాలెస్]] &lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] - [[వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్]]
# [[:en:Camino de Santiago|Camino de Santiago]] - [[కామినో డి శాంటియాగో]] &lt;!--Francia/Spain/Europe--&gt;
# [[:en:Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium (1923)]] - [[వెంబ్లీ స్టేడియం (1923)]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Palace of Westminster|Palace of Westminster]] - [[వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ ప్యాలెస్]]&lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Windsor Castle|Windsor Castle]] - [[విండ్సర్ కోట]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Winter Palace|Winter Palace]] - [[వింటర్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
;Oceania, 1
# [[:en:Sydney Opera House|Sydney Opera House]] - [[:te:సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్|సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్]]

; Seven Wonders of the World, 8
# [[:en:Seven Wonders of the Ancient World|Seven Wonders of the Ancient World]] - [[:te:ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు|ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు]]
## [[:en:Colossus of Rhodes|Colossus of Rhodes]] - [[కోలోసస్ ఆఫ్ రోడ్స్]]
## [[:en:Great Pyramid of Giza|Great Pyramid of Giza]] - [[గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా]]
## [[:en:Hanging Gardens of Babylon|Hanging Gardens of Babylon]] - [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్]]
## [[:en:Lighthouse of Alexandria|Lighthouse of Alexandria]] - [[లైట్‌హౌస్ ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా]]
## [[:en:Mausoleum at Halicarnassus|Mausoleum at Halicarnassus]] - [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి]]
## [[:en:Statue of Zeus at Olympia|Statue of Zeus at Olympia]] - [[:te:జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా|జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా]]
## [[:en:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] - [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]]
{{Div col end}}

=== సాహిత్యం, 133 ===
&lt;!--No need to italicize, as this list is about the articles, not the books themselves.--&gt;
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Literature|Literature]] - [[:te:సాహిత్యం|సాహిత్యం]]'''
## [[:en:Ancient literature|Ancient literature]] - [[ప్రాచీన సాహిత్యం]]
### [[:en:Byzantine literature|Byzantine literature]] - [[బైజాంటైన్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Latin literature|Latin literature]] - [[లాటిన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:English literature|English literature]] - [[ఆంగ్ల సాహిత్యం]]
### [[:en:American literature|American literature]] - [[అమెరికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Australian literature|Australian literature]] - [[ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:British literature|British literature]] - [[బ్రిటిష్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Canadian literature|Canadian literature]] - [[కెనడియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Irish literature|Irish literature]] - [[ఐరిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:African literature|African literature]] - [[ఆఫ్రికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Egyptian literature|Egyptian literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Arabic literature|Arabic literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Chinese literature|Chinese literature]] - [[చైనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Hebrew literature|Hebrew literature]] - [[హీబ్రూ సాహిత్యం]]
## [[:en:Indian literature|Indian literature]] - [[భారతీయ సాహిత్యం]]
## [[:en:Japanese literature|Japanese literature]] - [[జపనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Persian literature|Persian literature]] - [[పర్షియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Turkish literature|Turkish literature]] - [[టర్కిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Czech literature|Czech literature]] - [[చెక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Dutch-language literature|Dutch-language literature]] - [[డచ్ భాషా సాహిత్యం]]
## [[:en:German literature|German literature]] - [[జర్మన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Austrian literature|Austrian literature]] - [[ఆస్ట్రియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Greek literature|Greek literature]] - [[గ్రీకు సాహిత్యం]] 
## [[:en:French literature|French literature]] - [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Belgian literature|Belgian literature]] - [[బెల్జియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Italian literature|Italian literature]] - [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Polish literature|Polish literature]] - [[పోలిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Portuguese literature|Portuguese literature]] - [[పోర్చుగీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Spanish literature|Spanish literature]] - [[స్పానిష్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Latin American literature|Latin American literature]] - [[లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Romanian literature|Romanian literature]] - [[రొమేనియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Russian literature|Russian literature]] - [[రష్యన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Literary modernism|Literary modernism]] - [[ఆధునికవాద సాహిత్యం]]
# '''[[:en:Fiction|Fiction]] - [[ఫిక్షన్]]'''
## '''[[:en:Prose|Prose]] - [[గద్యం]] '''
## [[:en:Legend|Legend]] - [[లెజెండు]]
## [[:en:Satire|Satire]] - [[వ్యంగ్యం]]
### '''[[:en:Novel|Novel]] - [[:te:నవలా సాహిత్యము|నవలా సాహిత్యము]]'''
### [[:en:Short story|Short story]] - [[:te:తెలుగు కథ|తెలుగు కథ]]
# '''[[:en:Book|Book]] - [[:te:పుస్తకము|పుస్తకము]]'''
# '''[[:en:Encyclopedia|Encyclopedia]] - [[:te:విజ్ఞాన సర్వస్వము|విజ్ఞాన సర్వస్వము]]'''
# '''[[:en:Poetry|Poetry]] - [[:te:కవి|కవి]]'''
## [[:en:Epic poetry|Epic poetry]] - [[పురాణ కవిత్వం]]
## [[:en:Haiku|Haiku]] - [[హైకూ]]
## [[:en:Sonnet|Sonnet]] - [[సొనెట్]]
# [[:en:Literary theory|Literary theory]] - [[సాహిత్య సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Poetics|Poetics]] - [[పోయెటిక్స్]] 
## [[:en:Stylistics|Stylistics]] - [[శైలిశాస్త్రం]] 
## [[:en:New Criticism|New Criticism]] - [[నూతన విమర్శ]] 
# [[:en:Literary genre|Literary genre]] - [[సాహిత్య ప్రక్రియ]]
## [[:en:Children's literature|Children's literature]] - 
## [[:en:Detective fiction|Detective fiction]] - [[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Genre fiction|Genre fiction]] - [[జానర్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Science fiction|Science fiction]] - [[:te:వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]]
## [[:en:Young adult fiction|Young adult fiction]] - [[యంగ్ అడల్ట్ లిటరేచర్]] 
# [[:en:Fable|Fable]] - [[కల్పిత కథ]] 
# [[:en:Fairy tale|Fairy tale]] - [[అద్భుత కథ]] 
# [[:en:Fantasy|Fantasy]] - [[ఫాంటసీ]] 
# [[:en:Thesaurus|Thesaurus]] - [[పర్యాయపద నిఘంటువు]] 

====సాహిత్య రచనలు, 58====
# '''[[:en:The Art of War|The Art of War]] - [[ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్]]'''
# [[:en:Code of Hammurabi|Code of Hammurabi]] - [[హమ్మురాబి కోడ్]] 
# [[:en:Euclid's Elements|Euclid's Elements]] - [[యూక్లిడ్స్ ఎలిమెంట్స్]] 
# [[:en:Eugene Onegin|Eugene Onegin]] - [[యూజీన్ ఒనెగిన్]]
# [[:en:Hamlet|Hamlet]] - [[హ్యామ్లెట్]]
# [[:en:Republic (Plato)|Republic (Plato)]] - [[రిపబ్లిక్ (ప్లాటో)]]
# [[:en:The Prince|The Prince]] - [[ది ప్రిన్స్ (గ్రంథం)]]
# '''[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]] - [[:te:అలీఫ్ లైలా|అలీఫ్ లైలా]]'''
# '''[[:en:Dream of the Red Chamber|Dream of the Red Chamber]] - [[డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్]]'''
# [[:en:Don Quixote|Don Quixote]] - [[డాన్ కీహోటే]]
# [[:en:The Lord of the Rings|The Lord of the Rings]] - [[:te:లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్|లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్]]
# '''[[:en:The Tale of Genji|The Tale of Genji]] - [[ది టేల్ ఆఫ్ జెంజీ]]'''
# '''[[:en:Epic of Gilgamesh|Epic of Gilgamesh]] - [[ఎపిక్ అఫ్ గిల్గామేష్]]'''
# '''[[:en:Iliad|Iliad]] - [[:te:ఇలియడ్|ఇలియడ్]]'''
# [[:en:Journey to the West|Journey to the West]] - [[జర్నీ టు ది వెస్ట్]] 
# '''[[:en:Mahabharata|Mahabharata]] - [[:te:మహా భారతము|మహా భారతము]]'''
# [[:en:Odyssey|Odyssey]] - [[ఒడిస్సీ (నవల)]]
# [[:en:Parzival|Parzival]] -  	[[పార్జివాల్]]
# [[:en:Romance of the Three Kingdoms|Romance of the Three Kingdoms]] - [[రొమాన్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్]]
# '''[[:en:Shahnameh|Shahnameh]] - [[:te:షాహ్ నామా|షాహ్ నామా]]'''
# [[:en:Water Margin|Water Margin]] - [[వాటర్ మార్జిన్]]
# [[:en:Dead Sea Scrolls|Dead Sea Scrolls]] - [[డెడ్ సీ స్క్రోల్స్]]
# [[:en:I Ching|I Ching]] - [[ఐ చింగ్]]
# [[:en:Septuagint|Septuagint]] -  	[[సెప్టాజింట్]]
# [[:en:Goethe's Faust|Goethe's Faust]] - [[గోథేస్ ఫౌస్ట్]]
# [[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]] - [[:te:బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము|బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము]]
# [[:en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] -[[ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక]]
# [[:en:On the Origin of Species|On the Origin of Species]] - [[ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్]]
# [[:en:Oxford English Dictionary|Oxford English Dictionary]] - [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ]]
# [[:en:Gulliver's Travels|Gulliver's Travels]] - [[గలివర్స్ ట్రావెల్స్]]
# [[:en:King Lear|King Lear]] - [[కింగ్ లియర్]]
# [[:en:Macbeth|Macbeth]] - [[మాక్‌బెత్]]
# [[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] - [[ఎ మిడ్‌సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్]]
# [[:en:Othello|Othello]] - [[ఒథెల్లో]]
# [[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]] - [[రాబిన్సన్ క్రూసో]]
# [[:en:Romeo and Juliet|Romeo and Juliet]] - [[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)]]
# [[:en:Alice's Adventures in Wonderland|Alice's Adventures in Wonderland]] - [[ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్]]
# [[:en:Anna Karenina|Anna Karenina]] - [[అన్నా కరెనీనా]]
# [[:en:The Brothers Karamazov|The Brothers Karamazov]] -   [[ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్]]
# [[:en:The Catcher in the Rye|The Catcher in the Rye]] - [[ది క్యాచర్ ఇన్ ది రై]]
# [[:en:The Chronicles of Narnia|The Chronicles of Narnia]] - [[ది క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియా]]
# [[:en:Crime and Punishment|Crime and Punishment]] - [[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్]]
# [[:en:Frankenstein|Frankenstein]] - [[ఫ్రాంకెన్‌స్టెయిన్]]
# [[:en:Les Misérables|Les Misérables]] - [[లెస్ మిజరబుల్స్]]
# [[:en:The Little Prince|The Little Prince]] - [[ది లిటిల్ ప్రిన్స్]]
# [[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]] - [[మోబీ-డిక్]]
# [[:en:Nineteen Eighty-Four|Nineteen Eighty-Four]] - [[నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్]] 
# [[:en:The Old Man and the Sea|The Old Man and the Sea]] - [[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]]
# [[:en:One Hundred Years of Solitude|One Hundred Years of Solitude]] - [[వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సోలిట్యూడ్]]
# [[:en:Pride and Prejudice|Pride and Prejudice]] - [[ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్]]
# [[:en:Ulysses (novel)|Ulysses (novel)]] - [[యులిసెస్ (నవల)]]
# [[:en:Waiting for Godot|Waiting for Godot]] - [[వెయిటింగ్ ఫర్ గోడోట్]]
# [[:en:War and Peace|War and Peace]] - [[వార్ అండ్ పీస్]]
# [[:en:Asterix|Asterix]] - [[ఆస్టెరిక్స్]]
# [[:en:Aeneid|Aeneid]] - [[ఎనిడ్]]
# [[:en:Metamorphoses|Metamorphoses]] - [[మెటామార్ఫోసెస్]]
# [[:en:Divine Comedy|Divine Comedy]] - [[డివైన్ కామెడీ]]
# [[:en:Nibelungenlied|Nibelungenlied]] - [[నిబెలుంగెన్‌లీడ్]]

====Fictional worlds, 15====
# [[:en:Centaur|Centaur]] - [[సెంటార్]]
# [[:en:Chimera (mythology)|Chimera (mythology)]] - [[చిమెరా]]
# [[:en:Demon|Demon]] -  [[డెమోన్]]
# [[:en:Dragon|Dragon]] - [[:te:డ్రాగన్|డ్రాగన్]]
# [[:en:Fairy|Fairy]] - [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Ghost|Ghost]] - [[:te:దెయ్యం|దెయ్యం]]
# [[:en:Jinn|Jinn]] - [[జిన్]]
# [[:en:Loch Ness Monster|Loch Ness Monster]] - [[లోచ్ నెస్ మాన్స్టర్]]
# [[:en:Mermaid|Mermaid]] - [[:te:జల కన్యలు|జల కన్యలు]]
# [[:en:Pegasus|Pegasus]] - [[పెగాసస్ (పురాణం)]]
# [[:en:Unicorn|Unicorn]] - [[యూనికార్న్]]
# [[:en:Vampire|Vampire]] - [[వాంపైర్]]
# [[:en:Werewolf|Werewolf]] -  [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Atlantis|Atlantis]] - [[అట్లాంటిస్]]
# [[:en:Utopia|Utopia]] - [[యుటోపియా]]
{{Div col end}}

=== Music, 161 ===
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 23 ====
# '''[[:en:Music|Music]] - [[:te:భారతీయ సంగీతము|భారతీయ సంగీతము]]'''
## [[:en:Choir|Choir]] - [[కోయిర్]]
## [[:en:Interval (music)|Interval (music)]] - [[అంతరం (సంగీతం)]] 
## [[:en:Major scale|Major scale]] - [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Minor scale|Minor scale]] - [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Musical improvisation|Musical improvisation]] - [[సంగీత మెరుగుదల]]
## [[:en:Scale (music)|Scale (music)]] - [[స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Orchestra|Orchestra]] - [[ఆర్కెస్ట్రా]]
## [[:en:Rhythm|Rhythm]] - [[:te:లయ|లయ]]
# [[:en:Singing|Singing]] - [[:te:గానం|గానం]]
# '''[[:en:Song|Song]] - [[:te:పాట|పాట]]'''
# [[:en:Musicology|Musicology]] - [[:te:సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రం]]
## [[:en:Articulation (music)|Articulation (music)]] - [[ఆర్టిక్యులేషన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Counterpoint|Counterpoint]] - [[కౌంటర్ పాయింట్]] 
## [[:en:Music theory|Music theory]] - [[సంగీత సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Musical form|Musical form]] - [[సంగీత రూపం]]
## [[:en:Mode (music)|Mode (music)]] - [[మోడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Twelve-tone technique|Twelve-tone technique]] - [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]]
# [[:en:Music video|Music video]] - [[మ్యూజిక్ వీడియో]] 
# [[:en:Rapping|Rapping]] - [[ర్యాపింగ్]]
# [[:en:Melody|Melody]] - [[మెలోడీ]]
# [[:en:Harmony|Harmony]] - [[ఏకస్వరం]]
## [[:en:Chord (music)|Chord (music)]] - [[కార్డ్ (సంగీతం) ]]

====Music genres/forms, 66====
# [[:en:Medieval music|Medieval music]] - [[మధ్యయుగ సంగీతం]]
# [[:en:Renaissance music|Renaissance music]] - [[పునరుజ్జీవన సంగీతం]]
# [[:en:Baroque music|Baroque music]] - [[బరోక్ సంగీతం]]
# [[:en:Classical period (music)|Classical period (music)]] - [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)]]
# [[:en:Romantic music|Romantic music]] - [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్]]&lt;!--Western music/1828 to 1911--&gt;
# [[:en:20th-century classical music|20th-century classical music]] - [[20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;!--Western music/1912 to present--&gt;
## [[:en:Impressionism in music|Impressionism in music]] - [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం]]
## [[:en:Expressionist music|Expressionist music]] - [[భావప్రకటన సంగీతం]] 
## [[:en:Neoclassicism (music)|Neoclassicism (music)]] - [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)]]
# [[:en:Contemporary classical music|Contemporary classical music]] - [[సమకాలీన శాస్త్రీయ సంగీతం]]
## [[:en:Serialism|Serialism]] - [[సీరియలిజం]]
## [[:en:Aleatoric music|Aleatoric music]] - [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం]]
## [[:en:Minimal music|Minimal music]] - [[మినిమల్ మ్యూజిక్ ]]
# '''[[:en:Classical music|Classical music]] - [[:te:యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం|యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం]]'''
## [[:en:Aria|Aria]] - [[అరియా]]
## [[:en:Canon (music)|Canon (music)]] - [[కానన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Cantata|Cantata]] - [[కెంటాటా]]
## [[:en:Chamber music|Chamber music]] - [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్]]
## [[:en:Chorale|Chorale]] - [[కోరల్]]
## [[:en:Concerto|Concerto]] - [[కచేరీ]]
## [[:en:Étude|Étude]] - [[ఎట్యూడ్]]
## [[:en:Fugue|Fugue]] - [[ఫ్యూగ్]]
## [[:en:Hymn|Hymn]] - [[స్తోత్రగీతం]]
## [[:en:Lied|Lied]] - [[లీడ్]]
## [[:en:Madrigal|Madrigal]] - [[మాడ్రిగల్]]
## [[:en:Mass (music)|Mass (music)]] - [[మాస్ (సంగీతం)]]
## '''[[:en:Opera|Opera]] - [[ఒపెరా]]'''
## [[:en:Overture|Overture]] - [[ఓవర్చర్]]
## [[:en:Prelude (music)|Prelude (music)]] - [[ప్రిల్యూడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Requiem|Requiem]] - [[రిక్వియం]]
## [[:en:Sonata|Sonata]] - [[సోనాటా]]
## [[:en:Suite (music)|Suite (music)]] - [[సూట్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Symphonic poem|Symphonic poem]] -  	[[సింఫోనిక్ పోయెమ్]]
## '''[[:en:Symphony|Symphony]] - [[సింఫొనీ]]'''
# '''[[:en:Blues|Blues]] - [[బ్లూస్]]'''
# [[:en:Country music|Country music]] - [[కంట్రీ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Dance music|Dance music]] - [[నృత్య సంగీతం]]
# [[:en:Easy listening|Easy listening]] - [[ఈజీ లిజనింగ్]]
# '''[[:en:Electronic music|Electronic music]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం]]'''
# [[:en:Film score|Film score]] - [[ఫిల్మ్ స్కోర్]]
# [[:en:Contemporary folk music|Contemporary folk music]] - [[:te:జానపద సంగీతం|జానపద సంగీతం]]
# [[:en:Gamelan|Gamelan]] - [[గామెలన్]]
# [[:en:Gregorian chant|Gregorian chant]] - [[గ్రెగోరియన్ చాంట్]]
# '''[[:en:Hip hop music|Hip hop music]] - [[:te:హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్ సంగీతం]]'''
# '''[[:en:Jazz|Jazz]] - [[జాజ్]]'''
## [[:en:Bebop|Bebop]] - [[బెబాప్]]
## [[:en:Dixieland|Dixieland]] -  [[డిక్సీల్యాండ్ జాజ్]]
## [[:en:Free jazz|Free jazz]] - [[ఫ్రీ జాజ్]]
## [[:en:Swing music|Swing music]] -  [[స్వింగ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Klezmer|Klezmer]] - [[క్లెజ్మర్]]
# [[:en:National anthem|National anthem]] - [[:te:జాతీయ గీతం|జాతీయ గీతం]]
# [[:en:Pop music|Pop music]] - [[పాప్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Reggae|Reggae]] - [[రెగె]]'''
# [[:en:Rhythm and blues|Rhythm and blues]] - [[రిథమ్ అండ్ బ్లూస్]] 
## [[:en:Soul music|Soul music]] - [[సోల్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Rock music|Rock music]] - [[రాక్ మ్యూజిక్]] '''
## [[:en:Heavy metal music|Heavy metal music]] - [[హెవీ మెటల్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Schlager music|Schlager music]] - [[స్ల్కాగర్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:World music|World music]] - [[ప్రపంచ సంగీతం]]
# [[:en:Disco|Disco]] - [[డిస్కో]]
# [[:en:Funk|Funk]] - [[ఫంక్]]
# [[:en:Ragtime|Ragtime]] - [[రాగ్‌టైమ్]]
# [[:en:Alternative rock|Alternative rock]] - [[ఆల్టర్నేటివ్ రాక్]]
# [[:en:Punk rock|Punk rock]] - [[పంక్ రాక్]]
# [[:en:Rock and roll|Rock and roll]] - [[రాక్ అండ్ రోల్]]
# [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]] - [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]

====Musical instruments, 59====
# [[:en:Musical instrument|Musical instrument]] - [[:te:సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యం]]
# [[:en:Accordion|Accordion]] - [[అకార్డియన్]]
# [[:en:Brass instrument|Brass instrument]] - [[బ్రాస్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Alto saxophone|Alto saxophone]] - [[ఆల్టో శాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Bass guitar|Bass guitar]] - [[బాస్ గిటార్]]
# [[:en:Bass drum|Bass drum]] - [[బాస్ డ్రమ్]]
# [[:en:Bassoon|Bassoon]] - [[బాసూన్]]
# [[:en:Bell|Bell]] - [[:te:గంట (పరికరం)|గంట (పరికరం)]]
# [[:en:Bongo drum|Bongo drum]] - [[బోంగో డ్రమ్]]
# [[:en:Carillon|Carillon]] - [[క్యారిల్లాన్]]
# [[:en:Cello|Cello]] - [[సెల్లో]]
# [[:en:Celesta|Celesta]] - [[సెలెస్టా]]
# [[:en:Tubular bells|Tubular bells]] - [[ట్యూబులర్ బెల్స్]] 
# [[:en:Clarinet|Clarinet]] - [[క్లారినెట్]]
# [[:en:Contrabassoon|Contrabassoon]] -[[ కాంట్రాబసూన్]] 
# [[:en:Cornet|Cornet]] - [[కార్నెట్]]
# '''[[:en:Drum|Drum]] - [[డ్రమ్]]'''
# [[:en:Electronic musical instrument|Electronic musical instrument]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యం]]
## [[:en:Electric guitar|Electric guitar]] - [[ఎలక్ట్రిక్ గిటార్]]
## [[:en:Electric piano|Electric piano]] - [[ఎలక్ట్రిక్ పియానో]]
## [[:en:Music sequencer|Music sequencer]] - [[మ్యూజిక్ సీక్వెన్సర్]]
## [[:en:Synthesizer|Synthesizer]] - [[సింథసైజర్]]
# [[:en:Cor anglais|Cor anglais]] - [[కోర్ ఆంగ్లేస్]]
# [[:en:Euphonium|Euphonium]] - [[యుఫోనియం]]
# [[:en:Flugelhorn|Flugelhorn]] - 
# '''[[:en:Flute|Flute]] - [[:te:వేణువు|వేణువు]]'''
# [[:en:French horn|French horn]] - [[ఫ్రెంచ్ హార్న్]]
# '''[[:en:Guitar|Guitar]] - [[:te:గిటారు|గిటారు]]'''
# [[:en:Harmonica|Harmonica]] - [[:te:హార్మోనికా|హార్మోనికా]]
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Harp|Harp]] - [[హార్ప్]]
# [[:en:Harpsichord|Harpsichord]] - [[హార్ప్సికార్డ్]]
# [[:en:Lyre|Lyre]] - [[లైర్]]
# [[:en:Oboe|Oboe]] - [[ఓబోయ్]]
# '''[[:en:Piano|Piano]] - [[:te:పియానో|పియానో]]'''
# [[:en:Piccolo|Piccolo]] - [[పికోలో]] 
# [[:en:Pipe organ|Pipe organ]] - [[పైప్ ఆర్గాన్]] 
# [[:en:Recorder (musical instrument)|Recorder (musical instrument)]] - [[రికార్డర్ (సంగీత వాయిద్యం)]]
# [[:en:Saxophone|Saxophone]] - [[సాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Snare drum|Snare drum]] - [[స్నేర్ డ్రమ్]] 
# [[:en:Sousaphone|Sousaphone]] - [[సౌసాఫోన్]]
# [[:en:Double bass|Double bass]] - [[డబుల్ బాస్]]
# [[:en:String instrument|String instrument]] - [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Timpani|Timpani]] - [[తిమ్పానీ]]
# [[:en:Trombone|Trombone]] - [[ట్రోంబోన్]]
# '''[[:en:Trumpet|Trumpet]] - [[ట్రంపెట్]]'''
# [[:en:Tuba|Tuba]] - [[ట్యూబా]]
# [[:en:Vibraphone|Vibraphone]] - [[వైబ్రాఫోన్]]
# [[:en:Viola|Viola]] - [[వయోలా]] 
# '''[[:en:Violin|Violin]] - [[:te:వయొలిన్|వయొలిన్]]'''
# [[:en:Xylophone|Xylophone]] - [[జైలోఫోన్]] 
# [[:en:Zither|Zither]] - [[జిథర్]] 
# [[:en:Mandolin|Mandolin]] - [[మాండలిన్]] 
# [[:en:Lute|Lute]] - [[లూట్ (వీణ)]] 
# [[:en:Wind instrument|Wind instrument]] - [[గాలి వాయిద్యం]] 
# [[:en:Woodwind instrument|Woodwind instrument]] - [[వుడ్‌విండ్ వాయిద్యం]] 
# [[:en:Bagpipes|Bagpipes]] - [[బ్యాగ్‌పైప్స్]] 
# [[:en:Percussion instrument|Percussion instrument]] - 
# [[:en:Cymbal|Cymbal]] - [[సింబల్స్]]

====Specific musical works, 13====
; Classical, 3
# [[:en:The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons (Vivaldi)]] - 
# [[:en:Symphony No. 5 (Beethoven)|Symphony No. 5 (Beethoven)]] - 
# [[:en:Symphony No. 9 (Beethoven)|Symphony No. 9 (Beethoven)]] - 

; Opera, 6
# [[:en:Carmen|Carmen]] - 
# [[:en:Don Giovanni|Don Giovanni]] - 
# [[:en:Madama Butterfly|Madama Butterfly]] - 
# [[:en:The Magic Flute|The Magic Flute]] - 
# [[:en:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]] - 
# [[:en:La traviata|La traviata]] - 

; Ballet, 1
# [[:en:Swan Lake|Swan Lake]] - 

; Modern, 3
# [[:en:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]] - 
# [[:en:Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] - 
# [[:en:Thriller (Michael Jackson album)|Thriller (Michael Jackson album)]] - 
{{Div col end}}

=== Performing arts, 60 ===
{{Div col|cols=4}}

====Concepts, 6====
# [[:en:Performing arts|Performing arts]] - 
# [[:en:Acting|Acting]] - [[:te:నటన|నటన]]
# [[:en:Audience|Audience]] - [[:te:ప్రేక్షకులు|ప్రేక్షకులు]]
# [[:en:Theater (structure)|Theater (structure)]] - 
# [[:en:Joke|Joke]] - 
# [[:en:Parody|Parody]] - 

====Forms, 54====
# [[:en:Acrobatics|Acrobatics]] - 
## [[:en:Tightrope walking|Tightrope walking]] - 
## [[:en:Trapeze|Trapeze]] - 
# [[:en:Circus|Circus]] - [[:te:సర్కస్|సర్కస్]]
# [[:en:Magic (illusion)|Magic (illusion)]] - [[:te:ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాలం]]
## [[:en:Card manipulation|Card manipulation]] - 
## [[:en:Escapology|Escapology]] - 
# [[:en:Musical theatre|Musical theatre]] - 
# [[:en:Operetta|Operetta]] - 
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Performance art|Performance art]] - 
# [[:en:Clown|Clown]] - 

;Dance, 20
# '''[[:en:Dance|Dance]] - [[:te:నాట్యము|నాట్యము]]'''
# [[:en:Ballet|Ballet]] - 
# [[:en:Belly dance|Belly dance]] - 
# [[:en:Choreography|Choreography]] - [[:te:నృత్యరూపకల్పన|నృత్యరూపకల్పన]]
# [[:en:Bossa nova|Bossa nova]] - 
# [[:en:Breakdancing|Breakdancing]] - 
# '''[[:en:Flamenco|Flamenco]] - '''
# [[:en:Folk dance|Folk dance]] - [[:te:జానపద నృత్యం|జానపద నృత్యం]]
# [[:en:Foxtrot|Foxtrot]] - 
# [[:en:Hip hop|Hip hop]] - 
# [[:en:Jitterbug|Jitterbug]] - 
# [[:en:Jive (dance)|Jive (dance)]] - 
# [[:en:Mambo (dance)|Mambo (dance)]] - 
# [[:en:Modern dance|Modern dance]] - 
# [[:en:Pasodoble|Pasodoble]] - 
# [[:en:Quickstep|Quickstep]] - 
# '''[[:en:Samba|Samba]] - '''
# [[:en:Tango|Tango]] - [[:te:టాంగో (నృత్యం)|టాంగో (నృత్యం)]]
# [[:en:Twist (dance)|Twist (dance)]] - 
# [[:en:Waltz|Waltz]] - 

;Theatre, 22
# '''[[:en:Theatre|Theatre]] - '''
## [[:en:Theatre of ancient Greece|Theatre of ancient Greece]] - 
## [[:en:Amateur theatre|Amateur theatre]] - 
## [[:en:Improvisational theatre|Improvisational theatre]] - 
# [[:en:Audition|Audition]] - 
# [[:en:Broadway theatre|Broadway theatre]] - 
# [[:en:Cabaret|Cabaret]] - 
# [[:en:Corps de ballet|Corps de ballet]] - 
# [[:en:Comedy|Comedy]] - 
# [[:en:Commedia dell'arte|Commedia dell'arte]] - 
# [[:en:Dialogue|Dialogue]] - [[:te:సంభాషణ|సంభాషణ]]
# [[:en:Drama|Drama]] - 
# [[:en:Mystery play|Mystery play]] - 
# [[:en:Playwright|Playwright]] - 
# [[:en:Puppetry|Puppetry]] - 
# [[:en:Soliloquy|Soliloquy]] - 
# [[:en:Kabuki|Kabuki]] - &lt;!--japanese theatre--&gt;
# [[:en:Peking opera|Peking opera]] - &lt;!--chinese theatre--&gt;
# [[:en:Noh|Noh]] - &lt;!--older japanese theatre--&gt;
# [[:en:Scenography|Scenography]] - 
# [[:en:Wayang|Wayang]] - &lt;!--indonesian shadow puppets--&gt;
# [[:en:Tragedy|Tragedy]] - 
{{Div col end}}

=== Visual arts, 122 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Art|Art]] - '''
# [[:en:Visual arts|Visual arts]] - 

====History of art, 50====
;Early art, 8
# [[:en:Byzantine art|Byzantine art]] - 
# [[:en:Carolingian art|Carolingian art]] - 
# [[:en:Celtic art|Celtic art]] - 
# [[:en:Etruscan art|Etruscan art]] - 
# [[:en:Miniature (illuminated manuscript)|Miniature (illuminated manuscript)]] - 
# [[:en:Ottonian art|Ottonian art]] - 
# [[:en:Renaissance art|Renaissance art]] - 
# [[:en:Stained glass|Stained glass]] - 

;Pre-modern art, 11
# [[:en:Academic art|Academic art]] - 
# [[:en:Baroque|Baroque]] - 
# [[:en:Classicism|Classicism]] - 
# [[:en:Düsseldorf school of painting|Düsseldorf school of painting]] - 
# [[:en:Dutch Golden Age painting|Dutch Golden Age painting]] - 
# [[:en:Empire style|Empire style]] - 
# [[:en:Gothic art|Gothic art]] - 
# [[:en:Mannerism|Mannerism]] - 
# [[:en:Realism (arts)|Realism (arts)]] - 
# [[:en:Romanesque art|Romanesque art]] - 
# [[:en:Rococo|Rococo]] - 

;Modern art, 19
# [[:en:Modern art|Modern art]] - [[:te:ఆధునిక చిత్రకళ|ఆధునిక చిత్రకళ]]
# [[:en:Abstract art|Abstract art]] - [[:te:నైరూప్య కళ|నైరూప్య కళ]]
# [[:en:Abstract expressionism|Abstract expressionism]] - 
# [[:en:Art Deco|Art Deco]] - 
# [[:en:Art Nouveau|Art Nouveau]] - 
# [[:en:Bauhaus|Bauhaus]] - 
# [[:en:Constructivism (art)|Constructivism (art)]] - 
# [[:en:Cubism|Cubism]] - 
# [[:en:Dada|Dada]] - 
# [[:en:Expressionism|Expressionism]] - 
# [[:en:Futurism|Futurism]] - 
# [[:en:Impressionism|Impressionism]] - [[:te:ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిజం]]
# [[:en:Kitsch|Kitsch]] - 
# [[:en:Neoclassicism|Neoclassicism]] - 
# [[:en:Pre-Raphaelite Brotherhood|Pre-Raphaelite Brotherhood]] - 
# [[:en:Post-Impressionism|Post-Impressionism]] - 
# [[:en:Suprematism|Suprematism]] - 
# [[:en:Surrealism|Surrealism]] - [[:te:సర్రియలిజం|సర్రియలిజం]]
# [[:en:Symbolism (arts)|Symbolism (arts)]] - 

;Contemporary art, 12
# [[:en:Contemporary art|Contemporary art]] - 
# [[:en:Fluxus|Fluxus]] - 
# [[:en:Kinetic art|Kinetic art]] - 
# [[:en:Land art|Land art]] - 
# [[:en:Minimalism|Minimalism]] - 
# [[:en:Neo-expressionism|Neo-expressionism]] - 
# [[:en:Conceptual art|Conceptual art]] - 
# [[:en:Op art|Op art]] - 
# [[:en:Outsider art|Outsider art]] - 
# [[:en:Pop art|Pop art]] - 
# [[:en:Postmodern art|Postmodern art]] - 
# [[:en:Transavantgarde|Transavantgarde]] - 

====Artist's tools, 6====
# [[:en:Charcoal|Charcoal]] - [[:te:కర్ర బొగ్గు|కర్ర బొగ్గు]]
# [[:en:Ink|Ink]] - [[:te:సిరా|సిరా]]
# [[:en:Paint|Paint]] - 
# [[:en:Pencil|Pencil]] - [[:te:పెన్సిల్|పెన్సిల్]]
# [[:en:Pigment|Pigment]] - [[:te:వర్ణకాలు|వర్ణకాలు]]
# [[:en:Pen|Pen]] - [[:te:కలము|కలము]]

====Design, 3====
# [[:en:Design|Design]] - 
# [[:en:Graphic design|Graphic design]] - 
# [[:en:Web design|Web design]] - [[:te:వెబ్ డిజైన్|వెబ్ డిజైన్]]

====Concepts and forms, 39====
# [[:en:Body art|Body art]] - 
# '''[[:en:Calligraphy|Calligraphy]] - '''
# '''[[:en:Comics|Comics]] - [[:te:కామిక్స్|కామిక్స్]]'''
# [[:en:Drawing|Drawing]] - [[:te:రేఖాచిత్రం|రేఖాచిత్రం]]
# [[:en:Environmental art|Environmental art]] - 
# '''[[:en:Fashion|Fashion]] - '''
# [[:en:Handicraft|Handicraft]] - [[:te:హస్తకళ|హస్తకళ]]
# '''[[:en:Painting|Painting]] - [[:te:చిత్రలేఖనం|చిత్రలేఖనం]]'''
# [[:en:Palette (painting)|Palette (painting)]] - 
# [[:en:Portrait miniature|Portrait miniature]] - 
# '''[[:en:Pottery|Pottery]] - [[:te:మృణ్మయ పాత్రలు|మృణ్మయ పాత్రలు]]'''
# '''[[:en:Sculpture|Sculpture]] - [[:te:శిల్పం|శిల్పం]]'''
# [[:en:Video art|Video art]] - 
# [[:en:Collage|Collage]] - [[:te:కొల్లాజ్|కొల్లాజ్]]
# [[:en:Manga|Manga]] - 
# [[:en:Graffiti|Graffiti]] - [[:te:గ్రాఫిటీ|గ్రాఫిటీ]]
# [[:en:Illustration|Illustration]] - [[:te:ఇలస్ట్రేషన్|ఇలస్ట్రేషన్]]
# [[:en:Mosaic|Mosaic]] - 
# [[:en:Oil painting|Oil painting]] - [[:te:తైల చిత్రలేఖనం|తైల చిత్రలేఖనం]]
# [[:en:Origami|Origami]] - [[:te:ఒరిగమి|ఒరిగమి]]
# [[:en:Watercolor painting|Watercolor painting]] - [[:te:నీటి వర్ణ చిత్రాలు|నీటి వర్ణ చిత్రాలు]]

; Film, 18
# '''[[:en:Film|Film]] - [[:te:సినిమా|సినిమా]]'''
# [[:en:Movie theater|Movie theater]] - 
# '''[[:en:Animation|Animation]] - [[:te:యానిమేషన్|యానిమేషన్]]'''
## '''[[:en:Anime|Anime]] - '''
## [[:en:Computer animation|Computer animation]] - 
# [[:en:Color motion picture film|Color motion picture film]] - 
# [[:en:Short film|Short film]] - 
# [[:en:Silent film|Silent film]] - 
# [[:en:Filmmaking|Filmmaking]] - 
## [[:en:Cinematography|Cinematography]] - [[:te:సినిమాటోగ్రఫీ|సినిమాటోగ్రఫీ]]
## [[:en:Film editing|Film editing]] - 
## [[:en:Foley (filmmaking)|Foley (filmmaking)]] - 
## [[:en:Special effect|Special effect]] - 
## [[:en:Studio system|Studio system]] - 
## [[:en:Technicolor|Technicolor]] - 
# [[:en:Bollywood|Bollywood]] - [[:te:బాలీవుడ్|బాలీవుడ్]]
# [[:en:Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] - [[:te:కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్]]
# [[:en:Academy Awards|Academy Awards]] - [[:te:అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాలు]]

====Specific works, 21====
;Painting, 8
# [[:en:The Blue Boy|The Blue Boy]] - 
# [[:en:The Death of Socrates|The Death of Socrates]] - 
# [[:en:Mona Lisa|Mona Lisa]] - [[:te:మోనాలిసా|మోనాలిసా]]
# [[:en:The Night Watch|The Night Watch]] - 
# [[:en:The Scream|The Scream]] - 
# [[:en:The Last Supper (Leonardo da Vinci)|The Last Supper (Leonardo da Vinci)]] - 
# [[:en:The Starry Night|The Starry Night]] - 
# [[:en:Guernica (Picasso)|Guernica (Picasso)]] - [[:te:గుయెర్నికా (చిత్రం)|గుయెర్నికా (చిత్రం)]]

;Sculpture, 4
# [[:en:The Thinker|The Thinker]] - 
# [[:en:David (Michelangelo)|David (Michelangelo)]] - [[:te:డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)|డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)]]
# [[:en:Manneken Pis|Manneken Pis]] - 
# [[:en:The Little Mermaid (statue)|The Little Mermaid (statue)]] - 
# [[:en:Venus de Milo|Venus de Milo]] - 

;Films, 9
# [[:en:Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)]] - 
# [[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]] - 
# [[:en:Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia (film)]] - 
# [[:en:The Sound of Music (film)|The Sound of Music (film)]] - [[:te:ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్|ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Casablanca (film)|Casablanca (film)]] - 
# [[:en:Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind (film)]] - 
# [[:en:2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey (film)]] - [[:te:2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ|2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]]
# [[:en:Star Wars|Star Wars]] - 
# [[:en:The Godfather|The Godfather]] - [[:te:ది గాడ్‌ఫాదర్|ది గాడ్‌ఫాదర్]]
{{Div col end}}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|పదివేల వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>31cyttmmyypwwy3zcn8k5i5okp2yekp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980372</id>
      <parentid>4980371</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* Specific musical works, 13 */</comment>
      <origin>4980372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53295" sha1="fzqskz763wrthu26784y7f6pv5i9vqz" xml:space="preserve">== కళలు , 600 ==
:: ''[[metawiki:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People|meta:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People]] నుంచి స్వీకరించినది''.

=== Basics, 1 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:The arts|The arts]] - '''
{{Div col end}}

=== Architecture, 124 ===
&lt;small&gt;See also Tecnology&gt;Construction section&lt;/small&gt;
&lt;!--For styles, see under &quot;Visual arts&quot;. For structures, see under &quot;structural engineering&quot;--&gt;
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 7 ====
# '''[[:en:Architecture|Architecture]] - [[:te:భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|భవన నిర్మాణ శాస్త్రం]]'''
# [[:en:Sacred architecture|Sacred architecture]] - [[పవిత్ర నిర్మాణం]]
# [[:en:Architectural style|Architectural style]] - [[నిర్మాణ శైలి]]
# [[:en:Architectural theory|Architectural theory]] - [[నిర్మాణ సిద్ధాంతం]]
# [[:en:Byzantine architecture|Byzantine architecture]] - [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Gothic architecture|Gothic architecture]] - [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Landscape architecture|Landscape architecture]] - [[ప్రకృతి దృశ్య నిర్మాణం]] 

====Specific structures and ensembles, 117====
;Africa, 13
# [[:en:Abu Simbel temples|Abu Simbel temples]] - [[అబూ సింబెల్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Aït Benhaddou|Aït Benhaddou]] - [[అయిత్ బెన్హద్దౌ]]&lt;!--Morocco--&gt;
# [[:en:Aswan Dam|Aswan Dam]] - [[:te:అస్వాన్ డ్యాం|అస్వాన్ డ్యాం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Bibliotheca Alexandrina|Bibliotheca Alexandrina]] - [[బిబ్లియోథెకా అలెగ్జాండ్రినా]]&lt;!--Egypt--&gt;
# '''[[:en:Giza Necropolis|Giza Necropolis]] - [[గిజా పిరమిడ్ కాంప్లెక్స్]] '''
# [[:en:Great Mosque of Djenné|Great Mosque of Djenné]] - [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]&lt;!--Mali--&gt;
# [[:en:Great Sphinx of Giza|Great Sphinx of Giza]] - [[గ్రేట్ స్ఫింక్స్ ఆఫ్ గిజా]] 
# [[:en:Karnak|Karnak]] - [[కర్ణక్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Luxor Temple|Luxor Temple]] - [[లక్సోర్ దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Lalibela|Lalibela]] - [[లాలిబెలా]]&lt;!--Ethiopia--&gt;
# [[:en:Saint Catherine's Monastery|Saint Catherine's Monastery]] - [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Temple of Edfu|Temple of Edfu]] - [[ఎడ్ఫు దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Great Zimbabwe|Great Zimbabwe]] - [[గ్రేట్ జింబాబ్వే]] &lt;!--Zimbabwe--&gt;
;Americas, 18
# [[:en:Chichen Itza|Chichen Itza]] - [[:te:చిచేన్ ఇట్జా|చిచేన్ ఇట్జా]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Chrysler Building|Chrysler Building]] - [[క్రిస్లర్ భవనం]]
# '''[[:en:Empire State Building|Empire State Building]] - [[ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్]]
# [[:en:Fallingwater|Fallingwater]] - [[ఫాలింగ్‌వాటర్]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Flatiron Building|Flatiron Building]] - [[ఫ్లాటిరాన్ భవనం]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Getty Center|Getty Center]] - [[గెట్టి సెంటర్]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Museum]] - [[సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హైమ్ మ్యూజియం]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]] - [[మరకానా స్టేడియం]] &lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Machu Picchu|Machu Picchu]] - [[:te:మాచు పిచ్చు|మాచు పిచ్చు]] &lt;!--Peru--&gt;
# [[:en:Mexico City Metropolitan Cathedral|Mexico City Metropolitan Cathedral]]  - [[మెక్సికో సిటీ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] - [[నక్ష్-ఇ జహాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:National Congress of Brazil|National Congress of Brazil]] - [[బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]&lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Willis Tower|Willis Tower]] - [[:te:విల్లిస్ టవర్|విల్లిస్ టవర్]]&lt;!--USA--&gt;
# '''[[:en:Statue of Liberty|Statue of Liberty]] - [[:te:స్వేచ్ఛా ప్రతిమ|స్వేచ్ఛా ప్రతిమ]]'''
# [[:en:Pyramid of the Sun|Pyramid of the Sun]] - [[పిరమిడ్ ఆఫ్ ది సన్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Uxmal|Uxmal]] - [[ఉక్స్మల్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:World Trade Center (1973–2001)|World Trade Center (1973–2001)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:World Trade Center (2001–present)|World Trade Center (2001–present)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (2001-ప్రస్తుతం)]]&lt;!--USA--&gt;
;Asia, 30
# '''[[:en:Angkor Wat|Angkor Wat]] - [[:te:ఆంగ్‌కోర్ వాట్|ఆంగ్‌కోర్ వాట్]]'''&lt;!--Cambodia--&gt;
# [[:en:Arg e Bam|Arg e Bam]] - [[ఆర్గ్ ఇ బామ్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]] - [[బాద్షాహీ మసీదు]] &lt;!--Pakistan--&gt;
# [[:en:Bagan|Bagan]] - [[బగాన్]] &lt;!--Burma--&gt;
# [[:en:Borobudur|Borobudur]] - [[:te:బోరోబుదూర్|బోరోబుదూర్]]&lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Burj Khalifa|Burj Khalifa]] - [[:te:బుర్జ్ ఖలీఫా|బుర్జ్ ఖలీఫా]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Burj Al Arab|Burj Al Arab]] - [[బుర్జ్ అల్ అరబ్]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Chinese garden|Chinese garden]] - [[చైనీస్ గార్డెన్]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Chogha Zanbil|Chogha Zanbil]] - [[చోఘా జాన్బిల్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Forbidden City|Forbidden City]] - [[:te:ఫర్బిడెన్ సిటీ|ఫర్బిడెన్ సిటీ]]&lt;!--China--&gt;
# '''[[:en:Great Wall of China|Great Wall of China]] - [[:te:చైనా మహా కుడ్యము|చైనా మహా కుడ్యము]]'''
# [[:en:Hawa Mahal|Hawa Mahal]] - [[:te:హవా మహల్|హవా మహల్]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Himeji Castle|Himeji Castle]] - [[హిమేజీ కాజిల్]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Hōryū-ji|Hōryū-ji]] - [[హోరు-జీ]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Itsukushima Shrine|Itsukushima Shrine]] - [[ఇత్సుకుషిమా పుణ్యక్షేత్రం]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Khajuraho (town)|Khajuraho (town)]] - [[ఖజురహో]] &lt;!--India--&gt;
# [[:en:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]] - [[క్రాక్ డెస్ చేవాలియర్స్]]&lt;!--Syria--&gt;
# [[:en:Great Mosque of Mecca|Great Mosque of Mecca]] - [[:te:మస్జిదుల్ హరామ్|మస్జిదుల్ హరామ్]]&lt;!--Saudi Arabia--&gt;
# [[:en:Ming tombs|Ming tombs]] - [[మింగ్ సమాధులు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Mogao Caves|Mogao Caves]] - [[మొగావో గుహలు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Petra|Petra]] - [[:te:పెట్రా|పెట్రా]]&lt;!--Jordan--&gt;
# [[:en:Potala Palace|Potala Palace]] - [[పోటాలా ప్యాలెస్]] &lt;!--Tibet--&gt;
# [[:en:Prambanan|Prambanan]] - [[ప్రంబనన్ ఆలయం]] &lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Red Fort|Red Fort]] - [[:te:ఎఱ్ఱకోట|ఎఱ్ఱకోట]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Registan|Registan]] - [[రిజిస్తాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Uzbekistan--&gt;
# [[:en:Shwedagon Pagoda|Shwedagon Pagoda]] - [[ష్వెడగన్ పగోడా]]&lt;!--Myanmar--&gt;
# '''[[:en:Taj Mahal|Taj Mahal]] - [[:te:తాజ్ మహల్|తాజ్ మహల్]]'''&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Qufu|Qufu]] - [[ఖుఫు (నగరం)]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Terracotta Army|Terracotta Army]] - [[టెర్రకోట సైన్యం]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Umayyad Mosque|Umayyad Mosque]] - [[ఉమయ్యద్ మసీదు]] &lt;!--Syria--&gt;
;Europe, 47
# [[:en:Acropolis of Athens|Acropolis of Athens]] - [[అక్రోపోలిస్ ఆఫ్ ఏథెన్స్]]
# [[:en:Alhambra|Alhambra]] - [[అల్హంబ్రా]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia|Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]] - [[సెయింట్ అలెగ్జాండర్ నెవ్స్కీ కేథడ్రల్, సోఫియా]] &lt;!--Bulgaria--&gt;
# [[:en:Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar|Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar]] - [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Belvedere, Vienna|Belvedere, Vienna]] - [[:te:బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)|బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)]] &lt;!--Austria--&gt;
# [[:en:Buckingham Palace|Buckingham Palace]] - [[బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Capitoline Hill|Capitoline Hill]] - [[కాపిటోలిన్ హిల్]] &lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Santiago de Compostela Cathedral|Santiago de Compostela Cathedral]] - [[శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా కేథడ్రల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Catherine Palace|Catherine Palace]] - [[కేథరీన్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Cave of Altamira|Cave of Altamira]] - [[అల్టామిరా గుహ]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Chartres Cathedral|Chartres Cathedral]] - [[చార్ట్రెస్ కేథడ్రల్]]  &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Cologne Cathedral|Cologne Cathedral]] - [[కొలోన్ కేథడ్రల్]]&lt;!--Germany--&gt;
# '''[[:en:Colosseum|Colosseum]] - [[:te:కొలోస్సియం|కొలోస్సియం]]'''&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Doge's Palace|Doge's Palace]] - [[డోగేస్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]] - [[:te:ఈఫిల్ టవర్|ఈఫిల్ టవర్]]'''&lt;!--France--&gt;
# [[:en:El Escorial|El Escorial]] - [[ఎల్ ఎస్కోరియల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Florence Cathedral|Florence Cathedral]] - [[ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్]]
# [[:en:Guggenheim Museum Bilbao|Guggenheim Museum Bilbao]] - [[గగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం బిల్బావో]] &lt;!--Spain--&gt;
# '''[[:en:Hagia Sophia|Hagia Sophia]] - [[హగియా సోఫియా]]'''&lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]] -[[హంగేరియన్ పార్లమెంటు భవనం]] &lt;!--Hungary--&gt;
# [[:en:Kazan Cathedral, Saint Petersburg|Kazan Cathedral, Saint Petersburg]] - [[కజాన్ కేథడ్రల్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] - [[:te:పీసా టవర్|పీసా టవర్]]
# [[:en:Milan Cathedral|Milan Cathedral]] - [[మిలన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Le Mont Saint-Michel|Le Mont Saint-Michel]] - [[మాంట్-సెయింట్-మిచెల్]]&lt;!--France--&gt;
# [[:en:Moscow Kremlin|Moscow Kremlin]] - [[క్రెమ్లిన్]] 
# [[:en:Mount Athos|Mount Athos]] - [[మౌంట్ అథోస్]] &lt;!--Greece--&gt;
# [[:en:Mudéjar Architecture of Aragon|Mudéjar Architecture of Aragon]] - [[ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Notre-Dame de Paris|Notre-Dame de Paris]] - [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్]] &lt;!-- France --&gt;
# [[:en:Neuschwanstein Castle|Neuschwanstein Castle]] - [[న్యూష్వాన్‌స్టెయిన్ కోట]] &lt;!--Germany--&gt;
# [[:en:Oslo Opera House|Oslo Opera House]] - [[ఓస్లో ఒపేరా హౌస్]] &lt;!--Norway--&gt;
# [[:en:Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] - [[పాలాజ్జో పిట్టి]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Parthenon|Parthenon]] - [[పార్థినాన్]]'''
# [[:en:Pantheon, Rome|Pantheon, Rome]] - [[:te:పాంథియోన్, రోమ్|పాంథియోన్, రోమ్]]&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Peterhof Palace|Peterhof Palace]] - [[పీటర్‌హాఫ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Sanctuary of Our Lady of Lourdes|Sanctuary of Our Lady of Lourdes]] - [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ లౌర్దేస్ అభయారణ్యం]] &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Sagrada Família|Sagrada Família]] - [[సగ్రడా కుటుంబం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Saint Basil's Cathedral|Saint Basil's Cathedral]] - [[సెయింట్ బాసిల్ కేథడ్రల్]] &lt;!--Russia--&gt;
# '''[[:en:St. Peter's Basilica|St. Peter's Basilica]] - [[సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా]]'''&lt;!--Italy/Vatican--&gt;
# [[:en:Sistine Chapel|Sistine Chapel]] - [[సిస్టీన్ చాపెల్]] 
# [[:en:Stonehenge|Stonehenge]] - [[స్టోన్‌హెంజ్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Topkapı Palace|Topkapı Palace]] - [[టోప్‌కాపి ప్యాలెస్]] &lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] - [[వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్]]
# [[:en:Camino de Santiago|Camino de Santiago]] - [[కామినో డి శాంటియాగో]] &lt;!--Francia/Spain/Europe--&gt;
# [[:en:Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium (1923)]] - [[వెంబ్లీ స్టేడియం (1923)]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Palace of Westminster|Palace of Westminster]] - [[వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ ప్యాలెస్]]&lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Windsor Castle|Windsor Castle]] - [[విండ్సర్ కోట]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Winter Palace|Winter Palace]] - [[వింటర్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
;Oceania, 1
# [[:en:Sydney Opera House|Sydney Opera House]] - [[:te:సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్|సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్]]

; Seven Wonders of the World, 8
# [[:en:Seven Wonders of the Ancient World|Seven Wonders of the Ancient World]] - [[:te:ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు|ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు]]
## [[:en:Colossus of Rhodes|Colossus of Rhodes]] - [[కోలోసస్ ఆఫ్ రోడ్స్]]
## [[:en:Great Pyramid of Giza|Great Pyramid of Giza]] - [[గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా]]
## [[:en:Hanging Gardens of Babylon|Hanging Gardens of Babylon]] - [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్]]
## [[:en:Lighthouse of Alexandria|Lighthouse of Alexandria]] - [[లైట్‌హౌస్ ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా]]
## [[:en:Mausoleum at Halicarnassus|Mausoleum at Halicarnassus]] - [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి]]
## [[:en:Statue of Zeus at Olympia|Statue of Zeus at Olympia]] - [[:te:జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా|జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా]]
## [[:en:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] - [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]]
{{Div col end}}

=== సాహిత్యం, 133 ===
&lt;!--No need to italicize, as this list is about the articles, not the books themselves.--&gt;
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Literature|Literature]] - [[:te:సాహిత్యం|సాహిత్యం]]'''
## [[:en:Ancient literature|Ancient literature]] - [[ప్రాచీన సాహిత్యం]]
### [[:en:Byzantine literature|Byzantine literature]] - [[బైజాంటైన్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Latin literature|Latin literature]] - [[లాటిన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:English literature|English literature]] - [[ఆంగ్ల సాహిత్యం]]
### [[:en:American literature|American literature]] - [[అమెరికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Australian literature|Australian literature]] - [[ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:British literature|British literature]] - [[బ్రిటిష్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Canadian literature|Canadian literature]] - [[కెనడియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Irish literature|Irish literature]] - [[ఐరిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:African literature|African literature]] - [[ఆఫ్రికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Egyptian literature|Egyptian literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Arabic literature|Arabic literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Chinese literature|Chinese literature]] - [[చైనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Hebrew literature|Hebrew literature]] - [[హీబ్రూ సాహిత్యం]]
## [[:en:Indian literature|Indian literature]] - [[భారతీయ సాహిత్యం]]
## [[:en:Japanese literature|Japanese literature]] - [[జపనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Persian literature|Persian literature]] - [[పర్షియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Turkish literature|Turkish literature]] - [[టర్కిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Czech literature|Czech literature]] - [[చెక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Dutch-language literature|Dutch-language literature]] - [[డచ్ భాషా సాహిత్యం]]
## [[:en:German literature|German literature]] - [[జర్మన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Austrian literature|Austrian literature]] - [[ఆస్ట్రియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Greek literature|Greek literature]] - [[గ్రీకు సాహిత్యం]] 
## [[:en:French literature|French literature]] - [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Belgian literature|Belgian literature]] - [[బెల్జియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Italian literature|Italian literature]] - [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Polish literature|Polish literature]] - [[పోలిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Portuguese literature|Portuguese literature]] - [[పోర్చుగీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Spanish literature|Spanish literature]] - [[స్పానిష్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Latin American literature|Latin American literature]] - [[లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Romanian literature|Romanian literature]] - [[రొమేనియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Russian literature|Russian literature]] - [[రష్యన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Literary modernism|Literary modernism]] - [[ఆధునికవాద సాహిత్యం]]
# '''[[:en:Fiction|Fiction]] - [[ఫిక్షన్]]'''
## '''[[:en:Prose|Prose]] - [[గద్యం]] '''
## [[:en:Legend|Legend]] - [[లెజెండు]]
## [[:en:Satire|Satire]] - [[వ్యంగ్యం]]
### '''[[:en:Novel|Novel]] - [[:te:నవలా సాహిత్యము|నవలా సాహిత్యము]]'''
### [[:en:Short story|Short story]] - [[:te:తెలుగు కథ|తెలుగు కథ]]
# '''[[:en:Book|Book]] - [[:te:పుస్తకము|పుస్తకము]]'''
# '''[[:en:Encyclopedia|Encyclopedia]] - [[:te:విజ్ఞాన సర్వస్వము|విజ్ఞాన సర్వస్వము]]'''
# '''[[:en:Poetry|Poetry]] - [[:te:కవి|కవి]]'''
## [[:en:Epic poetry|Epic poetry]] - [[పురాణ కవిత్వం]]
## [[:en:Haiku|Haiku]] - [[హైకూ]]
## [[:en:Sonnet|Sonnet]] - [[సొనెట్]]
# [[:en:Literary theory|Literary theory]] - [[సాహిత్య సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Poetics|Poetics]] - [[పోయెటిక్స్]] 
## [[:en:Stylistics|Stylistics]] - [[శైలిశాస్త్రం]] 
## [[:en:New Criticism|New Criticism]] - [[నూతన విమర్శ]] 
# [[:en:Literary genre|Literary genre]] - [[సాహిత్య ప్రక్రియ]]
## [[:en:Children's literature|Children's literature]] - 
## [[:en:Detective fiction|Detective fiction]] - [[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Genre fiction|Genre fiction]] - [[జానర్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Science fiction|Science fiction]] - [[:te:వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]]
## [[:en:Young adult fiction|Young adult fiction]] - [[యంగ్ అడల్ట్ లిటరేచర్]] 
# [[:en:Fable|Fable]] - [[కల్పిత కథ]] 
# [[:en:Fairy tale|Fairy tale]] - [[అద్భుత కథ]] 
# [[:en:Fantasy|Fantasy]] - [[ఫాంటసీ]] 
# [[:en:Thesaurus|Thesaurus]] - [[పర్యాయపద నిఘంటువు]] 

====సాహిత్య రచనలు, 58====
# '''[[:en:The Art of War|The Art of War]] - [[ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్]]'''
# [[:en:Code of Hammurabi|Code of Hammurabi]] - [[హమ్మురాబి కోడ్]] 
# [[:en:Euclid's Elements|Euclid's Elements]] - [[యూక్లిడ్స్ ఎలిమెంట్స్]] 
# [[:en:Eugene Onegin|Eugene Onegin]] - [[యూజీన్ ఒనెగిన్]]
# [[:en:Hamlet|Hamlet]] - [[హ్యామ్లెట్]]
# [[:en:Republic (Plato)|Republic (Plato)]] - [[రిపబ్లిక్ (ప్లాటో)]]
# [[:en:The Prince|The Prince]] - [[ది ప్రిన్స్ (గ్రంథం)]]
# '''[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]] - [[:te:అలీఫ్ లైలా|అలీఫ్ లైలా]]'''
# '''[[:en:Dream of the Red Chamber|Dream of the Red Chamber]] - [[డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్]]'''
# [[:en:Don Quixote|Don Quixote]] - [[డాన్ కీహోటే]]
# [[:en:The Lord of the Rings|The Lord of the Rings]] - [[:te:లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్|లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్]]
# '''[[:en:The Tale of Genji|The Tale of Genji]] - [[ది టేల్ ఆఫ్ జెంజీ]]'''
# '''[[:en:Epic of Gilgamesh|Epic of Gilgamesh]] - [[ఎపిక్ అఫ్ గిల్గామేష్]]'''
# '''[[:en:Iliad|Iliad]] - [[:te:ఇలియడ్|ఇలియడ్]]'''
# [[:en:Journey to the West|Journey to the West]] - [[జర్నీ టు ది వెస్ట్]] 
# '''[[:en:Mahabharata|Mahabharata]] - [[:te:మహా భారతము|మహా భారతము]]'''
# [[:en:Odyssey|Odyssey]] - [[ఒడిస్సీ (నవల)]]
# [[:en:Parzival|Parzival]] -  	[[పార్జివాల్]]
# [[:en:Romance of the Three Kingdoms|Romance of the Three Kingdoms]] - [[రొమాన్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్]]
# '''[[:en:Shahnameh|Shahnameh]] - [[:te:షాహ్ నామా|షాహ్ నామా]]'''
# [[:en:Water Margin|Water Margin]] - [[వాటర్ మార్జిన్]]
# [[:en:Dead Sea Scrolls|Dead Sea Scrolls]] - [[డెడ్ సీ స్క్రోల్స్]]
# [[:en:I Ching|I Ching]] - [[ఐ చింగ్]]
# [[:en:Septuagint|Septuagint]] -  	[[సెప్టాజింట్]]
# [[:en:Goethe's Faust|Goethe's Faust]] - [[గోథేస్ ఫౌస్ట్]]
# [[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]] - [[:te:బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము|బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము]]
# [[:en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] -[[ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక]]
# [[:en:On the Origin of Species|On the Origin of Species]] - [[ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్]]
# [[:en:Oxford English Dictionary|Oxford English Dictionary]] - [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ]]
# [[:en:Gulliver's Travels|Gulliver's Travels]] - [[గలివర్స్ ట్రావెల్స్]]
# [[:en:King Lear|King Lear]] - [[కింగ్ లియర్]]
# [[:en:Macbeth|Macbeth]] - [[మాక్‌బెత్]]
# [[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] - [[ఎ మిడ్‌సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్]]
# [[:en:Othello|Othello]] - [[ఒథెల్లో]]
# [[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]] - [[రాబిన్సన్ క్రూసో]]
# [[:en:Romeo and Juliet|Romeo and Juliet]] - [[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)]]
# [[:en:Alice's Adventures in Wonderland|Alice's Adventures in Wonderland]] - [[ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్]]
# [[:en:Anna Karenina|Anna Karenina]] - [[అన్నా కరెనీనా]]
# [[:en:The Brothers Karamazov|The Brothers Karamazov]] -   [[ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్]]
# [[:en:The Catcher in the Rye|The Catcher in the Rye]] - [[ది క్యాచర్ ఇన్ ది రై]]
# [[:en:The Chronicles of Narnia|The Chronicles of Narnia]] - [[ది క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియా]]
# [[:en:Crime and Punishment|Crime and Punishment]] - [[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్]]
# [[:en:Frankenstein|Frankenstein]] - [[ఫ్రాంకెన్‌స్టెయిన్]]
# [[:en:Les Misérables|Les Misérables]] - [[లెస్ మిజరబుల్స్]]
# [[:en:The Little Prince|The Little Prince]] - [[ది లిటిల్ ప్రిన్స్]]
# [[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]] - [[మోబీ-డిక్]]
# [[:en:Nineteen Eighty-Four|Nineteen Eighty-Four]] - [[నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్]] 
# [[:en:The Old Man and the Sea|The Old Man and the Sea]] - [[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]]
# [[:en:One Hundred Years of Solitude|One Hundred Years of Solitude]] - [[వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సోలిట్యూడ్]]
# [[:en:Pride and Prejudice|Pride and Prejudice]] - [[ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్]]
# [[:en:Ulysses (novel)|Ulysses (novel)]] - [[యులిసెస్ (నవల)]]
# [[:en:Waiting for Godot|Waiting for Godot]] - [[వెయిటింగ్ ఫర్ గోడోట్]]
# [[:en:War and Peace|War and Peace]] - [[వార్ అండ్ పీస్]]
# [[:en:Asterix|Asterix]] - [[ఆస్టెరిక్స్]]
# [[:en:Aeneid|Aeneid]] - [[ఎనిడ్]]
# [[:en:Metamorphoses|Metamorphoses]] - [[మెటామార్ఫోసెస్]]
# [[:en:Divine Comedy|Divine Comedy]] - [[డివైన్ కామెడీ]]
# [[:en:Nibelungenlied|Nibelungenlied]] - [[నిబెలుంగెన్‌లీడ్]]

====Fictional worlds, 15====
# [[:en:Centaur|Centaur]] - [[సెంటార్]]
# [[:en:Chimera (mythology)|Chimera (mythology)]] - [[చిమెరా]]
# [[:en:Demon|Demon]] -  [[డెమోన్]]
# [[:en:Dragon|Dragon]] - [[:te:డ్రాగన్|డ్రాగన్]]
# [[:en:Fairy|Fairy]] - [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Ghost|Ghost]] - [[:te:దెయ్యం|దెయ్యం]]
# [[:en:Jinn|Jinn]] - [[జిన్]]
# [[:en:Loch Ness Monster|Loch Ness Monster]] - [[లోచ్ నెస్ మాన్స్టర్]]
# [[:en:Mermaid|Mermaid]] - [[:te:జల కన్యలు|జల కన్యలు]]
# [[:en:Pegasus|Pegasus]] - [[పెగాసస్ (పురాణం)]]
# [[:en:Unicorn|Unicorn]] - [[యూనికార్న్]]
# [[:en:Vampire|Vampire]] - [[వాంపైర్]]
# [[:en:Werewolf|Werewolf]] -  [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Atlantis|Atlantis]] - [[అట్లాంటిస్]]
# [[:en:Utopia|Utopia]] - [[యుటోపియా]]
{{Div col end}}

=== Music, 161 ===
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 23 ====
# '''[[:en:Music|Music]] - [[:te:భారతీయ సంగీతము|భారతీయ సంగీతము]]'''
## [[:en:Choir|Choir]] - [[కోయిర్]]
## [[:en:Interval (music)|Interval (music)]] - [[అంతరం (సంగీతం)]] 
## [[:en:Major scale|Major scale]] - [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Minor scale|Minor scale]] - [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Musical improvisation|Musical improvisation]] - [[సంగీత మెరుగుదల]]
## [[:en:Scale (music)|Scale (music)]] - [[స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Orchestra|Orchestra]] - [[ఆర్కెస్ట్రా]]
## [[:en:Rhythm|Rhythm]] - [[:te:లయ|లయ]]
# [[:en:Singing|Singing]] - [[:te:గానం|గానం]]
# '''[[:en:Song|Song]] - [[:te:పాట|పాట]]'''
# [[:en:Musicology|Musicology]] - [[:te:సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రం]]
## [[:en:Articulation (music)|Articulation (music)]] - [[ఆర్టిక్యులేషన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Counterpoint|Counterpoint]] - [[కౌంటర్ పాయింట్]] 
## [[:en:Music theory|Music theory]] - [[సంగీత సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Musical form|Musical form]] - [[సంగీత రూపం]]
## [[:en:Mode (music)|Mode (music)]] - [[మోడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Twelve-tone technique|Twelve-tone technique]] - [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]]
# [[:en:Music video|Music video]] - [[మ్యూజిక్ వీడియో]] 
# [[:en:Rapping|Rapping]] - [[ర్యాపింగ్]]
# [[:en:Melody|Melody]] - [[మెలోడీ]]
# [[:en:Harmony|Harmony]] - [[ఏకస్వరం]]
## [[:en:Chord (music)|Chord (music)]] - [[కార్డ్ (సంగీతం) ]]

====Music genres/forms, 66====
# [[:en:Medieval music|Medieval music]] - [[మధ్యయుగ సంగీతం]]
# [[:en:Renaissance music|Renaissance music]] - [[పునరుజ్జీవన సంగీతం]]
# [[:en:Baroque music|Baroque music]] - [[బరోక్ సంగీతం]]
# [[:en:Classical period (music)|Classical period (music)]] - [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)]]
# [[:en:Romantic music|Romantic music]] - [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్]]&lt;!--Western music/1828 to 1911--&gt;
# [[:en:20th-century classical music|20th-century classical music]] - [[20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;!--Western music/1912 to present--&gt;
## [[:en:Impressionism in music|Impressionism in music]] - [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం]]
## [[:en:Expressionist music|Expressionist music]] - [[భావప్రకటన సంగీతం]] 
## [[:en:Neoclassicism (music)|Neoclassicism (music)]] - [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)]]
# [[:en:Contemporary classical music|Contemporary classical music]] - [[సమకాలీన శాస్త్రీయ సంగీతం]]
## [[:en:Serialism|Serialism]] - [[సీరియలిజం]]
## [[:en:Aleatoric music|Aleatoric music]] - [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం]]
## [[:en:Minimal music|Minimal music]] - [[మినిమల్ మ్యూజిక్ ]]
# '''[[:en:Classical music|Classical music]] - [[:te:యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం|యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం]]'''
## [[:en:Aria|Aria]] - [[అరియా]]
## [[:en:Canon (music)|Canon (music)]] - [[కానన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Cantata|Cantata]] - [[కెంటాటా]]
## [[:en:Chamber music|Chamber music]] - [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్]]
## [[:en:Chorale|Chorale]] - [[కోరల్]]
## [[:en:Concerto|Concerto]] - [[కచేరీ]]
## [[:en:Étude|Étude]] - [[ఎట్యూడ్]]
## [[:en:Fugue|Fugue]] - [[ఫ్యూగ్]]
## [[:en:Hymn|Hymn]] - [[స్తోత్రగీతం]]
## [[:en:Lied|Lied]] - [[లీడ్]]
## [[:en:Madrigal|Madrigal]] - [[మాడ్రిగల్]]
## [[:en:Mass (music)|Mass (music)]] - [[మాస్ (సంగీతం)]]
## '''[[:en:Opera|Opera]] - [[ఒపెరా]]'''
## [[:en:Overture|Overture]] - [[ఓవర్చర్]]
## [[:en:Prelude (music)|Prelude (music)]] - [[ప్రిల్యూడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Requiem|Requiem]] - [[రిక్వియం]]
## [[:en:Sonata|Sonata]] - [[సోనాటా]]
## [[:en:Suite (music)|Suite (music)]] - [[సూట్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Symphonic poem|Symphonic poem]] -  	[[సింఫోనిక్ పోయెమ్]]
## '''[[:en:Symphony|Symphony]] - [[సింఫొనీ]]'''
# '''[[:en:Blues|Blues]] - [[బ్లూస్]]'''
# [[:en:Country music|Country music]] - [[కంట్రీ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Dance music|Dance music]] - [[నృత్య సంగీతం]]
# [[:en:Easy listening|Easy listening]] - [[ఈజీ లిజనింగ్]]
# '''[[:en:Electronic music|Electronic music]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం]]'''
# [[:en:Film score|Film score]] - [[ఫిల్మ్ స్కోర్]]
# [[:en:Contemporary folk music|Contemporary folk music]] - [[:te:జానపద సంగీతం|జానపద సంగీతం]]
# [[:en:Gamelan|Gamelan]] - [[గామెలన్]]
# [[:en:Gregorian chant|Gregorian chant]] - [[గ్రెగోరియన్ చాంట్]]
# '''[[:en:Hip hop music|Hip hop music]] - [[:te:హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్ సంగీతం]]'''
# '''[[:en:Jazz|Jazz]] - [[జాజ్]]'''
## [[:en:Bebop|Bebop]] - [[బెబాప్]]
## [[:en:Dixieland|Dixieland]] -  [[డిక్సీల్యాండ్ జాజ్]]
## [[:en:Free jazz|Free jazz]] - [[ఫ్రీ జాజ్]]
## [[:en:Swing music|Swing music]] -  [[స్వింగ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Klezmer|Klezmer]] - [[క్లెజ్మర్]]
# [[:en:National anthem|National anthem]] - [[:te:జాతీయ గీతం|జాతీయ గీతం]]
# [[:en:Pop music|Pop music]] - [[పాప్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Reggae|Reggae]] - [[రెగె]]'''
# [[:en:Rhythm and blues|Rhythm and blues]] - [[రిథమ్ అండ్ బ్లూస్]] 
## [[:en:Soul music|Soul music]] - [[సోల్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Rock music|Rock music]] - [[రాక్ మ్యూజిక్]] '''
## [[:en:Heavy metal music|Heavy metal music]] - [[హెవీ మెటల్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Schlager music|Schlager music]] - [[స్ల్కాగర్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:World music|World music]] - [[ప్రపంచ సంగీతం]]
# [[:en:Disco|Disco]] - [[డిస్కో]]
# [[:en:Funk|Funk]] - [[ఫంక్]]
# [[:en:Ragtime|Ragtime]] - [[రాగ్‌టైమ్]]
# [[:en:Alternative rock|Alternative rock]] - [[ఆల్టర్నేటివ్ రాక్]]
# [[:en:Punk rock|Punk rock]] - [[పంక్ రాక్]]
# [[:en:Rock and roll|Rock and roll]] - [[రాక్ అండ్ రోల్]]
# [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]] - [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]

====Musical instruments, 59====
# [[:en:Musical instrument|Musical instrument]] - [[:te:సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యం]]
# [[:en:Accordion|Accordion]] - [[అకార్డియన్]]
# [[:en:Brass instrument|Brass instrument]] - [[బ్రాస్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Alto saxophone|Alto saxophone]] - [[ఆల్టో శాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Bass guitar|Bass guitar]] - [[బాస్ గిటార్]]
# [[:en:Bass drum|Bass drum]] - [[బాస్ డ్రమ్]]
# [[:en:Bassoon|Bassoon]] - [[బాసూన్]]
# [[:en:Bell|Bell]] - [[:te:గంట (పరికరం)|గంట (పరికరం)]]
# [[:en:Bongo drum|Bongo drum]] - [[బోంగో డ్రమ్]]
# [[:en:Carillon|Carillon]] - [[క్యారిల్లాన్]]
# [[:en:Cello|Cello]] - [[సెల్లో]]
# [[:en:Celesta|Celesta]] - [[సెలెస్టా]]
# [[:en:Tubular bells|Tubular bells]] - [[ట్యూబులర్ బెల్స్]] 
# [[:en:Clarinet|Clarinet]] - [[క్లారినెట్]]
# [[:en:Contrabassoon|Contrabassoon]] -[[ కాంట్రాబసూన్]] 
# [[:en:Cornet|Cornet]] - [[కార్నెట్]]
# '''[[:en:Drum|Drum]] - [[డ్రమ్]]'''
# [[:en:Electronic musical instrument|Electronic musical instrument]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యం]]
## [[:en:Electric guitar|Electric guitar]] - [[ఎలక్ట్రిక్ గిటార్]]
## [[:en:Electric piano|Electric piano]] - [[ఎలక్ట్రిక్ పియానో]]
## [[:en:Music sequencer|Music sequencer]] - [[మ్యూజిక్ సీక్వెన్సర్]]
## [[:en:Synthesizer|Synthesizer]] - [[సింథసైజర్]]
# [[:en:Cor anglais|Cor anglais]] - [[కోర్ ఆంగ్లేస్]]
# [[:en:Euphonium|Euphonium]] - [[యుఫోనియం]]
# [[:en:Flugelhorn|Flugelhorn]] - 
# '''[[:en:Flute|Flute]] - [[:te:వేణువు|వేణువు]]'''
# [[:en:French horn|French horn]] - [[ఫ్రెంచ్ హార్న్]]
# '''[[:en:Guitar|Guitar]] - [[:te:గిటారు|గిటారు]]'''
# [[:en:Harmonica|Harmonica]] - [[:te:హార్మోనికా|హార్మోనికా]]
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Harp|Harp]] - [[హార్ప్]]
# [[:en:Harpsichord|Harpsichord]] - [[హార్ప్సికార్డ్]]
# [[:en:Lyre|Lyre]] - [[లైర్]]
# [[:en:Oboe|Oboe]] - [[ఓబోయ్]]
# '''[[:en:Piano|Piano]] - [[:te:పియానో|పియానో]]'''
# [[:en:Piccolo|Piccolo]] - [[పికోలో]] 
# [[:en:Pipe organ|Pipe organ]] - [[పైప్ ఆర్గాన్]] 
# [[:en:Recorder (musical instrument)|Recorder (musical instrument)]] - [[రికార్డర్ (సంగీత వాయిద్యం)]]
# [[:en:Saxophone|Saxophone]] - [[సాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Snare drum|Snare drum]] - [[స్నేర్ డ్రమ్]] 
# [[:en:Sousaphone|Sousaphone]] - [[సౌసాఫోన్]]
# [[:en:Double bass|Double bass]] - [[డబుల్ బాస్]]
# [[:en:String instrument|String instrument]] - [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Timpani|Timpani]] - [[తిమ్పానీ]]
# [[:en:Trombone|Trombone]] - [[ట్రోంబోన్]]
# '''[[:en:Trumpet|Trumpet]] - [[ట్రంపెట్]]'''
# [[:en:Tuba|Tuba]] - [[ట్యూబా]]
# [[:en:Vibraphone|Vibraphone]] - [[వైబ్రాఫోన్]]
# [[:en:Viola|Viola]] - [[వయోలా]] 
# '''[[:en:Violin|Violin]] - [[:te:వయొలిన్|వయొలిన్]]'''
# [[:en:Xylophone|Xylophone]] - [[జైలోఫోన్]] 
# [[:en:Zither|Zither]] - [[జిథర్]] 
# [[:en:Mandolin|Mandolin]] - [[మాండలిన్]] 
# [[:en:Lute|Lute]] - [[లూట్ (వీణ)]] 
# [[:en:Wind instrument|Wind instrument]] - [[గాలి వాయిద్యం]] 
# [[:en:Woodwind instrument|Woodwind instrument]] - [[వుడ్‌విండ్ వాయిద్యం]] 
# [[:en:Bagpipes|Bagpipes]] - [[బ్యాగ్‌పైప్స్]] 
# [[:en:Percussion instrument|Percussion instrument]] - 
# [[:en:Cymbal|Cymbal]] - [[సింబల్స్]]

====Specific musical works, 13====
; Classical, 3
# [[:en:The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons (Vivaldi)]] - [[ది ఫోర్ సీజన్స్ (వివాల్డి)]]
# [[:en:Symphony No. 5 (Beethoven)|Symphony No. 5 (Beethoven)]] - [[సింఫనీ నెం. 5 (బీథోవెన్)]]
# [[:en:Symphony No. 9 (Beethoven)|Symphony No. 9 (Beethoven)]] - [[సింఫనీ నెం. 9 (బీథోవెన్)]]

; Opera, 6
# [[:en:Carmen|Carmen]] - [[కార్మెన్]]
# [[:en:Don Giovanni|Don Giovanni]] - [[డాన్ గియోవన్నీ]]
# [[:en:Madama Butterfly|Madama Butterfly]] - [[మడమా బటర్‌ఫ్లై]]
# [[:en:The Magic Flute|The Magic Flute]] - [[ది మ్యాజిక్ ఫ్లూట్]]
# [[:en:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]] - [[ది రింగ్ ఆఫ్ ది నిబెలుంగ్]]
# [[:en:La traviata|La traviata]] - [[లా ట్రావియాటా]]

; Ballet, 1
# [[:en:Swan Lake|Swan Lake]] - [[స్వాన్ లేక్]]

; Modern, 3
# [[:en:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]] - [[ది డార్క్ సైడ్ ఆఫ్ ది మూన్]]
# [[:en:Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] - [[సార్జెంట్ పెప్పర్స్ లోన్లీ హార్ట్స్ క్లబ్ బ్యాండ్]]
# [[:en:Thriller (Michael Jackson album)|Thriller (Michael Jackson album)]] - [[థ్రిల్లర్ (ఆల్బమ్)]]
{{Div col end}}

=== Performing arts, 60 ===
{{Div col|cols=4}}

====Concepts, 6====
# [[:en:Performing arts|Performing arts]] - 
# [[:en:Acting|Acting]] - [[:te:నటన|నటన]]
# [[:en:Audience|Audience]] - [[:te:ప్రేక్షకులు|ప్రేక్షకులు]]
# [[:en:Theater (structure)|Theater (structure)]] - 
# [[:en:Joke|Joke]] - 
# [[:en:Parody|Parody]] - 

====Forms, 54====
# [[:en:Acrobatics|Acrobatics]] - 
## [[:en:Tightrope walking|Tightrope walking]] - 
## [[:en:Trapeze|Trapeze]] - 
# [[:en:Circus|Circus]] - [[:te:సర్కస్|సర్కస్]]
# [[:en:Magic (illusion)|Magic (illusion)]] - [[:te:ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాలం]]
## [[:en:Card manipulation|Card manipulation]] - 
## [[:en:Escapology|Escapology]] - 
# [[:en:Musical theatre|Musical theatre]] - 
# [[:en:Operetta|Operetta]] - 
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Performance art|Performance art]] - 
# [[:en:Clown|Clown]] - 

;Dance, 20
# '''[[:en:Dance|Dance]] - [[:te:నాట్యము|నాట్యము]]'''
# [[:en:Ballet|Ballet]] - 
# [[:en:Belly dance|Belly dance]] - 
# [[:en:Choreography|Choreography]] - [[:te:నృత్యరూపకల్పన|నృత్యరూపకల్పన]]
# [[:en:Bossa nova|Bossa nova]] - 
# [[:en:Breakdancing|Breakdancing]] - 
# '''[[:en:Flamenco|Flamenco]] - '''
# [[:en:Folk dance|Folk dance]] - [[:te:జానపద నృత్యం|జానపద నృత్యం]]
# [[:en:Foxtrot|Foxtrot]] - 
# [[:en:Hip hop|Hip hop]] - 
# [[:en:Jitterbug|Jitterbug]] - 
# [[:en:Jive (dance)|Jive (dance)]] - 
# [[:en:Mambo (dance)|Mambo (dance)]] - 
# [[:en:Modern dance|Modern dance]] - 
# [[:en:Pasodoble|Pasodoble]] - 
# [[:en:Quickstep|Quickstep]] - 
# '''[[:en:Samba|Samba]] - '''
# [[:en:Tango|Tango]] - [[:te:టాంగో (నృత్యం)|టాంగో (నృత్యం)]]
# [[:en:Twist (dance)|Twist (dance)]] - 
# [[:en:Waltz|Waltz]] - 

;Theatre, 22
# '''[[:en:Theatre|Theatre]] - '''
## [[:en:Theatre of ancient Greece|Theatre of ancient Greece]] - 
## [[:en:Amateur theatre|Amateur theatre]] - 
## [[:en:Improvisational theatre|Improvisational theatre]] - 
# [[:en:Audition|Audition]] - 
# [[:en:Broadway theatre|Broadway theatre]] - 
# [[:en:Cabaret|Cabaret]] - 
# [[:en:Corps de ballet|Corps de ballet]] - 
# [[:en:Comedy|Comedy]] - 
# [[:en:Commedia dell'arte|Commedia dell'arte]] - 
# [[:en:Dialogue|Dialogue]] - [[:te:సంభాషణ|సంభాషణ]]
# [[:en:Drama|Drama]] - 
# [[:en:Mystery play|Mystery play]] - 
# [[:en:Playwright|Playwright]] - 
# [[:en:Puppetry|Puppetry]] - 
# [[:en:Soliloquy|Soliloquy]] - 
# [[:en:Kabuki|Kabuki]] - &lt;!--japanese theatre--&gt;
# [[:en:Peking opera|Peking opera]] - &lt;!--chinese theatre--&gt;
# [[:en:Noh|Noh]] - &lt;!--older japanese theatre--&gt;
# [[:en:Scenography|Scenography]] - 
# [[:en:Wayang|Wayang]] - &lt;!--indonesian shadow puppets--&gt;
# [[:en:Tragedy|Tragedy]] - 
{{Div col end}}

=== Visual arts, 122 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Art|Art]] - '''
# [[:en:Visual arts|Visual arts]] - 

====History of art, 50====
;Early art, 8
# [[:en:Byzantine art|Byzantine art]] - 
# [[:en:Carolingian art|Carolingian art]] - 
# [[:en:Celtic art|Celtic art]] - 
# [[:en:Etruscan art|Etruscan art]] - 
# [[:en:Miniature (illuminated manuscript)|Miniature (illuminated manuscript)]] - 
# [[:en:Ottonian art|Ottonian art]] - 
# [[:en:Renaissance art|Renaissance art]] - 
# [[:en:Stained glass|Stained glass]] - 

;Pre-modern art, 11
# [[:en:Academic art|Academic art]] - 
# [[:en:Baroque|Baroque]] - 
# [[:en:Classicism|Classicism]] - 
# [[:en:Düsseldorf school of painting|Düsseldorf school of painting]] - 
# [[:en:Dutch Golden Age painting|Dutch Golden Age painting]] - 
# [[:en:Empire style|Empire style]] - 
# [[:en:Gothic art|Gothic art]] - 
# [[:en:Mannerism|Mannerism]] - 
# [[:en:Realism (arts)|Realism (arts)]] - 
# [[:en:Romanesque art|Romanesque art]] - 
# [[:en:Rococo|Rococo]] - 

;Modern art, 19
# [[:en:Modern art|Modern art]] - [[:te:ఆధునిక చిత్రకళ|ఆధునిక చిత్రకళ]]
# [[:en:Abstract art|Abstract art]] - [[:te:నైరూప్య కళ|నైరూప్య కళ]]
# [[:en:Abstract expressionism|Abstract expressionism]] - 
# [[:en:Art Deco|Art Deco]] - 
# [[:en:Art Nouveau|Art Nouveau]] - 
# [[:en:Bauhaus|Bauhaus]] - 
# [[:en:Constructivism (art)|Constructivism (art)]] - 
# [[:en:Cubism|Cubism]] - 
# [[:en:Dada|Dada]] - 
# [[:en:Expressionism|Expressionism]] - 
# [[:en:Futurism|Futurism]] - 
# [[:en:Impressionism|Impressionism]] - [[:te:ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిజం]]
# [[:en:Kitsch|Kitsch]] - 
# [[:en:Neoclassicism|Neoclassicism]] - 
# [[:en:Pre-Raphaelite Brotherhood|Pre-Raphaelite Brotherhood]] - 
# [[:en:Post-Impressionism|Post-Impressionism]] - 
# [[:en:Suprematism|Suprematism]] - 
# [[:en:Surrealism|Surrealism]] - [[:te:సర్రియలిజం|సర్రియలిజం]]
# [[:en:Symbolism (arts)|Symbolism (arts)]] - 

;Contemporary art, 12
# [[:en:Contemporary art|Contemporary art]] - 
# [[:en:Fluxus|Fluxus]] - 
# [[:en:Kinetic art|Kinetic art]] - 
# [[:en:Land art|Land art]] - 
# [[:en:Minimalism|Minimalism]] - 
# [[:en:Neo-expressionism|Neo-expressionism]] - 
# [[:en:Conceptual art|Conceptual art]] - 
# [[:en:Op art|Op art]] - 
# [[:en:Outsider art|Outsider art]] - 
# [[:en:Pop art|Pop art]] - 
# [[:en:Postmodern art|Postmodern art]] - 
# [[:en:Transavantgarde|Transavantgarde]] - 

====Artist's tools, 6====
# [[:en:Charcoal|Charcoal]] - [[:te:కర్ర బొగ్గు|కర్ర బొగ్గు]]
# [[:en:Ink|Ink]] - [[:te:సిరా|సిరా]]
# [[:en:Paint|Paint]] - 
# [[:en:Pencil|Pencil]] - [[:te:పెన్సిల్|పెన్సిల్]]
# [[:en:Pigment|Pigment]] - [[:te:వర్ణకాలు|వర్ణకాలు]]
# [[:en:Pen|Pen]] - [[:te:కలము|కలము]]

====Design, 3====
# [[:en:Design|Design]] - 
# [[:en:Graphic design|Graphic design]] - 
# [[:en:Web design|Web design]] - [[:te:వెబ్ డిజైన్|వెబ్ డిజైన్]]

====Concepts and forms, 39====
# [[:en:Body art|Body art]] - 
# '''[[:en:Calligraphy|Calligraphy]] - '''
# '''[[:en:Comics|Comics]] - [[:te:కామిక్స్|కామిక్స్]]'''
# [[:en:Drawing|Drawing]] - [[:te:రేఖాచిత్రం|రేఖాచిత్రం]]
# [[:en:Environmental art|Environmental art]] - 
# '''[[:en:Fashion|Fashion]] - '''
# [[:en:Handicraft|Handicraft]] - [[:te:హస్తకళ|హస్తకళ]]
# '''[[:en:Painting|Painting]] - [[:te:చిత్రలేఖనం|చిత్రలేఖనం]]'''
# [[:en:Palette (painting)|Palette (painting)]] - 
# [[:en:Portrait miniature|Portrait miniature]] - 
# '''[[:en:Pottery|Pottery]] - [[:te:మృణ్మయ పాత్రలు|మృణ్మయ పాత్రలు]]'''
# '''[[:en:Sculpture|Sculpture]] - [[:te:శిల్పం|శిల్పం]]'''
# [[:en:Video art|Video art]] - 
# [[:en:Collage|Collage]] - [[:te:కొల్లాజ్|కొల్లాజ్]]
# [[:en:Manga|Manga]] - 
# [[:en:Graffiti|Graffiti]] - [[:te:గ్రాఫిటీ|గ్రాఫిటీ]]
# [[:en:Illustration|Illustration]] - [[:te:ఇలస్ట్రేషన్|ఇలస్ట్రేషన్]]
# [[:en:Mosaic|Mosaic]] - 
# [[:en:Oil painting|Oil painting]] - [[:te:తైల చిత్రలేఖనం|తైల చిత్రలేఖనం]]
# [[:en:Origami|Origami]] - [[:te:ఒరిగమి|ఒరిగమి]]
# [[:en:Watercolor painting|Watercolor painting]] - [[:te:నీటి వర్ణ చిత్రాలు|నీటి వర్ణ చిత్రాలు]]

; Film, 18
# '''[[:en:Film|Film]] - [[:te:సినిమా|సినిమా]]'''
# [[:en:Movie theater|Movie theater]] - 
# '''[[:en:Animation|Animation]] - [[:te:యానిమేషన్|యానిమేషన్]]'''
## '''[[:en:Anime|Anime]] - '''
## [[:en:Computer animation|Computer animation]] - 
# [[:en:Color motion picture film|Color motion picture film]] - 
# [[:en:Short film|Short film]] - 
# [[:en:Silent film|Silent film]] - 
# [[:en:Filmmaking|Filmmaking]] - 
## [[:en:Cinematography|Cinematography]] - [[:te:సినిమాటోగ్రఫీ|సినిమాటోగ్రఫీ]]
## [[:en:Film editing|Film editing]] - 
## [[:en:Foley (filmmaking)|Foley (filmmaking)]] - 
## [[:en:Special effect|Special effect]] - 
## [[:en:Studio system|Studio system]] - 
## [[:en:Technicolor|Technicolor]] - 
# [[:en:Bollywood|Bollywood]] - [[:te:బాలీవుడ్|బాలీవుడ్]]
# [[:en:Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] - [[:te:కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్]]
# [[:en:Academy Awards|Academy Awards]] - [[:te:అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాలు]]

====Specific works, 21====
;Painting, 8
# [[:en:The Blue Boy|The Blue Boy]] - 
# [[:en:The Death of Socrates|The Death of Socrates]] - 
# [[:en:Mona Lisa|Mona Lisa]] - [[:te:మోనాలిసా|మోనాలిసా]]
# [[:en:The Night Watch|The Night Watch]] - 
# [[:en:The Scream|The Scream]] - 
# [[:en:The Last Supper (Leonardo da Vinci)|The Last Supper (Leonardo da Vinci)]] - 
# [[:en:The Starry Night|The Starry Night]] - 
# [[:en:Guernica (Picasso)|Guernica (Picasso)]] - [[:te:గుయెర్నికా (చిత్రం)|గుయెర్నికా (చిత్రం)]]

;Sculpture, 4
# [[:en:The Thinker|The Thinker]] - 
# [[:en:David (Michelangelo)|David (Michelangelo)]] - [[:te:డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)|డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)]]
# [[:en:Manneken Pis|Manneken Pis]] - 
# [[:en:The Little Mermaid (statue)|The Little Mermaid (statue)]] - 
# [[:en:Venus de Milo|Venus de Milo]] - 

;Films, 9
# [[:en:Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)]] - 
# [[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]] - 
# [[:en:Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia (film)]] - 
# [[:en:The Sound of Music (film)|The Sound of Music (film)]] - [[:te:ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్|ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Casablanca (film)|Casablanca (film)]] - 
# [[:en:Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind (film)]] - 
# [[:en:2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey (film)]] - [[:te:2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ|2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]]
# [[:en:Star Wars|Star Wars]] - 
# [[:en:The Godfather|The Godfather]] - [[:te:ది గాడ్‌ఫాదర్|ది గాడ్‌ఫాదర్]]
{{Div col end}}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|పదివేల వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>fzqskz763wrthu26784y7f6pv5i9vqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980374</id>
      <parentid>4980372</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* Concepts, 6 */</comment>
      <origin>4980374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53426" sha1="1lv8cb0qfagbvmnvj4y7yva67epgs46" xml:space="preserve">== కళలు , 600 ==
:: ''[[metawiki:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People|meta:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People]] నుంచి స్వీకరించినది''.

=== Basics, 1 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:The arts|The arts]] - '''
{{Div col end}}

=== Architecture, 124 ===
&lt;small&gt;See also Tecnology&gt;Construction section&lt;/small&gt;
&lt;!--For styles, see under &quot;Visual arts&quot;. For structures, see under &quot;structural engineering&quot;--&gt;
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 7 ====
# '''[[:en:Architecture|Architecture]] - [[:te:భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|భవన నిర్మాణ శాస్త్రం]]'''
# [[:en:Sacred architecture|Sacred architecture]] - [[పవిత్ర నిర్మాణం]]
# [[:en:Architectural style|Architectural style]] - [[నిర్మాణ శైలి]]
# [[:en:Architectural theory|Architectural theory]] - [[నిర్మాణ సిద్ధాంతం]]
# [[:en:Byzantine architecture|Byzantine architecture]] - [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Gothic architecture|Gothic architecture]] - [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Landscape architecture|Landscape architecture]] - [[ప్రకృతి దృశ్య నిర్మాణం]] 

====Specific structures and ensembles, 117====
;Africa, 13
# [[:en:Abu Simbel temples|Abu Simbel temples]] - [[అబూ సింబెల్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Aït Benhaddou|Aït Benhaddou]] - [[అయిత్ బెన్హద్దౌ]]&lt;!--Morocco--&gt;
# [[:en:Aswan Dam|Aswan Dam]] - [[:te:అస్వాన్ డ్యాం|అస్వాన్ డ్యాం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Bibliotheca Alexandrina|Bibliotheca Alexandrina]] - [[బిబ్లియోథెకా అలెగ్జాండ్రినా]]&lt;!--Egypt--&gt;
# '''[[:en:Giza Necropolis|Giza Necropolis]] - [[గిజా పిరమిడ్ కాంప్లెక్స్]] '''
# [[:en:Great Mosque of Djenné|Great Mosque of Djenné]] - [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]&lt;!--Mali--&gt;
# [[:en:Great Sphinx of Giza|Great Sphinx of Giza]] - [[గ్రేట్ స్ఫింక్స్ ఆఫ్ గిజా]] 
# [[:en:Karnak|Karnak]] - [[కర్ణక్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Luxor Temple|Luxor Temple]] - [[లక్సోర్ దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Lalibela|Lalibela]] - [[లాలిబెలా]]&lt;!--Ethiopia--&gt;
# [[:en:Saint Catherine's Monastery|Saint Catherine's Monastery]] - [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Temple of Edfu|Temple of Edfu]] - [[ఎడ్ఫు దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Great Zimbabwe|Great Zimbabwe]] - [[గ్రేట్ జింబాబ్వే]] &lt;!--Zimbabwe--&gt;
;Americas, 18
# [[:en:Chichen Itza|Chichen Itza]] - [[:te:చిచేన్ ఇట్జా|చిచేన్ ఇట్జా]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Chrysler Building|Chrysler Building]] - [[క్రిస్లర్ భవనం]]
# '''[[:en:Empire State Building|Empire State Building]] - [[ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్]]
# [[:en:Fallingwater|Fallingwater]] - [[ఫాలింగ్‌వాటర్]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Flatiron Building|Flatiron Building]] - [[ఫ్లాటిరాన్ భవనం]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Getty Center|Getty Center]] - [[గెట్టి సెంటర్]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Museum]] - [[సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హైమ్ మ్యూజియం]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]] - [[మరకానా స్టేడియం]] &lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Machu Picchu|Machu Picchu]] - [[:te:మాచు పిచ్చు|మాచు పిచ్చు]] &lt;!--Peru--&gt;
# [[:en:Mexico City Metropolitan Cathedral|Mexico City Metropolitan Cathedral]]  - [[మెక్సికో సిటీ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] - [[నక్ష్-ఇ జహాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:National Congress of Brazil|National Congress of Brazil]] - [[బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]&lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Willis Tower|Willis Tower]] - [[:te:విల్లిస్ టవర్|విల్లిస్ టవర్]]&lt;!--USA--&gt;
# '''[[:en:Statue of Liberty|Statue of Liberty]] - [[:te:స్వేచ్ఛా ప్రతిమ|స్వేచ్ఛా ప్రతిమ]]'''
# [[:en:Pyramid of the Sun|Pyramid of the Sun]] - [[పిరమిడ్ ఆఫ్ ది సన్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Uxmal|Uxmal]] - [[ఉక్స్మల్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:World Trade Center (1973–2001)|World Trade Center (1973–2001)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:World Trade Center (2001–present)|World Trade Center (2001–present)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (2001-ప్రస్తుతం)]]&lt;!--USA--&gt;
;Asia, 30
# '''[[:en:Angkor Wat|Angkor Wat]] - [[:te:ఆంగ్‌కోర్ వాట్|ఆంగ్‌కోర్ వాట్]]'''&lt;!--Cambodia--&gt;
# [[:en:Arg e Bam|Arg e Bam]] - [[ఆర్గ్ ఇ బామ్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]] - [[బాద్షాహీ మసీదు]] &lt;!--Pakistan--&gt;
# [[:en:Bagan|Bagan]] - [[బగాన్]] &lt;!--Burma--&gt;
# [[:en:Borobudur|Borobudur]] - [[:te:బోరోబుదూర్|బోరోబుదూర్]]&lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Burj Khalifa|Burj Khalifa]] - [[:te:బుర్జ్ ఖలీఫా|బుర్జ్ ఖలీఫా]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Burj Al Arab|Burj Al Arab]] - [[బుర్జ్ అల్ అరబ్]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Chinese garden|Chinese garden]] - [[చైనీస్ గార్డెన్]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Chogha Zanbil|Chogha Zanbil]] - [[చోఘా జాన్బిల్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Forbidden City|Forbidden City]] - [[:te:ఫర్బిడెన్ సిటీ|ఫర్బిడెన్ సిటీ]]&lt;!--China--&gt;
# '''[[:en:Great Wall of China|Great Wall of China]] - [[:te:చైనా మహా కుడ్యము|చైనా మహా కుడ్యము]]'''
# [[:en:Hawa Mahal|Hawa Mahal]] - [[:te:హవా మహల్|హవా మహల్]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Himeji Castle|Himeji Castle]] - [[హిమేజీ కాజిల్]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Hōryū-ji|Hōryū-ji]] - [[హోరు-జీ]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Itsukushima Shrine|Itsukushima Shrine]] - [[ఇత్సుకుషిమా పుణ్యక్షేత్రం]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Khajuraho (town)|Khajuraho (town)]] - [[ఖజురహో]] &lt;!--India--&gt;
# [[:en:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]] - [[క్రాక్ డెస్ చేవాలియర్స్]]&lt;!--Syria--&gt;
# [[:en:Great Mosque of Mecca|Great Mosque of Mecca]] - [[:te:మస్జిదుల్ హరామ్|మస్జిదుల్ హరామ్]]&lt;!--Saudi Arabia--&gt;
# [[:en:Ming tombs|Ming tombs]] - [[మింగ్ సమాధులు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Mogao Caves|Mogao Caves]] - [[మొగావో గుహలు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Petra|Petra]] - [[:te:పెట్రా|పెట్రా]]&lt;!--Jordan--&gt;
# [[:en:Potala Palace|Potala Palace]] - [[పోటాలా ప్యాలెస్]] &lt;!--Tibet--&gt;
# [[:en:Prambanan|Prambanan]] - [[ప్రంబనన్ ఆలయం]] &lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Red Fort|Red Fort]] - [[:te:ఎఱ్ఱకోట|ఎఱ్ఱకోట]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Registan|Registan]] - [[రిజిస్తాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Uzbekistan--&gt;
# [[:en:Shwedagon Pagoda|Shwedagon Pagoda]] - [[ష్వెడగన్ పగోడా]]&lt;!--Myanmar--&gt;
# '''[[:en:Taj Mahal|Taj Mahal]] - [[:te:తాజ్ మహల్|తాజ్ మహల్]]'''&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Qufu|Qufu]] - [[ఖుఫు (నగరం)]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Terracotta Army|Terracotta Army]] - [[టెర్రకోట సైన్యం]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Umayyad Mosque|Umayyad Mosque]] - [[ఉమయ్యద్ మసీదు]] &lt;!--Syria--&gt;
;Europe, 47
# [[:en:Acropolis of Athens|Acropolis of Athens]] - [[అక్రోపోలిస్ ఆఫ్ ఏథెన్స్]]
# [[:en:Alhambra|Alhambra]] - [[అల్హంబ్రా]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia|Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]] - [[సెయింట్ అలెగ్జాండర్ నెవ్స్కీ కేథడ్రల్, సోఫియా]] &lt;!--Bulgaria--&gt;
# [[:en:Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar|Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar]] - [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Belvedere, Vienna|Belvedere, Vienna]] - [[:te:బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)|బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)]] &lt;!--Austria--&gt;
# [[:en:Buckingham Palace|Buckingham Palace]] - [[బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Capitoline Hill|Capitoline Hill]] - [[కాపిటోలిన్ హిల్]] &lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Santiago de Compostela Cathedral|Santiago de Compostela Cathedral]] - [[శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా కేథడ్రల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Catherine Palace|Catherine Palace]] - [[కేథరీన్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Cave of Altamira|Cave of Altamira]] - [[అల్టామిరా గుహ]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Chartres Cathedral|Chartres Cathedral]] - [[చార్ట్రెస్ కేథడ్రల్]]  &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Cologne Cathedral|Cologne Cathedral]] - [[కొలోన్ కేథడ్రల్]]&lt;!--Germany--&gt;
# '''[[:en:Colosseum|Colosseum]] - [[:te:కొలోస్సియం|కొలోస్సియం]]'''&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Doge's Palace|Doge's Palace]] - [[డోగేస్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]] - [[:te:ఈఫిల్ టవర్|ఈఫిల్ టవర్]]'''&lt;!--France--&gt;
# [[:en:El Escorial|El Escorial]] - [[ఎల్ ఎస్కోరియల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Florence Cathedral|Florence Cathedral]] - [[ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్]]
# [[:en:Guggenheim Museum Bilbao|Guggenheim Museum Bilbao]] - [[గగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం బిల్బావో]] &lt;!--Spain--&gt;
# '''[[:en:Hagia Sophia|Hagia Sophia]] - [[హగియా సోఫియా]]'''&lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]] -[[హంగేరియన్ పార్లమెంటు భవనం]] &lt;!--Hungary--&gt;
# [[:en:Kazan Cathedral, Saint Petersburg|Kazan Cathedral, Saint Petersburg]] - [[కజాన్ కేథడ్రల్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] - [[:te:పీసా టవర్|పీసా టవర్]]
# [[:en:Milan Cathedral|Milan Cathedral]] - [[మిలన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Le Mont Saint-Michel|Le Mont Saint-Michel]] - [[మాంట్-సెయింట్-మిచెల్]]&lt;!--France--&gt;
# [[:en:Moscow Kremlin|Moscow Kremlin]] - [[క్రెమ్లిన్]] 
# [[:en:Mount Athos|Mount Athos]] - [[మౌంట్ అథోస్]] &lt;!--Greece--&gt;
# [[:en:Mudéjar Architecture of Aragon|Mudéjar Architecture of Aragon]] - [[ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Notre-Dame de Paris|Notre-Dame de Paris]] - [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్]] &lt;!-- France --&gt;
# [[:en:Neuschwanstein Castle|Neuschwanstein Castle]] - [[న్యూష్వాన్‌స్టెయిన్ కోట]] &lt;!--Germany--&gt;
# [[:en:Oslo Opera House|Oslo Opera House]] - [[ఓస్లో ఒపేరా హౌస్]] &lt;!--Norway--&gt;
# [[:en:Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] - [[పాలాజ్జో పిట్టి]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Parthenon|Parthenon]] - [[పార్థినాన్]]'''
# [[:en:Pantheon, Rome|Pantheon, Rome]] - [[:te:పాంథియోన్, రోమ్|పాంథియోన్, రోమ్]]&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Peterhof Palace|Peterhof Palace]] - [[పీటర్‌హాఫ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Sanctuary of Our Lady of Lourdes|Sanctuary of Our Lady of Lourdes]] - [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ లౌర్దేస్ అభయారణ్యం]] &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Sagrada Família|Sagrada Família]] - [[సగ్రడా కుటుంబం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Saint Basil's Cathedral|Saint Basil's Cathedral]] - [[సెయింట్ బాసిల్ కేథడ్రల్]] &lt;!--Russia--&gt;
# '''[[:en:St. Peter's Basilica|St. Peter's Basilica]] - [[సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా]]'''&lt;!--Italy/Vatican--&gt;
# [[:en:Sistine Chapel|Sistine Chapel]] - [[సిస్టీన్ చాపెల్]] 
# [[:en:Stonehenge|Stonehenge]] - [[స్టోన్‌హెంజ్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Topkapı Palace|Topkapı Palace]] - [[టోప్‌కాపి ప్యాలెస్]] &lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] - [[వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్]]
# [[:en:Camino de Santiago|Camino de Santiago]] - [[కామినో డి శాంటియాగో]] &lt;!--Francia/Spain/Europe--&gt;
# [[:en:Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium (1923)]] - [[వెంబ్లీ స్టేడియం (1923)]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Palace of Westminster|Palace of Westminster]] - [[వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ ప్యాలెస్]]&lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Windsor Castle|Windsor Castle]] - [[విండ్సర్ కోట]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Winter Palace|Winter Palace]] - [[వింటర్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
;Oceania, 1
# [[:en:Sydney Opera House|Sydney Opera House]] - [[:te:సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్|సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్]]

; Seven Wonders of the World, 8
# [[:en:Seven Wonders of the Ancient World|Seven Wonders of the Ancient World]] - [[:te:ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు|ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు]]
## [[:en:Colossus of Rhodes|Colossus of Rhodes]] - [[కోలోసస్ ఆఫ్ రోడ్స్]]
## [[:en:Great Pyramid of Giza|Great Pyramid of Giza]] - [[గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా]]
## [[:en:Hanging Gardens of Babylon|Hanging Gardens of Babylon]] - [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్]]
## [[:en:Lighthouse of Alexandria|Lighthouse of Alexandria]] - [[లైట్‌హౌస్ ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా]]
## [[:en:Mausoleum at Halicarnassus|Mausoleum at Halicarnassus]] - [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి]]
## [[:en:Statue of Zeus at Olympia|Statue of Zeus at Olympia]] - [[:te:జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా|జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా]]
## [[:en:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] - [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]]
{{Div col end}}

=== సాహిత్యం, 133 ===
&lt;!--No need to italicize, as this list is about the articles, not the books themselves.--&gt;
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Literature|Literature]] - [[:te:సాహిత్యం|సాహిత్యం]]'''
## [[:en:Ancient literature|Ancient literature]] - [[ప్రాచీన సాహిత్యం]]
### [[:en:Byzantine literature|Byzantine literature]] - [[బైజాంటైన్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Latin literature|Latin literature]] - [[లాటిన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:English literature|English literature]] - [[ఆంగ్ల సాహిత్యం]]
### [[:en:American literature|American literature]] - [[అమెరికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Australian literature|Australian literature]] - [[ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:British literature|British literature]] - [[బ్రిటిష్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Canadian literature|Canadian literature]] - [[కెనడియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Irish literature|Irish literature]] - [[ఐరిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:African literature|African literature]] - [[ఆఫ్రికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Egyptian literature|Egyptian literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Arabic literature|Arabic literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Chinese literature|Chinese literature]] - [[చైనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Hebrew literature|Hebrew literature]] - [[హీబ్రూ సాహిత్యం]]
## [[:en:Indian literature|Indian literature]] - [[భారతీయ సాహిత్యం]]
## [[:en:Japanese literature|Japanese literature]] - [[జపనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Persian literature|Persian literature]] - [[పర్షియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Turkish literature|Turkish literature]] - [[టర్కిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Czech literature|Czech literature]] - [[చెక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Dutch-language literature|Dutch-language literature]] - [[డచ్ భాషా సాహిత్యం]]
## [[:en:German literature|German literature]] - [[జర్మన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Austrian literature|Austrian literature]] - [[ఆస్ట్రియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Greek literature|Greek literature]] - [[గ్రీకు సాహిత్యం]] 
## [[:en:French literature|French literature]] - [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Belgian literature|Belgian literature]] - [[బెల్జియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Italian literature|Italian literature]] - [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Polish literature|Polish literature]] - [[పోలిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Portuguese literature|Portuguese literature]] - [[పోర్చుగీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Spanish literature|Spanish literature]] - [[స్పానిష్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Latin American literature|Latin American literature]] - [[లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Romanian literature|Romanian literature]] - [[రొమేనియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Russian literature|Russian literature]] - [[రష్యన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Literary modernism|Literary modernism]] - [[ఆధునికవాద సాహిత్యం]]
# '''[[:en:Fiction|Fiction]] - [[ఫిక్షన్]]'''
## '''[[:en:Prose|Prose]] - [[గద్యం]] '''
## [[:en:Legend|Legend]] - [[లెజెండు]]
## [[:en:Satire|Satire]] - [[వ్యంగ్యం]]
### '''[[:en:Novel|Novel]] - [[:te:నవలా సాహిత్యము|నవలా సాహిత్యము]]'''
### [[:en:Short story|Short story]] - [[:te:తెలుగు కథ|తెలుగు కథ]]
# '''[[:en:Book|Book]] - [[:te:పుస్తకము|పుస్తకము]]'''
# '''[[:en:Encyclopedia|Encyclopedia]] - [[:te:విజ్ఞాన సర్వస్వము|విజ్ఞాన సర్వస్వము]]'''
# '''[[:en:Poetry|Poetry]] - [[:te:కవి|కవి]]'''
## [[:en:Epic poetry|Epic poetry]] - [[పురాణ కవిత్వం]]
## [[:en:Haiku|Haiku]] - [[హైకూ]]
## [[:en:Sonnet|Sonnet]] - [[సొనెట్]]
# [[:en:Literary theory|Literary theory]] - [[సాహిత్య సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Poetics|Poetics]] - [[పోయెటిక్స్]] 
## [[:en:Stylistics|Stylistics]] - [[శైలిశాస్త్రం]] 
## [[:en:New Criticism|New Criticism]] - [[నూతన విమర్శ]] 
# [[:en:Literary genre|Literary genre]] - [[సాహిత్య ప్రక్రియ]]
## [[:en:Children's literature|Children's literature]] - 
## [[:en:Detective fiction|Detective fiction]] - [[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Genre fiction|Genre fiction]] - [[జానర్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Science fiction|Science fiction]] - [[:te:వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]]
## [[:en:Young adult fiction|Young adult fiction]] - [[యంగ్ అడల్ట్ లిటరేచర్]] 
# [[:en:Fable|Fable]] - [[కల్పిత కథ]] 
# [[:en:Fairy tale|Fairy tale]] - [[అద్భుత కథ]] 
# [[:en:Fantasy|Fantasy]] - [[ఫాంటసీ]] 
# [[:en:Thesaurus|Thesaurus]] - [[పర్యాయపద నిఘంటువు]] 

====సాహిత్య రచనలు, 58====
# '''[[:en:The Art of War|The Art of War]] - [[ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్]]'''
# [[:en:Code of Hammurabi|Code of Hammurabi]] - [[హమ్మురాబి కోడ్]] 
# [[:en:Euclid's Elements|Euclid's Elements]] - [[యూక్లిడ్స్ ఎలిమెంట్స్]] 
# [[:en:Eugene Onegin|Eugene Onegin]] - [[యూజీన్ ఒనెగిన్]]
# [[:en:Hamlet|Hamlet]] - [[హ్యామ్లెట్]]
# [[:en:Republic (Plato)|Republic (Plato)]] - [[రిపబ్లిక్ (ప్లాటో)]]
# [[:en:The Prince|The Prince]] - [[ది ప్రిన్స్ (గ్రంథం)]]
# '''[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]] - [[:te:అలీఫ్ లైలా|అలీఫ్ లైలా]]'''
# '''[[:en:Dream of the Red Chamber|Dream of the Red Chamber]] - [[డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్]]'''
# [[:en:Don Quixote|Don Quixote]] - [[డాన్ కీహోటే]]
# [[:en:The Lord of the Rings|The Lord of the Rings]] - [[:te:లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్|లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్]]
# '''[[:en:The Tale of Genji|The Tale of Genji]] - [[ది టేల్ ఆఫ్ జెంజీ]]'''
# '''[[:en:Epic of Gilgamesh|Epic of Gilgamesh]] - [[ఎపిక్ అఫ్ గిల్గామేష్]]'''
# '''[[:en:Iliad|Iliad]] - [[:te:ఇలియడ్|ఇలియడ్]]'''
# [[:en:Journey to the West|Journey to the West]] - [[జర్నీ టు ది వెస్ట్]] 
# '''[[:en:Mahabharata|Mahabharata]] - [[:te:మహా భారతము|మహా భారతము]]'''
# [[:en:Odyssey|Odyssey]] - [[ఒడిస్సీ (నవల)]]
# [[:en:Parzival|Parzival]] -  	[[పార్జివాల్]]
# [[:en:Romance of the Three Kingdoms|Romance of the Three Kingdoms]] - [[రొమాన్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్]]
# '''[[:en:Shahnameh|Shahnameh]] - [[:te:షాహ్ నామా|షాహ్ నామా]]'''
# [[:en:Water Margin|Water Margin]] - [[వాటర్ మార్జిన్]]
# [[:en:Dead Sea Scrolls|Dead Sea Scrolls]] - [[డెడ్ సీ స్క్రోల్స్]]
# [[:en:I Ching|I Ching]] - [[ఐ చింగ్]]
# [[:en:Septuagint|Septuagint]] -  	[[సెప్టాజింట్]]
# [[:en:Goethe's Faust|Goethe's Faust]] - [[గోథేస్ ఫౌస్ట్]]
# [[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]] - [[:te:బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము|బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము]]
# [[:en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] -[[ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక]]
# [[:en:On the Origin of Species|On the Origin of Species]] - [[ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్]]
# [[:en:Oxford English Dictionary|Oxford English Dictionary]] - [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ]]
# [[:en:Gulliver's Travels|Gulliver's Travels]] - [[గలివర్స్ ట్రావెల్స్]]
# [[:en:King Lear|King Lear]] - [[కింగ్ లియర్]]
# [[:en:Macbeth|Macbeth]] - [[మాక్‌బెత్]]
# [[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] - [[ఎ మిడ్‌సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్]]
# [[:en:Othello|Othello]] - [[ఒథెల్లో]]
# [[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]] - [[రాబిన్సన్ క్రూసో]]
# [[:en:Romeo and Juliet|Romeo and Juliet]] - [[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)]]
# [[:en:Alice's Adventures in Wonderland|Alice's Adventures in Wonderland]] - [[ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్]]
# [[:en:Anna Karenina|Anna Karenina]] - [[అన్నా కరెనీనా]]
# [[:en:The Brothers Karamazov|The Brothers Karamazov]] -   [[ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్]]
# [[:en:The Catcher in the Rye|The Catcher in the Rye]] - [[ది క్యాచర్ ఇన్ ది రై]]
# [[:en:The Chronicles of Narnia|The Chronicles of Narnia]] - [[ది క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియా]]
# [[:en:Crime and Punishment|Crime and Punishment]] - [[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్]]
# [[:en:Frankenstein|Frankenstein]] - [[ఫ్రాంకెన్‌స్టెయిన్]]
# [[:en:Les Misérables|Les Misérables]] - [[లెస్ మిజరబుల్స్]]
# [[:en:The Little Prince|The Little Prince]] - [[ది లిటిల్ ప్రిన్స్]]
# [[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]] - [[మోబీ-డిక్]]
# [[:en:Nineteen Eighty-Four|Nineteen Eighty-Four]] - [[నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్]] 
# [[:en:The Old Man and the Sea|The Old Man and the Sea]] - [[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]]
# [[:en:One Hundred Years of Solitude|One Hundred Years of Solitude]] - [[వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సోలిట్యూడ్]]
# [[:en:Pride and Prejudice|Pride and Prejudice]] - [[ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్]]
# [[:en:Ulysses (novel)|Ulysses (novel)]] - [[యులిసెస్ (నవల)]]
# [[:en:Waiting for Godot|Waiting for Godot]] - [[వెయిటింగ్ ఫర్ గోడోట్]]
# [[:en:War and Peace|War and Peace]] - [[వార్ అండ్ పీస్]]
# [[:en:Asterix|Asterix]] - [[ఆస్టెరిక్స్]]
# [[:en:Aeneid|Aeneid]] - [[ఎనిడ్]]
# [[:en:Metamorphoses|Metamorphoses]] - [[మెటామార్ఫోసెస్]]
# [[:en:Divine Comedy|Divine Comedy]] - [[డివైన్ కామెడీ]]
# [[:en:Nibelungenlied|Nibelungenlied]] - [[నిబెలుంగెన్‌లీడ్]]

====Fictional worlds, 15====
# [[:en:Centaur|Centaur]] - [[సెంటార్]]
# [[:en:Chimera (mythology)|Chimera (mythology)]] - [[చిమెరా]]
# [[:en:Demon|Demon]] -  [[డెమోన్]]
# [[:en:Dragon|Dragon]] - [[:te:డ్రాగన్|డ్రాగన్]]
# [[:en:Fairy|Fairy]] - [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Ghost|Ghost]] - [[:te:దెయ్యం|దెయ్యం]]
# [[:en:Jinn|Jinn]] - [[జిన్]]
# [[:en:Loch Ness Monster|Loch Ness Monster]] - [[లోచ్ నెస్ మాన్స్టర్]]
# [[:en:Mermaid|Mermaid]] - [[:te:జల కన్యలు|జల కన్యలు]]
# [[:en:Pegasus|Pegasus]] - [[పెగాసస్ (పురాణం)]]
# [[:en:Unicorn|Unicorn]] - [[యూనికార్న్]]
# [[:en:Vampire|Vampire]] - [[వాంపైర్]]
# [[:en:Werewolf|Werewolf]] -  [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Atlantis|Atlantis]] - [[అట్లాంటిస్]]
# [[:en:Utopia|Utopia]] - [[యుటోపియా]]
{{Div col end}}

=== Music, 161 ===
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 23 ====
# '''[[:en:Music|Music]] - [[:te:భారతీయ సంగీతము|భారతీయ సంగీతము]]'''
## [[:en:Choir|Choir]] - [[కోయిర్]]
## [[:en:Interval (music)|Interval (music)]] - [[అంతరం (సంగీతం)]] 
## [[:en:Major scale|Major scale]] - [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Minor scale|Minor scale]] - [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Musical improvisation|Musical improvisation]] - [[సంగీత మెరుగుదల]]
## [[:en:Scale (music)|Scale (music)]] - [[స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Orchestra|Orchestra]] - [[ఆర్కెస్ట్రా]]
## [[:en:Rhythm|Rhythm]] - [[:te:లయ|లయ]]
# [[:en:Singing|Singing]] - [[:te:గానం|గానం]]
# '''[[:en:Song|Song]] - [[:te:పాట|పాట]]'''
# [[:en:Musicology|Musicology]] - [[:te:సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రం]]
## [[:en:Articulation (music)|Articulation (music)]] - [[ఆర్టిక్యులేషన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Counterpoint|Counterpoint]] - [[కౌంటర్ పాయింట్]] 
## [[:en:Music theory|Music theory]] - [[సంగీత సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Musical form|Musical form]] - [[సంగీత రూపం]]
## [[:en:Mode (music)|Mode (music)]] - [[మోడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Twelve-tone technique|Twelve-tone technique]] - [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]]
# [[:en:Music video|Music video]] - [[మ్యూజిక్ వీడియో]] 
# [[:en:Rapping|Rapping]] - [[ర్యాపింగ్]]
# [[:en:Melody|Melody]] - [[మెలోడీ]]
# [[:en:Harmony|Harmony]] - [[ఏకస్వరం]]
## [[:en:Chord (music)|Chord (music)]] - [[కార్డ్ (సంగీతం) ]]

====Music genres/forms, 66====
# [[:en:Medieval music|Medieval music]] - [[మధ్యయుగ సంగీతం]]
# [[:en:Renaissance music|Renaissance music]] - [[పునరుజ్జీవన సంగీతం]]
# [[:en:Baroque music|Baroque music]] - [[బరోక్ సంగీతం]]
# [[:en:Classical period (music)|Classical period (music)]] - [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)]]
# [[:en:Romantic music|Romantic music]] - [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్]]&lt;!--Western music/1828 to 1911--&gt;
# [[:en:20th-century classical music|20th-century classical music]] - [[20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;!--Western music/1912 to present--&gt;
## [[:en:Impressionism in music|Impressionism in music]] - [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం]]
## [[:en:Expressionist music|Expressionist music]] - [[భావప్రకటన సంగీతం]] 
## [[:en:Neoclassicism (music)|Neoclassicism (music)]] - [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)]]
# [[:en:Contemporary classical music|Contemporary classical music]] - [[సమకాలీన శాస్త్రీయ సంగీతం]]
## [[:en:Serialism|Serialism]] - [[సీరియలిజం]]
## [[:en:Aleatoric music|Aleatoric music]] - [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం]]
## [[:en:Minimal music|Minimal music]] - [[మినిమల్ మ్యూజిక్ ]]
# '''[[:en:Classical music|Classical music]] - [[:te:యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం|యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం]]'''
## [[:en:Aria|Aria]] - [[అరియా]]
## [[:en:Canon (music)|Canon (music)]] - [[కానన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Cantata|Cantata]] - [[కెంటాటా]]
## [[:en:Chamber music|Chamber music]] - [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్]]
## [[:en:Chorale|Chorale]] - [[కోరల్]]
## [[:en:Concerto|Concerto]] - [[కచేరీ]]
## [[:en:Étude|Étude]] - [[ఎట్యూడ్]]
## [[:en:Fugue|Fugue]] - [[ఫ్యూగ్]]
## [[:en:Hymn|Hymn]] - [[స్తోత్రగీతం]]
## [[:en:Lied|Lied]] - [[లీడ్]]
## [[:en:Madrigal|Madrigal]] - [[మాడ్రిగల్]]
## [[:en:Mass (music)|Mass (music)]] - [[మాస్ (సంగీతం)]]
## '''[[:en:Opera|Opera]] - [[ఒపెరా]]'''
## [[:en:Overture|Overture]] - [[ఓవర్చర్]]
## [[:en:Prelude (music)|Prelude (music)]] - [[ప్రిల్యూడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Requiem|Requiem]] - [[రిక్వియం]]
## [[:en:Sonata|Sonata]] - [[సోనాటా]]
## [[:en:Suite (music)|Suite (music)]] - [[సూట్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Symphonic poem|Symphonic poem]] -  	[[సింఫోనిక్ పోయెమ్]]
## '''[[:en:Symphony|Symphony]] - [[సింఫొనీ]]'''
# '''[[:en:Blues|Blues]] - [[బ్లూస్]]'''
# [[:en:Country music|Country music]] - [[కంట్రీ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Dance music|Dance music]] - [[నృత్య సంగీతం]]
# [[:en:Easy listening|Easy listening]] - [[ఈజీ లిజనింగ్]]
# '''[[:en:Electronic music|Electronic music]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం]]'''
# [[:en:Film score|Film score]] - [[ఫిల్మ్ స్కోర్]]
# [[:en:Contemporary folk music|Contemporary folk music]] - [[:te:జానపద సంగీతం|జానపద సంగీతం]]
# [[:en:Gamelan|Gamelan]] - [[గామెలన్]]
# [[:en:Gregorian chant|Gregorian chant]] - [[గ్రెగోరియన్ చాంట్]]
# '''[[:en:Hip hop music|Hip hop music]] - [[:te:హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్ సంగీతం]]'''
# '''[[:en:Jazz|Jazz]] - [[జాజ్]]'''
## [[:en:Bebop|Bebop]] - [[బెబాప్]]
## [[:en:Dixieland|Dixieland]] -  [[డిక్సీల్యాండ్ జాజ్]]
## [[:en:Free jazz|Free jazz]] - [[ఫ్రీ జాజ్]]
## [[:en:Swing music|Swing music]] -  [[స్వింగ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Klezmer|Klezmer]] - [[క్లెజ్మర్]]
# [[:en:National anthem|National anthem]] - [[:te:జాతీయ గీతం|జాతీయ గీతం]]
# [[:en:Pop music|Pop music]] - [[పాప్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Reggae|Reggae]] - [[రెగె]]'''
# [[:en:Rhythm and blues|Rhythm and blues]] - [[రిథమ్ అండ్ బ్లూస్]] 
## [[:en:Soul music|Soul music]] - [[సోల్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Rock music|Rock music]] - [[రాక్ మ్యూజిక్]] '''
## [[:en:Heavy metal music|Heavy metal music]] - [[హెవీ మెటల్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Schlager music|Schlager music]] - [[స్ల్కాగర్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:World music|World music]] - [[ప్రపంచ సంగీతం]]
# [[:en:Disco|Disco]] - [[డిస్కో]]
# [[:en:Funk|Funk]] - [[ఫంక్]]
# [[:en:Ragtime|Ragtime]] - [[రాగ్‌టైమ్]]
# [[:en:Alternative rock|Alternative rock]] - [[ఆల్టర్నేటివ్ రాక్]]
# [[:en:Punk rock|Punk rock]] - [[పంక్ రాక్]]
# [[:en:Rock and roll|Rock and roll]] - [[రాక్ అండ్ రోల్]]
# [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]] - [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]

====Musical instruments, 59====
# [[:en:Musical instrument|Musical instrument]] - [[:te:సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యం]]
# [[:en:Accordion|Accordion]] - [[అకార్డియన్]]
# [[:en:Brass instrument|Brass instrument]] - [[బ్రాస్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Alto saxophone|Alto saxophone]] - [[ఆల్టో శాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Bass guitar|Bass guitar]] - [[బాస్ గిటార్]]
# [[:en:Bass drum|Bass drum]] - [[బాస్ డ్రమ్]]
# [[:en:Bassoon|Bassoon]] - [[బాసూన్]]
# [[:en:Bell|Bell]] - [[:te:గంట (పరికరం)|గంట (పరికరం)]]
# [[:en:Bongo drum|Bongo drum]] - [[బోంగో డ్రమ్]]
# [[:en:Carillon|Carillon]] - [[క్యారిల్లాన్]]
# [[:en:Cello|Cello]] - [[సెల్లో]]
# [[:en:Celesta|Celesta]] - [[సెలెస్టా]]
# [[:en:Tubular bells|Tubular bells]] - [[ట్యూబులర్ బెల్స్]] 
# [[:en:Clarinet|Clarinet]] - [[క్లారినెట్]]
# [[:en:Contrabassoon|Contrabassoon]] -[[ కాంట్రాబసూన్]] 
# [[:en:Cornet|Cornet]] - [[కార్నెట్]]
# '''[[:en:Drum|Drum]] - [[డ్రమ్]]'''
# [[:en:Electronic musical instrument|Electronic musical instrument]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యం]]
## [[:en:Electric guitar|Electric guitar]] - [[ఎలక్ట్రిక్ గిటార్]]
## [[:en:Electric piano|Electric piano]] - [[ఎలక్ట్రిక్ పియానో]]
## [[:en:Music sequencer|Music sequencer]] - [[మ్యూజిక్ సీక్వెన్సర్]]
## [[:en:Synthesizer|Synthesizer]] - [[సింథసైజర్]]
# [[:en:Cor anglais|Cor anglais]] - [[కోర్ ఆంగ్లేస్]]
# [[:en:Euphonium|Euphonium]] - [[యుఫోనియం]]
# [[:en:Flugelhorn|Flugelhorn]] - 
# '''[[:en:Flute|Flute]] - [[:te:వేణువు|వేణువు]]'''
# [[:en:French horn|French horn]] - [[ఫ్రెంచ్ హార్న్]]
# '''[[:en:Guitar|Guitar]] - [[:te:గిటారు|గిటారు]]'''
# [[:en:Harmonica|Harmonica]] - [[:te:హార్మోనికా|హార్మోనికా]]
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Harp|Harp]] - [[హార్ప్]]
# [[:en:Harpsichord|Harpsichord]] - [[హార్ప్సికార్డ్]]
# [[:en:Lyre|Lyre]] - [[లైర్]]
# [[:en:Oboe|Oboe]] - [[ఓబోయ్]]
# '''[[:en:Piano|Piano]] - [[:te:పియానో|పియానో]]'''
# [[:en:Piccolo|Piccolo]] - [[పికోలో]] 
# [[:en:Pipe organ|Pipe organ]] - [[పైప్ ఆర్గాన్]] 
# [[:en:Recorder (musical instrument)|Recorder (musical instrument)]] - [[రికార్డర్ (సంగీత వాయిద్యం)]]
# [[:en:Saxophone|Saxophone]] - [[సాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Snare drum|Snare drum]] - [[స్నేర్ డ్రమ్]] 
# [[:en:Sousaphone|Sousaphone]] - [[సౌసాఫోన్]]
# [[:en:Double bass|Double bass]] - [[డబుల్ బాస్]]
# [[:en:String instrument|String instrument]] - [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Timpani|Timpani]] - [[తిమ్పానీ]]
# [[:en:Trombone|Trombone]] - [[ట్రోంబోన్]]
# '''[[:en:Trumpet|Trumpet]] - [[ట్రంపెట్]]'''
# [[:en:Tuba|Tuba]] - [[ట్యూబా]]
# [[:en:Vibraphone|Vibraphone]] - [[వైబ్రాఫోన్]]
# [[:en:Viola|Viola]] - [[వయోలా]] 
# '''[[:en:Violin|Violin]] - [[:te:వయొలిన్|వయొలిన్]]'''
# [[:en:Xylophone|Xylophone]] - [[జైలోఫోన్]] 
# [[:en:Zither|Zither]] - [[జిథర్]] 
# [[:en:Mandolin|Mandolin]] - [[మాండలిన్]] 
# [[:en:Lute|Lute]] - [[లూట్ (వీణ)]] 
# [[:en:Wind instrument|Wind instrument]] - [[గాలి వాయిద్యం]] 
# [[:en:Woodwind instrument|Woodwind instrument]] - [[వుడ్‌విండ్ వాయిద్యం]] 
# [[:en:Bagpipes|Bagpipes]] - [[బ్యాగ్‌పైప్స్]] 
# [[:en:Percussion instrument|Percussion instrument]] - 
# [[:en:Cymbal|Cymbal]] - [[సింబల్స్]]

====Specific musical works, 13====
; Classical, 3
# [[:en:The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons (Vivaldi)]] - [[ది ఫోర్ సీజన్స్ (వివాల్డి)]]
# [[:en:Symphony No. 5 (Beethoven)|Symphony No. 5 (Beethoven)]] - [[సింఫనీ నెం. 5 (బీథోవెన్)]]
# [[:en:Symphony No. 9 (Beethoven)|Symphony No. 9 (Beethoven)]] - [[సింఫనీ నెం. 9 (బీథోవెన్)]]

; Opera, 6
# [[:en:Carmen|Carmen]] - [[కార్మెన్]]
# [[:en:Don Giovanni|Don Giovanni]] - [[డాన్ గియోవన్నీ]]
# [[:en:Madama Butterfly|Madama Butterfly]] - [[మడమా బటర్‌ఫ్లై]]
# [[:en:The Magic Flute|The Magic Flute]] - [[ది మ్యాజిక్ ఫ్లూట్]]
# [[:en:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]] - [[ది రింగ్ ఆఫ్ ది నిబెలుంగ్]]
# [[:en:La traviata|La traviata]] - [[లా ట్రావియాటా]]

; Ballet, 1
# [[:en:Swan Lake|Swan Lake]] - [[స్వాన్ లేక్]]

; Modern, 3
# [[:en:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]] - [[ది డార్క్ సైడ్ ఆఫ్ ది మూన్]]
# [[:en:Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] - [[సార్జెంట్ పెప్పర్స్ లోన్లీ హార్ట్స్ క్లబ్ బ్యాండ్]]
# [[:en:Thriller (Michael Jackson album)|Thriller (Michael Jackson album)]] - [[థ్రిల్లర్ (ఆల్బమ్)]]
{{Div col end}}

=== Performing arts, 60 ===
{{Div col|cols=4}}

====Concepts, 6====
# [[:en:Performing arts|Performing arts]] - [[నృత్యరూపకం]]
# [[:en:Acting|Acting]] - [[:te:నటన|నటన]]
# [[:en:Audience|Audience]] - [[:te:ప్రేక్షకులు|ప్రేక్షకులు]]
# [[:en:Theater (structure)|Theater (structure)]] - [[ప్రదర్శన శాల]]
# [[:en:Joke|Joke]] - [[ఛలోక్తి]]
# [[:en:Parody|Parody]] - [[విన్యాసాలు]]

====Forms, 54====
# [[:en:Acrobatics|Acrobatics]] - 
## [[:en:Tightrope walking|Tightrope walking]] - 
## [[:en:Trapeze|Trapeze]] - 
# [[:en:Circus|Circus]] - [[:te:సర్కస్|సర్కస్]]
# [[:en:Magic (illusion)|Magic (illusion)]] - [[:te:ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాలం]]
## [[:en:Card manipulation|Card manipulation]] - 
## [[:en:Escapology|Escapology]] - 
# [[:en:Musical theatre|Musical theatre]] - 
# [[:en:Operetta|Operetta]] - 
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Performance art|Performance art]] - 
# [[:en:Clown|Clown]] - 

;Dance, 20
# '''[[:en:Dance|Dance]] - [[:te:నాట్యము|నాట్యము]]'''
# [[:en:Ballet|Ballet]] - 
# [[:en:Belly dance|Belly dance]] - 
# [[:en:Choreography|Choreography]] - [[:te:నృత్యరూపకల్పన|నృత్యరూపకల్పన]]
# [[:en:Bossa nova|Bossa nova]] - 
# [[:en:Breakdancing|Breakdancing]] - 
# '''[[:en:Flamenco|Flamenco]] - '''
# [[:en:Folk dance|Folk dance]] - [[:te:జానపద నృత్యం|జానపద నృత్యం]]
# [[:en:Foxtrot|Foxtrot]] - 
# [[:en:Hip hop|Hip hop]] - 
# [[:en:Jitterbug|Jitterbug]] - 
# [[:en:Jive (dance)|Jive (dance)]] - 
# [[:en:Mambo (dance)|Mambo (dance)]] - 
# [[:en:Modern dance|Modern dance]] - 
# [[:en:Pasodoble|Pasodoble]] - 
# [[:en:Quickstep|Quickstep]] - 
# '''[[:en:Samba|Samba]] - '''
# [[:en:Tango|Tango]] - [[:te:టాంగో (నృత్యం)|టాంగో (నృత్యం)]]
# [[:en:Twist (dance)|Twist (dance)]] - 
# [[:en:Waltz|Waltz]] - 

;Theatre, 22
# '''[[:en:Theatre|Theatre]] - '''
## [[:en:Theatre of ancient Greece|Theatre of ancient Greece]] - 
## [[:en:Amateur theatre|Amateur theatre]] - 
## [[:en:Improvisational theatre|Improvisational theatre]] - 
# [[:en:Audition|Audition]] - 
# [[:en:Broadway theatre|Broadway theatre]] - 
# [[:en:Cabaret|Cabaret]] - 
# [[:en:Corps de ballet|Corps de ballet]] - 
# [[:en:Comedy|Comedy]] - 
# [[:en:Commedia dell'arte|Commedia dell'arte]] - 
# [[:en:Dialogue|Dialogue]] - [[:te:సంభాషణ|సంభాషణ]]
# [[:en:Drama|Drama]] - 
# [[:en:Mystery play|Mystery play]] - 
# [[:en:Playwright|Playwright]] - 
# [[:en:Puppetry|Puppetry]] - 
# [[:en:Soliloquy|Soliloquy]] - 
# [[:en:Kabuki|Kabuki]] - &lt;!--japanese theatre--&gt;
# [[:en:Peking opera|Peking opera]] - &lt;!--chinese theatre--&gt;
# [[:en:Noh|Noh]] - &lt;!--older japanese theatre--&gt;
# [[:en:Scenography|Scenography]] - 
# [[:en:Wayang|Wayang]] - &lt;!--indonesian shadow puppets--&gt;
# [[:en:Tragedy|Tragedy]] - 
{{Div col end}}

=== Visual arts, 122 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Art|Art]] - '''
# [[:en:Visual arts|Visual arts]] - 

====History of art, 50====
;Early art, 8
# [[:en:Byzantine art|Byzantine art]] - 
# [[:en:Carolingian art|Carolingian art]] - 
# [[:en:Celtic art|Celtic art]] - 
# [[:en:Etruscan art|Etruscan art]] - 
# [[:en:Miniature (illuminated manuscript)|Miniature (illuminated manuscript)]] - 
# [[:en:Ottonian art|Ottonian art]] - 
# [[:en:Renaissance art|Renaissance art]] - 
# [[:en:Stained glass|Stained glass]] - 

;Pre-modern art, 11
# [[:en:Academic art|Academic art]] - 
# [[:en:Baroque|Baroque]] - 
# [[:en:Classicism|Classicism]] - 
# [[:en:Düsseldorf school of painting|Düsseldorf school of painting]] - 
# [[:en:Dutch Golden Age painting|Dutch Golden Age painting]] - 
# [[:en:Empire style|Empire style]] - 
# [[:en:Gothic art|Gothic art]] - 
# [[:en:Mannerism|Mannerism]] - 
# [[:en:Realism (arts)|Realism (arts)]] - 
# [[:en:Romanesque art|Romanesque art]] - 
# [[:en:Rococo|Rococo]] - 

;Modern art, 19
# [[:en:Modern art|Modern art]] - [[:te:ఆధునిక చిత్రకళ|ఆధునిక చిత్రకళ]]
# [[:en:Abstract art|Abstract art]] - [[:te:నైరూప్య కళ|నైరూప్య కళ]]
# [[:en:Abstract expressionism|Abstract expressionism]] - 
# [[:en:Art Deco|Art Deco]] - 
# [[:en:Art Nouveau|Art Nouveau]] - 
# [[:en:Bauhaus|Bauhaus]] - 
# [[:en:Constructivism (art)|Constructivism (art)]] - 
# [[:en:Cubism|Cubism]] - 
# [[:en:Dada|Dada]] - 
# [[:en:Expressionism|Expressionism]] - 
# [[:en:Futurism|Futurism]] - 
# [[:en:Impressionism|Impressionism]] - [[:te:ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిజం]]
# [[:en:Kitsch|Kitsch]] - 
# [[:en:Neoclassicism|Neoclassicism]] - 
# [[:en:Pre-Raphaelite Brotherhood|Pre-Raphaelite Brotherhood]] - 
# [[:en:Post-Impressionism|Post-Impressionism]] - 
# [[:en:Suprematism|Suprematism]] - 
# [[:en:Surrealism|Surrealism]] - [[:te:సర్రియలిజం|సర్రియలిజం]]
# [[:en:Symbolism (arts)|Symbolism (arts)]] - 

;Contemporary art, 12
# [[:en:Contemporary art|Contemporary art]] - 
# [[:en:Fluxus|Fluxus]] - 
# [[:en:Kinetic art|Kinetic art]] - 
# [[:en:Land art|Land art]] - 
# [[:en:Minimalism|Minimalism]] - 
# [[:en:Neo-expressionism|Neo-expressionism]] - 
# [[:en:Conceptual art|Conceptual art]] - 
# [[:en:Op art|Op art]] - 
# [[:en:Outsider art|Outsider art]] - 
# [[:en:Pop art|Pop art]] - 
# [[:en:Postmodern art|Postmodern art]] - 
# [[:en:Transavantgarde|Transavantgarde]] - 

====Artist's tools, 6====
# [[:en:Charcoal|Charcoal]] - [[:te:కర్ర బొగ్గు|కర్ర బొగ్గు]]
# [[:en:Ink|Ink]] - [[:te:సిరా|సిరా]]
# [[:en:Paint|Paint]] - 
# [[:en:Pencil|Pencil]] - [[:te:పెన్సిల్|పెన్సిల్]]
# [[:en:Pigment|Pigment]] - [[:te:వర్ణకాలు|వర్ణకాలు]]
# [[:en:Pen|Pen]] - [[:te:కలము|కలము]]

====Design, 3====
# [[:en:Design|Design]] - 
# [[:en:Graphic design|Graphic design]] - 
# [[:en:Web design|Web design]] - [[:te:వెబ్ డిజైన్|వెబ్ డిజైన్]]

====Concepts and forms, 39====
# [[:en:Body art|Body art]] - 
# '''[[:en:Calligraphy|Calligraphy]] - '''
# '''[[:en:Comics|Comics]] - [[:te:కామిక్స్|కామిక్స్]]'''
# [[:en:Drawing|Drawing]] - [[:te:రేఖాచిత్రం|రేఖాచిత్రం]]
# [[:en:Environmental art|Environmental art]] - 
# '''[[:en:Fashion|Fashion]] - '''
# [[:en:Handicraft|Handicraft]] - [[:te:హస్తకళ|హస్తకళ]]
# '''[[:en:Painting|Painting]] - [[:te:చిత్రలేఖనం|చిత్రలేఖనం]]'''
# [[:en:Palette (painting)|Palette (painting)]] - 
# [[:en:Portrait miniature|Portrait miniature]] - 
# '''[[:en:Pottery|Pottery]] - [[:te:మృణ్మయ పాత్రలు|మృణ్మయ పాత్రలు]]'''
# '''[[:en:Sculpture|Sculpture]] - [[:te:శిల్పం|శిల్పం]]'''
# [[:en:Video art|Video art]] - 
# [[:en:Collage|Collage]] - [[:te:కొల్లాజ్|కొల్లాజ్]]
# [[:en:Manga|Manga]] - 
# [[:en:Graffiti|Graffiti]] - [[:te:గ్రాఫిటీ|గ్రాఫిటీ]]
# [[:en:Illustration|Illustration]] - [[:te:ఇలస్ట్రేషన్|ఇలస్ట్రేషన్]]
# [[:en:Mosaic|Mosaic]] - 
# [[:en:Oil painting|Oil painting]] - [[:te:తైల చిత్రలేఖనం|తైల చిత్రలేఖనం]]
# [[:en:Origami|Origami]] - [[:te:ఒరిగమి|ఒరిగమి]]
# [[:en:Watercolor painting|Watercolor painting]] - [[:te:నీటి వర్ణ చిత్రాలు|నీటి వర్ణ చిత్రాలు]]

; Film, 18
# '''[[:en:Film|Film]] - [[:te:సినిమా|సినిమా]]'''
# [[:en:Movie theater|Movie theater]] - 
# '''[[:en:Animation|Animation]] - [[:te:యానిమేషన్|యానిమేషన్]]'''
## '''[[:en:Anime|Anime]] - '''
## [[:en:Computer animation|Computer animation]] - 
# [[:en:Color motion picture film|Color motion picture film]] - 
# [[:en:Short film|Short film]] - 
# [[:en:Silent film|Silent film]] - 
# [[:en:Filmmaking|Filmmaking]] - 
## [[:en:Cinematography|Cinematography]] - [[:te:సినిమాటోగ్రఫీ|సినిమాటోగ్రఫీ]]
## [[:en:Film editing|Film editing]] - 
## [[:en:Foley (filmmaking)|Foley (filmmaking)]] - 
## [[:en:Special effect|Special effect]] - 
## [[:en:Studio system|Studio system]] - 
## [[:en:Technicolor|Technicolor]] - 
# [[:en:Bollywood|Bollywood]] - [[:te:బాలీవుడ్|బాలీవుడ్]]
# [[:en:Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] - [[:te:కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్]]
# [[:en:Academy Awards|Academy Awards]] - [[:te:అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాలు]]

====Specific works, 21====
;Painting, 8
# [[:en:The Blue Boy|The Blue Boy]] - 
# [[:en:The Death of Socrates|The Death of Socrates]] - 
# [[:en:Mona Lisa|Mona Lisa]] - [[:te:మోనాలిసా|మోనాలిసా]]
# [[:en:The Night Watch|The Night Watch]] - 
# [[:en:The Scream|The Scream]] - 
# [[:en:The Last Supper (Leonardo da Vinci)|The Last Supper (Leonardo da Vinci)]] - 
# [[:en:The Starry Night|The Starry Night]] - 
# [[:en:Guernica (Picasso)|Guernica (Picasso)]] - [[:te:గుయెర్నికా (చిత్రం)|గుయెర్నికా (చిత్రం)]]

;Sculpture, 4
# [[:en:The Thinker|The Thinker]] - 
# [[:en:David (Michelangelo)|David (Michelangelo)]] - [[:te:డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)|డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)]]
# [[:en:Manneken Pis|Manneken Pis]] - 
# [[:en:The Little Mermaid (statue)|The Little Mermaid (statue)]] - 
# [[:en:Venus de Milo|Venus de Milo]] - 

;Films, 9
# [[:en:Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)]] - 
# [[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]] - 
# [[:en:Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia (film)]] - 
# [[:en:The Sound of Music (film)|The Sound of Music (film)]] - [[:te:ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్|ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Casablanca (film)|Casablanca (film)]] - 
# [[:en:Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind (film)]] - 
# [[:en:2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey (film)]] - [[:te:2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ|2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]]
# [[:en:Star Wars|Star Wars]] - 
# [[:en:The Godfather|The Godfather]] - [[:te:ది గాడ్‌ఫాదర్|ది గాడ్‌ఫాదర్]]
{{Div col end}}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|పదివేల వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>1lv8cb0qfagbvmnvj4y7yva67epgs46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980375</id>
      <parentid>4980374</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* Performing arts, 60 */</comment>
      <origin>4980375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54193" sha1="o4ixrahyjv021skil4dmw3gwzpm64oe" xml:space="preserve">== కళలు , 600 ==
:: ''[[metawiki:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People|meta:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People]] నుంచి స్వీకరించినది''.

=== Basics, 1 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:The arts|The arts]] - '''
{{Div col end}}

=== Architecture, 124 ===
&lt;small&gt;See also Tecnology&gt;Construction section&lt;/small&gt;
&lt;!--For styles, see under &quot;Visual arts&quot;. For structures, see under &quot;structural engineering&quot;--&gt;
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 7 ====
# '''[[:en:Architecture|Architecture]] - [[:te:భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|భవన నిర్మాణ శాస్త్రం]]'''
# [[:en:Sacred architecture|Sacred architecture]] - [[పవిత్ర నిర్మాణం]]
# [[:en:Architectural style|Architectural style]] - [[నిర్మాణ శైలి]]
# [[:en:Architectural theory|Architectural theory]] - [[నిర్మాణ సిద్ధాంతం]]
# [[:en:Byzantine architecture|Byzantine architecture]] - [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Gothic architecture|Gothic architecture]] - [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం]]
# [[:en:Landscape architecture|Landscape architecture]] - [[ప్రకృతి దృశ్య నిర్మాణం]] 

====Specific structures and ensembles, 117====
;Africa, 13
# [[:en:Abu Simbel temples|Abu Simbel temples]] - [[అబూ సింబెల్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Aït Benhaddou|Aït Benhaddou]] - [[అయిత్ బెన్హద్దౌ]]&lt;!--Morocco--&gt;
# [[:en:Aswan Dam|Aswan Dam]] - [[:te:అస్వాన్ డ్యాం|అస్వాన్ డ్యాం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Bibliotheca Alexandrina|Bibliotheca Alexandrina]] - [[బిబ్లియోథెకా అలెగ్జాండ్రినా]]&lt;!--Egypt--&gt;
# '''[[:en:Giza Necropolis|Giza Necropolis]] - [[గిజా పిరమిడ్ కాంప్లెక్స్]] '''
# [[:en:Great Mosque of Djenné|Great Mosque of Djenné]] - [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]&lt;!--Mali--&gt;
# [[:en:Great Sphinx of Giza|Great Sphinx of Giza]] - [[గ్రేట్ స్ఫింక్స్ ఆఫ్ గిజా]] 
# [[:en:Karnak|Karnak]] - [[కర్ణక్]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Luxor Temple|Luxor Temple]] - [[లక్సోర్ దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Lalibela|Lalibela]] - [[లాలిబెలా]]&lt;!--Ethiopia--&gt;
# [[:en:Saint Catherine's Monastery|Saint Catherine's Monastery]] - [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Temple of Edfu|Temple of Edfu]] - [[ఎడ్ఫు దేవాలయం]]&lt;!--Egypt--&gt;
# [[:en:Great Zimbabwe|Great Zimbabwe]] - [[గ్రేట్ జింబాబ్వే]] &lt;!--Zimbabwe--&gt;
;Americas, 18
# [[:en:Chichen Itza|Chichen Itza]] - [[:te:చిచేన్ ఇట్జా|చిచేన్ ఇట్జా]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Chrysler Building|Chrysler Building]] - [[క్రిస్లర్ భవనం]]
# '''[[:en:Empire State Building|Empire State Building]] - [[ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్]]
# [[:en:Fallingwater|Fallingwater]] - [[ఫాలింగ్‌వాటర్]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Flatiron Building|Flatiron Building]] - [[ఫ్లాటిరాన్ భవనం]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Getty Center|Getty Center]] - [[గెట్టి సెంటర్]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Museum]] - [[సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హైమ్ మ్యూజియం]] &lt;!--USA--&gt;
# [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]] - [[మరకానా స్టేడియం]] &lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Machu Picchu|Machu Picchu]] - [[:te:మాచు పిచ్చు|మాచు పిచ్చు]] &lt;!--Peru--&gt;
# [[:en:Mexico City Metropolitan Cathedral|Mexico City Metropolitan Cathedral]]  - [[మెక్సికో సిటీ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] - [[నక్ష్-ఇ జహాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:National Congress of Brazil|National Congress of Brazil]] - [[బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]&lt;!--Brazil--&gt;
# [[:en:Willis Tower|Willis Tower]] - [[:te:విల్లిస్ టవర్|విల్లిస్ టవర్]]&lt;!--USA--&gt;
# '''[[:en:Statue of Liberty|Statue of Liberty]] - [[:te:స్వేచ్ఛా ప్రతిమ|స్వేచ్ఛా ప్రతిమ]]'''
# [[:en:Pyramid of the Sun|Pyramid of the Sun]] - [[పిరమిడ్ ఆఫ్ ది సన్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:Uxmal|Uxmal]] - [[ఉక్స్మల్]]&lt;!--Mexico--&gt;
# [[:en:World Trade Center (1973–2001)|World Trade Center (1973–2001)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)]]&lt;!--USA--&gt;
# [[:en:World Trade Center (2001–present)|World Trade Center (2001–present)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (2001-ప్రస్తుతం)]]&lt;!--USA--&gt;
;Asia, 30
# '''[[:en:Angkor Wat|Angkor Wat]] - [[:te:ఆంగ్‌కోర్ వాట్|ఆంగ్‌కోర్ వాట్]]'''&lt;!--Cambodia--&gt;
# [[:en:Arg e Bam|Arg e Bam]] - [[ఆర్గ్ ఇ బామ్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]] - [[బాద్షాహీ మసీదు]] &lt;!--Pakistan--&gt;
# [[:en:Bagan|Bagan]] - [[బగాన్]] &lt;!--Burma--&gt;
# [[:en:Borobudur|Borobudur]] - [[:te:బోరోబుదూర్|బోరోబుదూర్]]&lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Burj Khalifa|Burj Khalifa]] - [[:te:బుర్జ్ ఖలీఫా|బుర్జ్ ఖలీఫా]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Burj Al Arab|Burj Al Arab]] - [[బుర్జ్ అల్ అరబ్]]&lt;!--Dubai--&gt;
# [[:en:Chinese garden|Chinese garden]] - [[చైనీస్ గార్డెన్]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Chogha Zanbil|Chogha Zanbil]] - [[చోఘా జాన్బిల్]] &lt;!--Iran--&gt;
# [[:en:Forbidden City|Forbidden City]] - [[:te:ఫర్బిడెన్ సిటీ|ఫర్బిడెన్ సిటీ]]&lt;!--China--&gt;
# '''[[:en:Great Wall of China|Great Wall of China]] - [[:te:చైనా మహా కుడ్యము|చైనా మహా కుడ్యము]]'''
# [[:en:Hawa Mahal|Hawa Mahal]] - [[:te:హవా మహల్|హవా మహల్]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Himeji Castle|Himeji Castle]] - [[హిమేజీ కాజిల్]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Hōryū-ji|Hōryū-ji]] - [[హోరు-జీ]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Itsukushima Shrine|Itsukushima Shrine]] - [[ఇత్సుకుషిమా పుణ్యక్షేత్రం]]&lt;!--Japan--&gt;
# [[:en:Khajuraho (town)|Khajuraho (town)]] - [[ఖజురహో]] &lt;!--India--&gt;
# [[:en:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]] - [[క్రాక్ డెస్ చేవాలియర్స్]]&lt;!--Syria--&gt;
# [[:en:Great Mosque of Mecca|Great Mosque of Mecca]] - [[:te:మస్జిదుల్ హరామ్|మస్జిదుల్ హరామ్]]&lt;!--Saudi Arabia--&gt;
# [[:en:Ming tombs|Ming tombs]] - [[మింగ్ సమాధులు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Mogao Caves|Mogao Caves]] - [[మొగావో గుహలు]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Petra|Petra]] - [[:te:పెట్రా|పెట్రా]]&lt;!--Jordan--&gt;
# [[:en:Potala Palace|Potala Palace]] - [[పోటాలా ప్యాలెస్]] &lt;!--Tibet--&gt;
# [[:en:Prambanan|Prambanan]] - [[ప్రంబనన్ ఆలయం]] &lt;!--Indonesia--&gt;
# [[:en:Red Fort|Red Fort]] - [[:te:ఎఱ్ఱకోట|ఎఱ్ఱకోట]]&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Registan|Registan]] - [[రిజిస్తాన్ స్క్వేర్]]&lt;!--Uzbekistan--&gt;
# [[:en:Shwedagon Pagoda|Shwedagon Pagoda]] - [[ష్వెడగన్ పగోడా]]&lt;!--Myanmar--&gt;
# '''[[:en:Taj Mahal|Taj Mahal]] - [[:te:తాజ్ మహల్|తాజ్ మహల్]]'''&lt;!--India--&gt;
# [[:en:Qufu|Qufu]] - [[ఖుఫు (నగరం)]] &lt;!--China--&gt;
# [[:en:Terracotta Army|Terracotta Army]] - [[టెర్రకోట సైన్యం]]&lt;!--China--&gt;
# [[:en:Umayyad Mosque|Umayyad Mosque]] - [[ఉమయ్యద్ మసీదు]] &lt;!--Syria--&gt;
;Europe, 47
# [[:en:Acropolis of Athens|Acropolis of Athens]] - [[అక్రోపోలిస్ ఆఫ్ ఏథెన్స్]]
# [[:en:Alhambra|Alhambra]] - [[అల్హంబ్రా]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia|Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]] - [[సెయింట్ అలెగ్జాండర్ నెవ్స్కీ కేథడ్రల్, సోఫియా]] &lt;!--Bulgaria--&gt;
# [[:en:Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar|Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar]] - [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Belvedere, Vienna|Belvedere, Vienna]] - [[:te:బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)|బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)]] &lt;!--Austria--&gt;
# [[:en:Buckingham Palace|Buckingham Palace]] - [[బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Capitoline Hill|Capitoline Hill]] - [[కాపిటోలిన్ హిల్]] &lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Santiago de Compostela Cathedral|Santiago de Compostela Cathedral]] - [[శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా కేథడ్రల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Catherine Palace|Catherine Palace]] - [[కేథరీన్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Cave of Altamira|Cave of Altamira]] - [[అల్టామిరా గుహ]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Chartres Cathedral|Chartres Cathedral]] - [[చార్ట్రెస్ కేథడ్రల్]]  &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Cologne Cathedral|Cologne Cathedral]] - [[కొలోన్ కేథడ్రల్]]&lt;!--Germany--&gt;
# '''[[:en:Colosseum|Colosseum]] - [[:te:కొలోస్సియం|కొలోస్సియం]]'''&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Doge's Palace|Doge's Palace]] - [[డోగేస్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]] - [[:te:ఈఫిల్ టవర్|ఈఫిల్ టవర్]]'''&lt;!--France--&gt;
# [[:en:El Escorial|El Escorial]] - [[ఎల్ ఎస్కోరియల్]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Florence Cathedral|Florence Cathedral]] - [[ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్]]
# [[:en:Guggenheim Museum Bilbao|Guggenheim Museum Bilbao]] - [[గగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం బిల్బావో]] &lt;!--Spain--&gt;
# '''[[:en:Hagia Sophia|Hagia Sophia]] - [[హగియా సోఫియా]]'''&lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]] -[[హంగేరియన్ పార్లమెంటు భవనం]] &lt;!--Hungary--&gt;
# [[:en:Kazan Cathedral, Saint Petersburg|Kazan Cathedral, Saint Petersburg]] - [[కజాన్ కేథడ్రల్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] - [[:te:పీసా టవర్|పీసా టవర్]]
# [[:en:Milan Cathedral|Milan Cathedral]] - [[మిలన్ కేథడ్రల్]] 
# [[:en:Le Mont Saint-Michel|Le Mont Saint-Michel]] - [[మాంట్-సెయింట్-మిచెల్]]&lt;!--France--&gt;
# [[:en:Moscow Kremlin|Moscow Kremlin]] - [[క్రెమ్లిన్]] 
# [[:en:Mount Athos|Mount Athos]] - [[మౌంట్ అథోస్]] &lt;!--Greece--&gt;
# [[:en:Mudéjar Architecture of Aragon|Mudéjar Architecture of Aragon]] - [[ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Notre-Dame de Paris|Notre-Dame de Paris]] - [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్]] &lt;!-- France --&gt;
# [[:en:Neuschwanstein Castle|Neuschwanstein Castle]] - [[న్యూష్వాన్‌స్టెయిన్ కోట]] &lt;!--Germany--&gt;
# [[:en:Oslo Opera House|Oslo Opera House]] - [[ఓస్లో ఒపేరా హౌస్]] &lt;!--Norway--&gt;
# [[:en:Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] - [[పాలాజ్జో పిట్టి]] &lt;!--Italy--&gt;
# '''[[:en:Parthenon|Parthenon]] - [[పార్థినాన్]]'''
# [[:en:Pantheon, Rome|Pantheon, Rome]] - [[:te:పాంథియోన్, రోమ్|పాంథియోన్, రోమ్]]&lt;!--Italy--&gt;
# [[:en:Peterhof Palace|Peterhof Palace]] - [[పీటర్‌హాఫ్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
# [[:en:Sanctuary of Our Lady of Lourdes|Sanctuary of Our Lady of Lourdes]] - [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ లౌర్దేస్ అభయారణ్యం]] &lt;!--France--&gt;
# [[:en:Sagrada Família|Sagrada Família]] - [[సగ్రడా కుటుంబం]] &lt;!--Spain--&gt;
# [[:en:Saint Basil's Cathedral|Saint Basil's Cathedral]] - [[సెయింట్ బాసిల్ కేథడ్రల్]] &lt;!--Russia--&gt;
# '''[[:en:St. Peter's Basilica|St. Peter's Basilica]] - [[సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా]]'''&lt;!--Italy/Vatican--&gt;
# [[:en:Sistine Chapel|Sistine Chapel]] - [[సిస్టీన్ చాపెల్]] 
# [[:en:Stonehenge|Stonehenge]] - [[స్టోన్‌హెంజ్]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Topkapı Palace|Topkapı Palace]] - [[టోప్‌కాపి ప్యాలెస్]] &lt;!--Turkey--&gt;
# [[:en:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] - [[వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్]]
# [[:en:Camino de Santiago|Camino de Santiago]] - [[కామినో డి శాంటియాగో]] &lt;!--Francia/Spain/Europe--&gt;
# [[:en:Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium (1923)]] - [[వెంబ్లీ స్టేడియం (1923)]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Palace of Westminster|Palace of Westminster]] - [[వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ ప్యాలెస్]]&lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Windsor Castle|Windsor Castle]] - [[విండ్సర్ కోట]] &lt;!--UK--&gt;
# [[:en:Winter Palace|Winter Palace]] - [[వింటర్ ప్యాలెస్]] &lt;!--Russia--&gt;
;Oceania, 1
# [[:en:Sydney Opera House|Sydney Opera House]] - [[:te:సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్|సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్]]

; Seven Wonders of the World, 8
# [[:en:Seven Wonders of the Ancient World|Seven Wonders of the Ancient World]] - [[:te:ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు|ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు]]
## [[:en:Colossus of Rhodes|Colossus of Rhodes]] - [[కోలోసస్ ఆఫ్ రోడ్స్]]
## [[:en:Great Pyramid of Giza|Great Pyramid of Giza]] - [[గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా]]
## [[:en:Hanging Gardens of Babylon|Hanging Gardens of Babylon]] - [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్]]
## [[:en:Lighthouse of Alexandria|Lighthouse of Alexandria]] - [[లైట్‌హౌస్ ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా]]
## [[:en:Mausoleum at Halicarnassus|Mausoleum at Halicarnassus]] - [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి]]
## [[:en:Statue of Zeus at Olympia|Statue of Zeus at Olympia]] - [[:te:జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా|జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా]]
## [[:en:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] - [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]]
{{Div col end}}

=== సాహిత్యం, 133 ===
&lt;!--No need to italicize, as this list is about the articles, not the books themselves.--&gt;
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Literature|Literature]] - [[:te:సాహిత్యం|సాహిత్యం]]'''
## [[:en:Ancient literature|Ancient literature]] - [[ప్రాచీన సాహిత్యం]]
### [[:en:Byzantine literature|Byzantine literature]] - [[బైజాంటైన్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Latin literature|Latin literature]] - [[లాటిన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:English literature|English literature]] - [[ఆంగ్ల సాహిత్యం]]
### [[:en:American literature|American literature]] - [[అమెరికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Australian literature|Australian literature]] - [[ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:British literature|British literature]] - [[బ్రిటిష్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Canadian literature|Canadian literature]] - [[కెనడియన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Irish literature|Irish literature]] - [[ఐరిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:African literature|African literature]] - [[ఆఫ్రికన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Egyptian literature|Egyptian literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Arabic literature|Arabic literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Chinese literature|Chinese literature]] - [[చైనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Hebrew literature|Hebrew literature]] - [[హీబ్రూ సాహిత్యం]]
## [[:en:Indian literature|Indian literature]] - [[భారతీయ సాహిత్యం]]
## [[:en:Japanese literature|Japanese literature]] - [[జపనీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Persian literature|Persian literature]] - [[పర్షియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Turkish literature|Turkish literature]] - [[టర్కిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Czech literature|Czech literature]] - [[చెక్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Dutch-language literature|Dutch-language literature]] - [[డచ్ భాషా సాహిత్యం]]
## [[:en:German literature|German literature]] - [[జర్మన్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Austrian literature|Austrian literature]] - [[ఆస్ట్రియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Greek literature|Greek literature]] - [[గ్రీకు సాహిత్యం]] 
## [[:en:French literature|French literature]] - [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం]] 
### [[:en:Belgian literature|Belgian literature]] - [[బెల్జియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Italian literature|Italian literature]] - [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Polish literature|Polish literature]] - [[పోలిష్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Portuguese literature|Portuguese literature]] - [[పోర్చుగీస్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Spanish literature|Spanish literature]] - [[స్పానిష్ సాహిత్యం]]
### [[:en:Latin American literature|Latin American literature]] - [[లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Romanian literature|Romanian literature]] - [[రొమేనియన్ సాహిత్యం]]
## [[:en:Russian literature|Russian literature]] - [[రష్యన్ సాహిత్యం]] 
## [[:en:Literary modernism|Literary modernism]] - [[ఆధునికవాద సాహిత్యం]]
# '''[[:en:Fiction|Fiction]] - [[ఫిక్షన్]]'''
## '''[[:en:Prose|Prose]] - [[గద్యం]] '''
## [[:en:Legend|Legend]] - [[లెజెండు]]
## [[:en:Satire|Satire]] - [[వ్యంగ్యం]]
### '''[[:en:Novel|Novel]] - [[:te:నవలా సాహిత్యము|నవలా సాహిత్యము]]'''
### [[:en:Short story|Short story]] - [[:te:తెలుగు కథ|తెలుగు కథ]]
# '''[[:en:Book|Book]] - [[:te:పుస్తకము|పుస్తకము]]'''
# '''[[:en:Encyclopedia|Encyclopedia]] - [[:te:విజ్ఞాన సర్వస్వము|విజ్ఞాన సర్వస్వము]]'''
# '''[[:en:Poetry|Poetry]] - [[:te:కవి|కవి]]'''
## [[:en:Epic poetry|Epic poetry]] - [[పురాణ కవిత్వం]]
## [[:en:Haiku|Haiku]] - [[హైకూ]]
## [[:en:Sonnet|Sonnet]] - [[సొనెట్]]
# [[:en:Literary theory|Literary theory]] - [[సాహిత్య సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Poetics|Poetics]] - [[పోయెటిక్స్]] 
## [[:en:Stylistics|Stylistics]] - [[శైలిశాస్త్రం]] 
## [[:en:New Criticism|New Criticism]] - [[నూతన విమర్శ]] 
# [[:en:Literary genre|Literary genre]] - [[సాహిత్య ప్రక్రియ]]
## [[:en:Children's literature|Children's literature]] - 
## [[:en:Detective fiction|Detective fiction]] - [[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Genre fiction|Genre fiction]] - [[జానర్ ఫిక్షన్]]
## [[:en:Science fiction|Science fiction]] - [[:te:వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]]
## [[:en:Young adult fiction|Young adult fiction]] - [[యంగ్ అడల్ట్ లిటరేచర్]] 
# [[:en:Fable|Fable]] - [[కల్పిత కథ]] 
# [[:en:Fairy tale|Fairy tale]] - [[అద్భుత కథ]] 
# [[:en:Fantasy|Fantasy]] - [[ఫాంటసీ]] 
# [[:en:Thesaurus|Thesaurus]] - [[పర్యాయపద నిఘంటువు]] 

====సాహిత్య రచనలు, 58====
# '''[[:en:The Art of War|The Art of War]] - [[ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్]]'''
# [[:en:Code of Hammurabi|Code of Hammurabi]] - [[హమ్మురాబి కోడ్]] 
# [[:en:Euclid's Elements|Euclid's Elements]] - [[యూక్లిడ్స్ ఎలిమెంట్స్]] 
# [[:en:Eugene Onegin|Eugene Onegin]] - [[యూజీన్ ఒనెగిన్]]
# [[:en:Hamlet|Hamlet]] - [[హ్యామ్లెట్]]
# [[:en:Republic (Plato)|Republic (Plato)]] - [[రిపబ్లిక్ (ప్లాటో)]]
# [[:en:The Prince|The Prince]] - [[ది ప్రిన్స్ (గ్రంథం)]]
# '''[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]] - [[:te:అలీఫ్ లైలా|అలీఫ్ లైలా]]'''
# '''[[:en:Dream of the Red Chamber|Dream of the Red Chamber]] - [[డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్]]'''
# [[:en:Don Quixote|Don Quixote]] - [[డాన్ కీహోటే]]
# [[:en:The Lord of the Rings|The Lord of the Rings]] - [[:te:లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్|లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్]]
# '''[[:en:The Tale of Genji|The Tale of Genji]] - [[ది టేల్ ఆఫ్ జెంజీ]]'''
# '''[[:en:Epic of Gilgamesh|Epic of Gilgamesh]] - [[ఎపిక్ అఫ్ గిల్గామేష్]]'''
# '''[[:en:Iliad|Iliad]] - [[:te:ఇలియడ్|ఇలియడ్]]'''
# [[:en:Journey to the West|Journey to the West]] - [[జర్నీ టు ది వెస్ట్]] 
# '''[[:en:Mahabharata|Mahabharata]] - [[:te:మహా భారతము|మహా భారతము]]'''
# [[:en:Odyssey|Odyssey]] - [[ఒడిస్సీ (నవల)]]
# [[:en:Parzival|Parzival]] -  	[[పార్జివాల్]]
# [[:en:Romance of the Three Kingdoms|Romance of the Three Kingdoms]] - [[రొమాన్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్]]
# '''[[:en:Shahnameh|Shahnameh]] - [[:te:షాహ్ నామా|షాహ్ నామా]]'''
# [[:en:Water Margin|Water Margin]] - [[వాటర్ మార్జిన్]]
# [[:en:Dead Sea Scrolls|Dead Sea Scrolls]] - [[డెడ్ సీ స్క్రోల్స్]]
# [[:en:I Ching|I Ching]] - [[ఐ చింగ్]]
# [[:en:Septuagint|Septuagint]] -  	[[సెప్టాజింట్]]
# [[:en:Goethe's Faust|Goethe's Faust]] - [[గోథేస్ ఫౌస్ట్]]
# [[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]] - [[:te:బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము|బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము]]
# [[:en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] -[[ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక]]
# [[:en:On the Origin of Species|On the Origin of Species]] - [[ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్]]
# [[:en:Oxford English Dictionary|Oxford English Dictionary]] - [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ]]
# [[:en:Gulliver's Travels|Gulliver's Travels]] - [[గలివర్స్ ట్రావెల్స్]]
# [[:en:King Lear|King Lear]] - [[కింగ్ లియర్]]
# [[:en:Macbeth|Macbeth]] - [[మాక్‌బెత్]]
# [[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] - [[ఎ మిడ్‌సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్]]
# [[:en:Othello|Othello]] - [[ఒథెల్లో]]
# [[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]] - [[రాబిన్సన్ క్రూసో]]
# [[:en:Romeo and Juliet|Romeo and Juliet]] - [[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)]]
# [[:en:Alice's Adventures in Wonderland|Alice's Adventures in Wonderland]] - [[ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్]]
# [[:en:Anna Karenina|Anna Karenina]] - [[అన్నా కరెనీనా]]
# [[:en:The Brothers Karamazov|The Brothers Karamazov]] -   [[ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్]]
# [[:en:The Catcher in the Rye|The Catcher in the Rye]] - [[ది క్యాచర్ ఇన్ ది రై]]
# [[:en:The Chronicles of Narnia|The Chronicles of Narnia]] - [[ది క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియా]]
# [[:en:Crime and Punishment|Crime and Punishment]] - [[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్]]
# [[:en:Frankenstein|Frankenstein]] - [[ఫ్రాంకెన్‌స్టెయిన్]]
# [[:en:Les Misérables|Les Misérables]] - [[లెస్ మిజరబుల్స్]]
# [[:en:The Little Prince|The Little Prince]] - [[ది లిటిల్ ప్రిన్స్]]
# [[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]] - [[మోబీ-డిక్]]
# [[:en:Nineteen Eighty-Four|Nineteen Eighty-Four]] - [[నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్]] 
# [[:en:The Old Man and the Sea|The Old Man and the Sea]] - [[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]]
# [[:en:One Hundred Years of Solitude|One Hundred Years of Solitude]] - [[వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సోలిట్యూడ్]]
# [[:en:Pride and Prejudice|Pride and Prejudice]] - [[ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్]]
# [[:en:Ulysses (novel)|Ulysses (novel)]] - [[యులిసెస్ (నవల)]]
# [[:en:Waiting for Godot|Waiting for Godot]] - [[వెయిటింగ్ ఫర్ గోడోట్]]
# [[:en:War and Peace|War and Peace]] - [[వార్ అండ్ పీస్]]
# [[:en:Asterix|Asterix]] - [[ఆస్టెరిక్స్]]
# [[:en:Aeneid|Aeneid]] - [[ఎనిడ్]]
# [[:en:Metamorphoses|Metamorphoses]] - [[మెటామార్ఫోసెస్]]
# [[:en:Divine Comedy|Divine Comedy]] - [[డివైన్ కామెడీ]]
# [[:en:Nibelungenlied|Nibelungenlied]] - [[నిబెలుంగెన్‌లీడ్]]

====Fictional worlds, 15====
# [[:en:Centaur|Centaur]] - [[సెంటార్]]
# [[:en:Chimera (mythology)|Chimera (mythology)]] - [[చిమెరా]]
# [[:en:Demon|Demon]] -  [[డెమోన్]]
# [[:en:Dragon|Dragon]] - [[:te:డ్రాగన్|డ్రాగన్]]
# [[:en:Fairy|Fairy]] - [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Ghost|Ghost]] - [[:te:దెయ్యం|దెయ్యం]]
# [[:en:Jinn|Jinn]] - [[జిన్]]
# [[:en:Loch Ness Monster|Loch Ness Monster]] - [[లోచ్ నెస్ మాన్స్టర్]]
# [[:en:Mermaid|Mermaid]] - [[:te:జల కన్యలు|జల కన్యలు]]
# [[:en:Pegasus|Pegasus]] - [[పెగాసస్ (పురాణం)]]
# [[:en:Unicorn|Unicorn]] - [[యూనికార్న్]]
# [[:en:Vampire|Vampire]] - [[వాంపైర్]]
# [[:en:Werewolf|Werewolf]] -  [[ఫెయిరీ]]
# [[:en:Atlantis|Atlantis]] - [[అట్లాంటిస్]]
# [[:en:Utopia|Utopia]] - [[యుటోపియా]]
{{Div col end}}

=== Music, 161 ===
{{Div col|cols=4}}
====Basics, 23 ====
# '''[[:en:Music|Music]] - [[:te:భారతీయ సంగీతము|భారతీయ సంగీతము]]'''
## [[:en:Choir|Choir]] - [[కోయిర్]]
## [[:en:Interval (music)|Interval (music)]] - [[అంతరం (సంగీతం)]] 
## [[:en:Major scale|Major scale]] - [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Minor scale|Minor scale]] - [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Musical improvisation|Musical improvisation]] - [[సంగీత మెరుగుదల]]
## [[:en:Scale (music)|Scale (music)]] - [[స్కేల్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Orchestra|Orchestra]] - [[ఆర్కెస్ట్రా]]
## [[:en:Rhythm|Rhythm]] - [[:te:లయ|లయ]]
# [[:en:Singing|Singing]] - [[:te:గానం|గానం]]
# '''[[:en:Song|Song]] - [[:te:పాట|పాట]]'''
# [[:en:Musicology|Musicology]] - [[:te:సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రం]]
## [[:en:Articulation (music)|Articulation (music)]] - [[ఆర్టిక్యులేషన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Counterpoint|Counterpoint]] - [[కౌంటర్ పాయింట్]] 
## [[:en:Music theory|Music theory]] - [[సంగీత సిద్ధాంతం]]
## [[:en:Musical form|Musical form]] - [[సంగీత రూపం]]
## [[:en:Mode (music)|Mode (music)]] - [[మోడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Twelve-tone technique|Twelve-tone technique]] - [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]]
# [[:en:Music video|Music video]] - [[మ్యూజిక్ వీడియో]] 
# [[:en:Rapping|Rapping]] - [[ర్యాపింగ్]]
# [[:en:Melody|Melody]] - [[మెలోడీ]]
# [[:en:Harmony|Harmony]] - [[ఏకస్వరం]]
## [[:en:Chord (music)|Chord (music)]] - [[కార్డ్ (సంగీతం) ]]

====Music genres/forms, 66====
# [[:en:Medieval music|Medieval music]] - [[మధ్యయుగ సంగీతం]]
# [[:en:Renaissance music|Renaissance music]] - [[పునరుజ్జీవన సంగీతం]]
# [[:en:Baroque music|Baroque music]] - [[బరోక్ సంగీతం]]
# [[:en:Classical period (music)|Classical period (music)]] - [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)]]
# [[:en:Romantic music|Romantic music]] - [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్]]&lt;!--Western music/1828 to 1911--&gt;
# [[:en:20th-century classical music|20th-century classical music]] - [[20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;!--Western music/1912 to present--&gt;
## [[:en:Impressionism in music|Impressionism in music]] - [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం]]
## [[:en:Expressionist music|Expressionist music]] - [[భావప్రకటన సంగీతం]] 
## [[:en:Neoclassicism (music)|Neoclassicism (music)]] - [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)]]
# [[:en:Contemporary classical music|Contemporary classical music]] - [[సమకాలీన శాస్త్రీయ సంగీతం]]
## [[:en:Serialism|Serialism]] - [[సీరియలిజం]]
## [[:en:Aleatoric music|Aleatoric music]] - [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం]]
## [[:en:Minimal music|Minimal music]] - [[మినిమల్ మ్యూజిక్ ]]
# '''[[:en:Classical music|Classical music]] - [[:te:యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం|యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం]]'''
## [[:en:Aria|Aria]] - [[అరియా]]
## [[:en:Canon (music)|Canon (music)]] - [[కానన్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Cantata|Cantata]] - [[కెంటాటా]]
## [[:en:Chamber music|Chamber music]] - [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్]]
## [[:en:Chorale|Chorale]] - [[కోరల్]]
## [[:en:Concerto|Concerto]] - [[కచేరీ]]
## [[:en:Étude|Étude]] - [[ఎట్యూడ్]]
## [[:en:Fugue|Fugue]] - [[ఫ్యూగ్]]
## [[:en:Hymn|Hymn]] - [[స్తోత్రగీతం]]
## [[:en:Lied|Lied]] - [[లీడ్]]
## [[:en:Madrigal|Madrigal]] - [[మాడ్రిగల్]]
## [[:en:Mass (music)|Mass (music)]] - [[మాస్ (సంగీతం)]]
## '''[[:en:Opera|Opera]] - [[ఒపెరా]]'''
## [[:en:Overture|Overture]] - [[ఓవర్చర్]]
## [[:en:Prelude (music)|Prelude (music)]] - [[ప్రిల్యూడ్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Requiem|Requiem]] - [[రిక్వియం]]
## [[:en:Sonata|Sonata]] - [[సోనాటా]]
## [[:en:Suite (music)|Suite (music)]] - [[సూట్ (సంగీతం)]]
## [[:en:Symphonic poem|Symphonic poem]] -  	[[సింఫోనిక్ పోయెమ్]]
## '''[[:en:Symphony|Symphony]] - [[సింఫొనీ]]'''
# '''[[:en:Blues|Blues]] - [[బ్లూస్]]'''
# [[:en:Country music|Country music]] - [[కంట్రీ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Dance music|Dance music]] - [[నృత్య సంగీతం]]
# [[:en:Easy listening|Easy listening]] - [[ఈజీ లిజనింగ్]]
# '''[[:en:Electronic music|Electronic music]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం]]'''
# [[:en:Film score|Film score]] - [[ఫిల్మ్ స్కోర్]]
# [[:en:Contemporary folk music|Contemporary folk music]] - [[:te:జానపద సంగీతం|జానపద సంగీతం]]
# [[:en:Gamelan|Gamelan]] - [[గామెలన్]]
# [[:en:Gregorian chant|Gregorian chant]] - [[గ్రెగోరియన్ చాంట్]]
# '''[[:en:Hip hop music|Hip hop music]] - [[:te:హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్ సంగీతం]]'''
# '''[[:en:Jazz|Jazz]] - [[జాజ్]]'''
## [[:en:Bebop|Bebop]] - [[బెబాప్]]
## [[:en:Dixieland|Dixieland]] -  [[డిక్సీల్యాండ్ జాజ్]]
## [[:en:Free jazz|Free jazz]] - [[ఫ్రీ జాజ్]]
## [[:en:Swing music|Swing music]] -  [[స్వింగ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Klezmer|Klezmer]] - [[క్లెజ్మర్]]
# [[:en:National anthem|National anthem]] - [[:te:జాతీయ గీతం|జాతీయ గీతం]]
# [[:en:Pop music|Pop music]] - [[పాప్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Reggae|Reggae]] - [[రెగె]]'''
# [[:en:Rhythm and blues|Rhythm and blues]] - [[రిథమ్ అండ్ బ్లూస్]] 
## [[:en:Soul music|Soul music]] - [[సోల్ మ్యూజిక్]]
# '''[[:en:Rock music|Rock music]] - [[రాక్ మ్యూజిక్]] '''
## [[:en:Heavy metal music|Heavy metal music]] - [[హెవీ మెటల్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Schlager music|Schlager music]] - [[స్ల్కాగర్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:World music|World music]] - [[ప్రపంచ సంగీతం]]
# [[:en:Disco|Disco]] - [[డిస్కో]]
# [[:en:Funk|Funk]] - [[ఫంక్]]
# [[:en:Ragtime|Ragtime]] - [[రాగ్‌టైమ్]]
# [[:en:Alternative rock|Alternative rock]] - [[ఆల్టర్నేటివ్ రాక్]]
# [[:en:Punk rock|Punk rock]] - [[పంక్ రాక్]]
# [[:en:Rock and roll|Rock and roll]] - [[రాక్ అండ్ రోల్]]
# [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]] - [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]

====Musical instruments, 59====
# [[:en:Musical instrument|Musical instrument]] - [[:te:సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యం]]
# [[:en:Accordion|Accordion]] - [[అకార్డియన్]]
# [[:en:Brass instrument|Brass instrument]] - [[బ్రాస్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Alto saxophone|Alto saxophone]] - [[ఆల్టో శాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Bass guitar|Bass guitar]] - [[బాస్ గిటార్]]
# [[:en:Bass drum|Bass drum]] - [[బాస్ డ్రమ్]]
# [[:en:Bassoon|Bassoon]] - [[బాసూన్]]
# [[:en:Bell|Bell]] - [[:te:గంట (పరికరం)|గంట (పరికరం)]]
# [[:en:Bongo drum|Bongo drum]] - [[బోంగో డ్రమ్]]
# [[:en:Carillon|Carillon]] - [[క్యారిల్లాన్]]
# [[:en:Cello|Cello]] - [[సెల్లో]]
# [[:en:Celesta|Celesta]] - [[సెలెస్టా]]
# [[:en:Tubular bells|Tubular bells]] - [[ట్యూబులర్ బెల్స్]] 
# [[:en:Clarinet|Clarinet]] - [[క్లారినెట్]]
# [[:en:Contrabassoon|Contrabassoon]] -[[ కాంట్రాబసూన్]] 
# [[:en:Cornet|Cornet]] - [[కార్నెట్]]
# '''[[:en:Drum|Drum]] - [[డ్రమ్]]'''
# [[:en:Electronic musical instrument|Electronic musical instrument]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యం]]
## [[:en:Electric guitar|Electric guitar]] - [[ఎలక్ట్రిక్ గిటార్]]
## [[:en:Electric piano|Electric piano]] - [[ఎలక్ట్రిక్ పియానో]]
## [[:en:Music sequencer|Music sequencer]] - [[మ్యూజిక్ సీక్వెన్సర్]]
## [[:en:Synthesizer|Synthesizer]] - [[సింథసైజర్]]
# [[:en:Cor anglais|Cor anglais]] - [[కోర్ ఆంగ్లేస్]]
# [[:en:Euphonium|Euphonium]] - [[యుఫోనియం]]
# [[:en:Flugelhorn|Flugelhorn]] - 
# '''[[:en:Flute|Flute]] - [[:te:వేణువు|వేణువు]]'''
# [[:en:French horn|French horn]] - [[ఫ్రెంచ్ హార్న్]]
# '''[[:en:Guitar|Guitar]] - [[:te:గిటారు|గిటారు]]'''
# [[:en:Harmonica|Harmonica]] - [[:te:హార్మోనికా|హార్మోనికా]]
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Harp|Harp]] - [[హార్ప్]]
# [[:en:Harpsichord|Harpsichord]] - [[హార్ప్సికార్డ్]]
# [[:en:Lyre|Lyre]] - [[లైర్]]
# [[:en:Oboe|Oboe]] - [[ఓబోయ్]]
# '''[[:en:Piano|Piano]] - [[:te:పియానో|పియానో]]'''
# [[:en:Piccolo|Piccolo]] - [[పికోలో]] 
# [[:en:Pipe organ|Pipe organ]] - [[పైప్ ఆర్గాన్]] 
# [[:en:Recorder (musical instrument)|Recorder (musical instrument)]] - [[రికార్డర్ (సంగీత వాయిద్యం)]]
# [[:en:Saxophone|Saxophone]] - [[సాక్సోఫోన్]]
# [[:en:Snare drum|Snare drum]] - [[స్నేర్ డ్రమ్]] 
# [[:en:Sousaphone|Sousaphone]] - [[సౌసాఫోన్]]
# [[:en:Double bass|Double bass]] - [[డబుల్ బాస్]]
# [[:en:String instrument|String instrument]] - [[స్ట్రింగ్ వాయిద్యం]]
# [[:en:Timpani|Timpani]] - [[తిమ్పానీ]]
# [[:en:Trombone|Trombone]] - [[ట్రోంబోన్]]
# '''[[:en:Trumpet|Trumpet]] - [[ట్రంపెట్]]'''
# [[:en:Tuba|Tuba]] - [[ట్యూబా]]
# [[:en:Vibraphone|Vibraphone]] - [[వైబ్రాఫోన్]]
# [[:en:Viola|Viola]] - [[వయోలా]] 
# '''[[:en:Violin|Violin]] - [[:te:వయొలిన్|వయొలిన్]]'''
# [[:en:Xylophone|Xylophone]] - [[జైలోఫోన్]] 
# [[:en:Zither|Zither]] - [[జిథర్]] 
# [[:en:Mandolin|Mandolin]] - [[మాండలిన్]] 
# [[:en:Lute|Lute]] - [[లూట్ (వీణ)]] 
# [[:en:Wind instrument|Wind instrument]] - [[గాలి వాయిద్యం]] 
# [[:en:Woodwind instrument|Woodwind instrument]] - [[వుడ్‌విండ్ వాయిద్యం]] 
# [[:en:Bagpipes|Bagpipes]] - [[బ్యాగ్‌పైప్స్]] 
# [[:en:Percussion instrument|Percussion instrument]] - 
# [[:en:Cymbal|Cymbal]] - [[సింబల్స్]]

====Specific musical works, 13====
; Classical, 3
# [[:en:The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons (Vivaldi)]] - [[ది ఫోర్ సీజన్స్ (వివాల్డి)]]
# [[:en:Symphony No. 5 (Beethoven)|Symphony No. 5 (Beethoven)]] - [[సింఫనీ నెం. 5 (బీథోవెన్)]]
# [[:en:Symphony No. 9 (Beethoven)|Symphony No. 9 (Beethoven)]] - [[సింఫనీ నెం. 9 (బీథోవెన్)]]

; Opera, 6
# [[:en:Carmen|Carmen]] - [[కార్మెన్]]
# [[:en:Don Giovanni|Don Giovanni]] - [[డాన్ గియోవన్నీ]]
# [[:en:Madama Butterfly|Madama Butterfly]] - [[మడమా బటర్‌ఫ్లై]]
# [[:en:The Magic Flute|The Magic Flute]] - [[ది మ్యాజిక్ ఫ్లూట్]]
# [[:en:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]] - [[ది రింగ్ ఆఫ్ ది నిబెలుంగ్]]
# [[:en:La traviata|La traviata]] - [[లా ట్రావియాటా]]

; Ballet, 1
# [[:en:Swan Lake|Swan Lake]] - [[స్వాన్ లేక్]]

; Modern, 3
# [[:en:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]] - [[ది డార్క్ సైడ్ ఆఫ్ ది మూన్]]
# [[:en:Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] - [[సార్జెంట్ పెప్పర్స్ లోన్లీ హార్ట్స్ క్లబ్ బ్యాండ్]]
# [[:en:Thriller (Michael Jackson album)|Thriller (Michael Jackson album)]] - [[థ్రిల్లర్ (ఆల్బమ్)]]
{{Div col end}}

=== Performing arts, 60 ===
{{Div col|cols=4}}

====Concepts, 6====
# [[:en:Performing arts|Performing arts]] - [[నృత్యరూపకం]]
# [[:en:Acting|Acting]] - [[:te:నటన|నటన]]
# [[:en:Audience|Audience]] - [[:te:ప్రేక్షకులు|ప్రేక్షకులు]]
# [[:en:Theater (structure)|Theater (structure)]] - [[ప్రదర్శన శాల]]
# [[:en:Joke|Joke]] - [[ఛలోక్తి]]
# [[:en:Parody|Parody]] - [[పేరడీ]]

====Forms, 54====
# [[:en:Acrobatics|Acrobatics]] - [[విన్యాసాలు]]
## [[:en:Tightrope walking|Tightrope walking]] - [[టైట్‌రోప్ వాకింగ్]]
## [[:en:Trapeze|Trapeze]] - [[ట్రాపెజ్]]
# [[:en:Circus|Circus]] - [[:te:సర్కస్|సర్కస్]]
# [[:en:Magic (illusion)|Magic (illusion)]] - [[:te:ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాలం]]
## [[:en:Card manipulation|Card manipulation]] - [[కార్డ్ మానిప్యులేషన్]]
## [[:en:Escapology|Escapology]] -  	[[ఎస్కేపాలజీ]]
# [[:en:Musical theatre|Musical theatre]] -[[ సంగీత నాటకం]]
# [[:en:Operetta|Operetta]] - [[ఒపెరెట్టా]]
# [[:en:|en:]] - 
# [[:en:Performance art|Performance art]] -  	[[ప్రదర్శన కళ]]
# [[:en:Clown|Clown]] - [[విదూషకుడు]]

;Dance, 20
# '''[[:en:Dance|Dance]] - [[:te:నాట్యము|నాట్యము]]'''
# [[:en:Ballet|Ballet]] - [[బ్యాలెట్ డ్యాన్స్]]
# [[:en:Belly dance|Belly dance]] - [[బెల్లీ డ్యాన్స్]]
# [[:en:Choreography|Choreography]] - [[:te:నృత్యరూపకల్పన|నృత్యరూపకల్పన]]
# [[:en:Bossa nova|Bossa nova]] - 
# [[:en:Breakdancing|Breakdancing]] - [[బ్రేక్‌డ్యాన్సింగ్]]
# '''[[:en:Flamenco|Flamenco]] - [[ఫ్లమెన్కో]]'''
# [[:en:Folk dance|Folk dance]] - [[:te:జానపద నృత్యం|జానపద నృత్యం]]
# [[:en:Foxtrot|Foxtrot]] - [[ఫాక్స్‌ట్రాట్]]
# [[:en:Hip hop|Hip hop]] - [[హిప్ హాప్ సంగీతం]]
# [[:en:Jitterbug|Jitterbug]] - [[జిట్టర్‌బగ్]]
# [[:en:Jive (dance)|Jive (dance)]] - [[జైవ్ (నృత్యం)]]
# [[:en:Mambo (dance)|Mambo (dance)]] - [[మాంబో (నృత్యం)]]
# [[:en:Modern dance|Modern dance]] - [[ఆధునిక నృత్యం]]
# [[:en:Pasodoble|Pasodoble]] - 
# [[:en:Quickstep|Quickstep]] - 
# '''[[:en:Samba|Samba]] - '''
# [[:en:Tango|Tango]] - [[:te:టాంగో (నృత్యం)|టాంగో (నృత్యం)]]
# [[:en:Twist (dance)|Twist (dance)]] - 
# [[:en:Waltz|Waltz]] - 

;Theatre, 22
# '''[[:en:Theatre|Theatre]] - '''
## [[:en:Theatre of ancient Greece|Theatre of ancient Greece]] - 
## [[:en:Amateur theatre|Amateur theatre]] - 
## [[:en:Improvisational theatre|Improvisational theatre]] - 
# [[:en:Audition|Audition]] - 
# [[:en:Broadway theatre|Broadway theatre]] - 
# [[:en:Cabaret|Cabaret]] - 
# [[:en:Corps de ballet|Corps de ballet]] - 
# [[:en:Comedy|Comedy]] - 
# [[:en:Commedia dell'arte|Commedia dell'arte]] - 
# [[:en:Dialogue|Dialogue]] - [[:te:సంభాషణ|సంభాషణ]]
# [[:en:Drama|Drama]] - 
# [[:en:Mystery play|Mystery play]] - 
# [[:en:Playwright|Playwright]] - 
# [[:en:Puppetry|Puppetry]] - 
# [[:en:Soliloquy|Soliloquy]] - 
# [[:en:Kabuki|Kabuki]] - &lt;!--japanese theatre--&gt;
# [[:en:Peking opera|Peking opera]] - &lt;!--chinese theatre--&gt;
# [[:en:Noh|Noh]] - &lt;!--older japanese theatre--&gt;
# [[:en:Scenography|Scenography]] - 
# [[:en:Wayang|Wayang]] - &lt;!--indonesian shadow puppets--&gt;
# [[:en:Tragedy|Tragedy]] - 
{{Div col end}}

=== Visual arts, 122 ===
{{Div col|cols=4}}
# '''[[:en:Art|Art]] - '''
# [[:en:Visual arts|Visual arts]] - 

====History of art, 50====
;Early art, 8
# [[:en:Byzantine art|Byzantine art]] - 
# [[:en:Carolingian art|Carolingian art]] - 
# [[:en:Celtic art|Celtic art]] - 
# [[:en:Etruscan art|Etruscan art]] - 
# [[:en:Miniature (illuminated manuscript)|Miniature (illuminated manuscript)]] - 
# [[:en:Ottonian art|Ottonian art]] - 
# [[:en:Renaissance art|Renaissance art]] - 
# [[:en:Stained glass|Stained glass]] - 

;Pre-modern art, 11
# [[:en:Academic art|Academic art]] - 
# [[:en:Baroque|Baroque]] - 
# [[:en:Classicism|Classicism]] - 
# [[:en:Düsseldorf school of painting|Düsseldorf school of painting]] - 
# [[:en:Dutch Golden Age painting|Dutch Golden Age painting]] - 
# [[:en:Empire style|Empire style]] - 
# [[:en:Gothic art|Gothic art]] - 
# [[:en:Mannerism|Mannerism]] - 
# [[:en:Realism (arts)|Realism (arts)]] - 
# [[:en:Romanesque art|Romanesque art]] - 
# [[:en:Rococo|Rococo]] - 

;Modern art, 19
# [[:en:Modern art|Modern art]] - [[:te:ఆధునిక చిత్రకళ|ఆధునిక చిత్రకళ]]
# [[:en:Abstract art|Abstract art]] - [[:te:నైరూప్య కళ|నైరూప్య కళ]]
# [[:en:Abstract expressionism|Abstract expressionism]] - 
# [[:en:Art Deco|Art Deco]] - 
# [[:en:Art Nouveau|Art Nouveau]] - 
# [[:en:Bauhaus|Bauhaus]] - 
# [[:en:Constructivism (art)|Constructivism (art)]] - 
# [[:en:Cubism|Cubism]] - 
# [[:en:Dada|Dada]] - 
# [[:en:Expressionism|Expressionism]] - 
# [[:en:Futurism|Futurism]] - 
# [[:en:Impressionism|Impressionism]] - [[:te:ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిజం]]
# [[:en:Kitsch|Kitsch]] - 
# [[:en:Neoclassicism|Neoclassicism]] - 
# [[:en:Pre-Raphaelite Brotherhood|Pre-Raphaelite Brotherhood]] - 
# [[:en:Post-Impressionism|Post-Impressionism]] - 
# [[:en:Suprematism|Suprematism]] - 
# [[:en:Surrealism|Surrealism]] - [[:te:సర్రియలిజం|సర్రియలిజం]]
# [[:en:Symbolism (arts)|Symbolism (arts)]] - 

;Contemporary art, 12
# [[:en:Contemporary art|Contemporary art]] - 
# [[:en:Fluxus|Fluxus]] - 
# [[:en:Kinetic art|Kinetic art]] - 
# [[:en:Land art|Land art]] - 
# [[:en:Minimalism|Minimalism]] - 
# [[:en:Neo-expressionism|Neo-expressionism]] - 
# [[:en:Conceptual art|Conceptual art]] - 
# [[:en:Op art|Op art]] - 
# [[:en:Outsider art|Outsider art]] - 
# [[:en:Pop art|Pop art]] - 
# [[:en:Postmodern art|Postmodern art]] - 
# [[:en:Transavantgarde|Transavantgarde]] - 

====Artist's tools, 6====
# [[:en:Charcoal|Charcoal]] - [[:te:కర్ర బొగ్గు|కర్ర బొగ్గు]]
# [[:en:Ink|Ink]] - [[:te:సిరా|సిరా]]
# [[:en:Paint|Paint]] - 
# [[:en:Pencil|Pencil]] - [[:te:పెన్సిల్|పెన్సిల్]]
# [[:en:Pigment|Pigment]] - [[:te:వర్ణకాలు|వర్ణకాలు]]
# [[:en:Pen|Pen]] - [[:te:కలము|కలము]]

====Design, 3====
# [[:en:Design|Design]] - 
# [[:en:Graphic design|Graphic design]] - 
# [[:en:Web design|Web design]] - [[:te:వెబ్ డిజైన్|వెబ్ డిజైన్]]

====Concepts and forms, 39====
# [[:en:Body art|Body art]] - 
# '''[[:en:Calligraphy|Calligraphy]] - '''
# '''[[:en:Comics|Comics]] - [[:te:కామిక్స్|కామిక్స్]]'''
# [[:en:Drawing|Drawing]] - [[:te:రేఖాచిత్రం|రేఖాచిత్రం]]
# [[:en:Environmental art|Environmental art]] - 
# '''[[:en:Fashion|Fashion]] - '''
# [[:en:Handicraft|Handicraft]] - [[:te:హస్తకళ|హస్తకళ]]
# '''[[:en:Painting|Painting]] - [[:te:చిత్రలేఖనం|చిత్రలేఖనం]]'''
# [[:en:Palette (painting)|Palette (painting)]] - 
# [[:en:Portrait miniature|Portrait miniature]] - 
# '''[[:en:Pottery|Pottery]] - [[:te:మృణ్మయ పాత్రలు|మృణ్మయ పాత్రలు]]'''
# '''[[:en:Sculpture|Sculpture]] - [[:te:శిల్పం|శిల్పం]]'''
# [[:en:Video art|Video art]] - 
# [[:en:Collage|Collage]] - [[:te:కొల్లాజ్|కొల్లాజ్]]
# [[:en:Manga|Manga]] - 
# [[:en:Graffiti|Graffiti]] - [[:te:గ్రాఫిటీ|గ్రాఫిటీ]]
# [[:en:Illustration|Illustration]] - [[:te:ఇలస్ట్రేషన్|ఇలస్ట్రేషన్]]
# [[:en:Mosaic|Mosaic]] - 
# [[:en:Oil painting|Oil painting]] - [[:te:తైల చిత్రలేఖనం|తైల చిత్రలేఖనం]]
# [[:en:Origami|Origami]] - [[:te:ఒరిగమి|ఒరిగమి]]
# [[:en:Watercolor painting|Watercolor painting]] - [[:te:నీటి వర్ణ చిత్రాలు|నీటి వర్ణ చిత్రాలు]]

; Film, 18
# '''[[:en:Film|Film]] - [[:te:సినిమా|సినిమా]]'''
# [[:en:Movie theater|Movie theater]] - 
# '''[[:en:Animation|Animation]] - [[:te:యానిమేషన్|యానిమేషన్]]'''
## '''[[:en:Anime|Anime]] - '''
## [[:en:Computer animation|Computer animation]] - 
# [[:en:Color motion picture film|Color motion picture film]] - 
# [[:en:Short film|Short film]] - 
# [[:en:Silent film|Silent film]] - 
# [[:en:Filmmaking|Filmmaking]] - 
## [[:en:Cinematography|Cinematography]] - [[:te:సినిమాటోగ్రఫీ|సినిమాటోగ్రఫీ]]
## [[:en:Film editing|Film editing]] - 
## [[:en:Foley (filmmaking)|Foley (filmmaking)]] - 
## [[:en:Special effect|Special effect]] - 
## [[:en:Studio system|Studio system]] - 
## [[:en:Technicolor|Technicolor]] - 
# [[:en:Bollywood|Bollywood]] - [[:te:బాలీవుడ్|బాలీవుడ్]]
# [[:en:Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] - [[:te:కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్]]
# [[:en:Academy Awards|Academy Awards]] - [[:te:అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాలు]]

====Specific works, 21====
;Painting, 8
# [[:en:The Blue Boy|The Blue Boy]] - 
# [[:en:The Death of Socrates|The Death of Socrates]] - 
# [[:en:Mona Lisa|Mona Lisa]] - [[:te:మోనాలిసా|మోనాలిసా]]
# [[:en:The Night Watch|The Night Watch]] - 
# [[:en:The Scream|The Scream]] - 
# [[:en:The Last Supper (Leonardo da Vinci)|The Last Supper (Leonardo da Vinci)]] - 
# [[:en:The Starry Night|The Starry Night]] - 
# [[:en:Guernica (Picasso)|Guernica (Picasso)]] - [[:te:గుయెర్నికా (చిత్రం)|గుయెర్నికా (చిత్రం)]]

;Sculpture, 4
# [[:en:The Thinker|The Thinker]] - 
# [[:en:David (Michelangelo)|David (Michelangelo)]] - [[:te:డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)|డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)]]
# [[:en:Manneken Pis|Manneken Pis]] - 
# [[:en:The Little Mermaid (statue)|The Little Mermaid (statue)]] - 
# [[:en:Venus de Milo|Venus de Milo]] - 

;Films, 9
# [[:en:Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)]] - 
# [[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]] - 
# [[:en:Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia (film)]] - 
# [[:en:The Sound of Music (film)|The Sound of Music (film)]] - [[:te:ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్|ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్]]
# [[:en:Casablanca (film)|Casablanca (film)]] - 
# [[:en:Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind (film)]] - 
# [[:en:2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey (film)]] - [[:te:2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ|2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]]
# [[:en:Star Wars|Star Wars]] - 
# [[:en:The Godfather|The Godfather]] - [[:te:ది గాడ్‌ఫాదర్|ది గాడ్‌ఫాదర్]]
{{Div col end}}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|పదివేల వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>o4ixrahyjv021skil4dmw3gwzpm64oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:యర్రా రామారావు/ప్రయోగశాల</title>
    <ns>2</ns>
    <id>259431</id>
    <revision>
      <id>4980287</id>
      <parentid>4978643</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120141" sha1="nah65pld2qikgv4p09uptmhdf2mqgw0" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;  

ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు.    

{| class=&quot;wikitable&quot;
!అంశం
!వివరణ
|-
!సమస్య
|కొన్ని వర్గాల పేర్లు వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇస్తాయి.
|-
!ఉదాహరణలు
|వర్గం:1935 పత్రికలు (1935లో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? తెలుగు పత్రికలు వర్గం:తెలుగు పత్రికలు కింద ఉన్నాయి)
|-
!ప్రతిపాదిత నియమం
|ప్రతి వర్గం పేరు విడిగా సమీక్షించి, అర్థం స్పష్టంగా ఉండేలా మార్చాలి.
|}

==== 9. పర్యాయపదాల వల్ల చీలిన వర్గాలు ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!అంశం
!వివరణ
|-
!సమస్య
|ఒకే భావానికి వేర్వేరు పదాలు వాడటం వల్ల ఒకే వర్గం విడిపోతోంది.
|-
!ఉదాహరణలు
|ఆలయాలు / దేవాలయాలు (9 సందర్భాల్లో); వర్తకం / వాణిజ్యం
|-
!ప్రతిపాదిత నియమం
|ఒక భావానికి ఒకే పదాన్ని ఎంచుకోవాలి. ఏ పదమో చర్చలో నిర్ణయించాలి.
|}

==== 10. దేశ నామాల రూపాలు (అమెరికా / అమెరికన్ మొదలైనవి) ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!అంశం
!వివరణ
|-
!సమస్య
|దేశం పేరును కొన్నిచోట్ల &quot;అమెరికా&quot;, కొన్నిచోట్ల &quot;అమెరికన్&quot; రూపంలో వాడటం వల్ల ఒకే వర్గం చీలుతోంది.
|-
!ఉదాహరణలు
|వర్గం:అమెరికా కింద 42 ఉపవర్గాల్లో ఈ అస్థిరత కనిపిస్తుంది
|}


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+సరిగ్గా సరిపోలే జతలు (6)
!క్రమ సంఖ్య
!ఎర్ర వర్గం (లింక్)
!వ్యాసాలు
!నీలి వర్గం (లింక్)
!పేజీలు
|-
|1
|[[:వర్గం:శివ సహస్ర నామ స్తోత్రము]]
|10
|[[:వర్గం:శివ సహస్రనామ స్తోత్రము]]
|10
|-
|2
|[[:వర్గం:ఆసియా , ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|8
|[[:వర్గం:ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|10
|-
|3
|[[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు, పట్టణాలు]]
|8
|[[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]]
|9
|-
|4
|[[:వర్గం:భారతీయ వాయు సేన]]
|6
|[[:వర్గం:భారతీయ వాయుసేన]]
|2
|-
|5
|[[:వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]]
|6
|[[:వర్గం:వృక్ష శాస్త్రం]]
|185
|-
|6
|[[:వర్గం:వాస్తుశాస్త్రం]]
|5
|[[:వర్గం:వాస్తు శాస్త్రం]]
|11
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+పాక్షికంగా సరిపోలే జతలు (84)
!క్రమ సంఖ్య
!ఎర్ర వర్గం (లింక్)
!వ్యాసాలు
!నీలి వర్గం (లింక్)
!పేజీలు
|-
|1
|[[:వర్గం:భారతదేశం లోని తాలూకాలు]]
|26
|[[:వర్గం:భారతదేశం]]
|238
|-
|2
|[[:వర్గం:సజీవులు]]
|22
|[[:వర్గం:జీవులు]]
|8
|-
|3
|[[:వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]]
|13
|[[:వర్గం:గ్రామాలు]]
|12
|-
|4
|[[:వర్గం:భూటాన్ పక్షులు]]
|11
|[[:వర్గం:పక్షులు]]
|88
|-
|5
|[[:వర్గం:మరాఠీ రాజకీయ నాయకులు]]
|11
|[[:వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]]
|146
|-
|6
|[[:వర్గం:మలయాళీ ప్రజలు]]
|11
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|7
|[[:వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|11
|[[:వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|11
|-
|8
|[[:వర్గం:గుజరాతీ ప్రజలు]]
|10
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|9
|[[:వర్గం:భారతీయ గాత్ర నటీమణులు]]
|10
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|10
|[[:వర్గం:మలయాళ భాషా రచయితలు]]
|10
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|11
|[[:వర్గం:భారతీయ బాల నటీమణులు]]
|9
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|12
|[[:వర్గం:భారతీయ రాజకీయ నాయకులు]]
|9
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకీయ నాయకులు]]
|10
|-
|13
|[[:వర్గం:భారతీయ వైద్య రచయితలు]]
|9
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|14
|[[:వర్గం:భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాలు]]
|9
|[[:వర్గం:శాస్త్రాలు]]
|15
|-
|15
|[[:వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటులు]]
|8
|[[:వర్గం:భారతీయ నటులు]]
|26
|-
|16
|[[:వర్గం:చెరువులు]]
|8
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చెరువులు]]
|2
|-
|17
|[[:వర్గం:ప్రైవేట్ బ్యాంకులు]]
|8
|[[:వర్గం:బ్యాంకులు]]
|7
|-
|18
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో 1948 స్థాపనలు]]
|8
|[[:వర్గం:1948 స్థాపనలు]]
|2
|-
|19
|[[:వర్గం:భారతీయ పురుష నవలా రచయితలు]]
|8
|[[:వర్గం:నవలా రచయితలు]]
|35
|-
|20
|[[:వర్గం:మరాఠీ ప్రజలు]]
|8
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|21
|[[:వర్గం:వేద సాహిత్యం]]
|8
|[[:వర్గం:సాహిత్యం]]
|75
|-
|22
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటులు]]
|7
|[[:వర్గం:భారతీయ నటులు]]
|26
|-
|23
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ క్రీడలు]]
|7
|[[:వర్గం:క్రీడలు]]
|75
|-
|24
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వేదిక]]
|7
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|56
|-
|25
|[[:వర్గం:ఉర్దూ సినిమా నటీమణులు]]
|7
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|26
|[[:వర్గం:జానపద కళాకారులు]]
|7
|[[:వర్గం:కళాకారులు]]
|59
|-
|27
|[[:వర్గం:తమిళ టెలివిజన్ నటీమణులు]]
|7
|[[:వర్గం:టెలివిజన్]]
|12
|-
|28
|[[:వర్గం:తెలుగు నేపథ్య గాయకులు]]
|7
|[[:వర్గం:గాయకులు]]
|51
|-
|29
|[[:వర్గం:పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|7
|[[:వర్గం:పురస్కార గ్రహీతలు]]
|29
|-
|30
|[[:వర్గం:పురాణ జీవులు]]
|7
|[[:వర్గం:జీవులు]]
|8
|-
|31
|[[:వర్గం:2023 భారత రాజకీయాలు]]
|6
|[[:వర్గం:భారత రాజకీయాలు]]
|6
|-
|32
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ ముస్లింలు]]
|6
|[[:వర్గం:భారతీయ ముస్లింలు]]
|66
|-
|33
|[[:వర్గం:ఇస్లామీయ నిర్మాణాలు]]
|6
|[[:వర్గం:నిర్మాణాలు]]
|71
|-
|34
|[[:వర్గం:కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలు]]
|6
|[[:వర్గం:ప్రభుత్వ పథకాలు]]
|22
|-
|35
|[[:వర్గం:కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు]]
|6
|[[:వర్గం:ప్రభుత్వ సంస్థలు]]
|37
|-
|36
|[[:వర్గం:కేరళకు చెందిన రచయితలు]]
|6
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|37
|[[:వర్గం:తుళు సినిమా నటీమణులు]]
|6
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|38
|[[:వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]]
|6
|[[:వర్గం:తెలుగు]]
|44
|-
|39
|[[:వర్గం:భారతీయ నృత్య దర్శకులు]]
|6
|[[:వర్గం:నృత్యదర్శకులు]]
|28
|-
|40
|[[:వర్గం:భారతీయ సంస్కృత పండితులు]]
|6
|[[:వర్గం:సంస్కృత పండితులు]]
|57
|-
|41
|[[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]]
|6
|[[:వర్గం:క్రీడలు]]
|75
|-
|42
|[[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]]
|6
|[[:వర్గం:ఆనకట్టలు]]
|38
|-
|43
|[[:వర్గం:2021 భారత రాజకీయాలు]]
|5
|[[:వర్గం:భారత రాజకీయాలు]]
|6
|-
|44
|[[:వర్గం:2024 భారత రాజకీయాలు]]
|5
|[[:వర్గం:భారత రాజకీయాలు]]
|6
|-
|45
|[[:వర్గం:అమెరికన్ బాల నటీమణులు]]
|5
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|46
|[[:వర్గం:ఒడిశా రాజకీయాలు]]
|5
|[[:వర్గం:రాజకీయాలు]]
|26
|-
|47
|[[:వర్గం:కన్నడ సినిమాలో నటీమణులు]]
|5
|[[:వర్గం:కన్నడ సినిమా]]
|12
|-
|48
|[[:వర్గం:కేరళ నటీమణులు]]
|5
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|49
|[[:వర్గం:ఖగోళ విజ్ఞానం]]
|5
|[[:వర్గం:జ్ఞానం]]
|3
|-
|50
|[[:వర్గం:చైనా పక్షులు]]
|5
|[[:వర్గం:ఇండోచైనా పక్షులు]]
|6
|-
|51
|[[:వర్గం:జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]
|5
|[[:వర్గం:జనతాదళ్ (యునైటెడ్) నాయకులు]]
|102
|-
|52
|[[:వర్గం:టాటా వాహనాలు]]
|5
|[[:వర్గం:వాహనాలు]]
|44
|-
|53
|[[:వర్గం:తమిళ సినిమా పురుష నటులు]]
|5
|[[:వర్గం:తమిళ సినిమా]]
|31
|-
|54
|[[:వర్గం:నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023]]
|5
|[[:వర్గం:పురస్కారాలు]]
|134
|-
|55
|[[:వర్గం:పద్యాలు]]
|5
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు పద్యాలు]]
|1
|-
|56
|[[:వర్గం:భారత టెలివిజన్ నటులు]]
|5
|[[:వర్గం:టెలివిజన్]]
|12
|-
|57
|[[:వర్గం:భారత శాస్త్రవేత్తలు]]
|5
|[[:వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు]]
|113
|-
|58
|[[:వర్గం:భారతీయ కళా చరిత్రకారులు]]
|5
|[[:వర్గం:కళా చరిత్ర]]
|3
|-
|59
|[[:వర్గం:భారతీయ గీత రచయితలు]]
|5
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|60
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
|5
|[[:వర్గం:మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
|44
|-
|61
|[[:వర్గం:మలయాళీ రాజకీయ నాయకులు]]
|5
|[[:వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]]
|146
|-
|62
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్ ప్రజలు]]
|5
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|63
|[[:వర్గం:విశాఖపట్నం ఆర్థిక వ్యవస్థ]]
|5
|[[:వర్గం:ఆర్థిక వ్యవస్థ]]
|12
|-
|64
|[[:వర్గం:వైద్యం]]
|5
|[[:వర్గం:నేత్ర వైద్యం]]
|5
|-
|65
|[[:వర్గం:సిక్కిం భాషలు]]
|5
|[[:వర్గం:సిక్కిం]]
|22
|-
|66
|[[:వర్గం:సిద్ధాంతాలు]]
|5
|[[:వర్గం:కుట్ర సిద్ధాంతాలు]]
|2
|-
|67
|[[:వర్గం:హిందీ టెలివిజన్‌ నటులు]]
|5
|[[:వర్గం:టెలివిజన్]]
|12
|-
|68
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]]
|4
|[[:వర్గం:భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]]
|11
|-
|69
|[[:వర్గం:అమెరికన్ నటీమణులు]]
|4
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|70
|[[:వర్గం:అస్సాం చరిత్ర]]
|4
|[[:వర్గం:చరిత్ర]]
|85
|-
|71
|[[:వర్గం:ఒడియా సినిమా నటీమణులు]]
|4
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|72
|[[:వర్గం:కారాగారాలు]]
|4
|[[:వర్గం:తెలంగాణలో కారాగారాలు]]
|3
|-
|73
|[[:వర్గం:చర్చ క్రితం చర్చలు]]
|4
|[[:వర్గం:వాడుకరి చర్చ క్రితం చర్చలు]]
|22
|-
|74
|[[:వర్గం:టయోటా వాహనాలు]]
|4
|[[:వర్గం:వాహనాలు]]
|44
|-
|75
|[[:వర్గం:డోలు కళాకారులు]]
|4
|[[:వర్గం:కళాకారులు]]
|59
|-
|76
|[[:వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయాలు]]
|4
|[[:వర్గం:ఢిల్లీ]]
|39
|-
|77
|[[:వర్గం:తమిళ సినిమా గాయకులు]]
|4
|[[:వర్గం:గాయకులు]]
|51
|-
|78
|[[:వర్గం:నాడీ సంబంధ వ్యాధులు]]
|4
|[[:వర్గం:వ్యాధులు]]
|333
|-
|79
|[[:వర్గం:నోబుల్ బహుమతులు - 2023]]
|4
|[[:వర్గం:బహుమతులు]]
|10
|-
|80
|[[:వర్గం:పంజాబీ ప్రజలు]]
|4
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|81
|[[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|4
|[[:వర్గం:పురస్కార గ్రహీతలు]]
|29
|-
|82
|[[:వర్గం:పార్సీ ప్రజలు]]
|4
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|83
|[[:వర్గం:భరతనాట్యం ఘాతాంకాలు]]
|4
|[[:వర్గం:భరతనాట్యం]]
|2
|-
|84
|[[:వర్గం:భారత రంగస్థల నటీమణులు]]
|4
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|}

== ఎర్ర వర్గాల్లో నామకరణ విశ్లేషణ (అక్టోబరు 2026) ==
300 &quot;ఎర్ర వర్గాలు&quot; (వర్గం పేజీ సృష్టించని, కానీ వ్యాసాల్లో వాడిన వర్గాలు) ఎక్స్‌పోర్టు చేసి, వాటిని సైట్‌లోని మొత్తం 43,072 వర్గాల పూర్తి జాబితాతో పోల్చి పరిశీలించినప్పుడు, ఒకే భావనకు వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు వాడిన 15 సందర్భాలు కనిపించాయి. ప్రతి దానిలో ఎక్కువ వ్యాసాల్లో వాడిన పేరును &quot;సిఫార్సు&quot; గా చూపించాను — తుది నిర్ణయం సంఘం/సమీక్ష మీదే.

=== 1. పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు ===

* [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (10 వ్యాసాలు) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]] (4)
* [[:వర్గం:కళల్లో పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (4)

=== 2. పద్మశ్రీ గ్రహీతలు ===

* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు]] (10 వ్యాసాలు) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ]] (9)
* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు (కళలు)]] (7)
* [[:వర్గం:కళల్లో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (6)
* [[:వర్గం:క్రీడలలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (5)
* [[:వర్గం:పద్మ శ్రీ]] (4)
* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీత]] (4)

=== 3. మండల &quot;రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; నామకరణ సరళి (సిస్టమిక్ సమస్య) ===
&quot;X మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; పద్ధతి మెజారిటీ (5 వర్గాలు):

* [[:వర్గం:దుగ్గిరాల మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:నగరం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:ప్రత్తిపాడు (గుంటూరు జిల్లా) మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:నిజాంపట్నం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
* [[:వర్గం:భట్టిప్రోలు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)

&quot;X మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; పద్ధతి (మైనారిటీ, 3 వర్గాలు):

* [[:వర్గం:ఘంటసాల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:గంపలగూడెం మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
* [[:వర్గం:నాగాయలంక మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)

ఇతరం:

* [[:వర్గం:చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా) రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (6)
* [[:వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5) — జిల్లా స్థాయి, వేరే పరిధి

'''సిఫార్సు:''' అన్ని మండలాల వర్గాలకూ &quot;X మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; పద్ధతిని ప్రామాణికంగా అనుసరించాలి.

=== 4. మండల &quot;గ్రామాలు&quot; (సాధారణం) నామకరణ సరళి ===
&quot;X మండలంలోని గ్రామాలు&quot; (4 వర్గాలు, మెజారిటీ):

* [[:వర్గం:తిరువూరు మండలంలోని గ్రామాలు]] (17)
* [[:వర్గం:నందిగామ మండలంలోని గ్రామాలు]] (14)
* [[:వర్గం:చిలకలూరిపేట మండలంలోని గ్రామాలు]] (10)
* [[:వర్గం:నంద్యాల పట్ఠణ మండలంలోని గ్రామాలు]] (4)

&quot;X మండల గ్రామాలు&quot; (2 వర్గాలు):

* [[:వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]] (13)
* [[:వర్గం:అనంతగిరి మండల గ్రామాలు]] (7)

=== 5. బిగ్ బాస్ సిరీస్ పోటీదారులు ===

* [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ హిందీ టీవీ సిరీస్ పోటీదారులు]] (26) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ (హిందీ టీవీ సిరీస్) పోటీదారులు]] (15)

(పోలిక: [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ కన్నడ పోటీదారులు]] (9), [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ (తమిళ టీవీ సిరీస్) పోటీదారులు]] (6) — భాషల వారీగా వేర్వేరు పద్ధతులు వాడారు)

=== 6. నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023 ===

* [[:వర్గం:నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023]] (5) — సిఫార్సు (సరైన స్పెల్లింగ్ కూడా)
* [[:వర్గం:నోబుల్ బహుమతులు - 2023]] (4)

=== 7. రాష్ట్ర పార్టీ మంత్రిత్వ శాఖలు/మండళ్లు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]] (14)
* [[:వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (7)
* [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (6)
* [[:వర్గం:మహారాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (6)
* [[:వర్గం:మహారాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]] (5)

'''సిఫార్సు:''' &quot;మంత్రిమండళ్లు&quot; vs &quot;మంత్రిత్వ శాఖలు&quot; — ఈ రెండు పదాలు వేర్వేరు భావనలను (cabinet vs ministries) సూచిస్తాయా అని చూసి, ఒకదానికే కుదించాలి.

=== 8. &quot;ఏర్పాటు చేసిన&quot; vs &quot;చేయబడిన&quot; మంత్రిమండళ్లు ===

* [[:వర్గం:2022లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
* [[:వర్గం:2024లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
* [[:వర్గం:2023లో ఏర్పాటు చేయబడిన మంత్రిమండళ్లు]] (4) — దీన్ని &quot;చేసిన&quot; కు మార్చాలి

=== 9. జీవించి ఉన్నవారు / సజీవులు ===

* [[:వర్గం:సజీవులు]] (22) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] (10)

=== 10. ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు ===

* [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (9) — సిఫార్సు (కామా దగ్గర స్పేస్ లేదు)
* [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్ , టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (5) — కామా ముందు స్పేస్ తప్పు

=== 11. హర్యానా క్రీడలు / హర్యానాలోని ఆనకట్టలు ===

* [[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]] (6)
* [[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]] (6)

(నవీకరణ: ఇవి నకిలీలు కాదని నిర్ధారణ అయింది — సెక్షన్ 15 చూడండి. రెండూ వేర్వేరు విస్తృత వర్గాలకు సరైన ఉప-వర్గాలే, కేవలం పేజీలు సృష్టించాలంతే.)

=== 12. తమిళ చిత్ర/చలనచిత్ర దర్శకులు ===

* [[:వర్గం:తమిళ చలనచిత్ర దర్శకులు]] (4)
* [[:వర్గం:తమిళ చిత్ర దర్శకులు]] (4)

=== 13. భారత/భారతీయ గేమ్ షోలలో పోటీదారులు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ గేమ్ షోలలో పోటీదారులు]] (7) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:భారత గేమ్ షోలలో పోటీదారులు]] (5)

=== 14. అనుమానిత పాడైన వర్గం పేర్లు (ప్రత్యేక తనిఖీ అవసరం) ===

* &lt;nowiki&gt;వర్గం:ర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు&lt;/nowiki&gt; (8) — పేరులో &quot;వర్గం:&quot; ఉపసర్గ తప్పుగా కనిపిస్తోంది
* అస భరతయ జనత పరట రజకయ నయకల సటబ‌ల (7) — గుణింతాలు లేని/పాడైన పేరు

=== 15. ఎర్ర వర్గాలు ↔ ఇప్పటికే ఉన్న నీలి వర్గాలు ===
43,072 వర్గాల పూర్తి జాబితాతో పోల్చి కనుగొన్నవి.

'''ఖచ్చితమైనవి (వెంటనే ఫిక్స్ చేయదగ్గవి):'''

* [[:వర్గం:శివ సహస్ర నామ స్తోత్రము]] (10) → [[:వర్గం:శివ సహస్రనామ స్తోత్రము]] (10)
* [[:వర్గం:ఆసియా , ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] (8) → [[:వర్గం:ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] (10)
* [[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు, పట్టణాలు]] (8) → [[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]] (9)
* [[:వర్గం:భారతీయ వాయు సేన]] (6) → [[:వర్గం:భారతీయ వాయుసేన]] (2)
* [[:వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]] (6) → [[:వర్గం:వృక్ష శాస్త్రం]] (185)
* [[:వర్గం:వాస్తుశాస్త్రం]] (5) → [[:వర్గం:వాస్తు శాస్త్రం]] (11)

'''మాన్యువల్ తనిఖీ అవసరం:'''

* [[:వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]] (11) ↔ [[:వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]] (11)
* [[:వర్గం:భారతీయ నృత్య దర్శకులు]] (6) ↔ [[:వర్గం:నృత్యదర్శకులు]] (28)
* [[:వర్గం:భారతీయ సంస్కృత పండితులు]] (6) ↔ [[:వర్గం:సంస్కృత పండితులు]] (57)

----&lt;nowiki&gt;ఈ విశ్లేషణ 300 ఎర్ర వర్గాల ఎక్స్‌పోర్టు మరియు మొత్తం 43,072 వర్గాల జాబితా ఆధారంగా చేసినది. పై సిఫార్సులపై అభిప్రాయాలు/అభ్యంతరాలు తెలియజేయండి. ~~~~&lt;/nowiki&gt;

== తనిఖీ కోసం నామకరణ-అస్థిరత జతలు (వ్యాసాల సంఖ్యతో) ==

=== పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు ===

# [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (10)
# [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]] (4)
# [[:వర్గం:కళల్లో పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (4)

=== పద్మశ్రీ గ్రహీతలు ===

# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు]] (10)
# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ]] (9)
# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు (కళలు)]] (7)
# [[:వర్గం:కళల్లో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (6)
# [[:వర్గం:క్రీడలలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (5)
# [[:వర్గం:పద్మ శ్రీ]] (4)
# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీత]] (4)

=== మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు ===

# [[:వర్గం:దుగ్గిరాల మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:నగరం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:ప్రత్తిపాడు (గుంటూరు జిల్లా) మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా) రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (6)
# [[:వర్గం:నిజాంపట్నం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:భట్టిప్రోలు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:ఘంటసాల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:గంపలగూడెం మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:నాగాయలంక మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)

=== మండల గ్రామాలు (సాధారణం) ===

# [[:వర్గం:తిరువూరు మండలంలోని గ్రామాలు]] (17)
# [[:వర్గం:నందిగామ మండలంలోని గ్రామాలు]] (14)
# [[:వర్గం:చిలకలూరిపేట మండలంలోని గ్రామాలు]] (10)
# [[:వర్గం:నంద్యాల పట్ఠణ మండలంలోని గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]] (13)
# [[:వర్గం:అనంతగిరి మండల గ్రామాలు]] (7)

=== బిగ్ బాస్ ===

# [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ హిందీ టీవీ సిరీస్ పోటీదారులు]] (26)
# [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ (హిందీ టీవీ సిరీస్) పోటీదారులు]] (15)

=== నోబెల్ ===

# [[:వర్గం:నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023]] (5)
# [[:వర్గం:నోబుల్ బహుమతులు - 2023]] (4)

=== BJP/INC మంత్రిత్వ శాఖలు ===

# [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]] (14)
# [[:వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (7)
# [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (6)

=== ఏర్పాటు చేసిన/చేయబడిన మంత్రిమండళ్లు ===

# [[:వర్గం:2022లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
# [[:వర్గం:2024లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
# [[:వర్గం:2023లో ఏర్పాటు చేయబడిన మంత్రిమండళ్లు]] (4)

=== జీవించి ఉన్నవారు / సజీవులు ===

# [[:వర్గం:సజీవులు]] (22)
# [[:వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] (10)

=== ట్రినిడాడ్, టొబాగో ===

# [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (9)
# [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్ , టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (5)

== మాన్యువల్ తనిఖీ అవసరం ==

# [[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]] (6) ↔ [[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]] (6)
# [[:వర్గం:ర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] (8) — పేరు పాడైనట్టు అనిపిస్తోంది

== పరిశీలన కోసం ==

# [[:వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] ↔ [[:వర్గం:సజీవులు]]
# [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] ↔ [[:వర్గం:పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]]
# [[:వర్గం:కళల్లో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] ↔ [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు (కళలు)]]
# [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్ , టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] ↔ [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]]
# [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] ↔ [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]]

== పేరు తప్పుగా అనిపించే వర్గం (మాన్యువల్ తనిఖీ) ==

# [[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]] ↔ [[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]] (ఈ రెండు వర్గాల్లో సభ్యులు దాదాపు ఒకటే -- &quot;క్రీడలు&quot; పేరు తప్పేమో చూడండి)

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సం.
!వర్గం A
!వర్గం B
|-
|1
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (2 పేజీలు)
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|2
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (4 పేజీలు)
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|3
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] (1 పేజీలు)
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|4
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (5 పేజీలు)
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (11 పేజీలు)
|-
|5
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (10 పేజీలు)
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (11 పేజీలు)
|-
|6
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (3 పేజీలు)
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (9 పేజీలు)
|-
|7
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] (2 పేజీలు)
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] (5 పేజీలు)
|-
|8
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] (2 పేజీలు)
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|9
|[[:వర్గం:బౌద్ధ ఆలయాలు]] (8 పేజీలు)
|[[:వర్గం:బౌద్ధ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|10
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] (1 పేజీలు)
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] (34 పేజీలు)
|-
|11
|[[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్‌లోని జైన ఆలయాలు]] (3 పేజీలు)
|[[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్‌లోని జైన దేవాలయాలు]] (2 పేజీలు)
|}
* &lt;nowiki&gt;{{మూస చేర్చబడింది}}&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;{{నిరంతర నవీకరణ}}&lt;/nowiki&gt;

* [[:వర్గం:CS1]]
* [[:వర్గం:CS1 errors]]
* [[:వర్గం:Unknown parameters]]
* [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]]

== ఉపపేజీల జాబితా ==
{{List subpages|యర్రా రామారావు}}
{{User subpages|యర్రా రామారావు}}

== అన్ని వాడుకరి పేజీలు ==
[[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]]

==పశ్చిమ బెంగాల్==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |దేశం/రాష్ట్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |పేజీ
! colspan=&quot;6&quot; |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా  స్థితి
! rowspan=&quot;2&quot; |పరిశీలించించిన వారు
|-
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
!నవీకరించినవారు
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
!నవీకరించిన వారు
|-
! rowspan=&quot;15&quot; | పశ్చిమ బెంగాల్
|[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|N/A
|N/A
|N/A
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]]
|N/A
|N/A
|N/A
|{{Tick}}
|2026 మే 31
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|}


ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది.

== 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సమస్య
!నిర్వహణ వర్గం
!ఏమి సమస్య?
!చేయవలసిన పని
!ప్రాధాన్యత
!అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం
!మొత్తం వ్యాసాలు
!పని ప్రారంభం
!సవరించిన పేజీలు  
!గమనిక
|-
|మూలాలు లేవు
|[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]]
|మూలలు లేకపోవడం
|మూలాలు చేర్చాలి
|అత్యవసరం
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|మూలాలు లోపాలు
|[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]]
|CSI మూలాల లోపాలు
|మూలాలు సవరించాలి
|అత్వవసరం
|
|1717
|
|
|
|-
|వర్గీకరణ లోపాలు
|[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]]
|వర్గాలు లేకపోవడం
|వర్గాలు చేర్చాలి
|మధ్యస్థ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|తటస్థత లోపం
|[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]]
|పక్షపాత వాక్యాలు
|తటస్థ పునఃరచన
|అత్యవసరం
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|శుద్ధి అవసరం
|[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]]
|వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు
|పునఃరచన
|మధ్యస్థ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|మూస లోపాలు
|[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]]
|నకిలీ పరామితులు
|template fix
|మధ్యస్థ
|✔ (TemplateParamFix)
|{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|stub వ్యాసాలు
|[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]]
|చాలా చిన్న వ్యాసం
|విస్తరణ
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|dead links
|[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]]
|పనిచేయని URLs
|archive link
|మధ్యస్థ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|citation language లోపం
|[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]]
|language= లేదు
|ISO code చేర్చాలి
|మధ్యస్థ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}}
|[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|Wikidata అసమగ్రత
|[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]]
|data mismatch
|Wikidata update
|తక్కువ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|చిత్రాలు లేవు
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]]
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:మూలల}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]]
|
|
|
|
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]]
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|}
వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు

==CS1 పరామితుల లోపాలు==
* [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] 
* [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17)
* [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21)
* [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21)
* [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21)
* [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30)
* [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30)

== డివిజనులోని మండలాలు ==
ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!వ.సంఖ్య
!మండలం
!మొత్తం రెవెన్యూ
గ్రామాలు
!నిర్జన
గ్రామాలు
!జనావాస
గ్రామాలు
!మండల
జనాభా (2011)
!మూలాలు
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |1
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| rowspan=&quot;11&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |2
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |3
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |4
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |5
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |6
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |7
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |8
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |9
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |10
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |మొత్తం
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
|}

== కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల ==
: కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి.
: '''ముఖ్య గమనిక:'''
: మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు.
: స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి
:* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి.
:* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి.
: స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి
:* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి.
:* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి.
:* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి.
: స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights)
:* అక్కడ '''&quot;This file is my own work&quot;''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి.
:* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి.
: స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం)
:* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: &lt;code&gt;Charminar_Hyderabad.jpg&lt;/code&gt;)
:* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి.
:* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి.
:* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: &lt;code&gt;Temples in Telangana&lt;/code&gt;)
: స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి
:* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది.
: వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం:
:# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి.
:# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి.
:# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి.
:# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి.

{{collapsible list|{{tree list}}
* కంపణ మధురైపై దండయాత్ర
{{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}}
== అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు
!జిల్లా
!ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ
!వివరణ
!మూలం
|-
|అనంతపురం
|1882
|బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|చిత్తూరు
|1911
|నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|కడప
|1808
|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|తూర్పు గోదావరి
|1925
|గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|గుంటూరు
|1904
|కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|కృష్ణా
|1859
|మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|కర్నూలు
|1808
|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|నెల్లూరు
|1911
|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|ప్రకాశం
|1970 ఫిబ్రవరి 2
|గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;
|-
|శ్రీకాకుళం
|1950 ఆగస్టు 15
|విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;
|-
|విశాఖపట్నం
|బ్రిటిష్ కాలం
|ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|విజయనగరం
|1979 జూన్ 1
|విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;
|-
|పశ్చిమ గోదావరి
|1925
|గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|}
== తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు ==

=== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |వ.సంఖ్య
! rowspan=&quot;2&quot; |జిల్లా కోడ్
! rowspan=&quot;2&quot; |అదికారిక పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన కేంద్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |రెవెన్యూ డివిజన్లు
! rowspan=&quot;2&quot; |మండలాలు
! colspan=&quot;3&quot; |రెవెన్యూ గ్రామాలు
! rowspan=&quot;2&quot; |జనగణన పట్టణాలు
! colspan=&quot;3&quot; |పట్టణ ప్రాంతాలు
|-
!జనావాస గ్రామాలు 
!నిర్జన గ్రామాలు
!మొత్తం గ్రామాలు
!నగర పాలికలు
!పుర పాలికలు
!నగర పంచాయితీలు
|-
|1
|
|[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]]
|[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |52
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1590
| style=&quot;text-align:center;&quot; |135
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1725
| style=&quot;text-align:center;&quot; |15
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|2
|
|[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]]
|[[కరీంనగర్]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |57
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1037
| style=&quot;text-align:center;&quot; |42
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1079
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|3
|
|[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]]
|[[ఖమ్మం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1103
| style=&quot;text-align:center;&quot; |120
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1223
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
|-
|4
|
|[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ 
|[[మహబూబ్​నగర్]]​ 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |64
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1465
| style=&quot;text-align:center;&quot; |72
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1537
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
|-
|5
|
|[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]]
|[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1201
| style=&quot;text-align:center;&quot; |30
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1231
| style=&quot;text-align:center;&quot; |19
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|6
|
|[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]]
|[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |59
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1107
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1135
| style=&quot;text-align:center;&quot; |13
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|7
|
|[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]]
|[[నిజామాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |36
| style=&quot;text-align:center;&quot; |847
| style=&quot;text-align:center;&quot; |65
| style=&quot;text-align:center;&quot; |912
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|8
|
|[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]]
|[[హైదరాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |37
| style=&quot;text-align:center;&quot; |817
| style=&quot;text-align:center;&quot; |53
| style=&quot;text-align:center;&quot; |870
| style=&quot;text-align:center;&quot; |22
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|9
|
|[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]]
|[[వరంగల్]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |51
| style=&quot;text-align:center;&quot; |961
| style=&quot;text-align:center;&quot; |88
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1049
| style=&quot;text-align:center;&quot; |13
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|10
|
|[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]]
|[[హైదరాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |16
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|
|
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |39
| style=&quot;text-align:center;&quot; |464
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10128
| style=&quot;text-align:center;&quot; |633
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10761
| style=&quot;text-align:center;&quot; |116
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |36
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
|}

== ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు ==

=== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |వ.సంఖ్య
! rowspan=&quot;2&quot; |జిల్లా కోడ్
! rowspan=&quot;2&quot; |అదికారిక పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన కేంద్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |రెవెన్యూ డివిజన్లు
! rowspan=&quot;2&quot; |మండలాల సంఖ్య
! colspan=&quot;3&quot; |రెవెన్యూ గ్రామాలు
! rowspan=&quot;2&quot; |జనగణన పట్టణాలు
! colspan=&quot;3&quot; |పట్టణ ప్రాంతాలు
|-
!జనావాస గ్రామాలు 
!నిర్జన గ్రామాలు
!మొత్తం గ్రామాలు
!నగర పాలికలు
!పుర పాలికలు
!నగర పంచాయితీలు
|-
|1
|SR
| scope=&quot;row&quot; |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]]
| [[శ్రీకాకుళం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |38
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1802
| style=&quot;text-align:center;&quot; |101
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1701
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1
|-
|2
|VZ
| scope=&quot;row&quot; |[[విజయనగరం జిల్లా]]
|[[విజయనగరం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |34
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1520
| style=&quot;text-align:center;&quot; |68
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1452
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|3
|VS
| scope=&quot;row&quot; |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]]
|[[విశాఖపట్నం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |43
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3265
| style=&quot;text-align:center;&quot; |193
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3072
| style=&quot;text-align:center;&quot; |12
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|4
|EG
| scope=&quot;row&quot; |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
| [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |60
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1374
| style=&quot;text-align:center;&quot; |62
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1312
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2 
| style=&quot;text-align:right;&quot; |7
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|5
|WG
| scope=&quot;row&quot; |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
|[[భీమవరం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |881
| style=&quot;text-align:center;&quot; |39
| style=&quot;text-align:center;&quot; |842
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |7
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|6
|KR
| scope=&quot;row&quot; |[[కృష్ణా జిల్లా]]
|[[మచిలీపట్నం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |50
| style=&quot;text-align:center;&quot; |968
| style=&quot;text-align:center;&quot; |34
| style=&quot;text-align:center;&quot; |934
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|7
|GU
| scope=&quot;row&quot; |[[గుంటూరు జిల్లా]]
|[[గుంటూరు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |57
| style=&quot;text-align:center;&quot; |712
| style=&quot;text-align:center;&quot; |21
| style=&quot;text-align:center;&quot; |691
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |11
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1
|-
|8
|PR
| scope=&quot;row&quot; |[[ప్రకాశం జిల్లా]]
|[[ఒంగోలు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |56
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1081
| style=&quot;text-align:center;&quot; |96
| style=&quot;text-align:center;&quot; |985
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|9
|NE
| scope=&quot;row&quot; |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]
|[[నెల్లూరు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1177
| style=&quot;text-align:center;&quot; |84
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1093
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|10
|KU
| scope=&quot;row&quot; |[[కర్నూలు జిల్లా]]
|[[కర్నూలు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |54
| style=&quot;text-align:center;&quot; |898
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |870
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1
|-
|11
|AN
| scope=&quot;row&quot; |[[అనంతపురం జిల్లా]]
|[[అనంతపురం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |63
| style=&quot;text-align:center;&quot; |949
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |921
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |6
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|12
|CU
| scope=&quot;row&quot; |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]]
|[[కడప]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |51
| style=&quot;text-align:center;&quot; |919
| style=&quot;text-align:center;&quot; |89
| style=&quot;text-align:center;&quot; |830
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2
|-
|13
|CH
| scope=&quot;row&quot; |[[చిత్తూరు జిల్లా]]
|[[చిత్తూరు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |66
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1493
| style=&quot;text-align:center;&quot; |38
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1455
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |7
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|
|
!
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |42
| style=&quot;text-align: center;&quot; |664
| style=&quot;text-align:center;&quot; |17,039
| style=&quot;text-align:center;&quot; |881
| style=&quot;text-align:center;&quot; |16158
| style=&quot;text-align:center;&quot; |112
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align: right;&quot; |67
| style=&quot;text-align: right;&quot; |5
|}
{{Static row numbers}}

1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead?

I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows.

2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor?

I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: &quot;The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple.&quot; On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia.

3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first?

In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey.

4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example?

As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators.

Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project.

5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness?

I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia.

My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed.

I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all.

6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits?

The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes.

7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community?

Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor.

It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect.

Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted.

It is &quot;a free encyclopedia that anyone can edit.&quot;

8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform?

Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide.

These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations.

Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities.

My Other Highlights

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled &quot;Many Wikimedians&quot; with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the &quot;field ruler&quot; as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Total edits	2,29,379, 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Average edits per day	49.947 (4,771 days)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Average edit size	283.6 bytes,

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Average edits per page	3.544,

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Files uploaded (Commons)	198,

Global edit counts (approximate)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |Global edit counts (approximate)
|-
|► te.wikipedia.org
|[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]]
|-
|www.wikidata.org
|19,085
|-
|commons.wikimedia.org
|477
|-
|en.wikipedia.org
|121
|-
|meta.wikimedia.org
|28
|-
|te.wiktionary.org
|16
|-
|simple.wikipedia.org
|2
|-
|www.mediawiki.org
|1
|-
|te.wikibooks.org
|1
|-
|te.wikiquote.org
|1
|-
|Other projects
|0
|-
|All projects
|
|}
==అరుణాచల్ ప్రదేశ్==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |దేశం/రాష్ట్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |పేజీ
! colspan=&quot;2&quot; |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి
! rowspan=&quot;2&quot; |నవీకరించినవారు
! rowspan=&quot;2&quot; |పరిశీలించించిన వారు
|-
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
|-
| rowspan=&quot;19&quot; | అరుణాచల్ ప్రదేశ్
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
||{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|}

== అసోం ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |దేశం/రాష్ట్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |పేజీ
! colspan=&quot;2&quot; |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా  స్థితి
! rowspan=&quot;2&quot; |నవీకరించినవారు
! rowspan=&quot;2&quot; |పరిశీలించించిన వారు
|-
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
|-
! rowspan=&quot;14&quot; |అసోం
|[[అసోంలో ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం 15వ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనమండలి]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం ప్రభుత్వం]]
||{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|}

* [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] 
* [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]]
* [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]]
* [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]]
* [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]]

* '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}&lt;/ref&gt;
* ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
* మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}&lt;/ref&gt;
* | {{big|–}}  [[Endash]] , [[Dash]] (many types)&lt;br&gt;| {{big|—}}  [[Emdash]], [[Dash]] (many types)

* &lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.&lt;/ref&gt;  &lt;includeonly&gt; &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}&lt;/span&gt; {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}}  |1=జనవరి  |2=ఫిబ్రవరి  |3=మార్చి  |4=ఏప్రిల్  |5=మే  |6=జూన్  |7=జూలై  |8=ఆగస్టు  |9=సెప్టెంబర్  |10=అక్టోబర్  |11=నవంబర్  |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} &lt;/includeonly&gt; &lt;noinclude&gt; ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం:
&lt;pre&gt;{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}&lt;/pre&gt;
ఫలితం: 2025 జూన్ 30   తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది.
&lt;/noinclude&gt;
----------
([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]])
-------
{{Cleanup MOS}}
------
{{MoS guideline}}
------
{{Update after|2025|11}}
== వర్గాలు ==
* [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]]
* [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] 
* [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]]
* [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]]
*[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]]
*[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]]

== వికీపీడియా పేరుబరి ==
*[[వికీపీడియా:Templates for discussion]]
* [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]]
* [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]]

== మూసలు ==
* [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]]
*[[మూస:Election results/doc]]
*[[మూస:Election results]]
*Template: Why is this person famous?

== బయటి లింకులు ==

=== భారతదేశ లింకులు ===

* [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)]
* [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం]
* [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India]
* [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు]

== ఆంధ్రప్రదేశ్ ==

=== గ్రామాల లింకులు ===
* https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html

=== పంచాయితీలు ===

* [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats]

* https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/
* [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s]

== నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!వ.సంఖ్య
!రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు
!లోక్‌సభ 
నియోజకవర్గాల సంఖ్య
!మూసలు 
ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు
!శాసనసభ 
నియోజకవర్గాల సంఖ్య
!మూసలు 
ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు
|-
|1
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|25
|{{Yes check}}
|175 
|{{Yes check}}
|-
|2
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|2
|{{Yes check}}
|60
|{{Yes check}}
|-
|3
|[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]]
|14
|{{Yes check}}
|126 
|{{Yes check}}
|-
|4
|[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]]
|40
|{{Yes check}}
|243 
|{{Yes check}}
|-
|5
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|11
|{{Yes check}}
|90 
|{{Yes check}}
|-
|6
|[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]]
|2
|{{Yes check}}
|40
|{{Yes check}}
|-
|7
|[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]]
|26
|{{Yes check}}  
|182
|{{Yes check}}
|-
|8
|[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]]
|10
|{{Yes check}}
|90
|{{Yes check}}
|-
|9
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|4
|{{Yes check}}
|68
|{{Yes check}}
|-
|10
|[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]]
|14
|{{Yes check}}
|81
|{{Yes check}}
|-
|11
|[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]]
|28
|{{Yes check}}
|224
|{{Yes check}}
|-
|12
|[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]]
|20
|{{Yes check}}
|140
|{{Yes check}}
|-
|13
|[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]]
|29
|{{Yes check}}
|230 
|{{Yes check}}
|-
|14
|[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]]
|48
|{{Yes check}}
|288 
|{{Yes check}}
|-
|15
|[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]]
|2
|{{Yes check}}
|60 
|{{Yes check}}
|-
|16
|[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]]
|2
|{{Yes check}}
|60
|{{అవును}}'''Yes'''
|-
|17
|[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]]
|1
|N/A
|40 
|{{Yes check}}
|-
|18
|[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]]
|1
|N/A
|60 
|{{Yes check}}
|-
|19
|[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]]
|21
|{{Yes check}}
|147 
|{{Yes check}}
|-
|20
|[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]]
|13
|{{Yes check}}
|117
|{{Yes check}}
|-
|21
|[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]]
|25
|{{Yes check}}
|200 
|{{Yes check}}
|-
|22
|[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]]
|1
|N/A
|32
|{{Yes check}}
|-
|23
|[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]]
|39
|{{Yes check}}
|234
|{{Yes check}}
|-
|24
|[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]]
|17
|{{Yes check}}
|119 
|{{Yes check}}
|-
|25
|[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]]
|2
|{{Yes check}}
|60
|{{Yes check}}
|-
|26
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|80
|{{Yes check}}
|403 
|{{Yes check}}
|-
|27
|[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]]
|5
|{{Yes check}}
|70
|{{Yes check}}
|-
|28
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]]
|42
|{{Yes check}} 
|294 
|{{Yes check}}
|-
|29
|[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]]
|7
|{{Yes check}}
|70
|{{Yes check}}
|-
|30
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]]
|5
|{{Yes check}}
|90 
|{{Yes check}}
|-
|31
|[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] 
|1
|N/A
|30
|{{Yes check}}
|-
|32
|[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]]  
[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]]
|2
|{{Yes check}}
|N/A
|N/A
|-
|33
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|34
|[[చండీగఢ్]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|35
|[[లడఖ్]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|36
|[[లక్షద్వీప్]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|
|మొత్తం
|543
|535
|4123
|
|}
== తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం ==
గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు.

ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు,  670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి.

ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం  చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ  కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా.  వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి  కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్  కార్యక్రమం.

వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను.

వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? 

ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.  

వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది?

ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది.

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
== ఇతర మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;</text>
      <sha1>nah65pld2qikgv4p09uptmhdf2mqgw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980339</id>
      <parentid>4980287</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117966" sha1="0qtln51d89wn5m6fye4ekro8m9nc1v8" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;  

ఈ పేజీ వాడుకరి వికీపీడియలో చేసిన కృషిని గురించి రాసుకోవటానికి ఉద్దేశించిన పేజీ, అలాగని వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదని కాదు, చాలా క్లుప్తంగా 4 లేక 5 వాక్యాలకు మించకుండా రాసుకోవచ్చు, అంతేగానీ పుంఖాను పుంఖాలుగా వ్యక్తిగత విషయాలు రాసుకోకూడదు. ఇది వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధం. దానికి అనుగుణంగా లేనియెడల ఎప్పుడైనా, ఎవరైనా ఈ పేజీని తొలగించటానికి అవకాశం ఉంది. దయచేసి తొలగింపు మూస తొలగించవద్దు.    

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+సరిగ్గా సరిపోలే జతలు (6)
!క్రమ సంఖ్య
!ఎర్ర వర్గం (లింక్)
!వ్యాసాలు
!నీలి వర్గం (లింక్)
!పేజీలు
|-
|1
|[[:వర్గం:శివ సహస్ర నామ స్తోత్రము]]
|10
|[[:వర్గం:శివ సహస్రనామ స్తోత్రము]]
|10
|-
|2
|[[:వర్గం:ఆసియా , ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|8
|[[:వర్గం:ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|10
|-
|3
|[[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు, పట్టణాలు]]
|8
|[[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]]
|9
|-
|4
|[[:వర్గం:భారతీయ వాయు సేన]]
|6
|[[:వర్గం:భారతీయ వాయుసేన]]
|2
|-
|5
|[[:వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]]
|6
|[[:వర్గం:వృక్ష శాస్త్రం]]
|185
|-
|6
|[[:వర్గం:వాస్తుశాస్త్రం]]
|5
|[[:వర్గం:వాస్తు శాస్త్రం]]
|11
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+పాక్షికంగా సరిపోలే జతలు (84)
!క్రమ సంఖ్య
!ఎర్ర వర్గం (లింక్)
!వ్యాసాలు
!నీలి వర్గం (లింక్)
!పేజీలు
|-
|1
|[[:వర్గం:భారతదేశం లోని తాలూకాలు]]
|26
|[[:వర్గం:భారతదేశం]]
|238
|-
|2
|[[:వర్గం:సజీవులు]]
|22
|[[:వర్గం:జీవులు]]
|8
|-
|3
|[[:వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]]
|13
|[[:వర్గం:గ్రామాలు]]
|12
|-
|4
|[[:వర్గం:భూటాన్ పక్షులు]]
|11
|[[:వర్గం:పక్షులు]]
|88
|-
|5
|[[:వర్గం:మరాఠీ రాజకీయ నాయకులు]]
|11
|[[:వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]]
|146
|-
|6
|[[:వర్గం:మలయాళీ ప్రజలు]]
|11
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|7
|[[:వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|11
|[[:వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|11
|-
|8
|[[:వర్గం:గుజరాతీ ప్రజలు]]
|10
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|9
|[[:వర్గం:భారతీయ గాత్ర నటీమణులు]]
|10
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|10
|[[:వర్గం:మలయాళ భాషా రచయితలు]]
|10
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|11
|[[:వర్గం:భారతీయ బాల నటీమణులు]]
|9
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|12
|[[:వర్గం:భారతీయ రాజకీయ నాయకులు]]
|9
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రాజకీయ నాయకులు]]
|10
|-
|13
|[[:వర్గం:భారతీయ వైద్య రచయితలు]]
|9
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|14
|[[:వర్గం:భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాలు]]
|9
|[[:వర్గం:శాస్త్రాలు]]
|15
|-
|15
|[[:వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటులు]]
|8
|[[:వర్గం:భారతీయ నటులు]]
|26
|-
|16
|[[:వర్గం:చెరువులు]]
|8
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చెరువులు]]
|2
|-
|17
|[[:వర్గం:ప్రైవేట్ బ్యాంకులు]]
|8
|[[:వర్గం:బ్యాంకులు]]
|7
|-
|18
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో 1948 స్థాపనలు]]
|8
|[[:వర్గం:1948 స్థాపనలు]]
|2
|-
|19
|[[:వర్గం:భారతీయ పురుష నవలా రచయితలు]]
|8
|[[:వర్గం:నవలా రచయితలు]]
|35
|-
|20
|[[:వర్గం:మరాఠీ ప్రజలు]]
|8
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|21
|[[:వర్గం:వేద సాహిత్యం]]
|8
|[[:వర్గం:సాహిత్యం]]
|75
|-
|22
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటులు]]
|7
|[[:వర్గం:భారతీయ నటులు]]
|26
|-
|23
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ క్రీడలు]]
|7
|[[:వర్గం:క్రీడలు]]
|75
|-
|24
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వేదిక]]
|7
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|56
|-
|25
|[[:వర్గం:ఉర్దూ సినిమా నటీమణులు]]
|7
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|26
|[[:వర్గం:జానపద కళాకారులు]]
|7
|[[:వర్గం:కళాకారులు]]
|59
|-
|27
|[[:వర్గం:తమిళ టెలివిజన్ నటీమణులు]]
|7
|[[:వర్గం:టెలివిజన్]]
|12
|-
|28
|[[:వర్గం:తెలుగు నేపథ్య గాయకులు]]
|7
|[[:వర్గం:గాయకులు]]
|51
|-
|29
|[[:వర్గం:పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|7
|[[:వర్గం:పురస్కార గ్రహీతలు]]
|29
|-
|30
|[[:వర్గం:పురాణ జీవులు]]
|7
|[[:వర్గం:జీవులు]]
|8
|-
|31
|[[:వర్గం:2023 భారత రాజకీయాలు]]
|6
|[[:వర్గం:భారత రాజకీయాలు]]
|6
|-
|32
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ ముస్లింలు]]
|6
|[[:వర్గం:భారతీయ ముస్లింలు]]
|66
|-
|33
|[[:వర్గం:ఇస్లామీయ నిర్మాణాలు]]
|6
|[[:వర్గం:నిర్మాణాలు]]
|71
|-
|34
|[[:వర్గం:కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలు]]
|6
|[[:వర్గం:ప్రభుత్వ పథకాలు]]
|22
|-
|35
|[[:వర్గం:కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు]]
|6
|[[:వర్గం:ప్రభుత్వ సంస్థలు]]
|37
|-
|36
|[[:వర్గం:కేరళకు చెందిన రచయితలు]]
|6
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|37
|[[:వర్గం:తుళు సినిమా నటీమణులు]]
|6
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|38
|[[:వర్గం:తెలుగు ప్రజలు]]
|6
|[[:వర్గం:తెలుగు]]
|44
|-
|39
|[[:వర్గం:భారతీయ నృత్య దర్శకులు]]
|6
|[[:వర్గం:నృత్యదర్శకులు]]
|28
|-
|40
|[[:వర్గం:భారతీయ సంస్కృత పండితులు]]
|6
|[[:వర్గం:సంస్కృత పండితులు]]
|57
|-
|41
|[[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]]
|6
|[[:వర్గం:క్రీడలు]]
|75
|-
|42
|[[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]]
|6
|[[:వర్గం:ఆనకట్టలు]]
|38
|-
|43
|[[:వర్గం:2021 భారత రాజకీయాలు]]
|5
|[[:వర్గం:భారత రాజకీయాలు]]
|6
|-
|44
|[[:వర్గం:2024 భారత రాజకీయాలు]]
|5
|[[:వర్గం:భారత రాజకీయాలు]]
|6
|-
|45
|[[:వర్గం:అమెరికన్ బాల నటీమణులు]]
|5
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|46
|[[:వర్గం:ఒడిశా రాజకీయాలు]]
|5
|[[:వర్గం:రాజకీయాలు]]
|26
|-
|47
|[[:వర్గం:కన్నడ సినిమాలో నటీమణులు]]
|5
|[[:వర్గం:కన్నడ సినిమా]]
|12
|-
|48
|[[:వర్గం:కేరళ నటీమణులు]]
|5
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|49
|[[:వర్గం:ఖగోళ విజ్ఞానం]]
|5
|[[:వర్గం:జ్ఞానం]]
|3
|-
|50
|[[:వర్గం:చైనా పక్షులు]]
|5
|[[:వర్గం:ఇండోచైనా పక్షులు]]
|6
|-
|51
|[[:వర్గం:జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]
|5
|[[:వర్గం:జనతాదళ్ (యునైటెడ్) నాయకులు]]
|102
|-
|52
|[[:వర్గం:టాటా వాహనాలు]]
|5
|[[:వర్గం:వాహనాలు]]
|44
|-
|53
|[[:వర్గం:తమిళ సినిమా పురుష నటులు]]
|5
|[[:వర్గం:తమిళ సినిమా]]
|31
|-
|54
|[[:వర్గం:నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023]]
|5
|[[:వర్గం:పురస్కారాలు]]
|134
|-
|55
|[[:వర్గం:పద్యాలు]]
|5
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు పద్యాలు]]
|1
|-
|56
|[[:వర్గం:భారత టెలివిజన్ నటులు]]
|5
|[[:వర్గం:టెలివిజన్]]
|12
|-
|57
|[[:వర్గం:భారత శాస్త్రవేత్తలు]]
|5
|[[:వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు]]
|113
|-
|58
|[[:వర్గం:భారతీయ కళా చరిత్రకారులు]]
|5
|[[:వర్గం:కళా చరిత్ర]]
|3
|-
|59
|[[:వర్గం:భారతీయ గీత రచయితలు]]
|5
|[[:వర్గం:రచయితలు]]
|61
|-
|60
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
|5
|[[:వర్గం:మహిళా రాజకీయ నాయకులు]]
|44
|-
|61
|[[:వర్గం:మలయాళీ రాజకీయ నాయకులు]]
|5
|[[:వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]]
|146
|-
|62
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్ ప్రజలు]]
|5
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|63
|[[:వర్గం:విశాఖపట్నం ఆర్థిక వ్యవస్థ]]
|5
|[[:వర్గం:ఆర్థిక వ్యవస్థ]]
|12
|-
|64
|[[:వర్గం:వైద్యం]]
|5
|[[:వర్గం:నేత్ర వైద్యం]]
|5
|-
|65
|[[:వర్గం:సిక్కిం భాషలు]]
|5
|[[:వర్గం:సిక్కిం]]
|22
|-
|66
|[[:వర్గం:సిద్ధాంతాలు]]
|5
|[[:వర్గం:కుట్ర సిద్ధాంతాలు]]
|2
|-
|67
|[[:వర్గం:హిందీ టెలివిజన్‌ నటులు]]
|5
|[[:వర్గం:టెలివిజన్]]
|12
|-
|68
|[[:వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]]
|4
|[[:వర్గం:భారతీయ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]]
|11
|-
|69
|[[:వర్గం:అమెరికన్ నటీమణులు]]
|4
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|70
|[[:వర్గం:అస్సాం చరిత్ర]]
|4
|[[:వర్గం:చరిత్ర]]
|85
|-
|71
|[[:వర్గం:ఒడియా సినిమా నటీమణులు]]
|4
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|-
|72
|[[:వర్గం:కారాగారాలు]]
|4
|[[:వర్గం:తెలంగాణలో కారాగారాలు]]
|3
|-
|73
|[[:వర్గం:చర్చ క్రితం చర్చలు]]
|4
|[[:వర్గం:వాడుకరి చర్చ క్రితం చర్చలు]]
|22
|-
|74
|[[:వర్గం:టయోటా వాహనాలు]]
|4
|[[:వర్గం:వాహనాలు]]
|44
|-
|75
|[[:వర్గం:డోలు కళాకారులు]]
|4
|[[:వర్గం:కళాకారులు]]
|59
|-
|76
|[[:వర్గం:ఢిల్లీ రాజకీయాలు]]
|4
|[[:వర్గం:ఢిల్లీ]]
|39
|-
|77
|[[:వర్గం:తమిళ సినిమా గాయకులు]]
|4
|[[:వర్గం:గాయకులు]]
|51
|-
|78
|[[:వర్గం:నాడీ సంబంధ వ్యాధులు]]
|4
|[[:వర్గం:వ్యాధులు]]
|333
|-
|79
|[[:వర్గం:నోబుల్ బహుమతులు - 2023]]
|4
|[[:వర్గం:బహుమతులు]]
|10
|-
|80
|[[:వర్గం:పంజాబీ ప్రజలు]]
|4
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|81
|[[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]]
|4
|[[:వర్గం:పురస్కార గ్రహీతలు]]
|29
|-
|82
|[[:వర్గం:పార్సీ ప్రజలు]]
|4
|[[:వర్గం:ప్రజలు]]
|4
|-
|83
|[[:వర్గం:భరతనాట్యం ఘాతాంకాలు]]
|4
|[[:వర్గం:భరతనాట్యం]]
|2
|-
|84
|[[:వర్గం:భారత రంగస్థల నటీమణులు]]
|4
|[[:వర్గం:నటీమణులు]]
|15
|}

== ఎర్ర వర్గాల్లో నామకరణ విశ్లేషణ (అక్టోబరు 2026) ==
300 &quot;ఎర్ర వర్గాలు&quot; (వర్గం పేజీ సృష్టించని, కానీ వ్యాసాల్లో వాడిన వర్గాలు) ఎక్స్‌పోర్టు చేసి, వాటిని సైట్‌లోని మొత్తం 43,072 వర్గాల పూర్తి జాబితాతో పోల్చి పరిశీలించినప్పుడు, ఒకే భావనకు వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు వాడిన 15 సందర్భాలు కనిపించాయి. ప్రతి దానిలో ఎక్కువ వ్యాసాల్లో వాడిన పేరును &quot;సిఫార్సు&quot; గా చూపించాను — తుది నిర్ణయం సంఘం/సమీక్ష మీదే.

=== 1. పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు ===

* [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (10 వ్యాసాలు) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]] (4)
* [[:వర్గం:కళల్లో పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (4)

=== 2. పద్మశ్రీ గ్రహీతలు ===

* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు]] (10 వ్యాసాలు) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ]] (9)
* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు (కళలు)]] (7)
* [[:వర్గం:కళల్లో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (6)
* [[:వర్గం:క్రీడలలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (5)
* [[:వర్గం:పద్మ శ్రీ]] (4)
* [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీత]] (4)

=== 3. మండల &quot;రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; నామకరణ సరళి (సిస్టమిక్ సమస్య) ===
&quot;X మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; పద్ధతి మెజారిటీ (5 వర్గాలు):

* [[:వర్గం:దుగ్గిరాల మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:నగరం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:ప్రత్తిపాడు (గుంటూరు జిల్లా) మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:నిజాంపట్నం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
* [[:వర్గం:భట్టిప్రోలు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)

&quot;X మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; పద్ధతి (మైనారిటీ, 3 వర్గాలు):

* [[:వర్గం:ఘంటసాల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
* [[:వర్గం:గంపలగూడెం మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
* [[:వర్గం:నాగాయలంక మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)

ఇతరం:

* [[:వర్గం:చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా) రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (6)
* [[:వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5) — జిల్లా స్థాయి, వేరే పరిధి

'''సిఫార్సు:''' అన్ని మండలాల వర్గాలకూ &quot;X మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు&quot; పద్ధతిని ప్రామాణికంగా అనుసరించాలి.

=== 4. మండల &quot;గ్రామాలు&quot; (సాధారణం) నామకరణ సరళి ===
&quot;X మండలంలోని గ్రామాలు&quot; (4 వర్గాలు, మెజారిటీ):

* [[:వర్గం:తిరువూరు మండలంలోని గ్రామాలు]] (17)
* [[:వర్గం:నందిగామ మండలంలోని గ్రామాలు]] (14)
* [[:వర్గం:చిలకలూరిపేట మండలంలోని గ్రామాలు]] (10)
* [[:వర్గం:నంద్యాల పట్ఠణ మండలంలోని గ్రామాలు]] (4)

&quot;X మండల గ్రామాలు&quot; (2 వర్గాలు):

* [[:వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]] (13)
* [[:వర్గం:అనంతగిరి మండల గ్రామాలు]] (7)

=== 5. బిగ్ బాస్ సిరీస్ పోటీదారులు ===

* [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ హిందీ టీవీ సిరీస్ పోటీదారులు]] (26) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ (హిందీ టీవీ సిరీస్) పోటీదారులు]] (15)

(పోలిక: [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ కన్నడ పోటీదారులు]] (9), [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ (తమిళ టీవీ సిరీస్) పోటీదారులు]] (6) — భాషల వారీగా వేర్వేరు పద్ధతులు వాడారు)

=== 6. నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023 ===

* [[:వర్గం:నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023]] (5) — సిఫార్సు (సరైన స్పెల్లింగ్ కూడా)
* [[:వర్గం:నోబుల్ బహుమతులు - 2023]] (4)

=== 7. రాష్ట్ర పార్టీ మంత్రిత్వ శాఖలు/మండళ్లు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]] (14)
* [[:వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (7)
* [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (6)
* [[:వర్గం:మహారాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (6)
* [[:వర్గం:మహారాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]] (5)

'''సిఫార్సు:''' &quot;మంత్రిమండళ్లు&quot; vs &quot;మంత్రిత్వ శాఖలు&quot; — ఈ రెండు పదాలు వేర్వేరు భావనలను (cabinet vs ministries) సూచిస్తాయా అని చూసి, ఒకదానికే కుదించాలి.

=== 8. &quot;ఏర్పాటు చేసిన&quot; vs &quot;చేయబడిన&quot; మంత్రిమండళ్లు ===

* [[:వర్గం:2022లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
* [[:వర్గం:2024లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
* [[:వర్గం:2023లో ఏర్పాటు చేయబడిన మంత్రిమండళ్లు]] (4) — దీన్ని &quot;చేసిన&quot; కు మార్చాలి

=== 9. జీవించి ఉన్నవారు / సజీవులు ===

* [[:వర్గం:సజీవులు]] (22) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] (10)

=== 10. ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు ===

* [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (9) — సిఫార్సు (కామా దగ్గర స్పేస్ లేదు)
* [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్ , టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (5) — కామా ముందు స్పేస్ తప్పు

=== 11. హర్యానా క్రీడలు / హర్యానాలోని ఆనకట్టలు ===

* [[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]] (6)
* [[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]] (6)

(నవీకరణ: ఇవి నకిలీలు కాదని నిర్ధారణ అయింది — సెక్షన్ 15 చూడండి. రెండూ వేర్వేరు విస్తృత వర్గాలకు సరైన ఉప-వర్గాలే, కేవలం పేజీలు సృష్టించాలంతే.)

=== 12. తమిళ చిత్ర/చలనచిత్ర దర్శకులు ===

* [[:వర్గం:తమిళ చలనచిత్ర దర్శకులు]] (4)
* [[:వర్గం:తమిళ చిత్ర దర్శకులు]] (4)

=== 13. భారత/భారతీయ గేమ్ షోలలో పోటీదారులు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ గేమ్ షోలలో పోటీదారులు]] (7) — సిఫార్సు
* [[:వర్గం:భారత గేమ్ షోలలో పోటీదారులు]] (5)

=== 14. అనుమానిత పాడైన వర్గం పేర్లు (ప్రత్యేక తనిఖీ అవసరం) ===

* &lt;nowiki&gt;వర్గం:ర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు&lt;/nowiki&gt; (8) — పేరులో &quot;వర్గం:&quot; ఉపసర్గ తప్పుగా కనిపిస్తోంది
* అస భరతయ జనత పరట రజకయ నయకల సటబ‌ల (7) — గుణింతాలు లేని/పాడైన పేరు

=== 15. ఎర్ర వర్గాలు ↔ ఇప్పటికే ఉన్న నీలి వర్గాలు ===
43,072 వర్గాల పూర్తి జాబితాతో పోల్చి కనుగొన్నవి.

'''ఖచ్చితమైనవి (వెంటనే ఫిక్స్ చేయదగ్గవి):'''

* [[:వర్గం:శివ సహస్ర నామ స్తోత్రము]] (10) → [[:వర్గం:శివ సహస్రనామ స్తోత్రము]] (10)
* [[:వర్గం:ఆసియా , ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] (8) → [[:వర్గం:ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] (10)
* [[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు, పట్టణాలు]] (8) → [[:వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]] (9)
* [[:వర్గం:భారతీయ వాయు సేన]] (6) → [[:వర్గం:భారతీయ వాయుసేన]] (2)
* [[:వర్గం:వృక్షశాస్త్రం]] (6) → [[:వర్గం:వృక్ష శాస్త్రం]] (185)
* [[:వర్గం:వాస్తుశాస్త్రం]] (5) → [[:వర్గం:వాస్తు శాస్త్రం]] (11)

'''మాన్యువల్ తనిఖీ అవసరం:'''

* [[:వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]] (11) ↔ [[:వర్గం:కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ యువ పురస్కార గ్రహీతలు]] (11)
* [[:వర్గం:భారతీయ నృత్య దర్శకులు]] (6) ↔ [[:వర్గం:నృత్యదర్శకులు]] (28)
* [[:వర్గం:భారతీయ సంస్కృత పండితులు]] (6) ↔ [[:వర్గం:సంస్కృత పండితులు]] (57)

----&lt;nowiki&gt;ఈ విశ్లేషణ 300 ఎర్ర వర్గాల ఎక్స్‌పోర్టు మరియు మొత్తం 43,072 వర్గాల జాబితా ఆధారంగా చేసినది. పై సిఫార్సులపై అభిప్రాయాలు/అభ్యంతరాలు తెలియజేయండి. ~~~~&lt;/nowiki&gt;

== తనిఖీ కోసం నామకరణ-అస్థిరత జతలు (వ్యాసాల సంఖ్యతో) ==

=== పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు ===

# [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (10)
# [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]] (4)
# [[:వర్గం:కళల్లో పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] (4)

=== పద్మశ్రీ గ్రహీతలు ===

# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతలు]] (10)
# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ]] (9)
# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు (కళలు)]] (7)
# [[:వర్గం:కళల్లో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (6)
# [[:వర్గం:క్రీడలలో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] (5)
# [[:వర్గం:పద్మ శ్రీ]] (4)
# [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీత]] (4)

=== మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు ===

# [[:వర్గం:దుగ్గిరాల మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:నగరం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:ప్రత్తిపాడు (గుంటూరు జిల్లా) మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా) రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (6)
# [[:వర్గం:నిజాంపట్నం మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:భట్టిప్రోలు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:ఘంటసాల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (5)
# [[:వర్గం:గంపలగూడెం మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:నాగాయలంక మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] (4)

=== మండల గ్రామాలు (సాధారణం) ===

# [[:వర్గం:తిరువూరు మండలంలోని గ్రామాలు]] (17)
# [[:వర్గం:నందిగామ మండలంలోని గ్రామాలు]] (14)
# [[:వర్గం:చిలకలూరిపేట మండలంలోని గ్రామాలు]] (10)
# [[:వర్గం:నంద్యాల పట్ఠణ మండలంలోని గ్రామాలు]] (4)
# [[:వర్గం:కంభం మండల గ్రామాలు]] (13)
# [[:వర్గం:అనంతగిరి మండల గ్రామాలు]] (7)

=== బిగ్ బాస్ ===

# [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ హిందీ టీవీ సిరీస్ పోటీదారులు]] (26)
# [[:వర్గం:బిగ్ బాస్ (హిందీ టీవీ సిరీస్) పోటీదారులు]] (15)

=== నోబెల్ ===

# [[:వర్గం:నోబెల్ పురస్కారాలు - 2023]] (5)
# [[:వర్గం:నోబుల్ బహుమతులు - 2023]] (4)

=== BJP/INC మంత్రిత్వ శాఖలు ===

# [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]] (14)
# [[:వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (7)
# [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] (6)

=== ఏర్పాటు చేసిన/చేయబడిన మంత్రిమండళ్లు ===

# [[:వర్గం:2022లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
# [[:వర్గం:2024లో ఏర్పాటు చేసిన మంత్రిమండళ్లు]] (5)
# [[:వర్గం:2023లో ఏర్పాటు చేయబడిన మంత్రిమండళ్లు]] (4)

=== జీవించి ఉన్నవారు / సజీవులు ===

# [[:వర్గం:సజీవులు]] (22)
# [[:వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] (10)

=== ట్రినిడాడ్, టొబాగో ===

# [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (9)
# [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్ , టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] (5)

== మాన్యువల్ తనిఖీ అవసరం ==

# [[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]] (6) ↔ [[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]] (6)
# [[:వర్గం:ర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] (8) — పేరు పాడైనట్టు అనిపిస్తోంది

== పరిశీలన కోసం ==

# [[:వర్గం:జీవించి ఉన్నవారు]] ↔ [[:వర్గం:సజీవులు]]
# [[:వర్గం:పద్మ భూషణ్ గ్రహీతలు]] ↔ [[:వర్గం:పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]]
# [[:వర్గం:కళల్లో పద్మశ్రీ గ్రహీతలు]] ↔ [[:వర్గం:పద్మశ్రీ గ్రహీతలు (కళలు)]]
# [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్ , టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]] ↔ [[:వర్గం:ట్రినిడాడ్, టొబాగో మహిళా క్రికెటర్లు]]
# [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిత్వ శాఖలు]] ↔ [[:వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర మంత్రిమండళ్లు]]

== పేరు తప్పుగా అనిపించే వర్గం (మాన్యువల్ తనిఖీ) ==

# [[:వర్గం:హర్యానా క్రీడలు]] ↔ [[:వర్గం:హర్యానాలోని ఆనకట్టలు]] (ఈ రెండు వర్గాల్లో సభ్యులు దాదాపు ఒకటే -- &quot;క్రీడలు&quot; పేరు తప్పేమో చూడండి)

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సం.
!వర్గం A
!వర్గం B
|-
|1
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (2 పేజీలు)
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|2
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (4 పేజీలు)
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|3
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]] (1 పేజీలు)
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|4
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (5 పేజీలు)
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (11 పేజీలు)
|-
|5
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (10 పేజీలు)
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (11 పేజీలు)
|-
|6
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] (3 పేజీలు)
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] (9 పేజీలు)
|-
|7
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]] (2 పేజీలు)
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]] (5 పేజీలు)
|-
|8
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]] (2 పేజీలు)
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|9
|[[:వర్గం:బౌద్ధ ఆలయాలు]] (8 పేజీలు)
|[[:వర్గం:బౌద్ధ దేవాలయాలు]] (1 పేజీలు)
|-
|10
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]] (1 పేజీలు)
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]] (34 పేజీలు)
|-
|11
|[[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్‌లోని జైన ఆలయాలు]] (3 పేజీలు)
|[[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్‌లోని జైన దేవాలయాలు]] (2 పేజీలు)
|}
* &lt;nowiki&gt;{{మూస చేర్చబడింది}}&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;{{నిరంతర నవీకరణ}}&lt;/nowiki&gt;

* [[:వర్గం:CS1]]
* [[:వర్గం:CS1 errors]]
* [[:వర్గం:Unknown parameters]]
* [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]]

== ఉపపేజీల జాబితా ==
{{List subpages|యర్రా రామారావు}}
{{User subpages|యర్రా రామారావు}}

== అన్ని వాడుకరి పేజీలు ==
[[ప్రత్యేక:PrefixIndex/వాడుకరి:యర్రా రామారావు]]

==పశ్చిమ బెంగాల్==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |దేశం/రాష్ట్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |పేజీ
! colspan=&quot;6&quot; |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా  స్థితి
! rowspan=&quot;2&quot; |పరిశీలించించిన వారు
|-
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
!నవీకరించినవారు
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
!నవీకరించిన వారు
|-
! rowspan=&quot;15&quot; | పశ్చిమ బెంగాల్
|[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|N/A
|N/A
|N/A
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ]]
|N/A
|N/A
|N/A
|{{Tick}}
|2026 మే 31
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు |యర్రా రామారావు]]
|
|
|
|
|-
|}


ఈ జాబితాలో వ్యాసాల నాణ్యతకు నిర్వహించవలసిన పనులు లేదా ప్రాజెక్టుల జాబితా వివరాలు రికార్డు చేయబడినవి. వాటిని పరిశీలించి ఆసక్తి ఉన్న వాడుకరులు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని కోరటమైనది.

== 📊 వికీపీడియా వ్యాసాల నాణ్యత – సమగ్ర పనుల పట్టిక ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సమస్య
!నిర్వహణ వర్గం
!ఏమి సమస్య?
!చేయవలసిన పని
!ప్రాధాన్యత
!అందుబాటులో ఉన్న ఆటోమేషన్ టూల్ వివరం
!మొత్తం వ్యాసాలు
!పని ప్రారంభం
!సవరించిన పేజీలు  
!గమనిక
|-
|మూలాలు లేవు
|[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు]]
|మూలలు లేకపోవడం
|మూలాలు చేర్చాలి
|అత్యవసరం
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:మూలాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:మూలాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|మూలాలు లోపాలు
|[[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]]
|CSI మూలాల లోపాలు
|మూలాలు సవరించాలి
|అత్వవసరం
|
|1717
|
|
|
|-
|వర్గీకరణ లోపాలు
|[[:వర్గం:వర్గీకరించవలసిన వ్యాసాలు]]
|వర్గాలు లేకపోవడం
|వర్గాలు చేర్చాలి
|మధ్యస్థ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:వర్గీకరణ లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|తటస్థత లోపం
|[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు]]
|పక్షపాత వాక్యాలు
|తటస్థ పునఃరచన
|అత్యవసరం
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:తటస్థత లోపం ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|శుద్ధి అవసరం
|[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు]]
|వ్యాకరణ/నిర్మాణ లోపాలు
|పునఃరచన
|మధ్యస్థ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|మూస లోపాలు
|[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు]]
|నకిలీ పరామితులు
|template fix
|మధ్యస్థ
|✔ (TemplateParamFix)
|{{PAGESINCATEGORY:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:మూస లోపాలు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|stub వ్యాసాలు
|[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు]]
|చాలా చిన్న వ్యాసం
|విస్తరణ
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:స్టబ్ వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:స్టబ్ వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|dead links
|[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు]]
|పనిచేయని URLs
|archive link
|మధ్యస్థ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చనిపోయిన లింకులు ఉన్న వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|citation language లోపం
|[[:వర్గం:CS1 లోపాలు]]
|language= లేదు
|ISO code చేర్చాలి
|మధ్యస్థ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:CS1 లోపాలు}}
|[[:వర్గం:CS1 లోపాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|Wikidata అసమగ్రత
|[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు]]
|data mismatch
|Wikidata update
|తక్కువ
|✔
|{{PAGESINCATEGORY:Wikidata వ్యత్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:Wikidata వ్యత్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|చిత్రాలు లేవు
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు]]
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:మూలల}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|[[:వర్గం:Pages using infobox settlement with bad settlement type]]
|
|
|
|
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|[[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]]
|images లేకపోవడం
|image చేర్చాలి
|తక్కువ
|✖
|{{PAGESINCATEGORY:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు}}
|[[:వర్గం:చిత్రాలు లేని వ్యాసాలు|వ్యాసాలు చూడండి]]
|
| --
|-
|
|[[:వర్గం:CS1 errors: generic name]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|
|[[:వర్గం:CS1 errors: generic title]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|}
వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు

==CS1 పరామితుల లోపాలు==
* [[:వర్గం:CS1 maint: unrecognized language]] - ఈ వర్గంలో 2358 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 6) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/langcodefixer.js]] 
* [[:వర్గం:మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు]] - (ఈ వర్గంలో వ్యాసాలు:682, వాడుకరి పేజీలు:10, మూసలు:33 అన్నీ కలిపి 725 పేజీలు ఉన్నవి. (2025 ఆగస్టు 17)
* [[:వర్గం:CS1 errors: unsupported parameter]]-ఈ వర్గంలో 248 పేజీలు ఉన్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21)
* [[:వర్గం:CS1 errors: unrecognized parameter]] - ఈ వర్గంలో 33 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21)
* [[:వర్గం:CS1 errors: empty unknown parameters]] - ఈ వర్గంలో 35 పేజీలున్నాయి. (2025 అక్టోబరు 21)
* [[:వర్గం:Articles with invalid date parameter in template]] - ఈ వర్గంలో 3443 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30)
* [[:వర్గం:Pages with non-numeric formatnum arguments]]-ఈ వర్గంలో 1110 పేజీలు ఉన్నాయి. (2026 ఏప్రిల్ 30)

== డివిజనులోని మండలాలు ==
ఈ డివిజనులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2025|2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం]] ప్రకారం 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ----10 మండలాలు ఉన్నాయి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!వ.సంఖ్య
!మండలం
!మొత్తం రెవెన్యూ
గ్రామాలు
!నిర్జన
గ్రామాలు
!జనావాస
గ్రామాలు
!మండల
జనాభా (2011)
!మూలాలు
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |1
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| rowspan=&quot;11&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |2
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |3
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |4
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |5
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |6
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |7
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |8
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |9
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |10
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |మొత్తం
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
! style=&quot;text-align: center;&quot; |
|}

== కామన్స్ లో ఫొటోలు ఎక్కింపుల ==
: కొన్ని ప్రత్యేక సందర్బాలలో తప్పితే వికీపీడియాలో ఫోటోలు నేరుగా అప్‌లోడ్ చేయరు. ముందుగా '''వికీమీడియా కామన్స్ (Wikimedia Commons)''' లో అప్‌లోడ్ చేసి, ఆ తర్వాత వికీపీడియా వ్యాసంలో వాడాలి.
: '''ముఖ్య గమనిక:'''
: మీరు అప్‌లోడ్ చేసే ఫోటో మీరు స్వయంగా తీసినదై ఉండాలి. ఇతరుల ఫోటోలు లేదా ఇంటర్నెట్ నుండి డౌన్‌లోడ్ చేసినవి అప్‌లోడ్ చేయకూడదు.
: స్టెప్ 1: లాగిన్ అవ్వండి
:* [https://commons.wikimedia.org commons.wikimedia.org] వెబ్‌సైట్‌కు వెళ్లండి.
:* మీ వికీపీడియా యూజర్‌నేమ్, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి.
: స్టెప్ 2: ఫోటోను ఎంచుకోండి
:* పైన ఉన్న '''Upload''' (అప్‌లోడ్) బటన్ నొక్కండి.
:* '''Select media files''' మీద క్లిక్ చేసి, మీ మొబైల్ లేదా కంప్యూటర్ లో ఉన్న ఫోటోను ఎంచుకోండి.
:* తర్వాత '''Continue''' నొక్కండి.
: స్టెప్ 3: హక్కులు (Rights)
:* అక్కడ '''&quot;This file is my own work&quot;''' (ఇది నా సొంత ఫోటో) అనే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి.
:* కింద ఉన్న '''Next''' నొక్కండి.
: స్టెప్ 4: వివరాలు నింపండి (చాలా ముఖ్యం)
:* '''File name (పేరు):''' ఫోటో దేని గురించి ఉందో అర్థమయ్యేలా చిన్న పేరు ఇవ్వండి. (ఉదా: &lt;code&gt;Charminar_Hyderabad.jpg&lt;/code&gt;)
:* '''Description (వివరణ):''' ఆ ఫోటో దేని గురించి ఉందో తెలుగులో లేదా ఇంగ్లీషులో ఒక వాక్యం రాయండి.
:* '''Date (తేదీ):''' ఫోటో తీసిన తేదీని ఇవ్వండి.
:* '''Category (వర్గం):''' ఆ ఫోటో ఏ రకానికి చెందినదో రాయండి. (ఉదా: &lt;code&gt;Temples in Telangana&lt;/code&gt;)
: స్టెప్ 5: పూర్తి చేయండి
:* చివరగా '''Publish files''' మీద క్లిక్ చేయండి. మీ ఫోటో అప్‌లోడ్ అయిపోతుంది.
: వికీపీడియా వ్యాసంలో ఫోటోను చేర్చడం:
:# ఏ వ్యాసంలో అయితే ఫోటో పెట్టాలో ఆ వ్యాసానికి వెళ్లండి.
:# '''Edit''' (సవరించు) బటన్ నొక్కండి.
:# మీకు ఎక్కడ ఫోటో కావాలో అక్కడ కర్సర్ ఉంచి, పైన ఉన్న '''Insert''' (చేర్చు) మెనూలో '''Media''' ఎంచుకోండి.
:# మీరు అప్‌లోడ్ చేసిన ఫోటో పేరును టైప్ చేసి, దాన్ని ఎంచుకుని సేవ్ చేయండి.

{{collapsible list|{{tree list}}
* కంపణ మధురైపై దండయాత్ర
{{tree list/end}}|title={{nobold|''ఇవి కూడా చూడు''}}}}
== అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ మండలాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్ర జిల్లాలు
!జిల్లా
!ఏర్పాటైన సంవత్సరం / తేదీ
!వివరణ
!మూలం
|-
|అనంతపురం
|1882
|బళ్లారి జిల్లా విభజనతో మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Anantapur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|చిత్తూరు
|1911
|నార్త్ ఆర్కాట్ జిల్లా భాగాలతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Chittoor|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|కడప
|1808
|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Cuddapah|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|తూర్పు గోదావరి
|1925
|గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: East Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|గుంటూరు
|1904
|కృష్ణా జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Guntur|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|కృష్ణా
|1859
|మసులీపట్నం జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Krishna|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|కర్నూలు
|1808
|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ప్రారంభ జిల్లాల్లో ఒకటి.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Kurnool|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|నెల్లూరు
|1911
|మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో జిల్లాగా ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Nellore|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|ప్రకాశం
|1970 ఫిబ్రవరి 2
|గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prakasam District – History|url=https://prakasam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;
|-
|శ్రీకాకుళం
|1950 ఆగస్టు 15
|విశాఖపట్నం జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Srikakulam District – History|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;
|-
|విశాఖపట్నం
|బ్రిటిష్ కాలం
|ఉత్తర సర్కార్ల పరిపాలనలో ఏర్పడిన జిల్లా.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: Visakhapatnam|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|విజయనగరం
|1979 జూన్ 1
|విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల భాగాలతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vizianagaram District – History|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;
|-
|పశ్చిమ గోదావరి
|1925
|గోదావరి జిల్లా విభజనతో ఏర్పడింది.
|&lt;ref&gt;{{cite book|title=District Census Handbook: West Godavari|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India|year=2011}}&lt;/ref&gt;
|}
== తెలంగాణ జిల్లాల గణాంకాలు ==

=== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |వ.సంఖ్య
! rowspan=&quot;2&quot; |జిల్లా కోడ్
! rowspan=&quot;2&quot; |అదికారిక పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన కేంద్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |రెవెన్యూ డివిజన్లు
! rowspan=&quot;2&quot; |మండలాలు
! colspan=&quot;3&quot; |రెవెన్యూ గ్రామాలు
! rowspan=&quot;2&quot; |జనగణన పట్టణాలు
! colspan=&quot;3&quot; |పట్టణ ప్రాంతాలు
|-
!జనావాస గ్రామాలు 
!నిర్జన గ్రామాలు
!మొత్తం గ్రామాలు
!నగర పాలికలు
!పుర పాలికలు
!నగర పంచాయితీలు
|-
|1
|
|[[ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాదు]]
|[[ఆదిలాబాద్|ఆదిలాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |52
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1590
| style=&quot;text-align:center;&quot; |135
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1725
| style=&quot;text-align:center;&quot; |15
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|2
|
|[[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]]
|[[కరీంనగర్]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |57
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1037
| style=&quot;text-align:center;&quot; |42
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1079
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|3
|
|[[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం]]
|[[ఖమ్మం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1103
| style=&quot;text-align:center;&quot; |120
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1223
| style=&quot;text-align:center;&quot; |8
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
|-
|4
|
|[[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్]]​ 
|[[మహబూబ్​నగర్]]​ 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |64
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1465
| style=&quot;text-align:center;&quot; |72
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1537
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
|-
|5
|
|[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]]
|[[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1201
| style=&quot;text-align:center;&quot; |30
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1231
| style=&quot;text-align:center;&quot; |19
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|6
|
|[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]]
|[[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |59
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1107
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1135
| style=&quot;text-align:center;&quot; |13
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|7
|
|[[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]]
|[[నిజామాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |36
| style=&quot;text-align:center;&quot; |847
| style=&quot;text-align:center;&quot; |65
| style=&quot;text-align:center;&quot; |912
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|8
|
|[[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]]
|[[హైదరాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |37
| style=&quot;text-align:center;&quot; |817
| style=&quot;text-align:center;&quot; |53
| style=&quot;text-align:center;&quot; |870
| style=&quot;text-align:center;&quot; |22
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|9
|
|[[వరంగల్ జిల్లా|వరంగల్]]
|[[వరంగల్]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |51
| style=&quot;text-align:center;&quot; |961
| style=&quot;text-align:center;&quot; |88
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1049
| style=&quot;text-align:center;&quot; |13
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|10
|
|[[హైదరాబాదు జిల్లా|హైదరాబాదు]]
|[[హైదరాబాదు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |16
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
|-
|
|
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |39
| style=&quot;text-align:center;&quot; |464
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10128
| style=&quot;text-align:center;&quot; |633
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10761
| style=&quot;text-align:center;&quot; |116
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |36
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
|}

== ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల గణాంకాలు ==

=== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |వ.సంఖ్య
! rowspan=&quot;2&quot; |జిల్లా కోడ్
! rowspan=&quot;2&quot; |అదికారిక పేరు
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన కేంద్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |రెవెన్యూ డివిజన్లు
! rowspan=&quot;2&quot; |మండలాల సంఖ్య
! colspan=&quot;3&quot; |రెవెన్యూ గ్రామాలు
! rowspan=&quot;2&quot; |జనగణన పట్టణాలు
! colspan=&quot;3&quot; |పట్టణ ప్రాంతాలు
|-
!జనావాస గ్రామాలు 
!నిర్జన గ్రామాలు
!మొత్తం గ్రామాలు
!నగర పాలికలు
!పుర పాలికలు
!నగర పంచాయితీలు
|-
|1
|SR
| scope=&quot;row&quot; |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]]
| [[శ్రీకాకుళం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |38
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1802
| style=&quot;text-align:center;&quot; |101
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1701
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1
|-
|2
|VZ
| scope=&quot;row&quot; |[[విజయనగరం జిల్లా]]
|[[విజయనగరం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2
| style=&quot;text-align:center;&quot; |34
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1520
| style=&quot;text-align:center;&quot; |68
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1452
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|3
|VS
| scope=&quot;row&quot; |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]]
|[[విశాఖపట్నం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |43
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3265
| style=&quot;text-align:center;&quot; |193
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3072
| style=&quot;text-align:center;&quot; |12
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|4
|EG
| scope=&quot;row&quot; |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
| [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |60
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1374
| style=&quot;text-align:center;&quot; |62
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1312
| style=&quot;text-align:center;&quot; |10
| style=&quot;text-align:center;&quot; |2 
| style=&quot;text-align:right;&quot; |7
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|5
|WG
| scope=&quot;row&quot; |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
|[[భీమవరం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |881
| style=&quot;text-align:center;&quot; |39
| style=&quot;text-align:center;&quot; |842
| style=&quot;text-align:center;&quot; |5
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |7
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|6
|KR
| scope=&quot;row&quot; |[[కృష్ణా జిల్లా]]
|[[మచిలీపట్నం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |4
| style=&quot;text-align:center;&quot; |50
| style=&quot;text-align:center;&quot; |968
| style=&quot;text-align:center;&quot; |34
| style=&quot;text-align:center;&quot; |934
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |5
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|7
|GU
| scope=&quot;row&quot; |[[గుంటూరు జిల్లా]]
|[[గుంటూరు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |57
| style=&quot;text-align:center;&quot; |712
| style=&quot;text-align:center;&quot; |21
| style=&quot;text-align:center;&quot; |691
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |11
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1
|-
|8
|PR
| scope=&quot;row&quot; |[[ప్రకాశం జిల్లా]]
|[[ఒంగోలు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |56
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1081
| style=&quot;text-align:center;&quot; |96
| style=&quot;text-align:center;&quot; |985
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |0
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|9
|NE
| scope=&quot;row&quot; |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]
|[[నెల్లూరు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |46
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1177
| style=&quot;text-align:center;&quot; |84
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1093
| style=&quot;text-align:center;&quot; |6
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|10
|KU
| scope=&quot;row&quot; |[[కర్నూలు జిల్లా]]
|[[కర్నూలు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |54
| style=&quot;text-align:center;&quot; |898
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |870
| style=&quot;text-align:center;&quot; |7
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |3
| style=&quot;text-align:right;&quot; |1
|-
|11
|AN
| scope=&quot;row&quot; |[[అనంతపురం జిల్లా]]
|[[అనంతపురం]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |63
| style=&quot;text-align:center;&quot; |949
| style=&quot;text-align:center;&quot; |28
| style=&quot;text-align:center;&quot; |921
| style=&quot;text-align:center;&quot; |9
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |6
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|12
|CU
| scope=&quot;row&quot; |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]]
|[[కడప]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |51
| style=&quot;text-align:center;&quot; |919
| style=&quot;text-align:center;&quot; |89
| style=&quot;text-align:center;&quot; |830
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |4
| style=&quot;text-align:right;&quot; |2
|-
|13
|CH
| scope=&quot;row&quot; |[[చిత్తూరు జిల్లా]]
|[[చిత్తూరు]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |3
| style=&quot;text-align:center;&quot; |66
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1493
| style=&quot;text-align:center;&quot; |38
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1455
| style=&quot;text-align:center;&quot; |14
| style=&quot;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:right;&quot; |7
| style=&quot;text-align:right;&quot; |0
|-
|
|
!
|
| style=&quot;text-align: center;&quot; |42
| style=&quot;text-align: center;&quot; |664
| style=&quot;text-align:center;&quot; |17,039
| style=&quot;text-align:center;&quot; |881
| style=&quot;text-align:center;&quot; |16158
| style=&quot;text-align:center;&quot; |112
| style=&quot;text-align:center;&quot; |11
| style=&quot;text-align: right;&quot; |67
| style=&quot;text-align: right;&quot; |5
|}
{{Static row numbers}}

1. Wikipedia completes 25 years, how do you view its relevance today, and do you see yourself continuing as a volunteer editor in the years ahead?

I am very happy. I firmly believe that the dream of providing universal information to every human being on earth through Wikipedia will come true. I am a 75-year-old senior citizen user. I firmly believe that I will continue as an editor as long as my health allows.

2. When did your journey with Wikipedia begin, and what inspired you to start volunteering as an editor?

I searched Google on December 16, 2012, for information about my village, Ponugupadu (Guntur district). I then came across a one-sentence article on our village in Telugu Wikipedia. I accidentally created my Wikipedia account to add the following information: &quot;The village has two ancient Shiva temples, an Anjaneyaswamy temple, and a Rama temple.&quot; On the same day, I made two edits to our village article page for the first time. After that, I did not visit Wikipedia until November 28, 2016. On November 16, 2016, I joined Wikipedia and started editing for the second time to add some more information about our village that was available to me. Since then, my interest towards it grew, and I can proudly say that my village article was the main inspiration for me to join Wikipedia.

3. What aspects of Wikipedia or its community initially drew you in, and which topics or communities did you engage with first?

In November 2016, I added more information to our village article. At that time, I looked at some village articles and found that almost all of them were single-sentence essays. I got an idea. I had 5 parts of the essay before that. While I was adding a little information about villages, Pawan Santosh sent me an email in the first week of October 2017. In that email, he said that he was getting good information about villages. Will you limit yourself to that? Or if you have the opportunity, there is a project going on in Wikipedia to develop village articles, are you ready to work on it? He asked. This attracted me a lot. I was immediately attracted to it. I love villages very much. With that passion, I immediately informed them through an email that I would work on that project. There is another reason why I love villages very much. I have served in various capacities related to villages in the Panchayat Raj Department of the Government of Andhra Pradesh for forty years. Therefore, I think it is no exaggeration to say that I love villages very much. Moreover, we all know that villages are the backbone of the country. If I had not received that email, I'm afraid I would have been limited to writing only about a few village articles! Under the influence of that email, I became a participant in the Village Articles Project for the first time on 4 October 2017. Since then, I have been spending an average of 6 hours a day on Wikipedia continuously throughout my life journey.

4. Has being part of the Wikipedia editing community increased your skills or interest in any way? Can you share a specific example?

As part of the Village Articles Development Project, I was involved in uploading the Census of India semi-data to 9818 village article pages in 589 mandals of Telangana state, averaging 11,000 bytes per village. I completed this work over a period of about 2 years, spending 6 to 8 hours a day. In 2016, the 10 districts in Telangana were reorganized into 33 districts. No edits were made to Wikipedia as a result of the reorganization. At the same time, although I did not have much knowledge about creating and managing projects, I managed the Telangana-Geography/Districts and Mandals Modifications project created by Chodari garu for the first time, based on his suggestions and advice. According to the reorganization, I searched and collected the government orders and according to them, I determined which villages should be in which mandal and which mandals should be in which district and included 9818 village article pages in 589 mandals and included them in the respective 33 districts. Almost 90% of the work was done by me. This increased my self-confidence. At this time, my active services were recognized, and on January 4, 2019, the community appointed me as the administrator. I am known as one of the very few active administrators.

Similarly, in the task of uploading semi-automatically generated text from Census of India data in 17000 villages of Andhra Pradesh, 9 users quit after completing only 82% of the work. I completed the remaining 18%. In 2022, 13 districts in Andhra Pradesh were reorganized into 26 districts. I played an active role in that project.

5. What are your most meaningful contributions to Wikipedia, and how do you think they have had an impact beyond the platform in areas such as education, local history, or public awareness?

I have written 1764 articles so far. Most of them are articles related to state governments, the central government, politicians, elections, prominent people in all fields, the legal system, and geography. Along with them, I also give priority to important articles from the two Telugu states. I believe that if science is to become ubiquitous, we have done justice to its development only when articles from all fields are present on Wikipedia.

My contributions also support education beyond the platform. Students and educators frequently rely on Wikipedia as a starting point for learning, and well-structured articles help spark curiosity and further research. By ensuring that articles span multiple disciplines like science, politics, geography, law, and culture, I strive to present knowledge as interconnected rather than siloed.

I strongly believe that the true democratization of knowledge happens only when information from all fields, regions, and communities is equally available. Science, governance, culture, and history must coexist on the same platform to reflect the complexity of the real world. Through my sustained contributions, I hope to bridge information gaps, promote public awareness, and support the idea that free knowledge should be comprehensive, inclusive, and accessible to all.

6. Wikipedia is often criticized for being unreliable. How does the community ensure accuracy and deal with misinformation or bad-faith edits?

The community is committed to accuracy in this regard. It patiently reviews each article created by users and information added to older articles. It checks whether each piece of information written or added is supported by appropriate sources (links to newspapers, books, or official websites). There is no room for personal opinions. It checks whether the information is presented in a way that does not bias the reader and presents the facts. It identifies unreliable information. It searches for and attempts to add reliable sources before deleting it. If such sources are not available, it notifies the relevant user via the talk page with a reasonable time to add the sources. If the sources are not added within that time, it does not hesitate to delete or revert to the old status without any hesitation. When a dispute arises over any information, the editors discuss it on the 'talk page' and make a final decision based on the evidence. This is prevented by continuously reviewing recent changes every 30 minutes.

7. Could you briefly explain how Wikipedia’s volunteer ecosystem works? Who can become a contributor, and how do editors grow in responsibility and trust within the community?

Wikipedia is a wonderfully transparent system. It is run by millions of volunteers around the world. Anyone can add or edit information on Wikipedia at any time. There is no one specifically designated as the main editor.

It does not require any special education or degree. Anyone with internet access and an interest in writing information impartially can become an editor. You can make changes without an account, but registering as a member gives editors a sense of community respect.

Any issues on Wikipedia are resolved through discussion and consensus. Every change is monitored by other editors. If there is incorrect information, it is immediately reverted.

It is &quot;a free encyclopedia that anyone can edit.&quot;

8. What role do local or language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play in strengthening Wikipedia as a global knowledge platform?

Local and language-based communities, such as the Kerala Wikimedia User Group, play a key role in transforming Wikipedia from just a website to a living repository of knowledge. Their impact is not limited to just one region but is contributing to the strengthening of Wikipedia worldwide.

These communities provide local knowledge to the world. The global Wikipedia is dominated by Western countries. Local user groups fill this gap by documenting the history, arts, culture, and geography of their region. Only those language experts have complete knowledge about a remote village in Kerala or a special festival there. Many mother tongues are in danger of disappearing in the internet age. They make great efforts to identify such ones and bring them to life. They preserve the influence of the language by writing articles with the right vocabulary in the mother tongue. Writing on Wikipedia may not be easy for everyone. Local groups organize editing workshops in colleges and other important places. They provide technical assistance to new members and train them as permanent editors. They digitize old books, manuscripts, and out-of-copyright literary works and make them available to future generations.

Organizations like the Kerala User Group often organize photography competitions. This results in thousands of high-quality images of local buildings, birds, trees, and human lifestyles being made available on Wikimedia Commons under a free license. These reflect the needs of local languages ​​in Wikipedia's global policies. They work to improve the visibility of local language articles in software translations and search engines. In a way, if Wikimedia is a large building, local user groups are its strong foundation stones. The Kerala User Group model can be said to be a model for all language communities.

My Other Highlights

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Telugu Wikipedia's 21st birthday was celebrated in Visakhapatnam. On that occasion, the Center for Internet and Society - Access to Knowledge, Bangalore, published a book titled &quot;Many Wikimedians&quot; with Telugu Wikipedia in mind. As an administrator, who made what changes, who committed misdeeds.... He described the &quot;field ruler&quot; as someone who constantly checks the mistakes and corrects the mistakes.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Telugu Wikipedia's 22nd birthday was celebrated in Tirupati. He was felicitated as the best administrator at that event.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; I have edited 67245 pages out of the total 1,18,271 pages in Telugu Wikipedia.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; So far, 2,29,379 edits have been made in Telugu Wikipedia.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; So far, a total of 18,46,90,511 bytes of data have been entered in Telugu Wikipedia.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Total edits	2,29,379, 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Average edits per day	49.947 (4,771 days)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Average edit size	283.6 bytes,

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Average edits per page	3.544,

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Files uploaded (Commons)	198,

Global edit counts (approximate)
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |Global edit counts (approximate)
|-
|► te.wikipedia.org
|[[ప్రత్యేక:Contributions/యర్రా రామారావు|229,379]]
|-
|www.wikidata.org
|19,085
|-
|commons.wikimedia.org
|477
|-
|en.wikipedia.org
|121
|-
|meta.wikimedia.org
|28
|-
|te.wiktionary.org
|16
|-
|simple.wikipedia.org
|2
|-
|www.mediawiki.org
|1
|-
|te.wikibooks.org
|1
|-
|te.wikiquote.org
|1
|-
|Other projects
|0
|-
|All projects
|
|}
==అరుణాచల్ ప్రదేశ్==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |దేశం/రాష్ట్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |పేజీ
! colspan=&quot;2&quot; |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా స్థితి
! rowspan=&quot;2&quot; |నవీకరించినవారు
! rowspan=&quot;2&quot; |పరిశీలించించిన వారు
|-
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
|-
| rowspan=&quot;19&quot; | అరుణాచల్ ప్రదేశ్
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[2024 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 11వ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
||{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[పెమా ఖండూ ఐదవ మంత్రివర్గం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|}

== అసోం ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |దేశం/రాష్ట్రం
! rowspan=&quot;2&quot; |పేజీ
! colspan=&quot;2&quot; |ఆంగ్లవ్యాసంతో తాజా  స్థితి
! rowspan=&quot;2&quot; |నవీకరించినవారు
! rowspan=&quot;2&quot; |పరిశీలించించిన వారు
|-
!తాజాస్థితి మార్కు
!నవీకరించిన తేది
|-
! rowspan=&quot;14&quot; |అసోం
|[[అసోంలో ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోంలో 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[2021 అసోం శాసనసభ ఎన్నికలు]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం 15వ శాసనసభ]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనమండలి]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం గవర్నర్ల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం ప్రభుత్వం]]
||{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[హిమంత్ బిశ్వ శర్మ మంత్రివర్గం]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]]
|{{Tick}}
|
|[[వాడుకరి: యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]
|
|-
|}

* [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] 
* [[హర్యానా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[జార్ఖండ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[ఒడిశా శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[తమిళనాడు శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[పుదుచ్చేరి శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా]] 
* [[ఎలక్టోరల్ కాలేజ్ (భారతదేశం)]]
* [[ఇండియా కూటమి సభ్యుల జాబితా]]
* [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సభ్యుల జాబితా]]
* [[జమ్మూ కాశ్మీరు శాసనమండలి సభ్యుల జాబితా]]

* '''జస్టిస్ డి.వై. చంద్రచూడ్''' భారత 50వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Example News|date=9 నవంబర్ 2022|access-date=9 నవంబర్ 2022}}&lt;/ref&gt;
* ఆయన 9 నవంబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ప్రమాణం చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-sworn-in-as-50th-chief-justice-of-india/article66114002.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud sworn in as 50th Chief Justice of India|date=9 November 2022|newspaper=The Hindu|access-date=9 November 2022|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
* మరొక మూలం ప్రకారం ఆయన 28 అక్టోబరు 2022న ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఎంపికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-appoints-dy-chandrachud-as-next-cji/articleshow/95117354.cms|title=President appoints D.Y. Chandrachud as next CJI|date=28 October 2022|newspaper=Times of India|access-date=28 October 2022}}&lt;/ref&gt;
* | {{big|–}}  [[Endash]] , [[Dash]] (many types)&lt;br&gt;| {{big|—}}  [[Emdash]], [[Dash]] (many types)

* &lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;ఒక ఖగోళ వస్తువు పరిభ్రమణం మాతృవస్తువు భ్రమణ దిశలోనే ఉంటే దాన్ని ''ప్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు. వ్యతిరేక దిశలో ఉంటే దాన్ని ''రెట్రోగ్రేడ్'' కక్ష్య అంటారు.&lt;/ref&gt;  &lt;includeonly&gt; &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;{{#time:Y-m-d|{{{1}}}}}&lt;/span&gt; {{#time:Y|{{{1}}}}} {{#switch:{{#time:n|{{{1}}}}}  |1=జనవరి  |2=ఫిబ్రవరి  |3=మార్చి  |4=ఏప్రిల్  |5=మే  |6=జూన్  |7=జూలై  |8=ఆగస్టు  |9=సెప్టెంబర్  |10=అక్టోబర్  |11=నవంబర్  |12=డిసెంబర్ }} {{#time:j|{{{1}}}}} &lt;/includeonly&gt; &lt;noinclude&gt; ఈ మూస తేది వర్గీకరణ కొరకు. వాడకం:
&lt;pre&gt;{{తెలుగు తేదీ వర్గీకరణ|30 June 2025}}&lt;/pre&gt;
ఫలితం: 2025 జూన్ 30   తేదీకి ఆధారంగా పట్టికలలో సరిగా వర్గీకరించేందుకు సహాయపడుతుంది.
&lt;/noinclude&gt;
----------
([[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]])
-------
{{Cleanup MOS}}
------
{{MoS guideline}}
------
{{Update after|2025|11}}
== వర్గాలు ==
* [[:వర్గం:Duplicate or hardcoded templates awaiting deletion]]
* [[:వర్గం:Official website not in Wikidata]] 
* [[:వర్గం:Official website different in Wikidata and Wikipedia]]
* [[:వర్గం: తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]]
*[[:వర్గం:ఆంగ్ల పదాలు గల వ్యాసాలు]]
*[[:వర్గం:అనువదించ వలసిన పేజీలు]]

== వికీపీడియా పేరుబరి ==
*[[వికీపీడియా:Templates for discussion]]
* [[వికీపీడియా:మూసలు/నిర్వహణ]]
* [[వికీపీడియా:Miscellany for deletion]]

== మూసలు ==
* [[మూస:భారతదేశ రాష్ట్రాలు లేదా భూభాగాల వారీగా రాజకీయాలు]]
*[[మూస:Election results/doc]]
*[[మూస:Election results]]
*Template: Why is this person famous?

== బయటి లింకులు ==

=== భారతదేశ లింకులు ===

* [https://lgdirectory.gov.in/districtWiseDetailReport.do?OWASP_CSRFTOKEN=UR3G-M2GW-UUFX-WF0W-I88W-KW8O-CQVP-N8CU LGD Codes of States/Union Territories (UTs)]
* [https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43361 1901 నుండి పూర్వపు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం జిల్లాల జనాభా దశాబ్దాల వైవిధ్యం]
* [https://aspiringyouths.com/general-knowledge/tier-1-tier-2-indian-cities/ List of Tier 1 and Tier 2 Cities of India]
* [https://web.archive.org/save/https://www.thehindu.com/infographics/2024-04-17/previous-lok-sabha-elections-since-independence/index.html లోక్‌సభ కాలపరిమితులు]

== ఆంధ్రప్రదేశ్ ==

=== గ్రామాల లింకులు ===
* https://villageinfo.in/andhra-pradesh.html

=== పంచాయితీలు ===

* [https://web.archive.org/web/20070930204622/http://panchayat.gov.in/adminreps/consolidatedreport.asp All India Consolidated Report of panchyats]

* https://prakasam.ap.gov.in/village-panchayats/
* [https://web.archive.org/web/20170818173131/http://saaksharbharat.nic.in/saaksharbharat/forms/gp_code.pdf Gram Panchyats Codes-Two Telugu State]]s]

== నియోజక వర్గాల సంఖ్య, మూసలు ఎక్కింపు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!వ.సంఖ్య
!రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పేరు
!లోక్‌సభ 
నియోజకవర్గాల సంఖ్య
!మూసలు 
ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు
!శాసనసభ 
నియోజకవర్గాల సంఖ్య
!మూసలు 
ఎక్కించిన రాష్ట్రాలు
|-
|1
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|25
|{{Yes check}}
|175 
|{{Yes check}}
|-
|2
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|2
|{{Yes check}}
|60
|{{Yes check}}
|-
|3
|[[అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|అసోం]]
|14
|{{Yes check}}
|126 
|{{Yes check}}
|-
|4
|[[బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|బీహార్]]
|40
|{{Yes check}}
|243 
|{{Yes check}}
|-
|5
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|11
|{{Yes check}}
|90 
|{{Yes check}}
|-
|6
|[[గోవా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గోవా]]
|2
|{{Yes check}}
|40
|{{Yes check}}
|-
|7
|[[గుజరాత్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|గుజరాత్]]
|26
|{{Yes check}}  
|182
|{{Yes check}}
|-
|8
|[[హర్యానా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హర్యానా]]
|10
|{{Yes check}}
|90
|{{Yes check}}
|-
|9
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|4
|{{Yes check}}
|68
|{{Yes check}}
|-
|10
|[[జార్ఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జార్ఖండ్]]
|14
|{{Yes check}}
|81
|{{Yes check}}
|-
|11
|[[కర్ణాటక శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కర్ణాటక]]
|28
|{{Yes check}}
|224
|{{Yes check}}
|-
|12
|[[కేరళ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|కేరళ]]
|20
|{{Yes check}}
|140
|{{Yes check}}
|-
|13
|[[మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మధ్య ప్రదేశ్]]
|29
|{{Yes check}}
|230 
|{{Yes check}}
|-
|14
|[[మహారాష్ట్ర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మహారాష్ట్ర]]
|48
|{{Yes check}}
|288 
|{{Yes check}}
|-
|15
|[[మణిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మణిపూర్]]
|2
|{{Yes check}}
|60 
|{{Yes check}}
|-
|16
|[[మేఘాలయ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మేఘాలయ]]
|2
|{{Yes check}}
|60
|{{అవును}}'''Yes'''
|-
|17
|[[మిజోరం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|మిజోరం]]
|1
|N/A
|40 
|{{Yes check}}
|-
|18
|[[నాగాలాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నాగాలాండ్]]
|1
|N/A
|60 
|{{Yes check}}
|-
|19
|[[ఒడిశా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఒడిశా]]
|21
|{{Yes check}}
|147 
|{{Yes check}}
|-
|20
|[[పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పంజాబ్]]
|13
|{{Yes check}}
|117
|{{Yes check}}
|-
|21
|[[రాజస్థాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|రాజస్థాన్]]
|25
|{{Yes check}}
|200 
|{{Yes check}}
|-
|22
|[[సిక్కిం శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|సిక్కిం]]
|1
|N/A
|32
|{{Yes check}}
|-
|23
|[[తమిళనాడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తమిళనాడు]]
|39
|{{Yes check}}
|234
|{{Yes check}}
|-
|24
|[[తెలంగాణ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|తెలంగాణ]]
|17
|{{Yes check}}
|119 
|{{Yes check}}
|-
|25
|[[త్రిపుర శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|త్రిపుర]]
|2
|{{Yes check}}
|60
|{{Yes check}}
|-
|26
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|80
|{{Yes check}}
|403 
|{{Yes check}}
|-
|27
|[[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తరాఖండ్]]
|5
|{{Yes check}}
|70
|{{Yes check}}
|-
|28
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పశ్చిమ బెంగాల్]]
|42
|{{Yes check}} 
|294 
|{{Yes check}}
|-
|29
|[[ఢిల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఢిల్లీ]]
|7
|{{Yes check}}
|70
|{{Yes check}}
|-
|30
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|జమ్మూ కాశ్మీరు]]
|5
|{{Yes check}}
|90 
|{{Yes check}}
|-
|31
|[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|పుదుచ్చేరి]] 
|1
|N/A
|30
|{{Yes check}}
|-
|32
|[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|దాద్రా నగర్ హవేలీ,]]  
[[దాద్రా, నగర్ హవేలీ, డామన్, డయ్యూ|డామన్ డయ్యూ]]
|2
|{{Yes check}}
|N/A
|N/A
|-
|33
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్, నికోబార్ దీవులు]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|34
|[[చండీగఢ్]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|35
|[[లడఖ్]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|36
|[[లక్షద్వీప్]]
|1
|N/A
|N/A
|N/A
|-
|
|మొత్తం
|543
|535
|4123
|
|}
== తెలుగు వికీపీడియాలో గ్రామాల ప్రస్థానం ==
గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో చాలా కాలం తరువాత, తాజాగా జిల్లాల, మండలాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 26 జిల్లాలు, తెలంగాణలో 33 జిల్లాలు ఆవిర్బవించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం గ్రామం అంటే రెవెన్యూ గ్రామం అని అర్థం చేసుకోవాలి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతి గ్రామానికి తెవికీలో వ్యాసం పేజీ ఉందని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. ఈ గ్రామ వ్యాసాలలో ప్రధానంగా ఆ గ్రామానికి చెందిన జనాభా, విద్యా సౌకర్యాలు, వైద్య సౌకర్యం, తాగునీరు, పారిశుద్యం, సమాచార రవాణా సౌకర్యాలు, వ్యవసాయం, దేవాలయాలు, గ్రామ శాసనాలు, గ్రామ చరిత్ర, ఆ గ్రామ ప్రముఖుల , ఆగ్రామ ఉనికిని తెలుపు అక్షాంశ, రేఖాంశాలుతో పాటు గ్రామ పటం, ఇంకా ఒకటేమిటి అన్ని వివరాలు అందుబాటులో వున్నాయి. శివారు గ్రామాల (రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు) సమాచారం దాని రెవెన్యూ గ్రామంలోనే కలిసి ఉంటాయి. కొన్ని శివారు గ్రామాలకు ప్రత్వేక పేజీలు లేకపోలేదు.

ఇక ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి వస్తే 26 జిల్లాలు,  670 మండలాలు, 16,479 గ్రామాలు ఉన్నవి. అలాగే తెలంగాణ రాష్ట్రానికి వస్తే 33 జిల్లాలు, 612 మండలాలు, 10,332 గ్రామాలు ఉన్నవి. వీటిన్నిటికి తెవికీలో పేజీలు ఉన్నవి. అంతేగాదు రెండు రాష్ట్రాలకు చెందిన అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు , పురపాలక సంఘాలకు, జనగణన పట్టణాలకు, అన్ని జిల్లాల, పురపాలక సంఘాల ముఖ్య పట్టణాలుకు వ్యాసాల పేజీలు తెవికీలో లభిస్తాయి.

ఈ స్థాయికి సమాచారం తెవికీలో లభిస్తుందంటే ఇది ఏ ఒక్కరివల్లో సాధ్యపడిందికాదు. తెలుగు వికీపీడియా 2003 డిసెంబరు 10న ఆవిర్భవించిన నాటినుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న అన్ని రంగాల తెలుగు వ్యక్తులు వీరంతా ఒక్క నయాపైసా పారితోషకం ఆశించకుండా నిరంతరం, వారి ప్రవృత్తిగా ఖాళీ సమయాన్ని ధారపోసి వందల కొద్దీ వ్యాసాలు రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలలో మరింత తాజా సమాచారం  చేరుస్తూ, తప్పుఒప్పులు సవరిస్తూ , చేయీ, చేయీ  కలుపుతూ సాగిన ప్రయాణమే తెలుగు వికీపీడియా.  వికీపీడియా ఏ ఒక్కరి  కష్టంతోనో సాధ్యపడలేదు. 2003 నాటి నుండి దేశ, విదేశాలలో ఉన్న తెలుగు వ్యక్తులు వందలాదిమంది ధనాపేక్షలేకుండా నిరంతరంచేసిన సమిష్టికృషి ఫలితమే ఇది. తాజా సమాచారం కోసం నిరంతరం అన్వేషణ కొనసాగతూనే ఉంటుంది. ఇది వుంది, ఇది లేదు అనకుండా మేధావులు అన్నిరంగాలకు చెందిన సమాచారాన్ని వికీపీడియా ద్వారా అందిస్తున్నారు. ఇది అన్ స్టాపబుల్  కార్యక్రమం.

వికీపీడియాలో 2016 నవంబరులో మాగ్రామ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం చేర్చే సమయంలో పవన్ సంతోష్ గారు నాకు ఒక మెయిల్ పంపించారు.ఆ మెయిల్ లో మీరు, మీ గ్రామం వరకే వికీపీడియాలో సమాచారం చేర్చటానికి పరిమితమయ్యారా?  లేక మీకు అవకాశం ఉంటే వికీపీడియాలో గ్రామ వ్యాసాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఒకటి కొనసాగుతుంది, దానిలో పనిచేయటానికి మీకు సమ్మతమేనా అని అడిగారు. ఇది నన్ను బాగా ఆకర్షించటానికి కారణమైంది. నేను వెంటనే దానికి ఆకర్షితుడనై నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం, నేను ఆ ప్రాజెక్టులో పనిచేస్తానని వెంటనే మెయిల్ ద్వారా సమాచారమిచ్చాను.నాకు గ్రామాలంటే చాలా ఇష్టం అని చెప్పటానికి కూడా మరో కారణం ఉంది. నేను ఆంద్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పంచాయతీ రాజ్ నందు గ్రామలతో మమేకమైన వివిధ హోదాలలో నలభై సంవత్సరాలు సర్వీసు చేసాను. అందువలన నాకు గ్రామాలంటే  చాలా ఇష్టం అని చెప్పటంలో అతిశయోక్తి లేదని భావిస్తున్నాను. అంతేగాదు గ్రామాలు దేశానికి పట్టుగొమ్మలని మనందరకు తెలుసు. అలా మెయిల్ నాకు వచ్చి ఉండకపోతే మా గ్రామ వ్యాసానికి మాత్రమే పరిమితమయ్యేవాడినేమో!చెప్పలేను. ఆ మెయిల్ ప్రభావంతో నేను గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టులో  2017 భాగస్వామ్యుడయ్యాను.

వికీపీడియాకు మీరు చేసిన అత్యంత అర్థవంతమైన రచనలు ఏమిటి, అవి విద్య, స్థానిక చరిత్ర లేదా ప్రజా అవగాహన వంటి రంగాలలో వేదికకు మించి ప్రభావాన్ని ఎలా సృష్టించాయని మీరు అనుకుంటున్నారు? 

ఇప్పటివరకు నేను 1764 వ్యాసాలు రచించాను. వాటిలో ఎక్కువుగా రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాలకు సంబందించిన ప్రభుత్వ సెటప్ వ్యాసాలు ఎక్కువుగా ఉన్నవి, వాటికితోడు రాజకీయ నాయకుల, ఎన్నికలకు సంబందించిన , నోటబులటీ వ్యక్తుల, న్యాయ వ్యవస్థకు చెందిన, భౌగోళిక సంబంధమైన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. విజ్ఞాన సర్వస్వం అంటే అన్ని రంగాలకు చెందిన వ్యాసాలు ఉండాలని,  అలా ఉన్నప్పుడే వికీపీడియా అభివృద్ధికి న్యాయం చేసినట్లుగా నేను భావిస్తాను.  

వికీపీడియా తరచుగా నమ్మదగనిదిగా విమర్శించబడుతుంది. కమ్యూనిటీ ఖచ్చితత్వాన్ని ఎలా నిర్ధారిస్తుంది మరియు తప్పుడు సమాచారం లేదా దుష్ట-విశ్వాస సవరణలను ఎలా ఎదుర్కొంటుంది?

ఈ విషయంలో కమ్యూనిటీ సరియైన కచ్చితత్వాన్ని పాటిస్తుంది. యూజర్లు సృష్టించే ప్రతి వ్యాసాన్ని, పాత వ్యాసాలలో చేర్చే సమాచారాన్ని ఓపికతో పరిశీలిస్తుంది. నమ్మదగని సమాచారాన్ని గుర్తించి, దానికి తగిన నమ్మదగిన మూలాలు సేకరించటానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒకవేళ అలాంటి మూలాలు లభ్యం కానప్పుడు సంభందించిన యూజరుకు ఆసంగతి తెలియపర్చి ఎటువంటి మొహమాటం లేకుండా తొలగించటం లేదా రివర్ట్ చేయటానికి వెనకాడదు. నిత్యం ప్రతి 30 ని.కు ఒకసారి ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించటం ద్వారా దీనిని అరికట్టటం జరుగుతుంది.

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
== ఇతర మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;</text>
      <sha1>0qtln51d89wn5m6fye4ekro8m9nc1v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Sridhar Swamy Chinthamani</title>
    <ns>3</ns>
    <id>283484</id>
    <revision>
      <id>4980297</id>
      <parentid>2687168</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4980297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16049" sha1="tu19or7wuc8qi88vgesu5fz779cz807" xml:space="preserve">

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:Gokulellanki|Gokulellanki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Gokulellanki|చర్చ]]) 03:06, 2 జూలై 2019 (UTC)----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
[[వాడుకరి:Gokulellanki|Gokulellanki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Gokulellanki|చర్చ]]) 03:06, 2 జూలై 2019 (UTC)
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Sridhar Swamy Chinthamani గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Sridhar Swamy Chinthamani గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tu19or7wuc8qi88vgesu5fz779cz807</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉదయ్‌పూర్ రాజ్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296082</id>
    <revision>
      <id>4980381</id>
      <parentid>4909154</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27042" sha1="4c2er2tuj9puigic5z528lu7b0b9umi" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name     = Mewar State or Udaipur State
|conventional_long_name = 
|common_name     = 
|status          = 
|era             = 
|event_start     = 
|date_start      = 
|year_start      = c. 734
|event_end       = [[Independence of India|Accession to the Union of India]]
|date_end        = 
|year_end        = 1949
|event_post      = 
|date_post       = 
|p1      = 
|flag_p1 = 
|p2      = 
|flag_p2 = 
|p3      = 
|flag_p3 = 
|p4      = 
|flag_p4 = 
|p5      = 
|flag_p5 = 
|p6      = 
|flag_p6 = 
|s1 = 
|s2 = 
|s3 = 
|s4 = 
|s5 = 
|s6 = 
|s7 = 
|s8 = 
|s9 = 
|flag_s1 = 
|flag_s2 = 
|flag_s3 = 
|flag_s4 = 
|flag_s5 = 
|flag_s6 = 
|flag_s7 = 
|flag_s8 = 
|flag_s9 = 
|image_flag  = 
|flag_alt    = 
|flag_caption  = 
|image_coat  = Coat_of_arms_of_Udaipur_State.png
|symbol_type = Coat of arms of Udaipur State
|coat_alt    = 
|image_map         = Sirohi-Udaipur map.jpg
|image_map_alt     = 
|image_map_caption = Boundaries of Udaipur State in 1909
|national_motto    = ''&quot;The Almighty protects the one who upholds righteousness&quot;''
|national_anthem   = 
|capital           = {{plainlist|
*[[Nagda, Rajasthan|Nagda]]&lt;ref name=&quot;Bhattacharya&quot;&gt;{{cite book |last=Bhattacharya |first=A.N.  |title=Human Geography of Mewar |url=https://books.google.ca/books?id=evsMAQAAMAAJ |year=2000 |publisher=Himanshu Publications}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(c. 734–948)&lt;/small&gt;
* [[Ahar, Rajasthan|Ahar]]&lt;ref name=Bhattacharya /&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(948–1213)&lt;/small&gt;
* [[Chittor]]&lt;ref name=Bhattacharya /&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1213–1559)&lt;/small&gt;
* [[Udaipur]]&lt;ref name=&quot;Agarwal&quot;&gt;{{cite book |last=Agarwal|first=B.D. |title=Rajasthan District Gazetteers, Udaipur|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.120409|year=1979|location=Jaipur|publisher=Directorate of District Gazetteers}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1559–1949)&lt;/small&gt;}}
|common_languages  = [[Mewari]]&lt;ref name=&quot;Ojha&quot;/&gt;
|government_type   = {{plainlist|
* [[Absolute monarchy]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(c. 734–1947)&lt;/small&gt;
* [[Constitutional monarchy]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1947–1949)&lt;/small&gt;}}
|title_leader = 
|leader1      = 
|year_leader1 = 
|leader2      = 
|year_leader2 = 
|leader3      = 
|year_leader3 = 
|title_deputy = 
|deputy1      = 
|year_deputy1 = 
|deputy2      = 
|year_deputy2 = 
|legislature  = 
|house1       = 
|type_house1  = 
|stat_year1   = 1901
|religion     = {{plainlist|
* [[Hinduism]] 
* [[Jainism]]
* [[Islam]]&lt;ref name=&quot;Ojha&quot;&gt;{{cite book |last=Ojha|first=Gaurishankar Hirachand  |title=उदयपुर राज्य का इतिहास [History of Udaipur State] |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.545811 |year=1990|location=|publisher=Rajasthani Granthagar}}&lt;/ref&gt;}}
|stat_pop1    = 
|stat_area1    = 33,030&lt;ref name=&quot;Bannerman&quot;&gt;{{cite book |last=Bannerman |first=A.D.  |title=Census of India 1901, Vol. XXV-A, Rajputana, Part II Imperial Tables|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/18860/GIPE-017299.pdf?sequence=3&amp;isAllowed=y |year=1902 |publisher=Newal Kishore Press}}&lt;/ref&gt;
|stat_year2   = 1941
|stat_pop2    = 1,926,698&lt;ref name=&quot;Dashora&quot;/&gt;
|stat_area2   = 33517&lt;ref name=&quot;Dashora&quot;&gt;{{cite book |last=Dashora |first=Yamunalal  |title=Mewar in 1941 or A Summary of Census Statistics |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.114496 |publisher=R.C. Sharma}}&lt;/ref&gt;
|stat_year4   = 
|stat_pop4    = 
|stat_area4   = 
|currency     = 
|footnotes    = 
|today        =
|demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}}
భారత రిపబ్లికు ఏర్పడటానికి ముందు దీనిని ఉదయపూర్ రాష్ట్రం, [[మేవార్|మేవార్ రాజ్యం]] అని కూడా పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.117117/2015.117117.Rajasthan--Distict-Gazetteer-Of--Udaipur#page/n239/mode/1up|title=Rajasthan District Gazetteers: Udaipur|last=Agarwal|first=B.D.|publisher=Government of Rajasthan|year=1979|isbn=|location=Jaipur|pages=230}}&lt;/ref&gt; ఇది వాయవ్య భారతదేశంలో ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా ఉంది.
==భౌగోళికం ==
శతాబ్దాల కాలంలో మేవారు భౌగోళిక సరిహద్దులు క్షీణించాయి.&lt;ref name=&quot;Gupta_Bakshi&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_S7dCkiyLJ6EC|title=Studies in Indian History: Rajasthan Through the Ages Vol. 5|publisher=Sarup &amp; Sons|year=2008|isbn=978-81-7625-841-8|editor-last=Gupta|editor-first=R.K.|location=New Delhi|pages=64|editor-last2=Bakshi|editor-first2=S.R.}}&lt;/ref&gt; 1941 నాటికి రాజ్యం వైశాల్యం 34,110 చదరపు కిలోమీటర్లు (సుమారుగా [[నెదర్లాండ్స్|నెదర్లాండ్సు]] పరిమాణం).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html|title=The World Factbook: Netherlands|website=Central Intelligence Agency|access-date=22 December 2017|archive-date=21 మే 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200521043249/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.114496/2015.114496.Mewar-In-1941-A-Summary-Of-Census-Statistics--Vol-Iv#page/n13|title=Census of Mewar, 1941|last=Dashora|first=Yamunalal|publisher=Sharma Bros|year=1942|isbn=|location=Alwar|pages=}}&lt;/ref&gt; 1818 లో బ్రిటీషు వారితో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం నుండి 1949 లో రిపబ్లికు ఆఫ్ ఇండియాలోకి ప్రవేశించడం వరకు ఉదయపూర్ రాజ్య సరిహద్దులుగా, ఉత్తరాన బ్రిటిషు జిల్లా అజ్మీరు - మెర్వారా, పశ్చిమసరిహద్దులో [[జోధ్‌పూర్ జిల్లా|జోధ్‌పూర్]], [[సిరోహి జిల్లా|సిరోహి]], నైరుతి సరిహద్దులో ఇదారు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. దక్షిణసరిహద్దులో [[దుంగర్‌పూర్ జిల్లా|దుంగర్‌పూర్‌]],[[బన్‌స్వార జిల్లా|బన్‌స్వార]], [[ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లా, రాజస్థాన్|ప్రతాప్‌గఢ్ జిల్లా]] జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. తూర్పున [[బుంది జిల్లా|బుంది]], [[కోట జిల్లా|కోటా]] జిల్లాలు, ఈశాన్య సరిహద్దులో [[జైపూర్ జిల్లా|జైపూర్]] జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Based on map of Mewar shown with the article.&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
==== రాజ్యస్థాపన ====
మేవారును బట్టా రావలు స్థాపించాడు. గతంలో చిత్తూరులోని మోరి ప్రజలకు అధిపతి ఉండేవాడు. సా.శ. 728 లో ఆయన చిత్తోరు మీద నియంత్రణను పొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.276557|title=History Of Mediaeval Hindu India|last=Vaidya|first=C.V.|publisher=The Oriental Book Supplying Agency|year=1924|isbn=|volume=II|location=Poona|pages=75}}&lt;/ref&gt; మేవారు మొదటి రాజధానిగా నాగ్దా ఉండేది. సా.శ. 948 పాలకుడు అల్లాతు రాజధానిని నాగ్డా నుండి అహరుకు మార్చాడు.&lt;ref name=&quot;Bhattacharya&quot; /&gt;

==== మేవార్ మెగలులు ====
1615 లో నాలుగు దశాబ్దాల వాగ్వివాదం తరువాత మేవారు, మొఘలులు ఒక ఒప్పందానికి అంగీకరించారు. దీని ఆధారంగా మొఘలుల ఆధీనంలో ఉన్న మేవారు భూభాగం తిరిగి రాజపుత్రుల స్వాధీనం అయింది. మేవారు యువరాజు రాజసభకు హాజరయ్యాడు. మేవారు రాజులు మొఘలులకు 1,000 మంది గుర్రపు సైనికులను అందించారు.&lt;ref name=&quot;Panagariya_political_history&quot;&gt;{{cite book |last1=Panagariya |first1=B.L. |last2=Pahariya |first2=N.C. |title=Political, socio-economic and cultural history of Rajasthan (Earliest times to 1947) |date=1947 |publisher=Panchsheel Prakashan |location=Jaipur |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.136250/ |accessdate=2 May 2019}}&lt;/ref&gt;

==== మరాఠీల ప్రభావం ====
1725 లో మేవార్ భూభాగంలోకి మొదటిసారిగా మరాఠీలు చొరబాటు చేసారు. తదనంతరం వారు మేవారు మీద మాత్రమే కాకుండా చుట్టుపక్కల ఉన్న దుంగార్పూరు, బంసువ్రా, బుండి రాజ్యాలమీద కూడా ప్రభావం చూపారు.&lt;ref name=&quot;Mathur_Feudal&quot;&gt;{{cite book |last1=Mathur |first1=Tej Kumar |title=Feudal polity in Mewar |date=1987 |publisher=Publication Scheme |location=Jaipur and Indore}}&lt;/ref&gt; మరాఠాలను ఎదుర్కోవటానికి మేవారుకు చెందిన మహారాణా జగతు సింగు 1734 లో హుర్దాలో రాజపుత్ర పాలకుల సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ ఒప్పందం కార్యరూపం దాల్చలేదు.&lt;ref name=&quot;Mathur_Feudal&quot; /&gt; మరాఠా శక్తి పెరుగుతూనే ఉంది. ఈ శతాబ్దం మిగిలిన భాగంలో మరాఠాలు క్రమం తప్పకుండా మేవారు నుండి కప్పం అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;Mathur_Feudal&quot; /&gt;

==== బ్రిటిషు రాజు పాలనలో మేవార్ ====
1818 నాటికి హోల్కరు, సింధియా, టోంక్ సైన్యాలు మేవారుపై దాడిచేసి, దాని పాలకుడిని, ప్రజలను దోచుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Gupta_Bakshi&quot; /&gt; 1805 లోనే మేవారుకు చెందిన మహారాణా భీం సింగు సహాయం కోసం బ్రిటిషు వారిని సంప్రదించినప్పటికీ 1803 లో సింధియాతో చేసుకున్న ఒప్పందం కారణంగా బ్రిటిషు వారు అతడి అభ్యర్థనను స్వీకరించలేక పోయారు.&lt;ref name=&quot;Gupta_Bakshi&quot; /&gt; కానీ 1817 నాటికి బ్రిటిషు వారు కూడా రాజపుత్ర పాలకులతో పొత్తులు పెట్టుకోవాలని ఆత్రుత ప్రదర్శించారు.1818 జనవరి 13 న ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ (బ్రిటను తరపున), మేవారుల మధ్య స్నేహం, పొత్తులు, ఐక్యతతోఈ కూడిన ఒప్పందం కుదిరింది.&lt;ref name=&quot;Gupta_Bakshi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/collectionoftrea014371mbp|title=A Collection of Treaties, Engagements and Sanads Relating to India and Neighbouring Countries Vol. III|last=Aitchison|first=C.U.|publisher=Superintendent Government Printing, India|year=1909|isbn=|location=Calcutta|pages=10–32}}&lt;/ref&gt;

ఈ ఒప్పందం ఆధారంగా మేవారు భూభాగాన్ని రక్షించడానికి బ్రిటిషు ప్రభుత్వం అంగీకరించింది. దీనికి ప్రతిగా మేవారు బ్రిటిషు ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించింది. ఇతర రాజ్యాలతో రాజకీయ సంబంధాలకు దూరంగా ఉంటూ దాని ఆదాయంలో నాలుగవ వంతు 5 సంవత్సరాల పాటు బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి కప్పంగా ఇవ్వడానికీ, ఆ తరువాత ఎనిమిదింట మూడు వంతులు ఇవ్వడానికీ అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 1947 మే 23 న ఉదయపూరు రాజ్యానికి రాజ్యాంగం ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458453|title=From Feudalism to Democracy|last=Darda|first=D.S.|publisher=S. Chand &amp; Co. (Pvt.) Ltd.|year=|isbn=|location=New Delhi|pages=}}&lt;/ref&gt; 1949 ఏప్రిల్ 7 న ఉదయపూరు రాజ్య చివరి పాలకుడు స్వతంత్ర భారతదేశంలోకి ప్రవేశించడానికి సంతకం చేశాడు.&lt;ref&gt;[http://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html#Udaipur-Mewar Princely States of India]&lt;/ref&gt;
== మహారాణాలు ==
1303 వరకు మేవార్ పాలకులను 'మహారాణాలు అని పిలిచేవారు.&lt;ref name=&quot;Bhattacharya&quot; /&gt; 1303 నాటికి అల్లావుద్దీను ఖిల్జీ [[చిత్తోర్గఢ్ ముట్టడి (1303)|చిత్తోరుగడును]] తొలగించిన సమయంలో మహారాణా రతను సింగు మరణించిన తరువాత హమీరు మేవార్ పాలకుడై తనను తాను 'మహారాణా' గా పేర్కొన్నాడు. 1949 లో రాజ్యం రద్దు అయ్యే వరకు దాని పాలకులను మహారాణా అని పిలిచారు.&lt;ref name=&quot;Bhattacharya&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
|'''ఉదయపూరు శిశోడియా రాజపుత్ర రాజవంశం'''
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |పేరు
!పాలన ప్రారంభం సా.శ.
!పాలన ముగింపు సా.శ. 
|-
!1
|''మహారాణా'' [[:en:Udai Singh II|ఉదయ సింగు]]
|1568
|1572
|-
!2
|'''మహారాణా'' [[:en:Maharana Pratap|మొదటి ప్రతాప సింగు]] 
|1572
|1597
|-
!3
|'''మహారాణా '' [[:en:Amar Singh I|మొదటి అమరసింగు]]మేవారు మీద మొఘలు ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించిన కారణంగా 150 సంవత్సరాలు మాహారాణా పాలన కొనసాగించారు. 
|1597
|1620
|-
!4
|'''మహారాణా'' [[:en:Karan Singh II|రెండవ కరణు సింగు]]
|1620
|1628
|-
!5
|'''మహారాణా'' [[:en:Jagat Singh I|మొదటి జగతు సింగు]]
|1628
|1652
|-
!6
|'''మహారాణా'' [[:en:Raj Singh I|రాజ సింగు]]
|1652
|1680
|-
!7
|'''మహారాణా'' [[:en:Jai Singh of Mewar|జై సింగు]]
|1680
|1698
|-
!8
|'''మహారాణా'' [[:en:Amar Singh II|రెండవ అమరు సింగు]]
|1698
|1710
|-
!9
|'''మహారాణా'' [[:en:Sangram Singh II|సంగ్రామ సింగు]]
|1710
|1734
|-
!10
|'''మహారాణా'' [[:en:Jagat Singh II|రెండవ జగతు సింగు]]
|1734
|1751
|-
!11
|'''మహారాణా '' [[:en:Pratap Singh II|రెండవ ప్రతాపు సింగు]]
|1751
|1754
|-
!12
|'''మహారాణా'' [[:en:Raj Singh II|రెండవ రాజ సింగు]]
|1754
|1761
|-
!13
|'''మహారాణా'' [[:en:Ari Singh II|రెండవ అరి సింగు]]
|1761
|1773
|-
!14
|'''మహారాణా'' [[:en:Hamir Singh II|రెండవ హమీరు సింగు]]
|1773
|1778
|-
!15
|'''మహారాణా'' [[:en:Bhim Singh of Mewar|భీం సింగు]] 
|1778
|1828
|-
!16
|'''మహారాణా'' [[:en:Jawan Singh|జవాను సింగు]]
|1828
|1838
|-
!17
|''మాహారాణా'' [[:en:Sardar Singh of Udaipur|సరదారు సింగు]]
|1838
|1842
|-
!18
|'''మహారాణా'' [[:en:Swarup Singh of Udaipur|స్వరూప సింగు]] 
|1842
|1861
|-
!19
|'''మహారాణా'' [[:en:Shambhu Singh|శంభు సింగు]]
|1861
|1874
|-
!20
|'''మహారాణా'' [[:en:Sajjan Singh of Udaipur|సజ్జన సింహు]] 
|1874
|1884
|-
!21
|'''మహారాణా'' [[:en:Fateh Singh of Udaipur and Mewar|ఫతేహు సింగు]] 
|1884
|1930
|-
!22
|'''మహారాణా'' [[:en:Bhupal Singh|భూపాలు సింగు]]
|1930
|1956
|-
!23
|'''మహారాణా'' [[:en:Bhagwant Singh of Mewar|భగతు సింగు]] - &quot;చివరి ఉదయపూరు రాజ్యపాలకుడు&quot;
|1956
|1984
|-
!24
|'''మహారాణా'' [[:en:Mahendra Singh Mewar|మహేంద్ర సింగు]] - &quot;భారతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత రాజరికం రద్దు చేయబడిన తరువాత ఈ వంశానికి నామమాత్ర నాయకుడుగా ఉన్నాడు.&quot;
|1984
|Present
|}
|}

*[[:en:Bhim Singh of Mewar|భీం సింగు]] (1778-1828)
*[[:en:Jawan Singh|జవాను సింగు]] (1828-1838)
*[[:en:Sardar Singh of Udaipur|సర్దారు సింగు]] (1838-1842)
*[[:en:Swarup Singh of Udaipur|స్వరూప సింగు]] (1842-1861)
*[[:en:Shambhu Singh|శంభు సింగు]] (1861-1874)
*[[:en:Sajjan Singh of Udaipur|సజ్జను సింగు]] (1874-1884)
*[[:en:Fateh Singh of Udaipur and Mewar|ఫతేహు సింగు]] (1884-1930)
*[[:en:Bhupal Singh|భూపాలు సింగు]] (1930-1956)
*[[:en:Bhagwant Singh of Mewar|భగవతు సింగు]]  (1956-భారత రిపబ్లిక్కులో విలీనానికి అంగీకారం) 
*[[:en:Mahendra Singh Mewar|మహేద్ర సింగు]]

1984 నవంబరు 2 న భగవంతు సింగు మరణించాడు. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు; మహేంద్ర సింగు, అరవింద సింగు. భగవంతు సింగు తన మరణానికి ముందు, ఆయన మహారాణా మేవారు ఫౌండేషను అనే ట్రస్టును స్థాపించి దానిని నిర్వహించే బాధ్యతను చిన్న కుమారుడు అరవిందుకు అప్పగించాడు. అరవిందు ఉదయపూరు సిటీ ప్యాలెసులో నివసిస్తున్నాడు.{{cn|date=December 2017}}

== బ్రిటిషు నివాసులు, రాజప్రతినిధులు ==
రాజ్యంలో వారి వ్యవహారాలను పర్యవేక్షించడానికి ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ చేత నియమించబడిన [[జేమ్స్ టాడ్]], 1818 మార్చి నుండి 1822 వరకు పదవిలో ఉన్నారు. {{cn|date=December 2017}} అలాన్ హోల్మె బ్రిటిషు రెసిడెంటు పదవీ బాధ్యతలు రెండు మార్లు నిర్వహించాడు (1911 - 1916 - 1919).{{cn|date=December 2017}}

== నిర్వహణ ==
1901 జనాభా లెక్కల సమయంలో రాజ్యాన్ని 17 పరిపాలనా ఉపవిభాగాలుగా విభజించారు - 11 జిల్లలు, 6 పరగణాలు. జిల్లా, పరగణాల మధ్య వ్యత్యాసం ఏమిటంటే పరగణా వైశాల్యపరంగా పెద్దదిగా ఉండి మరింతగా ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.117117/2015.117117.Rajasthan--Distict-Gazetteer-Of--Udaipur#page/n1/mode/2up/search/mewar+administration|title=Rajasthan District Gazetteers: Udaipur|last=Agarwal|first=B.D.|publisher=Government of Rajasthan|year=1979|isbn=|location=Jaipur|pages=2}}&lt;/ref&gt; ఇంకా 28 రాజాస్థానాలు, జాగీర్లు, 2 భూమాట్లు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/006213507|title=Imperial Gazetteer of India : Provincial Series Rajputana|last=|first=|publisher=Superintendent of Government Printing|year=1908|isbn=|location=Calcutta|pages=106–168|access-date=2020-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212013232/https://catalog.hathitrust.org/Record/006213507|archive-date=2020-02-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ప్రతి జిల్లాను ఒక హకీం, ఒక రాజ్య అధికారి నియమించబడ్డాడు. ప్రతి తహసీలు (జిలా సబ్ డివిజన్) వద్ద సహాయక హకీం మద్దతుగా పనిచేసేవాడు.&lt;ref name=&quot;Ojha&quot;/&gt;

=== పదవీకాలం ===
రాజ్యంలో భూభాగాలుగా ప్రధాన రూపాలు జాగీరు, భూం, సాసను, ఖల్సా అనే పేర్లతో పిలువబడ్డాయి. చక్రవర్తులు తమకు అందించిన రాజకీయ సేవకు గుర్తింపుగా భూమిని జాగీర్లుగా మంజూరు చేశారు. జాగీరుదార్లు సాధారణంగా వార్షిక ప్రాతిపదికన చాతుండు అని పిలువబడే స్థిర వార్షిక నివాళిని, కొత్త మహారాణాకు వారసత్వంగా నజరానాను చెల్లించేవారు. జాగీర్దారు మరణం తరువాత, దివంగత జాగీర్దారు వారసుడిని మహారాణా గుర్తించే వరకు జాగీరు మహారాణాకు తిరిగి వస్తుంది. భూమి యజమానిగా పదవీకాలంలో ఉన్నవారు ఒక చిన్న నివాళి లేదా నామమాత్రపు -అద్దె (భుం బరారు) చెల్లించారు. స్థానిక సేవ కోసం ఆహ్వానించబడతారు. సాసనుదారులు (మువాఫీ అని కూడా పిలుస్తారు). వీరు మహారాణాకు చెల్లింపులకు బాధ్యత వహించరు కాని వారి నుండి కొన్నిసార్లు పన్నులు పొందబడతాయి. ఖల్సా (ప్రభుత్వ భూములు) ఉన్నవారు సాగుదారులు. వారు భూమి ఆదాయాన్ని చెల్లించడం కొనసాగించినంత కాలం భూమి వారి ఆధీనంలో కొనసాగుతుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=11576&amp;page=1&amp;CategoryID=1&amp;Searched=W3GX&amp;sbtsro=1&amp;viewall=1|title=Rajputana Gazeteers, Vol II-A (The Mewar Residency)|last=Erskine|first=K.D.|publisher=Scottish Mission Industries Co. Ltd.|year=1908|isbn=|location=Ajmer|pages=71–72|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124211726/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=11576&amp;page=1&amp;CategoryID=1&amp;Searched=W3GX&amp;sbtsro=1&amp;viewall=1|archive-date=2021-11-24|access-date=2020-01-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1912 నాటికి రాజ్య భూఆదాయంలో 38% ఖల్సా భూమి నుండి, మిగిలినవి ఇతర వనరుల నుండి లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.36064|title=Administration Report of the Mewar State for the Year 1910-11|last=|first=|publisher=Scottish Mission Industries Co., Ltd.|year=1911|isbn=|location=Ajmer|pages=1}}&lt;/ref&gt;

== ఇవికూడా చూడండి ==
*[[మేవార్|మేవార్ రెసిడెంసీ]]
*[[ఉదయపూర్ సిటీ ప్యాలెస్]]
*[[సూర్యమల్ మిశ్రన్]] (1815-1868) బుండి రాజ్యం రాజకవి (కవి-చరిత్రకారుడు).

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== అదనపు అధ్యయనం==
* ''The Kingdom of Mewar: great struggles and glory of the world's oldest ruling dynasty'', by Irmgard Meininger. D.K. Printworld, 2000. {{ISBN|81-246-0144-5}}
* ''Costumes of the rulers of Mewar: with patterns and construction techniques'', by Pushpa Rani Mathur. Abhinav Publications, 1994. {{ISBN|81-7017-293-4}}

== వెలుపలి లంకెలు{{Coord|24.58|N|73.68|E|region:IN_type:landmark_source:kolossus-svwiki|display=title}} ==

[[వర్గం:రాజ్‌పుత్‌లు]]
[[వర్గం:రాజస్థాన్ చరిత్ర]]</text>
      <sha1>4c2er2tuj9puigic5z528lu7b0b9umi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన మరియు శిక్షణా సంస్థ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>297795</id>
    <redirect title="చర్చ:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన, శిక్షణా సంస్థ" />
    <revision>
      <id>4980325</id>
      <parentid>2841752</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>14835</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[చర్చ:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ సంస్థ]] to [[చర్చ:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన, శిక్షణా సంస్థ]]</comment>
      <origin>4980325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="risk4vjzvbzrb5ozytr3zkytmvpiksn" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన, శిక్షణా సంస్థ]]</text>
      <sha1>risk4vjzvbzrb5ozytr3zkytmvpiksn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Bhanuharsha</title>
    <ns>2</ns>
    <id>306731</id>
    <revision>
      <id>4980341</id>
      <parentid>4941344</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>608</id>
      </contributor>
      <comment>RAYAPARTHI_BHANUPRASAD.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Túrelio]]. కారణం: ([[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://www.facebook.com/bhanuharsha143/).</comment>
      <origin>4980341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="f3hhee64gzks7o4dt8xg61ragnuwrt2" xml:space="preserve">{{Infobox organization|name=E69NEWS|logo=|type=తెలుగు డిజిటల్ వార్తా వేదిక|founder=రాయపర్తి భానుప్రసాద్|foundation=2020|headquarters=హైదరాబాద్, తెలంగాణ, భారతదేశం|language=తెలుగు|area_served=తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్|website=https://e69news.com/}}&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;'''E69NEWS''' భారతదేశానికి చెందిన తెలుగు డిజిటల్ వార్తా వేదిక. ఈ సంస్థ తెలుగు భాషలో ప్రాంతీయ, రాష్ట్ర, జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ వార్తలను ప్రచురిస్తుంది. E69NEWS తన వెబ్‌సైట్‌లో తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు రాజకీయాలు, క్రీడలు, సినిమా, ఆరోగ్యం, విజ్ఞానం మరియు ఇతర అంశాలకు సంబంధించిన వార్తలను అందిస్తున్నట్లు పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us – E69NEWS|url=https://e69news.com/about-us/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
E69NEWS కార్యకలాపాలు 2020లో ప్రారంభమైనట్లు సంస్థకు సంబంధించిన సమాచారం పేర్కొంటుంది. E69NEWS పేరుతో ట్రేడ్‌మార్క్ దరఖాస్తు 2 మార్చి 2020న దాఖలైనట్లు అందుబాటులో ఉన్న ట్రేడ్‌మార్క్ రికార్డులో నమోదైంది. ఆ రికార్డులో రాయపర్తి భానుప్రసాద్, E69 Enterprises యొక్క ఏకైక యజమానిగా పేర్కొనబడ్డారు. ట్రేడ్‌మార్క్ Class 38 కింద నమోదై ఉండగా, సేవల వివరణలో television broadcasting information అని పేర్కొనబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=E69NEWS – Trademark 4459930|url=https://www.indiafilings.com/search/e69news-tm-4459930|access-date=14 August 2026|website=IndiaFilings}}&lt;/ref&gt;

ప్రారంభ దశలో E69NEWS ఆన్‌లైన్ వార్తా వేదికగా కార్యకలాపాలు నిర్వహించింది. అనంతరం వెబ్‌సైట్‌తో పాటు డిజిటల్ వీడియో కంటెంట్‌ను కూడా అందించడం ప్రారంభించింది.

== వార్తా కంటెంట్ ==
E69NEWS వెబ్‌సైట్‌లో వివిధ విభాగాలకు సంబంధించిన వార్తా కథనాలు ప్రచురించబడుతున్నాయి. వాటిలో:

* తెలంగాణ ప్రాంతీయ వార్తలు
* హైదరాబాద్ నగర వార్తలు
* ఆంధ్రప్రదేశ్ వార్తలు
* రాజకీయాలు
* సామాజిక అంశాలు
* ప్రజా సమస్యలు
* జాతీయ వార్తలు
* అంతర్జాతీయ వార్తలు
* క్రీడలు
* సినిమా
* ఆరోగ్యం
* విజ్ఞానం

వంటి అంశాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=About Us – E69NEWS|url=https://e69news.com/about-us/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}&lt;/ref&gt;

E69NEWS వెబ్‌సైట్‌లో తెలంగాణకు సంబంధించిన జిల్లా స్థాయి వార్తలు, ముఖ్యంగా జనగామ, వరంగల్, హైదరాబాద్ తదితర ప్రాంతాల వార్తలు కూడా ప్రచురించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Telangana Archives – E69NEWS|url=https://e69news.com/telangana/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}&lt;/ref&gt;

== డిజిటల్ వేదిక ==
E69NEWS తన అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా వార్తా కథనాలను ప్రచురిస్తుంది. వెబ్‌సైట్‌లో E69NEWS LIVE అనే వీడియో ఆధారిత విభాగం కూడా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=E69NEWS LIVE|url=https://e69news.com/e69news-live/|access-date=14 August 2026|website=E69NEWS}}&lt;/ref&gt;

సంస్థ వీడియో వార్తలను YouTube వంటి డిజిటల్ వేదికల ద్వారా కూడా అందిస్తుంది.

== ప్రసార సేవలు ==
E69NEWS పేరుతో నమోదైన Class 38 ట్రేడ్‌మార్క్ రికార్డు టెలివిజన్ ప్రసార సమాచారానికి సంబంధించిన సేవలను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=E69NEWS – Trademark 4459930|url=https://www.indiafilings.com/search/e69news-tm-4459930|access-date=14 August 2026|website=IndiaFilings}}&lt;/ref&gt;

అయితే E69NEWS ఏయే కేబుల్ నెట్‌వర్క్‌లలో, ఏయే ప్రాంతాల్లో మరియు ఏ తేదీ నుంచి ప్రసారం అవుతుందనే వివరాలకు స్వతంత్ర ఆధారాలు అవసరం.

== యాజమాన్యం ==
E69NEWS ట్రేడ్‌మార్క్ రికార్డులో రాయపర్తి భానుప్రసాద్ పేరు E69 Enterprises యొక్క ఏకైక యజమానిగా నమోదైంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=E69NEWS – Trademark 4459930|url=https://www.indiafilings.com/search/e69news-tm-4459930|access-date=14 August 2026|website=IndiaFilings}}&lt;/ref&gt;

== బాహ్య లింకులు ==
[./Https://d1djuuv7ufovj8.cloudfront.net/telugugalam/epapers/clips/jangaon_20260814_p1_1786723416_XDUbhH.jpg PRIDE OF INDIA] 
* [https://e69news.com/ E69NEWS అధికారిక వెబ్‌సైట్]
* [https://e69news.com/e69news-live/ E69NEWS LIVE]
* [https://www.youtube.com/channel/UCakNlxDrkZ1G0i4137R6wew E69NEWS YouTube ఛానల్]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>f3hhee64gzks7o4dt8xg61ragnuwrt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Nskjnv</title>
    <ns>3</ns>
    <id>315888</id>
    <revision>
      <id>4980485</id>
      <parentid>4977534</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసినపుడు */</comment>
      <origin>4980485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131892" sha1="bjigaxdkepwloshkzuk92t89of1l78b" xml:space="preserve">

==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;Nskjnv గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
Nskjnv గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట, 2014 (ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:సూచిక|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. 
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని ప్రతీ ఊరికీ, ప్రతీ మండలానికీ, జిల్లాకీ, ప్రతీ పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], సూపర్‌స్టార్ [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],.. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; '''ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల''' &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 09:02, 7 డిసెంబరు 2020 (UTC)

== వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్: కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు ==

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్ వారు ఫిబ్రవరి 1 నుండి మర్చి 14 వరకు, [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats|కమ్యూనిటీ ద్వారా ఎన్నుకోబడే బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు జరుపుతున్నారు]]. దీనికి కారణం; గత పది సంవత్సరాలలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్,  ప్రాజెక్టులు ఐదు రెట్లు పెరగగా, బోర్డ్ పనితీరు, ఏర్పాట్లు, ఏమి మారలేదు. ఇప్పుడు ఉన్న విధానాల ప్రకారం, బోర్డుకు తగినంత సామర్థ్యం, ప్రాతినిధ్యం లేవు. మామూలుగా జరిగే ఎన్నికలు, బహిర్ముఖులుగా ఉంటూ ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వంటి పెద్ద ప్రాజెక్టులు లేదా అమెరికా వంటి పాశ్చాత్య దేశాలు నుండి వచ్చేవారికి తోడ్పడుతున్నాయి. మిగిలిన వారికీ ఎన్ని శక్తిసామర్ధ్యాలు ఉన్నా తగినంత ప్రచారం లేనందు వలన వారికి ఓటు వేసే వారు తక్కువ మంది. ఉదాహరణకి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ పదిహేను సంవత్సరాల చరిత్రలో, భారత ఉపఖండం నుండి  కేవలం ఒక్కళ్ళు మాత్రమే బోర్డు లో సేవలు అందించారు. వారు కూడా నిర్దిష్ట నైపుణ్యం కోసం నేరుగా నియమించబడ్డవారే గాని, ఎన్నుకోబడలేదు. 

రానున్న నెలలో, మొత్తం ఆరు కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది. ఇప్పుడు జరుగుతున్న సంప్రదింపుల ద్వారా బోర్డు వారు కమ్యూనిటీల నుండి వారి పద్ధతుల మీద అభిప్రాయం సేకరిస్తున్నారు. ఈ నిమిత్తం తెలుగు కమ్యూనిటీలో తో మాట్లాడేందుకు ఒక ఆన్లైన్ సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఫిబ్రవరి 6 (శనివారం), 6:00 pm నుండి 7:30 pm వరకు జరుగుతుంది; పాల్గొనడానికి గూగుల్ మీట్ లింకు ఇది https://meet.google.com/oki-espq-kog. ఈ కార్యక్రమములో పాల్గొనవలసిందిగా మిమల్ని ఆహ్వానితున్నాను. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 11:24, 1 మార్చి 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Telugu_volunteers&amp;oldid=21164917 --&gt;


== వికీపీడియా వాడుకరి పేరు మార్పు  ==
నమస్కారం @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు , నేను వికీలో నా వాడుకరి పేరు మార్చుకోవాలనుకుంటుంన్నాను. దీనికోసం https://en.wikipedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest/status పేజీలో అభ్యర్థన కూడా పెట్టాను. కానీ ఇంకా నా వాడుకరి పేరు మారలేదు. ఈ విషయంలో ఏం చేయవచ్చో సలహా కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Nskjnv.indicwiki|Nskjnv]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv.indicwiki|చర్చ]]) 16:38, 4 మార్చి 2021 (UTC)
:[[వాడుకరి:Nskjnv.indicwiki|Nskjnv]] గారు,  సాధారణంగా అభ్యర్ధనలు త్వరితంగానే పరిష్కరించబడతాయి. మీరు రెండు రోజులు వికీపీడియాలో మీ పని అయిన తర్వాత లాగౌటవండి అనగా నిష్క్రమించండి. అయినా మీ అభ్యర్ధనపై ఈ-మెయిల్ సందేశం అందనట్లైతే, మీరు [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Changing_username/Simple/ లింకు]లో మరల అభ్యర్ధన చేయవచ్చు. మీ అభ్యర్ధనలో గతంలో [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest  Special:GlobalRenameRequest] వాడి అభ్యర్ధించానని, పనిజరగకపోవటం కొత్త అభ్యర్ధన చేస్తున్నాని తెలపండి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:00, 5 మార్చి 2021 (UTC)
:: {{Ping|Nskjnv}} గారూ, మీకు ఈ విషయంలో సహాయం అందలేదా? --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:10, 27 జూన్ 2021 (UTC)
:::నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s| పవన్ సంతోష్]] గారు, నాకు ఈ విషయంలో సహాయం అందినది. నా వాడుకరి పేరు కూడా మార్చ బడింది. ధన్యవాదాలు 
:::ఈ విషయంలో సహాయం చేసిన [[వాడుకరి:Arjunaraoc| అర్జున]] గారికి ధన్యవాదములు.  [[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 07:25, 27 జూన్ 2021 (UTC)

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [[త్రీ (2008 చలనచిత్రం)]] గురించి [[User:Dasari lakshmi jaya|Dasari lakshmi jaya]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:21, 2 జూలై 2021) ==

ఈ చిత్రానికి ఫోటో ఇమేజ్ ను జొడించలేక పోతున్నాను వివరణ ఇవ్వగలరు --[[వాడుకరి:Dasari lakshmi jaya|Dasari lakshmi jaya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Dasari lakshmi jaya|చర్చ]]) 10:21, 2 జూలై 2021 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Dasari lakshmi jaya|Dasari lakshmi jaya]] గారు, మీరు బొమ్మలు జోడించాలనుకుంటే ముందు ఆ విషయానికి సంబందించిన చిత్రాలను [[c:Main_Page|వికీ కామన్స్]] లో వెతకండి. అక్కడ దానికి సంబందించిన చిత్రం దొరికితే వాటిని ఇక్కడ చేర్చవచ్చు. 
:అయితే ఈ బొమ్మలు చేర్చడానికి కొన్ని నియమాలు ఉంటాయి. మీరు కొత్త వాడుకరి కనుక వీటిని చదివి  అర్థం చేసుకుని ఎటువంటి బొమ్మలను ఎక్కడ ఉపయోగించవచ్చో నేర్చుకోండి, దీనికి సంబందించిన విషయాలు [[వికీపీడియా:కాపీహక్కులు|ఇక్కడ]] చూడవచ్చు. 
:మీరు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] పోటీకోసం ఈ చిత్రాలు చేర్చాలనుకుంటున్నట్టయితే చిత్రాలు దొరకని వ్యాసాలు వదిలేసి , చిత్రాలు అందుబబాటులో ఉన్న వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేర్చండి.
:అన్నింటికంటే ముందు మీ వాడుకరి పేజీలో ఏదైనా విషయం చేర్చండి. [[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 11:13, 2 జూలై 2021 (UTC)

== [[కృత్తిక నక్షత్రము]] గురించి [[User:Ravuri Narasimha Prasad|Ravuri Narasimha Prasad]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:43, 11 జూలై 2021) ==

Hai.....tell some secrets about Krithika Nakshatram --[[వాడుకరి:Ravuri Narasimha Prasad|Ravuri Narasimha Prasad]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ravuri Narasimha Prasad|చర్చ]]) 07:43, 11 జూలై 2021 (UTC)

== [[చర్చ:విశాఖ నక్షత్రము]] గురించి [[User:Ravuri Narasimha Prasad|Ravuri Narasimha Prasad]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:46, 11 జూలై 2021) ==

Vishaka Nakshatram  Radha Nakshatram  aavuna.....Visakhapatnam any related with  Visakha Nakshatram. . --[[వాడుకరి:Ravuri Narasimha Prasad|Ravuri Narasimha Prasad]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ravuri Narasimha Prasad|చర్చ]]) 07:46, 11 జూలై 2021 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Ravuri Narasimha Prasad|Ravuri Narasimha Prasad]] గారు, [[విశాఖపట్నం]] వ్యాస భాగంలోని చరిత్ర అంశం చదవండి మీకు సమాధానం దొరకవచ్చు. 
:ఈ లోపు వికీలో మీ కృషి కూడా మొదలెట్టచ్చు, పైన సూచించిన విశాఖపట్నం వ్యాసంలోగాని ఇంకేదైనా వ్యాసంలోని గాని మీకు తెలిసిన విషయాలు అక్కడ చేర్చడానికి ప్రయత్నించండి. వ్యాస భాగానికి పక్కన ఉన్న సవరించు అనే మీట నొక్కి చూడండి మీకు అర్థం అవుతుందనుకుంటా, లేదా మీ చర్చా పేజీలో చేర్చిన స్వాగతం చదివి సహాయం పేజీలను చూడండి. 
:ఇంకా ఎంటువంటి సందేహమైన కలిగితే ఇక్కడ నా చర్చా పేజీలో రాయండి.  [[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 10:59, 11 జూలై 2021 (UTC)


== ఆహ్వానం WPWP పునసమీక్షా సమావేశం == 
వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021 లో మీ చేర్పులకు ధన్యవాదములు, ఇందులో భాగంగా జూలై 15వ తేదీ సాయంత్రం 7.00 నుండి 8.00 IST వరకు జరుగుతున్న సభ్యుల పునసమీక్షా సమావేశంలో గూగుల్ మీట్ ద్వారా చేరగలరు ([https://meet.google.com/bqk-vdyf-gzc లింకు]) Or Open Google Meet and enter this code: bqk-vdyf-gzc , ప్రాజెక్టు జరిగే కాలంలో ఇందులో పాల్గోనే అందరూ సబ్యులూ వీలయితే  నేర్చుకొన్న విషయాలు పంచుకోవచ్చు,సూచనలు కూడా చేయవచ్చు, కొత్త వారికి ప్రోత్సాహకరంగా కూడా ఉంటుంది.

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== [[ప్రశ్న (జ్యోతిష శాస్త్రము)]] గురించి [[User:Jwalarao.s|Jwalarao.s]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:14, 23 జూలై 2021) ==

I got offer from other company. Existing compnay is ready to retain by paying same salary. Should I leave or continue here? --[[వాడుకరి:Jwalarao.s|Jwalarao.s]] ([[వాడుకరి చర్చ:Jwalarao.s|చర్చ]]) 08:14, 23 జూలై 2021 (UTC)

:Wikipedia is not place to discuss personal issues and Sorry, I am not the right person to comment on this. [[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:17, 23 జూలై 2021 (UTC)


== భారతదేశంలో నల్లధనం వ్యాసం ==
[[వాడుకరి:Nskjnv|Nsk గారు నమస్తే]] అవును పొరపాటున ప్రచురితం అయింది. తొలగించాను. ధన్యవాదాలుు...[[File:Plume pen w.gif|30px|]][[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;span style=&quot;text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;b&gt;ప్రభాకర్ గౌడ్&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;చర్చ&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 15:12, 9 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[64 కళలు (తెలుగు అంతర్జాల పత్రిక)]] ==

అసలు ఈ వ్యాసాన్ని ఎందుకు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేశారు. అంతర్జాల పత్రికకు వారి అధికారిక వెబ్ సైటు మూలంగా చూపారు. ఇంకా అభివృద్ధిలో వుండగానే; కొత్తవారికి కొంత సమయం ఇవ్వాలని మన తెవికీ ప్రణాలిక. అలాకాకుండా వారిని నిరుత్సాహ పరిచేవిధంగా మీ ప్రవర్తన వున్నది. ఒకసారి ఆలోచించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:23, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు, నాకు కొన్ని సందేహాలున్నాయి వాటిని నివృత్తి చేస్తే మీ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పడానికి నాకు కొంచెం ఆసరాగా ఉంటుంది.
1)అధికారిక జాలస్థలి గా వేటిని పరిగణిస్తారు. 
2)తెవికీలో ఒక వ్యాసానికి ఉండాల్సిన కనీస ప్రామాణాలు(కమ్మూనిటి నిర్ణయించినవి) ఏంటి?
3)ఒక వ్యాసం నిర్మించి 12 సంవత్సరాలు అయి ఉండి, దాంట్లో మూలాలు చేర్చకుండా.. కేవలం రెండు వాక్యాలే రాసుంటే దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించవచ్ఛా?
[[వాడుకరి:Nskjnv|కాలవిరాగ్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 07:12, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== అభినందనలు ==
కాలవిరాగ్య గారూ, వికీ నిర్వహణలో సూటిదనం, నిర్మొహమాటం, వస్తుగతమైన ఆలోచన ముఖ్యం. వాటివల్ల తక్షణ కాలావధిలో మీపట్ల కుసింత ప్రతికూలత ఏర్పడవచ్చునేమో గానీ, దీర్ఘ కాలంలో మీపట్ల గౌరవాన్నే కలగజేస్తాయి. ఆ లక్షణాలు మీలో ఉన్నాయని నాకు అనిపిస్తోంది. వాటిని పెంపొందించుకోండి. ఐతే, చర్య తీసుకునే ముందు కొంత సంయమనం పాటిస్తే మరింత మంచి ఫలితాలుంటాయి. ఏ చర్యైనా సరే చర్చతో మొదలెడితే సవ్యంగా ముందుకు పోతుంది. ఇకపోతే, ఇప్పుడు.. 

ఒక పక్కన ఈ సమస్యలో స్పందిస్తూనే పోటీలో 5200 పేజీల సంఖ్యను ఎలా దాటారో, మిగతావాళ్ళకు అందనంత ఎత్తుకు ఎలా వెళ్ళారో చెప్పండి. :) 

__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:15, 16 ఆగస్టు 2021 (UTC)

నమస్కారం [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు, ముందుగా మీ అభినందనలకు ధన్యవాదాలు. వికీలోని చాలా అంశాలు, నియమాలు దృష్టిలో ఉంచుకొని అలాగే ఆంగ్ల వికీలో నేను వ్యాసాలూ రాస్తుంటే జరిగిన అనుభవాలనుండి నేను నేర్చుకున్న విషయాలు పై చర్యలకు ప్రధాన కారణం. అయితే పవన్ సంతోష్ గారు సూచించిన అంతా సదుద్దేశంతోనే అన్న నియమం పాటించడంలో కొంచెం అదుపు తప్పి నట్టుంది, ఇకపై సరి చేసుకుంటాను. మీరు సూచంచినట్లు ముందుగా చర్చించడం కూడా నెర్చుకుంటాను.

అయితే ఈ సమస్య మొదలైన సమయంలో కొద్దిగా వికీలో సవరణ చేయటంలో నిరాశ కలిగింది, అయితే మీరు పైన ప్రస్తావించిన దీర్ఘకాల ధోరణి కొంచెం ముందే మనసులో తోచించి. అందుకు మల్లి నేను ఈ కారణంతో పోటీలో ఎక్కడ వెనకపడిపోతానో అన్న భయం ( :P ) , అలాగే నేను ముందుగా నిర్ణయించుకున్నట్లు ఈ పోటీ అయిపోయే సరికి పూర్తిగా అన్ని గ్రామ వ్యాసాల్లో మ్యాపు చేర్చాలి అనే లక్ష్యం నన్ను ఆపకుండా అలాగే కృషి చేసే లా ఉండనిచ్చింది. [[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 07:06, 16 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Nskjnv,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:13, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషి అమోఘం. అభినందనలు. త్వరలో మీకు బహుమతి, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:34, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ, ఈ పోటీ గురించి మనందరికీ తెలియజెప్పినందుకు, చక్కగా నిర్వహించినందుకు .. మీ అభినందనలకు ధన్యవాదాలు సార్. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 12:07, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==కానుక==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:WPWPTE logo 2.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''బొమ్మలు చేర్చిన నేర్పరులు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | వికీపీడియా పేజీలలో సముచితమైన బొమ్మలను చేర్చినందులకు గుర్తుగా ఈ మెడల్‌ను స్వీకరించండి.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:31, 14 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) 
|}

== [[User:R. ASHISH REDDY SGHS|R. ASHISH REDDY SGHS]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:00, 15 సెప్టెంబరు 2021) ==

Hi, say about goldsmith --[[వాడుకరి:R. ASHISH REDDY SGHS|R. ASHISH REDDY SGHS]] ([[వాడుకరి చర్చ:R. ASHISH REDDY SGHS|చర్చ]]) 15:00, 15 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

@[[User:R. ASHISH REDDY SGHS|R. ASHISH REDDY SGHS]] gaaru, 

వెండి, బంగారం, మొదలైన లోహాలతో ఆభరణాలు చేయు అతనిని కంసాలి అంటారు.కర్మశాలిలో నుండి కంసాలి అనే పదం వచ్చిందని అంటారు.కంసాలిలో చాలా రకాలు ఉన్నారు.సహజంగా పూర్వ కాలంలో వీరంతా, గ్రామంలో ఒక స్థలంలో ఈ ఐదు వృత్తులనూ చేస్తూ గ్రామానికి కావల్సిన వస్తువులను సమకూర్చేవారు. ఆ స్థలాన్నే విశ్వకర్మశాల అని ఆ రోజుల్లో వ్యవహరించేవాళ్ళు. క్రమేణా ఆ పేరు కాస్తా 'కర్మశాల'గా మారి, 'కమశాల'గా మారి, 'కంసాల' కులం పేరుగా, ఆ కులంలో పుట్టిన వారిని 'కంసాలి' గా పిలవడం జరిగిందని తెలుస్తుంది.
please read more at [[కంసాలి]] on Tewiki. You can also edit if you feel any information can be added. click on edit and start contributing on Wiki, happy editing :) . . &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 02:36, 16 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
==[[థావర్ చంద్ గెహ్లాట్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[థావర్ చంద్ గెహ్లాట్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''వ్యాసం మొలక. మూలాలు, లింకులు లేవు. దీనిని ఒక వారం రోజులలో విస్తరించనిచో తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/థావర్ చంద్ గెహ్లాట్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:థావర్ చంద్ గెహ్లాట్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. -- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:4px solid #F63; border-bottom:4px solid #0C6'&gt;'''[[User:kvr.lohith|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot;&gt;కె.వెంకటరమణ&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt; 15:43, 29 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; -- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:4px solid #F63; border-bottom:4px solid #0C6'&gt;'''[[User:kvr.lohith|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot;&gt;కె.వెంకటరమణ&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt; 15:43, 29 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[ఊతియూర్]] ==

Please improve the article [[ఊతియూర్]]. I don't know Telugu. Improve that from translating from Tamil &amp; English.

:Thanks for letting me know, I will work on it. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 16:58, 24 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== [[User:జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)|జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:05, 16 నవంబరు 2021) ==

నేను వ్యాసాలను ఎలా ప్రచురణ చేయాలి? --[[వాడుకరి:జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)|జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)]] ([[వాడుకరి చర్చ:జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)|చర్చ]]) 03:05, 16 నవంబరు 2021 (UTC)
: నమస్కారం [[వాడుకరి:జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)|జాని తక్కెడశిల (అఖిలాశ)]] గారూ , మీరు వికీపీడియాకి కొత్త అయినట్లయితే [[వికీపీడియా:పరిచయము]] చదవండి ఆ తరువాత వికీలో చిన్న చిన్న దిద్దుబాట్లు చేయడం మొదలెట్టండి. అలా కొంచెం కృషి చేసాక మెల్లిగా వ్యాసాలూ ప్రచురించడం పై ద్యాస పెట్టండీ. 
మీరు సందేహాలకు నన్ను ఈ మెయిల్ ద్వారా సంప్రదించవచ్చు. wikikiranam@gmail.com కి మీ సందేశం పెట్టండి నేను స్పందిస్తాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 13:02, 17 నవంబరు 2021 (UTC)

== సందేహం : Could you please change the letters font , it is not visible clearly ==
&lt;nowiki&gt;
{{సహాయం కావాలి-విఫలం}}&lt;/nowiki&gt;
&lt;!-- మీ ప్రశ్నలను  తెలుగు, లేక ఇంగ్లీషులో  &quot;విషయం/ శీర్షిక&quot;  పెట్టె లో   'సందేహం' బదులుగా  క్లుప్తంగా  మీ సందేహం శీర్షిక రాయండి, దాని విస్తరణ   ఈ వరుస క్రింద రాయండి. ఆ తరువాత    'మార్పులను ప్రచురించు'  పెట్టె పై నొక్కి భద్రపరచండి. ధన్యవాదాలు--&gt;

&lt;!-- ఈ వరుస తరువాత మీ సంతకం తేదీ తో చేరుతుంది కావున మార్చవద్దు--&gt;
—[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/183.82.123.181|183.82.123.181]] 11:40, 18 నవంబరు 2021 (UTC)
:&lt;nowiki&gt;{{సహాయం కావాలి-విఫలం}}&lt;/nowiki&gt; చేర్చాను.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:22, 29 నవంబరు 2021 (UTC)

== [[ఉపమాలంకారం]] గురించి [[User:Shaik Apsheen|Shaik Apsheen]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:32, 23 నవంబరు 2021) ==

Upamaalamkaram 5 examples --[[వాడుకరి:Shaik Apsheen|Shaik Apsheen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Shaik Apsheen|చర్చ]]) 14:32, 23 నవంబరు 2021 (UTC)
==MfD nomination of [[మాడ్యూల్:Location map/data/Nepal Bagmati Province]]==
[[మాడ్యూల్:Location map/data/Nepal Bagmati Province]], a page you substantially contributed to, has been nominated for [[WP:MfD|deletion]]. Your opinions on the matter are welcome; please participate in the discussion by adding your comments at [[Wikipedia:Miscellany for deletion/మాడ్యూల్:Location map/data/Nepal Bagmati Province ]] and please be sure to [[WP:SIG|sign your comments]] with four tildes (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;).  You are free to edit the content of [[మాడ్యూల్:Location map/data/Nepal Bagmati Province]] during the discussion but should not remove the miscellany for deletion template from the top of the page; such a removal will not end the deletion discussion.  Thank you.&lt;!-- Template:MFDWarning --&gt;
 &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 14:58, 11 డిసెంబరు 2021 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Nskjnv|Nskjnv]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nskjnv |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nskjnv | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)

== చర్చలలో చురుకైనవారు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''చర్చలలో చురుకైనవారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[User:Nskjnv|Nskjnv]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:57, 23 మార్చి 2022 (UTC)
|}
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. వికీ అభివృద్ధికి నా వంతు కృషి నిరంతరం సాగిస్తూనే ఉంటాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 15:03, 25 మార్చి 2022 (UTC)

== [[User:Nagaraju Munnuru|Nagaraju Munnuru]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:40, 25 ఏప్రిల్ 2022) ==

నమస్కారం గురువుగారు. ఒకసారి పలకరించి వెళ్దాం అని మీకు ఈ సందేశం పంపిస్తున్నాను. తెలుగు వికిపిడియాలో వ్యాసాలు రాయడంలో ఏదైనా ఇబ్బందులు తలెత్తినపుడు తప్పకుండా మీ సహాయం తీసుకుంటాను. మీరు నన్ను నా ఫోన్ నెంబర్ 9948935484 ద్వారా సంప్రదించవచ్చు. ధన్యవాదాలు --[[వాడుకరి:Nagaraju Munnuru|Nagaraju Munnuru]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagaraju Munnuru|చర్చ]]) 15:40, 25 ఏప్రిల్ 2022 (UTC)

:[[User:Nagaraju Munnuru|Nagaraju Munnuru]] మీ సందేశానికి ప్రత్యుత్తరం ఇవ్వడానికి కొంచెం సమయం పట్టింది .. మీతో నేను సంభాషిస్తాను.. నన్ను సంప్రదించినందుకు ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 17:17, 29 మే 2022 (UTC)

== [[User:వాసగిరి వెంకటగిరి|వాసగిరి వెంకటగిరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:24, 28 మే 2022) ==

నమస్కారం గురువు గారు!
నా పేరు ‪వాసగిరి వెంకటగిరి.

నేను శీరిపి ఆంజనేయులు గారి వారసుడిని. ఆయన కొత్త చిత్రాన్ని పొందు పరచడం కోసం మీ సహయం కావలను. --[[వాడుకరి:వాసగిరి వెంకటగిరి|వాసగిరి వెంకటగిరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:వాసగిరి వెంకటగిరి|చర్చ]]) 13:24, 28 మే 2022 (UTC)

: నమస్కారం [[User:వాసగిరి వెంకటగిరి|వాసగిరి వెంకటగిరి]] గారు, మీరు వికిపీడియాకు కొత్తల ఉన్నారు.. మనం ఒకసారి వీడియో కాల్ ద్వారా దీని గురించి చర్చిద్దాం.. మీకు ఈ వారం లో వీలైన సమయం తేదీ సూచించండి .. నేను మీ చర్చా పేజీ ద్వారా లింకు పంపుతాను.. ఇంకా ఔత్సాహికులని కూడా చేర్చుకుందాం.

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 17:13, 29 మే 2022 (UTC)

== [[శీరిపి ఆంజనేయులు]] గురించి [[User:వాసగిరి వెంకటగిరి|వాసగిరి వెంకటగిరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:03, 29 మే 2022) ==

Hello sir,
I am his grandson. Pl change year of birth from 1891 to 1890, as 1890 is correct. Also i have his latest and clear photo, let me know if I can share with you. --[[వాడుకరి:వాసగిరి వెంకటగిరి|వాసగిరి వెంకటగిరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:వాసగిరి వెంకటగిరి|చర్చ]]) 09:03, 29 మే 2022 (UTC)

: Please share it at nskjnv.indicwiki@gmail.com , you can also write to me if you interested in learning about uploading images on Wiki commons. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 17:15, 29 మే 2022 (UTC)

== [[User:AaRyaNudi|AaRyaNudi]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:46, 28 ఆగస్టు 2022) ==

N.S.Keishnamurthy agar grinchina article ni nenu visthariddaamani swayamga velli vari gurinchi inkonchem samaachaaram sangrahinchaanu. konni photolu kuda, avi swayamga thesina valla anumathithone upload cheyadalachaanu... 
indukodam nenu theeskovalasina jaagratthalu cheppagalaru. --[[వాడుకరి:AaRyaNudi|AaRyaNudi]] ([[వాడుకరి చర్చ:AaRyaNudi|చర్చ]]) 13:46, 28 ఆగస్టు 2022 (UTC)

[[వాడుకరి:AaRyaNudi|AaRyaNudi]] గారికి నమస్కారం !
వికీపీడియాలో రాసే వివరాలకు మూలాలు తప్పనిసరి, మీరు రాసిన వ్యాసంలో పొందుపరిచిన సమాచారానికి సంబంధించి వార్తా పత్రికల్లో గాని ప్రముఖ కధనాలలో ప్రచురితమైన అంశాలను మూలాలుగా చేర్చండి. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 14:00, 28 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== మీ బహుముఖ కృషికి ఓ పతకం ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[File:Allaroundamazingbarnstar.png|80px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''బహుముఖ కృషి పురస్కారం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | సాయి కిరణ్ గారూ! తెలుగు వికీపీడియాలో ఈనాటి కొత్త నీటికి మీరు సంకేతం, కొత్త నాయకత్వానికి మీ పనితీరు ప్రామాణికం! అందుకే అందుకోండి ఈ పతకం - [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:11, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)
|}

:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు.  &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:42, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)

== ఈ వారం వ్యాసం ==
సాయికిరణ్ గారూ, ఈ వారం వ్యాసం ఎవరూ చేర్చనందున నేను కల్పనా చావ్లా వ్యాసాన్ని ఎంపిక చేసేశాను. మీరు ఆకాశవాణి వ్యాసంగా చేద్దామని అనుకున్నట్లుగా ఉన్నారు. దాన్ని 42 వ వారపు వ్యాసంగా తయారు చేయగలరు. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 06:03, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)

:[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారికి నమస్కారం! 

మీ సూచనతో ఏకీభవిస్తున్నాను, ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:05, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 --&gt;
==నిర్వాహక హోదా కొరకు ప్రతిపాదన==
సాయి కిరణ్ గారూ వికీలో మీరు చేస్తున్న కృషి చెప్పుకోదగింది. మీకు వికీలో ఉన్నత బాధ్యతలు ఉంటే మరింత ఎక్కువ అభివృద్ధికి తోడ్పడుతారని భావిస్తున్నాను. కాబట్టి మిమ్మల్ని తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకుడిగా అభ్యర్థించాలని అనుకుంటున్నాను. దీనికి మీ మద్దతును [[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%95_%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%A6%E0%B0%BE_%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%B0%E0%B0%95%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E0%B0%9E%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%BF#%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%A4_%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B0%A8%E0%B0%B2%E0%B1%81|1]] లో తెలియజేయండి.-[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:54, 20 నవంబరు 2022 (UTC)
== [[:కార్ల్ సాగన్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:కార్ల్ సాగన్]]''' వ్యాసం [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలు|వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా ఉందా లేక దాన్ని [[వికీపీడియా:Deletion policy|తొలగించాలా]] అనే విషయమై ఒక చర్చ జరుగుతోంది.

ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చేంతవరకు ఈ విషయంపై  [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కార్ల్ సాగన్ ]] వద్ద చర్చ జరుగుతుంది. చర్చలో ఎవరైనా పాల్గొనవచ్చు. చర్చ విధానాలు మార్గదర్శకాలపై ఆధారపడి, వాటిని ఉదహరిస్తూ జరుగుతుంది. 

చర్చ జరుగుతూండగా వాడుకరులు ఈ వ్యాసంలో మార్పుచేర్పులు చెయ్యవచ్చు. చర్చలో లేవనెత్తిన అభ్యంతరాలను సరిచేసే దిద్దుబాట్లు కూడా చెయ్యవచ్చు. అయితే, వ్యాసంలో పైభాగాన ఉన్న తొలగింపు నోటీసును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.&lt;!-- Template:afd-notice --&gt; &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 04:50, 24 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 --&gt;
==[[గియాకోమో కాసనోవా]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[గియాకోమో కాసనోవా]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''మూలాలు లేని దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము. సరైన సమాచారంతో మూలాల సహితంగా ఒక వారం రోజులలో విస్తరించనిచో తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గియాకోమో కాసనోవా]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:గియాకోమో కాసనోవా|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:44, 11 ఏప్రిల్ 2023 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:44, 11 ఏప్రిల్ 2023 (UTC)

== [[User:Raobhima|Raobhima]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:12, 17 జూన్ 2023) ==

hi sir --[[వాడుకరి:Raobhima|Raobhima]] ([[వాడుకరి చర్చ:Raobhima|చర్చ]]) 04:12, 17 జూన్ 2023 (UTC)

== [[పాట]] గురించి [[User:Abothu sujatha|Abothu sujatha]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (00:52, 23 ఆగస్టు 2023) ==

Pata Mulalu chepandi --[[వాడుకరి:Abothu sujatha|Abothu sujatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Abothu sujatha|చర్చ]]) 00:52, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Raokonchada|Raokonchada]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:12, 15 సెప్టెంబరు 2023) ==

అయ్యా చాలా సంతోషం.  నేను ఆస్ట్రేలియాలో గత పాతికేళ్ళుగా ఉంటున్నాను.  ఇక్కడ తెలుగువారు 60 ఏళ్ళు  పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా ఒక పుస్తకం వ్రాసాను.  అయితే ఆస్ట్రేలియా తెలుగువారి గురించి వికీపీడియాలో వ్రాసి ఆ పుస్తకం గురించి వ్రాయాలని నా ఆశ.  సరైన సూచనలు ఇవ్వగలరు. --[[వాడుకరి:Raokonchada|Raokonchada]] ([[వాడుకరి చర్చ:Raokonchada|చర్చ]]) 04:12, 15 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

నమస్కారం [[User:Raokonchada|Raokonchada]] గారు, 

నన్ను సంప్రదించినందుకు ధన్యవాదాలు. 

ముందుగా మీకు కొన్ని సూచనలు:
# వికీలో రాసే ఏ వ్యాసమైనా విజ్ఞాన సర్వస్వానికి విలువ చేకూర్చేలా ఉండాలి. 
# మీరు రాయాలి అనుకుంటున్న పుస్తకానికి సంబంధించి వార్తా పత్రికల్లో ప్రచురించబడి ఉండాలి, వాటిని ఇక్కడ మూలాలుగా చేర్చవచ్చు. 
# పుస్తకాల గురించి ఎలా రాయాలి అనే దానికి మీరు [https://w.wiki/7Tdu తెలుగు పుస్తకాలు] వర్గంలో ఉన్న వ్యాసాలను పరిశీలించగలరు.
# ఇక వికీలో వ్యాసం రాయటంలో మీకు కావాల్సిన విషయాలను ఇక్కడ తెలుసుకోవచ్చు, [[వికీపీడియా:దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలి]]

ఇంకా వివరంగా ఏదైనా విషయంపై అవగాహన పొందాలి అనుకుంటే wikikiranam@gmail.com ద్వారా నన్ను సంప్రదించగలరు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:08, 15 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం నివేదిక ==

నమస్తే,

[[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం]]&lt;nowiki/&gt;లో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. సమావేశంలో మీరు వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలను సారాంశప్రాయంగా నివేదికలో రాశాను. మీరు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాల సారాంశం మీ ఉద్దేశానికీ, ఆనాడు మీరు మాట్లాడినదానికీ సరిపోలుతున్నదో లేదో పరిశీలించి అవసరమైతే మీ మాటలవరకూ మార్చమని కోరుతున్నాను. నివేదిక చూశాకా మార్చాల్సిన అవసరం కనిపించకపోతే ఆ సంగతి ఇక్కడ ప్రతిస్పందనగా నాకు చెప్పండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్‌-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan (CIS-A2K)|చర్చ]]) 14:53, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో]] కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 21 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయి కిరణ్]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:50, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:56, 29 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

== [[తెలుగు భాషలో వ్యతిరేకార్థాలు]] గురించి [[User:Pavan998|Pavan998]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:33, 20 మార్చి 2024) ==

సమర్థులు వ్యతిరేక పదం --[[వాడుకరి:Pavan998|Pavan998]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan998|చర్చ]]) 15:33, 20 మార్చి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:00, 25 మార్చి 2024 (UTC)

== Help with CampWiz Bot ==

Hi, I recently added a Bot Approval Request ([[వికీపీడియా:Bot/Requests_for_approvals#CampWiz_Bot|here]]) to help notify the submitters about evaluation and other stuffs on the CampWiz tool regarding the Feminism and Folklore campaign. Can you please help me translate the following templates in Telugu? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}} [[వాడుకరి:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nokib Sarkar|చర్చ]]) 11:11, 6 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

:Namoskar [[వాడుకరి:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ji,Thanks for reaching out, I will do the needful. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 13:46, 6 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)
:: Thank you very much for your response. Can you please translate the following edit summaries for the bot?
::# trackTemplate&quot;: &quot;Bot: Adding tracking template for [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/{campaign_id}/submission {campaign_name}]&quot;,
::# &quot;notifyEvaluation&quot;: &quot;Bot: {campaign_name} (#{campaign_id}) Notifying {count} evaluation(s)&quot;,
::# &quot;notifyNewSubmission&quot;: &quot;Bot: Notifying about new submission in {campaign_name} (#{campaign_id}) &quot;,
::# &quot;notifyStatistics&quot;: &quot;Bot: Notifying Stattistics about {campaign_name} (#{campaign_id})&quot;
::[[వాడుకరి:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nokib Sarkar|చర్చ]]) 14:20, 6 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)
::'''Addition''': Is there any template like &lt;code&gt;{{tl|FnF2024}}&lt;/code&gt; or something to tag all the articles that were created during the campaign? [[వాడుకరి:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nokib Sarkar|చర్చ]]) 22:46, 6 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== నేతి సాయి కిరణ గార్కి 'కృతజ్ఞతలు&quot;    ==

తెవికీలో నా కృషిని గుర్తించి నాకు ప్రోత్సహిస్తు  బర్న స్టార్ పతకం అందజేసినందు కు తమరికి, తెవికీ కుటుంబ సభ్యులకు  హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతలు సర్. [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 16:43, 6 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== Submission Deadline for Winners' Information Feminism and Folklore 2024 ==

Dear Organiser/Jury,

Thank you for your invaluable contribution to the Feminism and Folklore writing competition. As a crucial part of our jury/organising team, we kindly request that you submit the information of the winners on [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|our winners' page]]. Please ensure this is done by '''June 7th, 2024'''. Failure to meet this deadline will result in your wiki being ineligible to receive the local prize for Feminism and Folklore 2024.

If you require additional time due to a high number of articles or need assistance with the jury task, please inform us via email or the project talk page. The International Team of Feminism and Folklore will not be responsible for any missed deadlines.

Thank you for your cooperation.

Best regards,

'''The International Team of Feminism and Folklore'''
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&amp;oldid=26865458 --&gt;

== [[వాడుకరి:Muncipal chairperson]] గురించి [[User:Muncipal chairperson|Muncipal chairperson]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (01:46, 6 జూలై 2024) ==

ఫోటో అప్లోడ్ చేయడం ఎలా --[[వాడుకరి:Muncipal chairperson|Muncipal chairperson]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muncipal chairperson|చర్చ]]) 01:46, 6 జూలై 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:35, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

== [[User:Jyothi muvvala|Jyothi muvvala]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:27, 4 జనవరి 2025) ==

నమస్తే సర్ 

నా పేరు జ్యోతి మువ్వల, నేను వికీపిడీలో వాడుకరిగా ఉన్నాను. దిద్దు బాట్లు ఎలా చేయాలి సమాచారం అందించగలరు.

ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Jyothi muvvala|Jyothi muvvala]] ([[వాడుకరి చర్చ:Jyothi muvvala|చర్చ]]) 04:27, 4 జనవరి 2025 (UTC)

నమస్కారం [[User:Jyothi muvvala|Jyothi muvvala]] గారు ,  

తెలుగు వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయడం ప్రారంభించినందుకు ధన్యవాదాలు. మొదటగా [[వికీపీడియా:పరిచయము]] పేజీని పూర్తిగా అద్యయనం చేయండి, అలాగే తెలుగు వికీ అంతర్వరి (ఇంటర్ఫేస్) పరిశీలించండి, వ్యాసాలలో ఎటువంటి మార్పులు జరుగుతున్నాయో ఇటీవల మార్పులు పేజీ ద్వారా చూడగలరు. ఇంకా సహాయం కోసం తెలుగు వికీ మొదటి పేజీలో సహాయం పేజీల లింకులు చూడగలరు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 11:42, 19 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు-- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:25, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers &amp; Jury ==

Hello Community Organizers and Jury,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

# First Prize: $25 USD

# Second Prize: $20 USD

# Best Jury Article: $15 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''.

Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles.

Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles.

We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;March 5, 2025&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the  [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form]


Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.

We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]]

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Stella and Tiven

Wiki loves folklore international team


[[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&amp;oldid=28309519 --&gt;

== వికీపీడియా పేజెస్ వాంటింగ్ ఫొటోస్ ==

నమస్కారం [[User:Nskjnv]],
నేను గత ఐదు సంవత్సరాలుగా తెలుగు వికీపీడియాలో నిర్విరారముగా కృషి చేస్తున్నాను.  ఈ ప్రయాణంలో తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాల పరంగా నేను దాదాపుగా 13000 పైగా వ్యాసాలని సృష్టించడం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియాలో ఉన్న లక్ష పదివేల వ్యాసాలలో నేను రాసిన వ్యాసాల సంఖ్య ఎంత అంటే దాదాపు 10% వ్యాసాల్ని నేనొక్కన్నే రాసినట్టుగా గమనించాను, కానీ ఇటీవల మీరు నిర్వహించిన స్త్రీవాదం జానపదం ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియాలో చక్కటి కృషి ఎలా చేయవచ్చు అనేది నేను గమనించడం జరిగింది. 2025 ఫిబ్రవరి మార్చ్ నెలల్లో తెవికి 21 సంవత్సరాల్లో చేరుకోలేని మైలురాళ్లను మీరు ఈ రెండు నెలల్లో కూడా ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఒక నెలలో అత్యధిక వ్యాసాలు సృష్టించడం వీలు పడేటట్టు చేయడం అభినందనీయం. 
ఒక ప్రాజెక్టు ద్వారా ఇంత చక్కటి సమిష్టి కృషి చేయవచ్చని నేను 2025 స్త్రీవాదం జానపదం చూసి నేర్చుకోవడం జరిగింది. అయితే తెలుగు వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడం అనే అంశమే కాకుండా ఇతర అంశాలపై కూడా కృషి చేయొచ్చు అని చెప్పేసి తెలుగు వికీపీడియాలో ఇదివరకు జరిగిన ప్రాజెక్టులు చూసి నేను గమనించాను. వాటిల్లో నాకు వికీపీడియా పేజెస్ వాంటింగ్ ఫొటోస్ 2021 - 22 లో జరిగిన కృషి చాలా అభినందనీయంగా కనిపించింది. గత మూడు నాలుగు సంవత్సరాలుగా తెవికీ కి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని తెచ్చిపడుతున్న ఈ ప్రాజెక్టుల్లో నేను కూడా భాగస్వామ్యం అవ్వాలని నాకు ఆసక్తిగా ఉంది.

నా అభిరుచికి దగ్గరగా ఉన్న వికీపీడియా పేజెస్ వాంటింగ్ ఫొటోస్ ప్రాజెక్ట్ ని 2025 సంవత్సరానికి గాను నేను నిర్వహించాలని అనుకుంటున్నాను. ఈ ప్రాజెక్టు గతంలో నిర్వహించిన మీ అనుభవంతో నాకు నిర్వాణపరమైన సహకారం అందిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 10:42, 29 ఏప్రిల్ 2025 (UTC)

నమస్కారం [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, 

వికీపీడియా పేజెస్ వాంటింగ్ ఫొటోస్ ప్రాజెక్ట్ ని 2025 సంవత్సరానికి గాను నిర్వహించడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు ,  మీకు నా పూర్తి సహకారం అందిస్తాను. ఇతర పనుల్లో ఉండడం వల్ల వికీలో రోజు సమాచారం చూడలేక పోతున్నాను, wikikiranam@gmail.com ద్వారా నన్ను సంప్రదించగలరు .  [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 12:04, 10 మే 2025 (UTC)

== Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition ==

Dear Wikimedia affiliate community leader,

Thanks for organizing the previous editions of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign|Wikipedia Pages Wanting Photos]] Campaign in your community. We invite your community again to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025.

Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years.

More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors!

We now invite your affiliate to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may:

*Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles.
*Host edit-a-thons focused on improving visual content.
*Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia.

These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia.

Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025  edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis.

The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. 

We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. 

With kind regards,

[[User:Reading Beans]]
On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:43, 17 మే 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:T Cells@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Targets_past_organizers&amp;oldid=28745740 --&gt;

== Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

I hope this message finds you well.

This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible.

Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results]

We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}}
Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. 

Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign.

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&amp;oldid=28842648 --&gt;

== [[User:Sharath Hari Om|Sharath Hari Om]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (11:55, 16 జూన్ 2025) ==

లోకాన్ని పరిపాలిస్తున్నది ఎవరు --[[వాడుకరి:Sharath Hari Om|Sharath Hari Om]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sharath Hari Om|చర్చ]]) 11:55, 16 జూన్ 2025 (UTC)

:నేను కాదు !  [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 14:27, 15 నవంబరు 2025 (UTC)

== గొండి భాష లో ప్రశ్న  ==

తెలుగు వికీపీడియా  లో గొండి భాష మహనీయుల  వ్యాసం రాయవచ్చా  [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 14:26, 15 నవంబరు 2025 (UTC)

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven.

We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year:

#Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]])
#Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign.
#Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]'''

The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before.

'''Special Prize for 2026:'''

Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign.

We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon.

If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested.

If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email.

Looking forward to collaborating again,

'''Wiki Loves Folklore International Team'''

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:18, 12 డిసెంబరు 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29792058 --&gt;

== Translation request ==

Hello, Nskjnv. 

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia? 

Yours sincerely, [[వాడుకరి:Kurcke|Kurcke]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kurcke|చర్చ]]) 11:43, 15 జనవరి 2026 (UTC)

:Hello, Nskjnv. 

:I withdraw the request, because the article has been created.

:Yours sincerely, [[వాడుకరి:Kurcke|Kurcke]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kurcke|చర్చ]]) 07:40, 17 మార్చి 2026 (UTC)

:Hello [[వాడుకరి:Kurcke|Kurcke]], Thank you, I see the article has been created by one of my colleagues at Telugu Wiki. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 10:14, 17 మార్చి 2026 (UTC)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026

Dear {{BASEPAGENAME}},

We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women.

;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
*For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
* Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]])

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:31, 18 జనవరి 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29949330 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;You may be eligible to vote in the U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am contacting you because you previously voted in elections related to the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. You may be eligible to vote in the current U4C election, which is open now and closes on 2 June 2026. You can find out more about the candidates and the election on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the election page on Meta]], and from there you can access the vote itself. Your participation in these elections is important to the governance of Wikimedia communities, and your time spent learning about the candidates and voting is appreciated.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:15, 20 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30569696 --&gt;

== [[User:Sambamurty Landa|Sambamurty Landa]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (00:50, 30 జూన్ 2026) ==

How to create my self on wikipedia --[[వాడుకరి:Sambamurty Landa|Sambamurty Landa]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sambamurty Landa|చర్చ]]) 00:50, 30 జూన్ 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Sambamurty Landa|Sambamurty Landa]] గారు,
:వికీపీడియా లో మీ గురించి మీరు వ్యాసం రాయడం అనేది నియమాల ప్రకారం సరి కాదు. మీ వాడుకరి పేజీలో మీ కృషి సంబంధించి కాస్త సమాచారం రాసుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు నా యూజర్ పేజీ చూడండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 02:30, 30 జూన్ 2026 (UTC)

== తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసినపుడు ==
సాయికిరణ్ గారూ, [[యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]] పేజీలో తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసి తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించడం మరచిపోయినట్టున్నారు. తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసినపుడు, మీ అభిప్రాయం రాస్తూ సంబంధిత తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టిస్తే, ఇతరులు కూడా అక్కడ తమ అభిప్రాయం రాస్తారు. చర్చ ముగిసాక అక్కడ నిర్ణయం ప్రకటించి, ఆ మేరకు అవసరమైన చర్య తీసుకుంటారు. ఆ పేజీ సృష్టించకపోతే, తొలగింపు ప్రతిపాదనలు అలాగే ఉండిపోతాయి. గమనించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:33, 16 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించారని గమనించాను. ధన్యవాదాలు. కానీ దాన్ని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] పేజీలో, తాజా చేర్పులు విభాగంలో చేర్చలేదు. అలా చేర్చకపోతే, ఈ పేజీ ఒకటి ఉందని, అక్కడ అభిప్రాయాలు రాయాలనీ ఇతర వాడుకరులకు తెలియకపోవచ్చు.
:కొత్తగా తొలగింపు ప్రతిపాదనలు చేసేవారికి ఈ ప్రొసీజరు ఏంటనేది తెలియకపోవడం సహజమే. ఆ సంగతి మీరు తెలుసుకుంటారని ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చేర్చే పని నేను చేసాను లెండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:29, 21 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

: [[User:Chaduvari|చదువరి]]  గారు , ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 09:02, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా 2026 (కొచ్చి) – మీ అనుభవాలు, విశేషాలను తెవికీలో పంచుకోండి!  ==
@[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారికి, నమస్కారం!

ఇటీవల కేరళలోని కొచ్చిలో జరిగిన '''వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా 2026'''లో మీరు పాల్గొన్నందుకు మీకు ప్రత్యేక శుభాకాంక్షలు.

ఈ సదస్సులో మీరు పాల్గొనడం తెవికీకి ఎంతో గర్వకారణం. అక్కడ మీరు పొందిన అనుభవాలు, కొత్తగా తెలుసుకున్న విషయాలు కేవలం వ్యక్తిగత విజ్ఞానానికే కాకుండా, మొత్తం తెవికీ అభివృద్ధికి, విస్తరణకు ఎంతో కీలకమైనవి. కాబట్టి, సదస్సు విశేషాలను, మీ అనుభవాలను, మీరు నేర్చుకున్న సంగతులనూ తోటి సభ్యులతో పంచుకోవడానికి తెలుగు వికీపీడియాలో '''[[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]]''' అనే ఒక ప్రత్యేక పేజీ ఏర్పాటు చేయబడింది

కొచ్చి సదస్సుకు హాజరుకాలేకపోయిన తోటి సభ్యులకు మీ అనుభవాలు, సదస్సు విశేషాలు ఎంతో స్ఫూర్తినిస్తాయి, ఉపయోగపడతాయి. కాబట్టి, సదస్సులో మీ అనుభవాలను, నేర్చుకున్న అంశాలను సముదాయంతో పంచుకోవాల్సిందిగా కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:47, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bjigaxdkepwloshkzuk92t89of1l78b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367338</id>
    <revision>
      <id>4980420</id>
      <parentid>4905778</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12810" sha1="6b9mf7ctfts124ksu0n337ccz7qutmi" xml:space="preserve">{{Databox}}'''కల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[బర్ధామన్ జిల్లా|పుర్బా బర్ధమాన్ జిల్లా]], [[బర్ధమాన్ పుర్బా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఏడు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. కల్నా నియోజకవర్గం పరిధిలో కల్నా మున్సిపాలిటీ, కల్నా II కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్, కల్నా I కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్‌లోని బగ్నపరా, హత్కల్నా, కృష్ణదేవ్‌పూర్ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;delimitation&quot;&gt;{{Cite web|title=Delimitation Commission Order No. 18 dated 15 February 2006|url=http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/WestBengal/FINAL%20ORDER%20NOTIFICATION_English.pdf|access-date=25 July 2015|website=West Bengal|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
==ఎన్నికైన సభ్యులు==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!ఎమ్మెల్యే 
!పార్టీ 
|-
|1951
|బైద్యనాథ్ సన్యాల్ &amp; రాష్ బిహారీ సేన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1951 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/STATISTICALREPORTS_51_WestBengal.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095211/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/STATISTICALREPORTS_51_WestBengal.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 220|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1957
|హరే కృష్ణ కోనార్ &amp; జమాదార్ మాఝీ
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1957 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006032945/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_WB_1957.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 218|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1962
|హరే కృష్ణ కోనార్
|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1962 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006192934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_WB_1962.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 298|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1967
|హరే కృష్ణ కోనార్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1967 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006080357/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statistical%20report%20WB1967.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 329|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1969
|హరే కృష్ణ కోనార్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1969 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112051819/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1969/StatReport_WB_69.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 329|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1971
|హరే కృష్ణ కోనార్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1971 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112052412/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1971/StatReport_WB_71.pdf|archive-date=12 January 2012|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 333|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1972
|నూరుల్ ఇస్లాం మొల్ల
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1972 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007094829/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatReport_WB_72.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 324|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1977
|గురుప్రసాద్ సిన్హా రాయ్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1977 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007062834/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 354|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1982
|అంజు కర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1982 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006142613/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 347|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1987
|అంజు కర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1987 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006063052/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 354|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1991
|అంజు కర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1991 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006200136/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 363|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|1996
|అంజు కర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 1996 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007113156/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 372|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2001
|అంజు కర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statistcal Report on General Elections 2001 to the Legislative Assembly of West Bengal|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007212034/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=18 May 2021|website=Detailed Results P 362|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|అంజలి మోండల్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఎం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of Successful Candidates in West Bengal Assembly Election in 2006|url=http://in.rediff.com/election/wbdetail06.htm|access-date=13 May 2021|website=Kalna|publisher=rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of successful candidates - West Bengal Assembly Election|url=http://eci.gov.in/States%20Htmls/WestBengalResults.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060520105555/http://eci.gov.in/States%20Htmls/WestBengalResults.htm|archive-date=20 May 2006|access-date=18 May 2021|website=Kalna|publisher=Elections.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|బిస్వజిత్ కుందు
|[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Bengal Assembly Election Results in 2011|url=https://www.elections.in/west-bengal/assembly-constituencies/2011-election-results.html|access-date=18 May 2021|website=Kalna|publisher=Elections.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|బిస్వజిత్ కుందు
|[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] &lt;ref name=&quot;1vidhansabha2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Kalna|url=https://resultuniversity.com/election/kalna-west-bengal-assembly-constituency|access-date=18 May 2021|website=2016 Legislative Assembly Election|publisher=Result University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2vidhansabha2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Kalna|url=http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/home/state-assembly-constituency/west-bengal-election-result/886-Kalna_(SC)assembly_election_result_2016.html|access-date=18 May 2021|website=Assembly Election Result 2016 Live|publisher=InfoElections}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|దేబోప్రసాద్ బ్యాగ్ (పోల్టు)
|[[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్|తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] &lt;ref name=&quot;vidhansabha2021&quot;&gt;{{Cite web|title=Kalna Election Result 2021|url=https://www.timesnownews.com/elections/kalna-west-bengal-election-result-2021|access-date=18 May 2021|publisher=Times Now News.com|archive-date=19 మే 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519042634/https://www.timesnownews.com/elections/kalna-west-bengal-election-result-2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2026
|[[సిద్ధార్థ మజుందార్]]
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|}

==మూలాలు== 
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]]

{{పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}}</text>
      <sha1>6b9mf7ctfts124ksu0n337ccz7qutmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎటెల్ అద్నాన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373905</id>
    <revision>
      <id>4980395</id>
      <parentid>4921881</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46696" sha1="dejivmgipwwulmx4ney4tzhkohiruct" xml:space="preserve">'''ఎటెల్ అద్నాన్''' ( {{Lang-ar|إيتيل عدنان}} ; 1925 ఫిబ్రవరి 24 - 2021 నవంబరు 14) లెబనీస్-అమెరికన్ కవి, వ్యాసకర్త, [[దృశ్య కళలు|దృశ్య కళాకారులు]] . 2003లో, అద్నాన్ అకాడెమిక్ జర్నల్ ''MELUS: మల్టీ-ఎత్నిక్ లిటరేచర్ ఆఫ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్'' ద్వారా &quot;ఈనాడు రాసే అత్యంత ప్రసిద్ధ  , నిష్ణాత అరబ్ అమెరికన్ రచయిత&quot;గా పేర్కొనబడింది.&lt;ref&gt;Majaj, Lisa Suhair and Amireh, Amal (Eds.) [https://web.archive.org/web/20200501205910/https://academic.oup.com/melus/article-abstract/28/4/229/1291774 &quot;Etel Adnan: Critical Essays on the Arab-American Writer and Artist&quot;], ''Multi-Ethnic Literature of the United States'', Retrieved 12 November 2014.&lt;/ref&gt; ఆమె సాహిత్య అవుట్‌పుట్‌తో పాటు, అద్నాన్ ఆయిల్ పెయింటింగ్‌లు, ఫిల్మ్‌లు, టేప్‌స్ట్రీస్ వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో దృశ్యమాన రచనలను చేసింది, వీటిని ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్యాలరీలలో ప్రదర్శించారు.

== జీవితం ==
ఎథెల్ ఎన్. అద్నాన్ 1925లో [[లెబనాన్|లెబనాన్‌లోని]] బీరూట్‌లో జన్మించారు.&lt;ref&gt;Amyuni, M.T., &quot;The Secret of Being a Woman' on Etel Adnan's Quest,&quot; ''Al Jadid'' [A Review &amp; Record of Arab Culture and the Arts], Vol. 4, No. 25, 1998, [https://www.aljadid.com/content/%E2%80%98-secret-being-woman-etel-adnans-quest Online:]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Phaidon Editors&quot;&gt;{{Citebook|title=Great women artists|date=2019|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0714878775|page=22}}&lt;/ref&gt; అద్నాన్ తల్లి రోజ్ &quot;లిల్లీ&quot; లాకోర్టే స్మిర్నాకు చెందిన గ్రీక్ ఆర్థోడాక్స్, ఆమె తండ్రి అస్సాఫ్ కద్రీ సున్నీ ముస్లిం- టర్కిష్ ఉన్నత స్థాయి ఒట్టోమన్ అధికారి, డమాస్కస్, ఒట్టోమన్ సిరియాలో జన్మించారు. అస్సాఫ్ కద్రీ తల్లి అల్బేనియన్.&lt;ref&gt;{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=h6MxEAAAQBAJ&amp;dq=%22Etel+Adnan%22+%22Albanian%22&amp;pg=PA15|title=Reading Experimental Writing|last=Colby|first=Georgina|date=2019|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9781474440400|location=Edinburgh, Scotland|page=15|author-link=}}&lt;/ref&gt; అద్నాన్ తాత టర్కీ సైనికుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 June 2021|title=For Etel Adnan, a show in Turkey is a symbolic homecoming|url=https://www.apollo-magazine.com/etel-adnan-pera-museum-istanbul-review/|access-date=2021-10-26|publisher=Apollo Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;besharamagazine&quot;&gt;{{Citation|title=An Artisan of Beauty and Truth:Etel Adnan in conversation with David Hornsby and Jane Clark|date=2019|url=https://besharamagazine.org/arts-literature/etel-adnan-an-artisan-of-beauty-and-truth/|publisher=Beshara Magazine|quote=Etel: Well, my father was a Turk and a Muslim, and my mother was a Greek and a member of the Greek Orthodox Church, at a time when intermarriages were not common at all. He was a top officer and a classmate of Atatürk; they were at the military academy together. My father was already married with three children when he met my mother; he lived in Damascus and had his first family there. My mother was twenty years younger, and I was the only child of their marriage.}}&lt;/ref&gt; ఆమె తండ్రి సంపన్న కుటుంబం నుండి వచ్చారు. అతను సైనిక అకాడమీలో [[ముస్తఫా కమాల్ అతాతుర్క్|ముస్తఫా కెమాల్ అటాటర్క్]] యొక్క ఉన్నత అధికారి, మాజీ సహవిద్యార్థి.&lt;ref name=&quot;besharamagazine&quot; /&gt; అద్నాన్ తల్లిని వివాహం చేసుకునే ముందు, ఆమె తండ్రికి అప్పటికే ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;besharamagazine&quot; /&gt; దీనికి విరుద్ధంగా, అద్నాన్ తల్లి తీవ్ర పేదరికంలో పెరిగారు. ఆమె తండ్రి స్మిర్నా గవర్నర్‌గా పనిచేస్తున్నప్పుడు [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో ఆమె తల్లిదండ్రులు స్మిర్నాలో కలుసుకున్నారు. స్మిర్నా ఆక్రమణ సమయంలో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం, స్మిర్నా కాలిపోయిన తరువాత, అద్నాన్ తల్లిదండ్రులు బీరుట్‌కు వలస వచ్చారు. &quot;టర్కీలోని గ్రీకులు నిర్బంధ శిబిరాల్లో ఉన్న సమయంలో&quot; తన తండ్రిని కలిసినప్పుడు తన తల్లికి 16 సంవత్సరాలు అని అద్నాన్ పేర్కొన్నాది.&lt;ref name=&quot;About&quot;&gt;[http://www.eteladnan.com/ &quot;Etel Adnan: About&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008111259/http://www.eteladnan.com/ |date=2017-10-08 }} Retrieved 10 April 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Etel Adnan: Children of the sun|url=https://www.bidoun.org/articles/etel-adnan|access-date=2020-12-06|publisher=Bidoun}}&lt;/ref&gt; ఆమె ప్రధానంగా అరబిక్-మాట్లాడే సమాజంలో గ్రీకు, టర్కిష్ మాట్లాడటం పెరిగినప్పటికీ, ఆమె ఫ్రెంచ్ కాన్వెంట్ పాఠశాలల్లో చదువుకుంది. ఫ్రెంచ్ భాషలో ఆమె ప్రారంభ రచన మొదట వ్రాయబడింది.&lt;ref name=&quot;Biography&quot;&gt;[http://www.poetryfoundation.org/bio/etel-adnan &quot;Etel Adnan: Biography&quot;] Retrieved 10 April 2014.&lt;/ref&gt; ఆమె తన యవ్వనంలో ఆంగ్లాన్ని కూడా అభ్యసించింది. ఆమె తరువాతి రచనలు చాలా వరకు ఈ భాషలోనే వ్రాయబడ్డాయి. 24 ఏళ్ళ వయసులో, అద్నాన్ పారిస్ వెళ్ళారు, అక్కడ ఆమె పారిస్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి తత్వశాస్త్రంలో పట్టా పొందింది.&lt;ref name=&quot;About&quot; /&gt; ఆమె తర్వాత యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు వెళ్లింది, అక్కడ ఆమె యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా, బర్కిలీ, [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] గ్రాడ్యుయేట్ అధ్యయనాలను కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;About&quot; /&gt; 1958 నుండి 1972 వరకు, ఆమె శాన్ రాఫెల్‌లోని డొమినికన్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియాలో కళ యొక్క తత్వశాస్త్రాన్ని బోధించింది.&lt;ref name=&quot;About&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/90411734/yule/|title=Nostalgia Markes Yule Season For Students|last=Slattery|first=Dorothy|date=22 December 1959|work=Daily Independent Journal|access-date=11 December 2021|location=San Rafael, California|page=19|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; ఆమె యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా అనేక విశ్వవిద్యాలయాలలో ఉపన్యాసాలు కూడా ఇచ్చింది.అద్నాన్ US నుండి లెబనాన్‌కు తిరిగి వచ్చారు. బీరూట్‌లోని ఫ్రెంచ్-భాషా వార్తాపత్రిక ''[[Al Safa (newspaper)|అల్ సఫా]]'' వార్తాపత్రికకు జర్నలిస్ట్, సాంస్కృతిక సంపాదకులుగా పనిచేశారు. అదనంగా, ఆమె వార్తాపత్రిక యొక్క సాంస్కృతిక విభాగాన్ని నిర్మించడంలో సహాయపడింది, అప్పుడప్పుడు కార్టూన్లు, దృష్టాంతాలను అందించింది. ''అల్ సఫాలో'' ఆమె పదవీకాలం చాలా ముఖ్యమైనది, ఆమె మొదటి పేజీ సంపాదకీయాలు, ఆనాటి ముఖ్యమైన రాజకీయ సమస్యలపై వ్యాఖ్యానించింది.&lt;ref name=&quot;cca-wattis&quot;&gt;{{Citebook|title=The Ninth Page: Etel Adnan's Journalism 1972-74|date=December 2013|publisher=CCA Wattis Institute for Contemporary Arts|isbn=978-0-9849609-3-4|editor-last=Myers|editor-first=Julian|location=San Francisco|pages=6–8|editor-last2=Rabben|editor-first2=Heidi}}&lt;/ref&gt; ఆమె తరువాతి సంవత్సరాలలో, అద్నాన్ బహిరంగంగా లెస్బియన్‌గా గుర్తించడం ప్రారంభించింది. అద్నాన్ పారిస్, సౌసాలిటో, కాలిఫోర్నియాలో నివసించారు.&lt;ref name=&quot;Whitney&quot;&gt;[http://whitney.org/Exhibitions/2014Biennial/EtelAdnan &quot;Etel Adnan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423100953/http://whitney.org/Exhibitions/2014Biennial/EtelAdnan|date=2014-04-23}}, The Whitney Museum of American Art, Retrieved 10 April 2014.&lt;/ref&gt; ఆమె 96 సంవత్సరాల వయస్సులో 2021 నవంబరు 14న పారిస్‌లో మరణించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/11/14/obituaries/etel-adnan-dead.html|title=Etel Adnan, Lebanese American Author and Artist, Dies at 96|last=Asfour|first=Nana|date=2021-11-14|work=The New York Times|access-date=2021-11-15|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2021-11-14|title=Etel Adnan obituary: 1925 – 2021|url=https://www.wallpaper.com/art/etel-adnan-obituary-1925-2021|url-status=live|access-date=2021-11-15|website=[[Wallpaper (magazine)|Wallpaper]]}}&lt;/ref&gt;

== దృశ్య కళ == 
అద్నాన్ పెయింటర్‌గా కూడా పనిచేశారు, కాన్వాస్‌పై ఆయిల్ పెయింట్‌ను పూయడానికి ప్యాలెట్ కత్తిని ఉపయోగించి ఆమె తొలి వియుక్త రచనలు రూపొందించబడ్డాయి - తరచుగా నేరుగా ట్యూబ్ నుండి - చిత్రం యొక్క ఉపరితలం అంతటా గట్టిగా స్వైప్ చేయడంలో. కంపోజిషన్‌ల దృష్టి తరచుగా ఎరుపు చతురస్రం కావడంతో, ఆమె &quot;తక్షణ సౌందర్య రంగు&quot; పట్ల ఆసక్తిని కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;art&quot;&gt;{{Cite web|last=Jones|first=Jonathan|last2=Botton|first2=Alain de|last3=Smith|first3=Ali|last4=Khan|first4=Natasha|last5=McBride|first5=Eimear|last6=Obrist|first6=Hans Ulrich|date=Jan 1, 2017|title=Art to inspire: Ali Smith, Alain de Botton and others on the works they love|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/jan/01/art-to-inspire-ali-smith-alain-de-botton-and-others-on-the-works-they-love|access-date=Jun 9, 2019|via=www.theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://whitecube.com/exhibitions/etel_adnan_inside_the_white_cube_bermondsey_2014/ Etel Adnan, 8 October – 16 November 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608153812/http://whitecube.com/exhibitions/etel_adnan_inside_the_white_cube_bermondsey_2014/ |date=8 జూన్ 2017 }} [[White Cube]], London.&lt;/ref&gt; 2012లో, జర్మనీలోని కాసెల్‌లో డాక్యుమెంటా 13 లో భాగంగా కళాకారుడి ప్రకాశవంతమైన రంగుల నైరూప్య చిత్రాల శ్రేణిని ప్రదర్శించారు.&lt;ref&gt;Smith, Roberta. [https://www.nytimes.com/2012/06/15/arts/design/documenta-13-in-kassel-germany.html?pagewanted=all &quot;Art Show as Unruly Organism&quot;] ''The New York Times'', Retrieved 10 April 2014.&lt;/ref&gt; 1960లలో, ఆమె తన కళాకృతులు, ''లివ్రెస్ డి ఆర్టిస్ట్స్'' [ఆర్టిస్ట్ బుక్స్] వంటి ఆమె పుస్తకాలలో అరబిక్ కాలిగ్రఫీని సమగ్రపరచడం ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/90412390/art-show/|title=While You're Out|last=Gravelle|first=Kim|date=20 February 1965|work=[[Statesman Journal|Capital Journal]]|location=Salem, Oregon|page=5|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; పదాల అర్థాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించకుండా అరబిక్ వ్యాకరణం నుండి పదాలను కాపీ చేస్తూ గంటల తరబడి కూర్చున్నట్లు ఆమె గుర్తుచేసుకుంది. ఇరాకీ కళాకారుడు జవాద్ సలీం, పాలస్తీనియన్ రచయిత, కళాకారుడు జబ్రా ఇబ్రహీం జాబ్రా, ఇరాకీ చిత్రకారుడు [[Shakir Hassan al Said|షకీర్ హసన్ అల్ సెయిడ్]] వంటి ప్రారంభ హురూఫియా కళాకారులచే ఆమె కళ చాలా ప్రభావితమైంది, వీరు పాశ్చాత్య సౌందర్యాన్ని, సంస్కృతి, మీడియా, పద్ధతులును తిరస్కరించారు, ఆధునికమైన, ఇంకా ప్రస్తావించబడిన సాంప్రదాయకమైన కొత్త కళారూపాన్ని స్వీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2003-04-24|title=Arabic art embraces politics and heritage|url=https://www.dailystar.com.lb//Culture/Art/2003/Apr-24/102634-arabic-art-embraces-politics-and-heritage.ashx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213907/https://www.dailystar.com.lb//Culture/Art/2003/Apr-24/102634-arabic-art-embraces-politics-and-heritage.ashx|archive-date=2021-06-02|access-date=2021-06-01|website=The Daily Star Newspaper - Lebanon}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ లెపోరెల్లోస్ నుండి ప్రేరణ పొందిన అద్నాన్ ఫోల్డబుల్ స్క్రీన్‌లపై ప్రకృతి దృశ్యాలను కూడా చిత్రించారు, వీటిని &quot;స్పేస్‌లో ఫ్రీ-స్టాండింగ్ డ్రాయింగ్‌ల వలె పొడిగించవచ్చు&quot;.&lt;ref name=&quot;art&quot; /&gt; 2014లో, విట్నీ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్‌లో విట్నీ ద్వివార్షికోత్సవంలో భాగంగా కళాకారుల పెయింటింగ్‌లు, టేప్‌స్ట్రీల సేకరణను ప్రదర్శించారు.&lt;ref name=&quot;Whitney&quot; /&gt; మథాఫ్‌లో అద్నాన్ యొక్క పునరాలోచన: దోహాలోని అరబ్ మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, &quot;ఎటెల్ అద్నాన్ ఇన్ ఆల్ హర్ డైమెన్షన్స్&quot; పేరుతో, హన్స్ ఉల్రిచ్ ఒబ్రిస్ట్ చేత నిర్వహించబడింది, అద్నాన్ యొక్క అభ్యాసం యొక్క పదకొండు కోణాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో ఆమె ప్రారంభ రచనలు, ఆమె సాహిత్యం, ఆమె తివాచీలు, ఇతరాలు ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమం 2014 మార్చిలో ప్రారంభించబడింది, దానితో పాటు ఆమె రచనల యొక్క 580 పేజీల కేటలాగ్‌ను మథాఫ్, స్కిరా సంయుక్తంగా ప్రచురించారు. కేటలాగ్‌ను కళాకారులు అలా యూనిస్ అరబిక్, ఆంగ్లంలో రూపొందించారు. సిమోన్ ఫట్టల్, డేనియల్ బిర్న్‌బామ్, [[Kaelen Wilson-Goldie|కేలెన్ విల్సన్-గోల్డీ]], అలాగే హన్స్-ఉల్రిచ్ ఒబ్రిస్ట్‌తో ఆరు ఇంటర్వ్యూలు అందించిన వచన రచనలు ఉన్నాయి. 2017లో, అద్నాన్ యొక్క పని &quot;మేకింగ్ స్పేస్: ఉమెన్ ఆర్టిస్ట్స్ అండ్ పోస్ట్‌వార్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్&quot; అనే గ్రూప్ ఎగ్జిబిషన్‌లో MoMA నిర్వహించబడింది, ఇందులో రూత్ అసవా, [[Gertrudes Altschul|గెర్ట్రూడ్స్ ఆల్ట్‌స్చుల్]], అన్నీ ఆల్బర్స్, మాగ్డలీనా అబాకనోవిచ్, లిజియా క్లార్క్,గియా వంటి ప్రముఖ కళాకారులు, ఇతరులు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Making Space: Women Artists and Postwar Abstraction|url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3663|access-date=2019-03-09|website=The Museum of Modern Art|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/13/arts/design/moma-women-artists-and-postwar-abstraction.html|title=At MoMA, Women at Play in the Fields of Abstraction|last=Cotter|first=Holland|date=2017-04-13|work=The New York Times|access-date=2019-03-09|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఉన్నారు.2018లో, MASS MoCA కళాకారిణి యొక్క పునరాలోచనను నిర్వహించింది, &quot;ఒక పసుపు సూర్యుడు ఒక ఆకుపచ్చ సూర్యుడు పసుపు సూర్యుడు ఎరుపు సూర్యుడు నీలం సూర్యుడు&quot; అనే శీర్షికతో, నూనె, ఇంక్‌లోని చిత్రాల ఎంపికతో పాటు ఆమె వ్రాసిన రీడింగ్ రూమ్‌తో సహా పనిచేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Wilson-Goldie|first=Kaelen|title=Etel Adnan|url=http://4columns.org/wilson-goldie-kaelen/etel-adnan|access-date=2019-03-09|website=4columns.org}}&lt;/ref&gt; పెయింటింగ్‌ని చూసే అనుభవానికీ, కవిత్వం చదివే అనుభవానికీ ఎలా తేడా ఉంటుందో ఎగ్జిబిషన్ విశ్లేషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=New exhibit at Mass MoCA gathers the many sides of Etel Adnan into a whole|url=https://www.berkshireeagle.com/stories/new-exhibit-at-mass-moca-gathers-the-many-sides-of-etel-adnan-into-a-whole,536270|access-date=2019-03-09|website=The Berkshire Eagle|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622175553/http://www.berkshireeagle.com/stories/new-exhibit-at-mass-moca-gathers-the-many-sides-of-etel-adnan-into-a-whole,536270|archive-date=2018-06-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2018లో ప్రచురించబడిన, కెలెన్ విల్సన్-గోల్డీ రాసిన కళాకారులు జీవిత చరిత్ర &quot;ఎటెల్ అద్నాన్&quot;, షమన్, కార్యకర్తగా కళాకారులు పనిని ఆరా తీస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-03-06|title=Etel Adnan, the Eternal Voyager, Captured in a New Biography|url=https://hyperallergic.com/488035/etel-adnan-the-eternal-voyager-captured-in-a-new-biography/|access-date=2019-03-09|website=Hyperallergic|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Book paints a picture of Etel Adnan {{!}} Arts &amp; Ent, Culture {{!}} THE DAILY STAR|url=http://www.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2018/Aug-29/461506-book-paints-a-picture-of-etel-adnan.ashx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909174416/http://www.dailystar.com.lb/Arts-and-Ent/Culture/2018/Aug-29/461506-book-paints-a-picture-of-etel-adnan.ashx|archive-date=2019-09-09|access-date=2019-03-09|website=www.dailystar.com.lb}}&lt;/ref&gt; 2020లో, గ్రిఫిన్ పొయెట్రీ ప్రైజ్ ఆమె పుస్తకం ''టైమ్‌'' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Griffin Poetry Prize: Time by Sarah Riggs, translated from the French written by Etel Adnan and Magnetic Equator by Kaie Kellough Win the 2020 Griffin Poetry Prize|url=https://www.griffinpoetryprize.com/time-by-sarah-riggs-translated-from-the-french-written-by-etel-adnan-and-magnetic-equator-by-kaie-kellough-win-the-2020-griffin-poetry-prize/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021073944/https://www.griffinpoetryprize.com/time-by-sarah-riggs-translated-from-the-french-written-by-etel-adnan-and-magnetic-equator-by-kaie-kellough-win-the-2020-griffin-poetry-prize/|archive-date=2020-10-21|access-date=2020-09-26|website=Griffin Poetry Prize|language=en-US}}&lt;/ref&gt;కి ఇవ్వబడింది.

== అవార్డులు  , గుర్తింపులు ==

* 1977: ఆమె నవల ''సిట్ మేరీ రోజ్'' కోసం ఫ్రాన్స్-పేస్ అరబ్స్ అవార్డును అందుకుంది.&lt;ref name=&quot;Biography&quot;/&gt;
* 2010: ఆమె కథా సంకలనం ''మాస్టర్ ఆఫ్ ది ఎక్లిప్స్'' కోసం అరబ్ అమెరికన్ బుక్ అవార్డ్స్ అందుకుంది.&lt;ref&gt;[http://www.arabamericanmuseum.org/2010.book.award.winners &quot;2010 Arab American Book Award Winners&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805093728/http://www.arabamericanmuseum.org/2010.book.award.winners|date=2017-08-05}} Retrieved 10 April 2014.&lt;/ref&gt;
* 2013: ఆమె కవితా సంకలనం ''సీ అండ్ ఫాగ్'' కవిత్వానికి కాలిఫోర్నియా బుక్ అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=California Book Awards|url=http://www.commonwealthclub.org/events/special-events/california-book-awards|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731123355/http://www.commonwealthclub.org/events/special-events/california-book-awards|archive-date=2013-07-31|access-date=2013-07-31}}&lt;/ref&gt;
* 2013: లాంబ్డా లిటరరీ అవార్డు లభించింది.&lt;ref&gt;[http://lgbtweekly.com/2013/06/04/25th-annual-lambda-literary-award-winners-announced/ &quot;25th annual Lambda Literary Award winners announced&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130610062409/http://lgbtweekly.com/2013/06/04/25th-annual-lambda-literary-award-winners-announced/|date=2013-06-10}}. ''LGBT Weekly'', June 4, 2013.&lt;/ref&gt;
* 2014: ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం ''చేవాలియర్ డెస్ ఆర్ట్స్ ఎట్ డెస్ లెటర్స్'' అని పేరు పెట్టింది.&lt;ref&gt;[http://www.agendaculturel.com/News_Etel+Adnan_Chevalier_des_Arts_et_des_Lettres &quot;Etel Adnan Chevalier des Arts et des Lettres&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074847/http://www.agendaculturel.com/News_Etel+Adnan_Chevalier_des_Arts_et_des_Lettres|date=2016-03-05}} ''Agenda Culturel'', Retrieved 10 April 2014.&lt;/ref&gt;
* 2020: ''టైమ్'' అనే కవితా సంకలనం, ఫ్రెంచ్ నుండి సారా రిగ్స్ అనువదించిన అద్నాన్ రచనల ఎంపికలు, గ్రిఫిన్ కవితల బహుమతిని గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;[http://www.griffinpoetryprize.com/time-by-sarah-riggs-translated-from-the-french-written-by-etel-adnan-and-magnetic-equator-by-kaie-kellough-win-the-2020-griffin-poetry-prize/ &quot;Time by Sarah Riggs, translated from the French written by Etel Adnan and Magnetic Equator by Kaie Kellough Win the 2020 Griffin Poetry Prize&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121051810/http://www.griffinpoetryprize.com/time-by-sarah-riggs-translated-from-the-french-written-by-etel-adnan-and-magnetic-equator-by-kaie-kellough-win-the-2020-griffin-poetry-prize/|date=2022-01-21}} Retrieved 19 May 2020.&lt;/ref&gt; అద్నాన్ అరబ్-అమెరికన్ రైటర్స్ రేడియస్ నుండి RAWI లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డును అందుకున్నారు.

== రాయడం ==

=== ఆంగ్లం లో ===

* ''నిశ్శబ్దాన్ని మారుస్తోంది'', నైట్ బోట్, 2020
* ''సమయం'', నైట్ బోట్, 2020
* ''సర్జ్'', నైట్ బోట్, 2018
* ''రాత్రి'', నైట్ బోట్, 2016
* ''లైఫ్ ఈజ్ ఎ వీవింగ్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్ (2016){{ISBN|978-2-868821-23-2}} .
* ''ప్రిమోనిషన్'', కెల్సే స్ట్రీట్ ప్రెస్ (2014){{ISBN|978-0-932716-82-8}} .
* ''సముద్రాన్ని చూడటమంటే ఒకటేమిటి: యాన్ ఎటెల్ అద్నాన్ రీడర్'', థామ్ డోనోవన్, బ్రాండన్ షిమోడా, అమ్మియెల్ ఆల్కలే, కోల్ స్వెన్సెన్, నైట్‌బోట్ బుక్స్ (2014) సంపాదకత్వం వహించారు.
* ''సీ అండ్ ఫాగ్'', నైట్ బోట్ బుక్స్ (2012)
* ''మాస్టర్ ఆఫ్ ది ఎక్లిప్స్'' (2009)
* ''సీజన్లు'' (2008)
* ''ఇన్ ది హార్ట్ ఆఫ్ ది హార్ట్ ఆఫ్ అనదర్ కంట్రీ'' (2005)
* ''ఇన్/సోమ్నియా'' (2002)
* ''అక్కడ: ఇన్ ది లైట్ అండ్ ది డార్క్‌నెస్ ఆఫ్ ది సెల్ఫ్ అండ్ ఆఫ్ ది అదర్'' (1997)
* ''విదేశీ భాషలో వ్రాయడానికి'' (1996)
* ''నగరాలు  , మహిళలు, లెటర్స్ టు ఫవాజ్'' (1993)
* ''పారిస్, వెన్ ఇట్స్ నేకెడ్'' (1993)
* ''ది స్ప్రింగ్ ఫ్లవర్స్ ఓన్ అండ్ ది మానిఫెస్టేషన్స్ ఆఫ్ ది వాయేజ్'' (1990)
* ''అరబ్ అపోకలిప్స్'' (1989)
* ''తమల్‌పైస్ పర్వతానికి ప్రయాణం: ఒక వ్యాసం'' (1985)
* ''ది ఇండియన్ నెవర్ హాడ్ ఎ హార్స్ అండ్ అదర్ పోయమ్స్'' (1985)
* ''A నుండి Z వరకు కవిత్వం'' (1982)
* ''సిట్ మేరీ రోజ్ : ఒక నవల'' (1978)
* ''మూన్ షాట్స్'', సౌసలిటో-బెల్వెడెరే గెజెట్ (1967) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/90413685/s-b-gazette/|title=Marinite's Poetry Book Is Released|date=1967-01-24|work=[[Daily Independent Journal]]|page=4|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ది ఎనిమీస్ టెస్టమెంట్&quot; ఇన్ ''వేర్ ఈజ్ వియత్నాం?,'' యాంకర్ బుక్స్ (1967, వాల్టర్ లోవెన్‌ఫెల్స్, ed., ASIN B000J0W89M )

=== అరబిక్ లో ===

* ''అల్-సిట్ మారి రుజ్: రివాయా.'' (సిట్ మేరీ రోజ్.), [[Jirum Shahin|జిరుమ్ షాహిన్]], [[Firyal Jabburi Ghazul|ఫిర్యాల్ జబ్బూరి ఘజుల్‌తో]] . అల్-ఖహీరా: అల్-హయా అల్-అమ్మా లి-కుసుర్ అల్-తఖాఫా, 2000.
* ''ఎన్ ముడున్ వా-నిసా: రసైల్ ఇల్ ఫవాజ్'' . (నగరాలు, మహిళలు. ) బైరూట్: దార్ అల్-హిహర్, 1998.
* ''కితాబ్ అల్-బహర్; కితాబ్ అల్-లాయల్; కితాబ్ అల్-మావ్ట్; కితాబ్ అల్-నిహాయా'', [[Abid Azarih|అబిద్ అజారిహ్‌తో]] . బైరూట్: దార్ అమ్వాజ్, 1994.
* ''అల్-సిట్ మేరీ రుజ్'' . బైరూట్: అల్-ము-అస్సాసా అల్-అరేబియా లిల్-దిరాసత్ వ-అల్-నష్ర్, 1979.

=== ఫ్రెంచ్ లో ===

* ''వాయేజ్, గెర్రే, ఎక్సిల్'', ఎల్'ఎచోప్పే, 2020
* ''అన్ ప్రింటెంప్స్ ఇనటెండు (ఎంట్రెటియన్స్)'', గ్యాలరీ లెలాంగ్, 2020
* ''గ్రాండిర్ ఎట్ డెవెనిర్ పోయెట్ ఎయు లిబాన్'', ఎల్'ఎచోప్పే, 2019
* ''టోలరెన్స్'', L'Echoppe, 2018
* ''న్యూట్'', ఎడిషన్స్ డి ఎల్ అటెంటే, 2017
* ''లా వై ఎస్ట్ అన్ టిస్సేజ్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్, 2016{{ISBN|978-2-868821-21-8}}
* ''మెర్ ఎట్ బ్రౌలార్డ్'', ఎడిషన్స్ డి ఎల్ అటెంటే, 2017
* ''ఎ ప్రపోస్ డి లా ఫిన్ డి ఎల్'ఎంపైర్ ఒట్టోమన్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్, 2015
* ''Le Prix que nous ne voulons pas payer pour l'amour'', Galerie Lelong, 2015
* ''ప్రిమోనిషన్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్, 2015
* ''Là-bas'', ఎడిషన్స్ డి ఎల్ అటెంటే, 2013
* ''పారిస్ మిస్ అ ను'' . ఫ్రాన్స్: ఎడిషన్స్ టామిరాస్, 2011, మార్టిన్ రిచెట్ అనువాదం.
* ''Ce ciel qui n'est pas'' . పారిస్: L'Harmattan, 1997.
* ''Ce ciel qui n'est pas'' . ద్విభాషా సంచిక (ఫ్రెంచ్-అరబిక్): ట్యూనిస్: తౌబాద్, 2008.
* ''రాచిడ్ కొరాచి: ఎక్రిచర్ ప్యాషన్'', రాచిడ్ కొరాచి, జామెల్-ఎడిన్ బెంచెక్‌తో. అల్గర్: గ్యాలరీ మహమ్మద్ ఇస్సియాఖేమ్, 1988.
* ''ఎల్'అపోకలిప్స్ అరబే'' . పారిస్: పాపిరస్ ఎడిషన్స్, 1980.
* ''సిట్ మేరీ రోజ్'' . పారిస్: డెస్ ఫెమ్మెస్, 1978.
* ''Jbu: Suivi de l'Express Beyrouth enfer'' . పారిస్: PJ ఓస్వాల్డ్, 1973.

== ప్రదర్శనలు ==

* 2022 ''ఎటెల్ అద్నాన్/విన్సెంట్ వాన్ గోహ్ - క్లూర్ అల్స్ తాల్, వాన్ గోహ్ మ్యూజియం, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tentoonstelling Kleur als Taal|url=https://www.vangoghmuseum.nl/nl/bezoek/tentoonstellingen/etel-adnan-kleur-als-taal}}&lt;/ref&gt;''
* [https://www.guggenheim.org/exhibition/etel-adnan-lights-new-measure 2021 ''ఎటెల్ అద్నాన్: లైట్స్ న్యూ మెజర్''], సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం, న్యూయార్క్
* [https://www.galerie-lelong.com/fr/exposition/97/etel-adnan-satellites-et-planetes/etel-adnan/ 2020 ''ఉపగ్రహాలు  , ప్లానెట్స్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్ &amp; కో, పారిస్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330085029/https://www.galerie-lelong.com/fr/exposition/97/etel-adnan-satellites-et-planetes/etel-adnan/ |date=2023-03-30 }}
* [https://www.galerie-lelong.com/fr/exposition/53/leporellos/etel-adnan/ 2019 ''Leporellos'', Galerie Lelong &amp; Co, పారిస్]{{Dead link|date=నవంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.sfmoma.org/exhibition/new-work-etel-adnan/ 2019 ''కొత్త పని: ఎటెల్ అద్నాన్'', SFMOMA, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]
* [https://www.mudam.com/fr/expositions/etel-adnan-et-les-modernes 2019 ''ఎటెల్ అద్నాన్ ఎట్ లెస్ మోడర్నెస్'', ముడం, లక్సెంబర్గ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250618095943/https://www.mudam.com/fr/expositions/etel-adnan-et-les-modernes |date=2025-06-18 }}
* [https://www.aspenartmuseum.org/exhibitions/194-etel-adnan-each-day-is-a-whole-world 2019 ''ఎటెల్ అద్నాన్: ప్రతి రోజు మొత్తం ప్రపంచం'', ఆస్పెన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, ఆస్పెన్]
* 2018 ''Parler aux fleurs'', Galerie Lelong &amp; Co, Paris
* 2018 Zentrum పాల్ క్లీ, బెర్న్, Suisse
* 2018 ఎస్టాంప్స్ ఒరిజినల్స్, గ్యాలరీ లెలాంగ్ &amp; కో, ఆర్ట్ బాసెల్, బాసెల్, స్విట్జర్లాండ్
* 2018 Tout ce que je fais est memoire, Chateau La Coste, Le Puy Ste Reparade, France
* 2018 లా ఫుల్గ్యురెన్స్ డు గెస్టే, ఫోండేషన్ జాన్ మిచల్స్కి, మాంట్రిచర్, బాసెల్, స్విట్జర్లాండ్
* 2018 ''Tapisseries et estampes'', Galerie Lelong &amp; Co, Paris
* 2017 ''సీ అండ్ ఫాగ్'', ఓక్‌విల్లే గ్యాలరీస్, ఓక్‌విల్లే, కెనడా
* 2017 ''L'emozione dei COLORI nell'arte'', GAM, కాస్టెల్లో డి రివోలి, ఇటలీ
* 2016 ''ఒక అద్భుతమైన ఖగోళ శాస్త్రవేత్త'', గ్యాలరీ లెలాంగ్, పారిస్
* 2016 ఇన్స్టిట్యూట్ డు మోండే అరబే, పారిస్
* 2016 సర్పెంటైన్ గ్యాలరీ, లండన్
* 2016 గ్యాలరీ లెలాంగ్, పారిస్
* 2015 మ్యూజియం హౌస్ కాన్‌స్ట్రుక్టివ్, జూరిచ్
* 2015 గ్యాలరీ లెలాంగ్ పారిస్
* 2015 ఉప్పునీరు, ఇస్తాంబుల్ బినాలే
* 2015 గ్యాలరీ లెలాంగ్, న్యూయార్క్
* 2015 ఐరిష్ మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ (IMMA), డబ్లిన్
* 2015 షార్జా ఆర్ట్ మ్యూజియం, EAU
* 2014 ''ఎటెల్ అద్నాన్ తన అన్ని కోణాలలో'', MATHAF, దోహా, ఖతార్
* 2014 రైటింగ్ మౌంటైన్స్, మ్యూజియం డెర్ మోడర్న్, సాల్జ్‌బర్గ్
* 2014 న్యూ మ్యూజియం, న్యూయార్క్
* 2014 విట్నీ బినాలే, విట్నీ మ్యూజియం, న్యూయార్క్
* 2012 డాక్యుమెంటా (13), కాసెల్.

సెంటర్ పాంపిడౌ, ప్యారిస్, మథాఫ్, దోహా, ఖతార్, రాయల్ జోర్డానియన్ మ్యూజియం, టునిస్ మోడరన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, సుర్సాక్ మ్యూజియం, బీరుట్, ఇన్‌స్టిట్యూట్ డు మోండే అరబే, పారిస్, బ్రిటిష్ మ్యూజియం, లండన్, M+ వంటి అనేక సేకరణలలో ఎటెల్ అద్నాన్ రచనలు చూడవచ్చు. 

== ప్రస్తావనలు ==
{{Reflist}}

== గ్రంథ పట్టిక ==

# Amireh, Amal; &quot;Bearing Witness: The Politics of Form in Etel Adnan's ''Sitt Marie Rose''.&quot; ''Critique: Critical Middle Eastern Studies'', 2005 Fall; 14 (3): 251–63. (journal article)
# Amyuni, Mona Takieddine. &quot;Etel Adnan &amp; Hoda Barakat: De-Centered Perspectives, Subversive Voices.&quot; IN: ''Poetry's Voice-Society's Norms: Forms of Interaction between Middle Eastern Writers and Their Societies.'' Ed. Andreas Pflitsch and Barbara Winckler. Wiesbaden, Germany: Reichert; 2006. pp.&amp;nbsp;211–21
# Cassidy, Madeline. &quot;'Love Is a Supreme Violence': The Deconstruction of Gendered Space in Etel Adnan's ''Sitt Marie Rose''.&quot; IN: ''Violence, Silence, and Anger: Women's Writing as Transgression.'' Ed. Deirdre Lashgari. Charlottesville: UP of Virginia; 1995. pp.&amp;nbsp;282–90
# Champagne, John G. &quot;Among Good Christian Peoples: Teaching Etel Adnan's ''Sitt Marie Rose''.&quot; ''College Literature'', 2000 Fall; 27 (3): 47–70.
# Fernea, Elizabeth. &quot;The Case of ''Sitt Marie Rose'': An Ethnographic Novel from the Modern Middle East.&quot; IN: ''Literature and Anthropology.'' Ed. Philip Dennis and Wendell Aycock. Lubbock: Texas Tech UP; 1989. pp.&amp;nbsp;153–164
# Foster, Thomas. &quot;Circles of Oppression, Circles of Repression: Etel Adnan's ''Sitt Marie Rose''.&quot; ''PMLA: Publications of the Modern Language Association of America'', 1995 Jan; 110 (1): 59–74.
# Ghandour, Sabah. &quot;Gender, Postcolonial Subject, and the Lebanese Civil War in ''Sitt Marie Rose''.&quot; IN: ''The Postcolonial Crescent: Islam's Impact on Contemporary Literature.'' Ed. John C. Hawley. New York, NY: Peter Lang; 1998. pp.&amp;nbsp;155–65
# Hajjar, Jacqueline A. &quot;Death, Gangrene of the Soul, in ''Sitt Marie Rose'' by Etel Adnan.&quot; ''Revue Celfan/Celfan Review'', 1988 May; 7 (3): 27–33.
# Hartman, Michelle. &quot;'This Sweet/Sweet Music': Jazz, Sam Cooke, and Reading Arab American Literary Identities.&quot; ''MELUS: The Journal of the Society for the Study of the Multi-Ethnic Literature of the United States'', 2006 Winter; 31 (4): 145–65.
# Karnoub, Elisabeth. &quot;'Une Humanité qui ne cesse de crucifier le Christ': Réécriture du sacrifice christique dans ''Sitt Marie Rose'' de Etel Adnan.&quot; IN: ''Victims and Victimization in French and Francophone Literature.'' Ed. Buford Norman. Amsterdam, Netherlands: Rodopi; 2005. pp.&amp;nbsp;59–71
# Kilpatrick, Hilary. &quot;Interview with Etel Adnan (Lebanon).&quot; IN: ''Unheard Words: Women and Literature in Africa, the Arab World, Asia, the Caribbean and Latin America.'' Ed. Mineke Schipper. Trans. Barbara Potter Fasting. London: Allison &amp; Busby; 1985. pp.&amp;nbsp;114–120
# Layoun, Mary N. &quot;Translation, Cultural Transgression and Tribute, and Leaden Feet.&quot; IN: ''Between Languages and Cultures: Translation and Cross-Cultural Texts.'' Ed. Anuradha Dingwaney and Carol Maier. Pittsburgh, PA: U of Pittsburgh P; 1995. pp.&amp;nbsp;267–89
# Majaj, Lisa Suhair. &quot;Voice, Representation and Resistance: Etel Adnan’s Sitt Marie Rose.&quot; Intersections: Gender, Nation and Community in Arab Women's Novels. Ed. Lisa Suhair Majaj, Paula W. Sunderman and Therese Saliba. Syracuse, NY: Syracuse Univ. Press, 2002. 200–230.
# Majaj, Lisa Suhair and Amal Amireh. Etel Adnan: Critical Essays on the Arab-American Writer and Artist. Jefferson, North Carolina: McFarland and Co, 2002.
# Marie, Elisabeth Anne. ''Sacrifice, sacrifiée, sacrificatrice: L'étrange triptyque: Sacrifices au féminin dans trois romans francophones libanais.'' Dissertation Abstracts International, Section A: The Humanities and Social Sciences, 2003 May; 63 (11): 3961. U of North Carolina, Chapel Hill, 2002.
# Mejcher-Atassi, Sonja. &quot;Breaking the Silence: Etel Adnan's ''Sitt Marie Rose'' and ''The Arab Apocalypse''.&quot; IN: ''Poetry's Voice-Society's Norms: Forms of Interaction between Middle Eastern Writers and Their Societies.'' Ed. Andreas Pflitsch and Barbara Winckler. Wiesbaden, Germany: Reichert; 2006. pp.&amp;nbsp;201–10
# Mustafa, Daliya Sa'id (translator). &quot;Al-Kitabah bi-lughah ajnabiyyah.&quot; ''Alif: Journal of Comparative Poetics'', 2000; 20: 133-43 (Arabic section); 300-01 (English section).
# Muzaffar, May. &quot;Iytil 'Adnan: Qarinat al-nur wa-al-ma'.&quot; ''Arabi'', 2007 Feb; 579: 64–68.
# Obank, Margaret. &quot;Private Syntheses and Multiple Identities.&quot; ''Banipal: Magazine of Modern Arab Literature'', 1998 June; 2: 59–61.
# Shoaib, Mahwash. &quot;Surpassing Borders and 'Folded Maps': Etel Adnan's Location in ''There''.&quot; ''Studies in the Humanities'', 2003 June-Dec; 30 (1-2): 21–28.
# &quot;Vitamin P3.&quot; Phaidon Press, 2017. {{ISBN|978-0-7148-7145-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[ప్రత్యేక:పుస్తకమూలాలు/978-0-7148-7145-5|978-0-7148-7145-5]]
# Willis, Mary-Angela. &quot;Francophone Literature of the Middle East by Women: Breaking the Walls of Silence.&quot; IN: ''Francophone Post-Colonial Cultures: Critical Essays.'' Ed. Kamal Salhi. Lanham, MD: Lexington; 2003. pp.&amp;nbsp;64–74
# Willis, Mary-Angela. ''La Guerre démasquée à travers la voix féminine dans ''Sitt Marie Rose'' d'Etel Adnan et ''Coquelicot du massacre'' d'Evelyne Accad.'' Dissertation Abstracts International, Section A: The Humanities and Social Sciences, 2002 Mar; 62 (9): 3061. U of Alabama, 2001.

== మరింత చదవడానికి ==

=== Etel Adnanలో పని చేస్తున్నారు ===

* [https://www.galerie-lelong.com/fr/livre/413/leporellos/ ఎటెల్ అద్నాన్, ''లెపోరెల్లోస్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్ &amp; కో., 2020]
* [https://www.galerie-lelong.com/fr/livre/333/estampes-prints-2014-2018/ ఎటెల్ అద్నాన్, ''ఎస్టాంప్స్'', గ్యాలరీ లెలాంగ్ &amp; కో. 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330085015/https://www.galerie-lelong.com/fr/livre/333/estampes-prints-2014-2018/ |date=2023-03-30 }}
* సిమోన్ ఫట్టల్, ''ఎటెల్ అద్నాన్, లా పెయించర్ కమ్ ఎనర్జీ ప్యూర్'', 2016
* జీన్ ఫ్రీమాన్, ఎటెల్ అద్నాన్, ఎట్రే లా. గ్యాలరీ లెలాంగ్, 2015
* హిరహర, నయోమి. ''వి ఆర్ హియర్'', హాచెట్ బుక్ గ్రూప్ (2022) &lt;ref&gt;{{Citebook|url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/naomi-hirahara/we-are-here/9780762479658/|title=We Are Here|last=Hirahara|first=Naomi|date=2022-02-07|isbn=978-0-7624-7965-8|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== బాహ్య లింకులు ==

* [http://www.archipelago.org/vol7-2/adnan.htm Translated excerpt from ''Sitt Marie Rose'']
* [https://web.archive.org/web/20100615221027/http://culturebase.net/artist.php?4026 Culturebase] (in German)
* [https://web.archive.org/web/20140201180112/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199401/reflections.in.women.s.eyes.htm Anne Mullin Burnham, ''Reflections in Women's Eyes'', 1994, Saudi Aramco World]
* [http://www.awarewomenartists.com/en/artist/etel-adnan/ Etel Adnan]'s page on [http://www.aware-art.org/ Archives of Women Artists, Research and Exhibitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811103801/https://aware-art.org/ |date=2020-08-11 }}
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>dejivmgipwwulmx4ney4tzhkohiruct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్తరాఖండ్ క్రికెట్ జట్టు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382987</id>
    <revision>
      <id>4980379</id>
      <parentid>4791762</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19958" sha1="hl2xbbikpvt5ggpwrz4r868jwmsn5wu" xml:space="preserve">
{{Infobox cricket team|name=ఉత్తరాఖండ్ క్రికెట్ జట్టు|image=|caption=|nickname=|league=[[రంజీ ట్రోఫీ]] (FC) &lt;br/&gt; [[విజయ్ హజారే ట్రోఫీ]] (LA) &lt;br/&gt; [[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ]] (T20)|conference=|captain=[[జీవన్‌జ్యోత్ సింగ్]] (FC) &lt;br/&gt; [[ఆకాష్ మధ్వాల్]] (LA) (T20) &lt;br/&gt;|coach=మనీష్ ఝా|owner=|founded=2018|ground=[[రాజీవ్ గాంధీ ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియం]], డెహ్రాడూన్|capacity=25,000|title1=[[రంజీ ట్రోఫీ]]|title1wins=|title2=[[విజయ్ హజారే ట్రోఫీ]]|title2wins=|title3=[[సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ]]|title3wins=|website=[http://www.cauttarakhand.tv/ CAU]}}

'''ఉత్తరాఖండ్ క్రికెట్ జట్టు,''' భారత దేశీయ పోటీలలో [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే [[క్రికెట్]] జట్టు. &lt;ref name=&quot;SM&quot;&gt;{{Cite web|title=Uttarakhand hoping to start Ranji Trophy journey on impressive note|url=https://www.thestatesman.com/sports/uttarakhand-hoping-start-ranji-trophy-journey-impressive-note-1502664463.html|access-date=23 July 2018|website=The Statesman}}&lt;/ref&gt;

== నేపథ్యం ==
2018 జూలైలో, [[బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా|భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి]] (BCCI) రంజీ ట్రోఫీ, విజయ్ హజారే ట్రోఫీ, సయ్యద్‌ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీలతో సహా 2018–19 సీజన్‌లో దేశీయ టోర్నమెంట్‌లలో పాల్గొనే తొమ్మిది కొత్త జట్లను ప్రకటించింది. వాటిలో ఈ జట్టు కూడా ఒకటి. &lt;ref name=&quot;CI39&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24129178/nine-new-teams-ranji-trophy-2018-19|title=Nine new teams in Ranji Trophy 2018–19|access-date=18 July 2018|publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;IE39&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/bcci-schedule-2018-19-domestic-games-5265019/|title=Logistical nightmare on cards as BCCI announces 37-team Ranji Trophy for 2018–19 season|access-date=18 July 2018|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BCCI&quot;&gt;{{Cite web|title=BCCI to host over 2000 matches in the upcoming 2018–19 domestic season|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|access-date=19 June 2018|website=BCCI|archive-date=19 జూలై 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719115433/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17462/bcci-to-host-over-2000-matches-in-the-upcoming-2018-19-domestic-season|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== కోచ్‌లు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!బుతువు
! కోచ్ పేరు
! Ref.
|-
| 2018–19
| భాస్కర్ పిళ్లై
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BCCI eases entry for new domestic teams as logistical challenges emerge|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24532976/bcci-eases-entry-new-domestic-teams-logistical-challenges-emerge|access-date=31 August 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019–20
| గురుశరణ్ సింగ్
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/gursharan-singh-named-uttarakhand-coach/article29326434.ece|title=Gursharan Singh named Uttarakhand coach|last=Lokapally|first=Vijay|date=4 September 2019|work=The Hindu|access-date=5 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2020–21 Indian cricket season#Domestic|2020–21]]
| [[వసీం జాఫర్]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 June 2020|title=Wasim Jaffer named Uttarakhand head coach|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29343478/my-bengal-career-finished|access-date=23 June 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[2021–22 Indian cricket season#Domestic|2021–22]]
| మనీష్ ఝా
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 February 2021|title=Manish Jha, former head coach of Sikkim, named replacement of Wasim Jaffer who resigned as coach of U’khand cricket team|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/manish-jha-former-head-coach-of-sikkim-named-replacement-of-wasim-jaffer-who-resigned-as-coach-of-ukhand-cricket-team/articleshow/80867574.cms|access-date=9 March 2020|website=Times of India}}&lt;/ref&gt;
|}

==క్రీడాకారులు==
{{Main|ఉత్తరాఖండ్ క్రికెటర్ల జాబితా}}
=== ప్రస్తుత స్క్వాడ్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! align=&quot;center&quot; |పేరు
! align=&quot;center&quot; |పుట్టినరోజు
! align=&quot;center&quot; |బ్యాటింగు శైలి
! align=&quot;center&quot; |బౌలింగు శైలి
! align=&quot;center&quot; |గమనికలు
|-
! colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #DCDCDC&quot; |బ్యాటర్లు
|-
|అవనీష్ సుధ
|{{Birth date and age|2001|11|20|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
|కునాల్ చండేలా
|{{Birth date and age|1994|7|7|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
|జీవన్‌జోత్ సింగ్
|{{Birth date and age|1990|11|6|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|'''First-class Captain'''
|-
|అఖిల్ రావత్
|{{Birth date and age|2000|11|4|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[ప్రియాంషు ఖండూరి]]
|{{Birth date and age|1995|10|14|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్
|
|-
|[[పీయూష్ జోషి]]
|{{Birth date and age|1996|5|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|ఆర్యన్ శర్మ
|{{Birth date and age|2001|1|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్
|
|-
|[[కమల్ సింగ్ (క్రికెటర్)|కమల్ సింగ్]]
|{{Birth date and age|2000|11|29|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|
|
|-
|నీరజ్ రాథోర్
|{{Birth date and age|1998|1|5|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|కుడిచేతి ఆఫ్ బ్రేక్
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #DCDCDC&quot; |ఆల్ రౌండర్లు
|-
|[[స్వప్నిల్ సింగ్]]
|{{Birth date and age|1991|1|22|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|ఎడమచేతి స్లో ఆర్థడాక్స్
|Plays for '''[[లక్నో సూపర్ జెయింట్స్|Lucknow Super Giants]]''' in [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్|IPL]]
|-
|స్దీక్షాంశు నేగి
|{{Birth date and age|1990|10|5|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #DCDCDC&quot; |వికెట్ కీపర్లు
|-
|[[ఆదిత్య తారే]]
|{{Birth date and age|1987|11|7|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[వైభవ్ భట్]]
|{{Birth date and age|1995|11|25|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
|[[విజయ్ శర్మ (క్రికెటర్)|విజయ్ శర్మ]]
|{{Birth date and age|1998|9|20|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #DCDCDC&quot; |స్పిన్ బౌలర్లు
|-
|[[మయాంక్ మిశ్రా]]
|{{Birth date and age|1990|10|9|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|Slow left-arm orthodox
|
|-
|[[హిమాన్షు బిష్ట్|హిమాన్శు బిష్త్]]
|{{Birth date and age|1996|11|17|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి లెగ్ బ్రేక్
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #DCDCDC&quot; |పేస్ బౌలర్లు
|-
|దీపక్ ధపోలా
|{{Birth date and age|1990|6|26|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం-fast
|
|-
|ఆకాష్ మధ్వల్
|{{Birth date and age|1993|11|25|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం-fast
|'''List A &amp; T20 Captain''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Plays for '''[[ముంబై ఇండియన్స్|Mumbai Indians]]''' in [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్|IPL]]
|-
|అభయ్ నేగి
|{{Birth date and age|1992|10|18|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం
|
|-
|అగ్రిమ్ తివారీ
|{{Birth date and age|1996|4|24|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|Left-arm medium
|
|-
|రాజన్ కుమార్
|{{Birth date and age|1996|7|8|df=y}}
|ఎడమచేతి వాటం
|Left-arm medium-fast
|Plays for '''[[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|Royal Challengers Bangalore]]''' in [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్|IPL]]
|-
|నిఖిల్ కోహ్లీ
|{{Birth date and age|1996|12|5|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం-fast
|
|-
|సత్యం బలియన్
|{{Birth date and age|2003|1|27|df=y}}
|కుడిచేతి వాటం
|కుడిచేతి మీడియం-fast
|
|}
''31 జనవరి 20223 న నవీకరించబడింది''

== పోటీ రికార్డు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |[[రంజీ ట్రోఫీ]] ( [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] )
|-
! బుతువు
! గ్రూపు
! మ్యాచ్‌లు
! గెలుపులు
! ఓటములు
! టైలు
! ఫలితం తేలనివి
! ప్రదర్శన
|-
| 2018–19
| ప్లేట్ గ్రూప్
| 9
| 6
| 1
| 2
| 0
| క్వార్టర్ ఫైనల్స్
|-
| 2019–20
| గ్రూప్ సి
| 9
| 0
| 7
| 2
| 0
| సమూహ దశ
|-
| 2020–21
| colspan=&quot;7&quot; | ''[[2019–21 కరోనావైరస్ మహమ్మారి|COVID-19 మహమ్మారి]] కారణంగా సీజన్ రద్దు చేయబడింది''
|-
| 2021–22
| గ్రూప్ E
| 4
| 2
| 2
| 0
| 0
| క్వార్టర్ ఫైనల్స్
|-
| 2022–23
| గ్రూప్ A
| 8
| 3
| 1
| 4
| 0
| క్వార్టర్ ఫైనల్స్
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''మొత్తం'''
| '''30'''
| '''11'''
| '''11'''
| '''8'''
| '''0'''
| '''–'''
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |విజయ్ హజారే ట్రోఫీ ([[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A]] )
|-
! బుతువు
! గ్రూపు
! మ్యాచ్‌లు
! గెలుపులు
! ఓటములు
! టైలు
! ఫలితం తేలనివి
! ప్రదర్శన
|-
| 2018–19
| ప్లేట్ గ్రూప్
| 8
| 7
| 1
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| 2019–20
| ప్లేట్ గ్రూప్
| 9
| 5
| 1
| 0
| 3
| సమూహ దశ
|-
| 2020–21
| ప్లేట్ గ్రూప్
| 6
| 5
| 1
| 0
| 0
| ఎలిమినేటర్
|-
| 2021–22
| గ్రూప్ డి
| 5
| 1
| 4
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| 2022–23
| గ్రూప్ డి
| 6
| 2
| 4
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''మొత్తం'''
| '''34'''
| '''20'''
| '''11'''
| '''0'''
| '''3'''
| '''–'''
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;8&quot; |సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీ ([[ట్వంటీ20|టీ20]])
|-
! బుతువు
! గ్రూపు
! మ్యాచ్‌లు
! గెలుపులు
! ఓటములు
! టైలు
! ఫలితం తేలనివి
! ప్రదర్శన
|-
| 2018–19
| గ్రూప్ E
| 7
| 4
| 2
| 0
| 1
| సమూహ దశ
|-
| 2019–20
| గ్రూప్ A
| 6
| 2
| 4
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| 2020–21
| గ్రూప్ సి
| 5
| 1
| 4
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| 2021–22
| గ్రూప్ E
| 5
| 0
| 5
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| 2022–23
| గ్రూప్ A
| 7
| 4
| 3
| 0
| 0
| సమూహ దశ
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''మొత్తం'''
| '''30'''
| '''11'''
| '''18'''
| '''0'''
| '''1'''
| '''–'''
|}
2018 సెప్టెంబరులో 2018-19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో జట్టు, తమ ఓపెనింగ్ మ్యాచ్‌లో బీహార్ చేతిలో 5 వికెట్ల తేడాతో ఓడిపోయింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy 2018–19, Plate Group wrap: Wins for Meghalaya, Manipur and Bihar|url=https://www.cricketcountry.com/news/vijay-hazare-trophy-2018-19-plate-group-wrap-wins-for-meghalaya-manipur-and-bihar-747703|access-date=20 September 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234523/https://www.cricketcountry.com/news/vijay-hazare-trophy-2018-19-plate-group-wrap-wins-for-meghalaya-manipur-and-bihar-747703|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Plate Group, Vijay Hazare Trophy at Anand, Sep 20 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156807.html|access-date=20 September 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరాఖండ్, సిక్కిం లమధ్య జరిగిన ప్లేట్ గ్రూప్ మ్యాచ్‌లో, కర్ణ్ కౌశల్ 202 పరుగులతో విజయ్ హజారే ట్రోఫీ చరిత్రలో మొదటి డబుల్ సెంచరీని నమోదు చేశాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karna Veer Kaushal hits first Vijay Hazare double-century|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24907980/karna-veer-kaushal-hits-first-vijay-hazare-double-century|access-date=6 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో వారి మొదటి సీజన్‌లో, వారు తమ ఎనిమిది మ్యాచ్‌లలో ఏడు విజయాలు, ఒక ఓటమితో ప్లేట్ గ్రూప్‌లో రెండవ స్థానంలో నిలిచారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=2018–19 Vijay Hazare Trophy Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8890/vijay-hazare-trophy|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; కర్ణ్ కౌశల్ 489 పరుగులతో అత్యధిక పరుగుల స్కోరర్‌గా నిలిచాడు. దీపక్ ధపోలా పదకొండు ఔట్‌లతో జట్టులో ప్రధాన వికెట్ టేకర్‌గా నిలిచాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, 2018/19 – Uttarakhand: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12591;team=6564;type=tournament|access-date=8 October 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2018 నవంబరులో, 2018-19 రంజీ ట్రోఫీలో వారి ప్రారంభ మ్యాచ్‌లో, వారు బీహార్‌ను పది వికెట్ల తేడాతో ఓడించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Highlights: Mumbai, UP assert dominance; Mudhasir picks four in four balls|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/104876/ranji-highlights-mumbai-up-assert-dominance|access-date=2 November 2018|website=Cricbuzz}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy: Sikkim record innings victory over Manipur|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ranji-trophy-sikkim-record-innings-victory-over-manipur-5432889/|access-date=3 November 2018|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; వారు ప్లేట్ గ్రూప్‌లో విజయం సాధించి టోర్నమెంట్‌లో క్వార్టర్-ఫైనల్‌కు చేరుకున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy 2018–19, Round 9, Plate, Day 3: Unbeaten Uttarakhand qualify for knockouts|url=https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2018-19-round-9-plate-day-3-unbeaten-uttarakhand-qualify-for-knockouts-789222|access-date=9 January 2019|website=Cricket Country}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Uttarakhand's rise from Big-Bang chaos to the Ranji quarterfinals|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25764570/uttarakhand-rise-big-bang-chaos-ranji-quarterfinals|access-date=15 January 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; అయితే, క్వార్టర్-ఫైనల్ మ్యాచ్‌లో వారు విదర్భతో ఇన్నింగ్స్ 115 పరుగుల తేడాతో ఓడి టోర్నీ నుండి నిష్క్రమించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy: Vidarbha rout Uttarakhand to reach semifinals|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-domestic/ranji-trophy/ranji-trophy-vidarbha-rout-uttarakhand-to-reach-semifinals/articleshow/67598302.cms|access-date=19 January 2019|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

2019 మార్చిలో, ఉత్తరాఖండ్ తమ ఏడు మ్యాచ్‌లలో నాలుగు విజయాలతో 2018–19 సయ్యద్ ముస్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో గ్రూప్ E లో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy 2019: Points Table|url=http://www.espncricinfo.com/table/series/8661/season/2019/india-dom-t20|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; టోర్నమెంట్‌లో కర్ణ్ కౌశల్ 176 పరుగులతో జట్టు తరఫున అత్యధిక పరుగుల స్కోరర్‌గా నిలిచాడు. సన్నీ రానా తొమ్మిది ఔట్‌లతో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Syed Mushtaq Ali Trophy, 2018/19 – Uttarakhand: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12593;team=6564;type=tournament|access-date=2 March 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:భారతదేశం లోని దేశీయ క్రికెట్ జట్లు]]</text>
      <sha1>hl2xbbikpvt5ggpwrz4r868jwmsn5wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉమేష్ కులకర్ణి (క్రికెటర్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384000</id>
    <revision>
      <id>4980387</id>
      <parentid>3964331</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8764" sha1="8kjzkhy1aznvqmfogvjgi1ubhbp35ud" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=ఉమేష్ కులకర్ణి|image=|caption=|full_name=ఉమేష్ నారాయణ్ కులకర్ణి|birth_date={{Birth date|1942|3|7|df=y}}|birth_place=[[అలీబాగ్]], [[బ్రిటిషు భారతదేశం]]|death_date=|death_place=|batting=ఎడమచేతి వాటం|bowling= ఎడమచేతి ఫాస్ట్-మీడియం|heightft=5|heightinch=6.5&lt;ref name=AM&gt;{{cite web|last1=Mukherjee|first1=Abhishek|title=Umesh Kulkarni: Unexpected selection before disappearance for good|url=http://www.cricketcountry.com/articles/umesh-kulkarni-unexpected-selection-before-disappearance-for-good-275622|website=Cricket Country|accessdate=7 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613190247/http://www.cricketcountry.com/articles/umesh-kulkarni-unexpected-selection-before-disappearance-for-good-275622|archive-date=13 జూన్ 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|columns=2|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=4|runs1=13|bat avg1=4.33|100s/50s1=0/0|top score1=7|deliveries1=448|wickets1=5|bowl avg1=47.60|fivefor1=0|tenfor1=0|best bowling1=2/37|catches/stumpings1=0/–|column2=[[First-class cricket|First-class]]|matches2=29|runs2=158|bat avg2=7.90|100s/50s2=0/0|top score2=26*|deliveries2=2,969|wickets2=40|bowl avg2=39.95|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=4/43|catches/stumpings2=4/–|international=true|country=ఇండియా|testcap=117|testdebutagainst=ఆస్ట్రేలియా|testdebutdate=డిసెంబరు 23|testdebutyear=1967|lasttestdate=ఫిబ్రవరి 22|lasttestagainst=న్యూజీలాండ్|lasttestyear=1968|source=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/30154.html Cricinfo|date=సెప్టెంబరు 10|year=2022}}

'''ఉమేష్ నారాయణ్ కులకర్ణి''' (జననం 1942 మార్చి 7) 1967-68లో ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ పర్యటనలలో [[భారత క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశం]] తరపున నాలుగు [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు]] ఆడిన మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెటరు]].

లెఫ్ట్ ఆర్మ్ ఫాస్ట్-మీడియం బౌలర్, కులకర్ణి 1963-64 నుండి 1969-70 వరకు [[ముంబై క్రికెట్ జట్టు|బొంబాయి]] తరపున దేశీయ క్రికెట్ ఆడాడు. 1964-65లో [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|సిలోన్‌పై]] భారతదేశం తరఫున తీసిన 43 / 4 అతని అత్యుత్తమ గణాంకాలు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/27/27227.html India v Ceylon 1964-65]&lt;/ref&gt; భారతదేశంలో 1966-67 సీజన్‌లో నాలుగు మ్యాచ్‌లలో నాలుగు వికెట్లు మాత్రమే తీసుకున్నప్పటికీ అతను ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ పర్యటనకు ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1306/f_Bowling_by_Season.html Umesh Kulkarni bowling by season]&lt;/ref&gt; ఆ పర్యటనలో అతను విజయవంతం కాలేదు. ఎనిమిది టెస్టులకు గాని నాలుగింటిలో ఆడి, ఐదు వికెట్లు తీసుకున్నాడు. పర్యటన తర్వాత, గాయాలతో అతని క్రీడా జీవితం ముగిసింది. తర్వాత అతను [[టాటా గ్రూప్|టాటా గ్రూప్‌లో]] పనిచేశాడు. 

== ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ ==
ఉమేష్ కులకర్ణి ఫస్ట్-క్లాస్ కెరీర్ 1963-64 సీజన్ నుండి 1969-70 సీజన్ వరకు కొనసాగింది.

ఎడమచేతి ఫాస్ట్ బౌలరుగా దేశీయ క్రికెట్‌లో ఆడాడు. అతను 1963-64 సీజన్ నుండి 1969-70 సీజన్ వరకు [[ముంబై క్రికెట్ జట్టు|ముంబై జట్టు]] తరఫున చాలా ఆటలు ఆడాడు.

1964-65 సీజన్‌లో జట్టుతో కలిసి సిలోన్‌ వెళ్ళాడు. ఈ పర్యటనలో అతను, 4/43 తో అత్యుత్తమ వ్యక్తిగత బౌలింగ్ గణాంకాలను సాధించాడు. 1966-67 సీజన్‌లో, అతను నాలుగు ఆటలలో నాలుగు వికెట్లు మాత్రమే తీసుకున్నప్పటికీ, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో పర్యటించే భారత జట్టులో సభ్యునిగా తీసుకున్నారు.

== అంతర్జాతీయ క్రికెట్ ==
ఉమేష్ కులకర్ణి తన కెరీర్ మొత్తంలో కేవలం నాలుగు టెస్టుల్లో మాత్రమే ఆడాడు. అతను 1967 డిసెంబరు 23 న అడిలైడ్‌లో ఆతిథ్య ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన టెస్టుతో, టెస్టుల్లో ప్రవేశించాడు. 1968 ఫిబ్రవరి 22  న క్రైస్ట్‌చర్చ్‌లో ఆతిథ్య న్యూజిలాండ్‌తో చివరి టెస్టు ఆడాడు.

అతను 1967-68 సీజన్‌లో ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్‌లలో పర్యటించే భారత జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. ఆస్ట్రేలియాతో మూడు టెస్టులు, న్యూజిలాండ్‌తో ఒక టెస్టు ఆడే అవకాశం లభించింది. అయితే, పిచ్ నుండి కొంత సహాయం లభించినప్పటికీ, అతను పెద్దగా రాణించలేదు.

అడిలైడ్‌లో జరిగిన సిరీస్‌లోని తొలి టెస్టు రెండో ఇన్నింగ్స్‌లో బిల్ లారీని ఔట్ చేశాడు. ఇది అతని ఏకైక విజయం. బ్రిస్బేన్‌లో జరిగిన మూడో టెస్టులో 1 పరుగుతో నాటౌట్‌గా నిలిచాడు. ఈ దశలో సుమారు అరగంట పాటు [[ఎం.ఎల్.జయసింహ|ఎం.ఎల్. జయసింహ]]&lt;nowiki/&gt;తో పాటు క్రీజులో నిలబడ్డాడు. జయసింహ 80 పరుగుల వద్ద ఉన్నప్పుడు అతను మైదానంలోకి ప్రవేశించి అతని సెంచరీ పూర్తి చేయడానికి తోడుగా నిలబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Umesh Kulkarni Profile - Cricket Player India {{!}} Stats, Records, Video|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/umesh-kulkarni-30154|access-date=2023-08-29|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;

అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో తన ఆట ముగిసాక, అతను కొన్ని సంవత్సరాలు బాంబే జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. తన స్వల్పకాలిక ఫస్ట్‌క్లాస్ కెరీర్‌లో 39.95 సగటుతో 40 వికెట్లు తీశాడు.

== మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1942 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>8kjzkhy1aznvqmfogvjgi1ubhbp35ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎడమచేతి అనార్థడాక్స్ స్పిన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388162</id>
    <revision>
      <id>4980397</id>
      <parentid>4812844</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21025" sha1="g7gl2nsq9bpoxvpsthz1f0i94spfk7a" xml:space="preserve"> {{Cricket deliveries}}
[[దస్త్రం:Left_Hand_Off_Spin_Bowling_Animation.gif|కుడి|frame| ఎడమ చేతి అనార్థడాక్స్ స్పిన్ డెలివరీలో బంతి పథం]]
'''లెఫ్ట్ ఆర్మ్ అన్‌ఆర్థడాక్స్ స్పిన్''', [[క్రికెట్|క్రికెట్‌లో]] ఒక రకమైన [[స్పిన్ బౌలింగు]]. దీన్ని '''స్లో లెఫ్ట్ ఆర్మ్ రిస్ట్-స్పిన్''' అని కూడా అంటారు. లెఫ్ట్ ఆర్మ్ అనార్థడాక్స్ స్పిన్ బౌలర్లు బంతిని స్పిన్ చేయడానికి రిస్ట్ స్పిన్‌ని ఉపయోగిస్తారు. పిచ్ అయిన తర్వాత బంతిని ఎడమ నుండి కుడికి టర్న్ అయ్యేలా చేస్తారు. &lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot;/&gt; టర్న్ అయ్యే దిశ, సాంప్రదాయిక కుడిచేతి [[ఆఫ్ స్పిన్]] బౌలరు వేసినట్లే ఉంటుంది, అయితే ఇందులో స్పిన్‌ను ప్రధానంగా మణికట్టు ద్వారా ఇవ్వడం వలన బంతి మరింత పదునుగా టర్నవుతుంది.

కొంతమంది ఎడమచేతి అనార్థడాక్స్ బౌలర్లు పిచ్‌పై కుడి నుండి ఎడమకు తిరిగే [[గూగ్లీ]] లేదా 'రాంగ్'వన్'కి సమానమైన బౌలింగు కూడా చేస్తారు. [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|ఎడమచేతి వాటం బౌలరు వేసినట్లు,]] బంతి కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్ నుండి దూరంగా పోతుంది. ఈ డెలివరీని కొన్నిసార్లు చారిత్రికంగా '''చైనామాన్''' అని అనేవారు.

== ప్రముఖ లెఫ్ట్ ఆర్మ్ అనార్థడాక్స్ స్పిన్ బౌలర్లు ==
19వ శతాబ్దపు దక్షిణాఫ్రికా బౌలరు చార్లీ లెవెల్లిన్ ఈ పద్ధతిలో బౌలింగు చేసిన మొదటి క్రికెటరు. &lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;bs&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;carter74&quot;&gt;Carter A (2019) ''Beyond the Pale: early black and asian cricketers in Britain 1868–1945'', p.74. Leicester: Troubador. {{ISBN|9781838592028}} ([https://books.google.com/books?id=QBu7DwAAQBAJ&amp;dq=chinaman%20bowling&amp;pg=PA74 Available online]. Retrieved 14 August 2021.)&lt;/ref&gt; లెవెల్లిన్ గూగ్లీ డెలివరీకి మూలకర్త అయిన బెర్నార్డ్ బోసాన్‌క్వెట్‌తో ఉత్తర అమెరికాలో పర్యటించాడు. లెవెల్లిన్ అతని వద్ద గూగ్లీ డెలివరీని నేర్చుకుని, తాను ఆ విధంగా ఎడమ చేతితో బౌలింగు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;carter74&quot; /&gt; రెండు చేతులతోనూ బౌలింగు చెయ్యగల చక్ ఫ్లీట్‌వుడ్-స్మిత్ అనే ఆస్ట్రేలియా బౌలరు, 1930లలో 10 [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్‌లతో]] సహా అతను ఆడిన మ్యాచ్‌లలో ఈ డెలివరీ వేసాడు. &lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;bs&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/234722.html Fleetwood-Smith, Leslie O'Brien], Obituaries in 1971, ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'', 1972. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt;

ఈ డెలివరీ వేసిన ప్రముఖ ఆటగాళ్ళలో డెనిస్ కాంప్టన్ ఒకడు. అతను మొదట్లో ఆర్థడాక్స్ స్లో-లెఫ్ట్ ఆర్మ్ డెలివరీలను బౌలింగు చేసాడు. అయితే అతను ఎడమ చేతి మణికట్టు స్పిన్‌ను అభివృద్ధి చేసి, తన 622 ఫస్ట్-క్లాస్ వికెట్లలో ఎక్కువ భాగం ఈ డెలివరీ ద్వారా సాధించాడు. &lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155296.html Denis Compton], Obituary, ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'', 1998. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Arlott J (1988) [https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/138910.html The great entertainer], ''Wisden Cricket Monthly'', May 1988. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; ఫాస్ట్ బౌలింగుకు, ఆర్థడాక్స్ స్లో లెఫ్ట్ ఆర్మ్‌ స్పిన్‌కూ బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన [[గార్‌ఫీల్డ్ సోబర్స్|గార్ఫీల్డ్ సోబర్స్]] కూడా ఈ డెలివరీని ప్రభావవంతంగా వేసేవాడు.&lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot;&gt;[https://www.espncricinfo.com/story/a-dummy-s-guide-to-the-chinaman-310734 Leggie in the mirror], [[CricInfo]], 22 November 2007. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; ఆధునిక యుగంలో, ఆస్ట్రేలియా బౌలరు [[బ్రాడ్ హాగ్]] ఈ డెలివరీకి విస్తృత ప్రచారం కల్పించాడు.&lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot; /&gt; రాంగ్ వన్‌లను చాలా బాగా వేయడంలో ఘనుడడు.&lt;ref&gt;Dorries B (20 March 2014) [https://www.couriermail.com.au/sport/cricket/aussie-spinner-brad-hogg-admits-he-didnt-know-what-wrongun-was-early-in-his-career/news-story/54dbeaf19722cf3c45d0d58659984375 Aussie spinner Brad Hogg admits he didn’t know what wrong-un was early in his career], ''[[The Courier Mail]]''. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; 2017 మార్చిలో భారతదేశం తరపున ప్రపంచ క్రికెట్ లోకి అడుగు పెట్టిన [[కుల్‌దీప్ యాదవ్]], &lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/india/content/player/559235.html Kuldeep Yadav], [[CricInfo]]. Retrieved 18 December 2019.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;gran28mar17&quot;&gt;Bull A (18 March 2017) [https://www.theguardian.com/sport/2017/mar/28/the-spin-cricket-chinaman-phrase Isn't it about time cricket consigned 'chinaman' to the past?], ''[[The Guardian]]''. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; 1995 - 2004 మధ్య [[దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు|దక్షిణాఫ్రికా]] తరపున 45 [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్]] మ్యాచ్‌లు, 24 [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్]] ఆడిన పాల్ ఆడమ్స్‌లు ఈ బౌలింగు చేస్తారు. &lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;gran28mar17&quot; /&gt; మైఖేల్ బెవన్, డేవ్ మొహమ్మద్ కూడా ఈ పద్ధతిలో వేసే బౌలర్లే. &lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot; /&gt;

2021లో ''ది గార్డియన్'', దక్షిణాఫ్రికాకు చెందిన కుల్‌దీప్, [[తబ్రైజ్ షమ్సీ]], ఆఫ్ఘన్ బౌలరు [[నూర్ అహ్మద్]] లను &quot;ప్రపంచ క్రికెట్‌లో బహుశా అగ్రగామి ఎడమచేతి మణికట్టు-స్పిన్నర్ల&quot;ని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;Liew J (23 July 2021) [https://www.theguardian.com/sport/2021/jul/23/jake-lintott-reviving-english-left-arm-wrist-spin-after-half-a-century Jake Lintott reviving English left-arm wrist-spin after half a century] ''[[The Guardian]]''. Retrieved 2 August 2022.&lt;/ref&gt; 2022 లో మైఖేల్ రిప్పన్ [[న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్]] తరపున ఆడిన &quot;మొదటి స్పెషలిస్ట్‌ ఎడమ చేతి మణికట్టు స్పిన్నరు&quot;. &lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/story/nz-tour-of-ireland-scotland-netherlands-michael-rippon-becomes-first-left-arm-wristspinner-picked-by-new-zealand-1320738 Michael Rippon becomes first left-arm wristspinner picked by New Zealand] ''[[CricInfo]]'', 21 June 2022. Retrieved 2 August 2022.&lt;/ref&gt; మహిళల గేమ్‌లో హాంకాంగ్‌కు చెందిన క్యారీ చాన్ ఎడమ చేతి మణికట్టు స్పిన్ డెలివరీలను వేస్తుంది. &lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/player/kary-chan-587502 Kary Chan] ''[[CricInfo]]''. Retrieved 2 August 2022.&lt;/ref&gt;

లెఫ్ట్ ఆర్మ్ రిస్ట్ స్పిన్ బౌలర్లు అనార్థడాక్స్ంగా ఉంటారని క్రిక్‌ఇన్ఫో సూచించింది. ఎందుకంటే &quot;ఎడమ చేయి మణికట్టు స్పిన్‌ను నియంత్రించడం చాలా కష్టం. పైగా... కుడిచేతి వాటం బ్యాటరు పైకి వచ్చే బంతి, అతని నుండి దూరంగా పోయే బంతికంటే తక్కువ ప్రమాదకరంగా పరిగణించబడుతుంది&quot;. {{Efn|A left-arm wrist spin bowler's standard delivery will turn towards a right-handed batsman, as opposed to a right-arm leg spin bowler who will turn the ball away from them. The majority of batters are right-handed.}} &lt;ref name=&quot;ci22nov07&quot;/&gt; ఒక టెస్టు మ్యాచ్‌లో ఎడమచేతి అనార్థడాక్స్ స్పిన్నర్లు పది వికెట్లు తీసిన సందర్భాలు చాలా అరుదు. 1936-37లో ఇంగ్లండ్‌పై చక్ ఫ్లీట్‌వుడ్-స్మిత్,&lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-australia-1936-37-61729/australia-vs-england-4th-test-62644/full-scorecard Full Scorecard of Australia vs England 4th Test 1936-7], ''[[CricInfo]]''. Retrieved 21 July 2022.&lt;/ref&gt; 1996-97లో వెస్టిండీస్‌పై మైఖేల్ బెవన్,&lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-tour-of-australia-1996-97-61894/australia-vs-west-indies-4th-test-63732/full-scorecard Full Scorecard of West Indies vs Australia 4th test, 1996/97], ''[[CricInfo]]''. Retrieved 21 May 2022.&lt;/ref&gt; 2002-03లో బంగ్లాదేశ్‌పై పాల్ ఆడమ్స్ ఇందుకు ఉదాహరణలు. &lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-bangladesh-2003-61862/bangladesh-vs-south-africa-1st-test-64028/full-scorecard Full Scorecard of Bangladesh vs South Africa 1st Test 2002-3] ''[[CricInfo]]''. Retrieved 21 July 2022.&lt;/ref&gt;

== 'చైనామాన్' అనే పదం ఉపయోగం ==
చారిత్రాత్మకంగా &quot;చైనామాన్&quot; అనే పదాన్ని కొన్నిసార్లు [[గూగ్లీ]] డెలివరీ లేదా ఇతర అనార్థడాక్స్మైన డెలివరీలను వర్ణించడానికి ఉపయోగించేవారు - కుడిచేతి లేదా ఎడమచేతి బౌలర్లకు కూడా. &lt;ref name=&quot;carter75&quot;&gt;Carter, ''op. cit.'', pp.75–76.&lt;/ref&gt; గూగ్లీకి సమానమైన ఎడమ చేతి మణికట్టు స్పిన్నరు వేసే డెలివరీని &quot;చైనామాన్&quot; అనేవారు.

చైనామాన్ అనే పదం యార్క్‌షైర్‌లో 1920 లలో వాడుకలో ఉందని, రాయ్ కిల్నర్‌ను సూచించడానికి దాన్ని మొదట ఉపయోగించబడి ఉండవచ్చనీ తెలిసినప్పటికీ, అది ఎలా వచ్చిందనేది అస్పష్టంగా ఉంది. {{Efn|Kilner bowled [[slow left-arm orthodox]] deliveries rather than wrist spin. Although it is possible that the term was first used either by Kilner or in reference to his bowling, it was not used by ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'' in 1924 when he was one of their five [[Cricketers of the Year]] or in his 1929 obituary.&lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154716.html Bowler of the Year: Roy Kilner], ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'', 1924. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155638.html Roy Kilner], Obituary, ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'', 1929. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt;}} &lt;ref name=&quot;gran28mar17&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;wis68&quot;&gt;[https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155454.html Maurice Leyland], Obituary, ''[[Wisden Cricketers' Almanack]]'', 1968. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; గూగ్లీకి సమానమైన బౌలింగు చేసిన మొదటి ఎడమ చేతి బౌలరు చార్లీ లెవెల్లిన్‌ను సూచించేందుకు లోపాయికారీకా వాడిన పదం కావచ్చు. {{Efn|Llewellyn had a white father and a mother who had been born on [[St Helena]].&lt;ref name=carter69&gt;Carter, ''op. cit.'', pp.69–70.&lt;/ref&gt; She was described as &quot;black&quot; by historian [[Rowland Bowen]], although it is possible that she was from a Madagascan or Indian background. Andy Carter has suggested that there could be a link between Llewellyn's mixed-race heritage and the use of the term &quot;chinaman&quot;.&lt;ref name=carter76/&gt;}} &lt;ref name=&quot;carter76&quot;&gt;Carter, ''op. cit'', p.76.&lt;/ref&gt; యార్క్‌షైర్ బౌలరు జార్జ్ మెకాలే [[గూగ్లీ]] వేయడాన్ని సూచించడానికి 1926లో ''ది గార్డియన్‌లో'' ముద్రణలో వాడారు.{{Efn|Macaulay was a right-arm bowler who did not bowl wrist spin deliveries.}} అయితే, 1933లో ఓల్డ్ ట్రాఫోర్డ్‌లో [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లాండ్]], [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్‌ల]] మధ్య [[టెస్ట్ క్రికెట్|జరిగిన టెస్ట్ మ్యాచ్]] తర్వాత ఈ పదం వాడుక మరింత విస్తృతంగా మారింది. చైనీస్ మూలానికి చెందిన ఆటగాడు ఎల్లిస్ అచోంగ్, [[ఎడమచేతి ఆర్థడాక్స్ స్పిన్|స్లో లెఫ్ట్ ఆర్మ్ ఆర్థోడాక్స్]] స్పిన్ బౌలింగు చేసి, వాల్టర్ రాబిన్స్‌ను ఆఫ్ స్టంప్ వెలుపల నుండి కుడిచేతి బ్యాటరు మీదికి టర్నయ్యేలా ఆశ్చర్యకరమైన డెలివరీ వేసి అతన్ని స్టంపౌట్ చేశాడు. పెవిలియన్‌కి తిరిగి వెళుతూ రాబిన్స్ అంపైర్‌తో, &quot;బ్లెడీ చైనామ్యాన్ చేతిలో ఔటవడమే వెరైటీ!&quot;, అని అన్నాడని ప్రతీతి. &lt;ref name=&quot;gran28mar17&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;smh26mar17&quot;&gt;Andrew Wu (26 March 2017) [https://www.smh.com.au/sport/cricket/australia-v-india-test-series-2017-does-cricket-really-need-to-continue-using-the-term-chinaman-20170326-gv6w27.html Australia v India Test series 2017: Does cricket really need to continue using the term 'chinaman'?], ''[[The Sydney Morning Herald]]''. Retrieved 23 March 2019.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/67761.html The Original Chinaman], [[CricInfo]], 31 August 1995. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; ఆ విధంగా ఈ పదం మరింత విస్తృతంగా ఉపయోగం లోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;bs&quot;/&gt;

2017లో, చైనీస్ సంతతికి చెందిన ఆస్ట్రేలియా జర్నలిస్టు ఆండ్రూ వూ, ఈ పదాన్ని వాడడం &quot;జాతిపరంగా అభ్యంతరకరం&quot; అని ఆందోళన వ్యక్తం చేశాడు. &lt;ref name=&quot;smh26mar17&quot;/&gt; ఈ పదం &quot;చైనీయులను న్యూనంగా వర్ణించడానికి ఉపయోగించారు&quot; అని వాదించాడు. &lt;ref name=&quot;smh26mar17&quot; /&gt; ''విస్డెన్'' అధికారికంగా 2018 అల్మానాక్ ఎడిషన్‌లో స్లో లెఫ్ట్ ఆర్మ్ రిస్ట్-స్పిన్ అనే పదాన్ని మారుస్తూ, చైనామాన్‌ అనే పదం &quot;ఇకపై తగినది కాదు&quot; అని అభివర్ణించింది. &lt;ref name=&quot;bs&quot;&gt;Rubaid Iftekhar (25 June 2020) [https://www.tbsnews.net/sports/chinaman-mystery-racism-and-left-arm-leg-spin-97843 The 'Chinaman mystery': Racism and left-arm leg-spin], ''[[The Business Standard]]''. Retrieved 21 March 2021.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;carter76&quot;&gt;Carter, ''op. cit'', p.76.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.cricketcountry.com/news/wisden-replaces-chinaman-with-slow-left-arm-wrist-spin-bowlers-700792 Wisden replaces Chinaman with slow left-arm wrist-spin bowlers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231006181930/https://www.cricketcountry.com/news/wisden-replaces-chinaman-with-slow-left-arm-wrist-spin-bowlers-700792 |date=2023-10-06 }}, CricketCountry, 12 April 2018. Retrieved 23 March 2019.&lt;/ref&gt; క్రిక్‌ఇన్‌ఫో కూడా 2021లో దీనిని అనుసరించింది. క్రికెట్‌లో దాని ఉపయోగం &quot;అవమానకరమైనది కాదు&quot; అని కొందరు వాదించినప్పటికీ, దాని వినియోగం సరికాదని అది పేర్కొంది. &lt;ref name=&quot;bal&quot;&gt;Bal S (16 April 2021) [https://www.espncricinfo.com/story/sambit-bal-why-we-are-replacing-batsman-with-batter-1259243 Why we're replacing 'batsman' with 'batter'], [[CricInfo]]. Retrieved 15 August 2021.&lt;/ref&gt; కొంతమంది రచయితలు ఈ పదాన్ని ఇంకా ఉపయోగిస్తూనే ఉన్నారు. {{Efn|For example, the term remained in use to describe Kuldeep Yadav in the ''[[Hindustan Times]]''&lt;ref&gt;Samyal SK (19 July 2021) [https://www.hindustantimes.com/cricket/kuldeep-yadav-finds-his-rhythm-in-opening-sri-lanka-odi-win-101626700454798.html Kuldeep Yadav finds his rhythm in opening Sri Lanka ODI win], ''[[Hindustan Times]]''. Retrieved 15 August 2021.&lt;/ref&gt; and ''[[The Indian Express]]'' in 2021.&lt;ref&gt;Sandip G (12 February 2021) [https://indianexpress.com/article/sports/cricket/no-room-for-chinaman-third-test-7197354/ India vs England: No room for Chinaman Kuldeep Yadav], ''[[The Indian Express]]''. Retrieved 15 August 2021.&lt;/ref&gt;}}

== గమనికలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[వర్గం:బౌలింగు (క్రికెట్)]]
[[వర్గం:క్రికెట్ పదజాలం]]</text>
      <sha1>g7gl2nsq9bpoxvpsthz1f0i94spfk7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆర్థర్ ఫాగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>392258</id>
    <revision>
      <id>4980259</id>
      <parentid>4074571</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7887" sha1="k7eilsopvwg6a2rju2idbrfp01fyf39" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ఆర్థర్ ఫాగ్|image=Arthur Fagg.jpg|caption=1930లలో ఫాగ్|country=ఇంగ్లాండ్|full_name=1930లలో ఫాగ్|birth_date={{birth date|1915|6|18|df=y}}|birth_place=[[చార్తమ్]], [[కెంట్]]|death_date={{death date and age|1977|9|13|1915|6|18|df=y}}|death_place=[[టన్‌బ్రిడ్జ్ వెల్స్]], కెంట్|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగ్|మీడియం]]|role=బ్యాట్స్ మన్|international=true|testdebutdate = జూలై 25|testdebutyear=1936|testdebutagainst=ఇండియా|testcap=291|lasttestdate = జూలై 22|lasttestyear=1939|lasttestagainst=వెస్టిండీస్|club1=[[కెంట్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|కెంట్]]|year1=1932–1957|umpire=true|testsumpired=18|umptestdebutyr=1967|umptestlastyr=1975|odisumpired=7|umpodidebutyr=1972|umpodilastyr=1976|columns=2|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=5|runs1=150|bat avg1=18.75|100s/50s1=0/0|top score1=39|deliveries1=–|wickets1=–|bowl avg1=–|fivefor1=–|tenfor1=–|best bowling1=–|catches/stumpings1=5/–|column2[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫ.క్లా]]|matches2=435|runs2=27,291|bat avg2=36.05|100s/50s2=58/128|top score2=269[[not out|*]]|deliveries2=72|wickets2=0|bowl avg2=–|fivefor2=–|tenfor2=–|best bowling2=–|catches/stumpings2=425/7|date=మార్చి 10|year=2017|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/12800.html CricInfo}}

'''ఆర్థర్ ఎడ్వర్డ్ ఫాగ్''' (18 జూన్ 1915 - 13 సెప్టెంబర్ 1977) కెంట్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్, [[ఇంగ్లాండ్ క్రికెట్ జట్టు|ఇంగ్లీష్ క్రికెట్ జట్టు]] కొరకు ఆడిన ఒక ఇంగ్లీష్ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].

== క్రీడా జీవితం ==
17 సంవత్సరాల వయస్సులో కెంట్ కొరకు మొదటిసారి ఆడిన కుడిచేతి వాటం ఓపెనింగ్ బ్యాట్స్‌మన్, ఫాగ్ 1936లో [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారతదేశానికి]] వ్యతిరేకంగా 21 సంవత్సరాల వయస్సులో [[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్ట్ మ్యాచ్]] ప్లేయర్. అతను తరువాతి శీతాకాలంలో ఆస్ట్రేలియా పర్యటనలో రుమాటిక్ జ్వరం బారిన పడ్డాడు, 1937 సీజన్ మొత్తాన్ని కోల్పోయాడు.&lt;ref name=&quot;ci15jul&quot;&gt;[http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/149519.html Fagg's unique double-hundreds], [[CricInfo]]. Retrieved 2017-07-15.&lt;/ref&gt;

1938లో ఫాగ్ తిరిగి తన అత్యుత్తమ ఫామ్ లోకి వచ్చాడనడానికి ఆధారాలు బలంగా ఉన్నాయి. కోల్చెస్టర్లో ఎసెక్స్తో జరిగిన మ్యాచ్లో కెంట్ తరఫున ఆడిన ఫస్ట్క్లాస్ ప్రపంచ రికార్డు నెలకొల్పాడు, డ్రా అయిన మ్యాచ్లో మొదటి ఇన్నింగ్స్లో 244 పరుగులు, రెండవ ఇన్నింగ్స్లో అజేయంగా 202 పరుగులు చేశాడు, ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ చరిత్రలో ఒక మ్యాచ్ యొక్క రెండు ఇన్నింగ్స్లలో డబుల్ సెంచరీలు చేసిన మొదటి బ్యాట్స్మన్గా నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;ci15jul&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;beard2&quot;&gt;{{cite book|title=Ask Bearders|url=https://archive.org/details/askbearders0000frin|last=Frindall|first=Bill|publisher=[[BBC Books]]|year=2009|isbn=978-1-84607-880-4|pages=[https://archive.org/details/askbearders0000frin/page/159 159]–160|author-link=Bill Frindall}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Abhishek Mukherjee|date=2013-07-15|title=Arthur Fagg scores double hundred in each innings|url=http://www.cricketcountry.com/articles/arthur-fagg-scores-double-hundred-in-each-innings-28961|access-date=2016-05-05|work=CricketCountry|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611075849/http://www.cricketcountry.com/articles/arthur-fagg-scores-double-hundred-in-each-innings-28961|archive-date=2016-06-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2019లో శ్రీలంక దేశవాళీ క్రికెట్లో ఏంజెలో పెరీరా ఈ ఘనత సాధించాడు. 1938 సీజన్ రికార్డులను బద్దలు కొట్టిన సంవత్సరం, యువ లియోనార్డ్ హట్టన్ ది ఓవల్ లో ఆస్ట్రేలియన్లపై 364 పరుగులు చేసి ఇంగ్లాండ్ యొక్క ఫస్ట్ ఛాయిస్ ఓపెనర్ గా తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Two double-tons in a first-class game - Angelo Perera achieves rare record|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25920260/two-double-tons-first-class-game-angelo-perera-achieves-rare-record|access-date=2019-02-04|work=Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

ఫాగ్ 1950ల మధ్యకాలం వరకు కౌంటీ క్రికెట్‌లో స్థిరమైన స్కోరర్‌గా మిగిలిపోయినప్పటికీ, మరో టెస్టు మాత్రమే ఆడాడు. మొత్తంగా, అతను 58 సెంచరీలు, 25,000 కంటే ఎక్కువ పరుగులు చేశాడు.

పదవీ విరమణ తర్వాత, అతను [[అంపైరు|క్రికెట్ అంపైర్]] అయ్యాడు, పద్దెనిమిది టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు, ఏడు [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్స్‌లో]] అధికారిగా పనిచేశాడు. 1973లో ఎడ్జ్‌బాస్టన్‌లో జరిగిన ఒక సంఘటనలో, [[వెస్టిండీస్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్టిండీస్ జట్టు]] తన నిర్ణయాలలో ఒకదానిని వివాదాస్పదం చేయడంతో అతను మైదానంలోకి రావడానికి నిరాకరించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cricinfo|author-link=Cricinfo|title=Officious officialdom|url=http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/story/256472.html|access-date=2008-01-22}}&lt;/ref&gt;

*

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{ESPNcricinfo|id=12800}}
[[వర్గం:ఇంగ్లాండు క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:1977 మరణాలు]]
[[వర్గం:1915 జననాలు]]
[[వర్గం:క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>k7eilsopvwg6a2rju2idbrfp01fyf39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇస్లామాబాద్ లెపర్డ్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>395734</id>
    <revision>
      <id>4980359</id>
      <parentid>4608962</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="nxljwqb3zukg7eq1zuam6jcoouff5qz" xml:space="preserve">{{Databox}}

'''ఇస్లామాబాద్ లియోపార్డ్స్''' అనేది [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్‌]] దేశీయ [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] జట్టు. ఇది [[ఇస్లామాబాద్|ఇస్లామాబాద్‌లో]] ఉంది. [[ట్వంటీ20|టీ20]], [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] క్రికెట్ ఆటలకోసం 2004లో స్థాపించబడింది.

== ప్రముఖ ఆటగాళ్లు ==
* [[షోయబ్ అక్తర్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-05-23|title=Shoaib to lead Islamabad Leopards to prove fitness|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/shoaib-to-lead-islamabad-leopards-to-prove-fitness/story-EF5L6rAI7ni4yqGDPfLR0I.html|access-date=2022-09-27|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[ఉమర్ గుల్]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2014-09-26|title=Gul, Babar star in Leopards’ win over Eagles|url=http://www.dawn.com/news/1134305|access-date=2022-09-27|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[ఇఫ్తికార్ అంజుమ్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iftikhar Anjum of Islamabad Leopards receiving man of the match award against Bears|url=https://www.pcb.com.pk/photos-detail/day-six-pics-96/iftikhar-anjum-of-islamabad-leopards-receiving-man-of-the-match-award-against-bears-4480.html|access-date=2022-09-27|website=[[Pakistan Cricket Board]]|language=en-US|archive-date=2022-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927202350/https://www.pcb.com.pk/photos-detail/day-six-pics-96/iftikhar-anjum-of-islamabad-leopards-receiving-man-of-the-match-award-against-bears-4480.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[బాజిద్ ఖాన్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mukherjee|first=Abhishek|date=2016-03-25|title=Bazid Khan: Carrying on the legacy|url=https://www.cricketcountry.com/articles/bazid-khan-torch-bearer-of-one-of-crickets-greatest-dynasties-116441|access-date=2022-09-27|website=Cricket Country|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927202353/https://www.cricketcountry.com/articles/bazid-khan-torch-bearer-of-one-of-crickets-greatest-dynasties-116441|archive-date=2022-09-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[షాన్ మసూద్]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[బాబర్ ఆజం]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[ఇమాద్ వసీం]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బాహ్య లింకులు ==
* [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/index.html?class=6;id=4125;type=team ఇస్లామాబాద్ లియోపార్డ్స్ కి సంబంధించిన ట్వంటీ 20 రికార్డ్ పేజీ]
* [https://cricketarchive.com/Archive/Teams/2/2316/2316.html ఇస్లామాబాద్ లియోపార్డ్స్ క్రికెట్ ఆర్కైవ్ పేజీ]

[[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్లు]]
[[వర్గం:2004 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>nxljwqb3zukg7eq1zuam6jcoouff5qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>400500</id>
    <revision>
      <id>4980422</id>
      <parentid>4575128</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* శాసనసభల ఎన్నికలు */</comment>
      <origin>4980422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31808" sha1="1oa8tk7ae2boz71dcg0hj2hyq5zkrww" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
 | name               = పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ
 | native_name        = 
 | native_name_lang   = 
 | legislature   =  [[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]]
 | house_type         = ఏకసభ్య సభ
 |term_limits         = 5 సంవత్సరాలు
 | leader1_type       =[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
 | leader1            =	[[బిమన్ బెనర్జీ]] 
 | party1             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election1          = [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader2_type       = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]] 
 | leader2            = ఆశిష్ బెనర్జీ
 | party2             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election2          = 2021 మే 2
 | leader3_type       = సభా నాయకుడు &lt;br /&gt; ([[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]) 
 | leader3            =  [[మమతా బెనర్జీ]]
 | party3             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election3          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader4_type       = ఉప సభా నాయకుడు
 | leader4            = సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ
 | party4             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election4          = 2021 ఆగష్టు 3 
 | leader5_type       = [[ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
 | leader5            = [[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
 |party5              = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
 | election5          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 10]]
 |leader6_type        = ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు
|leader6              = మిహిర్ గోస్వామి
|party6               =  [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 2021 10 మే 10 నుండి
| structure1          = [[File:WB Vidhan Sabha 2023.svg|300px]]
| political_groups1   = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''	ప్రభుత్వం (222)'''
*{{Color box|#20C646}} [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (224)
*{{Color box|#FFEF03}} [[భారతీయ గూర్ఖా ప్రజాతాంత్రిక్ మోర్చా]] (1)
*{{Color box|#B2B2B2}} [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] (1)
''' ప్రతిపక్షం (65)'''
*{{Color box|#FF9933}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (65)
'''పార్లమెంటరీ వ్యతిరేకత (1)'''
*{{Color box|#000180}} ఇండియన్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్ (1)
'''ఖాళీ స్థానాలు'''
*{{Color box|#FFFFFF}} ఖాళీ (2)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
 | voting_system1     = ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్  
 | last_election1     =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|27 మార్చి - 29 ఏప్రిల్  2021]]
 | next_election1     = 2026 
 | session_room       = West Bengal State Legislative Assembly House, Kolkata.jpg
 | session_res        = 
 | meeting_place      = విధానసభ, కోల్‌కతా , పశ్చిమ బెంగాల్
 | website            = {{url|http://www.wbassembly.gov.in}}
 | footnotes          = బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం అసెంబ్లీ 1862 లో స్థాపించబడింది . ప్రెసిడెన్సీ 1950లో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియాలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంగా మారింది ; ప్రస్తుత రాష్ట్రంలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం 1 మే 1960న ఏర్పడింది.
}}

'''పశ్చిమ బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ శాసనసభ,''' అనేది భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఏకసభ శాసనసభ. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని కోల్‌కతాలోని [[బిబిడి బాగ్]] ప్రాంతంలో ఉంది. శాసనసభ సభ్యులు నేరుగా ప్రజలచే ఎన్నుకోబడతారు. శాసనసభలో 294 మంది శాసనసభ సభ్యులు ఉన్నారు. శాసనసభను ముందస్తుగా రద్దు చేయకపోతే. దీని పదవీకాలం ఐదేళ్లు ఉంటుంది. ప్రస్తుత శాసనసభ స్పీకరుగా [[బిమన్ బెనర్జీ]] ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;

ప్రస్తుత శాసనసభ 2021 ఏప్రిల్ మే లో ఎన్నికైంది. తదుపరి ఎన్నికలు 2026లో జరగనున్నాయి. రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లు, అభివృద్ధి విధానాలు, స్థానిక పాలన వంటి కీలకమైన విషయాలను నిర్వహించడం ద్వారా రాష్ట్రానికి చట్టాన్ని రూపొందించడంలో అసెంబ్లీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాల కింద పేర్కొన్న అంశాలపై చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారం దీనికి ఉంది.

బడ్జెట్, పబ్లిక్ అకౌంట్స్, శాసన విధానాలతో సహా నిర్దిష్ట అంశాలను నిర్వహించే వివిధ కమిటీల ద్వారా అసెంబ్లీ పనిచేస్తుంది. అసెంబ్లీలో మెజారిటీ పార్టీ నాయకుడైన ముఖ్యమంత్రి కార్యనిర్వాహక అధికారాలను కలిగి ఉంటారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధిపతి, ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నుండి మమతా బెనర్జీ,  2011 మే  నుండి పదవిలో ఉన్నారు.

2021 ఎన్నికలు ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ సంఘటన, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]  ప్రధాన విజయం సాధించింది, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా అవతరించింది. రాష్ట్రంలో పాలన, అభివృద్ధి, శాంతిభద్రతలు వంటి అంశాలపై బలమైన దృష్టితో ఎన్నికలు తీవ్రమైన ప్రచారంతో గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/elections/west-bengal-assembly-elections-2021-results-6952401.html|title=West Bengal Assembly Elections 2021 Results|access-date=2025-04-20|publisher=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/elections/news-west-bengal-elections-2021-results-full-list-of-winners-tmc-bjp-701937|title=West Bengal Legislative Assembly Election 2021 Results: Full List of Winners|access-date=2025-04-20|publisher=India TV News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/west-bengal-2021-election-results-aitcs-victory-and-bjps-challenge-2442910|title=West Bengal 2021 Election Results: AITC’s Victory and BJP’s Challenge|access-date=2025-04-20|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ చరిత్ర 1862 జనవరి 18 నాటిది. అప్పటి నుండి భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం 1861 ప్రకారం, బెంగాల్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, కొంతమంది నామినేటెడ్ సభ్యులతో బ్రిటిష్ ఇండియా గవర్నరు జనరల్ బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం 12 మంది సభ్యుల శాసనమండలిని స్థాపించారు. తదుపరి చర్యల ద్వారా కౌన్సిల్ బలం క్రమంగా విస్తరించబడింది. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1892 ప్రకారం, కౌన్సిల్ గరిష్ట సంఖ్యను 20కి పెంచారు, అందులో ఏడుగురిని ఎన్నుకోవాలి. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1909 కౌన్సిల్ సభ్యుల సంఖ్యను 50కి పెంచింది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919 ప్రకారం, శాసనమండలి సభ్యుల సంఖ్యను మరోసారి 125కి పెంచారు. 1919 చట్టం ప్రకారం ఏర్పడిన బెంగాల్ శాసనమండలిని 1921 ఫిబ్రవరి 1న కన్నాట్ డ్యూక్ అధికారికంగా ప్రారంభించారు.

కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 నిబంధనల ప్రకారం, బెంగాల్ ప్రావిన్షియల్ శాసనసభలో రెండు గదులు: శాసన మండలి, శాసనసభ సృష్టించబడ్డాయి. 250 మంది సభ్యులతో కూడిన అసెంబ్లీ జీవితకాలం, త్వరగా రద్దు చేయకపోతే ఐదు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. 63 కంటే తక్కువ కాకుండా, 65 కంటే ఎక్కువ కాకుండా సభ్యులతో కూడిన కౌన్సిల్, శాశ్వత సంస్థగా చేయబడింది. ఇది రద్దుకు లోబడి ఉండదు, దీని ప్రకారం సభ్యులలో మూడింట ఒక వంతు మంది ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు పదవీ విరమణ చేయాలి.

1947లో స్వాతంత్ర్యం సందర్భంగా, బెంగాల్ ప్రావిన్స్ పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు బెంగాల్ (తూర్పు పాకిస్తాన్)గా విభజించబడింది. పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభను పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతంలోకి వచ్చే నియోజకవర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 90 మంది సభ్యులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్ సమాజం నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులతో ఏర్పాటు చేశారు. బెంగాల్ శాసనమండలి రద్దు చేయబడింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత శాసనసభ మొదటిసారిగా 1947 నవంబర్ 21న సమావేశమైంది.

భారత రాజ్యాంగం మళ్ళీ పశ్చిమ బెంగాల్ కోసం ద్విసభ శాసనసభను ఏర్పాటు చేసింది. దీని ప్రకారం, 51 మంది సభ్యులతో కూడిన [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనమండలి]] 1952 జూన్ 5న ఏర్పాటైంది. శాసనసభలో సభ్యుల సంఖ్య 240, ఇందులో ఆంగ్లో-ఇండియన్ కమ్యూనిటీ నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులు ఉన్నారు. మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత, కొత్త అసెంబ్లీ మొదటిసారిగా 1952 జూన్ 18న సమావేశమైంది.

1969 మార్చి 21న, [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] శాసన మండలిని రద్దు చేయాలని తీర్మానం చేసింది. తదనంతరం, భారత పార్లమెంటు పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన మండలి (రద్దు) చట్టం, 1969ని ఆమోదించింది, దాని ప్రకారం శాసనమండలి 1969 ఆగస్టు 1 నుండి రద్దు అయింది.

==శాసనసభల ఎన్నికలు==
{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|చెప్పుకోదగ్గ స్థానాలు}}}}

==శాసనసభ సభ్యులు ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభకు 294 స్థానాలకు 2021 మార్చి 27 నుండి ఏప్రిల్ 29 వరకు ఎనిమిది దశల్లో ఎన్నికలు జరిగాయి. మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని టిఎంసి పశ్చిమ బెంగాల్‌లో భారీ విజయంతో మూడవసారి అధికారంలోకి వచ్చింది. అధికార పార్టీ 48 శాతం ఓట్లతో 213 సీట్లు గెలుచుకోగా, బీజేపీ 38 శాతం ఓట్లతో కేవలం 77 సీట్లు గెలుచుకోగలిగింది.&lt;ref name=&quot;West Bengal assembly election 2021: Full list of winners&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners|last1=Financialexpress|date=3 May 2021|accessdate=17 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317104451/https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|archivedate=17 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==
{{See also|పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+శాసనసభల జాబితా
!శాసనసభ
!ఎన్నికల సంవత్సరం
!స్పీకరు
!ముఖ్యమంత్రి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!ప్రతిపక్ష నాయకుడు
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 ప్రకారం శాసనసభ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ
(1946–52)
| rowspan=&quot;3&quot; |1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|బిజోయ్ ప్రసాద్ సింగ్ రాయ్
| rowspan=&quot;2&quot; |ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;4&quot; |ఖాళీ
| rowspan=&quot;4&quot; |
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ఈశ్వర్ దాస్ జలన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
|-
|ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ (1946–52)
|1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం శాసనసభ
|-
|1వ శాసనసభ
|[[1952 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1952 ఎన్నికలు]]
|శైల కుమార్ ముఖర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
| rowspan=&quot;5&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1957 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957 ఎన్నికలు]]
|శంకర్ దాస్ బెనర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Outlook India Magazine Online- Read News India, Latest News Analysis, World, Sports, Entertainment {{!}} Best Online Magazine India|url=https://www.outlookindia.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123959/http://www.outlookindia.com/|archive-date=10 April 2022|access-date=2022-04-10|website=outlookindia.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
|బంకిం చంద్రకర్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1962 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |కేశబ్ చంద్ర బసు
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |4tవ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1967 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ 
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |ఖగేంద్ర నాథ్ దాస్‌గుప్తా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members of Parliament – Lok Sabha - Profile|url=http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714221603/http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|archive-date=14 July 2014|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్ 
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Independent}}&quot; |
|-
!colspan=&quot;8&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|
|-
|5వ శాసనసభ
|[[1969 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1969 ఎన్నికలు]]
|బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=- West Bengal Legislative Assembly|url=http://wbassembly.gov.in/report.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120193626/http://wbassembly.gov.in/Error_ISE.aspx?aspxerrorpath=/report.aspx|archive-date=20 January 2024|access-date=2022-04-10|website=wbassembly.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|6వ శాసనసభ
|[[1971 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1971 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]  (ప్రజాస్వామ్య కూటమి)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|7వ శాసనసభ
|[[1972 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|బిశ్వనాథ్ ముఖర్జీ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|8వ శాసనసభ
|[[1977 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1977 ఎన్నికలు]]
|ఎస్ఎఎం హబీబుల్లా
| rowspan=&quot;6&quot; |[[జ్యోతి బసు]] 
| rowspan=&quot;8&quot; |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
([[లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ (పశ్చిమ బెంగాల్)|లెఫ్ట్ ఫ్రంట్]])
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|9వ శాసనసభ
|[[1982 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1982 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;7&quot; |హషీమ్ అబ్దుల్ హలీమ్
| rowspan=&quot;2&quot; |అబ్దుస్ సత్తార్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|10వ శాసనసభ
|[[1987 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1987 ఎన్నికలు]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |11వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1991 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 ఎన్నికలు]]
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|జైనల్ అబేదిన్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|12వ శాసనసభ
|[[1996 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996 ఎన్నికలు]]
|అతిష్ చంద్ర సిన్హా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Leader of Opposition Atish Chanda Sinha dead|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531032918/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=news.webindia123.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|13వ శాసనసభ
|[[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001 ఎన్నికలు]] 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్జీ|బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్య]]
|పంకజ్ కుమార్ బెనర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-10-26|title=Former opposition leader and one of the founder of Trinamool Congress Pankaj Banerjee Passes Away. – News18 Bangla|url=https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531092812/https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=News18 Bengali|language=bn}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|-
|14వ శాసనసభ
|[[2006 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2006 ఎన్నికలు]] 
|పార్థ ఛటర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team Mamata|url=http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130203171255/http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|archive-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|15వ శాసనసభ
|[[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[బిమన్ బెనర్జీ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[మమతా బెనర్జీ]] 
| rowspan=&quot;3&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|సూర్య కాంత మిశ్రా&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|title=Surjya Kanta Mishra: A profile|date=2016-04-03|work=The Hindu|access-date=2022-04-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410124250/https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|archive-date=10 April 2022|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|16వ శాసనసభ
|[[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 ఎన్నికలు]]
|అబ్దుల్ మన్నన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Congress Abdul Mannan to be new leader of opposition in Bengal assembly|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816084102/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|archive-date=16 August 2016|access-date=10 April 2022|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|17వ శాసనసభ]]
|[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 ఎన్నికలు]]
|[[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
|[[Bharatiya Janata Party]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
== వెలుపలి లంకెలు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:ఏకసభ శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన వ్యవస్థ]]</text>
      <sha1>1oa8tk7ae2boz71dcg0hj2hyq5zkrww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980423</id>
      <parentid>4980422</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[User talk:Muralikrishna m|చర్చ]]) దిద్దుబాటు చేసిన కూర్పు 4980422 ను రద్దు చేసారు</comment>
      <origin>4980423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31808" sha1="chcnzi2enzj2pny4xmu9oy8cyj7n755" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
 | name               = పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ
 | native_name        = 
 | native_name_lang   = 
 | legislature   =  [[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]]
 | house_type         = ఏకసభ్య సభ
 |term_limits         = 5 సంవత్సరాలు
 | leader1_type       =[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
 | leader1            =	[[బిమన్ బెనర్జీ]] 
 | party1             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election1          = [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader2_type       = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]] 
 | leader2            = ఆశిష్ బెనర్జీ
 | party2             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election2          = 2021 మే 2
 | leader3_type       = సభా నాయకుడు &lt;br /&gt; ([[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]) 
 | leader3            =  [[మమతా బెనర్జీ]]
 | party3             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election3          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader4_type       = ఉప సభా నాయకుడు
 | leader4            = సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ
 | party4             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election4          = 2021 ఆగష్టు 3 
 | leader5_type       = [[ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
 | leader5            = [[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
 |party5              = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
 | election5          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 10]]
 |leader6_type        = ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు
|leader6              = మిహిర్ గోస్వామి
|party6               =  [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 2021 10 మే 10 నుండి
| structure1          = [[File:WB Vidhan Sabha 2023.svg|300px]]
| political_groups1   = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''	ప్రభుత్వం (222)'''
*{{Color box|#20C646}} [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (224)
*{{Color box|#FFEF03}} [[భారతీయ గూర్ఖా ప్రజాతాంత్రిక్ మోర్చా]] (1)
*{{Color box|#B2B2B2}} [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] (1)
''' ప్రతిపక్షం (65)'''
*{{Color box|#FF9933}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (65)
'''పార్లమెంటరీ వ్యతిరేకత (1)'''
*{{Color box|#000180}} ఇండియన్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్ (1)
'''ఖాళీ స్థానాలు'''
*{{Color box|#FFFFFF}} ఖాళీ (2)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
 | voting_system1     = ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్  
 | last_election1     =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|27 మార్చి - 29 ఏప్రిల్  2021]]
 | next_election1     = 2026 
 | session_room       = West Bengal State Legislative Assembly House, Kolkata.jpg
 | session_res        = 
 | meeting_place      = విధానసభ, కోల్‌కతా , పశ్చిమ బెంగాల్
 | website            = {{url|http://www.wbassembly.gov.in}}
 | footnotes          = బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం అసెంబ్లీ 1862 లో స్థాపించబడింది . ప్రెసిడెన్సీ 1950లో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియాలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంగా మారింది ; ప్రస్తుత రాష్ట్రంలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం 1 మే 1960న ఏర్పడింది.
}}

'''పశ్చిమ బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ శాసనసభ,''' అనేది భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఏకసభ శాసనసభ. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని కోల్‌కతాలోని [[బిబిడి బాగ్]] ప్రాంతంలో ఉంది. శాసనసభ సభ్యులు నేరుగా ప్రజలచే ఎన్నుకోబడతారు. శాసనసభలో 294 మంది శాసనసభ సభ్యులు ఉన్నారు. శాసనసభను ముందస్తుగా రద్దు చేయకపోతే. దీని పదవీకాలం ఐదేళ్లు ఉంటుంది. ప్రస్తుత శాసనసభ స్పీకరుగా [[బిమన్ బెనర్జీ]] ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;

ప్రస్తుత శాసనసభ 2021 ఏప్రిల్ మే లో ఎన్నికైంది. తదుపరి ఎన్నికలు 2026లో జరగనున్నాయి. రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లు, అభివృద్ధి విధానాలు, స్థానిక పాలన వంటి కీలకమైన విషయాలను నిర్వహించడం ద్వారా రాష్ట్రానికి చట్టాన్ని రూపొందించడంలో అసెంబ్లీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాల కింద పేర్కొన్న అంశాలపై చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారం దీనికి ఉంది.

బడ్జెట్, పబ్లిక్ అకౌంట్స్, శాసన విధానాలతో సహా నిర్దిష్ట అంశాలను నిర్వహించే వివిధ కమిటీల ద్వారా అసెంబ్లీ పనిచేస్తుంది. అసెంబ్లీలో మెజారిటీ పార్టీ నాయకుడైన ముఖ్యమంత్రి కార్యనిర్వాహక అధికారాలను కలిగి ఉంటారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధిపతి, ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నుండి మమతా బెనర్జీ,  2011 మే  నుండి పదవిలో ఉన్నారు.

2021 ఎన్నికలు ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ సంఘటన, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]  ప్రధాన విజయం సాధించింది, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా అవతరించింది. రాష్ట్రంలో పాలన, అభివృద్ధి, శాంతిభద్రతలు వంటి అంశాలపై బలమైన దృష్టితో ఎన్నికలు తీవ్రమైన ప్రచారంతో గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/elections/west-bengal-assembly-elections-2021-results-6952401.html|title=West Bengal Assembly Elections 2021 Results|access-date=2025-04-20|publisher=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/elections/news-west-bengal-elections-2021-results-full-list-of-winners-tmc-bjp-701937|title=West Bengal Legislative Assembly Election 2021 Results: Full List of Winners|access-date=2025-04-20|publisher=India TV News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/west-bengal-2021-election-results-aitcs-victory-and-bjps-challenge-2442910|title=West Bengal 2021 Election Results: AITC’s Victory and BJP’s Challenge|access-date=2025-04-20|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ చరిత్ర 1862 జనవరి 18 నాటిది. అప్పటి నుండి భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం 1861 ప్రకారం, బెంగాల్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, కొంతమంది నామినేటెడ్ సభ్యులతో బ్రిటిష్ ఇండియా గవర్నరు జనరల్ బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం 12 మంది సభ్యుల శాసనమండలిని స్థాపించారు. తదుపరి చర్యల ద్వారా కౌన్సిల్ బలం క్రమంగా విస్తరించబడింది. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1892 ప్రకారం, కౌన్సిల్ గరిష్ట సంఖ్యను 20కి పెంచారు, అందులో ఏడుగురిని ఎన్నుకోవాలి. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1909 కౌన్సిల్ సభ్యుల సంఖ్యను 50కి పెంచింది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919 ప్రకారం, శాసనమండలి సభ్యుల సంఖ్యను మరోసారి 125కి పెంచారు. 1919 చట్టం ప్రకారం ఏర్పడిన బెంగాల్ శాసనమండలిని 1921 ఫిబ్రవరి 1న కన్నాట్ డ్యూక్ అధికారికంగా ప్రారంభించారు.

కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 నిబంధనల ప్రకారం, బెంగాల్ ప్రావిన్షియల్ శాసనసభలో రెండు గదులు: శాసన మండలి, శాసనసభ సృష్టించబడ్డాయి. 250 మంది సభ్యులతో కూడిన అసెంబ్లీ జీవితకాలం, త్వరగా రద్దు చేయకపోతే ఐదు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. 63 కంటే తక్కువ కాకుండా, 65 కంటే ఎక్కువ కాకుండా సభ్యులతో కూడిన కౌన్సిల్, శాశ్వత సంస్థగా చేయబడింది. ఇది రద్దుకు లోబడి ఉండదు, దీని ప్రకారం సభ్యులలో మూడింట ఒక వంతు మంది ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు పదవీ విరమణ చేయాలి.

1947లో స్వాతంత్ర్యం సందర్భంగా, బెంగాల్ ప్రావిన్స్ పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు బెంగాల్ (తూర్పు పాకిస్తాన్)గా విభజించబడింది. పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభను పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతంలోకి వచ్చే నియోజకవర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 90 మంది సభ్యులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్ సమాజం నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులతో ఏర్పాటు చేశారు. బెంగాల్ శాసనమండలి రద్దు చేయబడింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత శాసనసభ మొదటిసారిగా 1947 నవంబర్ 21న సమావేశమైంది.

భారత రాజ్యాంగం మళ్ళీ పశ్చిమ బెంగాల్ కోసం ద్విసభ శాసనసభను ఏర్పాటు చేసింది. దీని ప్రకారం, 51 మంది సభ్యులతో కూడిన [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనమండలి]] 1952 జూన్ 5న ఏర్పాటైంది. శాసనసభలో సభ్యుల సంఖ్య 240, ఇందులో ఆంగ్లో-ఇండియన్ కమ్యూనిటీ నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులు ఉన్నారు. మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత, కొత్త అసెంబ్లీ మొదటిసారిగా 1952 జూన్ 18న సమావేశమైంది.

1969 మార్చి 21న, [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] శాసన మండలిని రద్దు చేయాలని తీర్మానం చేసింది. తదనంతరం, భారత పార్లమెంటు పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన మండలి (రద్దు) చట్టం, 1969ని ఆమోదించింది, దాని ప్రకారం శాసనమండలి 1969 ఆగస్టు 1 నుండి రద్దు అయింది.

==శాసనసభల ఎన్నికలు==
{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|చెప్పుకోదగ్గ స్థానాలు}}}}

==శాసనసభ సభ్యులు ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభకు 294 స్థానాలకు 2021 మార్చి 27 నుండి ఏప్రిల్ 29 వరకు ఎనిమిది దశల్లో ఎన్నికలు జరిగాయి. మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని టిఎంసి పశ్చిమ బెంగాల్‌లో భారీ విజయంతో మూడవసారి అధికారంలోకి వచ్చింది. అధికార పార్టీ 48 శాతం ఓట్లతో 213 సీట్లు గెలుచుకోగా, బీజేపీ 38 శాతం ఓట్లతో కేవలం 77 సీట్లు గెలుచుకోగలిగింది.&lt;ref name=&quot;West Bengal assembly election 2021: Full list of winners&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners|last1=Financialexpress|date=3 May 2021|accessdate=17 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317104451/https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|archivedate=17 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==
{{See also|పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+శాసనసభల జాబితా
!శాసనసభ
!ఎన్నికల సంవత్సరం
!స్పీకరు
!ముఖ్యమంత్రి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!ప్రతిపక్ష నాయకుడు
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 ప్రకారం శాసనసభ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ
(1946–52)
| rowspan=&quot;3&quot; |1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|బిజోయ్ ప్రసాద్ సింగ్ రాయ్
| rowspan=&quot;2&quot; |ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;4&quot; |ఖాళీ
| rowspan=&quot;4&quot; |
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ఈశ్వర్ దాస్ జలన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
|-
|ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ (1946–52)
|1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం శాసనసభ
|-
|1వ శాసనసభ
|[[1952 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1952 ఎన్నికలు]]
|శైల కుమార్ ముఖర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
| rowspan=&quot;5&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1957 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957 ఎన్నికలు]]
|శంకర్ దాస్ బెనర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Outlook India Magazine Online- Read News India, Latest News Analysis, World, Sports, Entertainment {{!}} Best Online Magazine India|url=https://www.outlookindia.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123959/http://www.outlookindia.com/|archive-date=10 April 2022|access-date=2022-04-10|website=outlookindia.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
|బంకిం చంద్రకర్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1962 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |కేశబ్ చంద్ర బసు
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |4tవ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1967 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ 
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |ఖగేంద్ర నాథ్ దాస్‌గుప్తా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members of Parliament – Lok Sabha - Profile|url=http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714221603/http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|archive-date=14 July 2014|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్ 
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Independent}}&quot; |
|-
!colspan=&quot;8&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|
|-
|5వ శాసనసభ
|[[1969 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1969 ఎన్నికలు]]
|బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=- West Bengal Legislative Assembly|url=http://wbassembly.gov.in/report.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120193626/http://wbassembly.gov.in/Error_ISE.aspx?aspxerrorpath=/report.aspx|archive-date=20 January 2024|access-date=2022-04-10|website=wbassembly.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|6వ శాసనసభ
|[[1971 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1971 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]  (ప్రజాస్వామ్య కూటమి)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|7వ శాసనసభ
|[[1972 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|బిశ్వనాథ్ ముఖర్జీ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|8వ శాసనసభ
|[[1977 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1977 ఎన్నికలు]]
|ఎస్ఎఎం హబీబుల్లా
| rowspan=&quot;6&quot; |[[జ్యోతి బసు]] 
| rowspan=&quot;8&quot; |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
([[లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ (పశ్చిమ బెంగాల్)|లెఫ్ట్ ఫ్రంట్]])
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|9వ శాసనసభ
|[[1982 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1982 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;7&quot; |హషీమ్ అబ్దుల్ హలీమ్
| rowspan=&quot;2&quot; |అబ్దుస్ సత్తార్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|10వ శాసనసభ
|[[1987 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1987 ఎన్నికలు]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |11వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1991 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 ఎన్నికలు]]
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|జైనల్ అబేదిన్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|12వ శాసనసభ
|[[1996 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996 ఎన్నికలు]]
|అతిష్ చంద్ర సిన్హా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Leader of Opposition Atish Chanda Sinha dead|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531032918/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=news.webindia123.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|13వ శాసనసభ
|[[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001 ఎన్నికలు]] 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్జీ|బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్య]]
|పంకజ్ కుమార్ బెనర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-10-26|title=Former opposition leader and one of the founder of Trinamool Congress Pankaj Banerjee Passes Away. – News18 Bangla|url=https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531092812/https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=News18 Bengali|language=bn}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|-
|14వ శాసనసభ
|[[2006 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2006 ఎన్నికలు]] 
|పార్థ ఛటర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team Mamata|url=http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130203171255/http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|archive-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|15వ శాసనసభ
|[[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[బిమన్ బెనర్జీ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[మమతా బెనర్జీ]] 
| rowspan=&quot;3&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|సూర్య కాంత మిశ్రా&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|title=Surjya Kanta Mishra: A profile|date=2016-04-03|work=The Hindu|access-date=2022-04-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410124250/https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|archive-date=10 April 2022|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|16వ శాసనసభ
|[[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 ఎన్నికలు]]
|అబ్దుల్ మన్నన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Congress Abdul Mannan to be new leader of opposition in Bengal assembly|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816084102/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|archive-date=16 August 2016|access-date=10 April 2022|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|17వ శాసనసభ]]
|[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 ఎన్నికలు]]
|[[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
|[[Bharatiya Janata Party]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
== వెలుపలి లంకెలు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:ఏకసభ శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన వ్యవస్థ]]</text>
      <sha1>chcnzi2enzj2pny4xmu9oy8cyj7n755</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980424</id>
      <parentid>4980423</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31808" sha1="9b3ip82yoyt4k95a4nf3gsq27n5cmeo" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
 | name               = పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ
 | native_name        = 
 | native_name_lang   = 
 | legislature   =  [[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]]
 | house_type         = ఏకసభ్య సభ
 |term_limits         = 5 సంవత్సరాలు
 | leader1_type       =[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
 | leader1            =	[[బిమన్ బెనర్జీ]] 
 | party1             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election1          = [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader2_type       = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]] 
 | leader2            = ఆశిష్ బెనర్జీ
 | party2             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election2          = 2021 మే 2
 | leader3_type       = సభా నాయకుడు &lt;br /&gt; ([[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]) 
 | leader3            =  [[మమతా బెనర్జీ]]
 | party3             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election3          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader4_type       = ఉప సభా నాయకుడు
 | leader4            = సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ
 | party4             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election4          = 2021 ఆగష్టు 3 
 | leader5_type       = [[ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
 | leader5            = [[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
 |party5              = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
 | election5          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 10]]
 |leader6_type        = ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు
|leader6              = మిహిర్ గోస్వామి
|party6               =  [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 2021 10 మే 10 నుండి
| structure1          = [[File:WB Vidhan Sabha 2023.svg|300px]]
| political_groups1   = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''	ప్రభుత్వం (222)'''
*{{Color box|#20C646}} [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (224)
*{{Color box|#FFEF03}} [[భారతీయ గూర్ఖా ప్రజాతాంత్రిక్ మోర్చా]] (1)
*{{Color box|#B2B2B2}} [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] (1)
''' ప్రతిపక్షం (65)'''
*{{Color box|#FF9933}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (65)
'''పార్లమెంటరీ వ్యతిరేకత (1)'''
*{{Color box|#000180}} ఇండియన్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్ (1)
'''ఖాళీ స్థానాలు'''
*{{Color box|#FFFFFF}} ఖాళీ (2)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
 | voting_system1     = ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్  
 | last_election1     =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|27 మార్చి - 29 ఏప్రిల్  2021]]
 | next_election1     = 2026 
 | session_room       = West Bengal State Legislative Assembly House, Kolkata.jpg
 | session_res        = 
 | meeting_place      = విధానసభ, కోల్‌కతా , పశ్చిమ బెంగాల్
 | website            = {{url|http://www.wbassembly.gov.in}}
 | footnotes          = బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం అసెంబ్లీ 1862 లో స్థాపించబడింది . ప్రెసిడెన్సీ 1950లో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియాలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంగా మారింది ; ప్రస్తుత రాష్ట్రంలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం 1 మే 1960న ఏర్పడింది.
}}

'''పశ్చిమ బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ శాసనసభ,''' అనేది భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఏకసభ శాసనసభ. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని కోల్‌కతాలోని [[బిబిడి బాగ్]] ప్రాంతంలో ఉంది. శాసనసభ సభ్యులు నేరుగా ప్రజలచే ఎన్నుకోబడతారు. శాసనసభలో 294 మంది శాసనసభ సభ్యులు ఉన్నారు. శాసనసభను ముందస్తుగా రద్దు చేయకపోతే. దీని పదవీకాలం ఐదేళ్లు ఉంటుంది. ప్రస్తుత శాసనసభ స్పీకరుగా [[బిమన్ బెనర్జీ]] ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;

ప్రస్తుత శాసనసభ 2021 ఏప్రిల్ మే లో ఎన్నికైంది. తదుపరి ఎన్నికలు 2026లో జరగనున్నాయి. రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లు, అభివృద్ధి విధానాలు, స్థానిక పాలన వంటి కీలకమైన విషయాలను నిర్వహించడం ద్వారా రాష్ట్రానికి చట్టాన్ని రూపొందించడంలో అసెంబ్లీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాల కింద పేర్కొన్న అంశాలపై చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారం దీనికి ఉంది.

బడ్జెట్, పబ్లిక్ అకౌంట్స్, శాసన విధానాలతో సహా నిర్దిష్ట అంశాలను నిర్వహించే వివిధ కమిటీల ద్వారా అసెంబ్లీ పనిచేస్తుంది. అసెంబ్లీలో మెజారిటీ పార్టీ నాయకుడైన ముఖ్యమంత్రి కార్యనిర్వాహక అధికారాలను కలిగి ఉంటారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధిపతి, ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నుండి మమతా బెనర్జీ,  2011 మే  నుండి పదవిలో ఉన్నారు.

2021 ఎన్నికలు ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ సంఘటన, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]  ప్రధాన విజయం సాధించింది, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా అవతరించింది. రాష్ట్రంలో పాలన, అభివృద్ధి, శాంతిభద్రతలు వంటి అంశాలపై బలమైన దృష్టితో ఎన్నికలు తీవ్రమైన ప్రచారంతో గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/elections/west-bengal-assembly-elections-2021-results-6952401.html|title=West Bengal Assembly Elections 2021 Results|access-date=2025-04-20|publisher=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/elections/news-west-bengal-elections-2021-results-full-list-of-winners-tmc-bjp-701937|title=West Bengal Legislative Assembly Election 2021 Results: Full List of Winners|access-date=2025-04-20|publisher=India TV News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/west-bengal-2021-election-results-aitcs-victory-and-bjps-challenge-2442910|title=West Bengal 2021 Election Results: AITC’s Victory and BJP’s Challenge|access-date=2025-04-20|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ చరిత్ర 1862 జనవరి 18 నాటిది. అప్పటి నుండి భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం 1861 ప్రకారం, బెంగాల్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, కొంతమంది నామినేటెడ్ సభ్యులతో బ్రిటిష్ ఇండియా గవర్నరు జనరల్ బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం 12 మంది సభ్యుల శాసనమండలిని స్థాపించారు. తదుపరి చర్యల ద్వారా కౌన్సిల్ బలం క్రమంగా విస్తరించబడింది. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1892 ప్రకారం, కౌన్సిల్ గరిష్ట సంఖ్యను 20కి పెంచారు, అందులో ఏడుగురిని ఎన్నుకోవాలి. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1909 కౌన్సిల్ సభ్యుల సంఖ్యను 50కి పెంచింది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919 ప్రకారం, శాసనమండలి సభ్యుల సంఖ్యను మరోసారి 125కి పెంచారు. 1919 చట్టం ప్రకారం ఏర్పడిన బెంగాల్ శాసనమండలిని 1921 ఫిబ్రవరి 1న కన్నాట్ డ్యూక్ అధికారికంగా ప్రారంభించారు.

కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 నిబంధనల ప్రకారం, బెంగాల్ ప్రావిన్షియల్ శాసనసభలో రెండు గదులు: శాసన మండలి, శాసనసభ సృష్టించబడ్డాయి. 250 మంది సభ్యులతో కూడిన అసెంబ్లీ జీవితకాలం, త్వరగా రద్దు చేయకపోతే ఐదు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. 63 కంటే తక్కువ కాకుండా, 65 కంటే ఎక్కువ కాకుండా సభ్యులతో కూడిన కౌన్సిల్, శాశ్వత సంస్థగా చేయబడింది. ఇది రద్దుకు లోబడి ఉండదు, దీని ప్రకారం సభ్యులలో మూడింట ఒక వంతు మంది ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు పదవీ విరమణ చేయాలి.

1947లో స్వాతంత్ర్యం సందర్భంగా, బెంగాల్ ప్రావిన్స్ పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు బెంగాల్ (తూర్పు పాకిస్తాన్)గా విభజించబడింది. పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభను పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతంలోకి వచ్చే నియోజకవర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 90 మంది సభ్యులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్ సమాజం నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులతో ఏర్పాటు చేశారు. బెంగాల్ శాసనమండలి రద్దు చేయబడింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత శాసనసభ మొదటిసారిగా 1947 నవంబర్ 21న సమావేశమైంది.

భారత రాజ్యాంగం మళ్ళీ పశ్చిమ బెంగాల్ కోసం ద్విసభ శాసనసభను ఏర్పాటు చేసింది. దీని ప్రకారం, 51 మంది సభ్యులతో కూడిన [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనమండలి]] 1952 జూన్ 5న ఏర్పాటైంది. శాసనసభలో సభ్యుల సంఖ్య 240, ఇందులో ఆంగ్లో-ఇండియన్ కమ్యూనిటీ నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులు ఉన్నారు. మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత, కొత్త అసెంబ్లీ మొదటిసారిగా 1952 జూన్ 18న సమావేశమైంది.

1969 మార్చి 21న, [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] శాసన మండలిని రద్దు చేయాలని తీర్మానం చేసింది. తదనంతరం, భారత పార్లమెంటు పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన మండలి (రద్దు) చట్టం, 1969ని ఆమోదించింది, దాని ప్రకారం శాసనమండలి 1969 ఆగస్టు 1 నుండి రద్దు అయింది.

==శాసనసభల ఎన్నికలు==
{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|చెప్పుకోదగ్గ స్థానాలు}}}}

==శాసనసభ సభ్యులు ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభకు 294 స్థానాలకు 2021 మార్చి 27 నుండి ఏప్రిల్ 29 వరకు ఎనిమిది దశల్లో ఎన్నికలు జరిగాయి. మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని టిఎంసి పశ్చిమ బెంగాల్‌లో భారీ విజయంతో మూడవసారి అధికారంలోకి వచ్చింది. అధికార పార్టీ 48 శాతం ఓట్లతో 213 సీట్లు గెలుచుకోగా, బీజేపీ 38 శాతం ఓట్లతో కేవలం 77 సీట్లు గెలుచుకోగలిగింది.&lt;ref name=&quot;West Bengal assembly election 2021: Full list of winners&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners|last1=Financialexpress|date=3 May 2021|accessdate=17 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317104451/https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|archivedate=17 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==
{{See also|పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+శాసనసభల జాబితా
!శాసనసభ
!ఎన్నికల సంవత్సరం
!స్పీకరు
!ముఖ్యమంత్రి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!ప్రతిపక్ష నాయకుడు
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 ప్రకారం శాసనసభ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ
(1946–52)
| rowspan=&quot;3&quot; |1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|బిజోయ్ ప్రసాద్ సింగ్ రాయ్
| rowspan=&quot;2&quot; |ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;4&quot; |ఖాళీ
| rowspan=&quot;4&quot; |
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ఈశ్వర్ దాస్ జలన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
|-
|ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ (1946–52)
|1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం శాసనసభ
|-
|1వ శాసనసభ
|[[1952 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1952 ఎన్నికలు]]
|శైల కుమార్ ముఖర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
| rowspan=&quot;5&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1957 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957 ఎన్నికలు]]
|శంకర్ దాస్ బెనర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Outlook India Magazine Online- Read News India, Latest News Analysis, World, Sports, Entertainment {{!}} Best Online Magazine India|url=https://www.outlookindia.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123959/http://www.outlookindia.com/|archive-date=10 April 2022|access-date=2022-04-10|website=outlookindia.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
|బంకిం చంద్రకర్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1962 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |కేశబ్ చంద్ర బసు
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |4tవ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1967 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ 
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |ఖగేంద్ర నాథ్ దాస్‌గుప్తా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members of Parliament – Lok Sabha - Profile|url=http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714221603/http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|archive-date=14 July 2014|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్ 
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Independent}}&quot; |
|-
!colspan=&quot;8&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|
|-
|5వ శాసనసభ
|[[1969 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1969 ఎన్నికలు]]
|బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=- West Bengal Legislative Assembly|url=http://wbassembly.gov.in/report.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120193626/http://wbassembly.gov.in/Error_ISE.aspx?aspxerrorpath=/report.aspx|archive-date=20 January 2024|access-date=2022-04-10|website=wbassembly.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|6వ శాసనసభ
|[[1971 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1971 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]  (ప్రజాస్వామ్య కూటమి)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|7వ శాసనసభ
|[[1972 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|బిశ్వనాథ్ ముఖర్జీ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|8వ శాసనసభ
|[[1977 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1977 ఎన్నికలు]]
|ఎస్ఎఎం హబీబుల్లా
| rowspan=&quot;6&quot; |[[జ్యోతి బసు]] 
| rowspan=&quot;8&quot; |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
([[లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ (పశ్చిమ బెంగాల్)|లెఫ్ట్ ఫ్రంట్]])
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|9వ శాసనసభ
|[[1982 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1982 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;7&quot; |హషీమ్ అబ్దుల్ హలీమ్
| rowspan=&quot;2&quot; |అబ్దుస్ సత్తార్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|10వ శాసనసభ
|[[1987 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1987 ఎన్నికలు]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |11వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1991 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 ఎన్నికలు]]
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|జైనల్ అబేదిన్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|12వ శాసనసభ
|[[1996 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996 ఎన్నికలు]]
|అతిష్ చంద్ర సిన్హా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Leader of Opposition Atish Chanda Sinha dead|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531032918/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=news.webindia123.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|13వ శాసనసభ
|[[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001 ఎన్నికలు]] 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్జీ|బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్య]]
|పంకజ్ కుమార్ బెనర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-10-26|title=Former opposition leader and one of the founder of Trinamool Congress Pankaj Banerjee Passes Away. – News18 Bangla|url=https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531092812/https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=News18 Bengali|language=bn}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|-
|14వ శాసనసభ
|[[2006 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2006 ఎన్నికలు]] 
|పార్థ ఛటర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team Mamata|url=http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130203171255/http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|archive-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|15వ శాసనసభ
|[[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[బిమన్ బెనర్జీ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[మమతా బెనర్జీ]] 
| rowspan=&quot;3&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|సూర్య కాంత మిశ్రా&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|title=Surjya Kanta Mishra: A profile|date=2016-04-03|work=The Hindu|access-date=2022-04-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410124250/https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|archive-date=10 April 2022|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|16వ శాసనసభ
|[[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 ఎన్నికలు]]
|అబ్దుల్ మన్నన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Congress Abdul Mannan to be new leader of opposition in Bengal assembly|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816084102/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|archive-date=16 August 2016|access-date=10 April 2022|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|17వ శాసనసభ]]
|[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 ఎన్నికలు]]
|[[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
|[[Bharatiya Janata Party]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
== వెలుపలి లంకెలు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:ఏకసభ శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన వ్యవస్థ]]</text>
      <sha1>9b3ip82yoyt4k95a4nf3gsq27n5cmeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980425</id>
      <parentid>4980424</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31808" sha1="oqe1r8d4nehk7yukjysr0p3n86bnnbh" xml:space="preserve">{{Infobox legislature
 | name               = పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ
 | native_name        = 
 | native_name_lang   = 
 | legislature   =  [[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ]]
 | house_type         = ఏకసభ్య సభ
 |term_limits         = 5 సంవత్సరాలు
 | leader1_type       =[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
 | leader1            =	[[బిమన్ బెనర్జీ]] 
 | party1             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election1          = [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader2_type       = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|డిప్యూటీ స్పీకరు]] 
 | leader2            = ఆశిష్ బెనర్జీ
 | party2             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election2          = 2021 మే 2
 | leader3_type       = సభా నాయకుడు &lt;br /&gt; ([[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]) 
 | leader3            =  [[మమతా బెనర్జీ]]
 | party3             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election3          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 8]]
 | leader4_type       = ఉప సభా నాయకుడు
 | leader4            = సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ
 | party4             = [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
 | election4          = 2021 ఆగష్టు 3 
 | leader5_type       = [[ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
 | leader5            = [[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
 |party5              = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
 | election5          =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 మే 10]]
 |leader6_type        = ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు
|leader6              = మిహిర్ గోస్వామి
|party6               =  [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] 2021 10 మే 10 నుండి
| structure1          = [[File:WB Vidhan Sabha 2023.svg|300px]]
| political_groups1   = &lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
'''	ప్రభుత్వం (222)'''
*{{Color box|#20C646}} [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (224)
*{{Color box|#FFEF03}} [[భారతీయ గూర్ఖా ప్రజాతాంత్రిక్ మోర్చా]] (1)
*{{Color box|#B2B2B2}} [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] (1)
''' ప్రతిపక్షం (65)'''
*{{Color box|#FF9933}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (65)
'''పార్లమెంటరీ వ్యతిరేకత (1)'''
*{{Color box|#000180}} ఇండియన్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్ (1)
'''ఖాళీ స్థానాలు'''
*{{Color box|#FFFFFF}} ఖాళీ (2)
&lt;!-- Do not make changes to Party totals without making corresponding changes under section 'Members of Legislative Assembly' --&gt;
 | voting_system1     = ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్  
 | last_election1     =  [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|27 మార్చి - 29 ఏప్రిల్  2021]]
 | next_election1     = 2026 
 | session_room       = West Bengal State Legislative Assembly House, Kolkata.jpg
 | session_res        = 
 | meeting_place      = విధానసభ, కోల్‌కతా , పశ్చిమ బెంగాల్
 | website            = {{url|http://www.wbassembly.gov.in}}
 | footnotes          = బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం అసెంబ్లీ 1862 లో స్థాపించబడింది . ప్రెసిడెన్సీ 1950లో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియాలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంగా మారింది ; ప్రస్తుత రాష్ట్రంలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం 1 మే 1960న ఏర్పడింది.
}}

'''పశ్చిమ బెంగాల్ లెజిస్లేటివ్ శాసనసభ,''' అనేది భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఏకసభ శాసనసభ. ఇది రాష్ట్ర రాజధాని కోల్‌కతాలోని [[బిబిడి బాగ్]] ప్రాంతంలో ఉంది. శాసనసభ సభ్యులు నేరుగా ప్రజలచే ఎన్నుకోబడతారు. శాసనసభలో 294 మంది శాసనసభ సభ్యులు ఉన్నారు. శాసనసభను ముందస్తుగా రద్దు చేయకపోతే. దీని పదవీకాలం ఐదేళ్లు ఉంటుంది. ప్రస్తుత శాసనసభ స్పీకరుగా [[బిమన్ బెనర్జీ]] ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;

ప్రస్తుత శాసనసభ 2021 ఏప్రిల్ మే లో ఎన్నికైంది. తదుపరి ఎన్నికలు 2026లో జరగనున్నాయి. రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లు, అభివృద్ధి విధానాలు, స్థానిక పాలన వంటి కీలకమైన విషయాలను నిర్వహించడం ద్వారా రాష్ట్రానికి చట్టాన్ని రూపొందించడంలో అసెంబ్లీ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాల కింద పేర్కొన్న అంశాలపై చట్టాన్ని రూపొందించే అధికారం దీనికి ఉంది.

బడ్జెట్, పబ్లిక్ అకౌంట్స్, శాసన విధానాలతో సహా నిర్దిష్ట అంశాలను నిర్వహించే వివిధ కమిటీల ద్వారా అసెంబ్లీ పనిచేస్తుంది. అసెంబ్లీలో మెజారిటీ పార్టీ నాయకుడైన ముఖ్యమంత్రి కార్యనిర్వాహక అధికారాలను కలిగి ఉంటారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధిపతి, ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నుండి మమతా బెనర్జీ,  2011 మే  నుండి పదవిలో ఉన్నారు.

2021 ఎన్నికలు ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ సంఘటన, [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]  ప్రధాన విజయం సాధించింది, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా అవతరించింది. రాష్ట్రంలో పాలన, అభివృద్ధి, శాంతిభద్రతలు వంటి అంశాలపై బలమైన దృష్టితో ఎన్నికలు తీవ్రమైన ప్రచారంతో గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|title=West Bengal General Legislative Election 2021 (Including AC 56 &amp; 58)|url=https://www.eci.gov.in/files/file/14106-west-bengal-general-legislative-election-2021-including-ac-56-58/|access-date=2025-04-20|website=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneycontrol.com/news/elections/west-bengal-assembly-elections-2021-results-6952401.html|title=West Bengal Assembly Elections 2021 Results|access-date=2025-04-20|publisher=Moneycontrol}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/elections/news-west-bengal-elections-2021-results-full-list-of-winners-tmc-bjp-701937|title=West Bengal Legislative Assembly Election 2021 Results: Full List of Winners|access-date=2025-04-20|publisher=India TV News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/west-bengal-2021-election-results-aitcs-victory-and-bjps-challenge-2442910|title=West Bengal 2021 Election Results: AITC’s Victory and BJP’s Challenge|access-date=2025-04-20|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ చరిత్ర 1862 జనవరి 18 నాటిది. అప్పటి నుండి భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం 1861 ప్రకారం, బెంగాల్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, కొంతమంది నామినేటెడ్ సభ్యులతో బ్రిటిష్ ఇండియా గవర్నరు జనరల్ బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ కోసం 12 మంది సభ్యుల శాసనమండలిని స్థాపించారు. తదుపరి చర్యల ద్వారా కౌన్సిల్ బలం క్రమంగా విస్తరించబడింది. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1892 ప్రకారం, కౌన్సిల్ గరిష్ట సంఖ్యను 20కి పెంచారు, అందులో ఏడుగురిని ఎన్నుకోవాలి. ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ చట్టం 1909 కౌన్సిల్ సభ్యుల సంఖ్యను 50కి పెంచింది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919 ప్రకారం, శాసనమండలి సభ్యుల సంఖ్యను మరోసారి 125కి పెంచారు. 1919 చట్టం ప్రకారం ఏర్పడిన బెంగాల్ శాసనమండలిని 1921 ఫిబ్రవరి 1న కన్నాట్ డ్యూక్ అధికారికంగా ప్రారంభించారు.

కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 నిబంధనల ప్రకారం, బెంగాల్ ప్రావిన్షియల్ శాసనసభలో రెండు గదులు: శాసన మండలి, శాసనసభ సృష్టించబడ్డాయి. 250 మంది సభ్యులతో కూడిన అసెంబ్లీ జీవితకాలం, త్వరగా రద్దు చేయకపోతే ఐదు సంవత్సరాలు ఉంటుంది. 63 కంటే తక్కువ కాకుండా, 65 కంటే ఎక్కువ కాకుండా సభ్యులతో కూడిన కౌన్సిల్, శాశ్వత సంస్థగా చేయబడింది. ఇది రద్దుకు లోబడి ఉండదు, దీని ప్రకారం సభ్యులలో మూడింట ఒక వంతు మంది ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు పదవీ విరమణ చేయాలి.

1947లో స్వాతంత్ర్యం సందర్భంగా, బెంగాల్ ప్రావిన్స్ పశ్చిమ బెంగాల్, తూర్పు బెంగాల్ (తూర్పు పాకిస్తాన్)గా విభజించబడింది. పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభను పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రాంతంలోకి వచ్చే నియోజకవర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న 90 మంది సభ్యులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్ సమాజం నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులతో ఏర్పాటు చేశారు. బెంగాల్ శాసనమండలి రద్దు చేయబడింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత శాసనసభ మొదటిసారిగా 1947 నవంబర్ 21న సమావేశమైంది.

భారత రాజ్యాంగం మళ్ళీ పశ్చిమ బెంగాల్ కోసం ద్విసభ శాసనసభను ఏర్పాటు చేసింది. దీని ప్రకారం, 51 మంది సభ్యులతో కూడిన [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనమండలి]] 1952 జూన్ 5న ఏర్పాటైంది. శాసనసభలో సభ్యుల సంఖ్య 240, ఇందులో ఆంగ్లో-ఇండియన్ కమ్యూనిటీ నుండి ఇద్దరు నామినేటెడ్ సభ్యులు ఉన్నారు. మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత, కొత్త అసెంబ్లీ మొదటిసారిగా 1952 జూన్ 18న సమావేశమైంది.

1969 మార్చి 21న, [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]] శాసన మండలిని రద్దు చేయాలని తీర్మానం చేసింది. తదనంతరం, భారత పార్లమెంటు పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన మండలి (రద్దు) చట్టం, 1969ని ఆమోదించింది, దాని ప్రకారం శాసనమండలి 1969 ఆగస్టు 1 నుండి రద్దు అయింది.

==శాసనసభల ఎన్నికలు==
{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|చెప్పుకోదగ్గ స్థానాలు}}}}

==శాసనసభ సభ్యులు ==
పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభకు 294 స్థానాలకు 2021 మార్చి 27 నుండి ఏప్రిల్ 29 వరకు ఎనిమిది దశల్లో ఎన్నికలు జరిగాయి. మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలోని టిఎంసి పశ్చిమ బెంగాల్‌లో భారీ విజయంతో మూడవసారి అధికారంలోకి వచ్చింది. అధికార పార్టీ 48 శాతం ఓట్లతో 213 సీట్లు గెలుచుకోగా, బీజేపీ 38 శాతం ఓట్లతో కేవలం 77 సీట్లు గెలుచుకోగలిగింది.&lt;ref name=&quot;West Bengal assembly election 2021: Full list of winners&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|title=West Bengal assembly election 2021: Full list of winners|last1=Financialexpress|date=3 May 2021|accessdate=17 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317104451/https://www.financialexpress.com/india-news/west-bengal-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243718/|archivedate=17 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

{{transcluded section|source=పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ}}
{{trim|{{#Section-h:పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ|శాసనసభ సభ్యులు}}}}

== అసెంబ్లీల జాబితా ==
{{See also|పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+శాసనసభల జాబితా
!శాసనసభ
!ఎన్నికల సంవత్సరం
!స్పీకరు
!ముఖ్యమంత్రి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!ప్రతిపక్ష నాయకుడు
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 ప్రకారం శాసనసభ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ
(1946–52)
| rowspan=&quot;3&quot; |1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|బిజోయ్ ప్రసాద్ సింగ్ రాయ్
| rowspan=&quot;2&quot; |ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;4&quot; |ఖాళీ
| rowspan=&quot;4&quot; |
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ఈశ్వర్ దాస్ జలన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
|-
|ప్రావిన్షియల్ అసెంబ్లీ (1946–52)
|1946 ఎన్నికలు (జనవరి)
|-
! colspan=&quot;9&quot; |భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం శాసనసభ
|-
|1వ శాసనసభ
|[[1952 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1952 ఎన్నికలు]]
|శైల కుమార్ ముఖర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |బిధాన్ చంద్ర రాయ్ 
| rowspan=&quot;5&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] 
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1957 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957 ఎన్నికలు]]
|శంకర్ దాస్ బెనర్జీ
| rowspan=&quot;4&quot; |[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Outlook India Magazine Online- Read News India, Latest News Analysis, World, Sports, Entertainment {{!}} Best Online Magazine India|url=https://www.outlookindia.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410123959/http://www.outlookindia.com/|archive-date=10 April 2022|access-date=2022-04-10|website=outlookindia.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
|బంకిం చంద్రకర్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |3వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1962 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |కేశబ్ చంద్ర బసు
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |4tవ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1967 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1967 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;2&quot; |బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ 
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |ఖగేంద్ర నాథ్ దాస్‌గుప్తా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members of Parliament – Lok Sabha - Profile|url=http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714221603/http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-703-Dasgupta,%20Shri%20Khagendra%C2%A0Nath|archive-date=14 July 2014|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|ప్రఫుల్ల చంద్ర ఘోష్ 
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Independent}}&quot; |
|-
!colspan=&quot;8&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|
|-
|5వ శాసనసభ
|[[1969 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1969 ఎన్నికలు]]
|బిజోయ్ కుమార్ బెనర్జీ
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|బంగ్లా కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్ ఫ్రంట్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Bangla Congress}}&quot; |
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=- West Bengal Legislative Assembly|url=http://wbassembly.gov.in/report.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120193626/http://wbassembly.gov.in/Error_ISE.aspx?aspxerrorpath=/report.aspx|archive-date=20 January 2024|access-date=2022-04-10|website=wbassembly.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|6వ శాసనసభ
|[[1971 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1971 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|అజోయ్ కుమార్ ముఖర్జీ  
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]  (ప్రజాస్వామ్య కూటమి)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[జ్యోతి బసు]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|7వ శాసనసభ
|[[1972 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 ఎన్నికలు]]
|అపూర్బా లాల్ మజుందార్
|సిద్ధార్థ శంకర్ రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   (ప్రోగ్రెసివ్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్)
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|బిశ్వనాథ్ ముఖర్జీ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|-
! colspan=&quot;9&quot; |రద్దు (రాష్ట్రపతి పాలన)
|-
|8వ శాసనసభ
|[[1977 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1977 ఎన్నికలు]]
|ఎస్ఎఎం హబీబుల్లా
| rowspan=&quot;6&quot; |[[జ్యోతి బసు]] 
| rowspan=&quot;8&quot; |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
([[లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ (పశ్చిమ బెంగాల్)|లెఫ్ట్ ఫ్రంట్]])
| rowspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|9వ శాసనసభ
|[[1982 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1982 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;7&quot; |హషీమ్ అబ్దుల్ హలీమ్
| rowspan=&quot;2&quot; |అబ్దుస్ సత్తార్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|10వ శాసనసభ
|[[1987 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1987 ఎన్నికలు]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |11వ శాసనసభ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[1991 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 ఎన్నికలు]]
| colspan=&quot;2&quot; |ఖాళీ 
|
|-
|జైనల్ అబేదిన్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|12వ శాసనసభ
|[[1996 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996 ఎన్నికలు]]
|అతిష్ చంద్ర సిన్హా&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Leader of Opposition Atish Chanda Sinha dead|url=https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531032918/https://news.webindia123.com/news/Articles/India/20100304/1457561.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=news.webindia123.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|13వ శాసనసభ
|[[2001 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2001 ఎన్నికలు]] 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్జీ|బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్య]]
|పంకజ్ కుమార్ బెనర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-10-26|title=Former opposition leader and one of the founder of Trinamool Congress Pankaj Banerjee Passes Away. – News18 Bangla|url=https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531092812/https://bengali.news18.com/news/kolkata/former-opposition-leader-and-one-of-the-founder-of-trinamool-congress-pankaj-banerjee-passes-away-229238.html|archive-date=31 May 2022|access-date=2022-04-10|website=News18 Bengali|language=bn}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|-
|14వ శాసనసభ
|[[2006 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2006 ఎన్నికలు]] 
|పార్థ ఛటర్జీ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team Mamata|url=http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130203171255/http://www.telegraphindia.com/1110409/jsp/nation/story_13831831.jsp|archive-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
|15వ శాసనసభ
|[[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 ఎన్నికలు]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[బిమన్ బెనర్జీ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[మమతా బెనర్జీ]] 
| rowspan=&quot;3&quot; |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|All India Trinamool Congress}}&quot; |
|సూర్య కాంత మిశ్రా&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|title=Surjya Kanta Mishra: A profile|date=2016-04-03|work=The Hindu|access-date=2022-04-10|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410124250/https://www.thehindu.com/news/national/Profile-of-Surjya-Kanta-Mishra/article60407786.ece|archive-date=10 April 2022|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] 
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}&quot; |
|-
|16వ శాసనసభ
|[[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 ఎన్నికలు]]
|అబ్దుల్ మన్నన్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Congress Abdul Mannan to be new leader of opposition in Bengal assembly|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816084102/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Congress-Abdul-Mannan-to-be-new-leader-of-opposition-in-Bengal-assembly/articleshow/52508761.cms|archive-date=16 August 2016|access-date=10 April 2022|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]   
| bgcolor=&quot;{{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|-
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|17వ శాసనసభ]]
|[[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 ఎన్నికలు]]
|[[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
|[[Bharatiya Janata Party]]
| bgcolor=&quot;{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
== వెలుపలి లంకెలు ==
{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}

[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు]]
[[వర్గం:ఏకసభ శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని దిగువ సభలు]]
[[వర్గం:శాసనసభలు]]
[[వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన వ్యవస్థ]]</text>
      <sha1>oqe1r8d4nehk7yukjysr0p3n86bnnbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మూస:Pval</title>
    <ns>10</ns>
    <id>415333</id>
    <redirect title="మూస:Parameter value" />
    <revision>
      <id>4980328</id>
      <parentid>4595328</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>14835</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[మూస:Param value]] to [[మూస:Parameter value]]</comment>
      <origin>4980328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="knkpugzvorisd01odf5c4hul2kcg084" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[మూస:Parameter value]]

{{Rcat shell|
{{R shortcut}}
}}</text>
      <sha1>knkpugzvorisd01odf5c4hul2kcg084</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Vjsuseela/ప్రయోగశాల/2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>415413</id>
    <revision>
      <id>4980506</id>
      <parentid>4651098</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రచ్చబండ]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4003" sha1="ay0e7zxen32189b1y691p2oyp57pmie" xml:space="preserve">'''SMALL APPLICATIONS'''


&lt;Div&gt; 
{{start tab
| frame               = no
| off tab color       = lightgrey 
| on tab color        = 
| rounding = 
| nowrap              = yes
| border              = 1px solid #334fff
| font-size           = 90%
| tab spacing percent = 0.1
| link-1              = వికీపీడియా:తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్/2025/తెవికీ విస్తరణ - గూగుల్ / WMF సహకారం
| tab-1               = '''ప్రతిపాదన'''
| link-2    = వికీపీడియా:హైదరాబాద్_పుస్తక_ప్రదర్శన_2024-25లో_తెవికీ_ప్రచారం/సమావేశాలు  
| tab-2               = '''సమావేశాలు'''
| link-3              = వికీపీడియా:హైదరాబాద్_పుస్తక_ప్రదర్శన_2024-25లో_తెవికీ_ప్రచారం/నివేదిక  
| tab-3               = '''నివేదిక'''
| link-4              = హైదరాబాద్_పుస్తక_ప్రదర్శన_2024-25లో_తెవికీ_ప్రచారం/గ్యాలరీ 
| tab-4               = '''గ్యాలరీ'''
| link-5              = వికీపీడియా:హైదరాబాద్_పుస్తక_ప్రదర్శన_2024-25లో_తెవికీ_ప్రచారం/ముగింపు 
| tab-5               = '''ముగింపు'''
}}

&lt;/Div&gt;
&lt;/br&gt;
 
{| align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:10px;border: 1px solid #aaa; padding: 1px; margin: 0em 0em 1em 1em; float: right; clear: both;&quot; class=&quot;toccolours;&quot;
! style=&quot;border-bottom:1px solid; background:lightyellow ;padding:5px&quot; | &lt;big&gt;[[వికీపీడియా:తెవికీ బడి/ 2వ రౌండ్ శిక్షణా కార్యక్రమాలు|శిక్షణా కార్యక్రమాలు-2]]&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;
|-
|}


{{start tab
| frame               = no
| off tab color       = lightyellow 
| on tab color        = 
| rounding = 1em
| nowrap              = yes
| border              = 1px solid #334fff
| font-size           = 95%
| tab spacing percent = 0.2
| link-1              = వికీపీడియా:తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్/2025/తెవికీ విస్తరణ - గూగుల్ / WMF సహకారం
| tab-1               = '''&lt;small&gt;ప్రతిపాదన&lt;/small&gt;'''
| link-2              = వికీపీడియా చర్చ:తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్/2025/తెవికీ విస్తరణ - గూగుల్ / WMF సహకారం
| tab-2               = '''&lt;small&gt;కమిటీ&lt;/small&gt;'''
| link-3              = వికీపీడియా:తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్/2025/తెవికీ విస్తరణ - గూగుల్ / WMF సహకారం/కార్యక్రమనిర్వాకులు
| tab-3               = '''&lt;small&gt;నిర్వాహకులు&lt;/small&gt;'''
| link-4              = 
| tab-4               = '''&lt;small&gt;ఇంటర్న్‌షిప్&lt;/small&gt; '''
| link-5              = 
| tab-5               = '''&lt;small&gt;ఎడిటథాన్స్&lt;/small&gt; '''
| link-6              = 
| tab-6               = '''&lt;small&gt;ఆఫ్ లైన్&lt;/small&gt; '''
| link-7              = వికీపీడియా:రచ్చబండ (పత్రికా సంబంధాలు)
| tab-7               = '''&lt;small&gt;ఆన్లైన్&lt;/small&gt;'''
| link-8              = వికీపీడియా:రచ్చబండ (ఇతరత్రా)
| tab-8               = '''&lt;small&gt;నివేదికలు&lt;/small&gt;'''
}}</text>
      <sha1>ay0e7zxen32189b1y691p2oyp57pmie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Vjsuseela/ప్రయోగశాల/3</title>
    <ns>2</ns>
    <id>415414</id>
    <revision>
      <id>4980394</id>
      <parentid>4280849</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>35888</id>
      </contributor>
      <origin>4980394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1987" sha1="bo7o7975qbi5q8v4jnzjbfjlxsrvl9z" xml:space="preserve">Nyayapati Kameshwari

Nyayapati Kameshwari (1908 - 1980) is popularly known as elder sister of the Radio (Radio Akkayya). She was born in 1908 in Vizianagaram, Andhra Pradesh State in India. Her father's name is Jagannadhadas. They are a family of scholars and scholars.

After her primary education, she attended Queen Mary Girls High School, Visakhapatnam. He came to Vizianagaram again and completed his degree in Maharaja's College in 1932. During that period B.A. Mana was the first woman to pass. Later, he taught English to Jagadeeswaramma, the zamindari of Kapileswarapuram, at Nujiveedu Estate[Telugu word needed]. Married to Nyayapati Raghavrao in 1934. Later in 1937, he completed teacher training (LT) at Wellington Teacher Training College, Madras. As the views of both got together, she actively participated in Chennai radio programs and the management of a children's magazine along with her husband.

Radio Akkaya

Chennai Akashavani Kedram has taken up the management of children's program named Atuvidupu and entrusted the management of the program to them. This is how she became a radio personality. Even though Raghava Rao was her husband, he was also hosting a radio program with her, so she called him radio elder brother. Later, the program transformed into Balananda and was hosted by the duo for many years from Akashavani Hyderabad Centre.

Satisfied with the women's programs broadcast on the radio, 50 women's groups were also started for rural women. Together with her husband she formed the Balananda Sangha. Mohan Kanda, who served as the Chief Secretary of the Andhra State Government, was a member of this association in his childhood.

Vidushimani Radio Akkaiah, who had good business sense, passed away on October 23, 1980.

https://w.wiki/AguJ

== AI Applications Wikisource ==

=== Table of Contents: ===

=== Proof Reading and Text formatting    ===
https://en.wikisource.org/wiki/Index:Thiagaraja_(A_Great_Musician_Saint).djvu    Pages: 13-15, 17</text>
      <sha1>bo7o7975qbi5q8v4jnzjbfjlxsrvl9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కాదంబరీ జెత్వాని</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421198</id>
    <revision>
      <id>4980365</id>
      <parentid>4926297</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sid1574</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>Removed dead link</comment>
      <origin>4980365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4414" sha1="pfrz4t4zr8tudn25pnwzhy0kuf1epua" xml:space="preserve">{{More citations needed|date=జనవరి 2025}}
{{Infobox person
| name               = కాదంబరీ జెత్వాని
| image              = Kadambari Jethwani.jpg
| alt                = 2018లో కాదంబరీ జెత్వాని
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1987|04|30}}
| nationality        = భారతీయురాలు
| occupation         = వైద్యురాలు, ఎంట్రప్రెన్యూర్, సినిమా నటి, మోడల్
| title              = ఫెమినా మిస్ గుజరాత్ 2015&lt;br&gt;ఫెమినా కవర్ గర్ల్ 2015
| height             = 5 ft 6-inch (168 cm)
| alma_mater         = శ్రీమతి ఎన్ హెచ్ ఎల్ మునిసిపల్ మెడికల్ కాలేజ్ (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసిన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ) &lt;br&gt; స్టాన్‌ఫోర్డ్ యూనివర్సిటీ ( ది అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఈస్తటిక్ మెడిసిన్)
}}

'''కాదంబరీ జెత్వాని''' యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ ఆధారిత భారతీయ వ్యాపారవేత్త, వైద్యురాలు, మాజీ సినీ నటి, మోడల్, అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-04-17|title=Who is doctor-turned-actress Kadambari Jethwani? How Merchant Navy officer's daughter led to 3 IPS officers' suspension|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-who-is-doctor-turned-actress-kadambari-jethwani-merchant-navy-officer-daughter-led-3-ips-officers-suspension-3107812|access-date=2025-04-17|website=web.archive.org|archive-date=2025-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417141537/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-who-is-doctor-turned-actress-kadambari-jethwani-merchant-navy-officer-daughter-led-3-ips-officers-suspension-3107812|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఆమె హెచ్.ఎస్.సి బోర్డు పరీక్షలో టాపర్ గా నిలిచింది. ఆమె అంతర్జాతీయ వైద్య పత్రికలకు రచనలు చేస్తుంది. ఆమె [[హిందీ సినిమా|హిందీ]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ సినిమాలో తన నటనకు]]&lt;nowiki/&gt;ప్రసిద్ధి చెందింది. అలాగే [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[పంజాబీ సినిమా(భారతదేశం)|పంజాబీ]] చిత్రాలలో ఆమె నటనతో పాటు మోడలింగ్ ప్రచారాలు కూడా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Kadambari-Jethwani-set-for-Tollywood-debut/articleshow/45751097.cms|title=Kadambari Jethwani set for Tollywood debut|last=Kumar|first=Hemanth|date=4 January 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=4 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-was-apprehensive-about-working-with-two-other-girls/articleshow/49600603.cms|title=I was apprehensive about working with two other girls|last=Desai|first=Dhwani|date=31 October 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=4 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/destiny-s-child/898930/|title=Destiny's child|last=Aikara|first=Anita|date=13 January 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=4 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర లింకులు ==
* {{IMDb name|id=7713614|name=Kadambari Jethwani}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:1987 జననాలు]]</text>
      <sha1>pfrz4t4zr8tudn25pnwzhy0kuf1epua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980366</id>
      <parentid>4980365</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sid1574</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>Correction per source provided</comment>
      <origin>4980366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="p28uir08zp6k5l8xo3txgwrc80hzktt" xml:space="preserve">{{More citations needed|date=జనవరి 2025}}
{{Infobox person
| name               = కాదంబరీ జెత్వాని
| image              = Kadambari Jethwani.jpg
| alt                = 2018లో కాదంబరీ జెత్వాని
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date and age|1996|04|20}}&lt;ref&gt;{{cite news |last1=कटियार |first1=अचलेंद्र |title=मुंबई की अभिनेत्री-मॉडल कादंबरी जेठवानी को परेशान करने के मामले में तीन आईपीएस सस्पेंड |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/andhra-pradesh/amaravati/andhra-pradesh-govt-suspended-three-senior-ips-in-wrongful-arrest-harassment-mumbai-based-actor-model-kadambari-jethwani-case/articleshow/113372371.cms |work=Navbharat Times |date=15 September 2024 |language=hi}}&lt;/ref&gt;
| nationality        = భారతీయురాలు
| occupation         = వైద్యురాలు, ఎంట్రప్రెన్యూర్, సినిమా నటి, మోడల్
| title              = ఫెమినా మిస్ గుజరాత్ 2015&lt;br&gt;ఫెమినా కవర్ గర్ల్ 2015
| height             = 5 ft 6-inch (168 cm)
| alma_mater         = శ్రీమతి ఎన్ హెచ్ ఎల్ మునిసిపల్ మెడికల్ కాలేజ్ (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసిన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ) &lt;br&gt; స్టాన్‌ఫోర్డ్ యూనివర్సిటీ ( ది అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఈస్తటిక్ మెడిసిన్)
}}

'''కాదంబరీ జెత్వాని''' యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ ఆధారిత భారతీయ వ్యాపారవేత్త, వైద్యురాలు, మాజీ సినీ నటి, మోడల్, అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-04-17|title=Who is doctor-turned-actress Kadambari Jethwani? How Merchant Navy officer's daughter led to 3 IPS officers' suspension|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-who-is-doctor-turned-actress-kadambari-jethwani-merchant-navy-officer-daughter-led-3-ips-officers-suspension-3107812|access-date=2025-04-17|website=web.archive.org|archive-date=2025-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417141537/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-who-is-doctor-turned-actress-kadambari-jethwani-merchant-navy-officer-daughter-led-3-ips-officers-suspension-3107812|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఆమె హెచ్.ఎస్.సి బోర్డు పరీక్షలో టాపర్ గా నిలిచింది. ఆమె అంతర్జాతీయ వైద్య పత్రికలకు రచనలు చేస్తుంది. ఆమె [[హిందీ సినిమా|హిందీ]], [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[కన్నడ సినిమా|కన్నడ సినిమాలో తన నటనకు]]&lt;nowiki/&gt;ప్రసిద్ధి చెందింది. అలాగే [[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]], [[పంజాబీ సినిమా(భారతదేశం)|పంజాబీ]] చిత్రాలలో ఆమె నటనతో పాటు మోడలింగ్ ప్రచారాలు కూడా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Kadambari-Jethwani-set-for-Tollywood-debut/articleshow/45751097.cms|title=Kadambari Jethwani set for Tollywood debut|last=Kumar|first=Hemanth|date=4 January 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=4 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-was-apprehensive-about-working-with-two-other-girls/articleshow/49600603.cms|title=I was apprehensive about working with two other girls|last=Desai|first=Dhwani|date=31 October 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=4 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/destiny-s-child/898930/|title=Destiny's child|last=Aikara|first=Anita|date=13 January 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=4 August 2016}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర లింకులు ==
* {{IMDb name|id=7713614|name=Kadambari Jethwani}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:1987 జననాలు]]</text>
      <sha1>p28uir08zp6k5l8xo3txgwrc80hzktt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్సవం (2024 తెలుగు సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421881</id>
    <revision>
      <id>4980380</id>
      <parentid>4809238</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6388" sha1="8d2v8iarkatubspum8cdp4buxgnne0w" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ఉత్సవం&lt;ref&gt;{{cite news |title=Utsavam movie Cast &amp; Crew |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/utsavam/movieshow/107983515.cms |newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| director       = అర్జున్ సాయి&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.123telugu.com/mnews/pleasing-first-look-of-utsavam-unveiled.html | title=Pleasing first look of Utsavam unveiled |website=[[123 Telugu]]| date=26 January 2024 }}&lt;/ref&gt;
| writer         = అర్జున్ సాయి
| screenplay     = 
| story          = 
| producer       = సురేష్ పాటిల్
| starring       = {{plain list|
*[[దిలీప్ ప్రకాష్]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/994673472/Dileep-and-Regina-Utsavam-teaser-is-trending-on-social-media | title=సోషల్ మీడియాలో దూసుకుపోతున్న దిలీప్, రెజీనా ఉత్సవం టీజర్ |language=te | trans-title=Dilip &amp; Regina's Utsavam Teaser Trending on social media|website=India Herald}}&lt;/ref&gt;
*[[రెజీనా]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ottplay.com/news/utsavam-regina-cassandras-next-with-first-time-director-arjun-sai-wraps-its-shoot/d6b87054f7454 | title=Utsavam: Regina Cassandra's next with first-time director Arjun Sai wraps its shoot|website=[[OTTPlay]] }}&lt;/ref&gt;
*[[ప్రకాష్ రాజ్]]
*[[గద్దె రాజేంద్ర ప్రసాద్|రాజేంద్ర ప్రసాద్]]
*[[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]]
*[[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://telugufunda.com/latest-news/utsavam-will-be-a-blockbuster-dr-brahma-brahmanandam-garu/ | title=Utsavam will be Blockbuster says Brahmanandam | website=telugufunda.com | date=29 January 2024 | access-date=13 సెప్టెంబరు 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240304073642/https://telugufunda.com/latest-news/utsavam-will-be-a-blockbuster-dr-brahma-brahmanandam-garu/ | archive-date=4 మార్చి 2024 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ఎల్. బి. శ్రీరామ్]]
*[[అనీష్ కురువిల్లా]]
*[[ప్రియదర్శి పులికొండ]]
*[[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]]
}}
| cinematography = రసూల్ ఎల్లోర్
| editing        = కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు
| music          = అనూప్ రూబెన్స్
| studio         = హార్న్‌బిల్ పిక్చర్స్
| released       = 2024 సెప్టెంబరు 13
| runtime        = 
| country        = భారతదేశం
|language=te భాష
}}'''ఉత్సవం''' 2024లో విడుదలైన సినిమా.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Utsavam movie Cast &amp; Crew |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/utsavam/movieshow/107983515.cms |newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt; హార్న్‌బిల్ పిక్చర్స్ బ్యానర్‌పై సురేష్ పాటిల్  నిర్మించిన ఈ సినిమాకు అర్జున్ సాయి దర్శకత్వం వహించాడు. [[గద్దె రాజేంద్ర ప్రసాద్|రాజేంద్రప్రసాద్]],  [[ప్రకాష్ రాజ్]], [[దిలీప్ ప్రకాష్]], [[రెజీనా |రెజీనా కసాండ్రా]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను జులై 31న, ట్రైలర్‌ను ఆగస్ట్ 26న విడుదల చేయగా, సినిమా సెప్టెంబరు 13న విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;‘ఉత్సవం’ వచ్చేస్తోంది&quot;&gt;{{cite news |last1=Mana Telangana |title=‘ఉత్సవం’ వచ్చేస్తోంది |url=https://www.manatelangana.news/utsavam-movie-2024/ |accessdate=8 September 2024 |date=13 August 2024}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
*[[దిలీప్ ప్రకాష్]]
*[[రెజీనా|రెజీనా కసాండ్రా]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ottplay.com/news/utsavam-regina-cassandras-next-with-first-time-director-arjun-sai-wraps-its-shoot/d6b87054f7454 | title=Utsavam: Regina Cassandra's next with first-time director Arjun Sai wraps its shoot|website=[[OTTPlay]] }}&lt;/ref&gt;
*[[గద్దె రాజేంద్ర ప్రసాద్|రాజేంద్రప్రసాద్]]
* [[ప్రకాష్ రాజ్]]
* [[ఆమని]]
* [[ప్రేమ (నటి)|ప్రేమ]] 
* [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]
*[[ఆలీ (నటుడు)|అలీ]]
*[[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]]
*[[బ్రహ్మాజీ]]
* [[కృష్ణ భగవాన్]]
*[[రఘుబాబు]]
* [[సుధ (నటి)|సుధ]]
* [[శ్రీలక్ష్మి]]
* [[అదిరే అభి]]
* [[పృథ్వీ రాజ్]] 
* [[రచ్చ రవి]] 
*జబర్దస్త్ అప్పారావు
* [[దువ్వాసి మోహన్]]
* [[కారుమంచి రఘు]]
* సుదర్శన్
* సమ్మెట గాంధీ
* [[గిరిధర్|వజ్జ వెంకట గిరిధర్]]

==సాంకేతిక నిపుణులు==
*బ్యానర్: హార్న్‌బిల్ పిక్చర్స్
*నిర్మాత: సురేష్ పాటిల్
*కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం: అర్జున్ సాయి
*సినిమాటోగ్రఫీ:  రసూల్ ఎల్లోర్
*ఎడిటర్: కోటగిరి వెంకటేశ్వరరావు
*సంగీతం: [[అనూప్ రూబెన్స్]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:2024 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>8d2v8iarkatubspum8cdp4buxgnne0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎమిలీ గ్రోవ్ (అథ్లెట్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>443249</id>
    <revision>
      <id>4980400</id>
      <parentid>4509518</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9364" sha1="9rutqcbizjcz3cxakpljkdm7xl25cf5" xml:space="preserve">'''ఎమిలీ గ్రోవ్''' ఇల్లినాయిస్లోని పోంటియాక్కు చెందిన [[పోల్ వాల్ట్|పోల్ వాల్టర్]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-06-20|title=T&amp;F: Four Coyotes At U.S. And Canada National Championships - Yankton Press &amp; Dakotan: Sports|url=http://www.yankton.net/sports/article_e3ae02ae-5632-11e7-9416-070ce9c64788.html|access-date=2017-07-08|publisher=Yankton.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190114105715/https://www.yankton.net/sports/article_e3ae02ae-5632-11e7-9416-070ce9c64788.html|archive-date=2019-01-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఐహెచ్ఎస్ఏ ==
గ్రోవ్ పోంటియాక్ టౌన్‌షిప్ హై స్కూల్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ పోల్ వాల్ట్‌లో రెండుసార్లు [[ఇల్లినాయిస్]] హై స్కూల్ అసోసియేషన్ రాష్ట్ర ఛాంపియన్ . గ్రోవ్ 4.08 మీ (13 అడుగులు 5 అంగుళాలు) పోల్ వాల్ట్‌లో ఇల్లినాయిస్ రాష్ట్ర రికార్డును నెలకొల్పింది. గ్రోవ్ 4x200 మీటర్ల రిలే ,  4x400 మీటర్ల రిలేలో కూడా ఏడవ స్థానంలో నిలిచింది. గ్రోవ్ రెండవ సంవత్సరం చదువుతున్నప్పుడు రాష్ట్ర మీట్‌లో పోల్ వాల్ట్‌లో నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది. గ్రోవ్ క్రాస్ కంట్రీ ,  వాలీబాల్‌లో కూడా పాల్గొన్నది.

== ఎన్‌సిఎఎ ==
గ్రోవ్స్ సౌత్ డకోటా విశ్వవిద్యాలయం కోసం పోటీ పడింది , ఆరుసార్లు ఆల్-[[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] గౌరవాలు, అకడమిక్ ఆల్-అమెరికన్ గౌరవాలు సంపాదించింది ,  2017లో పట్టభద్రురాలైంది.  ఆమె నాలుగుసార్లు సమ్మిట్ లీగ్ ఛాంపియన్ కూడా.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-06-30|title=Two Coyote Vaulters Place Third, Qualify For World Championships - Vermillion Plain Talk: Sports|url=http://www.plaintalk.net/sports/article_98df1e58-5da7-11e7-8cb3-1739e8ea12f6.html|access-date=2017-07-08|publisher=Plaintalk.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=|title=Grove to compete at World meet - Sports - Newton Press Mentor - Newton, IL - Newton, IL|url=http://www.pressmentor.com/sports/20170701/grove-to-compete-at-world-meet|access-date=2017-07-08|publisher=Pressmentor.com|archive-date=2017-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806185046/http://www.pressmentor.com/sports/20170701/grove-to-compete-at-world-meet|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-06-08|title=Grove finishes 15th at NCAA national meet|url=http://www.argusleader.com/story/sports/college/university-of-south-dakota/2017/06/09/grove-finishes-15th-ncaa-national-meet/383001001/|access-date=2017-07-08|publisher=Argusleader.com}}&lt;/ref&gt;

ఆమె సీనియర్ సీజన్లో, ఆమె పదిహేను అడుగులు క్లియర్ చేసి ఒక సమయంలో దేశానికి నాయకత్వం వహించింది, కానీ ఎన్‌సిఎఎ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో 15వ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;argusleader1&quot;&gt;{{Cite web|date=2017-06-26|title=USD vaulters soar into World Championships|url=http://www.argusleader.com/story/sports/2017/06/26/usd-vaulters-soar-into-world-championships/428891001/|access-date=2017-07-08|publisher=Argusleader.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-04-21|title=South Dakota's Grove has best pole vault in nation this year &amp;#124; Sports|url=http://siouxcityjournal.com/sports/track-and-field/college/south-dakota-s-grove-has-best-pole-vault-in-nation/article_970cd55b-e7c9-5bcc-8690-52a541989f70.html|access-date=2017-07-08|publisher=siouxcityjournal.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South Dakota Emily Grove|url=http://www.goyotes.com/roster.aspx?rp_id=6473|access-date=February 21, 2018|publisher=South Dakota Coyotes}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |దక్షిణ డకోటా కొయోట్స్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది
|-
!సంవత్సరం
!సమ్మిట్ లీగ్
ఇండోర్
!ఎన్‌సిఎఎ
ఇండోర్
!సమ్మిట్ లీగ్
అవుట్‌డోర్
!ఎన్‌సిఎఎ
అవుట్‌డోర్
|-
|2017
|
|
|పోల్ వాల్ట్
4.16 మీ (13 అడుగులు 8 అంగుళాలు) 1వ
|పోల్ వాల్ట్
4.30 మీ (14 అడుగులు 1 అంగుళం) 15వ
|-
|2016
|పోల్ వాల్ట్
4.31 మీ (14 అడుగులు 2 అంగుళాలు) 1వ
|పోల్ వాల్ట్
4.30 మీ (14 అడుగులు 1 అంగుళం) 7వ
|పోల్ వాల్ట్
4.33 మీ (14 అడుగులు 2 అంగుళాలు) 1వ
|పోల్ వాల్ట్
4.05 మీ (13 అడుగులు 3 అంగుళాలు) 15వ
|-
|2014
|పోల్ వాల్ట్
4.31 మీ (14 అడుగులు 2 అంగుళాలు) 1వ
|పోల్ వాల్ట్
4.45 మీ (14 అడుగులు 7 అంగుళాలు) 2వ
|
|
|-
|2013
|
|
|పోల్ వాల్ట్
4.10 మీ (13 అడుగులు 5 అంగుళాలు) 3వది
|పోల్ వాల్ట్
4.30 మీ (14 అడుగులు 1 అంగుళం) 7వ
|-
|2012
|పోల్ వాల్ట్
4.15 మీ (13 అడుగులు 7 అంగుళాలు) 2వ
|
|పోల్ వాల్ట్
4.08 మీ (13 అడుగులు 5 అంగుళాలు) 2వ
|పోల్ వాల్ట్
4.25 మీ (13 అడుగులు 11 అంగుళాలు) 7వ
|}

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==
2017 యుఎస్ఎ అవుట్‌డోర్ [[ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్]] ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో , గ్రోవ్ 3వ స్థానంలో నిలిచింది, కానీ ఆమె మొదటి ప్రయత్నంలోనే జంప్-ఆఫ్‌లో గెలిచింది. దీనితో ఆమె [[లండన్|లండన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగే 2017 ప్రపంచ [[అథ్లెటిక్స్ (క్రీడ)|అథ్లెటిక్స్]] ఛాంపియన్‌షిప్‌లకు అర్హత సాధించింది.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!పోటీ
!వేదిక
!స్థానం
!ఈవెంట్
!గమనికలు
|-
|2018
|యుఎస్ఎ అవుట్‌డోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|డెస్ మోయిన్స్, ఐయోవా
|10వ
|పోల్ వాల్ట్
|4.30 మీ (14 అడుగులు 1 అంగుళం) 
|-
|2017
|యుఎస్ఎ అవుట్‌డోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|సాక్రమెంటో, [[కాలిఫోర్నియా]]
|3వ
|పోల్ వాల్ట్
|4.55 మీ (14 అడుగులు 11 అంగుళాలు) 
|-
|2016
|యుఎస్ఎ ఒలింపిక్ ట్రయల్స్
|యూజీన్, ఒరెగాన్
|10వ
|పోల్ వాల్ట్
|4.50 మీ (14 అడుగులు 9 అంగుళాలు) 
|-
|2014
|యుఎస్ఎ ఇండోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|అల్బుకెర్కీ, న్యూ మెక్సికో
|6వ
|పోల్ వాల్ట్
|4.51 మీ (14 అడుగులు 10 అంగుళాలు) 
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!పోటీ
!వేదిక
!స్థానం
!ఈవెంట్
!గమనికలు
|-
! colspan=&quot;7&quot; |అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు
|-
|2017
|2017 ప్రపంచ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు
|లండన్ స్టేడియం
|టీ-25వ
|పోల్ వాల్ట్
|4.20 మీ (13 అడుగులు 9 అంగుళాలు) 
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1993 జననాలు]]</text>
      <sha1>9rutqcbizjcz3cxakpljkdm7xl25cf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎ.జి. ప్రదీప్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>451179</id>
    <revision>
      <id>4980390</id>
      <parentid>4507193</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5479" sha1="s4u3bal7ltk0k0xh3nfagjcrajtm6dj" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = ఎ.జి. ప్రదీప్
|               image = 
|             country = 
|            fullname = అందిమణి గంగా ప్రదీప్
|          birth_date = {{birth date and age|1987|1|13|df=yes}}
|         birth_place = [[విజయవాడ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|          death_date = 
|         death_place = 
|            nickname = 
|             batting = కుడిచేతి వాటం
|             bowling = కుడిచేతి [[off spin|ఆఫ్ స్పిన్]]
|                role = మిడిల్ ఆర్డర్ బ్యాట్స్‌మన్

|               club1 = [[Andhra Pradesh cricket team|Andhra Pradesh]]
|               year1 = 2004–2017
|         clubnumber1 = 
|               club2 = 
|               year2 = 
|         clubnumber2 =

|                date = 7 October 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32501.html ESPNcricinfo
}}

'''అందిమణి గంగా ప్రదీప్''' (జననం 1987, జనవరి 13) భారత మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. 2004 నుండి 2017 వరకు [[ఆంధ్రా క్రికెట్ జట్టు|ఆంధ్రప్రదేశ్]] తరపున ఆడాడు. అతను కుడిచేతి వాటం మిడిల్ ఆర్డర్ బ్యాట్స్‌మన్.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ప్రదీప్ 1987, జనవరి 13 న [[విజయవాడ|విజయవాడలో]] జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|title=A. G. Pradeep|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32501.html|access-date=7 October 2015|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CA&quot;&gt;{{Cite web|title=A. G. Pradeep|url=https://www.cricketarchive.com/Archive/Players/15/15377/15377.html|access-date=24 June 2016|publisher=CricketArchive}}&lt;/ref&gt; అతను క్రికెటర్ల కుటుంబం నుండి వచ్చాడు. అతని తండ్రి ఎజి ప్రసాద్, సోదరుడు ఎజి ప్రవీణ్, మామ ఐ. శ్రీనివాస్ కూడా ఆంధ్ర తరపున ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ ఆడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/andhras-pradeep-brings-the-curtains-down-on-his-career/articleshow/77806128.cms|title=Andhra's Pradeep brings the curtains down on his career|last=Kumar|first=Solomon|date=28 August 2020|access-date=3 June 2023}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్ కాకుండా, అతను చెన్నైలో [[ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్|ఇండియన్ ఓవర్సీస్ బ్యాంక్‌లో]] పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/former-andhra-captain-ag-pradeep-retires-ranji-trophy-aca-bcci-sarat-chandra-reddy/article32467402.ece|title=Former Andhra captain A. G. Pradeep retires|last=Subrahmanyam|first=V. V.|date=28 August 2020|access-date=3 June 2023}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ప్రదీప్ భారత అండర్-17 జట్టుకు కెప్టెన్‌గా ఉన్నాడు. భారత జాతీయ అండర్-19 క్రికెట్ జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. అతను 2004లో 17 సంవత్సరాల వయసులో ఆంధ్ర తరపున సీనియర్ అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;toi&quot;/&gt;

ప్రదీప్ ఆంధ్ర తరపున 64 [[రంజీ ట్రోఫీ]] మ్యాచ్‌లు ఆడి, ఆరు సెంచరీలు చేశాడు.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt; అతను 2012–13 సీజన్‌లో ఆంధ్ర జట్టుకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2012-ag-pradeep-named-andhra-pradesh-captain-19074|title=Ranji Trophy 2012: AG Pradeep named Andhra Pradesh captain|date=24 October 2012|access-date=3 June 2023|publisher=Cricket Country}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; రాష్ట్రం తరపున అతని చివరి మ్యాచ్ 2016–17 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో జరిగింది. అతను 2020, ఆగస్టులో అన్ని రకాల క్రికెట్ నుండి రిటైర్మెంట్ ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;toi&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{ESPNcricinfo|ref=ci/content/player/32501.html}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1987 జననాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>s4u3bal7ltk0k0xh3nfagjcrajtm6dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఈక్వినార్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>452617</id>
    <revision>
      <id>4980361</id>
      <parentid>4823427</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98899" sha1="mlkg9xss5ztuary1j4a7cmkln8dxyo7" xml:space="preserve">'''{{Infobox company
| name = ఈక్వినార్ ఎఎస్‌ఎ
| logo = Equinor.svg
| logo_size = 200px
| former_name = స్టాటాయిల్ ({{End date|2018|05|15|df=y}} దాకా)
| type = పబ్లిక్&lt;br /&gt;
| traded_as = {{ubl|{{ose|EQNR}}|{{NYSE|EQNR}}}}
| industry = [[పెట్రోలియమ్ పరిశ్రమ]]
| foundation = {{start date and age|1972|06|14|df=y}}
| location = స్టావాంగర్, నార్వే
| key_people = [[Jon Erik Reinhardsen]] ([[chairman|chair]])&lt;br /&gt;[[Anders Opedal]] ([[chief executive officer|CEO]])&lt;ref&gt;{{cite news|title=Anders Opedal taking over as president and CEO|url=https://www.equinor.com/en/news/20200810-management.html/|access-date=10 August 2020|publisher=Equinor.com}}&lt;/ref&gt;
| products = {{ubl|[[పెట్రోలియమ్]]|[[సహజ వాయువు]]|[[పెట్రోకెమికల్స్]]|[[విద్యుచ్ఛక్తి]]}}
| services = 
| revenue = {{nowrap|{{decrease}} {{US$|102.5&amp;nbsp;billion|link=yes}} (2024)}}&lt;ref name=&quot;AR2024&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1140625/000114062525000062/eqnr-20241231.htm|title=2024 Annual Report (Form 20-F)|publisher=US Securities and Exchange Commission|date=20 March 2025|access-date=21 March 2025}}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{nowrap|{{decrease}} US$30.93&amp;nbsp;billion (2024)}}&lt;ref name=&quot;AR2024&quot; /&gt;
| net_income = {{nowrap|{{decrease}} US$8.806&amp;nbsp;billion (2024)}}&lt;ref name=&quot;AR2024&quot; /&gt;
| assets = {{nowrap|{{decrease}} US$131.1&amp;nbsp;billion (2024)}}&lt;ref name=&quot;AR2024&quot; /&gt;
| equity = {{nowrap|{{decrease}} US$42.34&amp;nbsp;billion (2024)}}&lt;ref name=&quot;AR2024&quot; /&gt;
| owner = {{ubl|{{nowrap|[[Government of Norway]] (67%)}}}}
| num_employees = 25,155 (2024)&lt;ref name=&quot;AR2024&quot; /&gt;
| homepage = {{URL|equinor.com}}
}}ఈక్వినార్‌ ASA''' (గతంలో '''స్టాటాయిల్,''' '''స్టాటాయిల్ హైడ్రో''') అనేది [[నార్వే|నార్వేలోని]] స్టావాంజర్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన నార్వేజియన్ బహుళజాతి ఇంధన సంస్థ. ఇది ప్రధానంగా పునరుత్పాదక శక్తిలో అదనపు పెట్టుబడులతో 36 దేశాలలో పనిచేస్తున్న పెట్రోలియం కంపెనీ. 2020 ఫోర్బ్స్ 2000 గ్లోబల్లో, ఈక్వినార్ ప్రపంచంలో 169వ అతిపెద్ద పబ్లిక్ కంపెనీగా స్థానం పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Global 2000|url=https://www.forbes.com/companies/equinor/#318927c518d4|access-date=31 October 2020|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; 2023 లో, కంపెనీ అదే జాబితాలో 52 వ స్థానంలో నిలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Global 2000 2023|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0|archive-date=2024-01-29|access-date=2024-02-07|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt; 2021 నాటికి ఈ కంపెనీలో 21,126 మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;AR2021&quot;&gt;{{Cite web|title=Annual Report 2021|url=https://www.equinor.com/content/dam/statoil/documents/annual-reports/2021/equinor-2021-annual-report-and-form-20-f.pdf|access-date=23 March 2022|publisher=Statoil}}&lt;/ref&gt;

2007 లో స్టాటాయిల్‌ను నార్స్క్ హైడ్రో యొక్క చమురు, గ్యాస్ విభాగంతో విలీనం చేయడం ద్వారా ప్రస్తుత కంపెనీ ఏర్పడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2007-05-10|title=StatoilHydro signature unveiled|url=http://www.offshore247.com/news/article.asp?Id=7695|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928014520/http://www.offshore247.com/news/article.asp?Id=7695|archive-date=2007-09-28|access-date=2007-06-20}}&lt;/ref&gt; 2017 నాటికి నార్వే ప్రభుత్వం 67% వాటాలతో అతిపెద్ద వాటాదారుగా ఉంది, మిగిలినది పబ్లిక్ స్టాక్. యాజమాన్య వాటాను నార్వేజియన్ పెట్రోలియం, ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statoil Annual Report 2017|url=https://www.statoil.com/content/dam/statoil/documents/annual-reports/2017/statoil-annual-report-20f-2017.pdf|access-date=2018-03-23|publisher=Statoil}}&lt;/ref&gt; ఈ కంపెనీ ప్రధాన కార్యాలయం స్టావాంజర్‌లో ఉంది. అయితే వారి అంతర్జాతీయ కార్యకలాపాలలో ఎక్కువ భాగం ప్రస్తుతం [[ఓస్లో]] వెలుపల ఉన్న ఫోర్నెబు నుండి నిర్వహిస్తోంది. 

''ఈక్వినార్‌'' అనే పేరును 2018 లో పెట్టారు. ''ఈక్విటీ'', ''ఈక్వాలిటీ'', ''ఈక్విలిబ్రియం'' వంటి పదాలకు మూలమైన ''ఈక్వి'' అనే పదాన్ని, ''నార్వేను తలపించే నార్'' నూ కలపడం ద్వారా ఇది ఏర్పడింది. ఇది కంపెనీ నార్వేజియన్ మూలానికి చెందినదని సూచిస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 March 2018|title=Oil &amp; Gas Giant Statoil Proposes Changing Name To Equinor|url=https://cleantechnica.com/2018/03/15/oil-gas-giant-statoil-proposes-changing-name-to-equinor/|access-date=17 March 2018}}&lt;/ref&gt; ''స్టాటాయిల్'' అనే పూర్వ పేరు యొక్క నార్వేజియన్ అర్థం 'స్టేట్ ఆయిల్'. ఇది, కంపెనీ ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో ఉందని సూచిస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=google translate|url=https://translate.google.de/?hl=de&amp;tab=wT#no/en/stat%20%0A%0Aoil|access-date=17 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
ఈక్వినార్‌, మూడు ప్రధాన నార్వేజియన్ పెట్రోలియం కంపెనీలైన స్టాటాయిల్, నార్స్క్ హైడ్రో, సాగా పెట్రోలియం ల నుండి ఉద్భవించింది. చివరి రెండూ 1999 లో విలీనమయ్యాయి.

=== పాత స్టాటాయిల్ ===
'''డెన్ నోర్స్కే స్టాట్స్ ఓల్జెసెల్స్‌కాప్ A/S''' కంపెనీని నార్వే ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో లిమిటెడ్ కంపెనీగా 1971 జూలై 14 న నార్వేజియన్ పార్లమెంట్ స్టోర్టింగెట్ ఆమోదించిన చట్టం ద్వారా స్థాపించారు. ఖండాంతర షెల్ఫ్‌లోని చమురు పరిశ్రమలో నార్వే భాగస్వామ్యం సాధించడం, దేశీయ పెట్రోలియం పరిశ్రమకు పునాదులు వేస్తూ, పెట్రోలియం పరిశ్రమలో నార్వేజియన్ సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం దీని ఉద్దేశం. పరిశ్రమల మంత్రితో, ఆ తరువాత పెట్రోలియం, ఇంధన మంత్రితో ముఖ్యమైన అంశాలను చర్చించడం స్టాటాయిల్ బాధ్యత. అది [[పార్లమెంట్|పార్లమెంటుకు]] వార్షిక నివేదికను కూడా సమర్పించాల్సి ఉంది.

1973 లో కంపెనీ పెట్రోకెమికల్ పరిశ్రమలో ఉనికిని సంపాదించే పనిని ప్రారంభించింది. దీని ఫలితంగా 1980 లో [[Rafnes|రాఫ్నెస్‌లో]] ప్రాసెసింగ్ ప్లాంట్లు అభివృద్ధి చెందాయి. నార్స్క్ హైడ్రోతో భాగస్వామ్యంతో మోంగ్‌స్టాడ్ ప్లాంట్ ఏర్పడింది. 1981 లో గుల్ఫాక్స్ ఫీల్డ్‌లోని నార్వేజియన్ కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్‌పై ఆపరేటర్ హక్కులను పొందింది. అది సాధించిన మొదటి నార్వేజియన్ కంపెనీ స్టాటాయిల్. 1987 {{En dash}} 88 కంపెనీ చరిత్రలో అతిపెద్ద కుంభకోణం, మోంగ్‌స్టాడ్ కుంభకోణం జరిగింది. అప్పటి వరకు తిరుగులేని CEOగా ఉన్న అర్వ్ జాన్సెన్‌ తప్పుకున్నాడు. 

1980 లలో స్టాటాయిల్ పూర్తిగా ఇంటిగ్రేటెడ్ పెట్రోలియం కంపెనీగా మారాలని నిర్ణయించుకుంది. స్టాటాయిల్ ఇంధన స్టేషన్ బ్రాండ్‌ను నిర్మించడం ప్రారంభించింది. నార్వేలోని స్టేషన్లు [[Norol|నోరోల్]] స్టేషన్లుగా ఉద్భవించగా, డెన్మార్క్, స్వీడన్‌ల లోని 1985 స్టేషన్లను ఎస్సో నుండి కొనుగోలు చేసింది. ఐర్లాండ్‌లోని 1992 స్టేషన్లను బ్రిటిష్ పెట్రోలియం నుండి, 1990 ల మధ్యలో కోనోకోఫిలిప్స్ జెట్ నుండి కొనుగోలు చేసింది. తరువాత 2006 లో స్టాటాయిల్ వీటిని టోపాజ్ ఎనర్జీకి అమ్మేసింది. 1990 లలో తూర్పు ఐరోపాలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో స్టాటాయిల్ స్టేషన్ల నెట్‌వర్క్‌ను కూడా నిర్మించింది. 


1991 లో స్టాటాయిల్‌కు, స్థానిక పర్యావరణవేత్తలతో ప్రధానంగా నేచుర్ ఓగ్ ఉంగ్డోమ్, ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ నార్వే కి చెందిన వారితో వివాదం తలెత్తింది.  [[నార్వే|నార్వేలోని]] ట్రోండ్‌హీమ్‌లోని రోట్‌వోల్‌లో కొత్త పరిశోధన, అభివృద్ధి కేంద్రాన్ని నిర్మించడాన్ని వారు నిరసించారు. ఇది నగరానికి దగ్గరగా గణనీయమైన పక్షుల జీవరాశి కలిగిన చిత్తడి నేలల ప్రాంతం. పర్యావరణవేత్తల [[శాసనోల్లంఘన భావన|శాసనోల్లంఘనతో]]&lt;nowiki/&gt;ఈ వివాదం పరాకాష్టకు చేరుకుంది. అయినప్పటికీ ఆ కేంద్రాన్ని నిర్మించడం మాత్రం జరిగిపోయింది.

2001 లో ఈ కంపెనీని పబ్లిక్ లిమిటెడ్ కంపెనీగా మార్చారు, ఓస్లో స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజి, న్యూయార్క్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజి రెండింటిలోనూ నమోదైంది. అదే సమయంలో, దాని పేరును '''స్టాటాయిల్ ASA''' గా మార్చుకుంది. ప్రభుత్వం 81.7% వాటాలను నిలుపుకుంది. 2004, 2005 లలో మరింత ప్రైవేటీకరణతో, ప్రభుత్వ వాటా 70.9% కి తగ్గింది.&lt;ref name=&quot;nrk2013&quot;&gt;{{Cite web|date=2013-05-13|title=– Staten må selge seg ut av Statoil - NRK Rogaland - Lokale nyheter, TV og radio|url=http://www.nrk.no/rogaland/_-staten-ma-selge-seg-ut-av-statoil-1.11024302|access-date=2015-07-31|publisher=Nrk.no}}&lt;/ref&gt;

2002–2003లో [[ఇరాన్|ఇరాన్‌లో]] లాభదాయకమైన చమురు కాంట్రాక్టులను పొందేందుకు ఆ కంపెనీ లంచాలు ఇచ్చినట్లు స్టాటాయిల్/హార్టన్ కేసు తేల్చింది. ఇది ప్రధానంగా ఇరాన్ మాజీ అధ్యక్షుడు హషేమి రఫ్సంజాని కుమారుడు మెహదీ హషేమి రఫ్సంజాని యాజమాన్యంలోని ఇరానియన్ కన్సల్టెన్సీ సంస్థ హోర్టన్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్ సేవలను నియమించుకోవడం ద్వారా జరిగింది. ఇరాన్‌లోని ముఖ్యమైన రాజకీయ ప్రముఖులను ప్రభావితం చేసి, స్టాటాయిల్‌కు చమురు కాంట్రాక్టులను మంజూరు చేయడానికి హార్టన్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్‌కు స్టాటాయిల్ US$15.2 మిలియన్లు చెల్లించింది. అవినీతి కుంభకోణాన్ని 2003 సెప్టెంబరు 3 న నార్వేజియన్ పేపర్ ''డాగెన్స్ నేరింగ్స్లివ్'' బయటపెట్టింది. 2006 లో కంపెనీ US విదేశీ అవినీతి పద్ధతుల చట్టాన్ని ఉల్లంఘించినందుకు $10.5 మిలియన్ల జరిమానా కట్టేందుకు అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;FCPA&quot;&gt;[http://www.dn.no/forsiden/energi/article897283.ece] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130907142949/http://www.dn.no/forsiden/energi/article897283.ece|date=September 7, 2013}}&lt;/ref&gt;

2007 సెప్టెంబరులో స్టాటాయిల్, బ్రెజిలియన్ చమురు కంపెనీ పెట్రోబ్రాస్ అన్వేషణ, సముద్ర అంతర్భాగం, [[జీవ ఇంధనం|జీవ ఇంధనాల]] సహకారాన్ని విస్తరించే లక్ష్యంతో ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, స్టాటాయిల్ ఆరు ఆఫ్‌షోర్ లైసెన్స్‌లలో భాగస్వామిగా మారింది, అలాగే బయోఫ్యూయల్స్ ఉత్పత్తిని విస్తరించింది. పెట్రోబ్రాస్, స్టాటాయిల్‌లు కలిసి బ్రెజిల్ లోను, ప్రపంచంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలోనూ, కూరగాయల నూనెను ముడి చమురుకు జోడించి సల్ఫర్ లేని ఇంధనాన్ని తయారు చేసేందుకు డజన్ల కొద్దీ శుద్ధి కర్మాగారాలను ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రణాళికలను ప్రకటించాయి. 2008 మార్చి 4 న స్టాటాయిల్ పెరెగ్రినో చమురు క్షేత్రంలో అనడార్కో పెట్రోలియం యొక్క 50% వాటాను $1.8 బిలియన్లకు కొనుగోలు చేసింది. &lt;ref&gt;[https://www.cnbc.com/id/23460388/Statoil_Buys_Anadarko_Projects_for_2_1_Billion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610222135/http://www.cnbc.com/id/23460388/Statoil_Buys_Anadarko_Projects_for_2_1_Billion|date=June 10, 2011}}&lt;/ref&gt;

2007 లో నార్త్ అమెరికన్ ఆయిల్ సాండ్స్ కార్పొరేషన్‌ను $2.2 బిలియన్లకు కొనుగోలు చేసిన తర్వాత స్టాటాయిల్, కెనడాలోని అథబాస్కా చమురు ఇసుక క్షేత్రంలో పెద్ద ప్రాంతాన్ని కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hilde øvrebekk Lewis|date=2012-02-20|title=Statoil Vil for more oil sands|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Statoil-vil-ha-mer-oljesand-6766710.html|publisher=Aftenposten|language=no}}&lt;/ref&gt;

2009లో, స్టాటాయిల్ ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి లోతైన నీటిలో తేలియాడే పెద్ద-సామర్థ్యం గల విండ్ టర్బైన్, హైవిండ్‌ను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cox|first=Ramsey|date=February–March 2010|title=Water Power + Wind Power = Win!|url=http://www.motherearthnews.com/Renewable-Energy/Hywind-Wind-Power-Water-Power.aspx|access-date=2010-05-03|publisher=Mother Earth News}}&lt;/ref&gt; {{Convert|120|m}} ఎత్తు, 2.3 MW టర్బైన్‌తో కూడిన ఈ టవర్‌ను నార్వేలోని స్టావాంజర్ నుండి {{Convert|10|km}} దూరంలో {{Convert|220|m}} లోతైన నీరున్న [[Åmøyfjord|అమోయ్ ఫ్యోర్డ్‌లోకి]] 2009 జూన్ 9 న రెండు సంవత్సరాల పరీక్షా పరుగు కోసం తరలించారు.&lt;ref name=&quot;Patel2009&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.spectrum.ieee.org/green-tech/wind/floating-wind-turbines-to-be-tested|title=Floating Wind Turbines to Be Tested|last=Patel|first=Prachi|date=2009-06-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628200828/http://www.spectrum.ieee.org/green-tech/wind/floating-wind-turbines-to-be-tested|archive-date=2009-06-28|publisher=[[IEEE Spectrum]]}}&lt;/ref&gt;

=== హైడ్రో ===
1965 లో హైడ్రో, ఎల్ఫ్ అక్విటైన్ తో పాటు, మరో ఆరు [[ఫ్రాన్స్|ఫ్రెంచ్]] కంపెనీలతో కలిసి [[Petronord|పెట్రోనార్డ్‌ను]] ఏర్పాటు చేసి [[ఉత్తర సముద్రం|ఉత్తర సముద్రంలో]] చమురు, వాయువు కోసం శోధనలు నిర్వహించింది. హైడ్రో త్వరలోనే నార్త్ సీ పెట్రోలియం పరిశ్రమలో ఒక పెద్ద కంపెనీగా మారింది. అనేక క్షేత్రాలకు ఆపరేటర్‌గా కూడా మారింది. వీటిలో మొదటిది ఓసెబర్గ్.

1980 ల చివరలో హైడ్రో, నార్వే, స్వీడన్, డెన్మార్క్‌లోని మొబిల్ సర్వీస్ స్టేషన్‌లను కొనుగోలు చేసి, వాటి పేరును హైడ్రోగా మార్చింది. 1995 లో హైడ్రో, నార్వే, డెన్మార్క్‌లలోని తన స్టేషన్లను టెక్సాకోతో విలీనం చేసి, హైడ్రోటెక్సాకో అనే జాయింట్ వెంచర్‌ను సృష్టించింది. ఈ సర్వీస్ స్టేషన్ గొలుసును 2006 లో రీటాన్‌గ్రూప్పెన్‌కు విక్రయించింది. 1999 లో హైడ్రో, నార్వే కు చెందిన మూడవ అతిపెద్ద పెట్రోలియం కంపెనీ సాగా పెట్రోలియంను కొనుగోలు చేసింది. దీనికి ప్రధానంగా నార్వే, [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో]] ప్రధాన అప్‌స్ట్రీమ్ కార్యకలాపాలున్నాయి. ఆ తరువాత బ్రిటిష్ కార్యకలాపాలను అమ్మేశారు.

=== విలీనం ===
[[దస్త్రం:StatoilHydro.svg|thumb| స్టాటాయిల్ హైడ్రో లోగో]]
[[దస్త్రం:Statoil_NYSE_listing_2011_Shankbone.jpg|thumb| స్టాటాయిల్ షేర్లు లిస్ట్ చేయబడిన 10వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, 2011 జూన్ 11 న న్యూయార్క్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్]]
2006 డిసెంబరులో విలీన ప్రతిపాదన ప్రకటించబడింది. &lt;ref name=&quot;NH061218&quot;&gt;{{Cite web|date=2006-12-18|title=Hydro's oil and gas activities to merge with Statoil|url=http://www.hydro.com/en/Press-room/News/Archive/2006/December/17106/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828215807/http://www.hydro.com/en/Press-room/News/Archive/2006/December/17106/|archive-date=2008-08-28|access-date=2007-06-20}}&lt;/ref&gt; EEA నియమాల ప్రకారం, ఈ విలీనాన్ని [[ఐరోపా సమాఖ్య|యూరోపియన్ యూనియన్]] 2007 మే 3 న&lt;ref name=&quot;EUB070305&quot;&gt;{{Cite web|date=2007-05-03|title=EU regulators approve Statoil, Norsk Hydro merger|url=http://www.eubusiness.com/Energy/statoil-norsk.44/|access-date=2007-06-20}}&lt;/ref&gt;, నార్వేజియన్ పార్లమెంటు 2007 జూన్ 8 న ఆమోదించాయి.  కొత్త కంపెనీలో స్టాటాయిల్ వాటాదారులకు 67.3% వాటా ఉండగా, మిగిలిన 32.7% వాటా నార్స్క్ హైడ్రో వాటాదారులకు ఉంది.&lt;ref name=&quot;EUB070305&quot; /&gt; స్టాటాయిల్, నార్స్క్ హైడ్రో రెండింటిలోనూ అతిపెద్ద వాటాదారు అయిన నార్వేజియన్ ప్రభుత్వానికి, ఈ కంపెనీలో 67% వాటా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Top 20 shareholders|url=http://www.statoil.com/en/InvestorCentre/Share/Shareholders/Top20/Pages/default.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100512043905/http://www.statoil.com/en/InvestorCentre/Share/Shareholders/Top20/Pages/default.aspx|archive-date=2010-05-12|access-date=2010-09-17|publisher=Statoil.com}}&lt;/ref&gt; అప్పటి నార్వేజియన్ ప్రధాన మంత్రి జెన్స్ స్టోల్టెన్‌బర్గ్, ఈ విలీనాన్ని &quot;ఒక కొత్త యుగం ప్రారంభం... ప్రపంచ ఇంధన సంస్థను సృష్టించడం, నార్వే చమురు గ్యాస్ పరిశ్రమను బలోపేతం చేయడం&quot;గా భావిస్తున్నట్లు వ్యాఖ్యానించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Merger of Statoil and Hydro oil- and gas division|url=http://odin.dep.no/smk/english/news/press_centre/press_releases/001001-071626/dok-bn.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205231635/http://www.odin.dep.no/smk/english/news/press_centre/press_releases/001001-071626/dok-bn.html|archive-date=February 5, 2007|access-date=June 20, 2007}}&lt;/ref&gt;

ఈ ప్రతిపాదన BP, టోటల్, షెల్ వంటి దాని పెద్ద యూరోపియన్ ప్రత్యర్థులతో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ పోటీ బలం కలిగిన సంస్థను సృష్టిస్తుందని, అదే సమయంలో ముఖ్యంగా గల్ఫ్ ఆఫ్ మెక్సికోలో వ్యూహాత్మక సముపార్జనలు చేసే కంపెనీ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుందని విశ్లేషకులు భావించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB116642748971353246?mod=home_whats_news_us|title=Statoil, Norsk Hydro Create an Energy Behemoth|last=Cowley|first=Elizabeth|date=2006-12-19|work=The Wall Street Journal|access-date=2007-06-20|last2=Wang|first2=Michael|last3=Cummins|first3=Chip}}&lt;/ref&gt; ఇది ప్రపంచంలో తొమ్మిదవ అతిపెద్ద చమురు కంపెనీ, ప్రస్తుత ఫార్చ్యూన్ గ్లోబల్ 500 జాబితాలో NOK 480 బిలియన్ల ఆదాయంతో ప్రపంచంలో 48వ అతిపెద్ద కంపెనీ అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;E24061219&quot;&gt;{{Cite web|date=2006-12-19|title=Blant verdens 50 største|url=http://e24.no/naeringsliv/article1574917.ece|access-date=2007-10-18}}&lt;/ref&gt;

రెండు కంపెనీల విలీనాన్ని ప్రతిబింబించేలా, మైనర్ భాగస్వామి హైడ్రోను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఉమ్మడి కంపెనీకి కొత్త పేరు పెట్టాలని నిర్ణయించారు. విలీనం సమయంలో అసలు కొత్త పేరు ఏమిటనేది అనుకోలేదు కూడా. స్టాటాయిల్‌హైడ్రో అనే పేరును తాత్కాలిక ఉపయోగం కోసం మాత్రమే అనుకున్నారు. ఆ సంస్థ తన పేరును ''స్టాటాయిల్ ASA'' గా మార్చుకోవాలని ప్రకటించింది. దీనిని 2009 మేలో జరిగిన వార్షిక సర్వసభ్య సమావేశం ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=http://hopey.netfonds.no/release.php?id=20090519.Hugin.1316517 |title=Annual general meeting held in StatoilHydro ASA |date=19 May 2009 |publisher=Hugin |access-date=2009-05-19 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724181645/http://hopey.netfonds.no/release.php?id=20090519.Hugin.1316517 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ పేరును 2009 నవంబరు 2 న మార్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2009/Pages/2NovStatoilHydroBecomesStatoil.aspx |title=StatoilHydro becomes Statoil |date=2 November 2009 |publisher=Statoil |access-date=2009-11-24 |archive-date=2009-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120194657/http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2009/Pages/2NovStatoilHydroBecomesStatoil.aspx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

విలీనం తర్వాత కంపెనీలో నార్వే ప్రభుత్వ వాటా మొదట్లో 62.5%గా ఉంది. 2001 లో పార్లమెంటరీ నిర్ణయం ప్రకారం ప్రభుత్వం స్టాటాయిల్‌లో 67% వాటాను కలిగి ఉండాలనేది ఒక లక్ష్యం అని, నార్వేజియన్ ప్రభుత్వం తన వాటాను పెంచుకోవాలని భావిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. 2009 లో నార్వేజియన్ ప్రభుత్వం స్టాటాయిల్ వాటాలో 67% పొందాలనే లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నట్లు ప్రకటించబడింది.&lt;ref name=&quot;nrk2013&quot;/&gt;

=== 2009 తర్వాత పెట్టుబడులు, పరిణామాలు ===
2010 లో, స్టాటాయిల్ తన దిగువ స్థాయి వ్యాపారాన్ని ప్రత్యేక లిస్టెడ్ కంపెనీ స్టాటాయిల్ ఫ్యూయల్ &amp;amp;amp; రిటైల్ గా విభజించింది.&lt;ref name=&quot;E24100928&quot;&gt;{{Cite news|url=http://e24.no/boers-og-finans/article3831059.ece|title=Mr. McStatoil vil vokse seg stor i Polen|last=Farberg|first=Andreas L.|date=2010-09-28|work=[[E24 Næringsliv|E24]]|access-date=2010-10-03|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002231145/http://e24.no/boers-og-finans/article3831059.ece|archive-date=2010-10-02|language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;STL100203&quot;&gt;{{Cite press release |url=http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2010/Pages/03FebOwnershipER.aspx |title=Statoil opens for a new ownership structure for its energy and retail business |first1=Cathrine |last1=Torp |date=2010-02-03 |publisher=Statoil ASA |location=[[Stavanger]] |access-date=2010-10-03 |archive-date=2010-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206205857/http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2010/Pages/03FebOwnershipER.aspx |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2012లో అలిమెంటేషన్ కౌచే-టార్డ్, స్టాటాయిల్ ఫ్యూయల్ &amp; రిటైల్‌ను $2.8 బిలియన్లకు కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://uk.reuters.com/article/us-alimentation-statoilfuel-idUKBRE83H06R20120418|title=Canada's Couche-Tard to buy Statoil Fuel for $2.8 billion|last=Koranyi|first=Balazs|date=2012-04-18|work=Reuters|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105144919/http://uk.reuters.com/article/us-alimentation-statoilfuel-idUKBRE83H06R20120418|archive-date=January 5, 2016}}&lt;/ref&gt;

2010 మే 24 న స్టాటాయిల్ పెరెగ్రినో క్షేత్రంలో 40% వాటాను చైనా ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉన్న చమురు కంపెనీ అయిన సినోకెమ్‌కు $3.07 బిలియన్ల నగదు మొత్తానికి విక్రయించింది, కానీ 60% వాటాను, ఆపరేటర్‌షిప్‌నూ నిలుపుకుంది.

2010 ఏప్రిల్ 7 న నార్వేజియన్ సముద్రంలోని నార్న్ చమురు క్షేత్రానికి ఉత్తరాన ఉన్న ఫోస్సెకాల్ ప్రాస్పెక్ట్‌లో చమురు, గ్యాస్ నిల్వలను కనుగొన్నట్లు స్టాటాయిల్ ప్రకటించింది. వెలికితీయగలిగే చమురు వనరులు {{Convert|37|and|63|Moilbbl|m3}} మధ్య ఉండవచ్చని తాత్కాలికంగా అంచనా వేసారు. అనుబంధ వయువు, ఉచిత వాయువుల పరిమాణం 1 - 3 బిలియన్ ప్రామాణిక క్యూబిక్ మీటర్ల మధ్య ఉంటుందని అంచనా వేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statoil reports oil and gas discovery just north of Norne (Scandinavian Oil-Gas Magazine)|url=http://www.scandoil.com/moxie-bm2/news/statoil-reports-oil-and-gas-discovery-just-north-o.shtml|access-date=2015-07-31|publisher=Scandoil.com}}&lt;/ref&gt;

2011 జూన్ ప్రారంభంలో స్టాటాయిల్ ASA, గ్యాస్లెడ్ జాయింట్ వెంచర్‌లోని 24.1% వాటాలను NOK 17.35 బిలియన్లకు ($3.25 బిలియన్లు) [[Solveig Gas Norway AS|సోల్విగ్ గ్యాస్ నార్వే AS]] కి విక్రయించింది. అమ్మాక, ఇంకా 5% వాటాలను కలిగి ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/06/06/idUS33520+06-Jun-2011+HUG20110606|title=Statoil to divest in Gassled|date=2011-06-06|access-date=2011-10-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218215349/http://www.reuters.com/article/2011/06/06/idUS33520+06-Jun-2011+HUG20110606|archive-date=2014-12-18|publisher=Reuters.com}}&lt;/ref&gt; 2016లో స్టాటాయిల్ కెనడాలోని లీస్మర్ ఆయిల్ ఇసుక ఆపరేషన్‌ను అథబాస్కా ఆయిల్‌కు విక్రయించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-12-14|title=Statoil sells oilsands assets to Athabasca Oil in deal worth up to $832 million|url=http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/statoil-athabasca-sale-1.3897310|access-date=2016-12-15|website=CBC News}}&lt;/ref&gt;

2011–2012లో, స్టాటాయిల్ [[ఉత్తర సముద్రం|ఉత్తర సముద్రంలో]] {{Convert|0.5|to|1.2|Goilbbl|abbr=off}} చమురును కనుగొన్నట్లు ప్రకటించింది. నార్వేజియన్ కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్‌లో ఆల్డస్ మేజర్ సౌత్ ప్రాస్పెక్ట్ వద్ద {{Convert|0.9|to|1.5|Goilbbl|abbr=off}} మధ్య చమురునిల్వను కూడా కనుగొంది. హామర్‌ఫెస్ట్‌లోని స్నోహ్విట్ ఫీల్డ్‌కు ఉత్తరాన ఉత్తర నార్వేజియన్ సముద్రంలోని (స్టాటాయిల్ పరిభాషలో బారెంట్స్ సముద్రం) [[Skrugard|స్క్రుగార్డ్]] ప్రాస్పెక్ట్ వద్ద ఒక పెద్ద కొత్త అన్వేషణ, [[బేరెంట్స్ సముద్రం|బారెంట్స్ సముద్రంలోని]] హవిస్ ప్రాస్పెక్ట్‌లో {{Convert|200|to|3000|Moilbbl|abbr=off}} చమురును కూడా కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/norway-makes-its-second-huge-offshore-oil-discovery-of-the-year-2012-1|title=Norway Makes Its Second Huge Oil Discovery In The Past Year|date=January 9, 2012|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-15402145|title=Statoil doubles estimated size of North Sea find|last=Kahya|first=Damian|date=2011-10-13|access-date=2011-10-21|publisher=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.worldoil.com/Major_oil_discovery_in_the_Barents_Sea.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110405000537/http://www.worldoil.com/Major_oil_discovery_in_the_Barents_Sea.html|date=April 5, 2011}}&lt;/ref&gt;

2011లో, స్టాటాయిల్ బ్రిఘామ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్‌ను $4.4 బిలియన్లకు కొనుగోలు చేసి, ఉత్తర డకోటాలోని బాకెన్ ఫార్మేషన్‌లో దాని ఆయిల్ షేల్ కార్యకలాపాలను పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-10-17/statoil-to-buy-outstanding-shares-of-brigham-exploration-for-36-5-a-share.html|title=Statoil Buys Brigham for $4.4 Billion to Get Bakken Shale - Bloomberg Business|last=Marianne StigsetStephen Treloar|date=2011-10-17|access-date=2015-07-31|publisher=Bloomberg.com}}&lt;/ref&gt; 2012 లో స్టాటాయిల్ ఉత్తర డకోటా నుండి రైలు కార్ల ద్వారా రోజుకు 45,000 బ్యారెళ్ల చమురును పంపింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390443864204577619753319401154|title=Statoil Leases Rail Cars to Ship Bottlenecked North Dakota Oil - WSJ|last=González|first=Ángel|date=2012-08-29|access-date=2015-07-31|publisher=Online.wsj.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2012-08-30|title=Statoil to begin transporting Bakken crude from North Dakota by rail to overcome limited pipeline capacity; more than 1,000 cars for unit trains|url=http://www.greencarcongress.com/2012/08/statoilbakken-20120830.html|access-date=2015-07-31|publisher=Green Car Congress}}&lt;/ref&gt;

2011 నవంబరులో 7 మిలియన్ల నార్వేజియన్ క్రోనర్లను లంచంగా తీసుకుని దానికి &quot;అనేక పదుల రెట్లు&quot; ఒప్పందాలు, చెల్లింపులూ చేసారనే అభియోగంతో ఒక స్టాటాయిల్ కన్సల్టెంటును, మరో ఇద్దరినీ విచారించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Falske fakturaer i fleng|date=2011-10-06|work=[[Dagens Næringsliv]]|page=17|quote=Forholdet de er tiltalt for skal ha foregått over 7 år, fra 2003 til 2010. Tilsammen skal hovedmannen, en innleid Statoil-konsulent, ha mottatt over syv millioner kroner i bestikkelser. Motytelsen var kontrakter og utbetalinger på flere titall millioner kroner fra Statoil til et selskap de to andre er knyttet til. — To av tre erkjenner straffeskyld. — Saken er den største korrupsjonssaken siden Statoils Horton-sak}}&lt;/ref&gt;

2013 జూన్లో స్టాటాయిల్, ఆస్ట్రేలియాలోని పెట్రోఫ్రాంటియర్ కార్పొరేషన్‌తో నిధులతో కూడిన జాయింట్ వెంచర్‌ను ప్రకటించింది. పెట్రోఫ్రాంటియర్ కు చెందిన జార్జినా బేసిన్ షేల్ ఆయిల్, గ్యాస్ బేరింగ్ నిర్మాణాలు ఆస్ట్రేలియా, ఉత్తర అమెరికాలోని ఇతర ఉత్పత్తి ప్రాంతాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=PetroFrontier Corp. &amp;#124; PetroFrontier Corp. announces Statoil to fully fund a US$50 million 2013/2014 exploration program in the Southern Georgina Basin|url=http://www.newswire.ca/en/story/1181481/petrofrontier-corp-announces-statoil-to-fully-fund-a-us-50-million-2013-2014-exploration-program-in-the-southern-georgina-basin|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105190046/http://www.newswire.ca/en/story/1181481/petrofrontier-corp-announces-statoil-to-fully-fund-a-us-50-million-2013-2014-exploration-program-in-the-southern-georgina-basin|archive-date=2013-11-05|access-date=2015-07-31|publisher=Newswire.ca}}&lt;/ref&gt;

2016 లో స్టాటాయిల్, $2.5 బిలియన్లకు శాంటాస్ బేసిన్‌లోని కార్కారా క్షేత్రంలో 66% పై పెట్రోబ్రాస్ నుండి లైసెన్స్ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 July 2016|title=Statoil gjør milliardkjøp på brasiliansk sokkel|url=http://www.tu.no/artikler/statoil-gjor-milliardkjop-pa-brasiliansk-sokkel/349777|access-date=29 July 2016|website=[[Teknisk Ukeblad]]}}&lt;/ref&gt;

2014 అక్టోబరులో స్టాటాయిల్, [[అజర్‌బైజాన్|అజర్‌బైజాన్‌లోని]] షా డెనిజ్ గ్యాస్ ఫీల్డ్‌లో తన 15.5% వాటాను పెట్రోనాస్‌కు $2.25 బిలియన్లకు విక్రయించింది. &lt;ref&gt;{{Cite press release |publisher=Reuters |date=13 October 2014 |title=Statoil exits Shah Deniz with $2.25 billion sale to Petronas |url=https://www.reuters.com/article/us-statoil-petronas-shahdeniz-idUSKCN0I209020141013}}&lt;/ref&gt;

2014 అక్టోబరు 1 నుండి స్టాటాయిల్ [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌లోని]] నాఫ్టోగాజ్‌కు సహజ వాయువును కూడా సరఫరా చేస్తోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-11-18|title=Gas contract with Statoil more advantageous than with Gazprom – Yatseniuk|url=http://en.interfax.com.ua/news/economic/235042.html|access-date=2015-07-31|publisher=En.interfax.com.ua}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 October 2014|title=Norway's Statoil sells gas to Ukraine's Naftogaz|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-statoil-idUSL6N0RY2UC20141003|website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

2016లో, స్టాటాయిల్ US విండ్ టర్బైన్ లీజింగ్ కంపెనీలో $3 మిలియన్ల వాటాను కొనుగోలు చేసింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statoil Energy Ventures makes first investment: United Wind|url=http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2016/Pages/07mar-united-wind.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307180950/http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2016/Pages/07mar-united-wind.aspx|archive-date=2016-03-07|access-date=2016-03-07}}&lt;/ref&gt; 2020లలో చమురు డిమాండ్ గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంటుందని, ఆ తర్వాత విద్యుత్ రవాణా కారణంగా నిరంతరం తగ్గుతుందని స్టాటాయిల్ అంచనా వేస్తోంది. 

2017 లో ఆర్కిటిక్‌లో చేస్తున్న పెద్ద అన్వేషణలో చమురు దొరకనప్పటికీ, ఆర్కిటిక్‌లో అన్వేషించడాన్ని కంపెనీ మానదనై స్టాటాయిల్ 2017 అక్టోబరులో ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;ft-giveup&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/ba437158-bb25-11e7-8c12-5661783e5589|title=Statoil will not give up on exploration in Arctic|last=Milne|first=Richard|date=October 29, 2017|work=[[Financial Times]]|access-date=October 30, 2017|location=United Kingdom}}&lt;/ref&gt;

2017 అక్టోబరులో స్టాటాయిల్, [[స్కాట్లాండ్|స్కాట్లాండ్‌లో]] పీటర్‌హెడ్ నుండి {{Convert|18|mi|km|order=flip}} దూరంలో 30-మెగావాట్ల హైవిండ్ స్కాట్లాండ్ తేలియాడే పవన విద్యుత్ కేంద్రాన్ని స్థాపించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|last=McCulloch|first=Scott|date=2 November 2015|title=Statoil to pilot floating wind farm scheme offshore Peterhead|url=http://www.dailyrecord.co.uk/business/business-energy/statoil-pilot-floating-wind-farm-6749984|access-date=19 July 2018|website=Dailyrecord.co.uk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|date=2 November 2015|title=Floating wind farm to be UK first|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-34694463|access-date=19 July 2018|website=Bbc.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;4coffshore.com&quot;&gt;{{Cite web|title=Hywind Scotland Pilot Park - 4C Offshore|url=http://www.4coffshore.com/windfarms/hywind-scotland-pilot-park-united-kingdom-uk76.html|access-date=19 July 2018|website=4coffshore.com}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరం [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరంలో]] ఒక విండ్ టవర్ అసెంబ్లీ ఫామ్ నిర్మించడానికి ఈక్వినార్‌‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-16|title=For clean energy, buy American or buy it quick and cheap?|url=https://www.seattletimes.com/business/for-clean-energy-buy-american-or-buy-it-quick-and-cheap/|access-date=2021-05-17|website=The Seattle Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2018 మార్చిలో స్టాటాయిల్, పోలిష్ బాల్టిక్ స్రోడ్కోవీ III, బాల్టిక్ స్రోడ్కోవీ II (మిడిల్ బాల్టిక్ II/III) ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ఫామ్‌లలో 50% వాటాను కొనుగోలు చేసింది. &lt;ref name=&quot;cleantechnica060318&quot;&gt;{{Cite news|url=https://cleantechnica.com/2018/03/06/statoil-acquires-50-interest-1-2-gw-polish-offshore-wind-farms/|title=Statoil Acquires 50% Interest In 1.2 Gigawatt Polish Offshore Wind Farms|last=Hill|first=Joshua S.|date=2018-03-06|work=Clean Technica}}&lt;/ref&gt;

2026 నుండి ఏటా [[సహజ వాయువు|సహజ వాయు]] ద్రవాల సరఫరా కోసం ఈక్వినార్, దీపక్ ఫెర్టిలైజర్స్ అండ్ పెట్రోకెమికల్స్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (DFPCL) తో 2024 ఫిబ్రవరిలో 15 సంవత్సరాల ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. వార్షిక సరఫరా 0.65 మిలియన్ టన్నుల గ్యాస్ వరకు ఉంటుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=DFPCL secures 0.65 million tonne annual LNG supply from Equinor in 15-year deal|url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/oil-and-gas/dfpcl-secures-0-65-million-tonne-annual-lng-supply-from-equinor-in-15-year-deal/107835868?utm_source=top_news&amp;utm_medium=tagListing|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226181546/https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/oil-and-gas/dfpcl-secures-0-65-million-tonne-annual-lng-supply-from-equinor-in-15-year-deal/107835868|archive-date=2024-02-26|access-date=2024-02-26|website=EnergyWorld|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ఈక్వినార్‌కు రీబ్రాండింగ్ ===
[[దస్త్రం:Statoil_fornebu_IMG_4600.JPG|thumb| ఫోర్నెబు, [[ఓస్లో|ఓస్లోలో]] ఈక్వినార్ కార్యాలయ భవనం (2012)]]
2018 మార్చి 15 న వార్షిక సర్వసభ్య సమావేశం ఆమోదం పొందిన తర్వాత స్టాటాయిల్ తన పేరును ఈక్వినార్‌గా మార్చుకుంటున్నట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=https://www.statoil.com/en/news/15mar2018-statoil.html |title=Statoil to change name to Equinor |publisher=Statoil |date=2018-03-15 |access-date=2018-03-17}}&lt;/ref&gt;

2007 - 2019 లమధ్య కంపెనీ భారీ నష్టాలు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2020|title='Scandal' losses in US haunt Equinor|url=https://www.newsinenglish.no/2020/05/11/scandal-losses-in-us-haunt-equinor/|access-date=2021-05-17|website=www.newsinenglish.no|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517005011/https://www.newsinenglish.no/2020/05/11/scandal-losses-in-us-haunt-equinor/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇందులో US-ఆధారిత ఆస్తుల నుండి USD $21.5 బిలియన్లకు పైగా నష్టం వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-02-10|title=Equinor sells U.S. Bakken shale assets, posts record loss for 2020|url=https://www.reuters.com/business/energy/equinor-sells-us-bakken-shale-assets-posts-record-loss-2020-2021-02-10/|access-date=2021-05-17|website=Reuters}}&lt;/ref&gt; 2019 లో కంపెనీ టెక్సాస్‌లోని ఈగిల్ ఫోర్డ్‌లోని తన ఆస్తులను రెప్సోల్‌కు $325 మిలియన్లకు విక్రయించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Blum|first=Jordan|date=2019-11-07|title=Equinor sells Eagle Ford position for $325 million to Repsol|url=https://www.chron.com/business/energy/article/Equinor-sells-Eagle-Ford-position-for-325-14818000.php|access-date=2021-05-17|website=Chron|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2020 ఆగస్టులో, ఈక్వినార్ తన కొత్త CEOగా ఆండర్స్ ఒపెడల్‌ను నియమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-equinor-ceo-idUSKCN2560B4|title=Equinor appoints new CEO to speed up renewable investments|date=2020-08-10|work=Reuters|access-date=2020-08-14|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆ సంవత్సరం, చమురు ధరలు తగ్గుతున్నందుకు ప్రతిస్పందనగా, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో ఉద్యోగుల సంఖ్యను 20%, కాంట్రాక్ట్ ఉద్యోగుల సంఖ్యను సగానికీ తగ్గిస్తున్నట్లు కంపెనీ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-equinor-layoffs-idUSKBN25M214|title=Equinor to cut jobs in U.S., Canada and UK following oil price fall|date=2020-08-26|work=Reuters|access-date=2021-05-17|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021 జనవరిలో ఈక్వినార్, BP తో భాగస్వామ్యంలో న్యూయార్క్ నగరానికి ఆఫ్-షోర్ [[పవన విద్యుత్తు|పవన విద్యుత్తును]] అందించే ఒప్పందాన్ని సొంతం చేసుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/floating-wind-turbines-buoy-hopes-of-expanding-renewable-energy-11612623702|title=Floating Wind Turbines Buoy Hopes of Expanding Renewable Energy|last=McFarlane|first=Sarah|date=2021-02-06|work=Wall Street Journal|access-date=2021-05-17|language=en-US|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Frangoul|first=Anmar|date=2021-01-14|title=Norway's Equinor clinches one of the largest ever renewable energy contracts in the U.S.|url=https://www.cnbc.com/2021/01/14/equinor-clinches-huge-renewable-energy-contract-in-the-us.html|access-date=2021-05-17|website=CNBC|language=en}}&lt;/ref&gt; [[న్యూయార్క్ రాష్ట్రం|న్యూయార్క్ రాష్ట్రంతో]] ఒప్పందం ఇప్పటివరకు ఒక అమెరికన్ రాష్ట్రం అందించిన అతిపెద్ద ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ఒప్పందం.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-windpower-equinor-bp-idUSKBN29I2YD|title=Norway's Equinor clinches New York offshore wind contract|date=2021-01-13|work=Reuters|access-date=2021-05-17|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021 ఫిబ్రవరిలో ఈక్వినార్ నార్త్ డకోటాలోని బాకెన్ ఫార్మేషన్‌లోని తన షేల్ ఆస్తులను గ్రేసన్ మిల్ ఎనర్జీకి $900 మిలియన్లకు విక్రయించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=28 April 2021|title=Equinor completes sale to Grayson Mills|url=https://www.willistonherald.com/news/oil_and_energy/equinor-completes-sale-to-grayson-mills/article_25639710-a835-11eb-9474-c363622b00c8.html|access-date=2021-05-17|website=Williston Herald|language=en}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ఆ నెలలో, ప్రపంచ చమురు ధరల యుద్ధం తరువాత, ఈక్వినార్ అమెరికాలో ఇంధన ఆస్తులను మరింతగా అమ్మే అవకాశాన్ని పరిశీలిస్తోందని కంపెనీ ప్రతినిధి ఒకరు పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-02-15|title=EXCLUSIVE Equinor considers more US asset sales in global strategy revamp|url=https://www.reuters.com/business/energy/exclusive-equinor-considers-more-us-asset-sales-global-strategy-revamp-2021-02-16/|access-date=2021-05-17|website=Reuters}}&lt;/ref&gt;

2021 మేలో ఈక్వినార్, ఇటాలియన్ ఇంధన సంస్థ ఎని లు నార్వే ప్రభుత్వంతో చేసుకున్న ఒప్పందం ప్రకారం ఉత్తర సముద్రంలో తేలియాడే పవన విద్యుత్ కేంద్రాలను అభివృద్ధి చేయడంలో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంటున్నట్లు ప్రకటించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/norway-windfarm-idUSL8N2MT1N6|title=Equinor and Eni to collaborate on floating North Sea wind power|date=2021-05-06|work=Reuters|access-date=2021-05-17|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఉత్తర సముద్రంలోని ఉట్సిరా నార్డ్ ప్రాంతంలో పవన విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని కొనుగోలు చేయడానికి 2021 ఈక్వినార్‌లో నార్వేజియన్ పునరుత్పాదక ఇంధన సంస్థ వోర్‌గ్రాన్‌తో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 6, 2021|title=Equinor, Vårgrønn to collaborate on wind farm bids offshore Norway|url=https://www.offshore-mag.com/renewable-energy/article/14202853/equinor-vrgrnn-to-collaborate-on-wind-farm-bids-offshore-norway|access-date=2021-05-17|website=www.offshore-mag.com}}&lt;/ref&gt;

=== చమురు, వాయువుల అన్వేషణ, ఉత్పత్తి ===
[[దస్త్రం:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|thumb| స్టాటాయిల్ అనేది నార్వేజియన్ నార్త్ సీలోని స్టాట్‌ఫ్‌జోర్డ్ యొక్క ఆపరేటర్.]]
నార్వేజియన్ కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్‌లో జరిగే మొత్తం ఉత్పత్తిలో మొత్తం ఉత్పత్తిలో 60% తో ఈక్వినార్, ఈ ప్రాంతం లోని అతిపెద్ద ఆపరేటరు. అది నిర్వహించే క్షేత్రాలు - బ్రేజ్, హేమ్‌డాల్, గ్రేన్, గ్లిట్నే, గుల్‌ఫాక్స్, హీడ్రన్, హల్ద్రా, క్రిస్టిన్, క్విటెబ్‌జోర్న్, మిక్కెల్, న్జోర్డ్, నార్నే, ఓర్మెన్ లాంగే, ఓసెబెర్గ్, స్లీప్‌నర్, స్నోర్రే, స్నోహ్విట్, స్యాట్‌ఫ్జోర్డ్, స్టాఫ్‌జోర్డ్ వెస్లెఫ్రిక్, విగ్డిస్, విసుండ్, వోల్వ్, ఆస్గార్డ్‌లు. కంపెనీకి కోల్‌నెస్, కోర్స్టో, మోంగ్‌స్టాడ్, టిజెల్డ్‌బర్‌గోడెన్, మెల్కోయాలలో ప్రాసెసింగ్ ప్లాంట్లు కూడా ఉన్నాయి.

నార్వేజియన్ ఖండాంతర షెల్ఫ్‌తో పాటు ఈక్వినార్‌‌కు, [[ఆస్ట్రేలియా]], [[అల్జీరియా]], [[అంగోలా]], [[అజర్‌బైజాన్]], బ్రెజిల్, [[కెనడా]], చైనా, [[లిబియా]], [[నైజీరియా]], [[రష్యా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], [[వెనుజ్వేలా|వెనిజులాలలో]] చమురు, గ్యాస్ క్షేత్రాలున్నాయి. [[మెక్సికో]], [[ఖతార్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]] దేశాలలో కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేసి అక్కడ వ్యాపారం కోసం చూస్తోంది. ఈ కంపెనీకి [[బెల్జియం]], [[డెన్మార్క్]], ఫ్రాన్స్, జర్మనీలలో ప్రాసెసింగ్ ప్లాంట్లు ఉన్నాయి. 2006 లో వాతావరణంలోకి కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించే మార్గంగా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కార్బన్ సీక్వెస్ట్రేషన్ ప్రాజెక్టును అమలు చేయడానికి స్టాటాయిల్‌కు అనుమతి లభించింది.

ఈక్వినార్ బ్రెజిల్‌లోని ఆఫ్‌షోర్ పెరెగ్రినో చమురు క్షేత్రంలో భాగస్వామి. 2011 లో ఇదిలో ఉత్పత్తి లోకి వచ్చింది. మెక్సికోలోని లోతైన నీటి గల్ఫ్‌లోని గ్రీన్ కాన్యన్ 723 లోని ''డీప్ బ్లూ'' బావిలో ఈక్వినార్‌‌కు 15.625% వాటా ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2004-09-19|title=Noble Energy Announces Status of Deep Blue Exploration Well - HOUSTON, May 10 /PRNewswire-FirstCall/|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/noble-energy-announces-status-of-deep-blue-exploration-well-93320749.html|access-date=2015-07-31|publisher=Prnewswire.com}}&lt;/ref&gt;

ఈక్వినార్‌కు రష్యన్ పెట్రోలియం రంగంలో చాలా కాలంగా చరిత్ర ఉంది. అనేక భాగస్వామ్యాలు కుదుర్చుకుంది గానీ, కంపెనీ రష్యాలో ఎప్పుడూ పెద్ద విజయాన్ని సాధించలేదు. ఇది బారెంట్స్ సముద్రంలోని ష్టోక్మాన్ ప్రాజెక్టుపై గాజ్‌ప్రోమ్, టోటల్‌తో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Jensen|first=Victor|date=2011|title=Shtokman-prosjektets blindsone: Fransk-russiske relasjoner|url=https://www.researchgate.net/publication/286111147}}&lt;/ref&gt; కానీ అధిక ఖర్చులు, తక్కువ గ్యాస్ ధరల కారణంగా దీన్ని నిలిపివేసారు. ఆ తర్వాత అది గాజ్‌ప్రోమ్‌తో భాగస్వామ్యం నుండి రోస్‌నెఫ్ట్‌కు మారింది. రెండు కంపెనీలు రష్యాలోని అనేక ప్రాంతాలలో చమురు కోసం తవ్వకాలు జరిపాయి గానీ, పెద్దగా ఫలితాలేమీ రాలేదు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite paper|last=Overland|first=Indra|date=2013|title=Rosneft's offshore partnerships: the re-opening of the Russian petroleum frontier?|url=https://www.researchgate.net/publication/259431566}}&lt;/ref&gt; రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం సమయంలో రష్యాకు వ్యతిరేకంగా అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత,&lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Fjaertoft|first=Daniel|date=2015|title=Financial Sanctions Impact Russian Oil, Equipment Export Ban's Effects Limited|url=https://www.researchgate.net/publication/281776234}}&lt;/ref&gt; ఈక్వినార్‌ తన రష్యన్ కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తూనే, బహిరంగంగా వాటిని ప్రస్తావించకుండా ఉంది. రోస్‌నెఫ్ట్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న తర్వాత, దాని రష్యన్ ఆస్తులను 2022 సెప్టెంబరులో విక్రయించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/energy/exclusive-how-norways-equinor-exited-russia-move-fast-sell-cheap-2022-09-14/|title=EXCLUSIVE: How Norway's Equinor exited Russia: Move fast, sell cheap|last=Adomaitis|first=Nerijus|date=14 September 2022|work=Reuters|access-date=18 October 2022|last2=Bousso|first2=Ron}}&lt;/ref&gt;

నార్వేజియన్ ఆర్థిక శాస్త్ర ప్రొఫెసర్ కార్ల్ ఓవ్ మోయిన్, నార్వేజియన్ వ్యాపార దినపత్రిక ''డాగెన్స్ నెరింగ్స్లివ్‌లో'', ఈక్వినార్‌ గురించి, వనరుల శాపం గురించీ ప్రశ్నను లేవనెత్తాడు. నార్వే వంటి మంచి రాజకీయ నిర్మాణాలు కలిగిన దేశాలకు సహజ వనరులు సానుకూలంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి మంచి రాజకీయ నిర్మాణాలు లేని దేశాలకు ప్రతికూలంగా ఉన్నాయనీ, సంపద ఉన్నప్పటికీ, తక్కువ ఆర్థిక వృద్ధికి దారితీస్తాయని చాలా ఆర్థిక పరిశోధనలు చూపిస్తున్నాయి. తన సొంత పరిశోధనతో పాటు, పాల్ కొల్లియర్ నుండి కూడా ఇలాంటి ఫలితాలను మోయిన్ ఎత్తి చూపాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 September 2018|title=Olje, utvikling og ansvar|url=https://www.dn.no/med-egne-ord/olje/usa/equinor/olje-utvikling-og-ansvar/2-1-425948|access-date=27 September 2018|quote=Med andre ord fant vi at mer olje i land med gode institusjoner er en velsignelse, mens mer olje i land med dårlige institusjoner er en forbannelse. Når oljeselskapene bidrar til å hente ut ressurser til gode regimer, kan innbyggerne få økte muligheter og materiell fremgang. Når oljeselskapene bidrar til å hente ut ressurser til dårlige regimer, får landet økt konflikt, grabbing og sløsing med mennesker og talent.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 October 2018|title=Equinors bortforklaringer|url=https://www.dn.no/innlegg/equinor/equinors-bortforklaringer/2-1-436601|access-date=|quote=Etter min vurdering har oljeressursene i udemokratiske land tre tragiske virkninger som forsterker hverandre: a) eliten tenderer til å ta alt – ressursene blir tappet ut før befolkningen skaffer seg demokratisk makt til å få del i inntektene; b) resten av økonomien utarmes – den økonomiske veksten går ned; c) det autoritære styresettet sementeres – oljen forhindrer demokrati. Dette ville ikke være mulig uten oljeselskapenes medvirkning.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 November 2018|title=Heleren og stjeleren|url=https://www.dn.no/innlegg/heleren-og-stjeleren/2-1-463659|access-date=3 November 2018|quote=Å utvinne olje i udemokratiske regimer gir befolkningen en tredobbel straff: 1) mindre ressurser til fremtidens demokrati, 2) mindre sannsynlig med snarlige demokratiske reformer, 3) lavere økonomisk vekst enn om oljen ble liggende.}}&lt;/ref&gt;

=== పైప్‌లైన్ కార్యకలాపాలు ===
ఈక్వినార్‌^కు [[కాకసస్|కాకసస్‌లోని]] బాకు-టిబిలిసి-సెహాన్ పైప్‌లైన్‌తో పాటు, జీపైప్, స్టాట్‌పైప్, యూరోపైప్ I, యూరోపైప్ II లలోను, నార్వేజియన్ కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్ నుండి పశ్చిమ యూరప్ వరకు ఫ్రాన్‌పైప్ వంటి అనేక పైప్‌లైన్‌లలోనూ భాగస్వామ్యం ఉంది. నార్వే నుండి పైప్‌లైన్‌లను గ్యాస్‌లెడ్ నిర్వహిస్తుంది. ఉత్తర సముద్రంలో ఈక్వినార్, ఒస్బెర్గ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సిస్టమ్, క్విటెబ్జోర్న్ ఆయిల్ పైప్‌లైన్, హీడ్రన్ గ్యాస్ పైప్‌లైన్, స్లీప్నర్ ఈస్ట్ పైప్‌లైన్, వెస్ట్‌ప్రాసెస్ పైప్‌లైన్‌లను నిర్వహిస్తుంది.

ఈ కంపెనీకి [[లండన్]], స్టాంఫోర్డ్, కనెక్టికట్, [[సింగపూరు|సింగపూర్‌లలో]] [[పెట్రోలియం|ముడి చమురు]], [[Refined petroleum products|శుద్ధి చేసిన పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు]], సహజ వాయువు ద్రవాల కోసం వ్యాపార కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.

=== జీవ ఇంధనాలు ===

=== సౌర ===
ఈక్వినార్‌కు బ్రెజిల్, అర్జెంటీనా, పోలాండ్ తదితర ప్రాంతాలలో సౌర విద్యుత్ ప్రాజెక్టులలో వాటాలున్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Solar energy in Equinor|url=https://www.equinor.com/energy/solar-energy|access-date=2023-09-06}}&lt;/ref&gt;

=== పవన శక్తి ===
ఈక్వినార్‌, [[స్కాట్లాండ్]] లోని పీటర్‌హెడ్ నుండి {{Convert|18|mi|km|order=flip}} దూరంలో ఉన్న 30-మె.వా.ల హైవిండ్ స్కాట్లాండ్ అనే తేలియాడే పవన విద్యుత్ కేంద్రాన్ని  నడుపుతోంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;4coffshore.com&quot;/&gt; పోలిష్ 1,200-MW బాల్టిక్ స్రోడ్కోవీ III, బాల్టిక్ స్రోడ్కోవీ II ఆఫ్‌షోర్ పవన విద్యుత్తు క్షేత్రాల్లో ఈక్వినార్‌కు 50% వాటా ఉంది.&lt;ref name=&quot;cleantechnica060318&quot;/&gt; జర్మనీలోని 385-మెగావాట్ల అర్కోనా పవన విద్యుత్ కేంద్రంలో 25% వాటా ఉంది. &lt;ref name=&quot;offshorewind250416&quot;&gt;
{{Cite news|url=https://www.offshorewind.biz/2016/04/25/e-on-and-statoil-to-jointly-build-385mw-arkona-offshore-wind-farm/|title=E.ON and Statoil to Jointly Build 385MW Arkona Offshore Wind Farm|date=2016-04-25|work=Offshore Wind}}&lt;/ref&gt; ఈక్వినార్‌ 40% వాటాతో షెరింగ్‌హామ్ షోల్ ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ఫామ్‌ను నడుపుతోంది. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని డాగర్ బ్యాంక్ విండ్ ఫామ్ క్రైక్ బెక్ A, B, టీసైడ్ A విండ్ ఫామ్‌లలో దీనికి 50% వాటా ఉంది.&lt;ref name=&quot;statoil100817&quot;&gt;{{Cite press release |url=https://www.equinor.com/en/news/revised-ownership-structure-uk-offshore-wind-project.html |title=Revised ownership structure in UK offshore wind project |publisher=Equinor |date=2017-08-10}}&lt;/ref&gt;

2025 ఫిబ్రవరిలో ఈక్వినార్, రాబోయే రెండేళ్లలో పునరుత్పాదక వనరులలో పెట్టుబడులను $5 బిలియన్లకు తగ్గిస్తామని ప్రకటించింది. ఇది దాదాపు $10 బిలియన్ల నుండి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-02-06|title=Norwegian oil giant Equinor cuts green investment in half|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1jg7k1kjwyo|access-date=2025-02-06|website=BBC News|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== పెట్రోల్ బంకులు ===
ఆ కంపెనీ డెన్మార్క్, స్వీడన్‌లలో ప్రధాన బ్రాండ్ స్టాటాయిల్ కింద ఇంధన స్టేషన్‌లను, 1-2-3 కింద పూర్తిగా ఆటోమేటెడ్ స్టేషన్‌లను, ఇంగో బ్రాండ్ కింద కొన్ని స్టేషన్‌లనూ నిర్వహిస్తోంది. 2007 సెప్టెంబరులో స్టాటాయిల్ అన్ని నార్డిక్ జెట్ స్టేషన్లను కొనేసింది. 2014 వరకు నార్డిక్ స్టేషన్లను కొత్త బ్రాండ్ పేరు ఇంగోగా మార్చే వరకు పాత పేరునే ఉపయోగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 September 2007|title=Purchasing JET automated stations in Scandinavia|url=http://www.statoil.com/STATOILCOM/SVG00990.nsf/UNID/41256A3A0055DD32C125735B002CA4F2?OpenDocument&amp;kat=nyhet|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203165544/http://www.statoil.com/STATOILCOM/SVG00990.nsf/UNID/41256A3A0055DD32C125735B002CA4F2?OpenDocument&amp;kat=nyhet|archive-date=2007-12-03|website=Stat Oil}}&lt;/ref&gt; 2007 లో నార్స్క్ హైడ్రోను కొనుగోలు చేసిన తరువాత, స్వీడన్‌లో 118 హైడ్రో, యునో-ఎక్స్ ఇంధన స్టేషన్ నెట్‌వర్క్‌లను కూడా నిర్వహించింది. 2009 లో వీటిని ఫిన్నిష్ కంపెనీ St1 కు నార్వేలోని 40 జెట్ స్టేషన్లతో పాటు అమ్మేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/statoilhydro-st1-idUKOSO00150920090401|title=Finnish retailer St1 buys 198 Statoil stations|date=April 2009|work=[[Reuters]]|access-date=1 April 2009}}&lt;/ref&gt;

2010 లో, దిగువ స్థాయి కార్యకలాపాలను కొత్త లిస్టెడ్ కంపెనీ స్టాటాయిల్ ఫ్యూయల్ &amp;amp;amp; రిటైల్ కు తరలించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=22 October 2010|title=Statoil Fuel &amp; Retail Rises in Oslo on First Day of Trading|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-10-22/statoil-fuel-retail-shares-post-gains-in-oslo-on-first-day-of-trading|website=bloomberg.com}}&lt;/ref&gt; మొత్తం మీద స్టాటాయిల్ [[డెన్మార్క్]], [[ఎస్టోనియా]], [[ఐర్లాండ్ గణతణత్రం|ఐర్లాండ్]], [[లాట్వియా]], [[లిథువేనియా]], [[నార్వే]], [[పోలాండ్]], [[రష్యా]], [[స్వీడన్|స్వీడన్‌లలో]] దాదాపు 2,300 ఇంధన స్టేషన్ సేవలున్నయి. అలాగే ముఖ్యమైన కందెనలు, విమాన ఇంధన కార్యకలాపాలు కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;STL100902&quot;&gt;{{Cite web|last=Lindbæk|first=Jannik|date=2010-09-02|title=Statoil files OSE application to list Statoil Fuel &amp; Retail ASA|url=http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2010/Pages/02Sep_OSE_Listing.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100916020128/http://www.statoil.com/en/NewsAndMedia/News/2010/Pages/02Sep_OSE_Listing.aspx|archive-date=2010-09-16|access-date=2010-10-03|publisher=[[Statoil|Statoil ASA]]|location=[[Stavanger]]}}&lt;/ref&gt;

2012లో కెనడియన్ కంపెనీ అలిమెంటేషన్ కూచే-టార్డ్, స్టాటాయిల్ ఫ్యూయల్ &amp;amp;amp; రిటైల్ కంపెనీని $2.8 బిలియన్లకు కొనుగోలు చేయడానికి అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Couche-Tard Completes Acquisition of Statoil Fuel &amp; Retail|url=https://www.lexpert.ca/big-deals/couche-tard-completes-acquisition-of-statoil-fuel-retail/347568|access-date=19 June 2012|website=lexpert.ca}}&lt;/ref&gt; 2016 లో కూచే-టార్డ్ అన్ని ఇంధన స్టేషన్లను సర్కిల్ K బ్రాండ్‌కు మార్చాలని నిర్ణయించుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statoil stations to change name to Circle K|url=http://scandinavianretail.se/statoil-to-change-name-to-circle-k/|access-date=22 September 2015|website=scandinavianretail.se|archive-date=29 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929080701/http://scandinavianretail.se/statoil-to-change-name-to-circle-k/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఆర్థిక గణాంకాలు ==
2018 సంవత్సరానికి ఈక్వినార్ ఆదాయం US$79.593 బిలియన్లు కాగా లాభం US$7.535 బిలియన్లు. 2018 అక్టోబరులో దాని షేరు విలువ $18, మార్కెట్ క్యాపిటలైజేషను US$55.5 బిలియన్లు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Statoil Revenue 2006-2018 {{!}} EQNR|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/EQNR/statoil/revenue|access-date=2018-10-31|website=www.macrotrends.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101015711/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/EQNR/statoil/revenue|archive-date=2018-11-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2021 నాలుగవ త్రైమాసికంలో ఈక్వినార్ లాభం $15 బిలియన్లు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 February 2022|title=Rekordgodt Equinor-resultat: 132 milliarder kroner i justert driftsresultat i fjerde kvartal|url=https://www.tu.no/artikler/rekordgodt-equinor-resultat-132-milliarder-kroner-i-justert-driftsresultat-i-fjerde-kvartal/517162|website=Tu.no|publisher=[[Teknisk Ukeblad]]|language=no}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable float-left&quot; style=&quot;text-align: right;&quot;
!Year
!Revenue&lt;br /&gt;in mil. USD$
!Net income&lt;br /&gt;in mil. USD$
!Total Assets&lt;br /&gt;in mil. USD$
!Price per Share&lt;br /&gt;in USD$
!Employees
|-
|2005
|60,690
|4,775
|44,907
|20.16
|
|-
|2006
|66,155
|6,344
|49,276
|27.30
|
|-
|2007
|89,399
|7,643
|82,727
|29.12
|
|-
|2008
|117,291
|7,784
|104,058
|27.99
|
|-
|2009
|73,967
|2,834
|90,054
|20.83
|
|-
|2010
|87,330
|6,242
|106,611
|21.91
|
|-
|2011
|119,766
|14,079
|137,350
|24.95
|
|-
|2012
|124,425
|11,851
|134,917
|25.28
|
|-
|2013
|108,613
|6,799
|150,906
|23.32
|23,413
|-
|2014
|99,264
|3,871
|132,702
|26.53
|22,516
|-
|2015
|59,642
|−5,192
|109,742
|17.11
|21,581
|-
|2016
|45,873
|−2,922
|104,530
|15.93
|20,539
|-
|2017
|61,187
|4,590
|111,100
|18.50
|20,245
|-
|2018
|79,593
|7,535
|112,508
|24.97
|20,525
|}

== నార్వేజియన్ ప్రభుత్వ భాగస్వామ్యం ==
ఈక్వినార్‌లో నార్వేజియన్ ప్రభుత్వానికి 67% వాటా ఉంది. దీని వలన కంపెనీపై నార్వేజియన్ ప్రభుత్వానికి మెజారిటీ నియంత్రణ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Our shareholders|url=https://www.equinor.com/investors/our-shareholders|access-date=2025-03-17|website=www.equinor.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ఈక్వినార్‌ను నిర్వహించే నార్వేజియన్ ప్రభుత్వ సామర్థ్యం, అలాగే ఈక్వినియర్ నార్వేజియన్ ప్రభుత్వానికి డబ్బును ఉత్పత్తి చేయడం, నార్వేజియన్ పౌరులకు శక్తిని అందించడం వంటి కారణాల వల్ల, ఈక్వినార్ నార్వే రాజకీయాల్లో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది.

=== నార్వేజియన్ ప్రభుత్వంతో పరస్పర చర్యలు ===
ఈక్వినార్ కార్యకలాపాల వలన నార్వే ప్రభుత్వానికి 2023లో మొత్తం NOK 1,029.6 బిలియన్లు ($91.83 బిలియన్ USD), 2024లో NOK 701 బిలియన్లు ($62.52 బిలియన్ USD) ఆదాయం వచ్చింది. 2025లో NOK 643 బిలియన్లు ($57.35 బిలియన్ USD) వస్తుందని నార్వే ప్రభుత్వం అంచనా వేసింది. ఈ డబ్బులో ఎక్కువ భాగం పన్నుల నుండి వస్తుంది. నార్వే ప్రభుత్వం పెట్రోలియం నిక్షేపాలపై ప్రత్యేక పన్నును వసూలు చేస్తుంది. ఇది ఈక్వినోర్ చమురు కార్యకలాపాలపై 78% కలిపి ఉపాంత పన్ను రేటుకు సమానం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The government's revenues|url=https://www.norskpetroleum.no/en/economy/governments-revenues/|access-date=2025-03-17|website=Norwegianpetroleum.no|language=en}}&lt;/ref&gt; ఈక్వినార్ పై నార్వేజియన్ ప్రభుత్వ యాజమాన్యం కొన్ని పారిశ్రామిక రంగాలలో, అంటే సహజ వనరులతో కూడిన వాటిలో రాష్ట్ర యాజమాన్యం యొక్క పెద్ద వ్యూహంలో భాగం.  ఈక్వినార్ నుండి వచ్చే ఆదాయం గవర్నమెంట్ పెన్షన్ ఫండ్ గ్లోబల్ (GPFG) లో ఉంచబడుతుంది, ఇది నిర్వహణలో ఉన్న మొత్తం ఆస్తుల పరంగా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సింగిల్ సావరిన్ వెల్త్ ఫండ్‌గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2017/09/23/norways-sovereign-wealth-fund-passes-the-1trn-mark|title=Norway's sovereign-wealth fund passes the $1trn mark|work=The Economist|access-date=2025-03-17|issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sovereign Wealth Fund: Norway|url=https://www.sdg16.plus/policies/sovereign-wealth-fund-norway/|access-date=2025-03-17|website=Pathfinders|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== శక్తి పరివర్తన ===
[[దస్త్రం:Norwegian_Urban_Petroleum_Revenue.png|thumb| పెట్రోలియం నుండి నార్వేజియన్ ప్రభుత్వ ఆదాయాన్ని చూపించే చార్టు. 2022 లో ఆకస్మిక పెరుగుదలను గమనించవచ్చు. స్టాటిస్టిక్స్ నార్వే నుండి డేటా. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=11013: Central government fiscal account. Net cash flow from petroleum activities (NOK million) 1991K1 - 2024K4. Statbank Norway|url=https://www.ssb.no/en/statbank/table/11013/|access-date=2025-03-17|website=SSB|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
2007లో, ఈక్వినోర్ బలా లను మార్చారు. దీని వలన కంపెనీ చమురు, సహజ వాయువు కాకుండా &quot;ఇతర శక్తి రూపాల్లో&quot; వ్యాపారాన్ని కొనసాగించడానికి వీలు ఏర్పడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Developing a New Plan {{!}} Equinor {{!}} Yale Case Study Research and Development|url=https://cases.som.yale.edu/equinor/new-business-focus/developing-new-plan|access-date=2025-03-17|website=cases.som.yale.edu|language=en}}&lt;/ref&gt; దీని తర్వాత 2018లో ఈక్వినోర్ పునరుత్పాదక శక్తిపై ఈ దృష్టిని ప్రతిబింబించేలా స్టాటాయిల్ నుండి ఈక్వినోర్‌గా రీబ్రాండ్ చేసింది. 2020 లో ఈక్వినోర్, 2050 నాటికి కార్బన్ తటస్థతను చేరుకోవడానికి ఒక ప్రణాళికను ప్రచురించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Equinor {{!}} Yale Case Study Research and Development|url=https://cases.som.yale.edu/equinor|access-date=2025-03-17|website=cases.som.yale.edu|language=en}}&lt;/ref&gt; అయితే, 2022లో ఈక్వినార్‌కు చమురు నుండి వచ్చే లాభాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. దీనికి కారణం [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|2022లో ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర]], దాని ఫలితంగా EUలో రష్యన్ సహజ వాయువుపై నిషేధం విధించడమూ కారణమని ఆర్థికవేత్తలు చెబుతున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Eccles|first=Robert G.|title=What Should Norway Do With An Extra $170 Billion From Oil And Gas Revenues?|url=https://www.forbes.com/sites/bobeccles/2023/07/24/what-should-norway-do-with-an-extra-170-billion-from-oil-revenues/|access-date=2025-03-17|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt; 2023లో ఈక్వినోర్ ఆదాయం తగ్గింది. ఇది పునరుత్పాదక శక్తిలో పెట్టిన పెట్టుబడులు దీనికి కొంత కారణం. అయితే, తక్కువ ఆదాయం ఉన్నప్పటికీ ఈక్వినోర్ పునరుత్పాదక శక్తి వైపు అడుగులు వేస్తూనే ఉండడాన్ని నార్వే ప్రధాన మంత్రి జోనాస్ గహర్ స్టోయిర్ సమర్థించాడు.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/sustainability/stick-your-plan-norway-pm-backs-equinors-green-energy-agenda-2024-02-14/|title='Stick to your plan': Norway PM backs Equinor's green energy agenda|last=Buli|first=Nora|date=2024-02-14|work=Reuters|access-date=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;

== వివాదాలు ==

=== మోంగ్‌స్టాడ్ కుంభకోణం ===
1987 నవంబరులో మోంగ్‌స్టాడ్ శుద్ధి కర్మాగారంలో దాదాపు $780 మిలియన్ల విలువైన అధిక వ్యయం జరగడంతో బోర్డులోని అనేక మంది సభ్యులు రాజీనామా చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1987/11/21/business/oil-scandal-in-norway.html|title=Oil Scandal In Norway|date=1987-11-21|work=The New York Times|access-date=2022-03-14|agency=Reuters|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[నార్వే|నార్వేజియన్]] పత్రికలలో ఇది ఒక పెద్ద కుంభకోణంగా ప్రచురితమైంది.

=== కార్రిబ్ గ్యాస్ ప్రాజెక్టు ===
[[ఐర్లాండ్|ఐర్లాండ్‌లోని]] కౌంటీ మాయో వాయవ్య తీరంలో [[సహజ వాయువు|సహజ వాయువు క్షేత్రాన్ని]] అభివృద్ధి చేస్తున్న కారిబ్ గ్యాస్ ప్రాజెక్టులో ఈక్వినార్‌, రాయల్ డచ్ షెల్ కంపెనీకి భాగస్వామి. తమను తగినంతగా సంప్రదించలేదనీ, పైప్‌లైన్ ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుందనీ పౌరులు ఈ ప్రాజెక్టును నిరసించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=http://goldmanprize.org/sites/goldmanprize.org/files/Ouroboros_Spring_2010.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515095015/http://goldmanprize.org/sites/goldmanprize.org/files/Ouroboros_Spring_2010.pdf|archive-date=15 May 2012|access-date=2022-03-08|website=}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రాజెక్టులో జోక్యం చేసుకోకుండా విధించిన తాత్కాలిక కోర్టు నిషేధాన్ని పాటించడానికి నిరాకరించడంతో, రోస్‌పోర్ట్‌కు చెందిన ఐదుగురు వ్యక్తులను కోర్టు ధిక్కార నేరం కింద 2005 వేసవిలో జైలులో పెట్టారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/five-arrested-after-clashes-at-corrib-gas-line-protest-1.961859|title=Five arrested after clashes at Corrib gas line protest|work=The Irish Times|access-date=2022-03-08|language=en}}&lt;/ref&gt; తదనంతరం జరిగిన నిరసనలు ప్రాజెక్టును వ్యతిరేకిస్తూ షెల్ టు సీ ప్రచారానికి దారితీశాయి. 2021 నవంబరులో ఈక్వినార్ తన 36.5% వాటాను వెర్మిలియన్ ఎనర్జీకి $434 మిలియన్లకు (€382 మిలియన్లు) విక్రయించి ప్రాజెక్టు నుండి నిష్క్రమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 November 2021|title=Equinor Exits Ireland with $434M Sale of Corrib Gas Field Stake to Vermilion Energy|url=https://www.oedigital.com/news/492431-equinor-exits-ireland-with-434m-sale-of-corrib-gas-field-stake-to-vermilion-energy|access-date=1 December 2021|publisher=Offshore Engineering}}&lt;/ref&gt;

=== అవినీతి కేసు: ఇరాన్ ===
'''స్టాటాయిల్ అవినీతి కేసు''' 2002 - 2003 మధ్య ఇరాన్‌లో కంపెనీకి లాభదాయకమైన చమురు ఒప్పందాలను పొందే ప్రయత్నంలో స్టాటాయిల్ దుష్ప్రవర్తనకూ, లంచాలకూ పాల్పడింది. దీనిని '''స్టాటాయిల్''' - '''హోర్టన్ కేసు''' ( నార్వేజియన్ : స్టాటాయిల్స్ హోర్టన్-సాక్) &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Falske fakturaer i fleng|last=Ånestad, Morten|date=2011-10-06|work=[[Dagens Næringsliv]]|page=17|quote=Saken er den største saken siden Statoils Horton-sak|author-link=Morten Ånestad}}&lt;/ref&gt; అని కూడా అంటారు. 2004 జూన్ 29 న నార్వేజియన్ కోర్టులు స్టాటాయిల్‌ను అవినీతికి పాల్పడినట్లు నిర్ధారించాయి. జరిమానాగా NOK 20 మిలియన్లను చెల్లించాలని ఆదేశించాయి. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3849147.stm|title=Statoil fined over Iranian bribes|date=2004-06-29|access-date=2022-03-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 2006 అక్టోబరు 13 న ఈ కేసులో తన ప్రమేయం కోసం స్టాటాయిల్ అమెరికా అధికారులతో ఒక ఒప్పందానికి రాగా, US కోర్టు US$21 మిలియన్లను జరిమానా చెల్లించాలని ఆదేశించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/5451c3ee-5aed-11db-8f80-0000779e2340|title=Statoil admits bribe for Iran oil rights|date=2006-10-13|work=Financial Times|access-date=2022-03-11}}&lt;/ref&gt;

=== నార్త్ సీ ఆయిల్ ప్రాజెక్టులు ===
2011 మార్చిలో, స్టాటాయిల్ రెండు [[ఉత్తర సముద్రం|నార్త్ సీ]] ఆయిల్ ఫీల్డ్ ప్రాజెక్టుల పనులను నిలిపివేసి, వేలాది మంది ఉద్యోగులను తొలగించింది. ఈ రంగంపై యునైటెడ్ కింగ్‌డం £2 బిలియన్ల పన్ను విధించడం వలన ఇలా చెయ్యాల్సి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/oilandgas/8414834/Statoil-halts-North-Sea-oil-projects.html|title=Statoil halts North Sea oil projects|last=Mason|first=Rowena|date=2011-03-30|work=Telegraph|access-date=2015-07-31|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/oilandgas/8414834/Statoil-halts-North-Sea-oil-projects.html|archive-date=2022-01-12|location=London|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-03-29|title=Statoil halts North Sea oil development over windfall tax|url=http://www.theguardian.com/business/2011/mar/29/statoil-north-sea-windfall-tax|access-date=2022-03-08|website=the Guardian|language=en}}&lt;/ref&gt;

== స్పాన్సర్షిప్ ==
''మోర్గెండజెన్స్ హెల్టర్'' (రేపటి హీరోలు) కార్యక్రమం ద్వారా కళ, విద్య, క్రీడలలో ప్రతిభావంతులను ఈక్వినార్‌ స్పాన్సర్ చేస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kunstnerforbundet - Desemberutstillingen|url=http://www.kunstnerforbundet.no/pages/nor/90-desemberutstillingen|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105190156/http://www.kunstnerforbundet.no/pages/nor/90-desemberutstillingen|archive-date=2013-11-05|access-date=2015-07-31|publisher=Kunstnerforbundet.no}}&lt;/ref&gt;

ఈ కార్యక్రమంలో సంగీతానికి రెండు బహుమతులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2012-11-19|title=Millionen som deler musikk-Noreg - NRK Kultur og underholdning - Nyheter og aktuelt stoff|url=http://www.nrk.no/kultur-og-underholdning/1.8399303|access-date=2015-07-31|publisher=Nrk.no}}&lt;/ref&gt; 2013 నాటికి, రెండు అవార్డులకు గ్రాంటుగా 1 మిలియన్ NOK (సుమారు $95,000) ఇస్తారు. స్టాటాయిల్ శాస్త్రీయ సంగీత అవార్డును 1999 నుండి ప్రదానం చేస్తున్నారు. నార్వేజియన్ పాప్ / రాక్ కళాకారుడు లేదా బృందానికి 2008 నుండి బై:లార్మ్ ఫెస్టివల్ సందర్భంగా స్టాటాయిల్ స్టైఫండ్ ఇస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ కెరీర్‌ను ప్రోత్సహించడానికి దీన్ని ఉద్దేశించారు.&lt;ref&gt;Guro Havrå Bjørnstad: [http://www.dagbladet.no/2013/02/16/kultur/statoil-stipendet/musikk/bylarm/musikkbransje/25796309/ Vant en million kroner - igjen] {{In lang|no}} Dagbladet, retrieved 12 May 2013&lt;/ref&gt;

ఈ కార్యక్రమంలో 2007 నుండి ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు నార్వేలోని ప్రతిభావంతులైన కళాకారుడికి ప్రదానం చేసే ''స్టాటాయిల్స్ కున్‌స్ట్‌ప్రిస్'' అనే [[కళ|కళా]] బహుమతి కూడా ఉంది. ఈ గ్రాంట్ 500,000 NOK (సుమారు $48,000), నార్వేలో ఈ రకమైన బహుమతుల్లో ఇది అతిపెద్దది.&lt;ref&gt;Thea Steen (2 November 2011): [http://www.dagbladet.no/2011/11/02/kultur/statoil/kunstpris/kunst/18850786/ Her er de nominerte til Statoils kunstpris 2011] {{In lang|no}} ''[[Dagbladet]]'', retrieved 15 May 2013&lt;/ref&gt;

క్రీడల స్పాన్సర్‌షిప్‌లో [[ఫుట్‌బాల్]], స్కీయింగ్‌లకు మద్దతు ఉంటుంది. విద్యకు స్పాన్సర్షిప్ [[ప్రకృతి శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలపై]] దృష్టి పెడుతుంది. నార్వేలోని ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం వార్షిక పోటీని కూడా నిర్వహిస్తుంది. ఈ పోటీలో ''స్టాటాయిల్స్ రియల్‌ఫాగ్‌స్ప్రిస్'' పురస్కారం ఇస్తారు.&lt;ref&gt;Ragnhild Lunner (11 May 2012): [http://www.tu.no/jobb/2012/05/11/her-er-vinnerne-av-statoils-realfagspris Her er vinnerne av Statoils realfagspris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731163721/http://www.tu.no/jobb/2012/05/11/her-er-vinnerne-av-statoils-realfagspris|date=2013-07-31}} {{In lang|no}} ''[[Teknisk Ukeblad]]'', retrieved 14 May 2013&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:నార్వే వ్యాపార సంస్థలు]]</text>
      <sha1>mlkg9xss5ztuary1j4a7cmkln8dxyo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్తర మరియానా దీవులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>455907</id>
    <revision>
      <id>4980378</id>
      <parentid>4970179</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198468" sha1="0aw4z5rxcvajhk58osrdouw5yt16ugp" xml:space="preserve">{{Infobox political division
| name = Northern Mariana Islands 
| official_name = Commonwealth of the Northern Mariana Islands{{efn|name=commonwealth}}&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|ch|Sankattan Siha Na Islas Mariånas}}}}&lt;br /&gt;{{nobold|{{native name|cal|Commonwealth Téél Falúw kka Efáng llól Marianas}}}}
| settlement_type = [[Territories of the United States|Unincorporated and organized U.S. territory]]
| image_flag = Flag of the Northern Mariana Islands.svg
| flag_size = 130px
| flag_link = Flag of the Northern Mariana Islands
| image_seal = Seal of the Northern Mariana Islands.svg
| seal_size = 90px
| seal_type = Seal
| seal_link = Seal of the Northern Mariana Islands
| anthem = {{native name|ch|&quot;[[Gi Talo Gi Halom Tasi]]&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;{{native name|cal|&quot;Satil Matawal Pacifiko&quot;|italics=off}}&lt;br /&gt;(''&quot;In the Middle of the Sea&quot;'') (regional)&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:Territorial anthem of the Northern Mariana Islands, performed by the United States Navy Band.oga]]}}&lt;/div&gt;&lt;br&gt;&quot;[[The Star-Spangled Banner]]&quot; (official)&lt;br&gt;{{center|[[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]}}
| anthem_link = List of U.S. state songs
| image_map = Northern Mariana Islands on the globe (Southeast Asia centered) (small islands magnified).svg
| map_alt = ఉత్తర మరియానా ప్రాతం
| map_caption = Location of the Northern Mariana Islands &lt;br /&gt; (circled in red)
| mapsize = 250px
| subdivision_type = [[Sovereign state]]
| subdivision_name = {{flag|United States}}{{efn|Despite being under the sovereignty of the United States since 1978, the CNMI has not been fully [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|incorporated]] into the country for constitutional purposes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=U.S. Territories - Developments in the Law|website= [[Harvard Law Review]] |date= April 10, 2017 |url= https://harvardlawreview.org/print/vol-130/us-territories-introduction/ |language=en |access-date=2024-06-11}}&lt;/ref&gt; See the page for the [[Insular Cases#Background|Insular Cases]] for more information.}}
| established_title = Before association with the United States
| established_date = [[Trust Territory of the Pacific Islands]]
| established_title2 = [[#Political status|Commonwealth status]]
| established_date2 = January 9, 1978
| established_title3 = End of U.N. Trusteeship
| established_date3 = November 4, 1986
| official_languages = {{hlist|[[English language|English]]|[[Chamorro language|Chamorro]]|[[Carolinian language|Carolinian]]}}
| languages2         = [[Philippine languages]]
| demonym = [[Demographics of the Northern Mariana Islands|Northern Mariana Islander]] &lt;small&gt;(formal)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Northern Marianan &lt;small&gt;(other)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Marianan &lt;small&gt;(diminutive form)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Chamorro &lt;small&gt;(colloquial)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.epa.gov/aapi/primer.htm |title=AAPI – Asian American and Pacific Islander – Primer |publisher=Environmental Protection Agency |date=June 28, 2006 |access-date=August 29, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928101631/http://www.epa.gov/aapi/primer.htm |archive-date=2015-09-28 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| capital = [[Saipan]]
| largest_city = [[Saipan]]
| coordinates = {{coord|15.19|145.74|region:MP_type:isle_scale:250000}}
| ethnic_groups_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Mariana-Islands|title=Northern Mariana Islands|website=Britannica |language=en|access-date=March 24, 2023}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups = {{Plainlist|
* 35.3% [[Filipinos|Filipino]]
* 23.9% [[Chamorro people|Chamorro]]
* 6.8% [[Chinese people|Chinese]]
* 4.6% [[Carolinian people|Refaluwasch]]
* 4.2% [[Korean people|Korean]]
* 6.4% [[Pacific Islander|other Pacific Islander]]
* 3.78% [[Asian People|other Asian]]
* 15.1% other}}
| ethnic_groups_year = 2023
| religion_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/northern-mariana-islands#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 |title=Northern Mariana Islands |author=&lt;!--Not stated--&gt; |publisher=[[Pew Research Center]] |access-date=December 12, 2022}}&lt;/ref&gt;
| religion_year = 2010
| religion = {{Plainlist|
* 81.3% [[Christianity in the United States|Christianity]]
* 10.6% [[Buddhism in the United States|Buddhism]]
* 5.3% folk religions
* 1.0% [[Irreligion in the United States|no religion]]
* 0.7% [[Islam in the United States|Islam]]
* 1.1% [[Religion in the United States|other]]
}}
| government_type = [[Devolution|Devolved]] presidential constitutional [[Dependent territory|dependency]]
| leader_title1      = [[President of the United States|President]]
| leader_name1        = [[Donald Trump]] ([[Republican Party (United States)|R]])
| leader_title2 = [[List of governors of the Northern Mariana Islands|Governor]]
| leader_name2 = [[Arnold Palacios]] (R)
| leader_title3 = [[Lieutenant Governor of the Northern Mariana Islands|Lieutenant Governor]]
| leader_name3 = [[David M. Apatang]] ([[Independent politician|I]])
| legislature = [[Northern Mariana Islands Commonwealth Legislature|Commonwealth Legislature]]
| upper_house = [[Northern Mariana Islands Senate|Senate]]
| lower_house = [[Northern Mariana Islands House of Representatives|House of Representatives]]
| national_representation = [[United States Congress]]
| national_representation_type1 = [[United States congressional delegations from the Northern Mariana Islands|House delegate]]
| national_representation1 = [[Kimberlyn King-Hinds]] ([[Republican Party (Northern Mariana Islands)|R]])
| area_km2 = 464&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CIA Factbook-b&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sablan.house.gov/our-district|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105081552/https://sablan.house.gov/our-district|archive-date=November 5, 2020|url-status=live|title=Our District|website=Congressman Gregorio Kilili Camacho Sablan Representing the Northern Mariana Islands|quote=The U.S. Census Bureau reports the total land area of all islands as 179 square miles.}}&lt;/ref&gt;
| area_rank =
| area_sq_mi = 179 &lt;!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --&gt;
| percent_water = negligible
| elevation_max_m = 965
| elevation_max_ft = 3,166
| elevation_max_point = [[Mount Agrihan]]
| population_census = 47,329&lt;ref name=census2020&gt;[https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table02.pdf 2020 Census Population of the Commonwealth of the Northern Mariana Islands: Municipality and Village], U.S. Census Bureau.&lt;/ref&gt;
| population_census_year = 2020
| population_estimate = 55,650&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot; /&gt;
| population_estimate_year = 2022
| population_estimate_rank = 209th
| population_density_km2 = 113
| population_density_sq_mi = 292.7 &lt;!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --&gt;
| population_density_rank = 97th
| GDP_PPP = $1.24&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot; /&gt;
| GDP_PPP_year = 2016
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_per_capita = $25,516&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot;/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal =$1.18&amp;nbsp;billion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Northern Mariana Islands |url=https://data.worldbank.org/country/MP |access-date=August 9, 2021 |website=World Bank Open Data |archive-date=2025-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506225954/https://data.worldbank.org/country/MP |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_year =2019
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_per_capita =$21,239
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| Gini =
| Gini_year =
| Gini_change = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| Gini_ref = 
| HDI =0.875 &lt;!-- number only --&gt;
| HDI_year =2017
| HDI_change = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank =
| currency = United States dollar (US$)
| currency_code = USD
| timezone = [[Chamorro Standard Time|ChST]]
| utc_offset = +10:00
| date_format = mm/dd/yyyy
| drives_on = right
| calling_code = [[North American Numbering Plan|+1]]-[[Area code 670|670]]
| postal_code_type = [[List of U.S. state abbreviations#Postal codes|USPS abbreviation]]
| postal_code = MP
| postal2_code_type = [[List of U.S. state abbreviations#Current use of traditional abbreviations|Trad. abbreviation]]
| postal2_code = CNMI
| iso_code = {{hlist|[[ISO 3166-2:MP|MP]]|[[ISO 3166-2:US|US-MP]]}}
| website = {{URL|gov.mp}}
| cctld = [[.mp]]
}}
ఉత్తర మరియానా దీవులు అధికారికంగా కామన్వెల్తు ఆఫ్ ది నార్తర్ను మరియానా దీవులు (సిఎన్‌ఎంఐ),{{efn|The definition of ''[[Commonwealth]]'' according to [[United States Department of State|U.S. State Department]] policy (as codified in the department's ''[[Foreign Affairs Manual]]'') reads: &quot;The term 'Commonwealth' does not describe or provide for any specific political status or relationship.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://fam.state.gov/FAM/07FAM/07FAM1120.html#M1121_2_1
| title = 7 fam 1120 acquisition of u.s. nationality in u.s. territories and possessions
| access-date = December 13, 2015
| date = January 3, 2013
| website= U.S. Department of State Foreign Affairs Manual Volume 7- Consular Affairs
| publisher = U.S. Department of State
| format = PDF
| archive-url = https://web.archive.org/web/20151222081013/https://fam.state.gov/FAM/07FAM/07FAM1120.html#M1121_2_1
| archive-date = December 22, 2015
}}&lt;/ref&gt;|name=commonwealth}}&lt;ref&gt;({{langx|ch|Sankattan Siha Na Islas Mariånas}}; {{langx|cal|Commonwealth Téél Falúw kka Efáng llól Marianas}})&lt;/ref&gt; వాయవ్య పసిఫికు మహాసముద్రంలోని 14 దీవులను కలిగి ఉన్న యునైటెడు స్టేట్సు ఇన్కార్పొరేటెడు భూభాగం. కామన్వెల్తు.&lt;ref name=&quot;Lin&quot;&gt;Lin, Tom C.W., [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3454210 Americans, Almost and Forgotten], 107 California Law Review (2019)&lt;/ref&gt; సిఎన్‌ఎంఐ మరియానా ద్వీపసమూహంలోని 14 ఉత్తరాన ఉన్న దీవులను కలిగి ఉంది; దక్షిణాన ఉన్న ద్వీపం, గువామ్, ఒక ప్రత్యేక యుఎస్ భూభాగం. ఉత్తర మరియానా దీవులను 1990 వరకు ఐక్యరాజ్యసమితి స్వయం పాలన లేని భూభాగంగా జాబితా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.un.org/dppa/decolonization/en/history/former-trust-and-nsgts |title=List of former Trust and Non-Self-Governing Territories |publisher=United Nations |date=April 11, 2023 |access-date=April 11, 2023}}&lt;/ref&gt;

వలసరాజ్యాల కాలంలో, ఉత్తర మరియానాలు స్పానిషు, జర్మనీ, జపనీసు సామ్రాజ్యాల నియంత్రణలో వివిధ రకాలుగా ఉన్నాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఈ దీవులు 1986లో అధికారికంగా యునైటెడు స్టేట్సు‌లో ఒక భూభాగంగా చేరడానికి ముందు అమెరికను పరిపాలనలో యునైటెడు నేషన్సు ట్రస్టు భూభాగాలలో భాగంగా ఉన్నాయి. వాటి జనాభా యునైటెడు స్టేట్సు పౌరసత్వాన్ని పొందింది.

యునైటెడు స్టేట్సు డిపార్ట్మెంటు ‌ఆఫ్ ది ఇంటీరియరు 183.5 చదరపు మైళ్లు (475.26 కిమీ2) విస్తీర్ణంలో ఉన్న భూభాగాన్ని ఉదహరించింది.
&lt;ref name=doi&gt;{{Cite web|url=http://www.doi.gov/oia/islands/cnmi.cfm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926172413/http://www.doi.gov/oia/islands/cnmi.cfm|website=US Department of the Interior|title=Commonwealth of the Northern Mariana Islands|archive-date=September 26, 2011}}&lt;/ref&gt; 2020 యునైటెడు స్టేట్సు జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆ సమయంలో సిఎన్‌ఎంఐలో 47,329 మంది నివసిస్తున్నారు.&lt;ref name=census2020/&gt; జనాభాలో ఎక్కువ మంది సైపాను, టినియను, రోటాలో నివసిస్తున్నారు. ఉత్తర మరియానాసు‌లోని ఇతర ద్వీపాలు చాలా తక్కువగా జనావాసాలు కలిగి ఉన్నాయి; వీటిలో అత్యంత ముఖ్యమైనది పాగను, ఇది 1981 అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం నుండి ఎక్కువగా జనావాసాలు లేకుండా ఉంది.&lt;ref name=&quot;usgs.gov&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.usgs.gov/volcanoes/pagan |title=Pagan |access-date=October 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా కేంద్రం వాయవ్య సైపాను‌లోని కాపిటలు హిల్ అనే గ్రామం. సిఎన్‌ఎంఐ ప్రస్తుత గవర్నరు ఆర్నాల్డు పలాసియోసు, ఆయన 2023 జనవరిలో పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. శాసన శాఖలో 9 మంది సభ్యుల సెనేటు, 20 మంది సభ్యుల ప్రతినిధుల సభ ఉన్నాయి.

==చరిత్ర==
ఈ ద్వీపాలు క్రీపూ 1500 వివిధ ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ప్రజలు అక్కడికి వలస వెళ్ళి స్థిరపడ్డారు. చివరికి 1521లో [[స్పెయిన్]] ఈ ద్వీపాలను తమవిగా ప్రకటించుకుంది.&lt;ref name=&quot;CIA ఫ్యాక్ట్‌బుక్&quot;/&gt; 18వ శతాబ్దంలో ఉత్తర మరియానా దీవుల ప్రజలను స్పెయిన్ బలవంతంగా తరలించింది. వారు తిరిగి వచ్చినతరువాత కొత్త ప్రజలు అక్కడికి వలస వచ్చారు. స్పానిషు-జర్మనీ ఒప్పందం 1899 ప్రకారం ఉత్తర మరియానాలను [[జర్మనీ]]కి విక్రయించింది. అయితే గువాం యునైటెడు స్టేట్సు‌కు వెళ్ళింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగింపులో జర్మనీ ఓటమితో 1918 నుండి ఈ ద్వీపాలు లీగు ఆఫ్ నేషన్సు కింద జపనీసు మాండేటు‌లో భాగమయ్యాయి. 1944లో సైపాను యుద్ధంలో ఈ ద్వీపాలు జపనీయుల నుండి విముక్తి పొందాయి. యుద్ధం తర్వాత ట్రస్టు టెరిటరీ ఆఫ్ ది పసిఫికు ఐలాండ్సు (టిటిపిఐ) అని పిలువబడే యుఎన్ ట్రస్టు టెరిటరీలో భాగమయ్యాయి. దశాబ్దాలుగా గువాంతో ఏకీకరణ తిరస్కరించబడింది. చివరికి ఈ ద్వీపాలు టిటిపిఐని విడిచిపెట్టి 1986లో యుఎస్‌లో భాగమయ్యాయి. ఆ తర్వాత ఉత్తర మరియానాసు కామన్వెల్తు ఆఫ్ ది నార్తర్ను మరియానా ఐలాండ్సు (సిఎన్‌ఎంఐ)గా మారింది. దాని నివాసితులు యుఎస్ పౌరులు. 2009లో వారు యుఎస్ కాంగ్రెసు‌కు ఓటు హక్కు లేని ప్రతినిధిని ఎన్నుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot; /&gt;

=== మానవుల రాక ===
ప్రధాన వ్యాసం: మరియానా దీవులు § చరిత్రపూర్వ
[[File:ChugaiCaveTurtles.jpg|thumb|left| మరియానా గుహలో సముద్ర తాబేళ్ల చిత్రాలు]] 
మరియానా దీవులు రిమోటు ఓషియానియాలో మానవులు స్థిరపడిన మొదటి ద్వీపాలు. యాదృచ్ఛికంగా వారి స్థిరనివాసం ఆస్ట్రోనేషియను ప్రజల సముద్రం దాటే ప్రయాణాలలో మొదటిది, దీర్ఘకాలం కొనసాగింది. మిగిలిన రిమోటు ఓషియానియాలోని తరువాతి పాలినేషియను స్థావరం నుండి వేరుగా ఉంది. ఈ ద్వీపాలను మొదట క్రీపూ 1500 నుండి 1400 వరకు [[ఫిలిప్పీన్స్]] నుండి ప్రజలు స్థిరపడ్డారు. దీని తరువాత మొదటి సహస్రాబ్ది ఎడి నాటికి కరోలిను దీవుల నుండి రెండవ వలస క్రీశ 900 నాటికి ద్వీపం ఆగ్నేయాసియా (బహుశా ఫిలిప్పీన్సు లేదా తూర్పు ఇండోనేషియా) నుండి మూడవ వలస జరిగింది.&lt;ref name=&quot;Hung&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Hung |first1=Hsiao-chun |last2=Carson |first2=Mike T. |last3=Bellwood |first3=Peter |last4=Campos |first4=Fredeliza Z. |last5=Piper |first5=Philip J. |last6=Dizon |first6=Eusebio |last7=Bolunia |first7=Mary Jane Louise A. |last8=Oxenham |first8=Marc |last9=Chi |first9=Zhang |title=The first settlement of Remote Oceania: the Philippines to the Marianas |website=Antiquity |date=2015 |volume=85 |issue=329 |pages=909–926 |doi=10.1017/S0003598X00068393|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zotomayor&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Zotomayor |first1=Alexie Villegas |title=Archaeologists say migration to Marianas longest ocean-crossing in human history |website=Marianas Variety News and Views |date=March 12, 2013 |page=2 |url=https://issuu.com/aleksea/docs/mv_3-12-13/2 |access-date=October 25, 2020 |archive-date=2022-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021085833/https://issuu.com/aleksea/docs/mv_3-12-13/2 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

స్పెయిను దేశస్థులతో వారి మొదటి పరిచయం తర్వాత ద్వీపవాసులు చివరికి చమోరోసు అని పిలువబడ్డారు. ఇది స్వదేశీ కుల వ్యవస్థ ఉన్నత విభాగం పేరు అయిన చమోరిని పోలి ఉండే స్పానిషు పదం.

మరియానాస్ యొక్క పురాతన ప్రజలు లాట్ రాళ్ళు అని పిలువబడే మెగాలిథికు-క్యాప్డు స్తంభాల స్తంభాలను పెంచారు. దాని మీద వారు తమ ఇళ్లను నిర్మించారు. స్పానిషు వారు వచ్చే సమయానికి వీటిలో అతిపెద్దది ఇప్పటికే శిథిలావస్థకు చేరుకుందని స్తంభాలను నిర్మించిన పూర్వీకులు అతీంద్రియ సామర్థ్యాలను కలిగి ఉన్న యుగంలో నివసించారని చమోరోలు విశ్వసించారని నివేదించారు.

2013లో పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు మరియానాస్‌లో స్థిరపడిన మొదటి ప్రజలు ఆ సమయంలో మానవ చరిత్రలో అత్యంత దీర్ఘకాలం నిరంతరాయ ప్రయాణం ద్వారా సముద్ర-దాటడం సముద్రయానం చేసి ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు. పురావస్తు ఆధారాలు టినియను స్థిరపడిన మొదటి పసిఫికు ద్వీపం అయి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=voyage&gt;{{Cite news|last1=Zotomayor|first1=Alexie|title=Archaeologist says migration to Marianas longest ocean-crossing in human history|url=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/54274-archaeologist-says-migration-to-marianas-longest-ocean-crossing-in-human-history|access-date=December 29, 2014|website=Marianas Variety|date=March 11, 2013}}&lt;/ref&gt;

=== స్పానిషు ఆధీనంలో ===
[[File:Reception of the Manila Galleon by the Chamorro in the Ladrones Islands, ca. 1590.jpg|thumb|left|upright=1.3| లాడ్రోన్స్ దీవులలో చమోరో చేత మనీలా గ్యాలియన్ యొక్క స్వీకరణ, సుమారు 1590. బాక్సర్ కోడెక్స్ నుండి]]
{{Multiple image
| align = left
| direction = 
| total_width = 220
| image1 = Ladrones - Hunter from Marianas -Boxer Codex (1590).jpg
| alt1 = 
| caption1 = ఫిలిప్పీన్స్‌లోని బాక్సర్ కోడెక్స్ (1590)లో చిత్రీకరించబడినట్లుగా, ఈటెతో చమోరో వేటగాడు
| image2 = Hunter from Marianas 2 - Boxer Codex (1590).jpg
| caption2 = ఫిలిప్పీన్సు‌లోని బాక్సరు కోడెక్సు (1590)లో చిత్రీకరించబడినట్లుగా విల్లుతో చమోరో వేటగాడు
}}

1521లో స్పానిషు జెండా కింద ప్రయాణించిన పోర్చుగీసు నావికుడు ఫెర్డినాండు మాగెల్లాను వచ్చారు. ఆయన, ఆయన సిబ్బంది మరియానా దీవులకు చేరుకున్న మొదటి యూరోపియన్లు. ఆయన మరియానాసు దక్షిణ ద్వీపమైన గ్వాం‌లో అడుగుపెట్టి ఆ ద్వీపసమూహాన్ని స్పెయిను‌కు చెందినదిగా ప్రకటించారు. స్పానిషు నౌకలను స్థానిక చమోరోలు తీరప్రాంతంలో కలుసుకున్నారు. వారు రిఫ్రెషు‌మెంటు‌లను అందించారు. తరువాత మాగెల్లాను నౌకాదళానికి చెందిన ఒక చిన్న పడవకు సహాయం చేశారు. ఇది సాంస్కృతిక ఘర్షణకు దారితీసింది: చమోరో సంప్రదాయంలో వ్యక్తిగతమైన చిన్న ఆస్తిని చేపలు పట్టడానికి పడవ వంటి అవసరమైన దానిని తీసుకెళ్లడం దొంగతనంగా పరిగణించబడదు. స్పానిషు వారు ఈ ఆచారాన్ని అర్థం చేసుకోలేదు, పడవ తిరిగి పొందే వరకు చమోరోలతో పోరాడారు. ఆయన వచ్చినప్పుడు ఆయనకు స్వాగతం పలికిన మూడు రోజుల తర్వాత మాగెల్లాను ద్వీపసమూహం నుండి పారిపోయారు. స్పెయిను దీవులను స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు భావించింది. తరువాత 1565లో వాటిని స్పానిషు ఈస్టు ఇండీసు‌లో భాగంగా చేసింది. 1734లో స్పానిషు వారు ద్వీపాల గవర్నరు కోసం గ్వాం‌లో ప్లాజా డి ఎస్పానా అనే రాజభవనాన్ని నిర్మించారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఈ ప్యాలెసు ఎక్కువగా ధ్వంసమైంది. కానీ దానిలోని కొన్ని భాగాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.

స్పానిషు కాలనీల మధ్య వాణిజ్యాన్ని నిర్వహించే మనీలా గ్యాలియను కోసం గ్వాం [[ఫిలిప్పీన్స్]], [[మెక్సికో]] మధ్య ఒక ముఖ్యమైన స్టాపు‌ఓవరు‌గా పనిచేసింది.

1668లో ఫాదరు డియాగో లూయిసు డి శాన్ విటోర్సు తన పోషకురాలిగా [[ఆస్ట్రియా]]కు చెందిన స్పానిషు రీజెంటు మరియానా (1634–1696) 4వ ఫెలిపే (1621–1665 పాలన) భార్య గౌరవార్థం దీవులకు లాస్ మరియానాసు అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://governor.gov.mp/about-the-cnmi/|title=About the CNMI|access-date=November 5, 2020|website=Commonwealth of the Northern Mariana Islands Office of the Governor|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817114911/https://governor.gov.mp/about-the-cnmi/|archive-date=August 17, 2020|url-status=live|quote=In 1668, 147 years after Magellan's encounter, Fr. Diego Luis de San Vitores, a Jesuit priest, arrived in The Marianas with the mission of bringing Christianity and converting the Chamorros, thus beginning the colonization of the Marianas by Spain. The islands were named after Queen Maria Ana of Spain.}}&lt;/ref&gt;

ద్వీపాల స్థానిక జనాభాలో ఎక్కువ మంది (90–95%) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.everyculture.com/No-Sa/Commonwealth-of-the-Northern-Mariana-Islands.html/ |title=Culture of Commonwealth of the Northern Mariana Islands |publisher=EveryCulture.com |access-date=September 17, 2007}}&lt;/ref&gt; స్పెయిను దేశస్థులు సంక్రమించే యూరోపియను వ్యాధుల వల్ల మరణించారు లేదా స్పానిషు పాలనలో చమోరోయేతర స్థిరనివాసులను వివాహం చేసుకున్నారు. దీవులను తిరిగి జనాభా చేయడానికి ఫిలిప్పీన్సు, కరోలిను దీవుల నుండి కొత్త స్థిరనివాసులను తీసుకువచ్చారు. చమోరో జనాభా క్రమంగా కోలుకుంది. చమోరో, ఫిలిప్పీనో, రెఫాలువాషు భాషలు, ఇతర జాతి సమూహాలు మరియానాలలోనే ఉన్నాయి.

17వ శతాబ్దంలో స్పానిషు వలసవాదులు రోమను కాథలిక్కులకు సమీకరణ మార్పిడిని ప్రోత్సహించడానికి చమోరోలను బలవంతంగా గువాం‌కు తరలించారు. వారు ఉత్తర మరియానా దీవులకు తిరిగి వెళ్ళడానికి అనుమతించబడే సమయానికి ప్రస్తుత తూర్పు యాపు రాష్ట్రం, పశ్చిమ చుక్ రాష్ట్రం నుండి చాలా మంది కరోలినియన్లు మరియానాలలో స్థిరపడ్డారు. రెండు భాషలు, అలాగే ఇంగ్లీషు ఇప్పుడు కామన్వెల్తు‌లో అధికారికంగా ఉన్నాయి.

1720లో స్పానిషు వారు వ్యాధుల కారణంగా జనాభా క్షీణించిన మిగిలిన ద్వీపవాసులను మరియానా నుండి గువాం‌కు తరలించారు.&lt;ref name=&quot;Commonwealth of Northern Mariana Islands&quot;&gt;{{Cite web |title=Commonwealth of Northern Mariana Islands (CNMI) and Guam – Pacific Islands Benthic Habitat Mapping Center |url=http://www.soest.hawaii.edu/pibhmc/cms/data-by-location/cnmi-guam/ |access-date=2023-10-21 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1741 నాటికి దాదాపు 5000 మంది చమోరోలు మిగిలి ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Commonwealth of Northern Mariana Islands&quot;/&gt;

====కరోలినియన్ల వలస====
19వ శతాబ్దంలో ఉత్తర మరియానా తెగ కరోలినియను దీవులు (మైక్రోనేషియా ప్రాంతం) నుండి వలసల ప్రవాహాన్ని చవిచూసింది. ఈ కరోలినియను ఉప-జాతి, కరోలిన్సు ద్వీపసమూహంలోని కరోలినియన్లు ఎండోనిం రెండూ రెఫాలువాషుగా చెప్పవచ్చు. ఒకే సమూహానికి స్థానిక చమోరో పదం ''గు'పలావో''. వారిని సాధారణంగా &quot;కరోలినియన్లు&quot; అని పిలుస్తారు. అయితే ఇతర రెండు మోనికర్ల మాదిరిగా కాకుండా ఇది కరోలినీసు‌లో నివసించే వారిని, మరియానాలతో ఎటువంటి సంబంధం లేనివారిని కూడా సూచిస్తుంది.

జయించిన స్పానిషు వారు కరోలినియను వలసదారుల మీద సాంస్కృతిక అణచివేతకు ప్రయత్నించలేదు. స్థానిక చమోరో మెజారిటీని భూమి పరాయీకరణ, బలవంతపు పునరావాసాలతో అణచివేస్తున్న కాలంలో వారి వలసలను వారు అనుమతించారు. మరియానాలలోని కరోలినియన్లు కరోలినియను భాషలో నిష్ణాతులుగా కొనసాగుతున్నారు. వారి జాతి పూర్వీకుల మూలం సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలు, సంప్రదాయాలను కొనసాగించారు.&lt;ref name=Cunningham1&gt;
{{Cite book
|last1= కన్నింగ్‌హామ్|first1= లారెన్స్ J.
|title= Ancient Camorro Society
|date= 1992|publisher= Bess Press|pages= 193–195
|url= https://books.google.com/books?id=9r0a2ww8KLcC&amp;q=spanish%20chamorro%20carolinian&amp;pg=PP1
|isbn= 978-1-880188-05-7
}}
&lt;/ref&gt;

===జర్మనీ ఆధీనం - జపనీయుల ఆదేశం===
[[File:Korean Cafe in Saipan.JPG|thumb|జపాన్ సామ్రాజ్యం పరిపాలనలో సైపాను]]
1898 స్పానిషు–అమెరికను యుద్ధం సమయంలో జరిగిన నష్టాన్ని అనుసరించి, స్పానిషు సామ్రాజ్యం గువాం‌ను యునైటెడు స్టేట్సు‌కు అప్పగించింది. జర్మనీ–స్పానిషు ఒప్పందం (1899) ప్రకారం కరోలిను దీవులతో పాటు మిగిలిన మరియానా దీవులు (అంటే ఉత్తర మరియానాసు)ను జర్మనీ–స్పానిషు ఒప్పందం ఆధారంగా జర్మనీకి విక్రయించింది. యునైటెడు స్టేట్స్ మొత్తం మరియానాలను స్వాధీనం చేసుకోగలిగి ఉండేది. కానీ గ్వాం దాటి ఆ సమూహం అవసరం లేదని భావించింది.&lt;ref name=&quot;పార్టిషన్ ఆఫ్ ది మరియానాస్-2009&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.guampedia.com/partition-of-the-marianas/#Guam8217s_role_in_the_Spanish-American_War |title=పార్టిషన్ ఆఫ్ ది మరియానాస్ |date=October 2009 |access-date=October 8, 2023}}&lt;/ref&gt; జర్మనీ తన జర్మనీ న్యూ గినియా కాలనీలో భాగంగా దీవులను నిర్వహించింది. అభివృద్ధి పరంగా చాలా తక్కువ చేసింది.

జర్మనీ సైపాను ద్వీపాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక కార్యాలయాన్ని నిర్మించింది. ప్రధాన నిర్వాహకుడు జార్జి ఫ్రిట్జి.&lt;ref name=&quot;పార్టిషన్ ఆఫ్ ది మరియానాస్-2009&quot;/&gt; శాన్ జోసు చర్చి జర్మనీ కాలంలో నిర్మించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trip.com-Verification |url=https://verify.trip.com/static/tripVerify.html?returnUrl=https%3A%2F%2Fwww.trip.com%2Ftravel-guide%2Fattraction%2Ftinian%2Fsan-jose-church-remains-18699072&amp;bgref=WjZ0AG4enEbXBf0OynL1d0K7s%2F8QVujOjoYHzeilDaw%3D |access-date=2023-10-21 |website=verify.trip.com}}&lt;/ref&gt; జర్మన్లు ​​ప్రభుత్వ పాఠశాల వ్యవస్థను స్థాపించారు, హోమ్‌స్టేడింగ్ ప్రోగ్రాం, కొప్రా ఉత్పత్తిలో కొంత కృషి జరిగింది; రోడ్లు నిర్మించడం, వృత్తి/వాణిజ్య శిక్షణతో ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడానికి మొత్తం ప్రయత్నం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ది జర్మన్ పీరియడ్ |url=https://nmimuseum.org/the-german-period/ |access-date=2023-10-21 |website=NMI మ్యూజియం |language=en-US |archive-date=October 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029044211/https://nmimuseum.org/the-german-period/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; పాగను, అలమగాన్లను ‌పాగను గెసెల్సు‌చాఫ్టు అనే కంపెనీకి లీజుకు ఇచ్చారు. వారు అక్కడ కొబ్బరిని ఉత్పత్తి చేయాలని ప్రణాళిక వేశారు. అయితే దాని లక్ష్యాలు అనేక [[తుఫాను]]ల వల్ల దెబ్బతింటున్నాయి. ఎనిమిది దీవులను పక్షి వేటగాళ్లకు లీజుకు ఇచ్చారు. వారు ఈకలను టోపీల కోసం ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నార్తర్న్ మరియానా దీవులు&quot;/&gt;

[[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] ప్రారంభంలో [[జపాన్]] జర్మనీ మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. తరువాత ఉత్తర మరియానాలను ఆక్రమించింది. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత 1919లో లీగు ఆఫ్ నేషన్సు (ఎల్‌ఒఎన్) ఉత్తర మరియానాలతో సహా భూమధ్యరేఖకి ఉత్తరాన ఉన్న పసిఫికు మహాసముద్రంలోని జర్మనీ దీవులన్నింటినీ లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ ఆదేశం కింద జపాన్‌కు అప్పగించింది. ఈ ఏర్పాటు ప్రకారం జపనీయులు దక్షిణ సముద్రాల ఆదేశంలో భాగంగా ఉత్తర మరియానాలను పరిపాలించారు. జపనీయులు కాలంలో [[చెరకు]] దీవుల ప్రాథమిక పరిశ్రమగా మారింది. సైపాన్లోని గరపానును ప్రాంతీయ రాజధానిగా అభివృద్ధి చేశారు. అనేక మంది జపనీయులు (జాతి కొరియన్లు, ఒకినావా ప్రిఫెక్చరు, తైవాను ప్రజలు) దీవులకు వలస వచ్చారు. 1939 డిసెంబరు జనాభా లెక్కల ప్రకారం సౌతు సీస్ మాండేటు మొత్తం జనాభా 1,29,104, వీరిలో 77,257 మంది జపనీయులు (జాతి తైవానీసు, కొరియన్లతో సహా). సైపాను‌లో, యుద్ధానికి ముందు జనాభాలో 29,348 మంది జపనీయులు స్థిరనివాసులు, 3,926 మంది చమోరో, కరోలిను ద్వీపవాసులు ఉన్నారు; టినియనులో 15,700 మంది జపనీయులు స్థిరనివాసులు ఉన్నారు (2,700 మంది కొరియన్లు, 22 మంది చమోరోలతో సహా). జపనీయులు 1930లలో ఈ ద్వీపంలో సైనిక నిర్మాణాలను నిర్మించారు. 1941 డిసెంబరు సమయంలో యుఎస్లో భాగమైన గువాం మీద ‌దండెత్తడానికి దీనిని స్టేజింగు ఏరియాగా ఉపయోగించారు.

జపనీయుల పాలనలో ప్రధాన ఆర్థిక దృష్టి చక్కెర ఉత్పత్తి చేయబడింది. ఉదాహరణకు టినియను ద్వీపంలో దాదాపు 98% [[చక్కెర]]ను పండించడానికి ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |first=Lawerence |last=Duponcheel |department=Letters to the Editor |date=2015-05-04 |title=మరియానా చరిత్రలో టినియన్ యొక్క 'పెరుగుతున్న' పాత్ర |url=https://www.postguam.com/opinion/letters_to_the_editor/tinian-s-growing-role-in-marianas-history/article_acf81646-ca05-52c8-bd2c-4f861d5bb14a.html |access-date=2023-10-24 |website=The Guam Daily Post |language=en}}&lt;/ref&gt;
===రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం===
[[File:Marine infantrymen on Saipan.jpg|thumb|left|యు.ఎస్. మెరైన్సు, గరపాను, సైపాను]]
1941 డిసెంబరు 8న పెర్లు హార్బరు మీద దాడి జరిగిన కొన్ని గంటల తర్వాత మరియానాసు నుండి జపనీయుల దళాలు గువాం యుద్ధం (1941) ప్రారంభించాయి. 20 సంవత్సరాలకు పైగా జపనీయులు పాలనలో ఉన్న ఉత్తర మరియానాసు నుండి చమోరోలను జపనీయులను పరిపాలనకు సహాయం చేయడానికి గువాంకు తీసుకువచ్చారు. ఇది 31 నెలల ఆక్రమణ సమయంలో గ్వామానియను చమోరోల పట్ల కఠినంగా వ్యవహరించడంతో అది వారిలో ఒక చీలికను సృష్టించింది. ఇది 1960లలో ఉత్తర మరియానాలు ఆమోదించిన ఉత్తర మరియానాలతో గువాం పునరేకీకరణ మీద 1969ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను తిరస్కరించడానికి ప్రధాన కారణం అయ్యింది.

1944 జూన్ 15న యునైటెడు స్టేట్సు సైన్యం మరియానా దీవుల మీద దాడి చేసింది. సైపాను యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది. ఇది జూలై 9న ముగిసింది. సైపాను‌ను రక్షించే 30,000 జపనీయుల దళాలలో యుద్ధం ముగింపులో 1,000 కంటే తక్కువ మంది సజీవంగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.historynet.com/battle-of-saipan.htm |title=సైపాన్ యుద్ధం |publisher=Historynet.com |access-date=August 29, 2015}}&lt;/ref&gt; అనేక మంది పౌరులు వ్యాధి, ఆకలి, శత్రువు కాల్పులు లేదా ఆత్మహత్యల వల్ల కూడా మరణించారు; దాదాపు 1,000 మంది పౌరులు కొండల మీద నుండి దూకి తమను తాము ఆత్మహత్య చేసుకుని చనిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Trefalt|first=Beatrice|date=November 2009|title=సైపాన్ యుద్ధం తర్వాత: క్యాంప్ సుసుపేలో జపనీస్ పౌరుల నిర్బంధం, 1944–1946|doi=10.1080/10371390903298037|website=Japanese Studies|volume=29|issue=3|pages=337–352|s2cid=144676151|via=Taylor &amp; Francis Online}}&lt;/ref&gt; తర్వాత యుఎస్ దళాలు జూలై 21న గ్వాం‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఒక సంవత్సరం తర్వాత జూలై 24న టినియను దాడి చేశాయి. టినియను అనేది ''ఎనోలాగే'' విమానం టేకాఫు పాయింటు. ఆ విమానం సాయంతో [[హిరోషిమా]] మీద అణు బాంబును ప్రయోగించారు. రోటా (ద్వీపం) 1945 ఆగస్టులో జపనీయులు లొంగిపోయే వరకు తాకబడలేదు (ఒంటరిగా) ఉంది. దాని సైనిక ప్రాముఖ్యత లేకపోవడం, యుఎస్ దళాలు &quot;ద్వీపం దూకడం&quot; అనే వ్యూహం కారణంగా వారు అవసరం లేని దీవులను ఆక్రమించలేదు. జోసెఫు వాన్ స్టెర్నుబర్గు ‌తన చిత్రం 'ది సాగా ఆఫ్ అనతహాను''లో అనతహాను మీద హోల్డౌట్ల‌ కథను 1953లో జోసెఫు వాను స్టెర్నుబర్గు ‌తన చిత్రం “ ది సాగా ఆఫ్ అనతహాను''లో చెప్పారు.

యుద్ధ విరమణ మీద సంతకం చేయడంతో అందరికీ యుద్ధం ముగియలేదు. జపనీసు హోల్డౌట్ల చివరి సమూహం 1945 డిసెంబరు 1న సైపాను మీద ‌లొంగిపోయింది. అయితే చెప్పినట్లుగా దాదాపు 30 మంది బృందం 1951 వరకు అనతహాను మీద ‌కొనసాగింది. ఈ వింత కథ ''ది సాగా ఆఫ్ అనతహాను''తో సహా అనేక సినిమాలు, రచనలకు అంశంగా ఉంది. దీనికి సంబంధించిన విషయం ఏమిటంటే గువాం‌లో యుద్ధం ముగిసిందని తెలియక జపాన్ సైనికుడు షోయిచి యోకోయి 1972 వరకు టాలోఫోఫో ప్రాంతంలోని ఒక అడవి గుహలో దాక్కున్నాడు.

జపనీయులు జాతీయులను చివరికి జపనీయుల స్వదేశీ దీవులకు తిరిగి పంపించారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత యునైటెడు స్టేట్సు నిర్వహించే ఐక్యరాజ్యసమితి ట్రస్టీషిపు రక్షణలో మరియానాసు ప్రజలు ఉత్తర మరియానాసు‌కు తిరిగి రాగలిగారు. ఈ సమయంలో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు జరిగాయి.
===ఐక్యరాజ్యసమితి ట్రస్టీషిపు ముగిసింది కామన్వెల్తు ప్రారంభమవుతుంది===
[[File:saipan.jpg|thumb|left| సైపాను ద్వీపం]]
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్ ఓటమి తర్వాత, భద్రతా మండలి తీర్మానం 21 ప్రకారం ఉత్తర మరియానాలను యునైటెడు స్టేట్సు నిర్వహించింది. ఇది యునైటెడు స్టేట్సు‌కు ట్రస్టీగా రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాల బాధ్యతను అప్పగించింది.&lt;ref name=&quot;Lin&quot;/&gt; గువాం‌తో ఏకీకరణ లేదా దీవుల హోదాలో మార్పులను అందించే నాలుగు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు; 1958 సైపాను ఇంటిగ్రేషను రిఫరెండం, 1961 నార్తర్ను మరియానా దీవుల స్థితి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ, 1963 నార్తర్ను మరియానా దీవుల ఏకీకరణ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ, 1969 నార్తర్ను మరియానా దీవుల స్థితి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ. ప్రతి సందర్భంలోనూ మెజారిటీ ప్రజలు గువాం‌తో ఏకీకరణకు అనుకూలంగా ఓటు వేశారు. కానీ ఇది జరగలేదు: 1969 గ్వామానియను నార్తర్ను మరియానా దీవుల యూనియను ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో గువాం ఏకీకరణను తిరస్కరించింది.&lt;ref name=&quot;micronesia&quot;&gt;బెండూర్, జి. &amp; ఫ్రియరీ, ఎన్. (1988). ''[https://archive.org/details/micronesiatravel00bend/ మైక్రోనేషియా: ఒక ప్రయాణ మనుగడ కిట్].'' సౌత్ యారా, VIC: లోన్లీ ప్లానెట్.&lt;/ref&gt;{{rp|188}}

1975 నార్తర్ను మరియానా దీవుల స్థితి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో దాదాపు 80% మంది యునైటెడు స్టేట్సు‌లో కామన్వెల్తు‌గా మారడానికి ఓటు వేశారు. 1977లో 93% కంటే ఎక్కువ మంది సిఎన్‌ఎంఐ రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Beat Müller |date=1975-06-17 |title=Nördliche Marianen, 17. జూన్ 1975: కామన్వెల్త్ మిట్ డెన్ USA – [జర్మన్‌లో] |url=https://www.sudd.ch/event.php?id=mp011975 |access-date=2023-10-10 |website=Sudd.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=బీట్ ముల్లర్ | date=1977-03-06 |title=నార్డ్‌లిచే మరియానెన్, 6. మార్జ్ 1977: వెర్ఫాసంగ్ – [జర్మన్‌లో] |url=https://www.sudd.ch/event.php?id=mp011977 |access-date=2023-10-10 |website=Sudd.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:NOAA Map of the US EEZ.svg|thumb|ఉత్తర మరియానా దీవులు, యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని దాని ఎక్సుక్లూజివు ఎకనామికు జోన్ (ఎడమ)ని చూపించే మ్యాపు]]

ఉత్తర మరియానా దీవుల ప్రజలు 1970లలో స్వాతంత్ర్యం కోరుకోకూడదని, బదులుగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు.కామన్వెల్తు హోదా కోసం చర్చలు 1972లో ప్రారంభమయ్యాయి. యునైటెడు స్టేట్సు‌తో రాజకీయ యూనియను‌లో కామన్వెల్తు‌ను స్థాపించడానికి ఒక ఒడంబడిక&lt;ref&gt;''యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికాతో రాజకీయ యూనియను‌లో ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు‌ను స్థాపించే ఒడంబడిక'', {{USStatute|94|241|90|263|1976|03|24}}&lt;/ref&gt; 1975 ఉత్తర మరియానా దీవుల స్థితి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఆమోదించబడింది.&lt;ref name=&quot;మైక్రోనేషియా&quot;/&gt;{{rp|188}} 1977 ఉత్తర మరియానా దీవుల రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఆమోదించబడిన తర్వాత 1978 జనవరి 9న కొత్త ప్రభుత్వం, రాజ్యాంగం కొంతవరకు అమలులోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;మైక్రోనేషియా&quot;/&gt;{{rp|188}} &quot;ఫ్యాక్ట్‌బుక్&quot; /&gt; భద్రతా మండలి తీర్మానం 683 ప్రకారం ఐక్యరాజ్యసమితి ఈ ఏర్పాటును ఆమోదించింది. ఉత్తర మరియానా దీవులు 1986 నవంబరు 4న యుఎస్ సార్వభౌమాధికారం కిందకు వచ్చాయి. ద్వీపవాసులు యునైటెడు స్టేట్సు పౌరులు అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;మైక్రోనేషియా&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;నవంబర్ 4_1986&quot;&gt;[https://www.presidency.ucsb.edu/documents/proclamation-5564-united-states-relations-with-the-northern-mariana-islands-micronesia-and &quot;ప్రకటన 5564—ఉత్తర మరియానా దీవులు, మైక్రోనేషియా, మార్షల్ దీవులతో యునైటెడ్ స్టేట్స్ సంబంధాలు&quot;]. అమెరికన్ ప్రెసిడెన్సీ ప్రాజెక్ట్. సెప్టెంబర్ 1, 2019న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt; అలాగే 1986 నవంబరు 4న ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు రాజ్యాంగం ఒడంబడిక ప్రకారం పూర్తిగా అమలులోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot; /&gt;

1981 మేలో అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు పాగను (ద్వీపం) ద్వీపం ఖాళీకి దారితీశాయి.&lt;ref name=&quot;మైక్రోనేషియా&quot;/&gt;{{rp|185–86}} కొనసాగుతున్న అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాల కారణంగా పాగన్లోని ‌చాలా మంది నివాసితులు ఇంకా పాగను‌కు తిరిగి రాలేదు.

1960లు - 1970లలో గొడ్డు మాంసం, వేలాది పశువులు, పాడి ఆవులు, పందులు, పైనాపిలు వంటి అనేక పంటలతో వ్యవసాయం, పశువుల పెంపకం ఒక ముఖ్యమైన కార్యకలాపంగా మారింది. మరియానాసు ప్రాంతానికి ఆహార ఉత్పత్తి ఒక ముఖ్యమైన ఆహార సరఫరా వనరుగా మారింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

చమోరో, కరోలినియను భాషలు, సంస్కృతులకు మద్దతుగా విధానాలను అమలు చేయడానికి 1982లో చమోరో-కరోలినియను భాషా విధాన కమిషను సృష్టించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dcca.gov.mp/cclpc-chamorro-carolinian-language-policy-commission/|title=చమోరో-కరోలినియన్ భాషా విధాన కమిషన్|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105184046/http://www.dcca.gov.mp/cclpc-chamorro-carolinian-language-policy-commission/|archive-date=November 5, 2020|url-status=live|website=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ది నార్తర్న్ మరియానా దీవుల కమ్యూనిటీ, సాంస్కృతిక వ్యవహారాల విభాగం కార్యాలయం కార్యదర్శి}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2F_2R3GC9RY |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/2F_2R3GC9RY |archive-date=December 11, 2021 |url-status=live|title=చమోరో కరోలినియన్ భాషా విధాన కమిషన్ – మెల్విన్ ఫైసావో| date=April 26, 2020|access-date=November 5, 2020|via=YouTube}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.saipantribune.com/index.php/first-ever-chamorro-carolinian-mother-language-day-kicks-off/|title=మొట్టమొదటిసారి చమోరో-కరోలినియన్ మాతృభాషా దినోత్సవం ప్రారంభమైంది|website=[[సైపాన్ ట్రిబ్యూన్]]| date=February 25, 2020|access-date=November 5, 2020|author=ఇవా మౌరిన్|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105192014/https://www.saipantribune.com/index.php/first-ever-chamorro-carolinian-mother-language-day-kicks-off/|archive-date=November 5, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1986 డిసెంబరులో కిం (1986)తుఫాను కారణంగా సైపాను‌లోని 20 శాతం ఇళ్ళు నాశనమయ్యాయి. చెట్లు ఆకులు రాలిపోయాయి. వేలాది కొబ్బరి చెట్లు కూలిపోయాయి. రోడ్లు మూసుకుపోయాయి, వారాల తరబడి విద్యుత్తు లేదా ప్రజా నీటి సరఫరా లేదు.&lt;ref name=&quot;micronesia&quot;/&gt;{{rp|186}}

1990 ఏప్రిల్‌లో భూకంప సమూహాలు చురుకైన ఫ్యూమరోల్సు విస్ఫోటనం ఆసన్నమై ఉండవచ్చని సూచించిన తర్వాత అనతహాను పశ్చిమ తీరప్రాంత నివాసులను ఖాళీ చేయించారు. కానీ ఆ సమయంలో ఎటువంటి విస్ఫోటనం జరగలేదు. 1992 మే నెలలో మరో భూకంపం సంభవించింది. 2003 మే నెలలో అనతహాను అగ్నిపర్వతంలో మొట్టమొదటి చారిత్రక విస్ఫోటనం సంభవించింది. ఆ సమయంలో అగ్నిపర్వత విస్ఫోటన సూచిక 4తో పెద్ద విస్ఫోటనం సంభవించింది. తూర్పు కాల్డెరా లోపల ఒక కొత్త బిలం ఏర్పడింది. బూడిద ప్లూం 12 కిమీ ఎత్తుకు ఎగరడానికి దారితీసింది. ఇది సైపాను, గ్వాం‌లకు వాయు రవాణాను దెబ్బతీసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-20=&amp;volpage=var |title=అనతహాన్: నెలవారీ నివేదికల సూచిక |archive-url=https://web.archive.org/web/20060907042319/https://volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-20=&amp;volpage=var |archive-date=September 7, 2006|quote=''స్థానిక భూకంపాలు, బలమైన ఉష్ణ కార్యకలాపాలు; అతి చిన్న ఉప్పెన నిక్షేపాలు కొన్ని వందల సంవత్సరాల కంటే పాతవి కావు.'' Monatsbericht 04/1990 im ''గ్లోబల్ అగ్నిపర్వత కార్యక్రమం'' |access-date=October 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

===ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దం===
[[File:Pagan Island, Northern Marianas.jpg|thumb|left| పాగను ద్వీపం 2012లో విస్ఫోటనం]]
ఉత్తర మరియానా దీవులకు యునైటెడు స్టేట్సు కాంగ్రెసులో ఓటింగు ప్రాతినిధ్యం లేదు. కానీ 2009 నుండి ప్రతినిధిని పంపడం ద్వారా యు.ఎస్.లో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది.;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pacificmagazine.net/news/2008/05/26/sablan-will-stand-for-nmi-delegate-position|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121171525/http://www.pacificmagazine.net/news/2008/05/26/sablan-will-stand-for-nmi-delegate-position|archive-date=November 21, 2008|title=పసిఫిక్ మ్యాగజైన్: సబ్లాన్ NMI ప్రతినిధి పదవికి పోటీ చేస్తారు|date=November 21, 2008}}&lt;/ref&gt; కాంగ్రెసు ప్రతినిధుల చర్చలలో పాల్గొనవచ్చు. కాంగ్రెసు కమిటీలలో సేవ చేయవచ్చు కానీ సభలో నిర్ణయాత్మక ఓట్లు వేయకపోవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite report |title=యు.ఎస్. కాంగ్రెస్‌కు ప్రతినిధులు: చరిత్ర, ప్రస్తుత స్థితి |last=హుడిబర్గ్ |first=జేన్ ఎ. |date=March 1, 2022 |publisher=కాంగ్రెస్షనల్ రీసెర్చ్ సర్వీస్ |issue=R40555}}&lt;/ref&gt; యునైటెడు స్టేట్సు‌లో ఓటు హక్కు లేని ప్రతినిధి అనేది కొత్త భావన కాదు. కానీ 1800 కి ముందు నాటిది. ప్రాదేశిక ప్రతినిధులు కాంగ్రెసు‌లో వారి ప్రాంతం ఆసక్తిని సూచిస్తారు. వారి అధికారాలు 1795 నుండి కాలక్రమేణా స్థాపించబడ్డాయి. కమిటీలలో పనిచేయడంతో పాటు ప్రాదేశిక ప్రతినిధుల (వీరిని రెసిడెంటు కమిషనర్లు అని కూడా పిలుస్తారు)ప్రధాన శక్తి అంతస్తులో మాట్లాడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;www.everycrsreport.com&quot;&gt;{{Cite web |title=యు.ఎస్. కాంగ్రెస్‌కు ప్రాదేశిక ప్రతినిధులు: ప్రస్తుత సమస్యలు, చారిత్రక నేపథ్యం |url=https://www.everycrsreport.com/reports/RL32340.html |access-date=2023-10-18 |website=Everycrsreport.com |language=en}}&lt;/ref&gt; బహుశా మరింత ముఖ్యంగా ఈ స్థానం ఓటింగు హక్కులను స్థాపించడానికి ఒక పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రతినిధుల ఓటింగు హక్కులను మంజూరు చేయడం గురించి చర్చ జరిగింది.&lt;ref name=&quot;www.everycrsreport.com&quot; /&gt;

2018లో 18 మంది వ్యక్తులు అలమగను, అగ్రిహాను ఉత్తర దీవులను తిరిగి జనాభా పెంచే లక్ష్యాన్ని చేపట్టారు. వారు ఎం/వి సూపరు ఎమరాల్డు‌లో సైపాను నుండి బయలుదేరారు; ఇందులో పాల్గొన్న కుటుంబాలు మొదట అలమగను నుండి వచ్చాయి. మేయరు కార్యాలయం నెలల తరబడి సాగిన ప్రాజెక్టు ప్రణాళికలను సమన్వయం చేసింది. వాటిలో పరిశుభ్రమైన నీటి సరఫరా, రేడియో పరిచయాల ఏర్పాటు, రెండు దీవులకు మరిన్ని కుటుంబాలను పంపే అవకాశం ఉంది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Cabrera |first=Bea |date=2018-07-02 |title=18 ఉత్తర దీవులలో పునరావాసం |url=https://www.saipantribune.com/featured/18-to-resettle-on-northern-islands/article_c6740006-b1a0-5f0f-a907-def2eb9bcbdd.html |access-date=2023-10-24 |website=Saipan Tribune |language=en |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029042711/https://www.saipantribune.com/featured/18-to-resettle-on-northern-islands/article_c6740006-b1a0-5f0f-a907-def2eb9bcbdd.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; తిరిగి వచ్చిన ఒక మరియను ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు, &quot;నేను సైపాను‌లో పుట్టి పెరిగాను కానీ నా కుటుంబం అలమగాను నుండి వచ్చింది. మేము అక్కడ చాలా కాలం నివసించబోతున్నాము.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ది 2020 యునైటెడు స్టేట్సు సెన్ససు అలమగను, అగ్రిహాన్లలో మొత్తం 7 మంది నివసిస్తున్నట్లు నివేదించింది.&lt;ref&gt;''ఉత్తర మరియానా ద్వీపం యొక్క కామన్వెల్త్ యొక్క 2020 సెన్సస్ జనాభా''&lt;/ref&gt;

టైఫూను యుటు 2018 అక్టోబరులో విస్తృతమైన నష్టాన్ని కలిగించింది. దీవులను తాకిన అత్యంత బలమైన టైఫూను.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-10-24 |title=SUPER TYPHOON YUTU: ఒక సంవత్సరం తరువాత |website=Federal Emergency Management Agency |url=https://www.fema.gov/press-release/20210318/super-typhoon-yutu-one-year-later |access-date=2023-10-12 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఫెడరలు ఎమర్జెన్సీ మేనేజ్మెంటు ‌ఏజెన్సీ (ఎఫ్‌ఇఎంఎ) సిబ్బంది తుఫానుకు ముందు టినియను, సైపాను రెండింటికీ మోహరించబడ్డారు. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డు ట్రంపు 2018 అక్టోబరు 24న ఉత్తర దీవులకు అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;WP_1025&quot;&gt;{{Cite news |author=Chris Mooney |author2=Juliet Eilperin |author3=Allyson Chiu |website=The Washington Post|date=October 25, 2018|access-date=October 26, 2018|title=Category 5 టైఫూన్ యుటు 1935 తర్వాత అమెరికాలోని ఏ ప్రాంతాన్ని తాకనంత దారుణమైన తుఫానుగా ఉత్తర మరియానాస్‌ను నాశనం చేసింది|url=https://www.washingtonpost.com/energy-environment/2018/10/25/category-typhoon-devastates-northern-marianas-worst-storm-hit-us-since/}}&lt;/ref&gt;
==భూగోళం==
[[File:Saipan_from_ISS_2.png|thumb| [[సైపాన్]] [[అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం]] నుండి చూడవచ్చు]]
&lt;!--[[File:Anatahan aerial.jpg|thumb|left|అనటహాను]]--&gt;
[[File:Northern Mariana Islands map.gif|thumb|upright=1.3| ఉత్తర మరియానా దీవుల మ్యాప్]] 
[[File:Long Beach - Tinian - panoramio (9).jpg|thumb|లాంగ్ బీచ్, టినియన్]]

ఉత్తర మరియానా దీవులు, దక్షిణాన గ్వాంతో కలిసి, మరియానా దీవులు ద్వీపసమూహాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. దక్షిణ ద్వీపాలు సున్నపురాయి, సమతల టెర్రసు‌లు, అంచు పగడపు దిబ్బలతో ఉంటాయి. ఉత్తర దీవులు అగ్నిపర్వతాలు, అనతహాను, పాగను ద్వీపం, అగ్రిహాను వంటి అనేక దీవులలో చురుకైన [[అగ్నిపర్వతాలు]] ఉన్నాయి. అగ్రిహాను‌లోని మౌంట్ అగ్రిహాను అగ్నిపర్వతం {{convert|3166|ft|m}} వద్ద అత్యధిక ఎత్తులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;volcano.si.edu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=284160|title=గ్లోబల్ అగ్నిపర్వత కార్యక్రమం {{!}} అగ్రిగాన్|website=volcano.si.edu|language=en|access-date=February 3, 2017}}&lt;/ref&gt; జాన్ డి. మిచ్లరు రీడు లార్సను నిర్వహించిన యాత్ర 2018 జూన్ 1న ఈ శిఖరం మొదటి పూర్తి అధిరోహణను చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=ఫ్రిక్-రైట్ |first1=పీటర్ |title=ది అబ్సెసివ్ క్వెస్ట్ ఆఫ్ హై పాయింటర్స్ |website=[[బయట (magazine)|బయట]]|url=https://www.outsideonline.com/2379686/high-pointers |access-date=January 30, 2019 |date=January 15, 2019}}&lt;/ref&gt;

ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి వెళ్లే ద్వీపాలు 14 ప్రధాన ద్వీపాలను కలిగి ఉంటాయి. కానీ కొన్ని చిన్న ద్వీపాలు తరచుగా కలిసి ఉంటాయి. అలాగే జిలాండియా బ్యాంకు కొన్నిసార్లు ఆటుపోట్లను బట్టి ఒక ద్వీపంగా ఉంటుంది. వైశాల్యం పరంగా ఇది గ్వాం కంటే చిన్నది; అయితే ఒక ద్వీప గొలుసుగా ఇది ఉత్తరం వైపు నుండి దక్షిణం వైపు వరకు వందల కిలోమీటర్లు/మైళ్ల వరకు విస్తరించి ఉంటుంది. చాలా ద్వీపాలకు ప్రసిద్ధ మారుపేర్ల కారణంగా బహుళ పేర్లు ఉన్నాయి, సాధారణంగా స్పానిషు, చమోరో లేదా ఇంగ్లీషు మూలం. అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాల కారణంగా చాలా ద్వీపాలను ఖాళీ చేయాల్సి వచ్చింది.

* ఫారల్లోన్ డి పజారోసు (లేదా ఉరాకసు),
* మాగు దీవులు (వాస్తవానికి మూడు ద్వీపాలు, ఉత్తరం, తూర్పు, పశ్చిమం)
** సరఫరా రీఫు, మాగు నుండి దాదాపు 10 కి.మీ దూరంలో, చురుకైన జలాంతర్గత అగ్నిపర్వతం, వివిధ పగడాలను కలిగి ఉంది; ఇది ఉపరితలం నుండి 8 మీటర్ల దూరంలో పెరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నార్తర్న్ మరియానా దీవులు&quot; /&gt;
* అసున్సియను ద్వీపం
* అగ్రిహాను
* పాగను (ద్వీపం) (1981 విస్ఫోటనం నుండి ఎక్కువగా జనావాసాలు లేవు)
* అలమగను
* గుగువాను
* జియాండియా బ్యాంకు, ఎక్కువగా మునిగిపోయిన రాళ్ళు తక్కువ ఆటుపోట్ల వద్ద ఉపరితలాన్ని విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి.
* సరిగను
* అనతహాను 2003 - 2007–8లో విస్ఫోటనాలు
* ఫరాల్లోను డి మెడినిల్లా
* సైపాను
** మనాగహా (సైపాను‌కు పశ్చిమాన ఉన్న చిన్న ద్వీపం)
** బర్డ్ ఐలాండు (సైపాను‌కు తూర్పున పాక్షికంగా అనుసంధానించబడిన ద్వీపం)
** ఫర్బిడెను ఐలాండు (సైపాను‌కు ఆగ్నేయంలో పాక్షికంగా అనుసంధానించబడిన ద్వీపం)
* టినియను, అనేక పశువుల పెంపక కేంద్రాలు, చారిత్రక ప్రదేశాలతో కూడిన ప్రశాంతమైన గ్రామీణ ద్వీపం
* అగుయిజాను (గోటు ఐలాండు) (టినియను‌కు దక్షిణంగా ఉన్న ఈ జనావాసాలు లేని ద్వీపం పక్షులు, మేకలతో నిండి ఉంది)
** నాఫ్తాను రాక్
* రోటా (ద్వీపం), (ఫ్రెండ్లీ ఐలాండు అని కూడా పిలుస్తారు) నివాసయోగ్యంగా కూడా ఉంది.

అనతహాను అగ్నిపర్వతం సైపాను‌కు ఉత్తరాన 80 మై దూరంలో ఉన్న ఒక చిన్న అగ్నిపర్వత ద్వీపం. ఇది దాదాపు 6మై పొడవు, 2మై వెడల్పు ఉంటుంది. అనతహాను దాని తూర్పు బిలం నుండి 2003 మే 10న విస్ఫోటనం చెందడం ప్రారంభించింది. అప్పటి నుండి ఇది విస్ఫోటనం, ప్రశాంత కాలాల మధ్య మారుతూ వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;volcano.si.edu&quot; /&gt; 2005 ఏప్రిల్ 6న సుమారు బూడిద, రాతి బయటకు వచ్చాయి. దీని వలన సైపాను, టినియను మీదుగా ఒక పెద్ద, నల్లటి మేఘం దక్షిణానికి కదిలింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/2005/05_07_21.html |title= అనతహాన్ అగ్నిపర్వతం యొక్క బూడిద మేఘాలు కొత్త ఎత్తులకు చేరుకున్నాయి |author1=HVO, హవాయి అగ్నిపర్వత అబ్జర్వేటరీ |website=hvo.wr.usgs.gov |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217210706/https://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/2005/05_07_21.html |archive-date=December 17, 2016 |access-date=October 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

*ఉత్తరపు చివర పాయింటు – ఫరాల్లోను డి పజారోసు
*తూర్పు చివర పాయింటు – ఫరాల్లోను డి మెడినిల్లా
*దక్షిణ చివర పాయింటు – పుంటను మాలికోకు, రోటా (ద్వీపం)
*పశ్చిమ చివర పాయింటు – ఫరాల్లోను డి పజారోసు

ఈ ద్వీపాలు మరియానాసు ఉష్ణమండల పొడి అడవులు భూసంబంధ పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson20172&quot;&gt;{{cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

ద్వీపాలకు తూర్పున ఉన్న సముద్ర ప్రాంతం, ద్వీపాలలోని కొన్ని భాగాలు మరియానాసు ట్రెంచు మెరైను నేషనలు మాన్యుమెంటులో భాగం. ఈ ప్రాంతంలో మూడు ఉత్తరాన ఉన్న ద్వీపాలు &quot;ఆర్కు ఆఫ్ ఫైరు&quot; ఆశ్రయం ఉన్నాయి. ఇందులో 21 నీటి అడుగున అగ్నిపర్వత ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఇఇజెడు గరిష్ఠ పరిమితికి వెళ్ళే ట్రెంచు ప్రాంతం ఉన్నాయి. ప్రకృతి సంరక్షణ ప్రాంతం సముద్ర పక్షులు, సముద్ర తాబేళ్లు, ప్రత్యేకమైన పగడపు దిబ్బలు, సముద్రపు అడుగున చుట్టూ ఉన్న జీవులను రక్షించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. మరియానాసు కందకంలో గ్రహం మీద అత్యంత లోతైన సముద్రపు నీరు డైకోకు వద్ద ఉన్న ద్రవ సల్ఫరు కొలనుతో సహా ఇతర నీటి అడుగున అద్భుతాలు ఉన్నాయి. ఇది నీటి అడుగున అగ్నిపర్వతం ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fisheries |first=NOAA |date=2022-03-11 |title=Marianas Trench Marine National Monument {{!}} NOAA Fisheries |url=https://www.fisheries.noaa.gov/pacific-islands/habitat-conservation/marianas-trench-marine-national-monument |access-date=2023-10-10 |website=NOAA |language=en}}&lt;/ref&gt;

సిఎన్‌ఎంఐ, రోటాకు దక్షిణంగా గ్వాం ఉంది. తూర్పున వేకు ద్వీపం ఉంది. తరువాత తూర్పున మిడ్వే ‌ద్వీపం ఉంది. చివరికి హవాయి ద్వీప గొలుసు ప్రారంభం. [[అమెరికను సమోవా]] తూర్పు, దక్షిణాన ఉంది, భూమధ్యరేఖకు దిగువన ఉంది. ఉత్తరం, తూర్పున, [[అలాస్కా]] ఉంది. ఇది అలూటియన్లు అని పిలువబడే ద్వీపాల శ్రేణి. సిఎన్‌ఎంఐకి పశ్చిమాన [[ఫిలిప్పీన్సు]] ఉంది. దక్షిణం, పశ్చిమాన చమోరె ప్రజలకు నిలయం అయిన పలువా ఉంది. దక్షిణం, తూర్పున మైక్రోనేషియా ఉంది. ఇది కరోలినియను ప్రజలకు నిలయం. వీరిలో చాలా మంది శతాబ్దాల క్రితం సిఎన్‌ఎంఐలో స్థిరపడ్డారు.

సైపాను‌లో పక్షుల ప్రకృతి సంరక్షణ కేంద్రం అయిన బర్డు ఐలాండు‌తో సహా కొన్ని అదనపు సెమీ-అటాచ్డు దీవులు ఉన్నాయి. ఇది తక్కువ అలల సమయంలో మాత్రమే సైపాను‌కు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో బర్డ్ ఐలాండ్ కోసం తాజా ప్రయాణ ప్రణాళికలు (2023లో నవీకరించబడింది), బర్డ్ ఐలాండ్ సమీక్షలు, బర్డ్ ఐలాండ్ చిరునామా, ప్రారంభ గంటలు, బర్డ్ ఐలాండ్ సమీపంలోని ప్రసిద్ధ ఆకర్షణలు, హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లు |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/saipan/bird-island-81515/ |access-date=2023-10-12 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt; ఫర్బిడెను ఐలాండు కూడా ఇలాంటిదే. కానీ సైపాను ఆగ్నేయ వైపున పెద్దదిగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;TRIP.COM&quot;&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో బర్డ్ ఐలాండ్ కోసం తాజా ప్రయాణ ప్రణాళికలు (2023లో నవీకరించబడింది), బర్డ్ ఐలాండ్ సమీక్షలు, బర్డ్ ఐలాండ్ చిరునామా, ప్రారంభ గంటలు, బర్డ్ ఐలాండ్ సమీపంలోని ప్రసిద్ధ ఆకర్షణలు, హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లు - Trip.com |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/saipan/bird-island-81515/ |access-date=2023-10-12 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt;

===వాతావరణం===
ఉత్తర మరియానా దీవులు ఉష్ణమండల వర్షారణ్య వాతావరణం (కొప్పెను: ఎఎఫ్) కలిగి ఉంటాయి. కాలానుగుణంగా వీచే ఈశాన్య వాణిజ్య గాలుల ద్వారా నియంత్రించబడతాయి. కాలానుగుణంగా ఉష్ణోగ్రతలో స్వల్ప వ్యత్యాసం ఉంటుంది. పొడి కాలం డిసెంబరు నుండి జూన్ వరకు ఉంటుంది; వర్షాకాలం జూలై నుండి నవంబరు వరకు ఉంటుంది. తుఫానులు కూడా ఉండవచ్చు. ''గిన్నిసు బుక్ ఆఫ్ వరల్డు రికార్డ్సు'' ప్రకారం సైపాను ప్రపంచంలోనే అత్యంత సమశీతోష్ణ వాతావరణం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://net.saipan.com/personal/vanlanen/info/info_pg4.htm |title=Anatahan: Index of Monthly Reports |archive-url=https://web.archive.org/web/20060906220747/http://net.saipan.com/personal/vanlanen/info/info_pg4.htm |archive-date=September 6, 2006 |access-date=October 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|collapsed = Y
|single line = Y
|location = [[Saipan International Airport]] (1991–2020 normals, extremes 2000–present)
|Jan record high F = 89
|Feb record high F = 90
|Mar record high F = 91
|Apr record high F = 93
|May record high F = 96
|Jun record high F = 94
|Jul record high F = 99
|Aug record high F = 95
|Sep record high F = 94
|Oct record high F = 92
|Nov record high F = 92
|Dec record high F = 90
|year record high F = 99
|Jan high F = 84.1
|Feb high F = 84.0
|Mar high F = 84.9
|Apr high F = 87.1
|May high F = 88.2
|Jun high F = 88.4
|Jul high F = 87.8
|Aug high F = 87.2
|Sep high F = 87.2
|Oct high F = 86.6
|Nov high F = 86.5
|Dec high F = 85.7
|year high F = 86.5
|Jan mean F = 79.5
|Feb mean F = 79.1
|Mar mean F = 80.0
|Apr mean F = 82.0
|May mean F = 83.1
|Jun mean F = 83.4
|Jul mean F = 82.9
|Aug mean F = 82.4
|Sep mean F = 82.2
|Oct mean F = 81.8
|Nov mean F = 81.9
|Dec mean F = 81.0
|year mean F = 81.6
|Jan low F = 74.8
|Feb low F = 74.1
|Mar low F = 75.2
|Apr low F = 76.9
|May low F = 78.0
|Jun low F = 78.5
|Jul low F = 78.1
|Aug low F = 77.5
|Sep low F = 77.2
|Oct low F = 77.1
|Nov low F = 77.3
|Dec low F = 76.4
|year low F = 76.8
|Jan record low F = 70
|Feb record low F = 69
|Mar record low F = 69
|Apr record low F = 70
|May record low F = 73
|Jun record low F = 72
|Jul record low F = 71
|Aug record low F = 69
|Sep record low F = 72
|Oct record low F = 69
|Nov record low F = 69
|Dec record low F = 69
|year record low F = 69
|rain colour= green
|Jan rain inch = 3.65
|Feb rain inch = 2.50
|Mar rain inch = 1.96
|Apr rain inch = 2.75
|May rain inch = 3.12
|Jun rain inch = 4.24
|Jul rain inch = 7.43
|Aug rain inch = 12.86
|Sep rain inch = 11.42
|Oct rain inch = 10.72
|Nov rain inch = 5.21
|Dec rain inch = 3.78
|year rain inch = 69.64
|unit rain days = 0.01 in
|Jan rain days = 17.4
|Feb rain days = 15.3
|Mar rain days = 14.2
|Apr rain days = 16.4
|May rain days = 17.9
|Jun rain days = 20.2
|Jul rain days = 24.3
|Aug rain days = 23.9
|Sep rain days = 23.3
|Oct rain days = 24.5
|Nov rain days = 20.7
|Dec rain days = 18.9
|year rain days = 237.0
|source 1 = [[NOAA]]&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.weather.gov/wrh/Climate?wfo=gum
| title = NOWData – NOAA Online Weather Data
| publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| access-date= November 6, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&amp;startDate=0001-01-01&amp;endDate=9996-12-31&amp;stations=CQC00914855&amp;format=pdf
| title = Station: Saipan INTL AP, MP
| website= U.S. Climate Normals 2020: U.S. Monthly Climate Normals (1991–2020)
| publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration
| access-date= November 6, 2021}}&lt;/ref&gt;
}}

==రాజకీయాలు - ప్రభుత్వం==
[[File:Arnold Palacios.jpg|thumb|upright|ఆర్నాల్డు పలాసియోసు, ఉత్తర మరియానా దీవుల గవర్నరు]]
ఉత్తర మరియానా దీవులు బహుళ పార్టీ, అధ్యక్ష, ప్రతినిధి ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను కలిగి ఉన్నాయి. అవి యునైటెడు స్టేట్సు కామన్వెల్తు. కామన్వెల్తు‌కు సమాఖ్య నిధులను యు.ఎస్. అంతర్గత విభాగం, ఇన్సులరు వ్యవహారాల కార్యాలయం నిర్వహిస్తుంది.

యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని ఇతర చోట్ల అధికారాల విభజనను ప్రతిబింబిస్తూ, కార్యనిర్వాహక శాఖ ఉత్తర మరియానా దీవుల గవర్నరు నేతృత్వంలో ఉంటుంది; శాసన అధికారం ద్విసభ ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు శాసనసభలో ఉంటుంది. న్యాయవ్యవస్థ అధికారం, ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు సుప్రీంకోర్టు దాని దిగువ విచారణ కోర్టులలో ఉంటుంది.

''సైపాను సక్సు'' అనే రాజకీయ వెబ్సైటు రచయితతో సహా కొంతమంది విమర్శకులు, ఉత్తర మరియానా దీవులలో రాజకీయాలు తరచుగా &quot;కుటుంబ సంబంధాలు, వ్యక్తిగత విధేయతల విధి&quot; అని ఇక్కడ అభ్యర్థి వ్యక్తిగత అర్హతల కంటే ఒకరి విస్తృత కుటుంబం పరిమాణం చాలా ముఖ్యమైనదని అంటున్నారు. ఇది ప్రజాస్వామ్యం ఉచ్చులలో నిర్వహించబడుతున్న స్వపక్షపాతం అని వారు ఆరోపిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Ellis |first=Jimmie L. |title=ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు‌లోని కాలేజియేట్, పబ్లిక్ లైబ్రరీలలోని మొత్తం వనరుల భాగస్వామ్యం: ఒక కథనాత్మక కేసు అధ్యయనం | date=May 1, 2004 |degree=EdD |publisher=[[University of San Diego]] |url=https://digital.sandiego.edu/dissertations/729/ |doi=10.22371/05.2004.005 |doi-access=free |page=65}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reyes&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=1594&amp;cat=3 |title=ప్రిమిటివ్ ట్రైబలిజం |author=చార్లెస్ పి. రేయెస్ జూనియర్. | date=March 30, 1999 |website=సైపాన్ ట్రిబ్యూన్ |access-date=September 1, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516094825/http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=1594&amp;cat=3 |archive-date=May 16, 2011 }}&lt;/ref&gt;

2012 ఏప్రిల్లో, 2014 నాటికి నిధుల నష్టాన్ని అంచనా వేస్తూ, కామన్వెల్తు పెన్షను ఫండ్పబ్లికు vs. పబ్లికు పెన్షను ఫండు, చాప్టరు 11 దివాలా ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303916904577376183528687836?mod=googlenews_wsj |title=రివ్యూ &amp; ఔట్‌లుక్: ది మరియానా పెన్షన్ ఫోర్‌షాక్ |website=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | date=May 11, 2012 |access-date=August 29, 2015}}&lt;/ref&gt; పదవీ విరమణ నిధి అనేది నిర్వచించిన ప్రయోజనం-రకం పెన్షను పథకం. దీనికి ప్రభుత్వం పాక్షికంగా మాత్రమే నిధులు సమకూర్చింది. కేవలం $268.4 మిలియన్లు ఆస్తి, $911 మిలియన్లకు బాధ్యత వహిస్తుంది . ఈ ప్రణాళిక తక్కువ పెట్టుబడి రాబడిని, నిధుల పెంపు లేకుండా పెరిగిన ప్రయోజన నిర్మాణాన్ని అనుభవించింది.&lt;ref name=p&amp;i20120419&gt;{{Cite news|last=Mercado|first=Darla|title=మొదటిది స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, ఒక పబ్లికు పెన్షను ప్లాను దివాలా కోసం దాఖలు చేసింది|url=http://www.pionline.com/article/20120419/REG/120419842/in-apparent-first-a-public-pension-plan-files-for-bankruptcy|access-date=April 28, 2012|website=Pensions and Investments|date=April 19, 2012|archive-date=2012-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624233818/http://www.pionline.com/article/20120419/REG/120419842/in-apparent-first-a-public-pension-plan-files-for-bankruptcy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012 ఆగస్టులో అభిశంసన కోసం కేకలు వేసింది&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Impeach ది గవర్నర్|url=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/48917-impeach-the-governor.php|access-date=August 21, 2012|website=Marianas Variety|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117083056/http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/48917-impeach-the-governor.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; పెన్షను ఫండు నుండి చెల్లింపులను నిలిపివేయడానికి సిట్టింగు గవర్నరు బెనిగ్నొ ఫిటైలు బాధ్యత వహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=రిటైర్మెంట్ ఫండ్ ఇన్ డిసార్రే|url=http://www.mvariety.com/archives/39965-retirement-fund-in-disarray.php|access-date=August 21, 2012|website=Marianas Variety|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082747/http://www.mvariety.com/archives/39965-retirement-fund-in-disarray.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వానికి స్థానిక యుటిలిటీ (కామన్వెల్తు యుటిలిటీసు లేదా &quot;సియుసి&quot;) చెల్లించకపోవడం వలన తలెత్తింది. కార్యాలయాలు,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ప్రభుత్వం CUCకి $8.9 మిలియన్లు బాకీ ఉంది|url=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/48980-govt-owes-cuc-89m.php|access-date=August 21, 2012|website=Marianas Variety|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082822/http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/48980-govt-owes-cuc-89m.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర మరియానాసు‌లోని ఏకైక ఆసుపత్రికి నిధులను తగ్గించడం,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఆసుపత్రి ప్రభుత్వ సబ్సిడీ సంస్కృతి నుండి దూరంగా వెళ్లాలి|url=http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?cat=1&amp;newsID=115997|access-date=August 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082716/http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?cat=1&amp;newsID=115997|archive-date=January 17, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=CHC టెయిల్‌స్పిన్ కంటిన్యూస్|url=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/48988-chcs-tailspin-continues.php|access-date=August 21, 2012}}&lt;/ref&gt; తన అటార్నీ జనరలు‌కు సమ్మతిని అందజేయడంలో జోక్యం చేసుకుంటూ,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=వైజ్‌మాన్ బకింగ్‌హామ్‌కు $50K బెంచ్ వారెంట్ జారీ చేశాడు|url=http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=120971&amp;cat=1|access-date=August 21, 2012|website=Saipan Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082914/http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=120971&amp;cat=1|archive-date=January 17, 2013}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వ పాఠశాలల నుండి అవసరమైన నిధులను నిలిపివేసి,&lt;ref&gt;{{Cite news|author-first=Moneth|author-last=Deposa|website=Saipan Tribune|title=కేంద్ర ప్రభుత్వం రుణపడి ఉంది PSS $11.8 మిలియన్ల చెల్లింపు లేని నిర్వహణ ప్రయత్నం|url=http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?cat=1&amp;newsID=121008|access-date=August 20, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082836/http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=121008|archive-date=January 17, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=121305|title=శాసనసభ్యులకు PSS: కొన్ని పాఠశాలలు 'డబుల్ సెషన్‌లు' కలిగి ఉండవచ్చు|author-first1=Haidee V. |author-last1=Eugenio|date=21 August 2012|website=Saipan Tribune|access-date=August 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082744/http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=121305|archive-date=January 17, 2013}}&lt;/ref&gt; విద్యుత్తు ఉత్పత్తి కోసం ఏకైక మూలం $190 మిలియన్ల ఒప్పందం మీద సంతకం చేసినందుకు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/local/48955-maratita-takes-fitial-to-court-over-constitutional-power-agreement-seeks-tro.php|title=మరాటిటా 'కాన్స్టిట్యూషనల్' పవర్ అగ్రిమెంట్ పై ఫిటియల్‌ను కోర్టుకు తీసుకువెళుతుంది; TRO ని కోరుతుంది|access-date=August 21, 2012|website=మరియానాస్ వెరైటీ}}{{dead link|date=April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=121163&amp;cat=1|title=బకింగ్‌హామ్, $190M విద్యుత్ కొనుగోలు ఒప్పందంపై ఫిషియల్ సైన్ ఆఫ్|date=15 August 2012|author-first1=హైదీ వి. |author-last1=Eugenio|website=Saipan Tribune|access-date=August 20, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117082800/http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=121163&amp;cat=1|archive-date=January 17, 2013}}&lt;/ref&gt;

2016 రిపబ్లికను నేషనలు కన్వెన్షనుకు ఉత్తర మరియానా దీవుల ప్రతినిధి బృందం US లో &quot;అత్యంత రిపబ్లికను భూభాగం&quot; అని గొప్పగా చెప్పుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2016/07/26/politics/state-roll-call-rnc-dnc/index.html|title=స్టేట్ రోల్ కాల్స్: RNC, DNC ప్రతినిధులు మీరు తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నది|first=Chris|last=Moody|date=July 26, 2016|website=CNN}}&lt;/ref&gt; 2017లో రిపబ్లికను పార్టీ, నార్తర్ను మరియానా ఐలాండ్సు సెనేటు, నార్తర్ను మరియానా ఐలాండ్సు హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు రెండింటిలోనూ పెద్ద మెజారిటీని కలిగి ఉంది. అయితే 2023 నాటికి ఏ పార్టీకి రెండు ఛాంబర్లలో ‌మెజారిటీ లేదు.

===పాలనా విభాగాలు ===
ఈ దీవులు మొత్తం వైశాల్యం 179.01 చదరపు మైళ్ళు (463.63 కిమీ2). ఉత్తరం నుండి దక్షిణం వరకు జాబితా చేయబడిన వ్యక్తిగత దీవులతో పట్టిక ఒక అవలోకనాన్ని ఇస్తుంది:&lt;ref name=&quot;CIA Factbook&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CIA Factbook-b&quot; /&gt;

{{GeoGroup}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| నంబరు.
!rowspan=&quot;2&quot;| దీవులు/వివరాలు&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/geographyofpacif0000unse/|title=Geography of the Pacific|date=1951|page=[https://archive.org/details/geographyofpacif0000unse/page/208/ 208]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
!colspan=&quot;2&quot;| వైశాల్యం&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://origin-apps-pifsc.fisheries.noaa.gov/library/pubs/SP-12-01.pdf|title=Coral reef ecosystem monitoring report of the Mariana Archipelago: a 2003 – 2007|website=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115134931/https://origin-apps-pifsc.fisheries.noaa.gov/library/pubs/SP-12-01.pdf|archive-date=November 15, 2020|url-status=live|access-date=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ver1.cnmicommerce.com/wp-content/uploads/2017/11/2015-Yearbook-11222017.pdf#page=202|title=2015 CNMI Statistical Yearbook|website=Ver1.cnmicommerce.com|access-date=January 4, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gaebler.info/sonstiges/marianen.htm|title=Über die Marianen|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20200821231749/http://www.gaebler.info/sonstiges/marianen.htm|archive-date=August 21, 2020|url-status=live|website=Gaebler Info und Genealogie}}&lt;/ref&gt;
!rowspan=&quot;2&quot;| జనసంఖ్య&lt;br /&gt; (2020&lt;br /&gt;గణాంకాలు)&lt;ref name=census2020/&gt;
!colspan=&quot;2&quot;| ఎత్తు
!rowspan=&quot;2&quot;| శిఖరం ఎత్తు
!rowspan=&quot;2&quot;| ఉన్న ప్రాంతం
|-
!sq&amp;nbsp;mi||చ.కిమీ||అడుగులు||మీ 
|-
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ccc;&quot;|'''ఉత్తర దీవులు (ఉత్తర మునిసిపాలిటీలు)'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1 || ఫరలాను డీ పజరోసు (ఉర్రాకసు) || {{convert|0.985|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|1047|ft|m|0|disp=table}} || || {{Coord|20|33|N|144|54|E|name=Farallon de Pajaros}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| || సప్లై రీఫు || {{convert|0.00|sqmi|km2|2|disp=table}}|| style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|-26|ft|m|0|disp=table}}&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=284142|name=Supply Reef|access-date=March 3, 2017}}&lt;/ref&gt; || || {{coord|20|08|N|145|6|E}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2 || మౌగు దీవులు&lt;br /&gt;-ఉత్రర దీవులు&lt;br /&gt;-తూర్పు దీవులు&lt;br /&gt;-పశ్చిమ దీవులతో || {{convert|0.822|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|745|ft|m|0|disp=table}} || ఉత్తర దీవులు || {{Coord|20|02|N|145|19|E|name=Maug Islands}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3 ||అసంచిను దీ ఉలు ||{{convert|2.822|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|2923|ft|m|0|disp=table}} || || {{Coord|19|43|N|145|41|E|name=Asuncion}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 4 || అగ్రిహను (అగ్రిగను)&lt;ref name=1990volc group=n&gt;evacuated 1990 due to volcanic eruptions&lt;/ref&gt;|| {{convert|16.80|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 4 || {{convert|3166|ft|m|0|disp=table}} || అగ్రిహను పర్వతం || {{Coord|18|46|N|145|40|E|name=Agrihan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 5 || పాగను దీవులు&lt;ref group=n&gt;evacuated 1981 due to volcanic eruptions&lt;/ref&gt; || {{convert|18.24|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 2 || {{convert|1900|ft|m|0|disp=table}} || పాగను పర్వతం || {{Coord|18|08|36|N|145|47|39|E|name=Pagan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 6 || ఆలమాగను || {{convert|4.29|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1 || {{convert|2441|ft|m|0|disp=table}} || ఆలమాగను || {{Coord|17|35|N|145|50|E|name=Alamagan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 7 || గుగను || {{convert|1.494|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|988|ft|m|0|disp=table}} || || {{Coord|17|20|N|145|51|E|name=Guguan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| || జీలండియా బ్యాంకు || style=&quot;text-align:right;&quot;|0.0 ||align=&quot;right&quot;|0.0||align=&quot;right&quot;| — ||align=&quot;right&quot;| 0 ||align=&quot;right&quot;| 0|| || {{Coord|16|45|N|145|42|E|}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 8 || సరిగను &lt;ref group=n&gt;formerly inhabited (population of 21 in 1935, but only 2 in 1968)&lt;/ref&gt; || {{convert|1.92|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|1801|ft|m|0|disp=table}} || — || {{Coord|16|43|N|145|47|E|name=Sarigan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 9 || అనంతను &lt;ref name=1990volc group=n /&gt; || {{convert|12.05|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|2582|ft|m|0|disp=table}} || || {{Coord|16|22|N|145|40|E|name=Anatahan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 10 || ఫరలాను డీ మెడినిల్లా ||{{convert|0.328|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|266|ft|m|0|disp=table}} || || {{Coord|16|01|N|146|04|E|name=Farallon de Medinilla}}
|-
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align:center; background:#ccc;&quot;|'''దక్షిణ దీవులు (3 ముసినిపాలిటీలు)'''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 11 || సైపను || {{convert|44.55|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 43,385 || {{convert|1555|ft|m|0|disp=table}} || తపోచు పర్వతం || {{Coord|15|11|06|N|145|44|28|E|name=Saipan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 12 || టైనియను || {{convert|39.00|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 2,044 || {{convert|558|ft|m|0|disp=table}} || కస్టియు (లస్సొ హిల్) || {{Coord|14|57|12|N|145|38|54|E|name=Tinian}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 13 || అగుయిజను (అగైగుయను)&lt;ref group=n&gt;part of Tinian Municipality&lt;/ref&gt; || {{convert|2.74|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| — || {{convert|515|ft|m|0|disp=table}} || ఆటం || {{Coord|14|42|N|145|18|E|name=Aguijan}}
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 14 || రోటా దీవులు || {{convert|32.97|sqmi|km2|2|disp=table}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,893 || {{convert|1611|ft|m|0|disp=table}} || మనిరా పర్వతం || {{Coord|14|08|37|N|145|11|08|E|name=Rota}}
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
| ||'''ఉత్తర మరియానా దీవులు'''|| {{convert|179.01|sqmi|km2|2|disp=table}}|| style=&quot;text-align:right;&quot;| 47,329 || {{convert|3166|ft|m|0|disp=table}}|| అగ్రిహను పర్వతం || 14°08' to 20°33'N,&lt;br /&gt;144°54° to 146°04'E
|-
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align:left; background:#fff;&quot;|
'''Notes'''
{{refbegin}}
&lt;references group=n/&gt;
{{refend}}
|}
[[File:Northern Mariana Islands regions map.png|thumb|ఉత్తర మరియానా దీవులలోని నాలుగు మునిసిపాలిటీలను చూపించే మ్యాప్, సందర్భం కోసం గువామ్‌ను చూపించి, ఏ దీవులలో విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయో సూచిస్తుంది]]

పరిపాలనాపరంగా సిఎన్‌ఎంఐ నాలుగు మునిసిపాలిటీలుగా విభజించబడింది:

ఉత్తర దీవులు (సైపాన్‌కు ఉత్తరం) నార్తర్ను ఐలాండ్సు మునిసిపాలిటీని ఏర్పరుస్తాయి. దక్షిణ దీవులలోని మూడు ప్రధాన దీవులు సైపాను, టినియను, రోటా మునిసిపాలిటీలను ఏర్పరుస్తాయి. జనావాసాలు లేని అగుయిజాను టినియను మునిసిపాలిటీలో భాగంగా ఉంది.

అగ్నిపర్వత ముప్పు కారణంగా ఉత్తర దీవులను ఖాళీ చేయించారు. మానవ నివాసం అగ్రిహాను, పాగను, అలమగను‌లకు పరిమితం చేయబడింది. కానీ పిల్లల విద్యతో సహా వివిధ ఆర్థిక అంశాల కారణంగా జనాభా మారుతూ ఉంది. 2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నార్తర్ను ఐలాండ్సు మునిసిపాలిటీలో ఏడుగురు నివాసితులు మాత్రమే ఉన్నారు. నార్తర్ను ఐలాండ్సు మేయరు కార్యాలయం సైపాను‌లో &quot;బహిష్కరణ&quot;లో ఉంది.

సైపాను, టినియను, రోటా మాత్రమే ఓడరేవులు, నౌకాశ్రయాలను కలిగి ఉన్నాయి. శాశ్వతంగా జనాభా కలిగిన ఏకైక దీవులు.

గణాంక ప్రయోజనాల కోసం యునైటెడు స్టేట్సు సెన్ససు బ్యూరో ఉత్తర మరియానా దీవులలోని నాలుగు మునిసిపాలిటీలను కౌంటీ సమానమైనవిగా పరిగణిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/GARM/Ch4GARM.pdf |title=States, Counties, and Statistically Equivalent Entities (Chapter 4)|publisher=Census.gov|access-date=September 1, 2019}}&lt;/ref&gt;
===రాజకీయ హోదా - స్వయంప్రతిపత్తి===
1947లో ఉత్తర మరియానా దీవులు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఐక్యరాజ్యసమితి పసిఫికు దీవుల ట్రస్టు టెరిటరీ (టిటిపిఐ)లో భాగమయ్యాయి. ట్రస్టీషిపు ఒప్పందం నిబంధనల ప్రకారం యునైటెడు స్టేట్సు టిటిపిఐ పరిపాలనా అధికారంగా మారింది. 1976లో యునైటెడు స్టేట్సు ఆఫ్ అమెరికాతో రాజకీయ యూనియను‌లో ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు‌ను స్థాపించడానికి పరస్పరం చర్చించిన ఒడంబడికను కాంగ్రెసు ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://cnmilaw.org/cov.php#gsc.tab=0| title = అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలతో రాజకీయ యూనియన్‌లో ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్త్‌ను స్థాపించడానికి ఒడంబడిక}}&lt;/ref&gt; ఈ ఒడంబడిక 1976 మార్చి 24న పబ్లికు లా 94-241గా క్రోడీకరించబడింది.&lt;ref name=covenant&gt;{{Cite web|url=https://uscode.house.gov/statutes/pl/94/241.pdf|title=పబ్లిక్ లా 94-241|date=March 24, 1976|publisher=uscode.house.gov}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు (సిఎన్‌ఎంఐ) ప్రభుత్వం 1977లో దాని స్వంత రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించింది. కొత్త ప్రభుత్వం 1978 జనవరిలో అధికారం చేపట్టింది. 1978 జనవరి 1న అమలులోకి వచ్చిన ఒడంబడిక అమలు 1986 నవంబరు 3న అధ్యక్ష ప్రకటన నం. 5564 ప్రకారం పూర్తయింది; ఇది ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు‌తో ఒడంబడికను ఫెడరేటెడు స్టేట్సు ఆఫ్ మైక్రోనేషియా, మార్షలు దీవులతో స్వేచ్ఛా సంఘం ఒప్పందాలను అమలులోకి తెచ్చింది.&lt;ref&gt;చూడండి
*{{Cite web|url=https://www.archives.gov/federal-register/codification/proclamations/05564.html|title=ప్రకటన 5564—ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్త్‌తో ఒడంబడికను, ఫెడరేటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ మైక్రోనేషియా, మార్షల్ దీవుల రిపబ్లిక్‌తో స్వేచ్ఛా సంఘం యొక్క ఒప్పందాలను పూర్తి స్థాయిలో అమలులోకి తీసుకురావడం, అమలు చేయడం|website=అధ్యక్ష ప్రకటనలు, కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుల క్రోడీకరణ|publisher=Federal Register|date=November 3, 1986}}
*{{Cite web|url=https://fam.state.gov/FAM/08FAM/08FAM030202.html|title=8 FAM 302.2: ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్త్‌లో పుట్టుక ద్వారా సముపార్జన| date=May 15, 2020|website=ఫారిన్ అఫైర్స్ మాన్యువల్, హ్యాండ్‌బుక్|publisher=యు.ఎస్. డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్}}&lt;/ref&gt; ఇది సిఎన్‌ఎంఐని వాషింగ్టను, డిసిలోని యునైటెడు స్టేట్సు ప్రభుత్వానికి ''రెసిడెంటు రిప్రజెంటేటివు'' ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి అనుమతించింది. వీరిని సిఎన్‌ఎంఐ ఓటర్లు ఎన్నుకుంటారు. వారి కార్యాలయానికి సిఎన్‌ఎంఐ ప్రభుత్వం ద్వారా చెల్లించబడుతుంది. 2008 మే 8న యు.ఎస్. కాంగ్రెసు ఆమోదించిన కన్సాలిడేటెడు నేచురలు రిసోర్సెసు యాక్టు ఆఫ్ 2008 (&quot;సిఎన్‌ఆర్‌ఎ&quot;), ఉత్తర మరియానా దీవుల నుండి యునైటెడు స్టేట్సు కాంగ్రెసు ప్రతినిధి బృందాల స్థానాన్ని ఏర్పాటు చేసింది; డెమొక్రాటు గ్రెగోరియో సబ్లాను 2008 యునైటెడు స్టేట్సు హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు ఎన్నికలలో మొదటి సిఎన్‌ఎంఐ ప్రతినిధిగా ఎన్నికయ్యారు. 111వ కాంగ్రెసులో బాధ్యతలు స్వీకరించారు. సభలోని ఇతర ఐదుగురు ప్రతినిధుల మాదిరిగానే సిఎన్‌ఎంఐ ప్రతినిధి చర్చలు, కమిటీ ఓట్లలో పాల్గొంటారు కానీ ప్రతినిధుల సభలో ఓటు హక్కు లేదు.యుఎస్ సెనేటు‌లో ఎటువంటి పాత్ర లేదు. కానీ కాన్ఫరెన్సు కమిటీలో పనిచేస్తున్నప్పుడు సెనేటరు‌తో సమానం.

1990 డిసెంబరు 22న ఐక్యరాజ్యసమితి ట్రస్టీషిపు కౌన్సిలు టిటిపిఐని రద్దు చేసింది. ఎందుకంటే ఇది సిఎన్‌ఎంఐ టిటిపిఐ అసలు ఏడు జిల్లాలలోని ఐదు ఇతర జిల్లాలకు (మార్షలు దీవులు ఫెడరేటెడు స్టేట్సు ఆఫ్ మైక్రోనేషియా (చుకు, కోస్రే, పో న్పీ, యాపు)) వర్తిస్తుంది. I ఇది అదే రోజు ఆమోదించబడిన ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి తీర్మానం 683లో అంగీకరించబడింది.

[[File:TTPI High Court judges.jpg|thumb|టిటిపిఐ హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు (1968 - 1978 మధ్య కొంత సమయం)]]

ఒడంబడిక ప్రకారం యుఎస్ రాజ్యాంగంలోని కొన్ని నిబంధనలు మాత్రమే కామన్వెల్తు‌కు వర్తిస్తాయి. యుఎస్ కాంగ్రెసు ఆమోదించిన చట్టం మొత్తం 50 రాష్ట్రాలకు వర్తిస్తేనే కామన్వెల్తు‌కు వర్తిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cnmilaw.org/cov.php#gsc.tab=0|title=Covenant|website=Commonwealth Law Revision Commission}}&lt;/ref&gt; సిఎన్‌ఎంఐ యునైటెడు స్టేట్సు కస్టమ్సు ప్రాంతం వెలుపల ఉంది. కామన్వెల్తు ''బోనా ఫైడు'' నివాసితులు యుఎస్ సమాఖ్య ఆదాయ పన్ను నుండి మినహాయించబడ్డారు. నాలుగు స్వయం పాలన ప్రాంతాలలో ఉన్నట్లుగా. ఒడంబడిక ప్రకారం సమాఖ్య కనీస వేతనం సమాఖ్య వలస చట్టాలు &quot;ట్రస్టీషిపు ఒప్పందం ముగిసిన తర్వాత కాంగ్రెసు చట్టం ద్వారా వారికి వర్తించే విధంగా మేరకు తప్ప ఉత్తర మరియానా దీవులకు వర్తించవు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/cnmipage.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060614104551/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/cnmipage.htm|title=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ది నార్తర్న్ మరియానా దీవులు|website=US డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ది ఇంటీరియర్|archive-date=June 14, 2006}}&lt;/ref&gt; కనీస వేతనం మీద స్థానిక నియంత్రణను 2007లో యునైటెడు స్టేట్సు కాంగ్రెసు రద్దు చేసింది; 2015లో ఇది 50 రాష్ట్రాలతో సమాన స్థాయికి చేరుకునే వరకు ఇది నెమ్మదిగా పెంచబడింది.

ప్రారంభంలో ఒడంబడిక ప్రకారం సిఎన్‌ఎంఐలో ప్రత్యేక వలస వ్యవస్థ ఉంది. యుఎస్ వలస చట్టం వర్తించలేదు. అయినప్పటికీ ఒడంబడిక కామన్వెల్తు‌లో వలస చట్టం మీద యునైటెడు స్టేట్సు‌కు రిజర్వేషను అధికారాన్ని ఇచ్చింది. వలస కార్మికుల దుర్వినియోగ పద్ధతుల గురించి నివేదికలు వెలువడిన తర్వాత 2009 నవంబరు 28న యునైటెడు స్టేట్సు తన రిజర్వేషను అధికారాన్ని ఉపయోగించింది; ప్రత్యేకంగా, సిఎన్‌ఎంఐ § 702 (ఎ) ఒడంబడికను &quot;ఇమ్మిగ్రేషను, జాతీయత చట్టం (8 యు.ఎస్.సి 1101(ఎ)(17)లోని సెక్షను 101(ఎ)(17)లో నిర్వచించిన విధంగా 'వలస చట్టాల' నిబంధనలు ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు‌కు వర్తిస్తాయి&quot; అని పేర్కొంది. ఇంకా, సిఎన్‌ఎంఐ § 702 (ఎ) ప్రకారం &quot;వలస చట్టాలు&quot; అలాగే ఒడంబడికకు చేసిన సవరణలు, &quot;...కామన్వెల్తు‌లోని విదేశీయుల ప్రవేశం, విదేశీయుల తొలగింపుకు సంబంధించిన కామన్వెల్తు అన్ని చట్టాలు, నిబంధనలు లేదా కార్యక్రమాలను భర్తీ చేస్తాయి.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.justice.gov/eoir/vll/benchbook/tools/CNMI/CNMI%20Memo%20(3-29-10).pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926172413/http://www.justice.gov/eoir/vll/benchbook/tools/CNMI/CNMI%20Memo%20(3-29-10).pdf|title=Memorandum|date=March 29, 2010|publisher=US డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ జస్టిస్: ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీస్ ఫర్ ఇమ్మిగ్రేషన్ సమీక్ష|archive-date=September 26, 2011}}&lt;/ref&gt; యుఎస్ వలస చట్టాలకు పరివర్తన 2009 నవంబరు 28న ప్రారంభమైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://digital.law.washington.edu/dspace-law/bitstream/handle/1773.1/488/20pacrimlpoly211.pdf |title=అంతగా తెలియని వలస సంక్షోభం: ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్త్‌లో సమాఖ్య వలస చట్టం |author=Robert J. Misulich |publisher=Digital.law.washington.edu |access-date=August 29, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ST&gt;{{Cite news|url=http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=96195&amp;cat=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926172413/http://www.saipantribune.com/newstory.aspx?newsID=96195&amp;cat=1|title=CNMI 2009లో వలస నియంత్రణను కోల్పోయింది| date=January 1, 2010|author=హైదీ వి. యుజెనియో|website=సైపాన్ ట్రిబ్యూన్|archive-date=September 26, 2011}}&lt;/ref&gt;
=== న్యాయ వ్యవస్థ ===
సమాఖ్య చట్టం కింద ఉన్న కేసులను ఉత్తర మరియానా దీవుల జిల్లా కోర్టు విచారిస్తుంది. ఇది 1977లో కాంగ్రెసు చట్టం ద్వారా స్థాపించబడింది. 1978 జనవరిలో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. ఈ కోర్టు సైపాను ద్వీపంలో ఉంది కానీ కామన్వెల్తు‌లోని ఇతర ప్రదేశాలలో కూడా ఉండవచ్చు. వైవిధ్య అధికార పరిధి, దివాలా అధికార పరిధితో సహా అన్ని ఇతర యునైటెడు స్టేట్సు జిల్లా కోర్టుల మాదిరిగానే జిల్లా కోర్టుకు అధికార పరిధి ఉంటుంది. అప్పీళ్లను తొమ్మిదవ సర్క్యూటు‌కు తీసుకువెళతారు. యునైటెడు స్టేట్సు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికలు ఐవి ద్వారా మంజూరు చేయబడిన కాంగ్రెసు ప్రాదేశిక అధికారం కింద స్థాపించబడిన యునైటెడు స్టేట్సు ప్రాదేశిక కోర్టుగా 50 రాష్ట్రాలు, డిస్ట్రిక్టు ఆఫ్ [[కొలంబియా]], [[ప్యూర్టో రికో]] ఆర్టికలు III కోర్టుల మాదిరిగా న్యాయమూర్తులకు జీవితకాల నియామకాలు ఉండవు.

ప్రాదేశిక చట్టం కింద ఉన్న కేసులను ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు సుపీరియరు కోర్టు విచారిస్తుంది. అప్పీళ్లను ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు సుప్రీం కోర్టు విచారిస్తుంది.

2024 జూన్‌లో జూలియను అస్సాంజు ఆస్ట్రేలియాకు వెళ్లే ముందు యుఎస్ భూభాగం రాజధాని సైపాను‌లోని కోర్టులో నేరాన్ని అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.bbc.com/news/articles/cn00720gx5jo | title=Why Northern Mariana Islands hosted Julian Assange hearing }}&lt;/ref&gt;
===పౌరసత్వం===
ఒడంబడికలోని ఆర్టికలు III చట్టబద్ధంగా అర్హత కలిగిన సిఎన్‌ఎంఐ నివాసితులకు యునైటెడు స్టేట్సు పౌరసత్వాన్ని ప్రదానం చేసింది. ఇందులో సాధారణంగా సిఎన్‌ఎంఐ పౌరులందరూ ఉన్నారు. సిఎన్‌ఎంఐలో జన్మించిన వ్యక్తుల కోసం యుఎస్ జన్మహక్కు పౌరసత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref name=covenant /&gt;
సిఎన్‌ఎంఐ అనేక ప్రత్యేక వీసా కార్యక్రమాల షరతులు వర్తిస్తాయి. తాజా వాటిలో ఒకటి సిఎన్‌ఎంఐ దీర్ఘకాలిక నివాసి స్థితి కార్యక్రమం.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-07 |title=CNMI దీర్ఘకాలిక నివాసి స్థితి {{!}} USCIS |url=https://www.uscis.gov/working-in-the-united-states/cnmi-long-term-resident-status |access-date=2023-10-17 |website=Uscis.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; అయితే, గ్వాం-సిఎన్‌ఎంఐ కోసం వీసా మినహాయింపులు సాధారణ యుఎస్ వీసా మినహాయింపు కార్యక్రమం కంటే ఎక్కువ నియంత్రణ కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;పోలిక కోసం {{Cite web |title=వీసా మినహాయింపు కార్యక్రమం, గ్వామ్-సిఎన్‌ఎంఐ వీసా మినహాయింపు కార్యక్రమం {{!}} హోంల్యాండ్ సెక్యూరిటీ |url=https://www.dhs.gov/visa-waiver-program-and-guam-cnmi-visa-waiver-program |access-date=2023-10-17 |website=Dhs.gov}} చూడండి&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ అధ్యక్ష ఎన్నికలలో ఓటు వేయడానికి వారు యుఎస్ రాష్ట్రం లేదా వాషింగ్టను, డి.సి. నివాసితులు కావాలి. ఒడంబడిక నిబంధనల ప్రకారం 1986 నుండి ఉత్తర మరియానాలకు ''జుసు సోలి'' హక్కు ఉంది; అమెరికాలో ఎక్కడైనా జన్మించిన పిల్లలు పుట్టినప్పుడు పౌరులే.&lt;ref name=&quot;Coleman&quot;/&gt; తూర్పు ఆసియాలోని అధికార పాలనల నుండి తప్పించుకునే గర్భిణీ స్త్రీలకు ఇది సిఎన్‌ఎంఐని ఆశ్రయంగా మార్చింది: వారి బిడ్డ ఉత్తర మరియానాసు‌లో జన్మించినప్పుడు అది యుఎస్ పౌరుడు కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Coleman&quot;&gt;{{Cite web |last=Coleman |first=Zach |title='జనన పర్యాటకం' సైపాన్‌లో USAకి తలనొప్పిని కలిగిస్తుంది |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/09/09/chinese-tourist-births-cnmi/2784797/ |access-date=2023-10-17 |website=Usatoday.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
సిఎన్‌ఎంఐలో వలస, పౌరసత్వ నియమాల మిద అనేక తీవ్రమైన పరిమితులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు 2030 కి ముందు ఆశ్రయం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడం సాధ్యం కాదు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-04 |title=U.S. ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్త్‌లో వలస చట్టం (CNMI) {{!}} USCIS |url=https://www.uscis.gov/laws-and-policy/other-resources/us-immigration-law-in-the-commonwealth-of-the-northern-mariana-islands-cnmi |access-date=2023-10-17 |website=Uscis.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల నియమాల ప్రకారం పౌరసత్వానికి వాస్తవిక మార్గాలను, మానవ పరిస్థితుల పట్ల గౌరవాన్ని అనుమతించే వాస్తవిక సమతుల్యతను సృష్టించడానికి ఆసియా దేశాలు, స్థానిక మరియానాలతో కలిసి పనిచేయడానికి అమెరికా ప్రయత్నించింది.&lt;ref name=&quot;Coleman&quot; /&gt;
==ఆర్థిక వ్యవస్థ==
[[File:Saipan sunset 2.jpg|thumb|సైపాన్ సూర్యాస్తమయం]]
[[File:Swimming Hole - panoramio.jpg|thumb|రోటా సహజ సముద్రపు నీటి ఈత గుహ]]
ఉత్తర మరియానా దీవుల కామన్వెల్తు యునైటెడు స్టేట్సు సమాఖ్య ప్రభుత్వంతో, ఆసియా నుండి చౌకగా శిక్షణ పొందిన కార్మికులతో దాని వాణిజ్య సంబంధం నుండి ప్రయోజనం పొందుతుంది. సిఎన్‌ఎంఐ ఆర్థిక వ్యవస్థ చారిత్రాత్మకంగా పర్యాటకం మీద ఆధారపడింది. ఎక్కువగా జపాన్ నుండి. వస్త్ర తయారీ రంగం నుండి. 2005లో కోటాలు ఎత్తివేసినప్పటి నుండి ఆర్థిక వ్యవస్థ క్షీణించింది. చివరికి 2009 ఫిబ్రవరి నాటికి సైపాను‌లోని అన్ని వస్త్ర కర్మాగారాలు మూసివేయబడ్డాయి. 2005 తర్వాత జపాన్ ఎయిర్‌లైన్స్ మరియానాలకు సేవలను నిలిపివేయడంతో పర్యాటకం కూడా క్షీణించింది.&lt;ref name=&quot;Business Law Handbook&quot;&gt;{{Cite book |title=Northern Mariana Islands Business Law Handbook: Strategic Information and Laws |url=https://books.google.com/books?id=wxatDwAAQBAJ&amp;pg=PA41 |date=January 1, 2012 |publisher=IBP USA |isbn=978-1-4387-7068-0 |pages=41–48}}&lt;/ref&gt;

ప్రధానంగా టేపియోకా, పశువులు, [[కొబ్బరి]], టమోటాలు, పుచ్చకాయల వ్యవసాయ ఉత్పత్తి ఆర్థిక వ్యవస్థలో సాపేక్షంగా ముఖ్యమైనది కాదు. అవి సిఎన్‌ఎంఐ జిడిపిలో 1.7% మాత్రమే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది 2016.&lt;ref name=&quot;CIA ఫ్యాక్ట్‌బుక్&quot; /&gt; ఇది సమాజానికి ముఖ్యమైనదిగా మిగిలిపోయింది. వేలాది పశువులు, సారవంతమైన నేలలతో ఉన్న మరియానాలు ఈ ప్రాంతాన్ని పోషించడానికి ముఖ్యమైనవిగా ఉన్నాయి. టినియను‌ను మరియానాల బ్రెడు‌బాస్కెటు అని పిలుస్తారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; సిఎన్‌ఎంఐలోని పశువుల మందలు స్థానికంగానే కాకుండా గ్వాం, [[పలావు]], [[మైక్రోనేషియా]]లకు కూడా గొడ్డు మాంసం సరఫరా చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 21వ శతాబ్దంలో టినియను‌లోని కొన్ని పశువుల జాతులలో సెనెపోలు, బ్రాంగసు (బ్రాహ్మను X అంగస్), రెడ్ అంగసు, అమెరికను బ్రాహ్మను ఉన్నాయి. వివిధ ఆధునిక పశువుల పెంపకం పద్ధతులు ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

స్థానికులు కాని ద్వీపవాసులు భూమిని కలిగి ఉండటానికి అనుమతించబడరు కానీ దానిని లీజుకు తీసుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://overseasreview.blogspot.com/2012/06/northern-marianas-retains.html |title=ఓవర్సీస్ టెరిటరీస్ సమీక్ష: నార్తర్న్ మారియానాస్ రాజ్యాంగ భూ యాజమాన్య నిబంధనలను నిలుపుకుంది |publisher=Overseasreview.blogspot.com |date=June 10, 2012 |access-date=August 29, 2015}}&lt;/ref&gt;
===పర్యాటకం===
[[File:ManagahaIsland.jpg|thumb|మనగహ నుండి సైపాను వైపు చూస్తున్నాను]]
[[File:Micro Beach (530316786).jpg|thumb|మైక్రో బీచు వీక్షణ]]
[[File:Northern Marianas Islands Museum.JPG|thumb|నార్తర్ను మరియానాసు ఐలాండ్సు మ్యూజియం]]
[[File:Ship1435 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|thumb|Pagan Island's natural stone arch]]
పర్యాటకం ప్రజాదరణ పొందింది; ఒక సాధారణ సంవత్సరంలో అనేక లక్షల మంది సిఎన్‌ఎంఐని సందర్శిస్తారు. అత్యధిక సంవత్సరాల్లో ఒకటి 1997 7,60,000 మందికి పైగా దీవులను సందర్శించారు.&lt;ref name=&quot;Team&quot;&gt;{{Cite web |last=Team |first=Travel |date=July 16, 2019 |title=Northern Mariana Islands Travel Guide |url=https://www.outlooktravelmag.com/travel-guides/63-northern-mariana-islands |access-date=October 8, 2023 |website=Outlook Travel Magazine |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

2019లో పర్యాటకం బలంగా ఉంది. ప్రధానంగా చైనా, దక్షిణ కొరియా నుండి సందర్శకులు వచ్చారు. మహమ్మారి సమయంలో పర్యాటకం తగ్గింది. అది ముగిసినప్పటి నుండి నెమ్మదిగా కోలుకోవడం మొదలైంది. జపాన్ నుండి ప్రత్యక్ష విమానాలు తగ్గాయి. యుఎస్, చైనా మధ్య రాజకీయ సమస్యలు చైనా నుండి సైపాను‌కు (హాంకాంగు నుండి తప్ప) అన్ని విమానాలను నిలిపివేసాయి. జపాన్ నుండి పర్యాటకులను మళ్ళీ ఆకర్షించాలని సిఎన్‌ఎంఐ ఆశిస్తోంది. సైపాను జపనీసు నగరాల మధ్య ప్రత్యక్ష విమానాలు పెంచాలని కోరుతోంది.&lt;ref name=KyodoNews2024&gt;{{Cite news |url=https://english.kyodonews.net/news/2024/10/b953c2ee10aa-focus-northern-marianas-seeks-to-revive-tourism-amid-stopped-china-flights.html?phrase=Yoko%20Kamikawa&amp;words= |title=FOCUS: ఆగిపోయిన చైనా విమానాల మధ్య ఉత్తర మరియానాసు పర్యాటకాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది |quote=1997 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పర్యాటక పరిశ్రమ అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్నప్పుడు, టోక్యో, ఒసాకా, ఇతర జపనీస్ నగరాల నుండి అనేక ప్రత్యక్ష విమానాల కారణంగా 760,000 కంటే ఎక్కువ మంది సందర్శకులలో 450,000 కంటే ఎక్కువ మంది జపాన్ నుండి వచ్చారు. |website=[[క్యోడో న్యూస్]] | date=October 6, 2024 |access-date=October 30, 2024 }}&lt;/ref&gt; 2023 - 2024 సంవత్సరాల్లో పర్యాటక మార్కెట్టు దక్షిణ కొరియా నుండి వచ్చే పర్యాటకుల మీద ఆధారపడి 2019 మహమ్మారికి ముందు స్థాయి కంటే దాదాపు సగం ఉంది. &quot;ఎంవిఎ డేటా ప్రకారం దక్షిణ కొరియన్లు తిరిగి రావడంతో పర్యాటకుల సంఖ్య 2021 ఆర్థిక సంవత్సరంలో దాదాపు 5,370 - 2022 ఆర్థిక సంవత్సరంలో దాదాపు 69,530 నుండి 2023 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 1,94,600 కంటే ఎక్కువగా కోలుకుంది.&quot; కొంతమంది ప్రయాణ నిపుణులు సిఎన్‌ఎంఐ దాని ఇమేజు‌ను తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన గమ్యస్థానం నుండి కొంచెం ఫ్యాన్సియరు గమ్యస్థానానికి మార్చుకోవాలని సూచిస్తున్నారు.&lt;ref name=KyodoNews2024 /&gt;

జంట హైకింగు, గోల్ఫింగు, డైవింగు, చరిత్రపూర్వ రాళ్ల వంటి చారిత్రక ప్రదేశాలు ప్రజాదరణ పొందిన కార్యకలాపాలు.&lt;ref name=&quot;Team&quot;/&gt; గోల్ఫు కోర్సులలో ఒకదాన్ని ప్రొఫెషనలు ఛాంపియను గోల్ఫరు గ్రెగు నార్మను రూపొందించారు.&lt;ref name=&quot;Team&quot;/&gt; పర్యాటక హాట్ స్పాట్ మనగహా ద్వీపం, దీనిని ఫెర్రీ ద్వారా చేరుకోవాలి, వివిధ బార్బెక్యూ విక్రేతలు, నీటి క్రీడ కార్యకలాపాలు, ఉష్ణమండల అడవి చుట్టూ విశాలమైన ఇసుక బీచు‌లు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iexplore.com&quot;&gt;{{Cite web |title=ఉత్తర మరియానా దీవులు — ఆకర్షణలు |url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/australia-and-south-pacific/northern-mariana-islands/attractions |access-date=October 8, 2023 |website=Iexplore.com }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

యు.ఎస్. నుండి వచ్చే పర్యాటకులకు వీసా అవసరం లేదు. అయితే ఇఎస్‌టిఎ లేదా గుయాం-సిఎన్‌ఎంఐ వీసా మినహాయింపు కార్యక్రమానికి అర్హత సాధించిన ఇతర దేశాల వారు సాధారణంగా 45 లేదా 90 రోజుల వరకు ఉండగలరు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ESTA దరఖాస్తు, సైపాన్‌కు ప్రయాణించడం |url=https://esta-center.com/en/saipan/index.html |access-date=2023-10-21 |website=ESTA ఆన్‌లైన్ సెంటర్ |language=ja |archive-date=2023-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029042708/https://esta-center.com/en/saipan/index.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

సిఎన్‌ఎంఐలోని ప్రముఖ పర్యాటక ప్రదేశాలు:&lt;ref name=&quot;iexplore.com&quot;/&gt;
* మనగహా ద్వీపం (ఫెర్రీ ద్వారా సందర్శించబడే 100 ఎకరాల ఉష్ణమండల బీచు ద్వీపం)
* అమెరికను మెమోరియలు పార్కు
* మైక్రో బీచు ఇది పశ్చిమ వైపున 1 కి.మీ. విస్తరిం ఇన బీచు. కాబట్టి ఇక్కడ నుండి సూర్యాస్తమయాన్ని చూడటం సాధ్యమవుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో మైక్రో బీచ్ కోసం తాజా ప్రయాణ ప్రణాళికలు (2023లో నవీకరించబడింది), మైక్రో బీచ్ సమీక్షలు, మైక్రో బీచ్ చిరునామా, ప్రారంభ వేళలు, మైక్రో బీచ్ సమీపంలోని ప్రసిద్ధ ఆకర్షణలు, హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లు |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/saipan/micro-beach-10559655/ |access-date=October 12, 2023 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt;
* శాన్ జువాను బీచు మొసలిలా కనిపించడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రత్యేకమైన రాతి నిర్మాణంతో ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో ఉత్తర మరియానా దీవులలో చేయవలసిన టాపు 10 పనులు (2023లో నవీకరించబడింది) {{!}} Trip.com ఆకర్షణలు |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/northern-mariana-islands-788/tourist-attractions/ |access-date=October 21, 2023 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో శాన్ జువాను బీచు కోసం తాజా ప్రయాణ ప్రణాళికలు (2023లో నవీకరించబడింది), శాన్ జువాను బీచు సమీక్షలు, శాన్ జువాను బీచు చిరునామా, ప్రారంభ వేళలు, శాన్ జువాన్ బీచు సమీపంలోని ప్రసిద్ధ ఆకర్షణలు, హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లు |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/saipan/san-juan-beach-91406/?locale=en-XX&amp;curr=USD |access-date=October 21, 2023 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt;
* సైపాను దక్షిణ భాగంలో ఉన్న రాడు/లాడరు/కోరలు బీచు దాదాపు 100 గజాల పొడవు ఉంటుంది. ఎక్కువగా పగడపు శకలాలు ఉంటాయి. ఇది స్థానిక బార్బెక్యూలు, బీచు రన్నింగు‌కు ప్రసిద్ధి చెందింది.
* ఓబ్యాను బీచు అనేది రంగుల నీటి అడుగున జీవితానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక పొడవైన దక్షిణ బీచు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో ఓబ్యాను బీచు కోసం తాజా ప్రయాణ ప్రణాళికలు (2023లో నవీకరించబడింది), ఓబ్యాను బీచు సమీక్షలు, ఓబ్యాను బీచు చిరునామా, ప్రారంభ గంటలు, ఓబ్యాను బీచు సమీపంలోని ప్రసిద్ధ ఆకర్షణలు, హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లు |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/saipan/obyan-beach-18692015/?locale=en-XX&amp;curr=USD |access-date=October 21, 2023 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt;
* టాగా బీచు (టినియను ద్వీపంలో) సూర్యాస్తమయ వీక్షణలకు ప్రసిద్ధి చెందిన అతిపెద్ద బీచు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అక్టోబర్‌లో టాగా బీచ్ కోసం తాజా ప్రయాణ ప్రణాళికలు (2023లో నవీకరించబడింది), టాగా బీచ్ సమీక్షలు, టాగా బీచ్ చిరునామా, ప్రారంభ గంటలు, ప్రసిద్ధ ఆకర్షణలు, హోటళ్ళు, సమీపంలోని రెస్టారెంట్లు టాగా బీచ్ |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/tinian/taga-beach-87885/?locale=en-XX&amp;curr=USD |access-date=October 21, 2023 |website=TRIP.COM |language=en-XX}}&lt;/ref&gt;
* లాట్టే స్టోన్సు క్వారీ (చమోరో ప్రజల పురాతన రాతి క్వారీ)
* మౌంటు టపోచౌ (సైపాను దృశ్యాలతో ఎత్తైన ప్రదేశం). ఈ ప్రదేశం దాని దృశ్యాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. స్పష్టమైన రోజున ఇతర ద్వీపాలను చూడటం సాధ్యమవుతుంది. దాని మీద యేసుక్రీస్తు విగ్రహం ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;మౌంట్ టపోచౌ&quot;&gt;{{Cite web |title=మౌంట్ టపోచౌ |url=https://www.afar.com/places/mount-tapochao-capitol-hill |access-date=October 10, 2023 |website=AFAR మీడియా |language=en |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203152350/https://www.afar.com/places/mount-tapochao-capitol-hill |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* కలబెరా గుహ (పురాతన గుహ చిత్రాలను కలిగి ఉంది)
* చివరి కమాండు పోస్టు (సైపాను యుద్ధంలో చివరి జపనీసు కమాండు పోస్టు)
* బర్డు ఐలాండు సాంక్చురీ బీచు (బర్డు ఐలాండు సాంక్చురీ దగ్గర బీచు), తూర్పు వైపు ఉంది. పక్షులను పరిశీలించడానికి దక్షిణాన బర్డు ఐలాండు అబ్జర్వేటరీ కూడా ఉంది)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=బర్డ్ ఐలాండ్ బీచ్ |url=http://www.atlasobscura.com/places/bird-island-beach-1 |access-date=October 8, 2023 |website=అట్లాస్ అబ్స్కురా |language=en}}&lt;/ref&gt;
* సైపాను‌కు అనుసంధానించబడిన ఈ చిన్న ద్వీపమైన ఫర్బిడెను ఐలాండు తక్కువ ఆటుపోట్ల వద్ద అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. దానిపైకి హైకింగు చేయవచ్చు. కానీ నీరు అధిక ఆటుపోట్ల వద్ద దానిని వేరు చేస్తుంది. ఈ చిన్న ద్వీపానికి సమీపంలో ఒక నిఘా ఉంది.&lt;ref name=&quot;TRIP.COM&quot; /&gt;
* జపనీసు లైట్హౌసు (గరపాను, సైపాను) (1934లో ఉత్తర మరియానాలు జపనీయుల ఆదేశంలో ఉన్నప్పుడు నిర్మించిన లైట్హౌసు, ప్రస్తుతం ద్వీప వీక్షణలతో కూడిన కేఫు ఉన్జ్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఓల్డ్ జపనీస్ లైట్‌హౌస్ |url=http://www.atlasobscura.com/places/old-japanese-lighthouse |access-date=October 8, 2023 |website=అట్లాస్ అబ్స్క్యూరా |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ఎన్‌ఎంఐ మ్యూజియం ఆఫ్ హిస్టరీ అండ్ కల్చరు&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MVA |date=October 6, 2021 |title=NMI ప్రపంచ పర్యాటక దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటుంది |url=https://www.mvariety.com/business/business_news/nmi-celebrates-world-tourism-day/article_4e7faec6-259a-11ec-941e-43043ffabfe.html |access-date=October 19, 2023 |website=మరియానాస్ వెరైటీ న్యూస్ &amp; వ్యూస్ |language=en}}&lt;/ref&gt;
* సైపాను‌లోని ది గ్రోట్టో. ఒక పెద్ద నీటి అడుగున ఉన్న సున్నపురాయి గుహ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ది గ్రోట్టో |url=https://www.afar.com/places/the-grotto-saipan |access-date=October 16, 2023 |website=AFAR మీడియా |language=en}}&lt;/ref&gt;
* జనన పర్యాటకం 2010ల శతాబ్దంలో ఆసియా నుండి తల్లులు ప్రసవించడానికి రావడంతో మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది. తద్వారా శిశువుకు యుఎస్‌లో పౌరసత్వ అవకాశం లభించింది.&lt;ref name=&quot;కోల్‌మన్&quot; /&gt;
===కార్మిక వివాదాలు===
ఉత్తర మరియానా దీవులు అమెరికాతో స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ప్రాంతంగా తన స్థానాన్ని విజయవంతంగా ఉపయోగించుకున్నాయి. అదే సమయంలో అదే కార్మిక చట్టాలకు లోబడి ఉండవు. ఉదాహరణకు 1997 నుండి 2007 వరకు కొనసాగిన కామన్వెల్తు గంటకు $3.05 కనీస వేతనం యుఎస్ కంటే తక్కువగా ఉంది. కొన్ని ఇతర కార్మికుల రక్షణలు బలహీనంగా ఉన్నాయి. దీని వలన ఉత్పత్తి ఖర్చులు తగ్గాయి. ఇది యుఎస్ కార్మిక చట్టాలన్నింటినీ పాటించకుండానే దుస్తులను &quot;మేడ్ ఇన్ యుఎస్ఎ&quot; అని లేబుల్ చేయడానికి అనుమతించింది. అయితే 2007 మే 25న ప్రెసిడెంటు జార్జ్ డబ్ల్యూ. బుషు సంతకం చేసిన యుఎస్ కనీస వేతన చట్టం ఉత్తర మరియానాసు కనీస వేతనంలో దశలవారీ పెరుగుదలకు దారితీసింది. ఇది 2015లో యుఎస్ స్థాయికి చేరుకోవడానికి అనుమతించింది.&lt;ref name=&quot;Vallejera&quot;&gt;{{Cite news |author=Jayvee L. Vallejera |title=NMI కనీస వేతన పెంపు OK'd |website=Saipan Tribune |date=May 27, 2007 |url=http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=68875 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927003142/http://www.saipantribune.com/newsstory.aspx?cat=1&amp;newsID=68875 |archive-date=September 27, 2007}}&lt;/ref&gt; మొదటి దశ ($3.55 వరకు) 2007 జూలై 25 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. సిఎన్‌ఎంఐ కనీస వేతనం దేశవ్యాప్తంగా కనీస వేతనానికి సమానం అయ్యే వరకు ప్రతి మే నెలలో $0.50 వార్షిక పెరుగుదల అమలులోకి వస్తుంది. అయితే 2009 డిసెంబరులో ప్రెసిడెన్సీ ఒబామా సంతకం చేసిన చట్టం మే నుండి సెప్టెంబరు వరకు వార్షిక పెరుగుదలను ఆలస్యం చేసింది. 2018లో కనీస వేతనం చివరకు యుఎస్ సమాఖ్య కనీస వేతనానికి అనుగుణంగా $7.25కి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Perez|first1=Jon|title=$7.25 per hour |url=https://www.saipantribune.com/index.php/7-25-per-hour/|website=Saipan Tribune|access-date=July 22, 2020|date=October 1, 2018}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా కార్మిక చట్టాల నుండి ద్వీపం మినహాయింపు అనేక దోపిడీలకు దారితీసింది. వీటిలో ఇటీవలి స్వీట్షాపు, బాల కార్మికులు, బాల వ్యభిచారం, బలవంతపు గర్భస్రావాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;TomPaine&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tompaine.com/articles/2006/05/09/sex_greed_and_forced_abortions.php|title=సెక్స్, దురాశ, బలవంతపు గర్భస్రావాలు|access-date=February 20, 2008|publisher=TomPaine.com|date=May 9, 2006|author=రెబెక్కా క్లారెన్|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226013133/http://www.tompaine.com/articles/2006/05/09/sex_greed_and_forced_abortions.php|archive-date=December 26, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Clarren&quot;&gt;{{Cite magazine| author=రెబెక్కా క్లారెన్| author-link=రెబెక్కా క్లారెన్| title=పారడైజ్ లాస్ట్: దురాశ, లైంగిక బానిసత్వం, బలవంతపు గర్భస్రావాలు, కుడి-పక్ష నైతికవాదులు| magazine=Ms.| date=Spring 2006| url=http://www.msmagazine.com/spring2006/paradise.asp| access-date=November 11, 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20060702152508/http://www.msmagazine.com/spring2006/paradise.asp| archive-date=July 2, 2006}}&lt;/ref&gt;

ఫెడరలు యుఎస్ నియంత్రణ వెలుపల ఉన్న వలస వ్యవస్థ (ఇది 2009 నవంబరు 28న ముగిసింది) ఫలితంగా అనేక మంది చైనీసు వలస కార్మికులు (పీక్ సంవత్సరాల్లో సుమారు 15,000 మంది) ద్వీపాల వస్త్ర వ్యాపారంలో ఉపాధి పొందారు. అయితే 2005లో అమెరికాకు చైనా దిగుమతుల మీద ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ ఆంక్షలను ఎత్తివేయడం వలన కామన్వెల్తు ఆధారిత వాణిజ్యం తీవ్ర ఒత్తిడికి గురైంది. ఇది అనేక ఫ్యాక్టరీల మూసివేతకు దారితీసింది. అమెరికా విధించిన షెడ్యూల్డు వేతనాల పెంపుదలతో చివరి ఫ్యాక్టరీలు 2009 ప్రారంభంలో మూసివేయబడ్డాయి. వస్త్ర పరిశ్రమ అంతరించిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| author=Haidee V. Eugenio| title=NMI ఆర్థిక వ్యవస్థ $1.3B అమ్మకాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది| website=Saipan Tribune| date=May 1, 2014| url=http://www.saipantribune.com/index.php/nmi-economy-generates-1-3b-sales/| access-date=June 3, 2014| archive-date=September 4, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150904005134/http://www.saipantribune.com/index.php/nmi-economy-generates-1-3b-sales/}}&lt;/ref&gt;
===మౌలిక సదుపాయాలు===
[[File:Entrance to Saipan International Airport.JPG|thumb|left| సాయిపన్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ప్రవేశం]]
ద్వీపాలు {{convert|220|mi|km}} కంటే ఎక్కువ హైవేలను కలిగి ఉన్నాయి. మూడు విమానాశ్రయాలు సుగమం చేసిన రన్వేలను కలిగి ఉన్నాయి. (ఒకటి సుమారు {{convert|9800|ft|m}} పొడవు; సుమారు రెండు {{convert|6600|ft|m}}), మూడు విమానాశ్రయాలు చదును చేయని రన్వేలు, ఒక హెలిపోర్టు. ప్రధాన వాణిజ్య విమానాశ్రయం సైపాను అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం.

కమ్యూటరు ఎయిర్లైను ‌స్టారు మరియానాసు ఎయిరు గ్వాం, సైపాను, టినియను, రోటా మధ్య స్వల్ప-దూర విమానాలను అందిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=US కాంగ్రెస్‌మన్ CNMI కోసం EAS అర్హతను కోరుకుంటున్నారు |url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/126975-us-congressman-wants-eas-eligibility-for-cnmi |access-date=2023-10-12 |website=ch-aviation |language=en}}&lt;/ref&gt; అంతర్జాతీయ క్యారియర్లు సైపాను‌ను కొరియా, చైనా, జపాన్‌‌లతో అనుసంధానిస్తున్నారు; యుఎస్ ప్రధాన భూభాగానికి విమానాలు సాధారణంగా గ్వాం లేదా హవాయి ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=సైపాన్‌కు వెళ్లడం |url=https://www.saipandoctors.com/getting-there |access-date=2024-05-21 |website=సైపాన్ వైద్యులు |language=en |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521122025/https://www.saipandoctors.com/getting-there |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

విమానంలో కాకుండా కామన్వెల్తు లోపల ద్వీపాల మధ్య ప్రయాణం ఫెర్రీ లేదా చార్టర్డు నౌక సేవల ద్వారా సాధ్యమవుతుంది. ఉదాహరణకు పాగను‌ను సందర్శించడం అంటే {{convert|200|mi|km|adj=on}} పడవ ప్రయాణం.&lt;ref&gt;{{Cite news |website=Pacific Daily News |first=Steve |last=Limtiaco |date=2019-08-11 |title=పాగన్ హోమ్‌స్టెడ్ దరఖాస్తుదారులు ద్వీపంలో నివసించడానికి అనుమతులు పొందడంలో ఎందుకు ఇబ్బంది పడుతున్నారో ఇక్కడ ఉంది |url=https://www.guampdn.com/news/local/heres-why-pagan-homestead-applicants-are-having-trouble-getting-permits-to-live-on-island/article_7988e5e8-6443-5c3b-8d93-215262c9d725.html |access-date=2023-10-12 |language=en}}&lt;/ref&gt;

దీవులకు మెయిలు సేవను యునైటెడు స్టేట్సు పోస్టలు సర్వీసు అందిస్తుంది. పోస్టలు సర్వీసు (యుఎస్‌పిఎస్). ప్రతి ప్రధాన ద్వీపానికి 96950–96952 పరిధిలో దాని స్వంత జిప్ కోడు ఉంటుంది. సిఎన్‌ఎంఐ కోసం యుఎస్‌పిఎస్ రెండు అక్షరాల సంక్షిప్తీకరణ ఎంపి&lt;ref name=&quot;CNMI-LRC&quot;&gt;{{Cite web |url=http://cnmilaw.org/aboutcnmi.htm |title=CNMI గురించి |publisher=CNMI కామన్వెల్త్ లా రివిజన్ కమిషన్ |access-date=January 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509002032/http://www.cnmilaw.org/aboutcnmi.htm |archive-date=May 9, 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USPS-abbrs&quot;&gt;{{Cite web |url=https://pe.usps.com/text/pub28/28apb.htm |title=ప్రచురణ 28, పోస్టల్ అడ్రసింగ్ స్టాండర్డ్స్ అనుబంధం B: రెండు-అక్షరాల స్థితి, స్వాధీన సంక్షిప్తాలు |publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ పోస్టల్ సర్వీస్]] |access-date=January 24, 2010}}&lt;/ref&gt; (&quot;మరియానాసు పసిఫికు&quot;, న్యూ మెక్సికో, మిచిగాను, తీసుకోబడుతున్నాయి). &quot;సిఎం&quot; గతంలో ఉపయోగించబడింది. ఇప్పటికీ కొన్ని సందర్భాలలో ఉపయోగించబడుతోంది, కానీ [[కామెరూన్]]తో గందరగోళం చెందవచ్చు. ఫోను సేవ కోసం, దీవులను నార్తు అమెరికను నంబరింగు ప్లానులో చేర్చారు. ఏరియా కోడు 670ని ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;CNMI-LRC&quot; /&gt;

టెలివిజను సేవను కెపిపిఐ-ఎల్‌డి, ఛానలు 7 అందిస్తోంది. ఇది గ్వాం అమెరికను బ్రాడ్కాస్టింగు ‌కంపెనీ అనుబంధ సంస్థగా కెటిజిఎంను ప్రసారం చేస్తుంది. అలాగే డబల్యూఎస్‌జెడ్‌ఇ, ఛానలు 10, గ్వాం ఎన్‌బిసి, అనుబంధ సంస్థ, కెయుఎఎం-టివిను ప్రసారం చేస్తుంది. ఉత్తర మరియానా దీవులలో సుమారు 10 రేడియో స్టేషన్లు ప్రసారం చేయబడతాయి.

2012లో ''స్లేటు'' నివేదించిన ప్రకారం సిఎన్‌ఎంఐ ఇంటర్నెటు ధరలు గ్వాం కంటే ఐదు రెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయని పరిమిత బ్యాండ్విడ్తు ‌కారణంగా కస్టమరు ఉన్నత స్థాయి ఇంటర్నెటు ప్యాకేజీని ఎంచుకుంటే మెగాబిటు‌కు ధర పెరుగుతుందని నివేదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Calabrese, Michael|author2=Daniel Calarco|author3=Colin Richardson|url=https://slate.com/technology/2012/05/internet-access-and-cost-in-american-samoa-northern-marianas-islands-guam.html|title=అమెరికాలో అత్యంత ఖరీదైన ఇంటర్నెట్|website=[[స్లేట్ (మ్యాగజైన్)|స్లేట్]]| date=May 24, 2012|access-date=January 6, 2020}}&lt;/ref&gt; 2023లో బ్రాడ్బ్యాండు‌ను మెరుగుపరచడానికి కొంత సమాఖ్య నిధులు భూభాగానికి కేటాయించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Buch |first=Kabir |date=2023-10-11 |title=ఉత్తర మరియానా దీవులకు హై స్పీడ్ ఇంటర్నెట్ ప్యాకేజీ వస్తుంది |url=https://pasquines.us/2023/10/11/high-speed-internet-package-comes-to-the-northern-mariana-islands/ |access-date=2023-10-12 |website=Pasquines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==జనాభా వివరాలు==
2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, సిఎన్‌ఎంఐ జనాభా 47,329, ఇది 2000లో 69,221 నుండి తగ్గింది.&lt;ref name=census2020/&gt; వస్త్ర పరిశ్రమ పతనం (దీని ఉద్యోగులలో ఎక్కువ మంది చైనా నుండి వచ్చిన మహిళలు), ఆర్థిక సంక్షోభాలు, పర్యాటక రంగంలో క్షీణత వంటి అంశాల కలయిక కారణంగా ఈ తగ్గుదల సంభవించిందని నివేదించబడింది. ఇది సిఎన్‌ఎంఐలలో ఒకటి ప్రాథమిక ఆదాయ వనరులు.&lt;ref name=ST /&gt;

2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం యు.ఎస్. మైనరు అవుట్లైంగు ‌ఐలాండ్సు మినహా ఉత్తర మరియానా దీవులు యునైటెడు స్టేట్సు‌లో [[అమెరికను సమోవా]] తర్వాత రెండవ అత్యల్ప జనాభా కలిగిన ఉప-సమాఖ్య అధికార పరిధిని కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/2010census/news/pdf/cb11cn178_ia_cnmi_totalpop_2010map.pdf |title=సెన్సస్ మ్యాప్ |date=2010 |website=Census.gov}}&lt;/ref&gt; అయితే దీవుల జనాభా కాలక్రమేణా హెచ్చుతగ్గులకు గురై 2000లో 80 వేలకు చేరుకుంది. తరువాత 2010లలో దాదాపు 50 వేలకు తగ్గింది. 1986లో సిఎన్‌ఎంఐ ప్రజలు యుఎస్ పౌరులుగా మారినప్పుడు దాని జనాభా దాదాపు 36 వేలు. 1950లో జనాభా దాదాపు 7 వేలు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.macrotrends.net/countries/MNP/northern-mariana-islands/population |title=ఉత్తర మరియానా దీవుల జనాభా 1950–2023 |access-date=October 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017190433/https://www.macrotrends.net/countries/MNP/northern-mariana-islands/population |archive-date=2023-10-17 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; పోలిక కోసం 1776లో జనాభా పరంగా అతి చిన్న అమెరికను రాష్ట్రం డెలావేరు. దీని జనాభా దాదాపు 60 వేల మంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://247wallst.com/economy/2019/07/04/in-july-1776-2-5-million-people-lived-in-the-thirteen-colonies-and/ |title=జూలై 1776లో, 13 కాలనీలలో 2.5 మిలియన్ల మంది నివసించారు, ... |date=July 4, 2019 |access-date=October 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! గణాంకాలు !! జనసంఖ్య !!%+-
|-
|1960 || 8286 || -
|-
||1970 || 9436 || 13.9%
|-
|1980 || 16780 || 77.8%
|-
|1990 || 43345 || 159.3%
|-
|2000 || 69221 || 59.7%
|-
|2010 || 53883 || -22.2%
|-
|2020 || 47329 || -12.2%
|-
|}

2020 నాటికి జనాభాలో దాదాపు 60% మంది యుఎస్ పౌరులు లేదా చట్టబద్ధమైన శాశ్వత నివాసితులు మిగిలిన 40% మంది విదేశీ కార్మికులు.&lt;ref name=&quot;Office&quot;&gt;{{Cite web |last=Office |first=U. S. Government Accountability |title=కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ది నార్తర్న్ మరియానా దీవులు: ఇటీవలి వర్క్‌ఫోర్స్ ట్రెండ్‌లు, వేతన పంపిణీ {{!}} U.S. GAO |url=https://www.gao.gov/products/gao-22-105271 |access-date=2023-10-21 |website=Gao.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; యునైటెడు స్టేట్సు కార్మికులకు పౌరుల నిష్పత్తిని, వివిధ రకాల చట్టబద్ధమైన నివాసితుల సంఖ్యను పర్యవేక్షించే ఒక కార్యక్రమాన్ని కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;Office&quot; /&gt;

చాలా మంది మరియన్లు ఖండాంతర యుఎస్‌కు వలస వచ్చారు. పశ్చిమ తీరానికి వెళ్లడం కొంచెం ప్రజాదరణ పొందింది. వాషింగ్టను స్టేటు‌లో అతిపెద్ద కమ్యూనిటీలలో ఒకటి ఉంది. ఇక్కడ దాదాపు 5,000 మంది దీవుల నుండి వచ్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2022-09-23 |title=Analysis {{!}} ప్రజలు ప్యూర్టో రికో, గ్వామ్, ప్రతి ఇతర యుఎస్ భూభాగం నుండి పారిపోతున్నారు. ఏమి ఇస్తుంది? |url=https://www.washingtonpost.com/business/2022/09/23/american-territories-population-loss/ |access-date=2023-10-25 |website=[[The Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
===జాతి సమూహాలు===
[[File:121207-M-BC491-009 (8265095636).jpg|thumb|2012లో టినియన్‌పై ఉత్తర మరియానాస్ విద్యార్థులు]]
2010 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా సిఐఎ వరల్డు ఫ్యాక్టు‌బుకు:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఉత్తర మరియానా దీవులు | date=2024-09-27 |website=ది వరల్డ్ ఫ్యాక్ట్‌బుక్ |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/northern-mariana-islands/#people-and-society |access-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007094221/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/northern-mariana-islands/#people-and-society |archive-date=2024-10-07 |url-status=live|publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఉత్తర మరియానాలలో ఎక్కువగా ఆసియా, పసిఫికు ప్రజల విభిన్న మిశ్రమం ఉంటుంది.
*ఫిలిపినో 35.3%
*చమోరో 23.9%
*బహుళ జాతి 12.7% (2 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నేపథ్యాలు)
*చైనీయులు 6.8%
*ఇతర హవాయి లేదా పసిఫికు ద్వీపవాసులు 6.4%
*కరోలినియను 4.6%
*కొరియను 4.2%
*ఇతర ఆసియను 3.7%
*ఇతర 2.5%

=== మతం ===
[[File:Saipan Mount Carmel Cathedral.JPG|thumb|అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు కేథడ్రలు, చలాను కనోవా]]
మరియానాసు‌లోని స్పానిషు మిషనరీల కారణంగా, చమోరోలు, కరోలినియన్లలో ఎక్కువ మంది రోమను కాథలిక్కులను ఆచరిస్తున్నారు. జపనీసు ఆక్రమణ గణనీయమైన బౌద్ధ సమాజాన్ని సృష్టించింది. వారు నిష్క్రమించిన తర్వాత కూడా ఇది అలాగే ఉంది. యునైటెడు స్టేట్సు ప్రభావం కారణంగా ప్రొటెస్టంటిజం విభిన్న వర్గాలు కూడా దీవులలోకి ప్రవేశించాయి. ఉత్తర మరియానా దీవులలోని చాలా మంది రోమను కాథలిక్కులు లేదా సాంప్రదాయ విశ్వాసాలను కలిగి ఉన్నారు.
ప్యూ రీసెర్చు సెంటరు 2010 ప్రకారం:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Religions in Northern Mariana Islands – PEW-GRF |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/northern-mariana-islands#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 |url-status=dead|website=GlobalReligiousFutures.org |access-date=2025-05-29 |archive-date=2019-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421091227/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/northern-mariana-islands#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 }}&lt;/ref&gt;

రోమను కాథలిక్కు 64.1%
* ప్రొటెస్టంటు 16%
* బౌద్ధులు 10.6%
* జానపద మతాలు 5.3%
* ఇతర క్రైస్తవులు 1.2%
* ఇతర మతాలు 1.1%
* అనుబంధం లేనివారు 1.0%
* తూర్పు ఆర్థోడాక్సు &lt;1%
* హిందూ &lt;1%
* ముస్లిం &lt;1%
* యూదులు &lt;1%
ఉత్తర మరియానా దీవులలోని ఒక వార్డు (సంఘం)లో 865 మంది సభ్యులు ఉన్నట్లు లాటరు-డే సెయింట్సు చర్చి నివేదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://newsroom.churchofjesuschrist.org/facts-and-statistics/country/northern-mariana-islands |title=Facts and Statistics: Statistics by Country: Northern Mariana Islands |website=Newsroom |publisher=LDS Church |access-date=January 15, 2021}}&lt;/ref&gt;
=== విద్య ===
కామన్వెల్తు ఆఫ్ ది నార్తర్ను మరియానా ఐలాండ్సు పబ్లికు స్కూలు సిస్టం కామన్వెల్తు‌లో ప్రభుత్వ పాఠశాలలను నిర్వహిస్తోంది. అనేక ప్రైవేటు పాఠశాలలు ఉన్నాయి. నార్తర్ను మరియానాసు కళాశాల వెస్ట్రను అసోసియేషను ఆఫ్ స్కూల్సు అండు కాలేజీలచే గుర్తింపు పొందింది. ఇతర చిన్న యు.ఎస్. కమ్యూనిటీ కళాశాలల మాదిరిగానే అనేక కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది.
==సంస్కృతి==
[[File:Women stick dancing in Tanapag Village, Saipan (2000).webm|thumb|సైపాను‌లో జానపద స్టికు డ్యాన్సు చేస్తున్న మహిళలు 2000]]
[[File:Chamorro performers.jpg|thumb|upright=0.85| చమోరో ప్రజలు]]

మరియానా దీవులలోని చమోరో సంస్కృతిలో ఎక్కువ భాగం స్పానిషు పాలన ద్వారా ప్రభావితమైంది; ఇది జర్మన్లు, జపనీయుల ప్రభావాన్ని కూడా ప్రదర్శిస్తుంది. చమోరో సంస్కృతిలో గౌరవం అంతర్భాగంగా ఉంటుంది. &quot;మంగింగి'&quot; సంప్రదాయం శతాబ్దాలుగా ఉంది. ఇందులో ఒక పెద్ద బాలుడు లేక బాలిక, ఒక చిన్న పిల్లవాడు ఉంటారు. ఆ పిల్లవాడు పెద్దవాడి చేతిని పట్టుకుని వారి ముక్కు మీద ఉంచి, పురుషులకు ''నాట్'' అని, స్త్రీలకు ''నోరా'' అని అంటాడు. పెద్దలు ''డియోస్టు అయుడి'' (స్పానిషు ''సెనారు'', ''సెనోరా'', ''డియోసు టే అయుడే '' నుండి) అని ప్రతిస్పందిస్తారు. దీని అర్థం &quot;దేవుడు మీకు సహాయం చేస్తాడు&quot;.

కరోలినియను సంస్కృతి చమోరోల సంస్కృతికి చాలా పోలి ఉంటుంది. కరోలినియను సంస్కృతిని యాపు,చుకులో గుర్తించవచ్చు. ఇక్కడ ఈ జనాభా ఉద్భవించింది. గ్వాం, ఉత్తర మరియానాల మధ్య తేడాలలో ఒకటి ఈ ప్రాంతాలలో చమోరోలతో పాటు కరోలినియను (ఆధునిక-రోజు మైక్రోనేషియా) ప్రజలు, సంస్కృతి గణనీయమైన వలస సంభవించడం.
=== వంటకాలు ===
[[File:Beef tinaktak.jpg|thumb|left| టియానక్టక్, కొబ్బరి పాలతో కూరగాయలతో ఉడికించిన మెత్తగా రుబ్బిన మాంసం]]
[[File:Estufao.jpg|thumb|left| ఎస్టుఫా'', ''కాడాన్ పికా'' లాంటి ఉడికించిన మాంసం వంటకం]]
చమోరో వంటకాలు చాలావరకు వివిధ సంస్కృతులచే ప్రభావితమవుతాయి. విదేశీ మూలం ప్రసిద్ధ ఆహారాలలో వివిధ రకాల తీపి లేదా రుచికరమైన ఎంపానడ, ప్రారంభంలో స్పెయిను ప్రవేశపెట్టింది. ఫిలిప్పీన్సు నుండి వచ్చిన నూడిలు వంటకం పాన్సిటు.

చరిత్రపూర్వ కాలం నుండి మరియానాసు‌లో బియ్యం పండించబడిందని పురావస్తు ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఎరుపు బియ్యంతో తయారు చేసిన అబోటి అనేది ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రధానమైన ఆహారం. ఇది చమోరో వంటకాలను ఇతర పసిఫికు ద్వీపాల నుండి బలంగా వేరు చేస్తుంది. ఇది సాధారణంగా పార్టీలు (గుపోటు లేదా &quot;ఫియస్టాసు&quot;), నోవెనాసు, ఉన్నత పాఠశాల లేదా కళాశాల గ్రాడ్యుయేషన్ల వంటి ప్రత్యేక కార్యక్రమాల కోసం అందించబడుతుంది. కొరియను, చైనీసు, జపనీసు, అమెరికను వంటకాలు కూడా సాధారణంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి.

స్థానిక ప్రత్యేకతలలో కెలాగుయెను, ఈ వంటకం, దీనిలో మాంసం పూర్తిగా లేదా కొంతవరకు వేడి కంటే సిట్రికు యాసిడు చర్య ద్వారా వండుతారు; '' టినాక్టకు '', కొబ్బరి పాలతో చేసిన మాంసం వంటకం; కా’డు ‘ ఫనిహి  (ఫ్లయింగు ఫాక్సు/ఫ్రూటు బ్యాటు సూపు). ఆధునిక కాలంలో అనేక ద్వీపాలలో పండ్ల గబ్బిలాలు కొరతగా మారాయి. ప్రధానంగా జాతుల అధికంగా పెట్టుబడి పెట్టడం. ఆవాసాలు కోల్పోవడం; వేటాడటం ఇప్పటికీ సంభవించినకారణంగా వాటిని వేటాడటం ఇప్పుడు చట్టవిరుద్ధం.

మరియానాసు, [[హవాయి]] ద్వీపాలు ప్రపంచంలోనే అగ్రశ్రేణి వినియోగదారులు తలసరి స్పాం (ఆహారం), గువాం జాబితాలో అగ్రస్థానంలో ఉంది. హవాయి సెకను (మిగిలిన మరియానాలకు సంబంధించిన వివరాలు తరచుగా గణాంకాల నుండి లేవు). రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో స్పాం‌ను అమెరికను మిలిటరీ యుద్ధ రేషన్లుగా ద్వీపాలకు పరిచయం చేసింది.

స్పాంను &quot;డిఫాల్టు&quot; భోజనం లేదా చిరుతిండిగా పరిగణిస్తారు. తరచుగా స్పాం సుషీ, స్పామ్ పిజ్జా, స్పాం, గుడ్లు, స్పాం-ఫ్రైడు రైసు వంటి వంటకాలలో చేర్చబడుతుంది. తయారుగా ఉన్న మాంసం ఐల్ స్పైసీ స్పాం.&lt;ref name = &quot;arin గ్రీన్వుడ్&quot; /&gt;

=== సినిమా ===
ఒక చిన్న స్వతంత్ర ఉత్తర మరియానా దీవుల సినిమా, 21 వ శతాబ్దంలో కామన్వెల్తు నార్తర్ను మరియానాసు కాలేజి చేసిన ప్రయత్నాలకు 21 వ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చెందింది. విదేశీ నిర్మాతలు అప్పటికే 20 వ శతాబ్దంలో ద్వీపాలలో సినిమాలను చిత్రీకరించారు.&lt;ref name=&quot;Bill&quot;&gt;{{cite act|type=Bill|date=2011|legislature=Seventeenth Northern Marianas Commonwealth Legislature|title=Commonwealth Film &amp; Media Amendment Act of 2011|url=http://www.cnmileg.gov.mp/documents/house/hse_bills/17/HB17-157.pdf}}&lt;/ref&gt;

2002 లో మరియానాసు విజిటర్సు అథారిటీ (ఎంవిఎ) లో స్థాపించబడిన కామన్వెల్తు కోడు కొత్త § 2151, కామన్వెల్తు ఫిల్ము, వీడియో, మీడియా ఆఫీసు, దీనిని నార్తర్ను మరియానా దీవుల చలనచిత్ర కార్యాలయం అని కూడా పిలుస్తారు. కామన్వెల్తు లో చలనచిత్రాలను ఆకర్షించే ఉద్దేశ్యంతో, స్థానిక సినిమా పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడం మరియానాసు కామన్వెల్తు లెజిస్లేచరు
=== క్రీడలు ===

[[File:Francisco M. Palacios Baseball Field.JPG|thumb|Francisco M. Palacios Baseball Field]]

యునైటెడు స్టేట్స్లో ప్రబలంగా ఉన్న జట్టు క్రీడలను రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో అమెరికను సైనికులు ఉత్తర మరియానా దీవులకు పరిచయం చేశారు. బేస్బాలు ద్వీపాల అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ. సిఎన్‌ఎంఐ జట్లు లిటిలు లీగు వరల్డ్ సిరీసు‌లో (లిటిలు, జూనియరు, సీనియరు, బిగ్ లీగు డివిజన్లలో) కనిపించాయి, అలాగే మైక్రోనేషియను గేమ్సు సౌతు పసిఫికు ఆటలలో బంగారు పతకాలు సాధించాయి.

బాస్కెట్బాలు, మిశ్రమ యుద్ధ కళలు ఈ ద్వీపాలలో కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఇది అధికారిక 2009 ఓషియానియా బాస్కెట్బాలు టోర్నమెంటు‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ట్రెంచు వార్సు సిఎన్‌ఎంఐ మిశ్రమ మార్షలు ఆర్ట్స్ బ్రాండు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://crankeffect.com/144/trench-tech-saipan-cuki-alvarez-thoughts-cnmi-mixed-martial-arts-mma/|title=Trench Tech Saipan's President, Cuki Alvarez Thoughts on CNMI Mixed Martial Arts (MMA)|last=says|first=Soena Charley|date=March 12, 2010|website=Frank The Crank Camacho's Big Adventure|language=en-US|access-date=February 23, 2019|archive-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223074348/http://crankeffect.com/144/trench-tech-saipan-cuki-alvarez-thoughts-cnmi-mixed-martial-arts-mma/}}&lt;/ref&gt; సిఎన్‌ఎంఐ నుండి యోధులు పసిఫికు ఎక్స్ట్రీం పోరాటంతో పాటు యుఎఫ్‌సిలో పోటీ పడ్డారు.

సిఎన్‌ఎంఐ లోని ఇతర క్రీడలలో అల్టిమేటు ఫ్రిస్బీ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mvariety.com/cnmi/cnmi-news/sports/99833-saipan-ultimate-frisbee-to-hold-saipan-land-and-sand-hat-tournament/|title=Saipan Ultimate Frisbee to hold Saipan Land and Sand Tournament|last=Saipan|first=Ultimate|date=November 6, 2017|website=Marianas Variety|language=en-US|access-date=March 14, 2019}}&lt;/ref&gt; వాలీబాలు, టెన్నిసు, సాకరు, రూయిస్ట్రిగ్గరు, సెయిలింగు, సాఫ్ట్బాలు, బీచు వాలీబాలు, రగ్బీ, గోల్ఫు, బాక్సింగు, కిక్బాక్సింగు, టే క్వాను డిఒ, ట్రాకు అండు ఫీల్డు, స్విమ్మింగు, ట్రయాథ్లాను, ఫుట్బాలు ఉన్నాయి.

ఈ ద్వీపాలలో అనేక గోల్ఫు కోర్సులు ఉన్నాయి. ఎక్కువగా సైపాను (తరచూ రిసార్ట్సు దగ్గర)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.golfpass.com/travel-advisor/course-directory/8512-northern-mariana-islands/|title=Northern Mariana Islands|website=Golf Advisor}}&lt;/ref&gt;  2020 ల నాటికి సైపాన్లో నాలుగు గోల్ఫు కోర్సులు ఉన్నాయి: మరియానాసు కంట్రీ క్లబ్బు, లావోవా బే కంట్రీ క్లబ్బు, కోరలు ఓషను పాయింటు రిసార్టు క్లూ, కింగ్ఫిషరు గోల్ఫు లింకులు. దక్షిణాన, రోటా ద్వీపానికి మరో రోటా రిసార్టు &amp; కంట్రీ క్లబ్బు ఉంది. అన్ని కోర్సులకు 18 రంధ్రాలు ఉన్నాయి. కానీ కష్టాల స్థాయి మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Resort |first1=Mariana |last2=Spa |last3=Saipan |date=2011-11-01 |title=Saipan's scenic championship courses |url=https://www.air-golf.com/destinations/international/saipans-scenic-championship-courses |access-date=2023-10-12 |website=Air Golf Japan |language=en}}&lt;/ref&gt;

== వృక్షజాలం - జంతుజాలం ​​==
[[File:Mariana Fruit Dove RWD5.jpg|thumb|మరియానా ఫ్రూటు డోవు]]
ఉత్తర మరియానాసు దీవుల అధికారిక పక్షి స్థానిక మరియానా ఫ్రూటు డోవు, అధికారిక పుష్పం ప్లుమెరియా, ఇది అమెరికాలో ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Geography-2021&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-04-06 |title=ఉత్తర మరియానా దీవులు |url=https://kids.nationalgeographic.com/geography/u-s-states-and-territories/article/northern-mariana-islands |access-date=2023-10-21 |website=భూగోళశాస్త్రం |language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ దీవులు అనేక ఉష్ణమండల మొక్కలు, జంతువులకు, అలాగే తిమింగలాలు, డుగోంగులు.&lt;ref name=&quot;భూగోళశాస్త్రం-2021&quot; /&gt; ఈ ద్వీపాలు భారీగా అడవులతో నిండి ఉన్నాయి. దాదాపు 80% భూమిని ఉష్ణమండల అడవులు ఉన్నాయి. చెట్లలో తాటి, అరటి, పైను, ఫెర్ను, ప్లూమెరియా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;భూగోళశాస్త్రం-2021&quot; /&gt; ఈ ద్వీపాల చుట్టూ అనేక రకాల పగడాలు ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా వరకు పగడపు దిబ్బలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి. కొన్ని ద్వీపాలలో 60 కంటే ఎక్కువ జాతుల పగడాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నార్తర్న్ మరియానా దీవులు&quot;/&gt;

సైపాను రీడు వార్బ్లరు, గోల్డెను వైటు-ఐ వంటి ఉత్తర మరియానాలకు చెందిన తొమ్మిది తెలిసిన పక్షుల జాతులు ఉన్నాయి. అలాగే వివిధ రకాల అకశేరుకాలు, కీటకాలు, మొక్కలు ఉన్నాయి. లాంగు‌ఫోర్డు చెట్టు నత్త (''పార్టులా లాంగ్ఫోర్డి'') లేదా చెట్టు ఫెర్ను (''సైథియా అరమగనెన్సిసు'') కొన్ని ఉదాహరణలు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ఉత్తర మరియానా దీవులకు ప్రత్యేకమైన జంతువులు, మొక్కలు |url=https://lntreasures.com/nmi.html |access-date=2023-11-09 |website=lntreasures.com}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== ఇతర మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

[[వర్గం:మైక్రోనేషియా]]</text>
      <sha1>0aw4z5rxcvajhk58osrdouw5yt16ugp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>457076</id>
    <revision>
      <id>4980429</id>
      <parentid>4914619</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138133" sha1="ac7truiazxq0c20qk4vvgy07l5sl7lq" xml:space="preserve">{{Infobox university
 | name                   = హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్
 | image_name             = 
 | caption                = 
 | image_upright          = .7
 | established            = 1908
 | affiliation            = 
 | type                   = [[ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం|ప్రైవేట్]] [[గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్|గ్రాడ్యుయేట్]] [[బిజినెస్ స్కూల్]]
 | parent                 = [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]]
 | endowment              = {{US$|3.8 billion|link=yes}} (2020)&lt;ref name = statistics&gt;{{cite web |title=Statistics – About Us |publisher=Harvard Business School |url=https://www.hbs.edu/about/statistics/Pages/default.aspx |access-date=May 18, 2021 |archive-date=May 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505104226/https://www.hbs.edu/about/statistics/Pages/default.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
 | dean                   = [[శ్రీకాంత్ దాతర్]]
 | faculty                = 244 (2020)&lt;ref name = statistics/&gt;
 | administrative_staff   = 1,989 (2020)&lt;ref name = statistics/&gt;
 | students               = 865 (732 [[మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|MBA]])&lt;ref name = statistics/&gt;
 | city                   = [[ఆల్స్టన్]]
 | state                  = [[మసాచుసెట్స్]]
 | country                = యునైటెడ్ స్టేట్స్
 | coor                   = {{Coord|42|22|02|N|71|07|21|W|region:US-MA_scale:10000_source:placeopedia|display=inline,title}}
 | campus                 = [[పట్టణ ప్రాంతం|పట్టణ]]
 | website                = {{URL|https://www.hbs.edu|hbs.edu}}
}}
'''హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్''' ( '''HBS''' ) అనేది [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] [[పట్టభద్రుడు|గ్రాడ్యుయేట్]] బిజినెస్ స్కూల్, ఇది ఒక [[ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం|ప్రైవేట్]] ఐవీ లీగ్ పరిశోధన విశ్వవిద్యాలయం . మసాచుసెట్స్‌లోని ఆల్స్టన్‌లో ఉన్న HBS, వ్యాపార పుస్తకాలు, నాయకత్వ కథనాలు, కేస్ స్టడీస్, నెలవారీ విద్యా వ్యాపార పత్రిక అయిన ''హార్వర్డ్ బిజినెస్ రివ్యూను'' ప్రచురిస్తున్న హార్వర్డ్ బిజినెస్ పబ్లిషింగ్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది పాఠశాల ప్రాథమిక గ్రంథాలయం అయిన [[బేకర్ లైబ్రరీ/బ్లూమ్‌బెర్గ్ సెంటర్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు కూడా నిలయం. హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ ఆరు ఐవీ లీగ్ బిజినెస్ స్కూల్లలో ఒకటి.

== చరిత్ర ==
[[దస్త్రం:Baker_library.jpg|thumb| [[బేకర్ లైబ్రరీ/బ్లూమ్‌బెర్గ్ సెంటర్]]|300x300px]]
ఈ పాఠశాల 1908 లో స్థాపించబడింది. &lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/famous-harvard-business-school-alumni-2014-9?IR=T|title=The 25 Most Successful Harvard Business School Graduates|last=Baer|first=Drake|date=September 18, 2014|work=Business Insider|access-date=July 6, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816174351/http://www.businessinsider.com/famous-harvard-business-school-alumni-2014-9?IR=T|archive-date=August 16, 2016|last2=Feloni|first2=Richard}}&lt;/ref&gt; ప్రారంభంలో [[మానవీయ శాస్త్రాలు|హ్యుమానిటీస్]] ఫ్యాకల్టీ ద్వారా స్థాపించబడిన ఇది 1910 లో స్వతంత్ర హోదాను పొందింది, 1913 లో ప్రత్యేక పరిపాలనా విభాగంగా మారింది. మొదటి డీన్ చరిత్రకారుడు ఎడ్విన్ ఫ్రాన్సిస్ గే (1867–1946).&lt;ref name=&quot;obiteconomichistoryreview2&quot;&gt;{{cite journal |last=Gras |first=N. S. B. |year=1946 |title=Obituary Notice: Edwin Francis Gay |url=https://archive.org/details/economic-history-review_1946_16_1/page/60 |journal=The Economic History Review |volume=16 |issue=1 |pages=60–62 |doi=10.1111/j.1468-0289.1946.tb00722.x |jstor=2590582}}&lt;/ref&gt; యోగేవ్ (2001) అసలు భావనను వివరిస్తాడు:

: ఈ వ్యాపార, ప్రజా పరిపాలన పాఠశాల మొదట ఫ్రెంచ్ ''ఎకోల్ డెస్ సైన్సెస్ పాలిటిక్స్ నమూనాపై దౌత్యం, ప్రభుత్వ సేవలకు సంబంధించిన పాఠశాలగా భావించబడింది.'' &lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Kaplan|first=Andreas|title=A school is &quot;a building that has four walls…with tomorrow inside&quot;: Toward the reinvention of the business school}}&lt;/ref&gt; వ్యాపారంలో ప్రధానాంశంతో పాటు, మానవీయ శాస్త్ర రంగంలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీని అందించే ఉన్నత విద్యా సంస్థను ఏర్పాటు చేయడమే లక్ష్యం. పాఠ్యాంశాల గురించి చర్చలలో, బ్యాంకింగ్, రైల్వేలు మొదలైన నిర్దిష్ట వ్యాపార అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలని సూచన చేయబడింది... ప్రొఫెసర్ లోవెల్ మాట్లాడుతూ, ఈ పాఠశాల అర్హత కలిగిన ప్రభుత్వ నిర్వాహకులకు శిక్షణ ఇస్తుందని, వారిని ప్రభుత్వం నియమించుకోవడం తప్ప వేరే మార్గం లేదని, తద్వారా మెరుగైన ప్రజా పరిపాలనను నిర్మిస్తుందని అన్నారు... హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం వైద్యులకు శిక్షణ ఇచ్చినట్లే, న్యాయ అధ్యాపకులు న్యాయవాదులకు శిక్షణ ఇచ్చినట్లే, వ్యాపార రంగంలో యువతకు శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా కొత్త బాటను వెలిగిస్తోంది.&lt;ref&gt;Esther Yogev, &quot;Corporate Hand in Academic Glove: The New Management's Struggle for Academic Recognition—The Case of the Harvard Group in the 1920s,&quot; ''American Studies International'' (2001) 39#1 pp. 52–71 online&lt;/ref&gt;

హార్వర్డ్‌లో న్యాయ విద్యకు ఈ విధానం నుండి ప్రేరణ పొంది, కేస్ పద్ధతి బోధన అభివృద్ధికి బిజినెస్ స్కూల్ మార్గదర్శకత్వం వహించింది. కేసులు సాధారణంగా సంస్థలలో జరిగే వాస్తవ సంఘటనల వర్ణనలు. వాటిని పాఠశాల అధ్యాపక సభ్యులు వ్రాస్తారు, వారు వాటి అమ్మకాలపై రాయల్టీలు సంపాదిస్తారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Manufacturing morals: the values of silence in business school education|url=https://archive.org/details/manufacturingmor0000ante|last=Anteby|first=Michel|date=2013|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09247-8|location=Chicago ; London|pages=[https://archive.org/details/manufacturingmor0000ante/page/n82 67]}}&lt;/ref&gt; విద్యార్థులను మేనేజర్లుగా నియమిస్తారు, వారు విశ్లేషించి సిఫార్సులు అందించాల్సిన సమస్యలను వారికి అందిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite paper|last=Bridgman|first=Todd|title=Restating the Case: How Revisiting the Development of the Case Method Can Help Us Think Differently About the Future of the Business School}}&lt;/ref&gt;

ప్రారంభం నుండి ఈ పాఠశాల కార్పొరేట్ ప్రపంచంతో సన్నిహిత సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. దాని స్థాపన తర్వాత కొన్ని సంవత్సరాలలోనే చాలా మంది వ్యాపార నాయకులు దాని పూర్వ విద్యార్థులయ్యారు, వారి సంస్థలలో ప్రారంభ స్థానాలకు ఇతర పూర్వ విద్యార్థులను నియమించుకున్నారు.&lt;ref&gt;Yogev, &quot;Corporate Hand in Academic Glove: The New Management's Struggle for Academic Recognition—The Case of the Harvard Group in the 1920s&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Melvin_T._Copeland]], ''And Mark an Era: The Story of the Harvard Business School'' (1958)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Robert M. Smith, ''The American Business System: The Theory and Practice of Social Science, the Case of the Harvard Business School, 1920–1945'' (Garland Publishers, 1986)&lt;/ref&gt;

దాని స్థాపన సమయంలో, పాఠశాల కేవలం మగ విద్యార్థులను మాత్రమే అంగీకరించింది. 1937లో రాడ్‌క్లిఫ్ కళాశాలలో స్థాపించబడిన శిక్షణా కోర్సు ఇన్ పర్సనల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, హార్వర్డ్‌లో మహిళలకు వ్యాపార శిక్షణకు నాంది పలికింది. 1954లో రాడ్‌క్లిఫ్ నుండి ఆ కార్యక్రమం నిర్వహణను HBS స్వీకరించింది. 1959లో, ఒక-సంవత్సర ప్రోగ్రామ్ (అప్పటికి హార్వర్డ్-రాడ్‌క్లిఫ్ ప్రోగ్రామ్ ఇన్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అని పిలువబడేది) పూర్వ విద్యార్థులు HBS MBA ప్రోగ్రామ్‌లో రెండవ-సంవత్సరాలుగా చేరడానికి దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అనుమతించబడ్డారు. డిసెంబర్ 1962లో, అధ్యాపక బృందం మహిళలు నేరుగా MBA ప్రోగ్రామ్‌లోకి ప్రవేశించడానికి ఓటు వేసింది. సెప్టెంబర్ 1963లో మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసిన MBA ప్రోగ్రామ్‌కు నేరుగా దరఖాస్తు చేసుకున్న మొదటి మహిళలు.&lt;ref name=&quot;BuildingFoundation&quot;&gt;{{Cite web|title=Building the Foundation: Business Education for Women at Harvard University: 1937–1970|url=http://www.library.hbs.edu/hc/wbe/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029180105/http://www.library.hbs.edu/hc/wbe/index.html|archive-date=29 October 2015|access-date=3 November 2015|website=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt;

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో మొట్టమొదటి వ్యాపార పాఠశాలల స్థాపనలో హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ పాత్ర పోషించింది, 1964లో డర్హామ్‌లో, 1965లో బాంగోర్‌లో, 1966లో స్ట్రాత్‌క్లైడ్‌లో స్థానిక సిబ్బందితో కలిసి ఆరు వారాల అడ్వాన్స్‌డ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ కోర్సులను అందించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=FIBAAAAAIBAJ&amp;pg=PA15&amp;article_id=6330,1162003|title=Advanced Management Programme|date=March 7, 1966|work=The Glasgow Herald}}&lt;/ref&gt; అంతర్జాతీయ ఉపాధ్యాయుల కార్యక్రమం ద్వారా హార్వర్డ్‌లో బోధన ఎలా నిర్వహించబడుతుందో చూడటానికి కొత్తగా స్థాపించబడిన బ్రిటిష్ వ్యాపార పాఠశాలల నుండి ప్రొఫెసర్లను కూడా ఇది తీసుకువచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Report by the Vice-chancellor and Warden for the year 1965-66|date=1966|publisher=Durham University|page=20|chapter=Business Research Unit|chapter-url=https://reed.dur.ac.uk/xtf/view?docId=bookreader/DU_Warden/warden65/wr1965METSfile.xml#page/26/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

2012–2013లో, మహిళా విద్యార్థుల అనుభవాన్ని మెరుగుపరచడానికి, మరిన్ని మహిళా ప్రొఫెసర్లను నియమించడానికి HBS పరిపాలన కొత్త కార్యక్రమాలు, పద్ధతులను అమలు చేసింది.&lt;ref name=&quot;nytimeskantorhbscasestudygender&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/09/08/education/harvard-case-study-gender-equity.html?pagewanted=all&amp;mcubz=1|title=Harvard Business School Case Study: Gender Equity|last=Kantor|first=Jodi|date=September 7, 2013|work=The New York Times|access-date=September 11, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910221851/http://www.nytimes.com/2013/09/08/education/harvard-case-study-gender-equity.html?pagewanted=all&amp;mcubz=1|archive-date=September 10, 2017}}&lt;/ref&gt;

=== అంతర్జాతీయ పరిశోధన కేంద్రాలు ===
HBS తొమ్మిది ప్రపంచ పరిశోధనా కేంద్రాలు, నాలుగు ప్రాంతీయ కార్యాలయాలను స్థాపించింది&lt;ref name=&quot;HBS GIRC&quot;&gt;{{Cite web|title=HBS: Global|url=http://www.hbs.edu/global/Pages/default.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104203220/http://www.hbs.edu/global/Pages/default.aspx|archive-date=4 January 2017|access-date=31 January 2017|website=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt;, ఆసియా పసిఫిక్ (హాంకాంగ్, షాంఘై, సింగపూర్), యునైటెడ్ స్టేట్స్ (శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బే ఏరియా, CA), యూరప్ (పారిస్, 2003లో ప్రారంభించబడింది),&lt;ref&gt;Harvard Worldside, [https://worldwide.harvard.edu/europe-research-center Europe Research Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250903161931/https://worldwide.harvard.edu/europe-research-center |date=2025-09-03 }}, accessed 23 July 2022&lt;/ref&gt; దక్షిణాసియా (భారతదేశం),&lt;ref name=&quot;HBS India&quot;&gt;{{Cite web|date=6 April 2006|title=HBS opens research center in Mumbai|url=http://news.harvard.edu/gazette/story/2006/04/hbs-opens-research-center-in-mumbai/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202170209/http://news.harvard.edu/gazette/story/2006/04/hbs-opens-research-center-in-mumbai/|archive-date=2 February 2017|access-date=31 January 2017|website=[[Harvard Gazette]]}}&lt;/ref&gt; మధ్యప్రాచ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికా (దుబాయ్, ఇస్తాంబుల్, టెల్ అవీవ్), జపాన్, లాటిన్ అమెరికా (మోంటెవీడియో, మెక్సికో సిటీ, సావో పాలో)లలోని కార్యాలయాల ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Harvard launches Latin America Research Center in Montevideo|url=https://marcasur.com/noticia.php?ID=4054|website=Marcasur}}&lt;/ref&gt;

== ర్యాంకింగ్‌లు ==
{{Infobox business school rankings
| QSglobal = 3
| FT = 11
| BWg = 6
| USNWRg = 6
| QSUSA = 3
|LinkedIn=1|FTus=7|LinkedInGlobal=3}}

2022 నాటికి, ''[[యు.ఎస్. న్యూస్ &amp; వరల్డ్ రిపోర్ట్]] ద్వారా HBS దేశంలో ఐదవ స్థానంలో ఉంది,''&lt;ref name=&quot;US&quot;&gt;{{Cite web|title=2021 Best Business Schools|url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-business-schools/mba-rankings|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314003952/https://www.usnews.com/best%2Dgraduate%2Dschools/top%2Dbusiness%2Dschools/mba%2Drankings|archive-date=14 March 2012|access-date=19 May 2021|website=U.S. News &amp; World Report}}&lt;/ref&gt; ''ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్'' ద్వారా ప్రపంచంలో మూడవ స్థానంలో,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=MBA 2022 - Business school rankings from the Financial Times - FT.com|url=https://rankings.ft.com/rankings/2866/mba-2022|access-date=2022-06-14|website=rankings.ft.com}}&lt;/ref&gt; ''QS వరల్డ్ యూనివర్సిటీ ర్యాంకింగ్స్'' ద్వారా ప్రపంచంలో రెండవ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Full Time MBA: Global 2022|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/mba-rankings/global/2022|access-date=2022-09-27|website=Top Universities|language=en}}&lt;/ref&gt;

== విద్యా జీవితం ==
డాక్టోరల్ కార్యక్రమాలు కూడా చేపట్టినప్పటికీ, చాలా మంది పూర్తి సమయం విద్యార్థులు MBA కోసం చదువుతారు. కార్యనిర్వాహక విద్య, ఆన్‌లైన్ కోర్సులు అందించబడతాయి.&lt;ref&gt;https://www.hbs.edu/&lt;/ref&gt;

బేకర్ స్కాలర్స్ అంటే వారి సంవత్సర తరగతిలో మొదటి 5% మందిలో రెండేళ్ల కోర్సులో విద్యా గౌరవాలు పొందిన MBA విద్యార్థులు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards &amp;#124; Commencement 2025|url=https://www.hbs.edu/commencement/2021/awards/Pages/baker-scholars.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Story Behind the Baker Scholars - Harvard Business School|url=https://www.hbs.edu/about/video.aspx?v=1_z22usvo5}}&lt;/ref&gt;

== విద్యార్థి జీవితం ==
HBS విద్యార్థులు క్యాంపస్‌లోని 95 కంటే ఎక్కువ విభిన్న క్లబ్‌లు, విద్యార్థి సంస్థలలో చేరవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Activities, Government &amp; Clubs {{!}} MBA|url=https://www.hbs.edu/mba/student-life/activities-government-and-clubs|access-date=2025-01-21|website=Harvard Business School|language=en-us}}&lt;/ref&gt; MBA విద్యార్థి సంఘానికి, అధ్యాపక బృందానికి/పరిపాలనకు మధ్య స్టూడెంట్ అసోసియేషన్ (SA) ప్రధాన సంధానకర్త. అదనంగా, HBS విద్యార్థి సంఘాన్ని విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో హార్వర్డ్ గ్రాడ్యుయేట్ కౌన్సిల్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 August 2018|title=Best Business Schools in Boston|url=https://www.helptostudy.com/best-business-schools-in-boston/|access-date=February 2, 2023|website=helptostudy|archive-date=7 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207180702/https://www.helptostudy.com/best-business-schools-in-boston/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== కార్యనిర్వాహక విద్య ==
2015లో, HBS మొత్తం ఆదాయం $707 మిలియన్లకు ఎగ్జిక్యూటివ్ విద్య $168 మిలియన్లను అందించింది.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.com/capital/story/20160725-smart-ways-to-get-harvard-on-your-cv|title=Smart ways to get Harvard on your CV|last=Dizik|first=Alina|date=27 July 2016|work=BBC|access-date=27 January 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128052008/http://www.bbc.com/capital/story/20160725-smart-ways-to-get-harvard-on-your-cv|archive-date=28 January 2019}}&lt;/ref&gt; ఇందులో ఇవి ఉన్నాయి:

* అడ్వాన్స్‌డ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్, సీనియర్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ల కోసం ఏడు వారాల రెసిడెన్షియల్ ప్రోగ్రామ్, &quot;అత్యున్నత స్థాయి నాయకత్వానికి సిద్ధం&quot; అనే లక్ష్యంతో ప్రకటించబడింది. &lt;ref name=&quot;hbs.edu&quot;&gt;{{Cite web|title=Advanced Management Program Overview|url=https://www.exed.hbs.edu/advanced-management-program/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213215916/https://www.exed.hbs.edu/advanced-management-program/|archive-date=13 February 2019|access-date=20 January 2019|website=HBS Executive Education}}&lt;/ref&gt;
* జనరల్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్, జనరల్ మేనేజర్లుగా లేదా వారి సంస్థలలో అటువంటి హోదా పరిధిలో ఉన్న సీనియర్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ల కోసం నాలుగు నెలల ఇంటెన్సివ్ రెసిడెన్షియల్ ప్రోగ్రామ్.
* ఎగ్జిక్యూటివ్-MBA ప్రత్యామ్నాయమైన ప్రోగ్రామ్ ఫర్ లీడర్‌షిప్ డెవలప్‌మెంట్ అనేది అధిక సంభావ్య నాయకులు, ఉద్భవిస్తున్న ఎగ్జిక్యూటివ్‌ల కెరీర్‌లను వేగవంతం చేయడానికి ఏడు నెలల రెసిడెన్షియల్ ప్రోగ్రామ్.
* రెండు సంవత్సరాల పాటు విస్తరించి ఉన్న మూడు వారాల &quot;యూనిట్లు&quot; కలిగిన ఓనర్/ప్రెసిడెంట్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్, దీనిని &quot;వ్యాపార యజమానులు, వ్యవస్థాపకులకు&quot; విక్రయిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Owner/President Management – Leadership – Programs|url=https://www.exed.hbs.edu/owner-president-management/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213221227/https://www.exed.hbs.edu/owner-president-management/|archive-date=13 February 2019|access-date=29 January 2019|website=HBS Executive Education}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Owner/President Management Program (Executive Education) – Teaching Interest|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?teaching=111|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919161749/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?teaching=111|archive-date=19 September 2020|access-date=29 January 2019|website=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt;
* 2014లో HBXగా ప్రారంభించబడిన హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ ఆన్‌లైన్, హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ ఫ్యాకల్టీ బోధించే, ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా అందించబడే సౌకర్యవంతమైన సర్టిఫికేట్, క్రెడెన్షియల్ ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తుంది.
* వ్యాపార విద్యలో వైవిధ్యం, అవకాశాలను పెంచడానికి రూపొందించబడిన పెరుగుతున్న కళాశాల సీనియర్ల కోసం ఒక వారం పాటు నిర్వహించబడే సమ్మర్ వెంచర్ ఇన్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్. పాల్గొనేవారు వేసవి ఇంటర్న్‌షిప్‌లో ఉద్యోగం పొంది ఉండాలి, హాజరు కావడానికి వారి సంస్థచే నామినేట్ చేయబడి, స్పాన్సర్‌షిప్ కలిగి ఉండాలి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Program – Summer Venture in Management|url=http://www.hbs.edu/svmp/about-the-program/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905064420/http://www.hbs.edu/svmp/about-the-program/|archive-date=September 5, 2013|access-date=March 28, 2015|publisher=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt;

== విద్యా విభాగాలు ==
పాఠశాల అధ్యాపక బృందం 10 విద్యా విభాగాలుగా విభజించబడింది: అకౌంటింగ్, నిర్వహణ; వ్యాపారం, ప్రభుత్వం, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ; వ్యవస్థాపక నిర్వహణ; ఆర్థికం; సాధారణ నిర్వహణ; మార్కెటింగ్; చర్చలు, సంస్థలు, మార్కెట్లు; సంస్థాగత ప్రవర్తన; వ్యూహం;, సాంకేతికత, కార్యకలాపాల నిర్వహణ.&lt;ref&gt;Harvard Business School.&lt;/ref&gt;

== భవనాలు ==
పాత భవనాల్లో 1927లో నిర్మించిన మోర్గాన్ హాల్, జెపి మోర్గాన్ పేరు మీద, 1940లో నిర్మించిన లోబ్ హౌస్, జాన్ ఎల్. లోబ్ సీనియర్, అతని కొడుకు పేరు మీద, (రెండూ మెకిమ్, మీడ్ &amp;amp;amp; వైట్&lt;ref name=&quot;hbsmorganhall&quot;&gt;{{Cite web|title=Morgan Hall|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/morgan-hall.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008062902/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/morgan-hall.aspx|archive-date=October 8, 2017|access-date=October 15, 2017|website=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hbsloebhouse&quot;&gt;{{Cite web|title=Loeb House|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/loeb-house.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016170922/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/loeb-house.aspx|archive-date=October 16, 2017|access-date=October 15, 2017|website=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt; రూపొందించారు),, 1971లో నిర్మించిన బర్డెన్ హాల్, 900 సీట్ల ఆడిటోరియం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;hbsburdenhall&quot;&gt;{{Cite web|title=Burden Hall|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/burden-hall.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015113911/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/burden-hall.aspx|archive-date=October 15, 2017|access-date=October 15, 2017|website=Harvard Business School}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harvardcrimsonhbslimitsauditoriumuse&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thecrimson.com/article/2007/4/17/hbs-limits-auditorium-use-the-harvard/|title=HBS Limits Auditorium Use|last=Nemerenco|first=Daniela|date=April 17, 2007|work=The Harvard Crimson|access-date=October 15, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150603022219/http://www.thecrimson.com/article/2007/4/17/hbs-limits-auditorium-use-the-harvard/|archive-date=June 3, 2015}}&lt;/ref&gt;

2010 శరదృతువులో, [[టాటా గ్రూప్|టాటా సంబంధిత కంపెనీలు]], స్వచ్ఛంద సంస్థలు కార్యనిర్వాహక కేంద్రం నిర్మాణం కోసం $50 మిలియన్లను విరాళంగా ఇచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;HBS TH&quot;&gt;{{Cite web|date=14 October 2010|title=Harvard Business School Receives $50 Million Gift from the Tata Trusts and Companies|url=http://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103025715/https://www.hbs.edu/news/releases/Pages/tatagift.aspx|archive-date=3 November 2018|access-date=14 January 2017}}&lt;/ref&gt; టాటా సన్స్ ఛైర్మన్ [[రతన్ టాటా]] (AMP, 1975) పేరు మీద ఈ కార్యనిర్వాహక కేంద్రానికి టాటా హాల్ అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref name=&quot;Tata Hall HBS Named&quot;&gt;{{Cite web|date=10 December 2013|title=Tata Hall Dedicated at HBS|url=http://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813113828/https://harvardmagazine.com/2013/12/tata-hall-at-hbs-dedicated|archive-date=13 August 2018|access-date=14 January 2017}}&lt;/ref&gt; మొత్తం నిర్మాణ వ్యయాలు $100 మిలియన్లుగా అంచనా వేయబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;HBS 100M&quot;&gt;{{Cite web|title=HBS Tops Off Tata Hall|url=https://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033238/http://www.thecrimson.com/article/2012/9/25/HBS-Tops-Tata-Hall/|archive-date=18 January 2017|access-date=14 January 2017}}&lt;/ref&gt; టాటా హాల్ HBS క్యాంపస్ ఈశాన్య మూలలో ఉంది. ఈ సౌకర్యం హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడ్యుకేషన్ కార్యక్రమాలకు అంకితం చేయబడింది. దాదాపు 150,000 స్థూల చదరపు అడుగులతో ఏడు అంతస్తుల ఎత్తులో, విద్యా విద్యార్థుల కోసం దాదాపు 180 బెడ్‌రూమ్‌లు, విద్యా, బహుళ ప్రయోజన స్థలాలను కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A campus built on philanthropy – Tata Hall|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160622202327/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx|archive-date=June 22, 2016|access-date=June 19, 2016|website=Harvard Business School – About us}}&lt;/ref&gt;

క్రెస్గే వే అనేది పూర్వపు క్రెస్గే హాల్ స్థావరం వద్ద ఉంది, దీనికి సెబాస్టియన్ ఎస్. క్రెస్గే పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016|title=Harvard Business School – A Campus Built on Philanthropy|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/outdoor-spaces/Pages/kresge-way.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629125741/http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/outdoor-spaces/Pages/kresge-way.aspx|archive-date=June 29, 2016|access-date=June 19, 2016|website=Kresge Way – About us}}&lt;/ref&gt; 2014లో, క్రెస్గే హాల్ స్థానంలో కొత్త హాల్‌ను ఏర్పాటు చేశారు, దీనికి దివంగత [[రూత్ ములాన్ చు చావో|రూత్ ములన్ చు చావో]] కుటుంబం US$30 మిలియన్ల విరాళం అందించింది, వారి నలుగురు కుమార్తెలు హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్‌లో చదువుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016|title=A campus built on philanthropy – Ruth Mulan Chu Chao Center|url=http://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/chao-center.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226121751/https://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/chao-center.aspx|archive-date=February 26, 2021|access-date=June 19, 2016|website=Harvard Business School – About us}}&lt;/ref&gt; ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడ్యుకేషన్ క్వాడ్‌లో ప్రస్తుతం మెక్‌ఆర్థర్, బేకర్, మెల్లన్ హాల్స్ (నివాసాలు), మెక్‌కొల్లమ్, హావెస్ (తరగతి గదులు), చావో సెంటర్, గ్లాస్ (పరిపాలన) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016|title=HBS Campus|url=http://www.exed.hbs.edu/about-us/locations/hbscampus/Pages/default.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630052953/http://www.exed.hbs.edu/about-us/locations/hbscampus/Pages/default.aspx|archive-date=June 30, 2016|access-date=June 19, 2016|website=Harvard Business School – Executive Education}}&lt;/ref&gt;

చాలా HBS భవనాలు పాదచారుల రాకపోకలకు తెరిచి ఉన్న రంగు-కోడెడ్ బేస్మెంట్ టన్నెల్ వ్యవస్థ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Larson&quot;&gt;{{Cite web|last=Keith Larson|date=16 November 2010|title=The HBS Tunnels|url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1698}}&lt;/ref&gt; నిర్వహణ కార్మికులకు తెరిచిన సొరంగాలు క్యాంపస్‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు ఆవిరి పైపులను మాత్రమే తీసుకువెళతాయి, వీక్స్ ఫుట్‌బ్రిడ్జి ద్వారా కేంబ్రిడ్జ్‌లోని బ్లాక్‌స్టోన్ ఆవిరి ప్లాంట్‌తో క్రెస్జ్‌ను కలుపుతాయి.&lt;ref name=&quot;Larson&quot; /&gt;{{Wide image|Harvard University Skyline 2.png|900px|&lt;div align=center&gt;[[జాన్ W. వీక్స్ ఫుట్‌బ్రిడ్జ్|వీక్స్ ఫుట్‌బ్రిడ్జ్]] సూర్యాస్తమయ సమయంలో [[చార్లెస్ నది]]ను దాటుతున్న దృశ్యం, ఎడమ వైపున హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్, కుడి వైపున [[హార్వర్డ్ కెన్నెడీ స్కూల్]].&lt;/div&gt;|dir=rtl}}

== ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్థులు ==

=== ఎంబీఏ ===
[[దస్త్రం:Valeant_Pharmaceuticals'_Business_Model_(headshot).jpg|thumb|బిల్ అక్మాన్]]
[[దస్త్రం:Mike_Bloomberg_Headshot_(3x4_cropped).jpg|thumb|మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్]]
[[దస్త్రం:Becky_Quick_and_Jamie_Dimon_(24493759992)_(cropped).jpg|thumb|జామీ డిమోన్]]
[[దస్త్రం:Jane_Fraser_(cropped).jpg|thumb|జేన్ ఫ్రేజర్]]
{{div col|colwidth=30em}}
*[[బిల్ అక్మాన్]], 1992 – హెడ్జ్ ఫండ్ మేనేజర్&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[గీతా అయ్యర్]], 1985 – బోస్టన్ కామన్ అసెట్ మేనేజ్‌మెంట్ వ్యవస్థాపకురాలు, భారతీయ అధ్యక్షురాలు.&lt;ref name=&quot;IndiaNewEngland&quot;&gt;{{Cite web |title=In Chai With Manju, Woman of the Year 2014 Geeta Aiyer Talks About Her Selection for IAS, Second Indian Woman to Go to Harvard Business School and Entrepreneurial Journey |url=https://indianewengland.com/in-chai-with-manju-woman-of-the-year-2014-geeta-aiyer-talks-about-her-selection-for-ias-second-indian-woman-to-go-to-harvard-business-school-and-entrepreneurial-journey/ |website=IndiaNewEngland.com |date=8 May 2015 |access-date=5 December 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[రిచర్డ్ బి. పీజర్]], 1973- [[పట్టణ ప్రణాళిక]], రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధిలో పండితుడు, విద్యావేత్త.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Professor Rick Peiser returns to the Department for sabbatical research {{!}} Department of Land Economy |url=https://www.landecon.cam.ac.uk/cambridge-real-estate-research-centre/news/professor-rick-peiser-returns-department-sabbatical |website=www.landecon.cam.ac.uk |language=en |date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;
*[[పాల్ వి. యాపిల్‌గార్త్]], 1974 – [[మిలీనియం ఛాలెంజ్ కార్పొరేషన్]] యొక్క మొదటి CEO, [[ప్రపంచ బ్యాంకు]], [[బ్యాంక్ ఆఫ్ అమెరికా]], [[అమెరికన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] లలో ఎగ్జిక్యూటివ్
*[[ఆడమ్ ఆరోన్]], [[AMC థియేటర్స్]] ఛైర్మన్, CEO&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2022-08-17/amc-amc-stock-became-a-meme-thanks-to-adam-aron-s-antics |title=AMC's CEO Turned His $9 Billion Company Into a Meme Machine |last1=Gillette |first1=Felix |last2=Ronalds-Hannon |first2=Eliza |website=Bloomberg |date=August 17, 2022 |access-date=September 3, 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[గెర్రీ ఆష్‌వర్త్]] - ఒలింపిక్ బంగారు పతక విజేత స్ప్రింటర్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.dartmouthalumnimagazine.com/article/1984/4/1/1963|title=1963 &amp;#124; Dartmouth Alumni Magazine &amp;#124; APRIL 1984|website=Dartmouth Alumni Magazine &amp;#124; The Complete Archive|access-date=2025-06-09|archive-date=2025-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224054254/https://archive.dartmouthalumnimagazine.com/article/1984/4/1/1963|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[జోసెఫ్ ఎల్. బడరాకో]] – సీనియర్ అసోసియేట్ డీన్, చైర్, [[వ్యాపార నీతి]] ప్రొఫెసర్, HBS MBA ప్రోగ్రామ్; రచయిత&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6415 |title=Joseph L. Badaracco – Faculty – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=29 January 2019 |archive-date=1 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101213450/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/profile.aspx?facId=6415 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[రాహుల్ బజాజ్]], 1964 – [[బజాజ్ ఆటో]] భారతీయ CEO&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rbajaj |title=Rahul Bajaj – Creating Emerging Markets – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=3 February 2019 |archive-date=17 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017213250/http://www.hbs.edu/creating-emerging-markets/interviews/Pages/profile.aspx?profile=rbajaj |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Raymond W. Baker]], 1960 – director of [[Global Financial Integrity]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3105 |title=Q&amp;A – Dirty Money: Raymond Baker Explores the Free Market's Demimonde – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=February 2001 |access-date=3 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112041656/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3105 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jim Balsillie]], 1989 – billionaire co-CEO of [[Research In Motion]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=371 |title=Sending a Message – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2006 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112163143/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=371 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Steve Bannon]] – former White House advisor and former chairman of Breitbart News Network&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vanityfair.com/news/2017/04/steve-bannon-harvard-business-school |title=How Harvard Business School Helped Turn Steve Bannon into a Monster |first=Duff |last=McDonald |website=The Hive |date=19 April 2017 |access-date=4 February 2019 |archive-date=25 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725045016/https://www.vanityfair.com/news/2017/04/steve-bannon-harvard-business-school |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Alex Behring]] – co-founder and managing partner of [[3G Capital]]&lt;ref name=Bloomberg&gt;{{cite web |title=Alexandre Behring da Costa |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=982712&amp;privcapId=23471434 |website=Bloomberg |access-date=March 25, 2015 |archive-date=March 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328204422/http://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=982712&amp;privcapId=23471434 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2014/10/06/alex-behring.html |title=Alex Behring |date=6 October 2014 |website=[[CNBC]] |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000334/https://www.cnbc.com/2014/10/06/alex-behring.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Tarek Ben Halim]] – investment banker and founder of Alfanar, a [[venture philanthropy]] organization&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/finance-obituaries/6948075/Tarek-Ben-Halim.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/finance-obituaries/6948075/Tarek-Ben-Halim.html |archive-date=2022-01-11 |url-access=subscription |url-status=live |title=Tarek Ben Halim |date=7 January 2010 |access-date=4 February 2019 |via=telegraph.co.uk}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;
*[[Guy Berruyer]] – French CEO of [[Sage Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://uk.reuters.com/business/stocks/company-officers/MGGT.L |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013252/https://uk.reuters.com/business/stocks/company-officers/MGGT.L |url-status=dead |archive-date=1 February 2019 |title=Officers &amp; Directors – Reuters.co.uk |website=uk.reuters.com |access-date=31 January 2019}}&lt;/ref&gt;
*[[Ernesto Bertarelli]] - Italian-born Swiss billionaire businessman and philanthropist.
*[[Paul Bilzerian]] (born 1950), financier convicted of securities fraud&lt;ref name=&quot;NYT19870524&quot;&gt;{{cite news |last=Cowan |first=Alison Leigh |date=May 24, 1987 |title=Corporate Raider: Paul Bilzerian; a scrappy takeover artist rises to the top |url=https://www.nytimes.com/1987/05/24/business/corporate-raider-paul-bilzerian-a-scrappy-takeover-artist-rises-to-the-top.html |access-date=November 10, 2012 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
*[[Len Blavatnik]], 1989 – Ukrainian-American businessman&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/news/releases/Pages/blavatnik-fellows-life-science-2018.aspx |title=Harvard Business School Names 2018–2019 Blavatnik Fellows in Life Science Entrepreneurship – News – Harvard Business School |website=hbs.edu |date=31 May 2018 |access-date=2 February 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202010016/https://www.hbs.edu/news/releases/Pages/blavatnik-fellows-life-science-2018.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్]], 1966 – న్యూయార్క్ నగర మాజీ మేయర్&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Dan Bricklin]], 1979 – inventor of the electronic [[spreadsheet]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/indoor-spaces/Pages/bricklin-classroom.aspx |title=Bricklin Classroom – About – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=30 January 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202020922/https://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/indoor-spaces/Pages/bricklin-classroom.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Tracy Britt Cool]], 2009 – entrepreneur; former director of [[Berkshire Hathaway]] and subsidiaries
*[[Charles Bunch]], 1979 – CEO of [[PPG Industries]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/lists/2009/12/best-boss-09_Charles-E-Bunch_E2UL.html |title=#243 Charles E Bunch – Forbes.com |website=forbes.com |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053311/https://www.forbes.com/lists/2009/12/best-boss-09_Charles-E-Bunch_E2UL.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jean Burelle]] (born 1938/39) – French billionaire chairman and CEO of [[Burelle]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=5827947&amp;privcapId=876860 |title=Executive Profile: Jean Burelle |publisher=Bloomberg |access-date=28 July 2017 |archive-date=4 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072932/https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=5827947&amp;privcapId=876860 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/profile/jean-burelle/ |title=Jean Burelle |website=Forbes |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000344/https://www.forbes.com/profile/jean-burelle/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Steve Burke (businessman)|Steve Burke]] – [[NBCUniversal]] CEO; [[Comcast]] executive vice president
*[[George W. Bush]], 1975 – 43rd [[President of the United States]] and former [[Governor of Texas]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Liam Byrne]], 2010 – politician, [[British Labour Party]] [[Member of parliament]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5618 |title=An Evangelist for Entrepreneurs – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=22 May 2016 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112121413/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5618 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Philip Caldwell]], 1942 – chairman and CEO of the [[Ford Motor Company]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Chase Carey]], 1980 – president of [[News Corporation (1980–2013)|News Corporation]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Cynthia Carroll]], 1989 – former CEO of [[Anglo American PLC]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=10 |title=Cynthia Carroll, MBA 1989 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2012 |access-date=30 January 2019 |archive-date=11 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511055730/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=10 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Donald J. Carty]], 1971 – chairman and CEO of [[American Airlines]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6269 |title=Leading In a New Era – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=October 1996 |access-date=30 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112043647/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6269 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Elaine Chao]], 1979 – U.S. Secretary of Transportation and former U.S. Secretary of Labor&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thecrimson.com/article/2016/11/30/Trump-Chao-hbs-transportation-secretary/ |title=Trump Picks HBS Alumna Elaine Chao for Transportation Secretary – News – The Harvard Crimson |website=thecrimson.com |access-date=30 January 2019 |archive-date=28 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628062721/http://www.thecrimson.com/article/2016/11/30/Trump-Chao-hbs-transportation-secretary/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[P. Chidambaram]], 1968 – former [[Minister of Finance (India)|Union Minister of Finance]] in India&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=665 |title=India's Chidambaram Says Nation Is &quot;Poor Rich&quot; – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=March 2008 |access-date=3 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112161107/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=665 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Teresa Clarke]] – former managing director of [[Goldman Sachs]] (2004–2010) and CEO and founder of [[Africa.com]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4067 |title=Inside Africa – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=13 May 2014 |access-date=4 February 2019 |archive-date=12 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412051535/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4067 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Vittorio Colao]], 1990 – CEO of [[Vodafone Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4284 |title=In My Humble Opinion: Vittorio Colao (MBA 1990) – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2014 |access-date=4 February 2019 |archive-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315182911/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4284 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Sherry Coutu]], 1993 – former CEO and angel investor&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3817 |title=Freedom to Explore – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=23 June 2014 |access-date=4 February 2019 |archive-date=12 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412143916/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3817 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Stephen Covey]], 1957 – self-help author&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Zoe Cruz]], 1982 – banker; former co-president of [[Morgan Stanley]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gsb.stanford.edu/insights/zoe-cruz-being-shoved-out-your-comfort-zone-has-advantages |title=Zoe Cruz: Being Shoved Out of Your Comfort Zone Has Advantages |website=Stanford Graduate School of Business |access-date=29 January 2019 |archive-date=11 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190211175614/https://www.gsb.stanford.edu/insights/zoe-cruz-being-shoved-out-your-comfort-zone-has-advantages |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Philip Hart Cullom]], 1988 – [[U.S. Navy]] Vice Admiral&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hbsclubchicago.org/s/1738/cc/index2.aspx?sid=1738&amp;gid=7&amp;pgid=59485&amp;crid=0&amp;calpgid=13&amp;calcid=1335 |title=Philip Hart Cullom MBA'88, Vice Admiral, US Navy, Retired |website=hbsclubchicago.org |access-date=29 January 2019 |archive-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315182933/http://www.hbsclubchicago.org/s/1738/cc/21/page.aspx?sid=1738&amp;gid=7&amp;pgid=59485&amp;crid=0&amp;calpgid=13&amp;calcid=1335 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[John D'Agostino (financial services)|John D'Agostino]], 2002 – managing director of Alkeon Capital and subject of best-selling book ''[[Rigged (book)|Rigged: The True Story of a Wall Street Novice who Changed the World of Oil Forever]]''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=25728289&amp;privcapId=25728109&amp;previousCapId=25728109&amp;previousTitle=MotherRock+LP |title=Bloomberg |website=bloomberg.com |access-date=2 February 2019 }}&lt;/ref&gt;
*[[Daniel A. D'Aniello]], 1974 – co-founder of [[The Carlyle Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/profile/daniel-daniello/ |title=Daniel D'Aniello |website=Forbes |access-date=30 January 2019 |archive-date=28 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828032257/https://www.forbes.com/profile/daniel-daniello/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ray Dalio]], 1973 – founded [[Bridgewater Associates]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Jeffrey Deitch]], 1978 – art dealer and gallerist&lt;ref&gt;{{cite news |title=When Art Met Finance How Jeffrey Deitch, Citibank, and Christo created the art market as we know it |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6345 |access-date=11 March 2020 |work=HBS Alumni |date=1 August 2017 |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412145228/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6345 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Elisabeth DeMarse]], 1980 – CEO of [[Newser]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://theglasshammer.com/2015/03/20/intrepid-woman-elisabeth-demarse-chair-president-and-ceo-of-thestreet-com-2/ |title=Intrepid Woman: Elisabeth DeMarse, Chair, President, and CEO of TheStreet.com |date=20 March 2015 |website=theglasshammer.com |access-date=4 February 2019 |archive-date=4 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204175915/http://theglasshammer.com/2015/03/20/intrepid-woman-elisabeth-demarse-chair-president-and-ceo-of-thestreet-com-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Anne Dias-Griffin]], 1997 – hedge fund manager for Aragon Global Management&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3982 |title=Fighting income inequality with early education reform – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=18 August 2014 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112185226/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3982 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Betty Jane Diener]], 1964 (and DBA, 1974) – Virginia Secretary of Commerce (1982–1986)&lt;ref name=wpost&gt;{{cite news |first=Bart |last=Barnes |title=Betty Jane Diener, blunt Virginia secretary of commerce in 1980s, dies |url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/betty-jane-diener-blunt-virginia-secretary-of-commerce-in-1980s-dies/2015/02/17/6976cac4-b621-11e4-a200-c008a01a6692_story.html |newspaper=[[Washington Post]] |date=February 17, 2015 |access-date=February 21, 2015 |archive-date=February 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221160409/http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/betty-jane-diener-blunt-virginia-secretary-of-commerce-in-1980s-dies/2015/02/17/6976cac4-b621-11e4-a200-c008a01a6692_story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jamie Dimon]], 1982 – CEO and chairman of [[JPMorgan Chase]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[James Dinan]], 1985 – founder of hedge fund York Capital Management&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=71 |title=James Dinan &amp; Elizabeth Miller, both MBA 1985 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=4 May 2013 |access-date=2 February 2019 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008184206/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=71 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Tim Draper]], 1984 – venture capital investor&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=4975 |title=Golden State of Mind – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2015 |access-date=4 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112031914/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=4975 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Colin Drummond]] – CEO of [[Viridor]] and joint CEO of [[Pennon Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.plymouth.ac.uk/your-university/governance/board-of-governors/colin-drummond |title=Colin Drummond: Chairman |website=University of Plymouth |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130110116/https://www.plymouth.ac.uk/your-university/governance/board-of-governors/colin-drummond |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Donna Dubinsky]], 1981 – CEO of [[Palm, Inc.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1997 |title=Donna L. Dubinsky, MBA 1981 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2007 |access-date=30 January 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712123106/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1997 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Axel Dumas]], 2010 – CEO of [[Hermès]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gröndahl |first1=Marie-Pierre |title=Succession chez Hermès Axel Dumas bien en selle |url=http://www.parismatch.com/Actu/Economie/Succession-chez-Hermes-Axel-Dumas-bien-en-selle-508757 |access-date=9 February 2018 |work=Paris Match |date=22 April 2013 |archive-date=29 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004926/http://www.parismatch.com/Actu/Economie/Succession-chez-Hermes-Axel-Dumas-bien-en-selle-508757 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Erik Engstrom]], 2015 – CEO of [[Reed Elsevier]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hbs.edu/news/m/Pages/news-article-details.aspx?articleId=9654 |title=About Us Mobile- Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=30 January 2019 }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*[[Mary Callahan Erdoes]], 1993 – CEO of [[J.P. Morgan Asset Management]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5769 |title=Mentoring Is 'the Best Part of the Job' – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=2 September 2016 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112202609/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5769 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Mark Ein]], 1992 – venture caplaitlist and owner of sports teams&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kangarloo |first1=Kasra |title=The many lives of Mark Ein (Video) |url=https://www.bizjournals.com/washington/print-edition/2015/07/24/the-many-lives-of-mark-ein.html |website=[[American City Business Journals]] |publisher=Washington Business Journal |access-date=30 July 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Sheldon Erikson]], 1970 – chairman, president and CEO of [[Cameron International Corporation]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/lists/2007/12/lead_07ceos_Sheldon-R-Erikson_SFIX.html |title=#106 Sheldon R Erikson – Forbes.com |website=forbes.com |access-date=4 February 2019 |archive-date=4 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204065908/https://www.forbes.com/lists/2007/12/lead_07ceos_Sheldon-R-Erikson_SFIX.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[Diana Farrell]] 1991 – president and CEO of JPMorgan Chase Institute&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://berkleycenter.georgetown.edu/people/diana-farrell |title=Diana Farrell |website=berkleycenter.georgetown.edu |access-date=30 January 2019 |archive-date=31 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190131041200/https://berkleycenter.georgetown.edu/people/diana-farrell |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Nicholas Ferguson (businessman)|Nicholas Ferguson]] – chairman of [[BskyB]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.speakers4schools.org/speakers/nicholas-ferguson/ |title=Nicholas Ferguson – Speakers for Schools |website=speakers4schools.org |access-date=2 February 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202212120/https://www.speakers4schools.org/speakers/nicholas-ferguson/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Mark Fields (businessman)|Mark Fields]], 1989 – president and CEO of Ford Motor Company&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2685 |title=Q&amp;A – Mark Fields – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=April 2002 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112172624/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2685 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Randy Fine]], 1998 – [[U.S. Representative]] and gambling industry executive&lt;ref name=hou&gt;[https://flhouse.gov/Sections/Representatives/details.aspx?MemberId=4646&amp;SessionId=103 &quot;Randy Fine,&quot;] flhouse.gov.&lt;/ref&gt;
*[[Barbara Hackman Franklin]], 1964 – 29th [[U.S. Secretary of Commerce]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2012 |title=Barbara Hackman Franklin, MBA 1964 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2004 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412160542/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jane Fraser (banking)|Jane Fraser]], 1994 – CEO of [[Citigroup]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/hbs-club-of-ny-honors-five/ |title=HBS Club of NY honors five |date=3 May 2016 |website=harvard.edu |access-date=2 February 2019 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065624/https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/hbs-club-of-ny-honors-five/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Morten Friis]], 1979 – Chief Risk Officer of [[Royal Bank of Canada]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hbstoronto.ca/s/1738/cc/index2.aspx?sid=1738&amp;gid=74&amp;calcid=83047&amp;calpgid=34861&amp;pgid=252&amp;ecid=100488&amp;crid=0 |title=View Content |website=hbstoronto.ca |access-date=2 February 2019 |archive-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315182946/http://www.hbstoronto.ca/s/1738/cc/21/page.aspx?sid=1738&amp;gid=74&amp;calcid=83047&amp;calpgid=34861&amp;pgid=252&amp;ecid=100488&amp;crid=0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Orit Gadiesh]], 1977-  Israeli-American chairperson of management consulting firm [[Bain &amp; Company]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.forbes.com/profile/orit-gadiesh/|title=Orit Gadiesh - Forbes|website=[[Forbes]] |date=September 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930060752/http://www.forbes.com/profile/orit-gadiesh/ |archive-date=September 30, 2012 }}&lt;/ref&gt;
*[[Gregory Gray Garland Jr.]], 1949 – lawyer and business executive; chairman of the [[Pittsburgh and Lake Erie Railroad]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gregory Gray Garland, Jr. obituary |url=https://obituaries.post-gazette.com/obituary/gregory-gray-garland-jr-1079289299 |website=Pittsburgh Post-Gazette |access-date=29 August 2022}}&lt;/ref&gt;
*[[Bill George (academic)|William W. George]] – senior fellow and professor, HBS MBA program; author; former chair and CEO of [[Medtronic]]&lt;ref name=&quot;hbs.edu1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=275677 |title=William W. George – Faculty &amp; Research – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=29 January 2019 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231013813/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=275677 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Brad Gerstner]], 2000 – founder of [[Altimeter Capital]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.forbes.com/profile/brad-gerstner/ | title=Brad Gerstner | website=[[Forbes]] }}&lt;/ref&gt;
*[[Shikhar Ghosh]], 1980 – entrepreneur, lecturer at HBS&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=122194 |title=Shikhar Ghosh – Faculty &amp; Research – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231025432/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=122194 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Melvin Gordon (businessman)|Melvin Gordon]], 1943 – CEO of [[Tootsie Roll Industries]] (1962–2015)&lt;ref name=latimes&gt;{{cite news |first=Carla K. |last=Johnson |title=Melvin Gordon dies at 95; longtime Tootsie Roll CEO |url=https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-melvin-gordon-tootsie-roll-20150122-story.html |work=[[Los Angeles Times]] |date=January 21, 2015 |access-date=February 20, 2015 |archive-date=January 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128042131/http://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-melvin-go*rdon-tootsie-roll-20150122-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Mareva Grabowski-Mitsotakis]] - business executive and spouse of the [[Prime Minister of Greece]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kokkinidis |first=Tasos |date=July 9, 2019 |title=Mareva Grabowski Mitsotakis: Meet the First Lady of Greece |url=https://greekreporter.com/2019/07/09/mareva-grabowski-mitsotakis-meet-first-lady-greece/ |access-date=2024-10-31 |work=Greek Reporter}}&lt;/ref&gt;
*[[Allan Gray (investor)|Allan Gray]], 1965 – founder of [[Allan Gray Investment Management]] and philanthropist&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1984 |title=Allan W.B. Gray, MBA 1965 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2010 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712122955/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1984 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jonathan Grayer]], 1990 – CEO of [[Kaplan, Inc.]] and Founder and CEO of Imagine Learning&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=_bNwESp4mR4| title = EdTech GOAT, Jonathan Grayer| website = [[YouTube]]| date = April 13, 2025}}&lt;/ref&gt;
*[[John Grayken]] – billionaire founder of [[Lone Star Funds]]&lt;ref name=&quot;Forbes: The Billionaire Banker In The Shadows&quot;&gt;{{cite web |last1=Vardi |first1=Nathan |title=The Billionaire Banker In The Shadows |url=https://www.forbes.com/sites/nathanvardi/2016/03/01/the-billionaire-banker-in-the-shadows/#7aba4df4a84e |work=Forbes |access-date=July 24, 2017 |date=March 1, 2016 |archive-date=August 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827074703/https://www.forbes.com/sites/nathanvardi/2016/03/01/the-billionaire-banker-in-the-shadows/#7aba4df4a84e |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[C. Scott Green]], 1989 – [[President of the University of Idaho|president]] of the [[University of Idaho]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Richert |first1=Kevin |title='I don't like what's happened over the last 10 years:' C. Scott Green's return to the U of I |url=https://www.idahoednews.org/news/i-dont-like-whats-happened-over-the-last-10-years-c-scott-greens-return-to-the-u-of-i/ |access-date=3 September 2020 |work=idahoednews.org |date=31 July 2019 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127030407/https://www.idahoednews.org/news/i-dont-like-whats-happened-over-the-last-10-years-c-scott-greens-return-to-the-u-of-i/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ranjay Gulati]] – professor, HBS MBA program, author&lt;ref name=&quot;hbs.edu1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://breakfastbriefings.stanford.edu/node/721 |title=Linda Hill – Wallace Brett Donham Professor of Business Administration Harvard Business School |website=breakfastbriefings.stanford.edu |access-date=29 January 2019 }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*[[Rajat Gupta]], 1973 – former managing director of [[McKinsey &amp; Company]]; convicted of insider trading in the 2011 [[Insider Trading 2011|Galleon Group case]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/rise-and-fall-of-rajat-gupta/articleshow/14175990.cms |title=Rise and fall of Rajat Gupta |date=16 June 2012 |access-date=3 February 2019 |newspaper=The Economic Times |archive-date=4 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204014723/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/rise-and-fall-of-rajat-gupta/articleshow/14175990.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Walter A. Haas Jr.]], 1939 – CEO of [[Levi Strauss &amp; Co.]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Ken Hakuta]], 1977 – entrepreneur and inventor&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/newsplus/harvard-art-museums-receive-1-million-gift-to-establish-the-nam-june-paik-fellowship/ |title=Harvard Art Museums receive $1 million gift to establish the Nam June Paik Fellowship |date=1 December 2016 |website=harvard.edu |access-date=2 February 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202212311/https://news.harvard.edu/gazette/story/newsplus/harvard-art-museums-receive-1-million-gift-to-establish-the-nam-june-paik-fellowship/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Dido Harding]] - British Conservative Party businesswoman serving as chairwoman of NHS Improvement since 2017
*[[Josh Harris (businessman)|Josh Harris]], 1990 – co-founder of [[Apollo Global Management]] and owner of the NBA's [[Philadelphia 76ers]], the NHL's [[New Jersey Devils]], and the NFL's [[Washington Commanders]]&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Harvard Business School Announces Harris Family Fund for Sports Management and Alternative Investments |url=https://www.hbs.edu/news/releases/Pages/Harris-Fund.aspx |website=hbs.gov |publisher=Harvard Business School |access-date=30 July 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Fred Hassan]], 1972 – CEO of [[Schering-Plough]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5180 |title=Off Script – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=March 2016 |access-date=30 January 2019 |archive-date=12 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712173228/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5180 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Frances Haugen]], 2011 – data engineer and [[Facebook]] whistleblower&lt;ref name=&quot;Pelley&quot;&gt;{{Cite news |last=Pelley |first=Scott |date=October 4, 2021 |title=Whistleblower: Facebook is misleading the public on progress against hate speech, violence, misinformation |url=https://www.cbsnews.com/news/facebook-whistleblower-misinformation-public-60-minutes-2021-10-03/ |access-date=October 4, 2021 |website=CBS News |language=en |archive-date=October 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006001338/https://www.cbsnews.com/news/facebook-whistleblower-frances-haugen-misinformation-public-60-minutes-2021-10-03/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Rodney A. Hawes Jr.]], 1969 – CEO of LifeRe and benefactor of the Hawes Hall classroom building&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2616 |title=Hawes Hall Dedicated – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2002 |access-date=3 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112122909/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2616 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Randy Haykin]], 1988 – founder of The Intersection Event and The Gratitude Network&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hbs.edu/socialenterprise/blog/post/social-enterprise-scale-ups |title=Social Enterprise Scale-Ups: Creating Ripples of Global Good |date=14 December 2017 |website=Impact Insights |access-date=3 February 2019 |archive-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228235502/https://www.hbs.edu/socialenterprise/blog/post/social-enterprise-scale-ups |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Fritz Henderson]], 1984 – former president and CEO of [[General Motors]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thecrimson.com/article/2009/12/3/gm-business-henderson-school/ |title=GM Ousts HBS Alum – News – The Harvard Crimson |website=thecrimson.com |access-date=30 January 2019 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516080905/https://www.thecrimson.com/article/2009/12/3/gm-business-henderson-school/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[John B. Hess]], 1977 – CEO of [[Hess Corporation]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3429 |title=Leading in the face of complex challenges – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=24 April 2014 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712230820/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3429 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Andy Hill (politician)|Andy Hill]], 1990 – politician, Washington State Senator&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://votesmart.org/ |title=The Voter's Self Defense System |website=Vote Smart |access-date=29 January 2019 |archive-date=9 December 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209180811/http://www.vote-smart.org/bio.php?can_id=MTX03265 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Douglas Hodge (businessman)|Douglas Hodge]], 1984 – CEO of [[PIMCO]], pled guilty to fraud for allegedly participating in the [[2019 college admissions bribery scandal]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://poetsandquants.com/2019/03/14/harvard-stanford-mbas-snared-in-college-admissions-scandal/ |title=Poets&amp;Quants &amp;#124; HBS &amp; Stanford MBAs Snared In College Admissions Scandal |first=John A. |last=Byrne |date=March 14, 2019 |website=Poets&amp;Quants |access-date=March 20, 2019 |archive-date=March 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321153305/https://poetsandquants.com/2019/03/14/harvard-stanford-mbas-snared-in-college-admissions-scandal/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Robert Hoffman (businessman)|Robert Hoffman]], co-founder, [[National Lampoon (magazine)|National Lampoon]], art collector
*[[Chris Hohn]], 1993 – British activist investor, billionaire, philanthropist, founder of [[The Children's Investment Fund Foundation]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Netae |first1=Rupert |title=The very private life of Sir Chris Hohn - the man paid £1m a day |url=https://www.theguardian.com/business/2021/mar/05/the-very-private-life-of-the-man-on-britains-biggest-salary |access-date=12 January 2023 |work=The Guardian |date=5 March 2021}}&lt;/ref&gt;
*[[Yoshito Hori]], 1991 – founder of [[Globis University Graduate School of Management]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.straitstimes.com/opinion/top-business-school-founder-started-small-in-a-rented-room |title=It Changed My Life: Top business school founder Yoshito Hori started small in a rented room |date=16 September 2018 |website=The Straits Times |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000007/https://www.straitstimes.com/opinion/top-business-school-founder-started-small-in-a-rented-room |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Darren Huston]], 1994 – CEO of [[The Priceline Group|Priceline]]&lt;ref name=CNBC&gt;{{cite web |title=Darren R. Huston |url=https://www.cnbc.com/2014/10/06/darren-r-huston.html |website=CNBC |date=6 October 2014 |access-date=July 3, 2015 |archive-date=4 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704220919/http://www.cnbc.com/id/102058590 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/successful-harvard-business-school-alumni-2015-7 |title=The 31 most successful Harvard Business School graduates of all time |first1=Richard|last1=Feloni|first2=Tanza |last2=Loudenback|first3=Ivan|last3=De Luce |website=Business Insider |date=5 August 2019|access-date=17 January 2022 |archive-date=9 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609084936/https://www.businessinsider.com/successful-harvard-business-school-alumni-2015-7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jennifer Hyman]], 2009 – Co-founder and CEO of [[Rent the Runway]]&lt;ref name=evans&gt;{{cite web |last=Evans |first=Suzy |title=Jennifer Hyman and Jennifer Fleiss |url=http://www.fastcompany.com/women-in-tech/2011/entrepreneurs/jennifer-hyman-and-jennifer-fleiss |work=2011 Most Influential Women in Technology |publisher=Fast Company |access-date=18 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118205112/http://www.fastcompany.com/women-in-tech/2011/entrepreneurs/jennifer-hyman-and-jennifer-fleiss |archive-date=18 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://digital.hbs.edu/people/jennifer-hyman/ |title=Jennifer Hyman |website=Harvard Business School Digital Initiative |access-date=2 February 2019 |archive-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228174106/https://digital.hbs.edu/people/jennifer-hyman/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jeff Immelt]], 1982 – former chairman and CEO of [[General Electric]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6377 |title=Jeffrey Immelt: How I Remade GE – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=24 August 2017 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112202712/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6377 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Andy Jassy]], 1997 – CEO, [[Amazon (company)|Amazon]]&lt;ref name=&quot;hilabs&quot;&gt;{{Cite video |title=Fireside Chat with Michael Skok and Andy Jassy: The History of Amazon Web Services |url=https://www.youtube.com/watch?v=d2dyGDqrXLo |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/d2dyGDqrXLo |archive-date=2021-10-30 |date=21 Oct 2013 |access-date=9 Feb 2021 |website=youtube.com |publisher=Harvard Business School}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;
*[[Abigail Johnson]], 1988 – chairman of [[Fidelity Investments]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6059 |title=As Head of Fidelity, Abigail Johnson Is Just Getting Started – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=10 March 2017 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112020836/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6059 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ron Johnson (businessman)|Ron Johnson]], 1984 – former CEO of [[J. C. Penney]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=49325 |title=Ron Johnson: A Career in Retail |first1=Ryan |last1=Raffaelli |first2=Joshua D. |last2=Margolis |author2-link= Joshua D. Margolis |first3=Das |last3=Narayandas |date=24 July 2015 |access-date=3 February 2019 |via=www.hbs.edu |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331023031/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=49325 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Henry Juszkiewicz]], 1979 – CEO of Gibson Guitars Inc.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2280 |title=Gibson Hits a High Note – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=March 2004 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170320/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2280 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[George Kaiser]], 1966 – chairman of BOK Financial Corporation&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Steven Kandarian]] – CEO of Metlife Group&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.spe.org/en/print-brief/?art=3380 |title=Steven Kandarian |website=spe.org |date=October 2017 |access-date=4 February 2019 |archive-date=4 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204065919/https://www.spe.org/en/print-brief/?art=3380 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Judith Kent]], business executive and philanthropist&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Keenlyside |first=Sarah |date=2024-10-26 |title=Who is JPMorgan Chase &amp; Co. CEO Jamie Dimon's wife, Judith Kent? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/entertainment/article/3283894/who-jamie-dimons-wife-judith-kent-jp-morgan-chase-co-ceos-partner-41-years-donated-us250000-kamala |access-date=2024-11-03 |website=South China Morning Post |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Salman Khan (educator)|Salman Khan]], 2003 – founder of [[Khan Academy]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/news/Pages/item.aspx?num=5461 |title=Salman Khan – News – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=3 February 2019 |archive-date=17 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517005515/https://www.hbs.edu/news/Pages/item.aspx?num=5461 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Naina Lal Kidwai]], 1982 – Indian Group General Manager and Country Head of HSBC India&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2051 |title=Naina Lal Kidwai – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=March 2003 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112171349/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2051 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Seth Klarman]] – billionaire [[hedge fund]] manager; [[Baupost Group]] founder
*[[Jim Koch]], 1978 – co-founder and chairman of the [[Boston Beer Company]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Robert Kraft]], 1965 – chairman and CEO of [[The Kraft Group]], owner of the [[New England Patriots]] and [[New England Revolution]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Larry S. Kramer]], 1974 – founder and CEO of [[Marketwatch]], president and publisher of ''[[USA Today]]''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1004 |title=Alumni Books – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2011 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112151042/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1004 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[A.G. Lafley]], 1977 – former CEO and chairman of the board of [[Procter &amp; Gamble]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2013 |title=A. G. Lafley, MBA 1977 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2004 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712123251/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Jack Langer]] (born 1948/1949) – basketball player and investment banker&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.topionetworks.com/people/jack-langer-5d00ab491dedae7799cb6e9b|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610050129/https://www.topionetworks.com/people/jack-langer-5d00ab491dedae7799cb6e9b|url-status=usurped|archive-date=June 10, 2023|title=Jack Langer, Board Member, SBA Communications|website=topionetworks.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1470244/000119312509234516/ds1a.htm|title=Amendment No. 5 to Form S-1|website=Securities and Exchange Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=wUQcAQAAMAAJ&amp;q=jack+langer+harvard+business ''Harvard Business School Bulletin'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=hflaAAAAYAAJ&amp;q=%22jack+langer%22+%22harvard+business%22 ''HBS Alumni Bulletin'']&lt;/ref&gt;
*[[Stephen D. Lebovitz]], 1988 – CEO of [[CBL &amp; Associates Properties]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cbl &amp; Associates Properties (CBL:New York): Stephen D. Lebovitz |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=327741&amp;privcapId=327735 |website=Bloomberg |access-date=March 8, 2018 }}&lt;/ref&gt;
*[[Kewsong Lee]], 1990 – CEO of The Carlyle Group.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Two HBS Alumni to Lead Carlyle Group – Alumni – Harvard Business School |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6426 |website=www.alumni.hbs.edu | date=27 October 2017 |access-date=2021-02-21 |archive-date=2021-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213040817/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6426 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[William Legge, 10th Earl of Dartmouth]] – [[UK Independence Party|UKIP]] Member of the European Parliament&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.examiner.co.uk/lifestyle/house-inside-home-huddersfields-aristocracy-5009279 |title=Our House: Inside the home of Huddersfield's aristocracy |first=Emma |last=Davison |date=10 November 2009 |website=huddersfieldexaminer |access-date=29 January 2019 |archive-date=24 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824051110/http://www.examiner.co.uk/lifestyle/house-inside-home-huddersfields-aristocracy-5009279 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Michael Lynton]], 1987 – chairman and CEO of [[Sony Pictures Entertainment]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[William MacDonald (Christian author)|William MacDonald]], 1940 – Christian preacher and writer in the [[Plymouth Brethren]] movement&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.plymouthbrethren.org/users/william-macdonald |title=William MacDonald – online library of brethren writers |website=plymouthbrethren.org |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129184112/http://www.plymouthbrethren.org/users/william-macdonald |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Anand Mahindra]], 1981 – Indian owner and chairman of [[Mahindra Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/10/harvard-humanities-2-0 |title=Harvard Humanities 2.0 |date=5 October 2010 |access-date=22 December 2021 |archive-date=22 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222192659/https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/10/harvard-humanities-2-0/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Nadiem Makarim]], 2011 – co-founder and former CEO of [[Gojek]], Minister of Education and Culture of Indonesia&lt;ref name=&quot;alumni.hbs.edu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=5779 |title=The Taxi Wars of Jakarta – Alumni – Harvard Business School |date=September 2016 |access-date=2020-08-16 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712050705/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=5779 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Stephen Mandel (hedge fund manager)|Stephen Mandel]] – billionaire [[hedge fund]] manager; [[Lone Pine Capital]] founder
*[[Lawrence Marcus]], 1940 – Vice-president of [[Neiman Marcus]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=821 |title=Noted &amp; Quoted – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=March 2012 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112145201/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=821 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Prince Maximilian of Liechtenstein]], 1998 – president and CEO of [[LGT Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lgt.com/shared/.content/publikationen/$verwaltung_publikationen/cv/cv_s_d_prinz_max_von_und_zu_liechtenstein_en.pdf |title=CV |website=lgt.com |access-date= 2020-03-28 |archive-date= 2020-10-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201028134739/https://www.lgt.com/shared/.content/publikationen/$verwaltung_publikationen/cv/cv_s_d_prinz_max_von_und_zu_liechtenstein_en.pdf |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
*[[Tom McGrath (media executive)|Tom McGrath]] – chairman of [[Broadway Across America]], Broadway and film producer&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://stxentertainment.com/talent/thomas-mcgrath |title=STX Entertainment – Talent – Thomas M. McGrath |website=stxentertainment.com |access-date=4 February 2019 |archive-date=4 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204122231/https://stxentertainment.com/talent/thomas-mcgrath |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Depelsha Thomas McGruder]], 1998 - COO of the [[Ford Foundation]], founder of Moms of Black Boys (MOBB) United&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Depelsha McGruder |url=https://www.forbes.com/profile/depelsha-mcgruder/?sh=24de58142e1f |website=[[Forbes]] |access-date=24 December 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[Robert McNamara]], 1939 – former [[United States Secretary of Defense|Secretary of Defense]]; former president of World Bank&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[W. James McNerney Jr.]], 1975 – CEO of [[Boeing]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5599 |title=W. James McNerney Jr., MBA 1975 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=26 May 2016 |access-date=4 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112125655/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5599 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Richard Menschel]], 1959 – (retired) senior director of [[Goldman Sachs]]; 2015 winner of the [[Carnegie Medal of Philanthropy]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=I Choose Harvard: Richard L. Menschel MBA '59, P'04, '99, '97 |url=https://alumni.harvard.edu/menschel |website=Harvard Alumni |access-date=15 February 2018 |date=August 6, 2013 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216084645/https://alumni.harvard.edu/menschel |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[Christopher Michel]], 1998 – founder and former CEO of [[Military.com]], and founder and former CEO [[Affinity Labs]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6374 |title=Developing Leaders Behind Bars – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=23 August 2017 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412014118/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6374 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Hiroshi Mikitani]] - founder and CEO of [[Rakuten]]
*[[Karen Mills]], 1977 – 23rd Administrator of the [[Small Business Administration]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://us.money2020.com/speakers/karen-gordon-mills |title=Money20/20 – Karen Gordon Mills, Harvard Business School |website=us.money2020.com |access-date=2 February 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202212229/https://us.money2020.com/speakers/karen-gordon-mills |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ann S. Moore]], 1978 – CEO of [[Time Inc.]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/recruiting/alumni/perspectives/Pages/profile.aspx?n=amoore |title=Ann S.Â&amp;nbsp;Moore – Perspectives – Recruiting – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=29 January 2019 |archive-date=1 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101192855/http://www.hbs.edu/recruiting/alumni/perspectives/Pages/profile.aspx?n=amoore |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[David Nelms]], 1987 – CEO of [[Discover Financial Services]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hbsclubchicago.org/s/1738/cc/index2.aspx?sid=1738&amp;gid=7&amp;pgid=49526&amp;cid=106268&amp;ecid=106268&amp;crid=0&amp;calpgid=61&amp;calcid=2505 |title=David Nelms, Chairman and CEO, Discover |website=hbsclubchicago.org |access-date=30 January 2019 |archive-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315183000/http://www.hbsclubchicago.org/s/1738/cc/21/page.aspx?sid=1738&amp;gid=7&amp;pgid=49526&amp;cid=106268&amp;ecid=106268&amp;crid=0&amp;calpgid=61&amp;calcid=2505 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Grover Norquist]], 1981 – president of [[Americans for Tax Reform]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2525 |title=One-on-One with Grover Norquist – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2005 |access-date=31 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112040123/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2525 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Mark Okerstrom]], 2004
*[[సిద్ధిక్ అహ్మద్]]{{Snd}} President/CEO of [[Expedia Group]]&lt;ref name=&quot;BJ-20140314&quot;&gt;{{cite web |title=CFO of the Year 2014: Mark Okerstrom |url=https://www.bizjournals.com/seattle/print-edition/2014/03/14/cfo-of-the-year-2014-mark-okerstrom.html |website=bizjournals.com |access-date=25 November 2019 |date=14 March 2014 |archive-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512072216/https://www.bizjournals.com/seattle/print-edition/2014/03/14/cfo-of-the-year-2014-mark-okerstrom.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Neil Pasricha]], 2007 – author and speaker&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5920 |title=Inside the Bestseller List with Neil Pasricha – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2016 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112125212/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5920 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Henry Paulson]], 1970 – former [[U.S. Secretary of the Treasury]], former CEO of [[Goldman Sachs]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[John Paulson]] – president of hedge fund [[Paulson &amp; Co.]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Art Peck]], 1979 – CEO of [[GAP, Inc.]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fastcompany.com/3042251/10-things-you-should-know-about-gaps-new-ceo |title=10 Things You Should Know About Gap's New CEO |first=Danielle |last=Sacks |date=23 March 2015 |website=Fast Company |access-date=29 January 2019 |archive-date=2 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702232954/https://www.fastcompany.com/3042251/10-things-you-should-know-about-gaps-new-ceo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Joseph R. Perella]], 1972 – founder and CEO of [[Wasserstein Perella &amp; Co.]] and [[Perella Weinberg Partners]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=698 |title=You Only Thought You Were Republican – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2008 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112160856/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=698 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Chip Perry]], 1980 – former president and CEO of [[TrueCar]]; first employee and CEO of [[AutoTrader.com]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=TrueCar CEO Chip Perry is retiring; Darrow named interim leader |author=David Muller |newspaper=Automotive News |date=2019-06-03 |url=https://www.autonews.com/executives/truecar-ceo-chip-perry-retiring-darrow-named-interim-leader |access-date=2019-09-25 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925194700/https://www.autonews.com/executives/truecar-ceo-chip-perry-retiring-darrow-named-interim-leader |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Impact report 2015–2016 |publisher=Harvard Business School |url=https://www.alumni.hbs.edu/Documents/giving/2016_HBS_Fund_Investors_Society_Impact_Report.pdf |access-date=2019-09-25 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925203207/https://www.alumni.hbs.edu/Documents/giving/2016_HBS_Fund_Investors_Society_Impact_Report.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Carl Howard Pforzheimer Jr]] (1907–1996), 1930 – investment banker&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1996/11/06/nyregion/carl-h-pforzheimer-jr-89-leading-investment-banker.html?_r=0 |title=Carl H. Pforzheimer Jr., 89, Leading Investment Banker |newspaper=The New York Times |date=6 November 1996 |access-date=September 27, 2016 |last1=Saxon |first1=Wolfgang |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220125640/http://www.nytimes.com/1996/11/06/nyregion/carl-h-pforzheimer-jr-89-leading-investment-banker.html?_r=0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Mark Pincus]] – CEO of [[Zynga]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Michael B. Polk]] – CEO of [[Newell Brands]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://moneyinc.com/newell-brands-ceo-michael-polk/ |title=10 Things You Didn't Know About Newell Brands CEO Michael Polk |first=Nat |last=Berman |date=27 January 2019 |website=Money Inc |access-date=2 February 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202212633/https://moneyinc.com/newell-brands-ceo-michael-polk/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Matthew Prince]] — Co-founder and CEO of [[Cloudflare]]&lt;ref&gt;{{Cite podcast |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=7060 |title=The Birth of a Silicon Valley Blockbuster |publisher=Harvard Business School |host=Dan Morrell |date=July 12, 2019 |access-date=May 20, 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[Ramalinga Raju]], 1993 - Indian businessman, convicted of fraud&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-satyam-qa-sb-idUKTRE5072EU20090109|title=Q+A: How did Satyam pull off India's biggest corporate fraud?|newspaper=Reuters |date=January 9, 2009|via=www.reuters.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=199|title=Got Global?|date=September 1, 2007|website=Harvard Business School Alumni}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Satyams-Ramalinga-Raju-9-others-get-bail-sentences-suspended-by-court/articleshow/47235993.cms|title=Satyam's Ramalinga Raju, 9 others get bail, sentences suspended by court|newspaper=The Times of India |date=May 11, 2015}}&lt;/ref&gt;
*[[Bruce Rauner]], 1981 – 42nd [[Governor of Illinois]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6072 |title=Bruce Rauner (MBA '81) Endows New Professorship – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 1997 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112182830/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6072 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Edwin W. Rawlings]], 1939 – [[U.S. Air Force]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/105851/general-edwin-william-rawlings/ |title=General Edwin William Rawlings |website=af.mil/About-Us/Biographies |access-date=18 June 2019 |archive-date=28 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628204013/http://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/105851/general-edwin-william-rawlings/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and president and chairman of [[General Mills]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/12/23/business/edwin-w-rawlings-93-general-and-chairman-of-food-company.html |title=Edwin W. Rawlings, 93, General And Chairman of Food Company |newspaper=The New York Times |date=23 December 1997 |access-date=18 June 2019 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408101615/https://www.nytimes.com/1997/12/23/business/edwin-w-rawlings-93-general-and-chairman-of-food-company.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[James Reed (entrepreneur)|James Reed]], 1990 – British chairman and chief executive of the [[Reed (company)|Reed]] group of companies&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kelly |first1=Margie |title=Generosity multiplied |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=8846 |website=Harvard Business School Alumni |date=10 August 2022 |publisher=HBS |access-date=16 February 2023}}&lt;/ref&gt;
*[[John Replogle]] former CEO of Seventh Generation Inc.
*[[Gary Rodkin]], 1979 – CEO and president of [[ConAgra Foods]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/lists/2012/12/ceo-compensation-12_Gary-M-Rodkin_L79E.html |title=#336 Gary M Rodkin – Forbes.com |website=forbes.com |access-date=31 January 2019 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065314/https://www.forbes.com/lists/2012/12/ceo-compensation-12_Gary-M-Rodkin_L79E.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Mitt Romney]], 1975 – 70th [[Governor of Massachusetts]], co-founder of [[Bain Capital]] and 2012 presidential nominee of the [[Republican Party (United States)|Republican Party]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Wilbur Ross]], 1961 – [[Secretary of Commerce]] (2017–2021) under the [[first Trump administration]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.harbus.org/2013/investor-wilbur-ross-61-to-visit-campus-march-25th/ |title=Investor Wilbur Ross '61 To Visit Campus March 25th |date=10 March 2013 |website=harbus.org |access-date=29 January 2019 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826143817/http://www.harbus.org/2013/investor-wilbur-ross-61-to-visit-campus-march-25th/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Sheryl Sandberg]], 1995 – COO of [[Facebook]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Ann Sarnoff]], 1987 – president of [[BBC America]]&lt;ref name=&quot;Faughnder24June2019&quot;&gt;{{cite news |last1=Faughnder |first1=Ryan |title=Warner Bros. is getting its first female CEO, BBC's Ann Sarnoff |url=https://www.latimes.com/business/hollywood/la-fi-ct-warner-bros-ceo-ann-sarnoff-bbc-20190624-story.html |access-date=24 June 2019 |work=Los Angeles Times |archive-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711085938/https://www.latimes.com/business/hollywood/la-fi-ct-warner-bros-ceo-ann-sarnoff-bbc-20190624-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newschannel9.com&quot;&gt;{{cite news |title=Warner Bros. names BBC's Ann Sarnoff as its new CEO |url=https://newschannel9.com/news/entertainment/warner-bros-names-bbcs-ann-sarnoff-as-its-new-ceo |access-date=24 June 2019 |work=WTVC |date=24 June 2019 |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624234247/https://newschannel9.com/news/entertainment/warner-bros-names-bbcs-ann-sarnoff-as-its-new-ceo |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ulf Mark Schneider]], 1993 – CEO of [[Nestlé]], and former CEO of [[Fresenius SE|Fresenius]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5699 |title=Story Details – Alumni – Harvard Business School |date=27 June 2016 |access-date=2019-07-23 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712155207/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5699 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Gerry Schwartz]], 1970 - founder, chairman and CEO of [[Onex Corporation]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://financialpost.com/news/fp-street/onex-corp-gerry-schwartz|title=Canada's very own private-equity giant Onex quietly tops returns of big-name U.S. rivals|website=financialpost|access-date=2025-06-09|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221184351/https://financialpost.com/news/fp-street/onex-corp-gerry-schwartz|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[Stephen A. Schwarzman]], 1972 – founder of [[Blackstone Group]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Joe Shoen]], 1973 – billionaire chairman of [[AMERCO]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5188 |title=How Joe Shoen Got U-Haul Back on Track – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=29 February 2016 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112201735/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=5188 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Martin A. Siegel]], 1971 — former [[Kidder, Peabody &amp; Co.]] investment banker and former [[Drexel Burnham Lambert]] managing director; [[Den of Thieves (Stewart book)|convicted]] for [[insider trading]] in 1987&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wilkes |first1=Paul |title=The Tough Job Of Teaching Ethics |url=https://www.nytimes.com/1989/01/22/business/the-tough-job-of-teaching-ethics.html |access-date=10 March 2019 |work=[[The New York Times]] |date=22 January 1989 |archive-date=23 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623223611/https://www.nytimes.com/1989/01/22/business/the-tough-job-of-teaching-ethics.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jayant Sinha]], 1992 – Union Minister of State for Finance of India&lt;ref name=&quot;pmindia.gov.in&quot;&gt;{{cite web |author=» Portfolios of the Union Council of Ministers |url=http://pmindia.gov.in/en/news_updates/portfolios-of-the-union-council-of-ministers-2/ |title=Portfolios of the Union Council of Ministers &amp;#124; Prime Minister of India |publisher=Pmindia.gov.in |date=March 7, 2015 |access-date=March 28, 2015 |archive-date=December 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225153608/http://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/portfolios-of-the-union-council-of-ministers-2/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Chatri Sityodtong]], 1999 – chairman and CEO of [[ONE Championship]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6003 |title=Checking in with ONE Championship – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=7 February 2017 |access-date=19 March 2020 |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412031142/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6003 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jeffrey Skilling]], 1979 – former CEO of [[Enron]]; convicted of [[securities fraud]] and [[insider trading]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=726 |title=Lesson from the Fall – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2008 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112160308/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=726 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Tad Smith]] – CEO of [[Sotheby's]]&lt;ref name=NYU&gt;{{cite web |title=Tad Smith |url=http://www.stern.nyu.edu/faculty/bio/thomas-smith |website=NYU |access-date=17 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402131302/http://www.stern.nyu.edu/faculty/bio/thomas-smith |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Gunnar Sønsteby]], 1947 – Norwegian World War Two resistance fighter, most highly decorated person of Norway&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/gunnar-sonsteby-norways-most-decorated-war-hero-7834573.html |title=Gunnar Sonsteby: Norway's most decorated war hero |date=11 June 2012 |website=The Independent |access-date=31 January 2019 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612153043/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/gunnar-sonsteby-norways-most-decorated-war-hero-7834573.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Guy Spier]], 1993 – Swiss-German-Israeli author and investor&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4305 |title=Book Review: My Lunch with Warren – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2014 |access-date=31 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112132901/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4305 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[E. Roe Stamps]] 1974 – founding partner of private equity firm [[Summit Partners]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=13 |title=E. Roe Stamps IV, MBA 1974 – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2012 |access-date=30 January 2019 |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712122848/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=13 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Gerald L. Storch]] – chairman and CEO of [[Toys &quot;R&quot; Us]], Inc.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thestar.com/business/2014/12/17/veteran_retailer_named_hbc_ceo.html |title=Veteran retailer named HBC CEO – The Star |newspaper=The Toronto Star |date=17 December 2014 |access-date=31 January 2019 |archive-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315182959/https://www.thestar.com/business/2014/12/17/veteran_retailer_named_hbc_ceo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Sandra Sucher]] – businesswoman; professor, HBS MBA program&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=6610 |title=Sandra J. Sucher – Faculty &amp; Research – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=29 January 2019 |archive-date=1 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001135711/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=6610 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Anjali Sud]], 2011 – CEO of [[Vimeo]]&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/vimeos-ceo-got-an-early-start-in-diapersselling-them-that-is-11636779602 |title=Vimeo's CEO Got an Early Start in Diapers—Selling Them, That Is |work=[[The Wall Street Journal]] |author=Joann S. Lublin |date=2021-11-13}}&lt;/ref&gt;
*Anthony Tan, 2011 – co-founder and CEO of [[Grab (company)|Grab]]&lt;ref name=&quot;alumni.hbs.edu&quot;/&gt;
*[[Tan Hooi Ling]], 2011 – Malaysian co-founder and COO of [[Grab (company)|Grab]]&lt;ref name=&quot;alumni.hbs.edu&quot;/&gt;
*[[John Thain]], 1979 – former CEO of [[Merrill Lynch]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=572 |title=Hope for Reform Dims – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2009 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112154310/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=572 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Pamela Thomas-Graham]], 1988 – businesswoman [[Clorox]], [[Credit Suisse]], and [[Liz Claiborne]], author&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2686 |title=Pamela Thomas Graham – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=April 2002 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112041207/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2686 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Whitney Tilson]], 1994 – hedge fund manager, philanthropist, author, and Democratic political activist&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Glassman |first=James |date=February 21, 2004 |title=Dinner and Tips |url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2004/02/22/dinner-and-tips/9e5cab33-7805-436c-b2c3-517cc464c2e4/ |newspaper=Washington Post}}&lt;/ref&gt;
*[[Gerald Tremblay]], 1972 – mayor of [[Montreal]] and former Quebec Minister of Industry, Commerce, Science and Technology&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-mayor-s-legacy-tarnished-by-scandal-1.1242892 |title=Montreal mayor's legacy tarnished by scandal|date=November 6, 2012 |website=CBC |access-date=31 January 2019 |archive-date=5 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505102550/https://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-mayor-s-legacy-tarnished-by-scandal-1.1242892 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Melvin T. Tukman]], 1966 – co-founder and president of Tukman Grossman Capital Management&lt;ref&gt;{{cite web |title=Company Overview of Tukman Grossman Capital Management, Inc.: Melvin Theodore Tukman |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=4876484&amp;privcapId=4876470 |website=Bloomberg Business |access-date=February 8, 2016 |archive-date=July 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701141103/http://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=4876484&amp;privcapId=4876470 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Committed to HBS'S Success: Keeping HBS Competitive |date=March 1, 2015 |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4523 |website=Harvard Business School |access-date=February 8, 2016 |archive-date=January 12, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112060909/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4523 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[David Viniar]], 1980 – CFO and executive vice president of [[Goldman Sachs]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bxscience.edu/apps/pages/index.jsp?uREC_ID=350440&amp;type=d&amp;termREC_ID=&amp;pREC_ID=695725 |title=David Viniar '72 |website=bxscience.edu |access-date=30 January 2019 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008184206/https://www.bxscience.edu/apps/pages/index.jsp?uREC_ID=350440&amp;type=d&amp;termREC_ID=&amp;pREC_ID=695725 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Rick Wagoner]], 1977 – former CEO of [[General Motors]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=523 |title=Can't Forget the Motor City – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2009 |access-date=3 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112155344/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=523 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Wendell Weeks]], 1987 – chairman, CEO and president of [[Corning Inc.]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Young |first1=Susan |title=Wendell P. Weeks, MBA 1987: 2014 Alumni Achievement Award Recipient |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3991 |access-date=8 February 2020 |work=HBS |date=25 August 2014 |archive-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412111926/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3991 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[John C. Whitehead]], 1947 – former co-chairman of Goldman Sachs&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4477 |title=Remembering John Whitehead (MBA 1947) – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=9 February 2015 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112185840/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4477 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Meg Whitman]], 1979 – president and CEO of [[Hewlett-Packard]]&lt;ref name=&quot;businessinsiderfeloni25mostsuccessful&quot; /&gt;
*[[Glenn Youngkin]], 1994 – [[Governor of Virginia]]; former co-CEO of [[The Carlyle Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Two HBS Alumni To Lead Carlyle Group |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6426 |website=Harvard Business School |access-date=February 20, 2021 |date=October 27, 2017 |archive-date=February 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213040817/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=6426 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Michelle Zatlyn]], 2009 – Canadian co-founder, president, and COO of [[Cloudflare]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ft.com/content/511b51c6-14f9-11e9-a168-d45595ad076d |title=Can MBAs create top entrepreneurs? |work=[[Financial Times]] |date=20 January 2019 |last=Murray |first=Seb}}&lt;/ref&gt;

=== DBA ===
*[[Jay Lorsch]], DBA, 1964 – professor, HBS MBA program; [[contingency theory]] contributor; author, DBA (1964)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=6502 |title=Jay W. Lorsch – Faculty &amp; Research – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=29 January 2019 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331001825/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/print-profile.aspx?facId=6502 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[George Schussel]], DBA, 1966 – founder and former chairman of Digital Consulting Institute and founder of Jellicle Investors, Inc.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.computer.org/web/awards/entrepreneur-george-schussel |title=George Schussel • IEEE Computer Society |website=computer.org |date=April 6, 2018 |access-date=31 January 2019 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201014749/https://www.computer.org/web/awards/entrepreneur-george-schussel |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ithistory.org/honor-roll/dr-george-schussel |title=Dr. George Schussel |date=21 December 2015 |website=IT History Society |access-date=31 January 2019 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013230/https://www.ithistory.org/honor-roll/dr-george-schussel |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Robert B. Stobaugh]], DBA, 1968 – Harvard Business School emeritus professor of Business Administration&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3182 |title=Robert B. Stobaugh (DBA '68) – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=August 2001 |access-date=3 February 2019 |archive-date=12 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412154948/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3182 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ఎగ్జిక్యూటివ్ ఎడ్యుకేషన్ ===
==== అడ్వాన్స్‌డ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (AMP) ====
*[[తిమోతి I. అహెర్న్]], 1967 – [[యు.ఎస్. వైమానిక దళం]] మేజర్ జనరల్
*[[గాబీ అష్కెనాజీ]], AMP, 2004 – ఇజ్రాయెల్ రక్షణ దళాల [[జనరల్ స్టాఫ్ చీఫ్ (ఇజ్రాయెల్)|జనరల్ స్టాఫ్ చీఫ్]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jpost.com/Israel/Gabi-Ashkenazi-Curriculum-Vitae |title=Gabi Ashkenazi: Curriculum Vitae – Israel – Jerusalem Post |website=jpost.com |date=February 15, 2007 |access-date=31 January 2019 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201065253/https://www.jpost.com/Israel/Gabi-Ashkenazi-Curriculum-Vitae |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://harvardwarcriminals.blogspot.com/2007/05/gabi-ashkenazi.html |title=Gabi Ashkenazi |website=harvardwarcriminals.blogspot.com |access-date=31 January 2019 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013619/http://harvardwarcriminals.blogspot.com/2007/05/gabi-ashkenazi.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Jaime Zobel de Ayala]], 1963 – Filipino businessman and chairman emeritus of Ayala Corporation
*[[Julie Bishop]], AMP, 1996 – Australian deputy Prime Minister&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=5550 |title=In My Humble Opinion: Julie Bishop (AMP 151, 1996) – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2016 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112125507/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-impact.aspx?num=5550 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Rick Burr]], 2013 – [[Chief of Army (Australia)|Chief of the Australian Army]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://a.msn.com/01/en-au/AAzvQJJ |title=Chief of Army change of command service |website=MSN |access-date=3 February 2019 }}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*[[Alden W. Clausen]], 1966 – World Bank former President
*[[Christine M. Day]], 2002 – Canadian business executive and former CEO of [[Lululemon]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4302 |title=Innovation: Frozen Assets – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=December 2014 |access-date=29 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112132835/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=4302 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Yogesh Chander Deveshwar|Y. C. Deveshwar]] – chairman and CEO of [[ITC Limited]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/yogesh-chander-deveshwar-itc/298657 |title=Yogesh Chander Deveshwar, ITC |website=outlookindia.com/ |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181952/https://www.outlookindia.com/magazine/story/yogesh-chander-deveshwar-itc/298657 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Muhammad bin Ibrahim]], 2010 – 8th Governor of [[Bank Negara Malaysia|Central Bank of Malaysia]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kwap.gov.my/EN/Aboutkwap/OurPeople/pages/datukmuhammadbinibrahim.aspx |title=KWAP – Datuk Muhammad Bin Ibrahim |website=kwap.gov.my |access-date=2 February 2019 |archive-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423141008/http://www.kwap.gov.my/EN/Aboutkwap/OurPeople/pages/datukmuhammadbinibrahim.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Antony Leung]], 1999 – financial secretary of Hong Kong&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/a/201812/27/WS5c242468a310d91214051245.html |title=The banker who helped build Greater Bay Area – Chinadaily.com.cn |last=李松 |website=chinadaily.com.cn |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053447/http://www.chinadaily.com.cn/a/201812/27/WS5c242468a310d91214051245.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[William Lewis (journalist)|William Lewis]], 2009 – Journalist, British Media Executive&lt;ref&gt;{{cite news |title=Will Lewis and the Harvard Business School big guns |url=https://www.theguardian.com/media/mediamonkeyblog/2010/jul/09/will-lewis-harvard-business-school |access-date=9 July 2021 |work=The Guardian |date=9 July 2010 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191141/https://www.theguardian.com/media/mediamonkeyblog/2010/jul/09/will-lewis-harvard-business-school |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Minoru Makihara]], 1977 – Senior Corporate Advisor, Former Chairman, President &amp; Chief Executive Officer, [[Mitsubishi Corporation]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2014 |title=Minoru Makihara, 75th AMP, 1977 – Alumni – Harvard Business School |date=January 2004 |access-date=2021-04-24 |archive-date=2020-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101014832/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Christopher McCormick]] – president and CEO of [[L.L. Bean]]&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/big-lots-appoints-two-new-directors-to-its-board-after-the-planned-retirement-of-existing-board-members-300675273.html |title=Big Lots Appoints Two New Directors To Its Board After The Planned Retirement Of Existing Board Members |website=prnewswire.com |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053643/https://www.prnewswire.com/news-releases/big-lots-appoints-two-new-directors-to-its-board-after-the-planned-retirement-of-existing-board-members-300675273.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[David V. Miller]] – [[U.S. Air Force]] Major General&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/106213/major-general-david-v-miller/ |title=MAJOR GENERAL DAVID V. MILLER &gt; U.S. Air Force &gt; Biography Display |website=af.mil |access-date=30 January 2019 |archive-date=31 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190131040745/https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/106213/major-general-david-v-miller/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Michael Mullen]], 1991 – [[Chairman of the Joint Chiefs of Staff]], United States armed forces&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=867 |title=At Ease – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=June 2012 |access-date=2 February 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112144505/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=867 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[A. Sivathanu Pillai]], 1991 – honorary distinguished professor of [[Indian Space Research Organisation]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ishaeducation.org/insight/dr-sivathanu-pillai-ph-d-d-sc/ |title=Dr. A. Sivathanu Pillai, Ph.D, D.Sc |website=ishaeducation.org |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129235917/https://www.ishaeducation.org/insight/dr-sivathanu-pillai-ph-d-d-sc/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mechfisat.com/science-day-celebrations/ |title=Celebrating Science and Scientists with Dr Sivathanu Pillai |date=26 February 2018 |website=mechfisat.com |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129184907/http://mechfisat.com/science-day-celebrations/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Matthew Barrett (banker)]], 1981 – Former Chairman and CEO, [[Bank of Montreal]]; chairman and Chief Executive, [[Barclays Bank]]
*[[Ajay Piramal]], 1992 – chairman, [[Piramal Group]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3367 |title=Building a better India through business and philanthropy – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=24 April 2014 |access-date=29 January 2019 |archive-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515233521/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=3367 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ratan Tata]], 1975 – chairman and CEO [[Tata Sons]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx |title=Tata Hall – About – Harvard Business School |website=hbs.edu |access-date=29 January 2019 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202004320/https://www.hbs.edu/about/campus-and-culture/campus-built-on-philanthropy/Pages/tata-hall.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Lucius Theus]], AMP 57 – [[Major General]] in the [[United States Air Force]]
*[[Jim Lovell]], 1971 – Astronaut, Apollo 13&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1985|title=2010 Alumni Achievement Award Recipient – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=January 2010 |access-date=1 January 2010 |archive-date=5 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005070926/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=1985 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== Other executive education ====
*[[Paolo Rocca]], 1985 – CEO of [[Techint]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/profile/paolo-gianfelice-mario-rocca/#c8e8be8421af |title=#478 Paolo &amp; Gianfelice Mario Rocca – Forbes.com |website=forbes.com |access-date=27 November 2019 |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102180828/https://www.forbes.com/profile/paolo-gianfelice-mario-rocca/#c8e8be8421af |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Aigboje Aig-Imoukhuede]], 2000 – co-founder [[Access Bank Plc]] and founder and chairman, Africa Initiative for Governance&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbesafrica.com/cover-story/2016/11/01/started-hell-broke-loose/ |title=When We Started, All Hell Broke Loose |first=Peace |last=Hyde |date=1 November 2016 |website=forbesafrica.com |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181939/https://www.forbesafrica.com/cover-story/2016/11/01/started-hell-broke-loose/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.proshareng.com/news/People/NSE-Appoints-Mr.-Aigboje-Aig-Imoukhuede---Mr.-Abimbola-as-first---second-Vice-Presidents/20126 |title=NSE Appoints Mr. Aigboje Aig-Imoukhuede &amp; Mr. Abimbola as first &amp; second Vice-Presidents |website=Proshareng (Nigeria) |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181814/https://www.proshareng.com/news/People/NSE-Appoints-Mr.-Aigboje-Aig-Imoukhuede---Mr.-Abimbola-as-first---second-Vice-Presidents/20126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Ciara]] – singer&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8514109/ciara-graduates-harvard |title=Ciara Celebrates Graduating From Harvard University: 'My College Dream Has Come True' |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |last=Saponara |first=Michael |date=June 3, 2019 |access-date=July 2, 2020 |archive-date=July 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702093728/https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8514109/ciara-graduates-harvard |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Vicente Fox]] – 55th President of Mexico&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2001-01-25-0101250188-story.html |title=- Several articles about Mexican President Vicente... |website=chicagotribune.com |date=January 25, 2001 |access-date=4 February 2019 |archive-date=2019-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817092959/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2001-01-25-0101250188-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bostonherald.com/2017/01/08/fox-a-self-made-man-known-for-tart-tongue/ |title=Fox a self-made man known for tart tongue |date=8 January 2017 |website=bostonherald.com |access-date=4 February 2019 |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417015449/https://www.bostonherald.com/2017/01/08/fox-a-self-made-man-known-for-tart-tongue/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Kilma S. Lattin]] – [[Emmy Award]]-winning Native American leader, military veteran, and business man&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harvard Business School Graduates |url=https://alumnius.net/harvard_university_j-10307-year-2007-page2 |publisher=Alumni US |access-date=September 20, 2020 |archive-date=March 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315182933/https://alumnius.net/harvard_university_j-10307-year-2007-page2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Harvard Business School: Leadership for Senior Executives |url=https://www.exed.hbs.edu/leadership-senior-executives/ |publisher=Harvard Business School |access-date=September 20, 2020 |archive-date=September 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919101901/https://www.exed.hbs.edu/leadership-senior-executives/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kilma Lattin, Accomplished La Jollan, Champions Many Causes |url=http://www.lajollabluebook.com/blog/kilma-lattin-accomplished-la-jollan-champions-many-causes/ |publisher=La Jolla Blue Book |access-date=September 20, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928205859/http://www.lajollabluebook.com/blog/kilma-lattin-accomplished-la-jollan-champions-many-causes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*[[Daniel Vasella]], PMD, 1989 – president of [[Novartis AG]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=197 |title=Daniel Vasella – Alumni – Harvard Business School |website=alumni.hbs.edu |date=March 2007 |access-date=30 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112035640/https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/story-bulletin.aspx?num=197 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Jimmy Rane]], founder and chief executive officer (CEO) of Great Southern Wood Preserving
* [[Seth Rotherham]], 1977 – entrepreneur and media personality 
{{div col end}}

== ఇది కూడ చూడు ==

* వర్గం:హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ పూర్వ విద్యార్థులు
* హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ వ్యక్తుల జాబితా
* ఐవీ లీగ్ బిజినెస్ స్కూల్స్ జాబితా
* స్పాంగ్లర్ సెంటర్
* [[కృష్ణ పాలెపు]]

== మూలాలు ==

== మరింత చదవడానికి ==

* యాంటెబీ, మిచెల్. ''తయారీ నైతికతః బిజినెస్ స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్లో నిశ్శబ్దం విలువలు''.  (యూనివర్శిటీ ఆఫ్ చికాగో ప్రెస్, 2013) 
* బ్రిడ్జ్మాన్, టి., కమ్మింగ్స్, ఎస్ &amp; మెక్లాఫ్లిన్, సి. (2016). కేసును తిరిగి పేర్కొనడంః కేస్ పద్ధతి అభివృద్ధిని ఎలా పునఃసమీక్షించడం అనేది బిజినెస్ స్కూల్ భవిష్యత్తు గురించి భిన్నంగా ఆలోచించడానికి మాకు సహాయపడుతుంది. అకాడమీ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ లెర్నింగ్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్, 15 (4) 
* బ్రోటన్, పి. డి. ''హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్లో కర్వ్ ముందుః రెండు సంవత్సరాలు''.  (పెంగ్విన్ ప్రెస్, 2008) 
* కోహెన్, పీటర్. ''హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ ప్రకారం సువార్త''.  (డబుల్ డే, 1973) 
* కోప్లాండ్, మెల్విన్ టి. అండ్ మార్క్ యాన్ ఎరాః ది స్టోరీ ఆఫ్ ది హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్ (1958) 
* క్రూక్షాంక్, జెఫ్రీ. ''హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్లో వేవ్స్ను రూపొందించడంః ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎంటర్ప్రెన్యూర్షిప్''.  (హార్వర్డ్ బిజినెస్ రివ్యూ ప్రెస్, 2005) 
* {{Cite book|title=The Golden Passport: Harvard Business School, the Limits of Capitalism, and the Moral Failure of the MBA Elite|title-link=The Golden Passport: Harvard Business School, the Limits of Capitalism, and the Moral Failure of the MBA Elite|last=McDonald|first=Duff|year=2017|isbn=978-0-06-234717-6|author-link=Duff McDonald|df=mdy-all}}
* స్మిత్, రాబర్ట్ ఎమ్. ''ది అమెరికన్ బిజినెస్ సిస్టంః ది థియరీ అండ్ ప్రాక్టీస్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్స్, ది కేస్ ఆఫ్ ది హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్,''  (1986) 
* యోగేవ్, ఎస్తర్. &quot;కార్పొరేట్ హ్యాండ్ ఇన్ అకాడెమిక్ గ్లోవ్ః ది న్యూ మేనేజ్మెంట్స్ స్ట్రగల్ ఫర్ అకాడెమిక్ రికగ్నిషన్-ది కేస్ ఆఫ్ ది హార్వర్డ్ గ్రూప్ ఇన్ ది 1920స్&quot;, ''అమెరికన్ స్టడీస్ ఇంటర్నేషనల్'' (2001) 

== బాహ్య లింకులు ==

*
[[వర్గం:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>ac7truiazxq0c20qk4vvgy07l5sl7lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్కర్ష్ సింగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459544</id>
    <revision>
      <id>4980373</id>
      <parentid>4602890</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="by3g9ds5e1wsqsefqq5c44z2q6bcsk1" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=Utkarsh Singh|image=|full_name=|birth_date={{birth date and age|1998|5|7|df=yes}}|birth_place=[[Ranchi]], [[Bihar]] (now [[Jharkhand]]), India|death_date=|death_place=|batting=|bowling=|role=|club1=[[Jharkhand cricket team|Jharkhand]]|year1=2018- present|clubnumber1=|club2=[[Punjab Kings]]|year2=2021-present|clubnumber2=|date=9 November 2017|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1081437.html Cricinfo}}

'''ఉత్కర్ష్ సింగ్''' (జననం 1998, మే 7) భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెట్ ఆటగాడు]].&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|title=Utkarsh Singh|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1081437.html|access-date=9 November 2017|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

అతను 2017, నవంబరు 9న 2017–18 రంజీ ట్రోఫీలో [[జార్ఖండ్ క్రికెట్ జట్టు|జార్ఖండ్]] తరపున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web|title=Group B, Ranji Trophy at Jamshedpur, Nov 9-12 2017|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118665.html|access-date=9 November 2017|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 2018, ఫిబ్రవరి 11న 2017–18 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో జార్ఖండ్ తరపున [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{Cite web|title=Group D, Vijay Hazare Trophy at Secunderabad, Feb 11 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118764.html|access-date=11 February 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; 2018, డిసెంబరులో, [[జార్ఖండ్ క్రికెట్ జట్టు|జార్ఖండ్‌తో]] జరిగిన 2018–19 రంజీ ట్రోఫీ మ్యాచ్‌లో, అతను ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌లో తన తొలి సెంచరీ సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranji Trophy 2018-19, Elite C, Round 7, Day 3: Jharkhand set Services 270 runs to win|url=https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2018-19-elite-c-round-7-day-3-jharkhand-set-services-270-runs-to-win-782467|access-date=24 December 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225030730/https://www.cricketcountry.com/news/ranji-trophy-2018-19-elite-c-round-7-day-3-jharkhand-set-services-270-runs-to-win-782467|archive-date=25 డిసెంబరు 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అతను 2019, ఫిబ్రవరి 24న 2018–19 సయ్యద్ ముష్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో జార్ఖండ్ తరపున తన [[ట్వంటీ20]] అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{Cite web|title=Group A, Syed Mushtaq Ali Trophy at Krishna, Feb 24 2019|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157126.html|access-date=24 February 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2021, ఫిబ్రవరిలో, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ 2021|2021 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్‌కు]] ముందు జరిగిన IPL వేలంలో సింగ్‌ను [[పంజాబ్ కింగ్స్]] కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IPL 2021 auction: The list of sold and unsold players|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1252152|access-date=18 February 2021|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{ESPNcricinfo|id=1081437}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:జార్ఖండ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1998 జననాలు]]</text>
      <sha1>by3g9ds5e1wsqsefqq5c44z2q6bcsk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఈశాన్య మహేశ్వరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459890</id>
    <revision>
      <id>4980368</id>
      <parentid>4606642</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5394" sha1="gnjabscic41mhhujyltys8v6wy546ks" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఈశాన్య మహేశ్వరి|image=|alt=|native_name=|native_name_lang=|birth_date={{birth date and age|1993|06|17|df=y}}|birth_place=[[ముంబై]], [[భారతదేశం]]|nationality=భారతీయురాలు|education=|alma_mater=|occupation=మోడల్, నటి|years_active=2015–ప్రస్తుతం|spouse=|mother=|father=|relatives=|awards=|website=|notable_works=}}

'''ఈశాన్య మహేశ్వరి''' (జననం 1993 జూన్ 17) [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] [[నటులు|నటి]], [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;కి చెందిన మోడల్ కూడా.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South Indian Actor Eshanya Maheshwari Parties Hard With Her Friends at Phi Phi Island|url=https://www.india.com/photos/entertainment/south-indian-actor-eshanya-maheshwari-parties-hard-with-her-friends-at-phi-phi-island-159307/|access-date=2025-01-12|website=www.india.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eshanya Maheshwari: Movies, Photos, Videos, News, Biography &amp; Birthday {{!}} Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Eshanya-Maheshwari|access-date=2025-01-12|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-01-08|title=South actress Eshanya Maheshwari parties with Zain Imam and Ishita Raj Sharma|url=https://www.bollywoodlife.com/photos/specials-south-actress-eshanya-maheshwari-parties-with-zain-imam-and-ishita-raj-sharma-1547522/|access-date=2025-01-09|website=www.bollywoodlife.com|language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Shukla|first=Akarsh|title=Esshanya Maheshwari : साउथ की इस एक्ट्रेस ने दिखाया अब तक का सबसे बोल्ड लुक, फैंस को नहीं हो रहा यकीन|url=https://www.india.com/hindi-news/gallery-hindi/south-actress-eshanya-maheshwari-showed-her-boldest-look-till-date-even-fans-were-shocked-6347729/|access-date=2025-01-12|website=www.india.com|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eshanya Maheshwari New Stunning Images|url=https://www.indiaherald.com/Actress/View/994438896/Eshanya-Maheshwari-New-Stunning-Images1|access-date=2025-01-09|website=indiaherald.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె పీగల్ జక్కిరతై, అమ్మాయి నచ్చింది, [[నమస్తే నేస్తమా]], రాకీః ది రివెంజ్ చిత్రాలలో తన నటనకు ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Namaste Nestama - Official Trailer {{!}} Telugu Movie News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/telugu/namaste-nestama-official-trailer/amp_videoshow/72004711.cms|access-date=2025-01-09|website=timesofindia.indiatimes.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-01-08|title=South Indian Actor Eshanya Maheshwari Parties Hard With Her Friends at Phi Phi Island|url=https://www.india.com/photos/entertainment/south-indian-actor-eshanya-maheshwari-parties-hard-with-her-friends-at-phi-phi-island-159307/|access-date=2025-01-09|website=India.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ntnews.com/gallery/eshanya-maheshwari-pics-2-389215|title=Eshanya Maheshwari {{!}} అందాలతో సెగలు పుట్టిస్తున్న ఈశాన్య మహేశ్వరి..|last=telugu|first=NT News|access-date=2025-07-20|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== '''సినిమా''' ===
* [[రాజు గారి గది|రాజు గారి గధి]]
* పీగల్ జక్కిరతై
* అమ్మాయి నచ్చింది &lt;ref&gt;{{Cite web|last=kollywoodzone|title=Actress Eshanya Maheshwari At Ammayi Nachindi Movie Opening Photos 18 (193735) {{!}} Kollywood Zone|url=https://www.kollywoodzone.com/boxoffice/photos/actress-eshanya-maheshwari-at-ammayi-nachindi-movie-opening-photos-18/|access-date=2025-01-09|website=www.kollywoodzone.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* రాకీః ది రివెంజ్&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Subramanian|first=Anupama|date=2019-04-14|title=Rocky - The Revenge movie review: A Canine-'s Revenge|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/140419/rocky-the-revenge-movie-review-a-canines-revenge.html|access-date=2025-01-09|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[నమస్తే నేస్తమా]] &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-04-14|title=Esshanya Maheshwari Namaste Nestama's actress Bold Look Goes Viral; See Hottest Pics Here - Filmibeat|url=https://www.filmibeat.com/photos/esshanya-maheshwari-bold-look-goes-viral-seetest-pics-here-hot-pics-86108.html|access-date=2025-01-12|website=www.filmibeat|language=en}}&lt;/ref&gt;
* క్యా మస్తీ క్యా ధూమ్
== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:1993 జననాలు]]
[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]</text>
      <sha1>gnjabscic41mhhujyltys8v6wy546ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇక్లాస్ నహా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>465791</id>
    <revision>
      <id>4980338</id>
      <parentid>4672726</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8120" sha1="dttu55ifit0cez8cr0r1ej7z5k3yn66" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=Iqlas Naha|image=|full_name=V. P. Iqlas Naha|birth_date={{birth date and age|1994|10|11|df=yes}}|birth_place=[[Malappuram district|Malappuram]], [[Kerala]], India|death_date=|death_place=|batting=Left-handed|bowling=Right-handed [[Pace bowling|fast medium]]|role=[[All-rounder]]|club1=[[Puducherry cricket team|Puducherry]]|year1=2018{{endash}}present|clubnumber1=|club2=|year2=|clubnumber2=|date=19 September 2018|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1159739.html ESPNcricinfo}}


'''వి. పి. ఇక్లాస్ నహా''' (జననం 1994, అక్టోబరు 11) దేశీయ క్రికెట్‌లో [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పుదుచ్చేరి]] తరపున ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఒక భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]].&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|title=Iqlas Naha|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1159739.html|access-date=19 September 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను ఎడమచేతి వాటం బ్యాటింగ్, కుడిచేతి వాటం [[ఫాస్ట్ బౌలింగు|ఫాస్ట్-మీడియం]] బౌలింగ్ చేసే [[ఆల్ రౌండర్]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iqlas Naha|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/434/434606/434606.html|website=CricketArchive}}&lt;/ref&gt;

== దేశీయ కెరీర్ ==
ఇక్లాస్ [[కేరళ|కేరళలోని]] [[మలప్పురం జిల్లా|మలప్పురంలో]] జన్మించాడు. అతను వయోపరిమితి టోర్నమెంట్లలో [[కేరళ క్రికెట్ జట్టు|కేరళకు]] ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=V. P. Iqlas Naha|url=https://cricket.data4sports.com/fc/Kerala/player/167313.html|website=cricketdata4sports}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; అతను [[తిరువనంతపురం|తిరువనంతపురంలోని]] [[మార్ ఇవానియోస్ కళాశాల, తిరువనంతపురం|మార్ ఇవానియోస్ కళాశాల]] నుండి గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు, కళాశాల క్రికెట్ జట్టులో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mar Ivanois College|url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/21/21890/21890.html|website=cricketarchive}}&lt;/ref&gt; 2018-19 భారత దేశీయ సీజన్‌కు ముందు కొత్తగా ఏర్పడిన [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పుదుచ్చేరి క్రికెట్ జట్టుకు]] తమ మైత్రిని మార్చుకున్న [[నిఖిలేష్ సురేంద్రన్]], [[ఫాబిద్ అహ్మద్]], అబ్దుల్ సఫర్‌లలో నలుగురు [[కేరళ క్రికెట్ జట్టు|కేరళ]] క్రికెటర్లలో అతను ఒకడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Four Kerala cricketers switch allegiance to Puducherry team ahead of the 2018-19 Domestic Season|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/kerala-cricketers-allegiance-to-puducherry-ahead-of-season|access-date=25 October 2018|website=sportskeeda}}&lt;/ref&gt;

అతను  2018,సెప్టెంబరు 19న పుదుచ్చేరి తొలి దేశీయ మ్యాచ్‌లో [[మణిపూర్ క్రికెట్ జట్టు|మణిపూర్‌తో]] జరిగిన 2018–19 విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో [[పాండిచ్చేరి క్రికెట్ జట్టు|పుదుచ్చేరి]] తరపున [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] అరంగేట్రం చేశాడు, కానీ ఆ మ్యాచ్‌లో బ్యాటింగ్ లేదా బౌలింగ్ చేసే అవకాశం పొందలేకపోయాడు.&lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{Cite web|title=Plate, Vijay Hazare Trophy at Vadodara, Sep 19 2018|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1156796.html|access-date=19 September 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; అయితే, మరుసటి రోజు, [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి]] (BCCI) ఇతర రాష్ట్ర సంఘాల నుండి నిరసనలను ఎదుర్కొంటూ, స్థానిక క్రికెటర్లు ఎవరూ ఈ మ్యాచ్‌లో ఆడలేదనే ఆందోళనలు తలెత్తిన తర్వాత, జట్టు ఉన్న రాష్ట్రం వెలుపలి ఆటగాళ్లను ఆడించడానికి అనుమతించిన ప్రత్యేక భత్యాన్ని BCCI రద్దు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BCCI revokes eligibility 'allowance' to Puducherry|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24740968/bcci-revokes-eligibility-allowance-puducherry|access-date=20 September 2018|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; BCCI అర్హత ప్రమాణాలకు వెలుపల ఉన్నట్లు గుర్తించబడిన ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్లలో ఇక్లాస్ ఒకరు, ఆటగాళ్లు రాష్ట్రంలో జన్మించి ఉండాలి లేదా ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ కాలం నివాసిగా ఉండాలి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BCCI cancels registration of 8 Puducherry players for flouting eligibility criteria|url=https://www.cricketcountry.com/news/bcci-cancels-registration-of-8-puducherry-players-for-flouting-eligibility-criteria-747833|access-date=20 September 2018|website=Cricket Country|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234551/https://www.cricketcountry.com/news/bcci-cancels-registration-of-8-puducherry-players-for-flouting-eligibility-criteria-747833|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

అతను సీచెమ్ పాండిచ్చేరి T20 టోర్నమెంట్‌లో టైగర్స్ XI తరపున ఆడతాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iqlas Naha leads Tigers XI to tane Bulls XI as Ashith's knock goes in vain|url=https://cap-cricket.com/iqlas-naha-leads-tigers-xi-to-tame-bulls-xi-ashiths-knock-goes-in-vain/|website=cap-cricket.com}}&lt;/ref&gt; అతను 2021–22 సయ్యద్ ముష్తాక్ అలీ ట్రోఫీలో పుదుచ్చేరి తరపున 2021, నవంబరు 4న తన [[ట్వంటీ20]] అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elite, Group A, Lucknow, Nov 4 2021, Syed Mushtaq Ali Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280199.html|access-date=4 November 2021|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{ESPNcricinfo|id=1159739}}
* Iqlas Naha at CricketArchive (subscription required)
{{Authority control}}
[[వర్గం:పాండిచ్చేరి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1994 జననాలు]]</text>
      <sha1>dttu55ifit0cez8cr0r1ej7z5k3yn66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మజ్జి శ్రీనివాసరావు (చిన్న శ్రీను )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>467805</id>
    <revision>
      <id>4980437</id>
      <parentid>4836804</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T03:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Phani Kumar Budaraju</username>
        <id>155394</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19367" sha1="mhmucwe46u0f22q1p47w4rx7ep6ul0j" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
| image = 
| birth_place  = [[విజయనగరం]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
| office    = [[మాజీ జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్, విజయనగరం]]
| term_start     = 2021-2026
| party     = తెలుగుదేశం పార్టీ 
| religion   = హిందువు
| కుమార్తె   = సిరి సహస్ర (సిరమ్మ)|కుమారుడు=మజ్జి శ్రీ సాయి మోహిత్|భార్య=మజ్జి పుష్పాంజలి}}

'''మజ్జి శ్రీనివాసరావు''' ( '''చిన్న శ్రీను''' ''')'''ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ఉత్తరాంధ్రకు చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు, సంఘ సేవకుడు. ప్రస్తుతం [[విజయనగరం జిల్లా]] [[జిల్లా ప్రజాపరిషత్]] చైర్మన్‌గా (2021–2926) వ్యవహరించారు.  [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] ( వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్) విజయనగరం జిల్లా అధ్యక్షుడుగా, విశాఖ జిల్లా [[భీమునిపట్నం శాసనసభా నియోజకవర్గానికి]] వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ తరుపున ఇంచార్జిగా పని చేశారు. రాష్ట్ర స్థాయిలోను, ఉత్తరాంధ్ర  జిల్లాల రాజకీయాల్లో ప్రభావవంతమైన పాత్రను చిన్న శ్రీను పోషిస్తున్నారు.ప్రస్తుతం టీడీపీ పార్టీకి అరకు లోక్ సభ అబ్జర్వర్ 

'''రాజకీయ నేపథ్యం:'''
మజ్జి శ్రీనివాసరావు విజయనగరం జిల్లాలో జన్మించారు.  ఉత్తరాంధ్ర రాజకీయాలలో మజ్జి శ్రీనివాసరావు కుటుంబానికి చెప్పుకోదగ్గ నేపథ్యం ఉంది. ఆయన రాజకీయ అరంగేట్రానికి బలమైన పునాది వేసింది. విద్యార్థి దశ నుండే రాజకీయ వాతావరణంలో పెరగడం, యువత, గ్రామీణ రైతాంగానికి అవసరమైన సేవలను వేగవంతంగా అధికార్లు చేసేలా వ్యవహరించడం మూలంగా వేగంగా జిల్లా రాజకీయాల్లో పట్టు సాధించారు.

'''రాజకీయ ప్రస్థానం:'''
శ్రీనివాసరావు రాజకీయ ప్రయాణం తెరవెనుక వ్యూహకర్తగా ప్రారంభమై, ప్రత్యక్ష ఎన్నికల ద్వారా ప్రజాప్రతినిధిగా ఎదిగే వరకు సాగింది.

'''విజయనగరం జిల్లా వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ జిల్లా అధ్యక్షుడు:''' 
వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ ఆవిర్భావం నుండి విజయనగరం జిల్లాలో పార్టీని క్షేత్రస్థాయిలో బలోపేతం చేయడంలో ఆయన కృషి చేశారు.
పార్టీ అధిష్టానం ఆయన నాయకత్వ సామర్థ్యాన్ని గుర్తించి విజయనగరం జిల్లా వైఎస్సార్‌సీపీ అధ్యక్షుడిగా నియమించింది. కార్యకర్తలకు అందుబాటులో ఉంటూ, పార్టీ అంతర్గత సమస్యలను పరిష్కరించడంలో ఆయన చొరవ చూపారు.
[[దస్త్రం:Majji Srinivasarao.jpg|thumb|వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధ్యక్షుడు, మాజీ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డితో మజ్జి శ్రీనివాసరావు, చిన్నశ్రీను సోల్డియర్స్ ప్రెసిడెంట్ మజ్జి సిరి సహస్ర ]]
'''2014 &amp; 2019 ఎన్నికలు:''' ఈ ఎన్నికల్లో బొత్స సత్యనారాయణ, ఇతర పార్టీ అభ్యర్థుల గెలుపు కోసం నియోజకవర్గాల వారీగా ప్రచార బాధ్యతలు, బూత్ స్థాయి కమిటీల నిర్వహణను పర్యవేక్షించారు. 2019లో జిల్లాలోని 9 అసెంబ్లీ స్థానాలను పార్టీ గెలుచుకోవడంలో ఆయన విశేషమైన పాత్ర పోషించారు

'''భీమిలి నియోజకవర్గ బాధ్యతలు:''' మాజీ ముఖ్యమంత్రి, వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి చిన్న శ్రీనును  విశాఖపట్నం జిల్లాలోని భీమిలి శాసనసభా నియోజకవర్గానికి వైఎస్సార్‌సీపీ సమన్వయకర్తగా (In-charge) నియమించారు. అక్కడ పార్టీ క్యాడర్‌ను ఏకీకృతం చేయడం, మాజీ మంత్రి, ప్రస్తుత భీమిలి ఎమ్మెల్యే గంటా శ్రీనివాసరావు ధీటైన ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా అక్కడ ఇంచార్జి భాద్యతలు అప్పజెప్పారు. 

'''జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌గా ఎన్నిక (2021)'''
2021లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జరిగిన ఎంపీటీసీ, జడ్పీటీసీ ఎన్నికల్లో వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధిక స్థానాలు సాధించి ఘన విజయం సాధించింది. ఈ ఎన్నికల్లో విజయం సాధించిన అనంతరం, పార్టీ అధినేత వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి ఆదేశాల మేరకు, మజ్జి శ్రీనివాసరావును విజయనగరం జిల్లా పరిషత్ చైర్మన్‌గా ఎన్నుకున్నారు. జిల్లా పరిషత్ పీఠాన్ని అధిష్టించిన తరువాత, జిల్లా గ్రామీణాభివృద్ధి, పరిపాలనలో మంచి పనితీరు కనబరిచారు

'''పరిపాలనా దక్షత, అభివృద్ధి పనులు'''
జడ్పీ చైర్మన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించిన నాటి నుండి శ్రీనివాసరావు జిల్లా అభివృద్ధిపై తనదైన ముద్ర వేసే ప్రయత్నం చేశారు జిల్లా పరిషత్ నిధుల వినియోగంలో పారదర్శకత కోసం ప్రయత్నించారు. 2024-25, 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరాలకు గాను వందల కోట్ల రూపాయల బడ్జెట్‌ను ఆమోదించి, విజయనగరం జిల్లాలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు పెద్దపీట వేశారు. తన మామ బొత్స సత్యనారాయణ ప్రాతినిధ్యం వహించిన చీపురుపల్లి నియోజకవర్గంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు. అక్కడ సిమెంట్ రోడ్లు, డ్రైనేజీలు, కమ్యూనిటీ హాళ్ల నిర్మాణానికి జడ్పీ నిధులను మంజూరు చేశారు. కోవిడ్-19 అనంతర పరిస్థితుల్లో, సీజనల్ వ్యాధుల సమయంలో జిల్లా వైద్యాధికారులతో సమీక్షలు నిర్వహించి, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వైద్య సేవలు సక్రమంగా అందేలా పర్యవేక్షించారు. జిల్లాలో ప్రధాన పంటలైన వరి, మామిడి రైతులకు మద్దతుగా నిలిచారు. మామిడి పంట బీమా ప్రీమియం తగ్గించాలని, రైతుల సమస్యలను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకువెళ్లడంలో జడ్పీ కౌన్సిల్ ద్వారా తీర్మానాలు చేశారు.

'''2024 ఎన్నికలు - తదనంతర పరిణామాలు'''
[[దస్త్రం:YSRCP-Praja-Udyamam-Rally.jpg|thumb|భీమిలిలో వైకాపా ప్రజా ఉద్యమం బైక్ ర్యాలీ ]] 
2024 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ ఓటమి పాలైనప్పటికీ, స్థానిక సంస్థల పదవీకాలం ఇంకా ముగియకపోవడంతో మజ్జి శ్రీనివాసరావు జడ్పీ చైర్మన్‌గా కొనసాగుతున్నారు. ప్రస్తుతం జిల్లాలో ప్రధాన ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా, కూటమి ప్రభుత్వం (NDA) అమలు చేస్తున్న పథకాల లోపాలను ఎత్తిచూపుతూ, &quot;సూపర్ సిక్స్&quot; హామీల అమలుపై ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తూ చురుకైన పాత్ర పోషిస్తున్నారు. 

విశాఖ జిల్లాలోని భీమిలి నియోజకవర్గ ఇంచార్జి హోదాలో అక్కడి వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ క్యాడర్ ను బలోపేతం, సమన్వయం చేస్తూ పార్టీ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు.ఈ ఏడాది నవంబర్ లో చిన్న శ్రీను ఆధ్వర్యంలో మెడికల్ కాలేజీల ప్రైవేటీకరణకు వ్యతిరేకంగా భీమిలిలో వైసీపీ చేపట్టిన “ప్రజా ఉద్యమం”  బైక్ ర్యాలీ కార్యక్రమానికి విశేష స్పందన వచ్చింది. నియోజకవర్గం నలుమూలల నుండి వైసీపీ నాయకులు, కార్యకర్తలు, అభిమానులు, యువత పెద్ద ఎత్తున పాల్గొన్నారు. తగరపువలస ఫుట్బాల్ గ్రౌండ్ నుండి భీమిలి ఆర్టీవో కార్యాలయం ఈ ర్యాలీ సాగింది. 

'''ఆధ్యాత్మిక, సేవా కార్యక్రమాలు'''  
[[దస్త్రం:Majji Srinivasarao in Devotional Activity.jpg|thumb|మజ్జి శ్రీనివాసరావు భార్య పుష్పాంజలి, కుమార్తె సహశ్రీ తో తమ గృహంలో ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్న దృశ్యం ]]
మజ్జి శ్రీనివాసరావు (చిన్నశ్రీను) నిర్వహించే ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు కేవలం పూజలకే పరిమితం కాకుండా, &quot;మానవ సేవే మాధవ సేవ&quot; అనే సిద్దాంతంతో సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలతో ముడిపడి ఉంటాయి.   

* '''రామతీర్థం ఆలయ పునఃప్రతిష్ట:''' విజయనగరం జిల్లాలోని ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రమైన రామతీర్థం కోదండరాముని ఆలయ పునఃప్రతిష్టాపన కార్యక్రమంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆలయ నిర్మాణ పనుల పర్యవేక్షణలోనూ, విగ్రహ ప్రతిష్టాపన సమయంలో జరిగిన యగాలు, విశేష పూజలలో ఆయన చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.
* '''గ్రామీణ ఆలయాలకు సహకారం:''' జిల్లాలోని వివిధ గ్రామాల్లోని చిన్న చిన్న ఆలయాల జీర్ణోద్ధరణకు, కొత్త విగ్రహాల ప్రతిష్టాపనకు వ్యక్తిగతంగా, తన ట్రస్ట్ ద్వారా ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంటారు.

'''పండుగలు, విశేష పూజలు:'''

* '''పైడితల్లి అమ్మవారి ఉత్సవాలు:''' ఉత్తరాంధ్ర ఇలవేల్పు శ్రీ శ్రీ శ్రీ పైడితల్లి అమ్మవారి సిరిమానోత్సవం సందర్భంగా ఆయన కుటుంబ సమేతంగా అమ్మవారిని దర్శించుకుని, పట్టువస్త్రాలు సమర్పించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.
* '''వినాయక చవితి వేడుకలు:''' వినాయక చవితి సందర్భంగా భారీ ఎత్తున గణపతి విగ్రహాలను ఏర్పాటు చేయడం, అన్నదాన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం, నిమజ్జన ఊరేగింపుల్లో పాల్గొనడం వంటివి చేస్తారు. ముఖ్యంగా 'శ్రీ అభయ గణపతి' వంటి ప్రత్యేక విగ్రహాల ప్రతిష్టాపనలో ఆయన కుటుంబం పాలుపంచుకుంటుంది.

'''3. &quot;చిన్నశ్రీను సోల్జర్స్&quot; ద్వారా సేవా కార్యక్రమాలు:''' ఆయన కుమార్తె '''మజ్జి సిరి సహస్ర (సిరమ్మ)''' ఆధ్వర్యంలో నడిచే &quot;చిన్నశ్రీను సోల్జర్స్&quot; అనే విభాగం ద్వారా అనేక ఆధ్యాత్మిక, సేవా కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి.

* '''అన్నదానం:''' వివిధ పండుగలు, విశేష దినాల్లో పేదలకు, భక్తులకు భారీ ఎత్తున అన్నదానం నిర్వహిస్తుంటారు.
* '''గోపూజలు:''' గోవుల సంరక్షణ, గోపూజ వంటి కార్యక్రమాలను కూడా ఈ సంస్థ ద్వారా ప్రోత్సహిస్తుంటారు.

'''వ్యక్తిగత ఆధ్యాత్మిక దృక్పథం:''' చిన్నశ్రీను  ఆధ్యాత్మికతను సామాజిక బాధ్యతగా చూస్తారు. తన గృహ సముదాయంలోనే  యాగాలు, క్రతువులు చేయడమే కాకుండా, పేద విద్యార్థులకు, దివ్యాంగులకు  సహాయం చేయడం, ఆపదలో ఉన్నవారిని ఆదుకోవడం వంటివి భగవంతుని సేవగా భావించి చేస్తుంటారు.

==మూలాలు==

“YSRCP’s Majji Srinivasa slams TDP governance, announces agitation plans.” The Hindu.
Available at: https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ysrcps-majji-srinivasa-slams-tdp-governance-announces-agitation-plans/article69760023.ece

“కార్యకర్తలకు అండగా డిజిటల్ బుక్ – మజ్జి శ్రీనివాసరావు (చిన్న శ్రీను).” YSR Congress Party Official Website.
Available at: https://www.ysrcongress.com/top-stories/digital-book-launch-97939

“సిరి సహస్ర రైసింగ్ ప్యాలెస్ లో శరన్నవరాత్రులు ప్రారంభం.” AIMAMedia News.
Available at: https://aimamedia.org/newsdetails.aspx?nid=508805
 

[[వర్గం:వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>mhmucwe46u0f22q1p47w4rx7ep6ul0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>టాల్ రేడియో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>478350</id>
    <revision>
      <id>4980484</id>
      <parentid>4935162</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>ప్రచారం లాగ ఉన్న సమాచారాన్నీ తొలగిస్తున్నాను .</comment>
      <origin>4980484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7186" sha1="bpdc70goqwgcxfwhvn28sinlg3iivqw" xml:space="preserve">{{ambox
| type  = serious 
| image = none 
| style = background:#FEE
| text =&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''వికీపీడియా [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం ఈ పేజీని తొలగించాలి. కారణమేంటంటే: &lt;br /&gt;''ఈ వ్యాసం విషయంలో ఉన్న సమస్యలు ఇవి:
వ్యాసంలో పేర్కొన్న అంశాలకు ఉన్న ఒకటే ఒక మూలం సంస్థ గురించి సంస్థ నిర్వాహకుల ఇంటర్వ్యూ కావడం, వ్యాసంలో భాష సంస్థ గురించి ప్రకటన తరహాలో ఉండడం '''''

ఈ ప్రతిపాదనపై మీ అభిప్రాయాన్ని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/{{PAGENAME}}]] పేజీలో రాయండి.&lt;br&gt; 
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;&lt;small&gt;''[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకులూ]], ఈ పేజీని [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=delete}} తొలగించే ముందు]   [[Special:Whatlinkshere/{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు]],  [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=history}} ఈ పేజీ చరిత్ర] ([{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|diff=0}} చివరి మార్పు]) లను పరిశీలించడం మరచిపోకండి[[మూస:Db-reason|.]] &lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; }}
{{ #ifeq: {{NAMESPACE}} | బొమ్మ | [[వర్గం:తొలగించవలసిన బొమ్మలు]] | [[వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]]}}

{{multiple issues|
{{advert|date=ఫిబ్రవరి 2026}}
{{peacock|date=ఫిబ్రవరి 2026}}
{{third-party|date=ఫిబ్రవరి 2026}}
}}
'''టాల్ రేడియో''' అనేది పాజిటివ్ కంటెంట్ ను వినిపించే ఒక ఆన్‌లైన్ రేడియో ప్లాట్‌ఫారమ్. టచ్ ఎ లైఫ్ ఫౌండేషన్ ద్వారా నడుస్తున్న ఈ రేడియోను ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించి ఎప్పుడైనా ఎక్కడి నుండైనా వినవచ్చు. 'Inspiring Kindness' అనే థీమ్ తో ప్రపంచంలో ఉండే [[స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలు|స్వచ్చంధ సంస్థల]] గురించి, సహాయం చేస్తున్న మనుషుల గురించి ఇందులో ఎపిసోడ్స్ టెలికాస్ట్ అవుతుంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bizzbuzz.news/bizz-talk/how-this-radio-channel-inspiring-change-through-impactful-stories-1351449|title=How This Radio Channel Inspiring Change Through Impactful Stories|last=Rao|first=Divya|date=2025-02-08|access-date=2026-02-06|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://vaartha.com/business/all-the-good-news-is-there/665000/|title=TALRadio : ఈ రేడియో ఆన్ చేస్తే అన్ని మంచి వార్తలే!!|last=Sudheer|date=2026-03-11|work=Vaartha|access-date=2026-03-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox radio station
 | name = టాల్ రేడియో
 | logo   = దస్త్రం:Talradiologo.png
 | logo_size    = 220px
 | city = [[హైదరాబాద్]]
 | area = ప్రపంచవ్యాప్తంగా
 | branding = TAL రేడియో
 | slogan = Inspiring Kindness
 | airdate = 2021
 | frequency =
 | format = 
 | power =
 | erp =
 | class =
 | callsign_meaning =
 | former_callsigns = 
 | owner = టచ్ ఎ లైఫ్ ఫౌండేషన్
 | webcast =
 | website = [https://talradio.org/ టాల్ రేడియో వెబ్‌సైట్]
}}
== నేపథ్యం ==
డిజిటల్ యుగంలో సమాచారాన్ని అందరికీ చేరవేయడం సులభమే అయినా పాజిటివ్ కంటెంట్, సామాజిక బాధ్యతతో కూడిన కంటెంట్ తక్కువగా ఉందన్న ఉద్దేశ్యంతో సమాజంలో సహాయ గుణాన్ని, మంచిని పెంచాలని ఈ రేడియో ప్రారంభించబడింది. ఇది బ్లాగులు, పోడ్కాస్ట్‌లు, వీడియో ఇంటర్వ్యూల ద్వారా సామాజిక ప్రభావం కలిగించే సంస్థల కథలను ప్రచురిస్తుంది.

==భాషలు==
ప్రస్తుతం ఈ రేడియో [[తెలుగు]], [[హిందీ]], [[కన్నడ భాష|కన్నడ]], [[ఇంగ్లీషు భాష|ఇంగ్లీష్]] భాషల్లో అందుబాటులో ఉంది. ఈ అన్ని భాషల్లోనూ వివిధ ఎన్జీవోల గురించి, సమాజానికి మంచి చేసే వ్యక్తుల గురించి పరిచయం చేసే ఎపిసోడ్ లు ప్రసారం అవుతుంటాయి. ఇంకా కొత్తగా వస్తున్న ఇన్నోవేషన్స్ ను, పర్యావరణాన్ని కాపాడే వ్యక్తులను, సంస్థలను అందరికీ తెలియజేయడానికి ఈ రేడియో సోషల్ మీడియా వేదికగా పోస్ట్ లు చేస్తూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://telugu.hashtagu.in/business/talradio-matter-323083.html|title=TALRadio : ఈ రేడియో ఆన్ చేస్తే అన్ని మంచి వార్తలే! !|last=Telugu|first=Hashtagu|date=2026-03-11|work=Hashtagu Telugu|access-date=2026-03-12|language=te|archive-date=2026-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20260312043451/https://telugu.hashtagu.in/business/talradio-matter-323083.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== బయటి లింకులు ==

* అధికారిక వెబ్సైట్ - https://talradio.org/

* టాల్ బ్లాగ్స్ - https://talradio.org/blog{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:రేడియో స్టేషన్లు]]
[[వర్గం:రేడియో]]
[[వర్గం:మీడియా సంస్థలు]]</text>
      <sha1>bpdc70goqwgcxfwhvn28sinlg3iivqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎం. ఇ. పావ్రీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484575</id>
    <revision>
      <id>4980391</id>
      <parentid>4781381</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7991" sha1="4eanlqk26x4b4a23sl0a7aqs73o4nb6" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=M.E. Pavri|image=|country=India|full_name=Mehallasha Edulji Pavri|nickname=|birth_date={{Birth date|1866|10|10|df=yes}}|birth_place=[[Navsari, Gujarat]], India|death_date={{Death date and age|1946|4|19|1866|10|10|df=yes}}|death_place=[[Bombay]], India|heightft=|heightinch=|heightm=|batting=Right-handed|bowling=[[Fast bowling|Right-arm fast]]|role=Bowler|family=|club1=[[Parsees cricket team|Parsees]]|year1=1892-1913|club2=[[Indian cricket team|All-India XI]]|year2=1892|club3=[[Middlesex County Cricket Club|Middlesex]]|year3=1893|columns=1|column1=[[First-class cricket|First-class]]|matches1=26|runs1=589|bat avg1=15.50|100s/50s1=0/1|top score1=69|deliveries1=2,014|wickets1=44|bowl avg1=20.25|fivefor1=2|tenfor1=0|best bowling1=6/36|catches/stumpings1=19/0|date=5 November|year=2012|source=[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32681.html ESPNcricinfo]}}{{Reflist}}

'''మెహల్లాషా ఎడుల్జీ పావ్రి''' (10 అక్టోబర్ 1866 &amp;#x2013; 19 ఏప్రిల్ 1946, [[నవ్‌సారి|నవ్‌సరి, భారతదేశం, గుజరాత్]] ) పార్సీ కుటుంబంలో జన్మించిన భారతీయ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. అతను 1892, 1913 మధ్య 26 ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లు ఆడాడు. టెస్ట్ పూర్వ యుగంలో అతను భారతదేశం తొలి నిజమైన ఫాస్ట్ బౌలర్. అతను కుడిచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్, కుడిచేతి వాటం ఫాస్ట్ బౌలర్. అతని ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌లో ఎక్కువ భాగం [[పార్సీ క్రికెట్ జట్టు|పార్సీల]] కోసమే, కానీ అతను అనేకసార్లు [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఆల్-ఇండియా XI]], [[మిడిల్‌సెక్స్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|మిడిల్‌సెక్స్‌కు]] కూడా ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.

== కెరీర్ ==
1888లో ఇంగ్లాండ్‌కు జరిగిన పార్సీ పర్యటనలో పావ్రీ అరంగేట్రం చేశాడు, 11.66 సగటుతో 170 వికెట్లు పడగొట్టడం ద్వారా గుర్తింపు పొందాడు. టూరింగ్ జట్టు 31 మ్యాచ్‌లు ఆడింది, అందులో వారు 8 గెలిచి 12 డ్రాగా ముగిశాయి.

ఇతర ముఖ్యమైన మ్యాచ్‌లలో ప్రదర్శనలు 1890లో పార్సీలు vs లార్డ్ హాక్స్ XI ఉన్నాయి, దీని ఫలితంగా స్వల్ప పార్సీ విజయం లభించింది. ఆ సమయంలో ఈ మ్యాచ్‌ను భారత క్రికెట్ ఛాంపియన్‌షిప్‌గా పరిగణించారు. పావ్రీ 3 ఓవర్లలో 3 పరుగులకు 2 వికెట్లు, 13.2 ఓవర్లలో 7/34 వికెట్లు పడగొట్టాడు. పార్సీలు 4 వికెట్ల తేడాతో మ్యాచ్‌ను గెలిచారు. లార్డ్ హాక్స్ XIతో జరిగిన మరో మ్యాచ్‌లో, 109 పరుగుల పార్సీ విజయంలో అతను 2/18, 6/36 గణాంకాలను సాధించాడు. అతను 1892లో లార్డ్ హాక్స్ XIపై ఆల్-ఇండియా XIకి కూడా ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.

పావ్రి స్థిరంగా ఫలవంతమైన వికెట్-తీసే అటాకింగ్ బౌలర్, మంచి బ్యాట్స్‌మన్, మిడిల్ ఆర్డర్‌లో ఆడి 69 పరుగుల అత్యధిక ఫస్ట్-క్లాస్ స్కోరు సాధించాడు. బాంబే పెంటాంగ్యులర్ టోర్నమెంట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో అతను విజయవంతమయ్యాడు.

క్రికెట్ వెలుపల, పావ్రీ [[లండన్|లండన్‌లో]] వైద్య విద్యను అభ్యసించిన వైద్యుడు. క్రికెట్ నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, అతను వైద్యుడిగా పనిచేయడమే కాకుండా, ఆ సమయంలో భారత క్రికెట్‌లోని దాదాపు ప్రతి ముఖ్యమైన అంశాన్ని విశ్లేషించి, అనేక సూచించిన మెరుగుదలలతో భారత క్రికెట్‌పై ''పార్సీ క్రికెట్'' (1901) అనే పుస్తకాన్ని కూడా రాశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-05-01|title=Specials – M.E. Pavri: The first great Indian cricketer|url=https://thecricketcauldron.com/2015/05/01/m-e-pavri-the-first-great-indian-cricketer/|access-date=2022-04-09|website=The Cricket Cauldron|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;


== జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
2022 వెబ్ సిరీస్ ''రాకెట్ బాయ్స్‌లో'' బసంత్ మోడీ ME పావ్రీగా క్లుప్తంగా నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rocket Boys Review: The Lives And Times of Homi Bhabha And Vikram Sarabhai|url=https://www.ndtv.com/entertainment/rocket-boys-review-the-lives-and-times-of-homi-bhabha-and-vikram-sarabhai-3-5-2748320|access-date=2022-04-09|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

2022 వెబ్ సిరీస్ ''రాకెట్ బాయ్స్‌లో'' బసంత్ మోడీ ME పావ్రీగా క్లుప్తంగా నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rocket Boys Review: The Lives And Times of Homi Bhabha And Vikram Sarabhai|url=https://www.ndtv.com/entertainment/rocket-boys-review-the-lives-and-times-of-homi-bhabha-and-vikram-sarabhai-3-5-2748320|access-date=2022-04-09|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

== బాహ్య లింకులు ==

* [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/32681.html ESPNcricinfo ప్రొఫైల్ – ME పావ్రి]
* [http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Players/34/34191/34191.html క్రికెట్ ఆర్కైవ్ ప్రొఫైల్ – ME పావ్రి]
* [https://thecricketcauldron.com/2015/05/01/m-e-pavri-the-first-great-indian-cricketer/ మీ పావ్రి - మొదటి గొప్ప భారతీయ క్రికెటర్]
* [https://web.archive.org/web/20250123230028/https://www.cricketcountry.com/articles/1892-93-parsees-beat-europeans-to-win-first-ever-presidency-cup-346741/ 1892-93: పార్సీలు యూరోపియన్లను ఓడించి మొట్టమొదటి ప్రెసిడెన్సీ కప్‌ను గెలుచుకున్నారు.]
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:1946 మరణాలు]]
[[వర్గం:1866 జననాలు]]</text>
      <sha1>4eanlqk26x4b4a23sl0a7aqs73o4nb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489614</id>
    <revision>
      <id>4980421</id>
      <parentid>4978829</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* శాసనసభ సభ్యులు */</comment>
      <origin>4980421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67992" sha1="b8lbtom18fq09zqk80p11z9e02p4y7t" xml:space="preserve">{{Infobox legislative term
| name = పశ్చిమ బెంగాల్ 18వ శాసనసభ
| before = [[పశ్చిమ బెంగాల్ 17వ శాసనసభ|17వ శాసనసభ]]
| after = 19వ శాసనసభ
| image = 
| image_size = 300
| caption = 
| body = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
| election = [[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
| government = [[సువేందు అధికారి మంత్రివర్గం|అధికారి మంత్రివర్గం]]
| opposition = {{Party index link|Trinamool Congress}}
| term_start = 
| term_end = 
| website = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| membership1 = 294
| control1 = {{Party index link|Bharatiya Janata Party}}
| chamber1_leader1_type = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|సభ స్పీకర్]]
| chamber1_leader1 = [[రతీంద్ర బోస్]]
| chamber1_leader2_type =[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ల జాబితా|సభ డిప్యూటీ స్పీకర్]]
| chamber1_leader2 = 
| chamber1_leader3_type = [[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|సభ నాయకుడు]]
| chamber1_leader3 = [[సువెందు అధికారి]]
| chamber1_leader4_type = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
| chamber1_leader4 =[[సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ]]
| chamber1_leader5_type = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా#ఉప నాయకులు]]
| chamber1_leader5 = [[నయనా బందోపాధ్యాయ]]&lt;br /&gt;[[అషిమా పాత్రా]]
}}
2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికల తరువాత పశ్చిమ బెంగాల్ పద్దెనిమిదవ శాసనసభ ఏర్పడింది, ఇవి 23 ఏప్రిల్, 29 ఏప్రిల్ 2026న ముగిశాయి.ఫలితాలు 4 మే 2026న ప్రకటించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=West Bengal election results: Full list of winners|url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/west-bengal-election-results-2026-full-list-of-winners/article70937132.ece|access-date=2026-05-04|website=The Hindu|language=en}}&lt;/ref&gt;

== శాసనసభ సభ్యులు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!జిల్లా
!వ.సంఖ్య.
!నియోజకవర్గం
!పేరు
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!వ్యాఖ్యలు&lt;section end=&quot;MLA Header&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[కూచ్ బెహర్ జిల్లా|కూచ్ బెహర్]]
|1
|[[మెక్లిగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెక్లిగంజ్]] (ఎస్.సి)
|దధీరామ్ రే
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=5}}
|
|-
|2
|[[మాతాబంగ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాతాబంగ]] (ఎస్.సి)
|నిసిత్ ప్రమాణిక్
|[[సువెందు అధికారి మంత్రివర్గం|కేబినెట్ మంత్రి]] 
|-
|3
|[[కూచ్ బెహర్ ఉత్తర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూచ్ బెహర్ ఉత్తర్]] (ఎస్.సి)
|సుకుమార్ రాయ్
|
|-
|4
|[[కూచ్ బెహర్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూచ్ బెహర్ దక్షిణ్]]
|రతీంద్ర బోస్
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
|-
|5
|[[సితాల్‌కుచి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సితాల్‌కుచి]] (ఎస్.సి)
|[[సాబిత్రి బర్మన్]]
|
|-
|6
|[[సీతాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సీతాయ్]] (ఎస్.సి)
|సంగీతా రాయ్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|7
|[[దిన్‌హటా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిన్‌హటా]]
|అజయ్ రే
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=21}}
|
|-
|8
|[[నతబరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నతబరి]]
|గిరిజా శంకర్ రాయ్
|
|-
|9
|[[తుఫాన్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుఫాన్‌గంజ్]]
|మాలతీ రావ్ రాయ్
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[అలీపూర్‌ద్వార్ జిల్లా|అలీపూర్‌ద్వార్]]
|10
|[[కుమార్‌గ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుమార్‌గ్రామ్]] (ఎస్.టి)
|మనోజ్ కుమార్ ఒరాన్
|
|-
|11
|[[కాల్చిని శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాల్చిని]] (ఎస్.టి)
|బిషల్ లామా
|
|-
|12
|[[అలీపుర్దువార్స్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలీపుర్దువార్స్]]
|పరితోష్ దాస్
|
|-
|13
|[[ఫలకతా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫలకతా]] (ఎస్.సి)
|దీపక్ బర్మన్
|
|-
|14
|[[మదారిహత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదారిహత్]] (ఎస్.టి)
|లక్ష్మణ్ లింబు
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | [[జల్పైగురి జిల్లా|జల్పైగురి]] 
|15
|[[ధూప్‌గురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధూప్‌గురి]] (ఎస్.సి)
|నరేష్ రాయ్
|
|-
|16
|[[మేనాగురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేనాగురి]] (ఎస్.సి)
|దలీమ్ చంద్ర రాయ్
|
|-
|17
|[[జలపాయ్ గురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలపాయ్ గురి]] (ఎస్.సి)
|అనంత దేబ్ అధికారి
|
|-
|18
|[[రాజ్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌గంజ్]] (ఎస్.సి)
|దినేష్ సర్కార్
|
|-
|19
|[[దబ్‌గ్రామ్-ఫుల్బరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దబ్‌గ్రామ్-ఫుల్బరి]]
|శిఖా ఛటర్జీ
|
|-
|20
|[[మాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాల్]] (ఎస్.టి)
|శుక్ర ముండా
|
|-
|21
|[[నాగరకత శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాగరకత]] (ఎస్.టి)
|పునా భెంగ్రా
|
|-
|[[కాలింపాంగ్ జిల్లా|కాలింపాంగ్]]
|22
|[[కాలింపాంగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలింపాంగ్]]
|భరత్ ఛెత్రి
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[డార్జిలింగ్ జిల్లా|డార్జిలింగ్]] 
|23
|[[డార్జిలింగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డార్జిలింగ్]]
|నోమన్ రాయ్
|
|-
|24
|[[కుర్సెయోంగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుర్సెయోంగ్]]
|సోనమ్ లామా
|
|-
|25
|[[మతిగర-నక్సల్బరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మతిగర-నక్సల్బరి]] (ఎస్.సి)
|ఆనందమోయ్ బర్మన్
|
|-
|26
|[[సిలిగురి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సిలిగురి]]
|శంకర్ ఘోష్
|
|-
|27
|[[ఫన్‌సిదేవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫన్‌సిదేవా]] (ఎస్.టి)
|దుర్గా ముర్ము
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[ఉత్తర దినాజ్‌పూర్ జిల్లా|ఉత్తర దినాజ్‌పూర్]]
|28
|[[చోప్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చోప్రా]]
|హమీదుల్ రెహమాన్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=4}}
|
|-
|29
|[[ఇస్లాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|ఇస్లాంపూర్]]
|కనయా లాల్ అగర్వాల్
|
|-
|30
|[[గోల్‌పోఖర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోల్‌పోఖర్]]
|మహమ్మద్ గులాం రబ్బానీ
|
|-
|31
|[[చకులియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చకులియా]]
|మిన్హాజుల్ అర్ఫిన్ ఆజాద్
|
|-
|32
|[[కరందిఘి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరందిఘి]]
|బిరాజ్ బిస్వాస్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=4}}
|
|-
|33
|[[హేమతాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హేమతాబాద్]] (ఎస్.సి)
|హరిపాద బర్మన్
|
|-
|34
|[[కలియాగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలియాగంజ్]] (ఎస్.సి)
|ఉత్పల బ్రహ్మచారో
|
|-
|35
|[[రాయ్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌గంజ్]]
|కౌశిక్ చౌదరి
|
|-
|36
|[[ఇతహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇతహార్]]
|మొసరఫ్ హుస్సేన్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | [[దక్షిణ దినాజ్‌పూర్ జిల్లా|దక్షిణ దినాజ్‌పూర్]] 
|37
|[[కూష్మాండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూష్మాండి]] (ఎస్.సి)
|తపస్ చంద్ర రాయ్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|38
|[[కుమార్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుమార్‌గంజ్]]
|తోరాఫ్ హుస్సేన్ మండల్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|39
|[[బాలూర్‌ఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాలూర్‌ఘాట్]]
|బిద్యుత్ కుమార్ రాయ్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=3}}
|
|-
|40
|[[తపన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తపన్]] (ఎస్.టి)
|బుధ్రాయ్ టుడు
|
|-
|41
|[[గంగారాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగారాంపూర్]] (ఎస్.సి)
|సత్యేంద్ర నాథ్ రాయ్
|
|-
|42
|[[హరిరాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిరాంపూర్]]
|బిప్లబ్ మిత్ర
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[మల్దా జిల్లా|మాల్దా]]
|43
|[[హబీబ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హబీబ్‌పూర్]] (ఎస్.టి)
|జోయెల్ ముర్ము
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|44
|[[గజోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గజోల్]] (ఎస్.సి)
|చిన్మోయ్ దేబ్ బర్మన్
|
|-
|45
|[[చంచల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంచల్]]
|ప్రసూన్ బెనర్జీ
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=4}}
|
|-
|46
|[[హరిశ్చంద్రపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిశ్చంద్రపూర్]]
|మహ్మద్ మతిబుర్ రెహమాన్
|
|-
|47
|[[మాలతీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాలతీపూర్]]
|అబ్దుర్ రహీమ్ బాక్స్
|
|-
|48
|[[రతువా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రతువా]]
|సమర్ ముఖర్జీ
|
|-
|49
|[[మాణిక్‌చక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాణిక్‌చక్]]
|గౌర్ చంద్ర మండల్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=3}}
|
|-
|50
|[[మల్దహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మల్దహా]]
|గోపాల్ చంద్ర సాహా
|
|-
|51
|[[ఇంగ్లీష్ బజార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇంగ్లీష్ బజార్]]
|ఆమ్లాన్ భాదురి
|
|-
|52
|[[మోతబరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మోతబరి]]
|మహ్మద్ నజ్రుల్ ఇస్లాం
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=2}}
|
|-
|53
|[[సుజాపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుజాపూర్]]
|సబీనా యెస్మిన్
|
|-
|54
|[[బైస్నాబ్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బైస్నాబ్‌నగర్]]
|రాజు కర్మాకర్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
| rowspan=&quot;22&quot; | [[ముర్షిదాబాద్ జిల్లా|ముర్షిదాబాద్]]
|55
|[[ఫరక్కా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫరక్కా]]
|మోతాబ్ షేక్
|{{party name with color|Indian National Congress}}
|
|-
|56
|[[సంసెర్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంసెర్‌గంజ్]]
|మహ్మద్ నూర్ ఆలం
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=2}}
|
|-
|57
|[[సుతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుతి]]
|ఎమానీ బిస్వాస్
|-
|58
|[[జంగీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|జంగీపూర్]]
|చిత్తా ముఖర్జీ
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|59
|[[రఘునాథ్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రఘునాథ్‌గంజ్]]
|అక్రుజ్జమాన్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=4}}
|
|-
|60
|[[సాగర్‌డిఘి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాగర్‌డిఘి]]
|బేరాన్ బిస్వాస్
|
|-
|61
|[[లాల్గోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాల్గోలా]]
|అబ్దుల్ అజీజ్
|
|-
|62
|[[భగబంగోలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భగబంగోలా]]
|రేయత్ హుస్సేన్ సర్కార్
|
|-
|63
|[[రాణినగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాణినగర్]]
|జుల్ఫికర్ అలీ
|{{party name with color|Indian National Congress}}
|
|-
|64
|[[ముర్షిదాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముర్షిదాబాద్]]
|గౌరీ శంకర్ ఘోష్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=5}}
|
|-
|65
|[[నాబగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాబగ్రామ్]] (ఎస్.సి)
|దిలీప్ సాహా
|
|-
|66
|[[ఖర్గ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖర్గ్రామ్]] (ఎస్.సి)
|మిటాలి మాల్
|
|-
|67
|[[బుర్వాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బుర్వాన్]] (ఎస్.సి)
|సుఖేన్ కుమార్ బగ్ది
|
|-
|68
|[[కండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కండి]]
|గార్గి దాస్ ఘోష్
|
|-
|69
|[[భరత్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|భరత్‌పూర్]]
|ముస్తాఫిజుర్ రెహమాన్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|70
|[[రెజీనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రెజీనగర్]]
!colspan=&quot;4&quot;| హుమాయున్ కబీర్ [[నవోడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవోడను]] నిలుపుకోవడం కోసం రెజీనగర్ నుండి రాజీనామా చేసాడు
|-
|71
|[[బెల్దంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్దంగా]]
|భరత్ కుమార్ ఝవార్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|72
|[[బహరంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహరంపూర్]]
|సుబ్రత మైత్రా
|
|-
|73
|[[హరిహరపర శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిహరపర]]
|నియామోత్ షేక్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|74
|[[నవోడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నవోడ]]
|హుమాయున్ కబీర్
|{{party name with color|Aam Janata Unnayan Party|shortname=AJUP|color=#8AB800}}
|
|-
|75
|[[డోమ్‌కల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోమ్‌కల్]]
|మహ్మద్ మోస్తఫిజుర్ రెహమాన్
|{{party name with color|Communist Party of India (Marxist)}}
|
|-
|76
|[[జలంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం|జలంగి]]
|బాబర్ అలీ
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
| rowspan=&quot;17&quot; | [[నదియా జిల్లా|నదియా]] 
|77
|[[కరీంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కరీంపూర్]]
|సమరేంద్రనాథ్ ఘోష్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|78
|[[తెహట్టా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెహట్టా]]
|సుబ్రత కబీరాజ్
|
|-
|79
|[[పలాశిపారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలాశిపారా]]
|రుక్బానూర్ రెహమాన్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=2}}
|
|-
|80
|[[కలిగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కలిగంజ్]]
|అలీఫా అహ్మద్
|
|-
|81
|[[నకశీపర శాసనసభ నియోజకవర్గం|నకశీపర]]
|శంతను దే
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|82
|[[చాప్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చాప్రా]]
|జెబర్ సేఖ్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|83
|[[కృష్ణానగర్ ఉత్తర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణానగర్ ఉత్తర్]]
|తారక్ నాథ్ ఛటర్జీ
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=15}}
|
|-
|84
|[[నబద్వీప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నబద్వీప్]]
|శృతి శేఖర్ గోస్వామి
|
|-
|85
|[[కృష్ణానగర్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణానగర్ దక్షిణ్]]
|సాధన్ ఘోష్
|
|-
|86
|[[శాంతిపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శాంతిపూర్]]
|స్వపన్ కుమార్ దాస్
|
|-
|87
|[[రణఘాట్ ఉత్తర పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రణఘాట్ ఉత్తర పశ్చిమ్]]
|పార్థసారథి ఛటర్జీ
|
|-
|88
|[[కృష్ణగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కృష్ణగంజ్]] (ఎస్.సి)
|సుకాంత బిస్వాస్
|
|-
|89
|[[రణఘాట్ ఉత్తర పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రణఘాట్ ఉత్తర పుర్బా]] (ఎస్.సి)
|అషిమ్ బిస్వాస్
|
|-
|90
|[[రణఘాట్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రణఘాట్ దక్షిణ్]] (ఎస్.సి)
|అషిమ్ కుమార్ బిస్వాస్
|
|-
|91
|[[చక్దాహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చక్దాహా]]
|బంకిం చంద్ర ఘోష్
|
|-
|92
|[[కల్యాణి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్యాణి]] (ఎస్.సి)
|అనుపమ్ బిస్వాస్
|
|-
|93
|[[హరింఘట శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరింఘట]] (ఎస్.సి)
|అషిమ్ కుమార్ సర్కార్
|
|-
| rowspan=&quot;33&quot; | [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]]
| 94
| [[బాగ్దా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగ్దా]] (ఎస్.సి)
|సోమ ఠాకూర్
|
|-
|95
|[[బంగాన్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగాన్ ఉత్తర]] (ఎస్.సి)
|అశోక్ కీర్తానియా
|[[సువెందు అధికారి మంత్రివర్గం|కేబినెట్ మంత్రి]] 
|-
|96
|[[బంగాన్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంగాన్ దక్షిణ్]] (ఎస్.సి)
|స్వపన్ మజుందార్
|
|-
|97
|[[గైఘాట శాసనసభ నియోజకవర్గం|గైఘాట]] (ఎస్.సి)
|సుబ్రతా ఠాకూర్
|
|-
|98
|[[స్వరూప్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|స్వరూప్‌నగర్]] (ఎస్.సి)
|బీనా మోండల్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=2}}
|
|-
|99
|[[బదురియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బదురియా]]
|బుర్హానుల్ ముకద్దిమ్
|
|-
|100
|[[హబ్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హబ్రా]]
|దేబ్దాస్ మోండల్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|101
|[[అశోక్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|అశోక్‌నగర్]]
|[[సుమయ్ హీరా]]
|
|-
|102
|[[అమదంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమదంగా]]
|మహ్మద్ కాసెమ్ సిద్ధిక్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|103
|[[బీజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బీజ్‌పూర్]]
|సుదీప్తా దాస్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=9}}
|
|-
| 104
|[[నైహతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నైహతి]]
|సుమిత్రో ఛటర్జీ
|
|-
|105
|[[భట్పరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|భట్పరా]]
|పవన్ కుమార్ సింగ్
|
|-
|106
|[[జగత్తల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జగత్తల్]]
|రాజేష్ కుమార్
|
|-
|107
|[[నోపరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|నోపరా]]
|అర్జున్ సింగ్
|
|-
|108
|[[బరాక్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరాక్‌పూర్]]
|కౌస్తవ్ బాగ్చి
|
|-
|109
|[[ఖర్దాహా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖర్దాహా]]
|కళ్యాణ్ చక్రవర్తి
|
|-
|110
|[[డమ్ డమ్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|డమ్ డమ్ ఉత్తర]]
|సౌరవ్ సిక్దర్
|
|-
|111
|[[పానిహతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పానిహతి]]
|రత్న దేబ్‌నాథ్
|
|-
|112
|[[కమర్హతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కమర్హతి]]
|మదన్ మిత్ర
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|113
|[[బరానగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరానగర్]]
|సజల్ ఘోష్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=5}}
|
|-
|114
|[[డమ్ డమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డమ్ డమ్]]
|అరిజిత్ బక్షి
|
|-
|115
|[[రాజర్హట్ న్యూ టౌన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజర్హట్ న్యూ టౌన్]]
|పీయూష్ కనోడియా
|
|-
|116
|[[బిధాన్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బిధాన్‌నగర్]]
|శరద్వాత్ ముఖోపాధ్యాయ
|
|-
|117
|[[రాజర్హత్ గోపాల్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజర్హత్ గోపాల్పూర్]]
|తరుణ్‌జ్యోతి తేవారి
|
|-
|118
|[[మధ్యంగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మధ్యంగ్రామ్]]
|రథిన్ ఘోష్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|119
|[[బరాసత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరాసత్]]
|శంకర్ ఛటర్జీ
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|120
|[[దేగంగా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దేగంగా]]
|అనిసుర్ రెహమాన్ బిదేశ్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=3}}
|
|-
|121
|[[హరోవా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరోవా]]
|అబ్దుల్ మతీన్ ముహమ్మద్
|
|-
|122
|[[మినాఖాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మినాఖాన్]] (ఎస్.సి)
|ఉషా రాణి మోండల్
|
|-
|123
|[[సందేష్‌ఖలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సందేష్‌ఖలి]] (ఎస్.టి)
|సనత్ సర్దార్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|124
|[[బసిర్హత్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసిర్హత్ దక్షిణ్]]
|సూరజిత్ మిత్ర
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=2}}
|
|-
|125
|[[బసిర్హత్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసిర్హత్ ఉత్తర]]
|మహమ్మద్ తౌసెఫుర్ రెహమాన్
|
|-
|126
|[[హింగల్‌గంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హింగల్‌గంజ్]] (ఎస్.సి)
|రేఖా పాత్రో
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|rowspan=&quot;31&quot; |[[దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లా|దక్షిణ 24 పరగణాలు]]
|127
|[[గోసబా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోసబా]] (ఎస్.సి)
|[[బికర్ణ నస్కర్]]
|
|-
|128
|[[బసంతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బసంతి]] (ఎస్.సి)
|నీలిమా మిస్త్రీ బిషాల్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=3}}
|
|-
|129
|[[కుల్తాలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుల్తాలీ]] (ఎస్.సి)
|గణేష్ చంద్ర మోండల్
|
|-
|130
|[[పాతరప్రతిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాతరప్రతిమ]]
|సమీర్ కుమార్ జానా
|
|-
|131
|[[కక్‌ద్వీప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కక్‌ద్వీప్]]
|దీపాంకర్ జానా
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|132
|[[సాగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|సాగర్]]
|సుమంత మండల్
|
|-
|133
|[[కుల్పి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుల్పి]]
|బర్నాలీ ధార్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=11}}
|
|-
|134
|[[రైడిఘి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రైడిఘి]]
|తపస్ మోండల్
|
|-
|135
|[[మందిర్‌బజార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మందిర్‌బజార్]] (ఎస్.సి)
|జోయ్దేబ్ హల్డర్
|
|-
|136
|[[జయనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జయనగర్]] (ఎస్.సి)
|బిశ్వనాథ్ దాస్
|
|-
|137
|[[బరుయిపూర్ పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరుయిపూర్ పుర్బా]] (ఎస్.సి)
|బివాస్ సర్దార్
|
|-
|138
|[[క్యానింగ్ పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|క్యానింగ్ పశ్చిమ్]] (ఎస్.సి)
|పరేష్ రామ్ దాస్
|
|-
|139
|[[క్యానింగ్ పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|క్యానింగ్ పుర్బా]]
|మహ్మద్ బహరుల్ ఇస్లాం
|
|-
|140
|[[బరుయిపూర్ పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరుయిపూర్ పశ్చిమ్]]
|బిమన్ బెనర్జీ
|
|-
|141
|[[మగ్రహత్ పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగ్రహత్ పుర్బా]] (ఎస్.సి)
|శర్మిష్ఠ పుర్కైట్
|
|-
|142
|[[మగ్రహత్ పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మగ్రహత్ పశ్చిమ్]]
|షమీమ్ అహ్మద్ మొల్లా
|
|-
|143
|[[డైమండ్ హార్బర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డైమండ్ హార్బర్]]
|పన్నాలాల్ హల్దర్
|
|-
|144
|[[ఫాల్టా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఫాల్టా]]
|దేబాంగ్షు పాండా
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|145
|[[సత్గచియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్గచియా]]
|అగ్నిశ్వర్ నస్కర్
|
|-
|146
|[[బిష్ణుపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లా)|బిష్ణుపూర్]] (ఎస్.సి)
|దిలీప్ మోండల్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|147
|[[సోనార్పూర్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోనార్పూర్ దక్షిణ్]]
|రూపా గంగూలీ
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|148
|[[భాంగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భాంగర్]]
|నౌషాద్ సిద్ధిఖీ
|{{party name with color|Indian Secular Front}}
|
|-
|149
|[[కస్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కస్బా]]
|జావేద్ అహ్మద్ ఖాన్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|150
|[[జాదవ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జాదవ్‌పూర్]]
|సర్బోరి ముఖర్జీ
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=5}}
|
|-
|151
|[[సోనార్పూర్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోనార్పూర్ ఉత్తర]]
|దేబాశిష్ ధర్
|
|-
|152
|[[టోలీగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|టోలీగంజ్]]
|పాపయా అధికారి
|
|-
|153
|[[బెహలా పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెహలా పుర్బా]]
|శంకర్ సిక్దర్
|
|-
|154
|[[బెహలా పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెహలా పశ్చిమ్]]
|ఇంద్రనీల్ ఖాన్
|
|-
|155
|[[మహేష్టల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహేష్టల]]
|సుభాసిస్ దాస్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=4}}
|
|-
|156
|[[బడ్జ్ బడ్జ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బడ్జ్ బడ్జ్]]
|అశోక్ కుమార్ దేబ్
|
|-
|157
|[[మెటియాబురూజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెటియాబురూజ్]]
|అబ్దుల్ ఖలేక్ మొల్లా
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | [[కోల్‌కతా జిల్లా|కోల్‌కతా]]
|158
|[[కోల్‌కతా పోర్ట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోల్‌కతా పోర్ట్]]
|ఫిర్హాద్ హకీమ్
|[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఏఐటీసీ చీఫ్ విప్]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=TMC appoints Sobhandeb Chattopadhyay as LoP, Firhad as chief whip in West Bengal Assembly |url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/May/10/tmc-appoints-sobhandeb-chattopadhyay-as-lop-firhad-as-chief-whip-in-west-bengal-assembly |work=The New Indian Express |date=10 May 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|159
|[[భబానీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|భబానీపూర్]]
|సువేందు అధికారి
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] 
|-
|160
|[[రాష్‌బెహారి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాష్‌బెహారి]]
|స్వపన్ దాస్‌గుప్తా
|
|-
|161
|[[బల్లిగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లిగంజ్]]
|సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=4}}
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు]]
|-
|162
|[[చౌరంగీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చౌరంగీ]]
|నయన బంద్యోపాధ్యాయ
|[[ప్రతిపక్ష నాయకుడు (భారతదేశం)|ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు]]
|-
|163
|[[ఎంటల్లీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంటల్లీ]]
|సందీపన్ సాహా
|
|-
|164
|[[బేలేఘట శాసనసభ నియోజకవర్గం|బేలేఘట]]
|కునాల్ ఘోష్
|
|-
|165
|[[జోరాసంకో శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోరాసంకో]]
|విజయ్ ఓజా
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=6}}
|
|-
|166
|[[శ్యాంపుకూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్యాంపుకూర్]]
|పూర్ణిమ చక్రవర్తి
|
|-
|167
|[[మాణిక్తలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాణిక్తలా]]
|తపస్ రాయ్
|
|-
|168
|[[కాశీపూర్-బెల్గాచియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాశీపూర్-బెల్గాచియా]]
|రితేష్ తివారీ
|
|-
| rowspan=&quot;16&quot; | [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|169
|[[బల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లి]]
|సంజయ్ కుమార్ సింగ్
|
|-
|170
|[[హౌరా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|హౌరా ఉత్తర]]
|ఉమేష్ రాయ్
|
|-
|171
|[[హౌరా సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హౌరా సెంట్రల్]]
|అరూప్ రాయ్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|172
|[[శిబ్పూర్ సెంట్రల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శిబ్పూర్ సెంట్రల్]]
|రుద్రనీల్ ఘోష్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|173
|[[హౌరా దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హౌరా దక్షిణ్]]
|నందితా చౌదరి
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=4}}
|
|-
|174
|[[సంక్రైల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంక్రైల్]] (ఎస్.సి)
|ప్రియా పాల్
|
|-
|175
|[[పంచల శాసనసభ నియోజకవర్గం|పంచల]]
|గుల్షన్ ముల్లిక్
|
|-
|176
|[[ఉలుబెరియా పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుబెరియా పుర్బా]]
|రితబ్రత బెనర్జీ
|
|-
|177
|[[ఉలుబెరియా ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుబెరియా ఉత్తర]] (ఎస్.సి)
|చిరన్ బేరా
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|178
|[[ఉలుబెరియా దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉలుబెరియా దక్షిణ్]]
|పులక్ రాయ్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|179
|[[శ్యాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్యాంపూర్]]
|హిరణ్ ఛటర్జీ
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|180
|[[బగ్నాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బగ్నాన్]]
|అరుణవ సేన్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|181
|[[అమ్టా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమ్టా]]
|అమిత్ సమంత
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|182
|[[ఉదయనారాయణపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉదయనారాయణపూర్]]
|సమీర్ కుమార్ పంజా
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|183
|[[జగత్బల్లవ్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జగత్బల్లవ్పూర్]]
|అనుపమ్ ఘోష్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|
|-
|184
|[[దోమ్‌జూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దోమ్‌జూర్]]
|తపస్ మైతీ
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
| rowspan=&quot;18&quot; | [[హుగ్లీ జిల్లా|హుగ్లీ]] 
|185
|[[ఉత్తరపర శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉత్తరపర]]
|దీపంజన్ చక్రవర్తి
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=9}}
|
|-
|186
|[[సెరంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సెరంపూర్]]
|భాస్కర్ భట్టాచార్య
|
|-
|187
|[[చంప్దాని శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంప్దాని]]
|దిలీప్ సింగ్
|
|-
|188
|[[సింగూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగూర్]]
|అరూప్ కుమార్ దాస్
|
|-
|189
|[[చందన్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చందన్‌నగర్]]
|దీపంజన్ కుమార్ గుహ
|
|-
|190
|[[చుంచురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చుంచురా]]
|సుబీర్ నాగ్
|
|-
|191
|[[బాలాగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాలాగఢ్]] (ఎస్.సి)
|సుమన సర్కార్
|
|-
|192
|[[పాండువా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాండువా]]
|తుషార్ కుమార్ మజుందార్
|
|-
|193
|[[సప్తగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సప్తగ్రామ్]]
|స్వరాజ్ ఘోష్
|
|-
|194
|[[చండితాలా శాసనసభ నియోజకవర్గం|చండితాలా]]
|స్వాతి ఖండోకర్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|195
|[[జంగిపర శాసనసభ నియోజకవర్గం|జంగిపర]]
|ప్రోసెంజిత్ బ్యాగ్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|
|-
|196
|[[హరిపాల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హరిపాల్]]
|మధుమితా ఘోష్
|
|-
|197
|[[ధనేఖలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధనేఖలి]] (ఎస్.సి)
|అషిమా పాత్ర
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|[[ప్రతిపక్ష నాయకుడు|ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు]]
|-
|198
|[[తారకేశ్వర శాసనసభ నియోజకవర్గం|తారకేశ్వర]]
|సంతు పాన్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=12}}
|
|-
|199
|[[పుర్సురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుర్సురా]]
|బిమన్ ఘోష్
|
|-
|200
|[[అరంబాగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరంబాగ్]] (ఎస్.సి)
|హేమంత బ్యాగ్
|
|-
|201
|[[గోఘాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోఘాట్]] (ఎస్.సి)
|ప్రశాంత దిగార్
|
|-
|202
|[[ఖానాకుల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖానాకుల్]]
|సుశాంత ఘోష్
|
|-
| rowspan=&quot;16&quot; | [[పూర్భా మేదినిపూర్ జిల్లా|పూర్బ మేదినిపూర్]]
|203
|[[తమ్లుక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తమ్లుక్]]
|హరే కృష్ణ బేరా
|
|-
|204
|[[పన్స్కురా పూర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పన్స్కురా పూర్బా]]
|సుబ్రత మైతీ
|
|-
|205
|[[పాంస్కురా పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాంస్కురా పశ్చిమ్]]
|సింటూ సేనాపతి
|
|-
|206
|[[మొయినా శాసనసభ నియోజకవర్గం|మొయినా]]
|అశోక్ దిండా
|
|-
|207
|[[నందకుమార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందకుమార్]]
|[[నిర్మల్ ఖన్రా]]
|
|-
|208
|[[మహిషదల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహిషదల్]]
|సుభాష్ చంద్ర పంజా
|
|-
|209
|[[హల్దియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|హల్దియా]] (ఎస్.సి)
|ప్రదీప్ కుమార్ బిజాలీ
|
|-
|210
|[[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]]
!colspan=&quot;4&quot;| సువేందు అధికారి [[భబానీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|భబానీపూర్‌ని]] నిలుపుకోవడం కేసం [[నందిగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగ్రామ్]] నుండి రాజీనామా చేసారు; 
|- 
|211
|[[చండీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చండీపూర్]]
|పిజూష్ కాంతి దాస్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=16}}
|
|-
|212
|[[పటాష్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పటాష్‌పూర్]]
|తపన్ మైతీ
|
|-
|213
|[[కాంతి ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంతి ఉత్తర]]
|సుమితా సిన్హా
|
|-
|214
|[[భగబన్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భగబన్‌పూర్]]
|శంతను ప్రమాణిక్
|
|-
|215
|[[ఖేజురీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖేజురీ]] (ఎస్.సి)
|సుబ్రతా పైక్
|
|-
|216
|[[కాంతి దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాంతి దక్షిణ్]]
|అరూప్ కుమార్ దాస్
|
|-
|217
|[[రాంనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంనగర్]]
|చంద్ర శేఖర్ మోండల్
|
|-
|218౨౧౯
|[[ఎగ్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎగ్రా]]
|దిబ్యేందు అధికారి
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ఝర్‌గ్రామ్ జిల్లా|ఝర్‌గ్రామ్]]
|220
|[[నయాగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నయాగ్రామ్]] (ఎస్.టి)
|అమియా కిస్కు
|
|-
|221
|[[గోపీబల్లవ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోపీబల్లవ్‌పూర్]]
|రాజేష్ మహతా
|
|-
|222
|[[ఝర్‌గ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఝర్‌గ్రామ్]]
|లక్ష్మీకాంత సౌ
|
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినిపూర్]]
|223
|[[కేషియారీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కేషియారీ]] (ఎస్.టి)
|భద్ర హేమ్రం
|
|-
|224
|[[ఖరగ్‌పూర్ సదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖరగ్‌పూర్ సదర్]]
|దిలీప్ ఘోష్
|[[సువెందు అధికారి మంత్రివర్గం|కేబినెట్ మంత్రి]] 
|-
|225
|[[నారాయణగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నారాయణగఢ్]]
|రామ ప్రసాద్ గిరి
|
|-
|226
|[[సబాంగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సబాంగ్]]
|అమల్ కుమార్ పాండా
|
|-
|227
|[[పింగ్లా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పింగ్లా]]
|స్వాగత మన్నా
|
|-
|228
|[[ఖరగ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖరగ్‌పూర్]]
|దినెన్ రాయ్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|- 
|229
|[[డెబ్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|డెబ్రా]]
|సుభాశిష్ ఓం
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=6}}
|
|-
|230
|[[దాస్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాస్పూర్]]
|తపన్ కుమార్ దత్తా
|
|-
|231
|[[ఘటల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఘటల్]]
|శీతల్ కపట్
|
|- 
|232
|[[చంద్రకోన శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రకోన]] (ఎస్.సి)
|సుకాంత డోలుయి
|
|-
|233
|[[గర్బెటా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గర్బెటా]]
|ప్రదీప్ లోధా
|
|- 
|234
|[[సల్బోని శాసనసభ నియోజకవర్గం|సల్బోని]]
|బిమన్ మహతా
|
|- 
|235
|[[కేశ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కేశ్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|సెయులీ సాహా
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|- 
|236 ౨౩౭
|[[మేదినీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మేదినీపూర్]]
|శంకర్ గుచ్చైట్
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=22}}
|
|- 
| rowspan=&quot;9&quot; | [[పురూలియా జిల్లా|పురూలియా]]
|238
|[[బంద్వాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంద్వాన్]] (ఎస్.టి)
|లాబ్సెన్ బాస్కీ
|
|-
|239
|[[బలరాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|బలరాంపూర్]]
|జలధర్ మహతో
|
|-
|240
|[[బాగ్‌ముండి శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాగ్‌ముండి]]
|రాహిదాస్ మహతో
|
|-
|241
|[[జోయ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జోయ్‌పూర్]]
|బిస్వజిత్ మహతో
|
|-
|242
|[[పురూలియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పురూలియా]]
|సుదీప్ కుమార్ ముఖర్జీ
|
|-
|243
|[[మన్‌బజార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్‌బజార్]] (ఎస్.టి)
|మేనా ముర్ము
|
|-
|244
|[[కాశీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాశీపూర్]]
|కమలాకాంత హంసదా
|
|-
|245
|[[పారా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పారా]] (ఎస్.సి)
|నాడియార్ చంద్ బౌరీ
|
|-
|246
|[[రఘునాథ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రఘునాథ్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|మమోని బౌరి
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | [[బంకురా జిల్లా|బంకురా]]
|247
|[[సాల్టోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాల్టోరా]] (ఎస్.సి)
|చందన బౌరి
|
|-
|248
|[[ఛత్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఛత్నా]]
|సత్యనారాయణ ముఖోపాధ్యాయ
|
|- 
|249
|[[రాణిబంద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాణిబంద్]] (ఎస్.టి)
|క్షుదీరం తుడు
|[[సువెందు అధికారి మంత్రివర్గం|కేబినెట్ మంత్రి]] 
|-
|250
|[[రాయ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌పూర్]] (ఎస్.టి)
|క్షేత్ర మోహన్ హన్స్దా
|
|- 
|251
|[[తల్డంగ్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|తల్డంగ్రా]]
|సౌవిక్ పాత్ర
|
|- 
|252
|[[బంకురా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బంకురా]]
|నీలాద్రి శేఖర్ దాన
|
|- 
|253
|[[బార్జోరా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బార్జోరా]]
|బిల్లేశ్వర్ సిన్హా
|
|- 
|254
|[[ఓండా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓండా]]
|అమర్‌నాథ్ శాఖ
|
|- 
|255
|[[బిష్ణుపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (బంకురా జిల్లా)|బిష్ణుపూర్]]
|శుక్లా ఛటర్జీ
|
|- 
|256
|[[కతుల్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కతుల్పూర్]] (ఎస్.సి)
|లక్ష్మీకాంత మజుందార్
|
|- 
|257
|[[ఇండాస్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇండాస్]] (ఎస్.సి)
|నిర్మల్ కుమార్ ధార్
|
|- 
|258
|[[సోనాముఖి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోనాముఖి]] (ఎస్.సి)
|దిబాకర్ ఘరామి
|
|-  
| rowspan=&quot;16&quot; |[[పుర్బా బర్ధమాన్ జిల్లా|పూర్బ బర్ధమాన్]]
|259
|[[ఖండఘోష్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖండఘోష్]] (ఎస్.సి)
|నబిన్ చంద్ర బాగ్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|260
|[[బర్ధమాన్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్ధమాన్ దక్షిణ్]]
|[[మౌమితా బిశ్వాస్ మిశ్రా]]
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=6}}
|
|-
|261
|[[రైనా శాసనసభ నియోజకవర్గం|రైనా]] (ఎస్.సి)
|సౌవిక్ పాత్రో
|
|-
|262
|[[జమాల్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|జమాల్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|అరుణ్ హాల్డర్
|
|-
|263
|[[మాంటెస్వర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాంటెస్వర్]]
|సైకత్ పంజా
|
|-
|264
|[[కల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్నా]] (ఎస్.సి)
|[[సిద్ధార్థ మజుందార్]]
|
|-
|265
|[[మెమరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మెమరి]]
|మనబ్ గుహా
|
|- 
|266
|[[బర్ధమాన్ ఉత్తర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బర్ధమాన్ ఉత్తర్]] (ఎస్.సి)
|నిసిత్ కుమార్ మాలిక్
|{{party name with color|Trinamool Congress}}
|
|-
|267
|[[భటర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|భటర్]]
|సౌమెన్ కర్ఫా
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=19}}
|
|-
|268
|[[పుర్బస్థలి దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుర్బస్థలి దక్షిణ్]]
|ప్రాంకృష్ణ తపదారు
|
|-
|269
|[[పుర్బస్థలి ఉత్తర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుర్బస్థలి ఉత్తర్]]
|గోపాల్ చటోపాధ్యాయ
|
|-
|270
|[[కత్వా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కత్వా]]
|కృష్ణ ఘోష్
|
|-
|271
|[[కేతుగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కేతుగ్రామ్]]
|అనాది ఘోష్
|
|-
|272
|[[మంగల్‌కోట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగల్‌కోట్]]
|శిశిర్ ఘోష్
|
|-
|273
|[[ఆస్గ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆస్గ్రామ్]] (ఎస్.సి)
|కలిత మజీ
|
|-
|274
|[[గల్సి శాసనసభ నియోజకవర్గం|గల్సి]] (ఎస్.సి)
|రాజు పాత్రో
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[పశ్చిమ బర్ధమాన్ జిల్లా|పశ్చిమ బర్ధమాన్]]
|275
|[[పాండబేశ్వర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాండబేశ్వర్]]
|జితేంద్ర తివారీ
|
|-  
|276
|[[దుర్గాపూర్ పుర్బా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దుర్గాపూర్ పుర్బా]]
|చంద్ర శేఖర్ బెనర్జీ
|
|-
|277
|[[దుర్గాపూర్ పశ్చిమ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దుర్గాపూర్ పశ్చిమ్]]
|లక్ష్మణ్ చంద్ర ఘోరుయ్
|
|-
|278
|[[రాణిగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|రాణిగంజ్]]
|పార్థో ఘోష్
|
|-
|279
|[[జమురియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమురియా]]
|బిజన్ ముఖర్జీ
|
|-
|280
|[[అస‌న్‌సోల్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అస‌న్‌సోల్]]
|అగ్నిమిత్ర పాల్
|[[సువెందు అధికారి మంత్రివర్గం|కేబినెట్ మంత్రి]] 
|-
|281
|[[అస‌న్‌సోల్ ఉత్తర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అస‌న్‌సోల్ ఉత్తర్]]
|కృష్ణేందు ముఖర్జీ
|
|-
|282
|[[కుల్తీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుల్తీ]]
|అజయ్ కుమార్ పొద్దార్
|
|-
|283
|[[బరాబని శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరాబని]]
|అరిజిత్ రాయ్
|
|- 
| rowspan=&quot;11&quot; | [[బీర్బం జిల్లా|బీర్బం]]
|284
|[[దుబ్రాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దుబ్రాజ్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|అనూప్ కుమార్ సాహా
|
|-
|285
|[[సూరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సూరి]]
|జగన్నాథ్ ఛటోపాధ్యాయ
|
|-
|286
|[[బోల్పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బోల్పూర్]]
|చంద్రనాథ్ సిన్హా
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=2}}
|
|-
|287
|[[నానూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నానూరు]] (ఎస్.సి)
|బిధాన్ చంద్ర మాఝీ
|
|-
|288
|[[లాబ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాబ్‌పూర్]]
|దేబాసిష్ ఓజా
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=4}}
|
|-
|289
|[[సైంథియా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సైంథియా]] (ఎస్.సి)
|కృష్ణ కాంత్ సాహా
|
|-
|290
|[[మయూరేశ్వర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మయూరేశ్వర]]
|దూద్ కుమార్ మోండల్
|
|-
|291
|[[రాంపూర్హాట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాంపూర్హాట్]]
|ధృబా సాహా
|
|-
|292
|[[హన్సన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హన్సన్]]
|ఫయేజుల్ హక్
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=3}}
|
|-
|293
|[[నల్హతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నల్హతి]]
|రాజేంద్ర ప్రసాద్ సింగ్
|
|-
|294
|[[మురారై శాసనసభ నియోజకవర్గం|మురారై]]
|మొసరాఫ్ హుస్సేన్
|
|}
== కార్యనిర్వాహకులు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
!క్ర.సం
!హోదా
!చిత్రపటం
!పేరు
!colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
!నియోజకవర్గం
!పదవి చేపట్టింది
!మూలం
|-
!1
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|స్పీకరు]]
|[[దస్త్రం:No image available.svg|ఎడమ|frameless|100x100px]]
|[[రతీంద్ర బోస్]]
|{{party name with color|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}}
|[[కూచ్ బెహర్ దక్షిణ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కూచ్ బెహర్ దక్షిణ్]]
|2026 మే 14
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/west-bengal/news-who-is-rathindra-bose-first-time-mla-set-to-become-west-bengal-assembly-speaker-after-bjp-nominated-him-for-the-post-2026-05-14-1041097|title=Who is Rathindra Bose? First-time MLA set to become West Bengal Assembly Speaker|work=India TV|accessdate=14 May 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
!2
|సభ నాయకుడు &lt;br /&gt; '''([[పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]])'''
|[[దస్త్రం:Suvendu_Adhikari_at_Esplanade_Metro_Rail_Station,_Kolkata,_6_March_2024.jpg|alt=2024 మార్చి 6న కోల్‌కతాలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో సువెందు అధికారి|ఎడమ|frameless|118x118px]]
|[[సువెందు అధికారి|సువేందు అధికారి]]
|[[భబానీపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|భబానీపూర్]]
|2026 మే 9
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/west-bengal-government-formation-new-cm-announcement-live-updates-tmc-mamata-banerjee-resignation-bjp-govt-suvendu-adhikari-aide-murder-agnimitra-paul-11465102|title=West Bengal Government Formation Highlights: Suvendu Adhikari Named Next Chief Minister Of Bengal|work=NDTV|accessdate=8 May 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
!3
|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు]]
|[[దస్త్రం:Sobhandeb_Chattopadhyay_-_Kolkata_2023-03-29_4888.jpg|alt=Sovandeb Chattopadhyay|ఎడమ|thumb|148x148px]]
|[[సోవందేబ్ చటోపాధ్యాయ|సోవన్‌దేబ్ చటోపాధ్యాయ]]
|{{party name with color|Trinamool Congress|rowspan=3}}
|[[బల్లిగంజ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బల్లిగంజ్]]
|rowspan=10|2026 మే 10
|rowspan=3|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/west-bengal/2026/May/10/tmc-appoints-sobhandeb-chattopadhyay-as-lop-firhad-as-chief-whip-in-west-bengal-assembly|title=TMC appoints Sobhandeb Chattopadhyay as LoP, Firhad as chief whip in West Bengal Assembly|work=The New Indian Express|accessdate=10 May 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
|rowspan=2|[[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా#ప్రతిపక్ష ఉపనాయకులు|ప్రతిపక్ష ఉప నాయకులు]]
| [[దస్త్రం:No image available.svg|ఎడమ|frameless|100x100px]]
|[[నయనా బందోపాధ్యాయ]]
|[[చౌరంగీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|చౌరంగీ]]
|-
!5
|[[దస్త్రం:No image available.svg|ఎడమ|frameless|100x100px]]
|[[అషిమా పాత్రా]]
|[[ధనేఖలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధనేఖలి]]
|-                                                         
|}

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]
* [[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు]]
* [[పశ్చిమ బెంగాల్]]
* [[సువెందు అధికారి]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}{{భారతదేశ శాసనసభలు}}{{భారత ప్రస్తుత శాసనసభలు}}
[[వర్గం:ప్రస్తుత భారత రాష్ట్ర ప్రాదేశిక శాసనసభల జాబితాలు]]</text>
      <sha1>b8lbtom18fq09zqk80p11z9e02p4y7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇరాక్ జాతీయ పతాకం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492470</id>
    <revision>
      <id>4980342</id>
      <parentid>4852830</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84895" sha1="r9tdh5vds6gpqjryolj6l4gotysgfk1" xml:space="preserve">{{Infobox flag
| Name = ఇరాక్ గణతంత్రం
| Image = Flag of Iraq.svg
| Nickname = 
| Use = 
| Symbol = &lt;br&gt;{{FIAV|011100}} {{FIAV|sinister}} {{IFIS|Equal}}
| Proportion = 2:3 (చట్టబద్ధంగా రూపొందించబడలేదు)
| Adoption = {{start date and age|2008|01|22|df=yes}} (ప్రస్తుత డిజైన్)&lt;br&gt;{{start date and age|1963|07|31|df=yes}} (అసలు మూడు-నక్షత్రాల డిజైన్)
| Design = ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో కూడిన అడ్డ త్రివర్ణ పతాకం, దాని మధ్యలో తెలుపు చారపై ఆకుపచ్చ కూఫిక్ లిపిలో الله أكبر ( తక్బీర్ ) వ్రాయబడి ఉంటుంది.
| Designer = జవాద్ సలీం (అసలైన మూడు నక్షత్రాల డిజైన్)
| Image2 = Flag of Iraq (script variant).png
| Imagetext2 = అధికారిక జెండా మార్పు జరిగిన వెంటనే ఇరాకీ ప్రభుత్వం సాధారణంగా ఉపయోగించే లిపి రూపాంతరం
| Image3 = Vertical_Flag_of_Iraq.svg
| Imagetext3 = నిలువు
}}
1958 ఇరాకీ సైనిక తిరుగుబాటు నుండి, ఇరాక్‌లోని వివిధ గణతంత్ర ప్రభుత్వాలు అనేక రకాల జెండాలను ఉపయోగించాయి, వాటన్నింటిలోనూ పాన్-అరబ్ రంగులైన ఆకుపచ్చ, నలుపు, తెలుపు, ఎరుపు ఉన్నాయి. ఇరాక్ ప్రస్తుత అధికారిక, అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందిన జెండా ( علم العراق ) 2008లో ఒక తాత్కాలిక రాజీగా స్వీకరించబడింది. ఈ జెండాలో, ఈజిప్టు విప్లవం సమయంలో గమాల్ అబ్దెల్ నాసర్ మొదట ఉపయోగించిన అరబ్ విమోచన జెండాలోని ఎరుపు, తెలుపు,  నలుపు రంగుల మూడు సమానమైన అడ్డ గీతలు ఉంటాయి . దీనికి అదనంగా, గల్ఫ్ యుద్ధం తరువాత [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్]] ''మొదటగా చేర్చిన కూఫిక్ లిపిలో ఆకుపచ్చ రంగులో వ్రాసిన తక్బీర్ కూడా ఉంటుంది.''

ఈ ప్రాథమిక త్రివర్ణ పతాకం 1963 జూలై 31న స్వీకరించబడినప్పటి నుండి ఉపయోగంలో ఉంది, మధ్య తెల్లని చారల ఆకుపచ్చ చిహ్నాలకు అనేక మార్పులతో, 22 జనవరి 2008న స్వీకరించిన ఇటీవలి సంస్కరణ, ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో ప్రదర్శించబడిన ''తక్బీర్'' కలిగి ఉంది, 1963 నుండి ఉన్న మూడు ఆకుపచ్చ నక్షత్రాలను తొలగిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;fotw&quot;&gt;{{cite web|title=Evolution of the Iraqi Flag|url=https://www.fotw.info/flags/iq_evol.html|access-date=2020-07-31|website=Flags of the World}}&lt;/ref&gt; జెండా మొదట్లో తాత్కాలికంగా ఉండటానికి ఉద్దేశించబడింది, కానీ అప్పటి నుండి అధికారిక జెండాగా మిగిలిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 27, 2008|title=استياء في العراق تجاه العلم الوطني الجديد|url=https://www.reuters.com/article/idUSEGO658997/|language=ar}}&lt;/ref&gt;

== రంగుల పథకం ==

=== 1963 నుండి ఇప్పటి వరకు ఇరాకీ జెండాలకు చెల్లుబాటు అవుతుంది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=country flag|url=https://protocol-pmo.gov.iq/the-countrys-flag/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213032158/https://protocol-pmo.gov.iq/the-countrys-flag/|archive-date=13 February 2022|access-date=13 February 2022|website=Directorate of Coordination and Protocol Presidency of the Council of Ministers Republic of Iraq|publisher=Government of Iraq}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!
! style=&quot;background:#cd1125; width:200px&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;ఎరుపు.&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#fff; width:200px;&quot; |&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;తెల్లగా ఉంటుంది.&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#017b3d; width:200px&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;గ్రీన్&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#000000ff; width:200px&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;నల్లగా.&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#F2F2F2; text-align:right&quot; |'''ఆర్‌జిబి'''
|&lt;code&gt;205/17/37&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;255/255/255&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;1/123/61&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;0/0/0&lt;/code&gt;
|-
| style=&quot;background:#F2F2F2; text-align:right&quot; |'''హెక్సాడెసిమల్'''
|&lt;code&gt;#cd1125&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;#ffffff&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;#017b3d&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;#000000&lt;/code&gt;
|-
| style=&quot;background:#F2F2F2; text-align:right&quot; |'''CMYK'''
|&lt;code&gt;0/92/82/20&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;0/0/0/0&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;99/0/50/52&lt;/code&gt;
|&lt;code&gt;0/0/0/100&lt;/code&gt;
|}

== చరిత్ర ==

=== అబ్బాసిద్ ఖలీఫా రాజ్యంలో భాగంగా ఇరాక్ (750–1258) ===
ఉమయ్యద్ ఖలీఫాకు వ్యతిరేకంగా అబ్బాసిద్ విప్లవం దాని రాయ కోసం నల్ల రంగును స్వీకరించింది, దీని కోసం వారి పక్షపాతులను ముసావిడ్స్ అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Tabari|title=Abbāsid Authority Affirmed|volume=28|page=124|year=1995|editor-last=Jane McAuliffe|publisher=SUNY}}&lt;/ref&gt; వారి ప్రత్యర్థులు ప్రతిస్పందనగా ఇతర రంగులను ఎంచుకున్నారు, వీటిలో రెండవ మార్వాన్ కు విధేయులైన దళాలు ఎరుపు రంగును స్వీకరించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Nativist Prophets of Early Islam|last=Patricia Crone|year=2012|page=122|author-link=Patricia Crone}} As remembered in pro-Umayyad apocalyptic: p. 125}&lt;/ref&gt; అబ్బాసిద్ విప్లవం రంగుగా నలుపును ఎంచుకోవడం అప్పటికే మహ్దీతో అనుబంధించబడిన &quot;ఖోరాసాన్ నుండి నల్ల ప్రమాణాల&quot; సంప్రదాయం ద్వారా ప్రేరేపించబడింది. ఫాతిమిద్లు వర్సెస్ అబ్బాసిద్ రాజవంశాల రంగు వలె తెలుపు వర్సెస్ నలుపు వ్యత్యాసం కాలక్రమేణా షియా ఇస్లాం రంగుగా తెలుపు, సున్నీ ఇస్లాం రంగులా నలుపు రంగులో అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;&quot;The proselytes of the ʿAbbasid revolution took full advantage of the eschatological expectations raised by black banners in their campaign to undermine the Umayyad dynasty from within. Even after the ʿAbbasids had triumphed over the Umayyads in 750, they continued to deploy black as their dynastic colour; not only the banners but the headdresses and garments of the ʿAbbasid caliphs were black [...] The ubiquitous black created a striking contrast with the banners and dynastic color of the Umayyads, which had been white [...] The Ismaili Shiʿite counter-caliphate founded by the Fatimids took white as its dynastic color, creating a visual contrast to the ʿAbbasid enemy [...] white became the Shiʿite color, in deliberate opposition to the black of the ʿAbbasid 'establishment'.&quot; Jane Hathaway, ''A Tale of Two Factions: Myth, Memory, and Identity in Ottoman Egypt and Yemen'', 2012,  [https://books.google.com/books?id=L-lPC7DgepEC&amp;pg=PA96 pp. 97f.]&lt;/ref&gt; విప్లవం తరువాత, అబ్బాసిద్ బ్యానర్లు నల్లగా ఉంటాయని ఇస్లామిక్ అపోకలిప్టిక్ సర్కిల్స్ అంగీకరించాయి, అయితే మహదీ ప్రమాణం నలుపు, పెద్దదిగా ఉంటుందని నొక్కి చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Studies in Muslim Apocalyptic|last=David Cook|publisher=Darwin Press|year=2002|isbn=9780878501427|pages=125, 153, 206}}&lt;/ref&gt; అబ్బాసిద్ వ్యతిరేక వర్గాలు &quot;తూర్పు నుండి వచ్చిన నల్ల బ్యానర్లు&quot;, &quot;మొదటి, చివరివి&quot; అని శపించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Nativist Prophets of Early Islam|last=Patricia Crone|year=2012|page=243}}&lt;/ref&gt;

=== ఒట్టోమన్ ఇరాక్ (1534–1920) ===
[[దస్త్రం:Flag_of_the_Ottoman_Empire_(1844–1922).svg|alt=|ఎడమ|thumb|200x200px|ఇరాక్లో ఉపయోగించిన [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం]] జెండా (1844-1920)]]
[[దస్త్రం:Flag_of_the_Emirate_of_al-Muntafiq.svg|alt=|thumb|200x200px|అల్-ముంతాఫిక్ ఎమిరేట్ జెండా (1530-1918), నేటికీ గిరిజన పతాకంగా ఉపయోగించబడుతోంది]]
1534 నుండి ప్రస్తుత ఇరాక్ భూభాగాన్ని [[ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం]] పరిపాలించింది. 1844లో, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం టాంజీమత్ సంస్కరణల్లో భాగంగా [[జాతీయ జెండా]] స్వీకరించింది, ఈ జెండాను ఇరాక్లో అరబ్ తిరుగుబాటు వరకు ఉపయోగించారు, ఆధునిక ఇరాకీ తుర్క్‌మెన్‌ల పతాకాలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.

దక్షిణ బెడూయిన్ గిరిజన సమాఖ్య అయిన ముంతఫిక్ జెండా, ఒట్టోమన్ ఈజిప్టు ఇంపీరియల్ ఒట్టోమన్ జెండా, పతాకాలపై ఆధారపడి ఉంది. ఈ సమాఖ్యలోని అనుబంధ వర్గాలచే నేటికీ గిరిజన జెండాగా ఉపయోగించబడుతోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=السعدون|first=حميد حمدون|date=2020-04-20|title=تصفح وتحميل كتاب حكاية عن المنتفق.. وقائع من تاريخ العراق الحديث والمعاصر Pdf|url=https://ebook.univeyes.com/153036|access-date=2026-04-29|website=مكتبة عين الجامعة|language=ar}}&lt;/ref&gt;

=== ఇరాక్ రాజ్యం (1921-1958) ===
[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_(1924–1959).svg|alt=|thumb|200x200px|10 జూలై 1924-1 జనవరి 1959 (నిష్పత్తి 1:2)]]
ఆధునిక ఇరాక్ మొదటి జెండా తప్పనిసరి ఇరాక్ ఉంది, దీనిని 1921లో స్వీకరించారు. ఇది అరబ్ తిరుగుబాటు జెండా నుండి ప్రేరణ పొందిన ఎరుపు త్రిభుజంతో కూడిన నలుపు-తెలుపు-[[ఆకుపచ్చ]] క్షితిజ సమాంతర జెండా. త్వరలోనే దీనిని ఒక కొత్త రూపంలోకి మార్చారు, ఇందులో త్రిభుజం స్థానంలో ఒక ఎర్ర ట్రెపెజాయిడ్‌ను చేర్చారు, దానిలో టైగ్రిస్ నది, యూఫ్రటీస్ నదిని సూచించే రెండు, ఏడు-కోణాల తెల్లని నక్షత్రాలు ఉండేవి. ఈ రెండు రూపకల్పనలు కూడా ఇరాక్‌లో కొత్తగా స్థాపించబడిన హషెమైట్ రాజవంశాన్ని (వాస్తవానికి [[అరేబియా ద్వీపకల్పం]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[హిజాజ్|హెజాజ్]] నుండి వచ్చినవారు) ప్రతిబింబించాయి, వీరు అరబ్ తిరుగుబాటులో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. అందువల్ల, ఇది హషెమైట్ ట్రాన్స్‌జోర్డాన్, స్వల్పకాలిక హెజాజ్ రాజ్యం జెండాలను పోలి ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ben cahoon|title=Iraq|url=http://www.worldstatesmen.org/Iraq.htm|access-date=2020-05-29|publisher=Worldstatesmen.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vexilla Mundi|url=http://www.vexilla-mundi.com/iraq_history.html|access-date=2020-05-29|publisher=Vexilla Mundi}}&lt;/ref&gt; ఈ కొత్త జెండాను ఇరాక్ రాజ్యంలో ఉపయోగించడం కొనసాగించారు.

=== అరబ్ సమాఖ్యలో భాగంగా ఇరాక్ (1958) ===
[[దస్త్రం:Flag_of_the_Arab_Federation.svg|thumb|200x200px|23 ఆగస్టు 1921-10 జూలై 1924 (నిష్పత్తి 1:2) అరబ్ ఫెడరేషన్ జెండాగా తిరిగి ఉపయోగించబడింది, ఇందులో ఇరాక్ భాగం, జనవరి 1,1958-డిసెంబర్ 31,1958]]
1958లో యునైటెడ్ అరబ్ రిపబ్లిక్‌లో ఈజిప్ట్, సిరియా విలీనానికి ప్రతిస్పందనగా, ఇరాక్ &amp; [[జోర్డాన్]] రెండు హాషిమైట్ రాజ్యాలు అరబ్ ఫెడరేషన్‌ను స్థాపించాయి, ఇది రెండు రాష్ట్రాల సమాఖ్య. యూనియన్ జెండా తప్పనిసరిగా [[జోర్డాన్]] జెండా, కానీ ఎర్ర  షెవ్రాన్‌లో ఏడు కోణాల నక్షత్రం లేకుండా ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=مسابقة تصميم علم جمهورية العراق - iraqiflag|url=http://iraqflag.parliament.iq/icor.php?name=iraqiflag&amp;pa=showpage&amp;pid=10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080809182058/http://iraqflag.parliament.iq/icor.php?name=iraqiflag&amp;pa=showpage&amp;pid=10|archive-date=2008-08-09|access-date=2008-08-09}}&lt;/ref&gt; ఈ జెండా 1964లో స్వీకరించిన పాలస్తీనా జెండా పోలి ఉంటుంది, దాదాపు [[బాత్ పార్టీ]] జెండాను పోలివుంటుంది. ఈ యూనియన్ ఆరు నెలల కన్నా తక్కువ కాలం కొనసాగింది, 1958 జూలైలో జరిగిన ఇరాకీ విప్లవం కారణంగా రద్దు చేయబడింది.

=== కాసిమిస్ట్ ఇరాక్ (1959-1963) ===
[[దస్త్రం:Stamp_IQ_1960_40f.jpg|ఎడమ|thumb|ఇరాకీ సైన్యం స్థాపించిన వార్షికోత్సవం సందర్భంగా 1960లో 40 ఫిల్స్ కలిగిన ఇరాకీ తపాలా బిళ్ళను విడుదల చేశారు, ఆ బిళ్ళలో ఉన్న సైనికుల్లో ఒకరు కాసిమిస్ట్ ఇరాకీ జెండాను పట్టుకున్నారు.]]
[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_(1959–1963).svg|thumb|200x200px|జనవరి 1,1959-జూలై 31,1963 (నిష్పత్తి 1:2)]]
అబ్ద్ అల్-కరీం ఖాసిం నాయకత్వంలో 1958 జూలై 14న జరిగిన విప్లవం ఇరాక్‌లోని హషెమైట్ రాచరికాన్ని రద్దు చేసి, దేశాన్ని గణతంత్ర రాజ్యంగా మార్చింది. దీని తరువాత , ఇరాక్ ఒక కొత్త జెండాను (1959 నాటి చట్టం 102) స్వీకరించింది. ఈ జెండాలో నలుపు - తెలుపు-[[ఆకుపచ్చ]] నిలువు త్రివర్ణం, దాని మధ్యలో పసుపు వృత్తంతో ఎరుపు ఎనిమిది కోణాల నక్షత్రం. నలుపు, తెలుపు, ఆకుపచ్చ, ఎరుపు రంగులు పాన్-అరబ్ రంగులు , ఇవి పాన్-అరబిజంకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. మధ్యలో ఉన్న పసుపు రంగు కుర్దిష్ సూర్యుడు ఇరాకీ కుర్దులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుండగా, దాని చుట్టూ ఉన్న ఎరుపు రంగు ఇష్తార్ నక్షత్రం స్థానిక అస్సిరియన్లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Peter Symes|title=The First Banknotes of the Central Bank of Iraq|url=http://www.pjsymes.com.au/articles/CBI-First.htm|access-date=8 January 2018|website=Pjsymes.com.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite paper|url=http://www.meforum.org/518/requiem-for-arab-nationalism#_ftn13|title=Requiem for Arab Nationalism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Amatzia Baram, &quot;Mesopotamian Identity in Ba'thi Iraq,&quot; Middle Eastern Studies, Oct. 1983, p. 427.&lt;/ref&gt;

2003లో బాథిస్ట్ పాలన పతనం తరువాత, 1959 రూపకల్పనను తిరిగి స్వీకరించడానికి పరిగణించారు. అయితే, ఇరాక్ ప్రజలు దీనిని తిరస్కరించారు, వారు దీనిని అబ్ద్ అల్-కరీమ్ ఖాసిం  రాడికలిజం తో ముడిపెట్టారు. అరబ్ ప్రపంచంలో ప్రామాణికంగా ఉన్న అడ్డ త్రివర్ణ పతాక రూపానికి భిన్నంగా ఉన్న దాని నిలువు అమరికను కూడా వారు వ్యతిరేకించారు.

2003 దండయాత్ర తరువాత 1959 జెండాను తిరిగి చట్టబద్ధం చేసి కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఎగురవేశారు. కొంతమంది కుర్దిష్ నాయకత్వం దీనిని జాతీయ చిహ్నంగా ఇష్టపడింది, ఎందుకంటే ఇది వారి గుర్తింపును అంగీకరించిన ఏకైక జెండా. ఇది 2008 వరకు పరిమిత అనధికారిక వాడుకలో ఉంది, ఆ సమయంలో ఇరాకీ పార్లమెంట్ జాతీయ జెండా నుండి మూడు నక్షత్రాలను (సాధారణంగా కుర్దిష్ ఇరాకీలలో బాత్, నాసరిస్ట్ నాయకత్వంతో ముడిపడి ఉన్నవి) తొలగించింది, దీనితో కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతీయ ప్రభుత్వం సవరించిన సమాఖ్య పతాకాన్ని స్వీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dispute over Iraqi flag {{!}} Institute for War and Peace Reporting|url=https://iwpr.net/global-voices/dispute-over-iraqi-flag|access-date=2026-01-01|website=iwpr.net|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== బాథిస్ట్ ఇరాక్ (1963-2004) ===
{{Multiple image
| direction         = vertical
| image1            = Flag of the United Arab Republic (1958–1971), Flag of Syria (1980–2024) (stars variant 1).svg
| total_width       = 120
| image2            = Flag of Iraq (1963–1991).svg
| caption2          = కొత్త అరబ్ యూనియన్‌లో చేరాలనే ఇరాక్ ఆకాంక్షలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి, ఇరాక్ మూడవ నక్షత్రంతో కూడిన UAR జెండా ఒక రూపాంతరాన్ని స్వీకరించింది.
| align             = left
}}
{{Infobox flag
| Name = ఇరాకీ రిపబ్లిక్ జెండా&lt;br&gt;మూడు నక్షత్రాల జెండా
| Image = Flag of Iraq (1963-1991).svg
| Imagetext = సంస్కరించబడిన యునైటెడ్ అరబ్ రిపబ్లిక్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి 1963లో అబ్దుల్ సలాం ఆరిఫ్ హయాంలో స్వీకరించబడిన జాతీయ జెండా; తరువాత 1991లో సవరించబడింది, 2008 వరకు వివిధ రూపాల్లో ఉపయోగించబడింది.
| Nickname = 
| Proportion = 2:3
| Adoption = {{Start date and age|1963}}&lt;br&gt;{{Start date and age|2012}} (ఇరాకీ సున్నీ అరబ్బులచే)
| Relinquished = {{Start date and age|1991}} (ప్రధాన జాతీయ పతాకంగా)&lt;br&gt;{{Start date and age|2008}} (అన్ని రకాలు)
| Design = ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో కూడిన అడ్డ త్రివర్ణ పతాకం, తెలుపు చార మధ్యలో 3 సమాన నక్షత్రాలతో ఉంటుంది.
| Designer =జవాద్ సలీం
| Image2 = Flag of Iraq (1991–2004).svg
| Imagetext2 = 1991లో సద్దాం హుస్సేన్ ఆదేశం మేరకు రూపొందించబడిన ప్రతి, ఇందులో తక్బీర్ కూడా ఉంది.
| Nickname2 = దివంగత బాతిస్ట్ జెండా
| Adoption2 = {{Start date and age|1991}}
| Relinquished2 = {{Start date and age|2004}}
| Designer2 = [[సద్దాం హుస్సేన్]] (1991 నాటి జెండా చట్టం నెం. 6 ద్వారా)
}}
1963 రంజాన్ విప్లవం ఖాసింను కూలదోయడానికి దారితీసిన తరువాత, 1963 జూలై 31న ఖాసిం ఆమోదించిన జెండా స్థానంలో, అధ్యక్షుడు అబ్దుల్ సలాం ఆరిఫ్ ఆమోదించిన నాసరిస్ట్ భావజాలానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే కొత్త జాతీయ జెండాను 1963 నాటి చట్టం 28 ద్వారా కొత్త ప్రభుత్వం స్వీకరించింది.

మూడు నక్షత్రాల జెండాను మొదటగా టర్కీలో జన్మించిన, మోసుల్ మూలాలున్న కళాకారుడు జవాద్ సలీం రూపొందించి, ప్రతిపాదించారని నమ్ముతారు. ఇతను బాగ్దాద్‌లోని ఫ్రీడమ్ మాన్యుమెంట్‌ను కూడా రూపొందించి, శిల్పంగా చెక్కాడు . ఇది మొదట ఖాసిం విప్లవానికి నివాళిగా రూపొందించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-10-30|title=History of Iraqi flags: Pan Arabism and the Baath party (1963-2003)|url=https://irqnow.com/history-of-iraqi-flags-baath-rule-1963-2003/|access-date=2025-06-28|website=Iraq Now|language=en}}&lt;/ref&gt; సమాంతర ఉండే ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగుల త్రివర్ణ పతాకం యునైటెడ్ అరబ్ రిపబ్లిక్ (UAR) జెండా ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఇందులో తిరిగి ఏకీకృతమైన ఈజిప్ట్,  సిరియాలో చేరాలనే కోరికకు ప్రతీకగా మూడు ఆకుపచ్చ నక్షత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-10-30|title=History of Iraqi flags: Pan Arabism and the Baath party (1963-2003)|url=https://irqnow.com/history-of-iraqi-flags-baath-rule-1963-2003/|access-date=2025-06-26|website=Iraq Now|language=en}}&lt;/ref&gt; 1961లో దాని అధికారిక దత్తతకు ముందే సలీం మరణించాడు.

సంస్కరించబడిన UAR కు మద్దతుకు ప్రతీకగా, బాత్ పార్టీ సిరియా కూడా ఈ జెండాను 1971 వరకు కొద్దిగా భిన్నమైన నిష్పత్తులతో తన జాతీయ జెండాగా స్వీకరించింది, అరబ్ రిపబ్లిక్‌ల సమాఖ్యలో సభ్యత్వం కారణంగా నక్షత్రాల స్థానంలో ఖురైష్ డేగను ఉంచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hulinsky|first=Oleh|title=Flag of Syria: history, colours, symbols and their meaning|url=https://flagsdb.com/asia/sy|access-date=2025-06-26|website=Database of flags|language=en}}&lt;/ref&gt;

   తన పాలనలో, [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్]] 1963 జెండాలో రెండు ముఖ్యమైన మార్పులు చేశాడు. మొదట, 1986 నాటి ఫ్లాగ్ లా నెం. 33 లోని మూడు నక్షత్రాలను బాత్ పార్టీ నినాదం వాహ్దా, హుర్రియా, ఇష్తిరాకియా (ఐక్యత, స్వేచ్ఛ, సామ్యవాదం) ను సూచించడానికి ఆయన తిరిగి అర్థం చేసుకున్నారు. రెండవది, 1991లో, గల్ఫ్ యుద్ధం మధ్యలో విశ్వాస ప్రచారానికి ముందుమాటగా, అతను మతపరమైన మద్దతును పొందడానికి  ఇరాక్ ఇస్లామిక్ గుర్తింపును నొక్కి చెప్పడానికి, బాత్ పార్టీ  సాంప్రదాయ లౌకిక వైఖరికి దూరంగా, నక్షత్రాల మధ్య  (అల్లాహు అక్బర్) ను జోడించాడు. ప్రధాన రూపాంతరంలో &quot;''[[అల్లాహ్]]''&quot; అలిఫ్ పై ఉన్న ''హమ్జా'' అధికారిక అరబిక్ వ్యాకరణం ప్రకారం స్పెల్లింగ్ లోపం అనిపిస్తుంది, అయితే ఇది చాలా గ్రంథాలలో కనిపించే సాధారణ తప్పు. తక్బీర్ రూపం సద్దాం స్వంత చేతివ్రాత అని చెప్పబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Politics of National Celebrations in the Arab Middle East|url=https://archive.org/details/politicsofnation0000pode|last=Podeh|first=Elie|last2=Pôde|first2=Ēlî|date=2011-06-30|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107001084|page=[https://archive.org/details/politicsofnation0000pode/page/144 144]|language=en}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ, తక్బీర్ లేని అసలు 1963 జెండా చట్టబద్ధంగా ఉండి, 2004 వరకు సహ-అధికారిక ఉపయోగంలో ఉండిపోయింది, సాధారణంగా పౌర చిహ్నం లేదా తక్కువ మతపరంగా సున్నితమైన జెండా అవసరమయ్యే ప్రదేశాలలో, ఇది 2012 తరువాత సున్నీ అరబ్ జాతి, మతపరమైన అనుబంధం చిహ్నంగా జెండా ఉపయోగానికి విరుద్ధంగా ఉంది. 2003 ఇరాక్ దండయాత్ర తరువాత, మూడు నక్షత్రాల జెండాను ప్రత్యక్ష సున్నీ గుర్తింపు లేదా సూఫీ నేతృత్వంలోని నక్ష్బందీ సైన్యం, షియా మహదీ సైన్యం వంటి భావజాలం లేకుండా కూడా తిరుగుబాటు సమూహాలతో ఇరాక్ తిరుగుబాటు చిహ్నంగా ఉపయోగించారు. 
[[దస్త్రం:Iraq_Sunni_Protests_2013_7.png|ఎడమ|thumb|300x300px|2012 ఇరాకీ నిరసనల సమయంలో 2008 జెండాతో పాటు 1963, 1991 జెండాలను ఇరాకీ సున్నీలు ఎగురవేస్తున్నారు]]
1963 నాటి జెండా 2012–2013 ఇరాకీ నిరసనల సమయంలో తిరిగి ఉద్భవించింది. చాలా మంది సున్నీ అరబ్బులు దీనిని ఇరాకీ సున్నీ అరబ్బులందరికీ ప్రాతినిధ్యం వహించే ప్రత్యేక జాతి జెండాగా స్వీకరించారు. ఇది ఇరాక్ సున్నీ నాయకత్వం ఆధిపత్యంలో ఉండి, సున్నీలకు మరింత అనుకూలమైనదిగా,  సురక్షితమైనదిగా భావించబడిన సమయానికి సూచనగా నిలిచింది. దాని అర్థం ఒకప్పటి జాతీయ జెండా నుండి సున్నీ అరబ్ గుర్తింపు, రాజకీయ వ్యక్తీకరణతో ముడిపడి ఉన్నదిగా మారింది. వాస్తవానికి ఇది నాసరిస్ట్ మూలాలతో కూడిన మతాతీత చిహ్నం అయినప్పటికీ, నేడు ఇరాక్‌లోని షియాలు, ఇతర మైనారిటీ సమూహాలు సాధారణంగా ఈ జెండాతో తమను తాము గుర్తించుకోవు. వారు దీనిని ఏకీకృత జాతీయ చిహ్నంగా కాకుండా, ప్రధానంగా సున్నీ అరబ్ గుర్తింపు, బాత్ రాజకీయ వారసత్వానికి చిహ్నంగా చూస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shi'ite Religious Flags (Iraq)|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/iq_shia4.html|access-date=2025-06-26|website=www.crwflags.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mini-Crisis in Iraq: Which Iraqi Flag?|url=https://www.memri.org/reports/mini-crisis-iraq-which-iraqi-flag|access-date=2025-06-26|website=MEMRI|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== 2004–2008 ===
[[దస్త్రం:BaghdadSign.jpg|ఎడమ|thumb|ఇరాక్ యుద్ధం (2007) సమయంలో సంకీర్ణ దళాలు ధ్వంసం చేసిన సద్దాం హుస్సేన్ చిత్రం పక్కన జెండాతో కూడిన కుడ్యచిత్రం]]
[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_2004-2008.svg|thumb|15 ఆగస్టు 2004-22 జనవరి 2008 ఇరాక్ జెండా రూపాంతరం శైలీకృత కుఫిక్ లిపితో (నిష్పత్తి 2:3)]]
[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_2004-2008.svg|thumb|15 ఆగస్టు 2004-22 జనవరి 2008 ఇరాక్ జెండా రూపాంతరం శైలీకృత కుఫిక్ లిపితో (నిష్పత్తి 2:3)]]
అమెరికా నియమించిన ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన [[పతాకం|జెండా]]&lt;nowiki/&gt;పై భిన్నమైన అభిప్రాయాలు, ప్రస్తుత ఇరాకీ జెండాను పూర్తిగా వదిలివేయడానికి ఉన్న వ్యతిరేకత కారణంగా, 2004లో అమెరికా నియమించిన ఇరాకీ తాత్కాలిక ప్రభుత్వం ఒక రాజీ చర్యను స్వీకరించింది. ప్రస్తుత జెండా ప్రాథమిక రూపాన్ని నిలుపుకున్నారు.అయితే, [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్]] చేతివ్రాతకు విరుద్ధంగా, ''తక్బీర్‌ను సాంప్రదాయ శైలీకృత'' కూఫిక్ లిపిలో రాశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Republic of Iraq flag|url=http://www.worldflags101.com/i/iraq-flag.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411002321/http://www.worldflags101.com/i/iraq-flag.aspx|archive-date=2022-04-11|access-date=2008-02-10|publisher=World flags 101}}&lt;/ref&gt;

28 జూలై 2004న సంకీర్ణ తాత్కాలిక అధికార ఆక్రమణ దళాల నుండి US-నియమిత పరిపాలనకు అధికారాన్ని సాంకేతికంగా &quot;అప్పగించడం&quot; సూచించే వేడుకలో సవరించిన జెండాను ఆవిష్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/06/28/iraq.handover/|title=CNN.com - U.S. returns sovereignty to Iraq - Jul 28, 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040803084929/http://www.cnn.com/2004/WORLD/meast/07/28/iraq.handover/|archive-date=August 3, 2004}}&lt;/ref&gt;

సద్దాం హుస్సేన్ పాలనతో బహిరంగ సంబంధాలను తగ్గించడానికి ఉద్దేశించిన పరివర్తన రూపకల్పనగా 2004 నాటి ఇరాక్ జెండా ప్రవేశపెట్టబడినప్పటికీ, ప్రస్తుత ఇరాక్ ప్రభుత్వం నక్షత్రాల మధ్య తక్బీర్ ఉన్న మూడు నక్షత్రాల జెండా అన్ని పునరావృత్తులను బాథిస్ట్ పాలనకు సంబంధించిన చిహ్నాలుగా పరిగణిస్తోంది. మార్చి 2025లో బాగ్దాద్‌లోని సుమేర్ జిల్లా నివాసి తన ఇంటిపై 2004 నాటి జెండాను ఎగురవేసినందుకు పోలీసులు అతడిని అరెస్టు చేశారు, ఇది మాజీ పాలన పట్ల విధేయతకు చిహ్నమని పేర్కొన్నట్లు సమాచారం.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=AlrasheedMedia|date=2025-03-03|title=اعتقال شخص رفع العلم العراقي السابق فوق منزله شرقي بغداد|url=https://www.alrasheedmedia.com/2025/03/03/612781/|access-date=2025-07-16|website=قناة الرشيد الفضائية|language=ar}}&lt;/ref&gt;

=== 2008–ప్రస్తుతం ===
[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq.svg|కుడి|thumb|2008 జనవరి 22-ఇరాక్ ప్రస్తుత జెండా (నిష్పత్తి 2:3) &lt;ref name=&quot;FOTW2&quot;&gt;FOTW&lt;/ref&gt;]]
[[దస్త్రం:Iraqi_and_Kurdish_flags.jpg|thumb|ఎర్బిల్‌లో కుర్దిస్తాన్ జెండాతో పాటు ఇరాక్ జెండాను ఎగురవేస్తున్నారు ( 2011)]]
2008 జనవరి 22న, ఇరాక్ ప్రతినిధుల మండలి జాతీయ పతాకం కోసం దాని కొత్త రూపకల్పనను ఆమోదించింది, ఇది 2008 నాటి చట్టం 9 ద్వారా బాత్ పార్టీ సద్దాం-యుగం పతాకానికి రాజీ తాత్కాలిక ప్రత్యామ్నాయంగా ధృవీకరించబడింది.&lt;ref name=&quot;FOTW&quot;&gt;FOTW&lt;/ref&gt;  ఈ ప్రస్తుత రూపంలో, మూడు నక్షత్రాలను తొలగించి, ''తక్బీర్‌ను'' మాత్రమే ఉంచారు (ఇది కొంతమంది ఇరాకీలను గందరగోళానికి గురిచేసింది, ఎందుకంటే ఈ భాగాన్ని సద్దాం స్వయంగా పతాకానికి చేర్చారు), తక్బీర్‌లోని రెండు పదాలను ''దగ్గరగా తీసుకువచ్చి బోల్డ్‌గా రాశారు, అల్లాహ్'' ( ألله నుండి الله ) మునుపటి స్పెల్లింగ్‌ను సరిదిద్దారు. మూడు నక్షత్రాలను తొలగించాలని ఇరాక్‌లోని కుర్దిష్ జనాభా డిమాండ్ చేసింది, వారు ఆ మూడు నక్షత్రాలను అల్-అన్ఫాల్ మారణహోమంతో ముడిపెట్టారు . కానీ వాటిని తొలగించడం కుర్దిష్-యేతర ఇరాకీలలో, ప్రధానంగా ఇరాకీ అరబ్బులలో విమర్శలను రేకెత్తించింది, వారు ఆ నక్షత్రాలు బాత్ పాలనకు ప్రాతినిధ్యం వహించవని వాదించారు, ఫలూజా నగరం ఆ సంవత్సరం వేరే విధంగా ఆదేశిస్తే తప్ప తాత్కాలిక జెండాను ఎగురవేయడానికి నిరాకరించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-flag-idUSL2662290320080126|title=Discontent in Iraq over new national flag|date=2008-01-26|work=Reuters|access-date=2022-11-07}}&lt;/ref&gt; పార్లమెంటు కొత్త రూపకల్పన ఒక సంవత్సరం పాటు కొనసాగాలని ఉద్దేశించింది, ఆ తర్వాత జెండాపై తుది నిర్ణయం తీసుకోబడుతుంది. అయితే, 30 ఆగస్టు 2009న పార్లమెంటులో జెండా చట్టం సమీక్షించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-04-29|title=Council of Representatives of Iraq (parliament) schedule includes Iraqi law review on April 30, 2009. (in Arabic)|url=http://www.parliament.iq/Iraqi_Council_of_Representatives.php?name=schedule|access-date=2009-04-29|publisher=[[Council of Representatives of Iraq]]}}&lt;/ref&gt;

== ప్రతీకాత్మకత ==
ఇరాకీ జెండాలో నాలుగు రంగులు ఉన్నాయి: ఎరుపు, తెలుపు, ఆకుపచ్చ, నలుపు. ఇది సఫీ అల్-దిన్ అల్-హిల్లీ కవితా పంక్తుల నుండి ప్రేరణ పొందింది : &quot;మా చర్యలు ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయి, మా యుద్ధభూములు చీకటిగా ఉన్నాయి, మా భూములు పచ్చగా ఉన్నాయి, మా కత్తులు మా శత్రువుల రక్తంతో ఎర్రగా ఉన్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=علم الدولة – protocol-PMO|url=https://protocol-pmo.gov.iq/the-countrys-flag/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002140859/https://protocol-pmo.gov.iq/the-countrys-flag/|archive-date=2022-10-02|access-date=2022-10-02|language=ar}}&lt;/ref&gt; 

== స్పెసిఫికేషన్లు ==
[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_(construction_sheet).svg|thumb|2008 జనవరి 22:2008-ఇరాక్ ప్రస్తుత జెండా (నిష్పత్తి 2:3)]]
జెండా ఒక [[దీర్ఘచతురస్రం]] రూపంలో ఉంటుంది, దాని వెడల్పు దాని పొడవులో మూడింట రెండు వంతులు ఉంటుంది. ఇది సమాన కొలతలు గల మూడు అడ్డ పట్టీలను కలిగి ఉంటుంది, పైభాగం ఎరుపు రంగులో, మధ్యభాగం తెలుపు రంగులో  కిందిభాగం నలుపు రంగులో ఉంటాయి. మధ్యలో ఉన్న తెలుపు దీర్ఘచతురస్రం మధ్యలో, కూఫిక్ లిపిలో ఆకుపచ్చ రంగులో &quot; అల్లాహు అక్బర్ &quot; (الله اكبر) అనే పదాలు ఉంటాయి.

== జెండా ప్రతిపాదనలు, జెండా పోటీ ==

=== 2004 జెండా ప్రతిపాదన, వివాదం ===
2003లో అమెరికా ఇరాక్‌పై సైనిక దాడి చేసిన తరువాత , ఇరాకీ ప్రభుత్వం కూలదోయబడింది, బాత్ పార్టీ నిషేధించబడింది. దీని తరువాత, అమెరికా ప్రభుత్వం ఇరాకీ జెండాలోని సర్వ-అరబ్ చిహ్నాలను తొలగించి, బాత్ పాలన కాలంతో ఖచ్చితమైన సంబంధాన్ని తెంచుకోవడానికి జెండాలో మార్పు కోసం ఒత్తిడి చేస్తుందనే బలమైన ఊహాగానాలు చెలరేగాయి. కొంతమేరకు, ఇరాక్‌లోని కొన్ని వర్గాలు ఈ అభిప్రాయంతో ఏకీభవించాయి. [[సద్దాం హుస్సేన్]] పాలనలో బాధపడిన ఇరాకీలు, ఆయన ప్రభుత్వం ఉపయోగించిన జాతీయ చిహ్నాలను కొనసాగించడం పట్ల కొంత అసంతృప్తితో ఉండటమే కాకుండా, ఇరాక్‌లోని కుర్దిష్ మైనారిటీ వర్గం కూడా ఆ జెండా పట్ల తీవ్ర వ్యతిరేకతను ప్రదర్శించింది. వారు ఆ జెండా సర్వ-అరబిజాన్ని గుర్తుచేయడాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. అయితే, జెండా మార్పును వ్యతిరేకించిన ఇరాకీలు, సద్దాం హుస్సేన్ అధ్యక్ష పదవికి చాలా కాలం ముందు, అంటే 1963 నుండి ఈ జెండాను ఉపయోగిస్తున్నందున, దానిని &quot;సద్దాంవాద&quot; జెండాగా అభివర్ణించడం అన్యాయమని వాదించారు. 1932లో ఇరాక్‌కు స్వాతంత్ర్యం రాకముందు దశాబ్దాల పాటు ఇరాక్‌లోని మెజారిటీ ప్రజలలో పాన్-అరబిజం ఒక ప్రధాన ప్రజాదరణ పొందిన సూత్రంగా ఉందని వారు నొక్కి చెప్పారు.

14 ఆగస్టు 2004న, అమెరికా నియమించిన ఇరాకీ గవర్నింగ్ కౌన్సిల్ (IGC) సద్దాం ఇరాక్ పాలనలో ఒక కొత్త జెండాను ప్రకటించింది. IGC పేర్కొన్న ప్రకారం, పోటీలో వచ్చిన సుమారు 30 ఎంట్రీల నుండి, లండన్‌లో నివసిస్తున్న IGC సభ్యుని సోదరుడైన ప్రముఖ ఇరాకీ కళాకారుడు-వాస్తుశిల్పి రిఫత్ చదిర్జీ రూపొందించిన డిజైన్‌ను తాము ఎంచుకున్నామని తెలిపింది. చారిత్రక అంశాలను చేర్చి, ఇరాక్‌ను పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో ఒక భాగంగా చిత్రీకరించాలని మార్గదర్శకాలు నిర్దేశించాయని చదిర్జీ వ్యాఖ్యానించారు. అతని డిజైన్ సరళత కెనడా, స్విట్జర్లాండ్ జెండాల నుండి ప్రేరణ పొందింది, ఇది అతని జాతి సమూహమైన ఇరాకీ తుర్క్‌మెన్ జెండాతో కొన్ని అంశాలను (చంద్రవంక, చారలు, లేత నీలం రంగు) పంచుకుంటుంది.&lt;ref name=&quot;nyt29apr&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/04/29/garden/in-iraq-flag-design-too-comes-under-fire.html|title=In Iraq, Flag Design, Too, Comes Under Fire|last=Beck|first=Ernest|date=29 April 2004|work=The New York Times|access-date=10 May 2022|last2=Lasky|first2=Julie}}&lt;/ref&gt;

ప్రతిపాదిత జెండాకు అనేక అర్థాలు ఉన్నాయి: &lt;ref name=&quot;nyt29apr&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!చిహ్నం
!అర్థం
|-
|తెల్లని నేపథ్యం
|స్వచ్ఛత
|-
|రెండు నీలి బ్యాండ్లు
|నీలి పట్టీలు టైగ్రిస్, యూఫ్రటీస్ నదులను సూచిస్తాయి.
|-
|పసుపు పట్టీ
|కుర్దిష్ మైనారిటీ. కుర్దిస్తాన్ జెండాలో పసుపు రంగు సూర్యుడు ఉంటాడు.
|-
|నీలి నెలవంక
|నెలవంక ఇస్లాంను సూచిస్తుంది . నీలి రంగు ఛాయ ఇరాకీ తుర్క్‌మెన్‌లను సూచిస్తుంది .
|}
[[దస్త్రం:Proposed_flag_of_Iraq_(Coalition_Provisional_Authority,_2004).svg|కుడి|thumb|ప్రతిపాదిత జెండా, 2004 (తరువాత అమెరికన్ ఆక్రమణ సమయంలో వదలివేయబడింది).]]
ఆధునిక ఇరాకీ చరిత్రలోని మూడు జెండాలతో (అవి రాజ్యం  అరబ్ తిరుగుబాటు-ప్రేరేపిత జెండా, అబ్ద్ అల్-కరీమ్ ఖాసిం ప్రవేశపెట్టిన జెండా, 1963 అరబ్ లిబరేషన్ ప్రేరేపిత పతాకం) ఈ డిజైన్ ఒక ముఖ్యమైన విరామాన్ని గుర్తించింది. నిజానికి, ఈ రంగులలో, ఐజిసి రూపకల్పనలో తెలుపు మాత్రమే ప్రాతినిధ్యం వహించబడింది. అంతేకాకుండా, ఇస్లామిక్ చంద్రరాశులు సాధారణంగా అరబ్ వంశపారంపర్యంలో ఆకుపచ్చ లేదా ఎరుపు రంగులో చిత్రీకరించబడతాయి. ప్రతిపాదిత మార్పు సద్దాం హుస్సేన్ను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన వారితో సహా ఇరాక్ అరబ్ మెజారిటీ సమూహాలలో తీవ్ర ప్రతికూల ప్రతిచర్యను రేకెత్తించింది. [[షియా ఇస్లాం|షియా]] మతాధికారి ముక్తదా అల్-సదర్ తో సహా యూ.ఎస్. ఆక్రమణను వ్యతిరేకించిన వారు, ఇరాక్ గుర్తింపును  [[అరబ్ ప్రపంచం]] దాని చారిత్రాత్మకంగా ప్రముఖ పాత్రను తొలగించడానికి యూ.ఎస్. ప్రభుత్వం చేసిన ప్రయత్నంగా ఈ రూపకల్పనను ఖండించారు. ముఖ్యంగా, అరబ్ లిబరేషన్ జెండాను ప్రతిపాదిత పరిత్యాగం, పాన్-అరబిజం సాంప్రదాయ రంగులను తొలగించడం, ''తక్బీర్'' తొలగింపుపై విమర్శకులు విచారం వ్యక్తం చేశారు.

అదనంగా, కొత్త జెండా ప్రధానంగా నీలం-మీద-తెలుపు రంగు రూపాన్ని కలిగి ఉండటం వలన అది ఇజ్రాయెల్ జెండా పోలి ఉందని చెప్పడంతో ఇరాక్లో చాలా మంది వెంటనే వ్యతిరేకించారు.

కొత్త జెండాను , దానిని అధికారికంగా ఆమోదించడానికి ఒక రోజు ముందు, అంటే 2004 ఏప్రిల్ 27న ఫలూజాలో తిరుగుబాటుదారులు తగలబెట్టినట్లు నివేదించబడింది.

2004 ఏప్రిల్ 28న, ఐజిసి అధ్యక్షుడు మసూద్ బర్జానీ జెండా  సవరించిన సంస్కరణను అధికారికంగా సమర్పించారు, దీనిలో 2004 ఏప్రిల్ 26న పత్రికలు నివేదించిన విధంగా వాస్తవానికి చాలా లేత నీలం రంగు ముదురు రంగులోకి మార్చబడింది. అసలు రూపకల్పనకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు జరగడంతో చేసిన మార్పు వల్లనా లేదా కౌన్సిల్ పేర్కొన్నట్లుగా, మునుపటి వార్తా నివేదికలలో ముద్రణ లోపాలను సరిదిద్దడం వల్లనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది. జెండా తాత్కాలిక రూపకల్పన అని, ఖచ్చితమైన జెండాను స్వీకరించే వరకు తరువాతి నెలల్లో ఉపయోగించబడుతుందని బర్జానీ వివరించారు.

ప్రజల తీవ్ర నిరసన నేపథ్యంలో, నీలి చంద్రుని జెండాను స్వీకరించడం పూర్తిగా రద్దు చేయబడింది.

=== 2008 జెండా ప్రతిపాదనలు ===
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot;&gt;
దస్త్రం:Proposed flag of Iraq (first proposal, 2008).svg|'''మొదటి ప్రతిపాదన, 2008'''
దస్త్రం:Proposed flag of Iraq (second proposal, 2008).svg|'''రెండవ ప్రతిపాదన, 2008'''
&lt;/gallery&gt;2004లో రాజీ ఉన్నప్పటికీ, జెండాకు కుర్దిష్ సమూహాల నుండి వ్యతిరేకత కొనసాగింది. జనవరి 2008లో, మూడు ఆకుపచ్చ నక్షత్రాలను తొలగించి, బదులుగా కుఫిక్ లిపిలో వ్రాయబడిన  మెసొపొటేమియా అరబిక్ శైలిగా విలువైన, ఇరాక్లో ఉద్భవించిన, ''తక్బీర్'' మధ్యలో ఒక పసుపు వృత్తం చుట్టూ ఒక ఆకుపచ్చ ఎనిమిది కోణాల నక్షత్రాన్ని ఉంచి, ఒక కొత్త రూపకల్పన ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Garrels|first=Anne|date=2008-01-12|title=Iraq to Restore Former Baath Party Followers|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=18049763|access-date=2008-01-24|publisher=[[National Public Radio]]}}&lt;/ref&gt; జూలై 2008లో, ఇరాక్ పార్లమెంటు కొత్త ఇరాక్ జెండాను రూపొందించడానికి ఒక పోటీని ప్రారంభించింది. ఈ పోటీ సెప్టెంబర్ 2008 వరకు కొనసాగింది, 50 నమూనాలు సమర్పించబడ్డాయి. ఆరు నమూనాలను ఎంపిక చేసి, 2008 ముగిసేలోపు కొత్త జెండాను ఎంచుకోవలసిన పార్లమెంటుకు పంపారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2008-10-12|title=Iraqi new flag to be identified before year end|url=http://pukmedia.com/english/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=8111&amp;Itemid=53|access-date=2008-10-12|publisher=[[Patriotic Union of Kurdistan]]}}&lt;/ref&gt; మరొక ప్రతిపాదిత రూపకల్పన కూడా 2004-2008 జెండాను పోలి ఉంటుంది, కానీ ఉత్తర ఇరాక్లోని కుర్దిష్ ప్రజలను సూచించడానికి లిపిని పసుపు రంగులోకి మార్చారు. శాంతి, సహనం, న్యాయాన్ని సూచించడానికి మూడు నక్షత్రాల అర్థం మార్చబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Charif|first=Chalaan|date=2008-01-15|title=Iraq's new flag half satisfies everyone|url=http://www.radionetherlands.nl/currentaffairs/080115-new-iraq-flag|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118074558/http://www.radionetherlands.nl/currentaffairs/080115-new-iraq-flag|archive-date=2008-01-18|access-date=2008-01-24|publisher=[[Radio Netherlands]]}}&lt;/ref&gt;

=== 2020ల జెండా ప్రతిపాదన (ప్రతిపాదిత జెండా చొరవ) ===
[[File:Flag_of_Iraq_(Proposed)_3-2.svg|thumb|{{IFIS|Equal}} మూడవ ప్రతిపాదన, 2020లు]]
{{multiple image
| align             = right
| direction         = vertical
| width             = 192
| image1            = Flag of the campaign for the Federal Region of Basra.svg
| caption1          = బస్రా ఫెడరల్ రీజియన్ ఉద్యమం సాధారణంగా ఉపయోగించే జెండా
| image2            = Flag of the campaign for the Federal Region of Basra (Alternative design).svg
| caption2          = ప్రత్యామ్నాయ రూపకల్పన
| image3            = Flag of the campaign for the Federal Region of Basra (horizontal).svg
| caption3          = ప్రత్యామ్నాయ క్షితిజ సమాంతర రూపకల్పన
}}
&quot;ప్రతిపాదిత జెండా చొరవ&quot; 2020లలో ప్రారంభించబడింది  బాగ్దాద్ ఆధారిత జాతీయవాద రూపకల్పన సమూహం అయిన క్రియేటివ్ ఇరాక్చే గుర్తించబడింది, ఈ చొరవ 2008 నుండి తాత్కాలిక రూపకల్పన స్థానంలో కొత్త జాతీయ జెండా రూపకల్పనను అభివృద్ధి చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Raed|first=Ali|date=2025-03-17|title=The Flag that Never was: About Iraq’s &quot;Proposed Flag Initiative&quot;|url=https://www.creativeiraq.com/post/does-iraq-s-flag-need-a-makeover-learn-about-iraq-s-proposed-flag-initiative|access-date=2025-06-21|website=Creative Iraq|language=en}}&lt;/ref&gt; జెండా రూపకల్పనపై నాసెరిస్ట్, బాథిస్ట్ ప్రభావాన్ని తొలగించడానికి ఉద్దేశపూర్వకంగా జెండా రూపొందించబడింది, నాసెరిస్ట్ పాన్-అరబిజం కంటే ఇరాక్ భాగస్వామ్య మెసొపొటేమియా వారసత్వాన్ని అంగీకరించే దేశానికి ప్రత్యేకమైన, లౌకిక జెండాను రూపొందించడానికి. ఈ జెండా ఖాసిమిస్ట్ యుగం ఇష్తార్ స్టార్ను తిరిగి స్వీకరిస్తుంది.

ఈ జాతీయ ఉద్యమానికి సమాంతరంగా బస్రా సమాఖ్య ప్రాంతం  ప్రతిపాదకులు వారి స్థానిక గుర్తింపు, ఆర్థిక ఆకాంక్షలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఇలాంటి నీలం-తెలుపు-ఆకుపచ్చ త్రివర్ణ పతాకాన్ని స్వీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kurdistan24|date=2018-01-09|title=Basra Governor invokes constitutional rights, demands establishment of federal region|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/374111/slug|access-date=2026-01-01|website=Basra Governor invokes constitutional rights, demands establishment of federal region|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-12-06|title=Iraqi MP says time not ‘suitable’ to announce Basra as federal region|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2014/12/06/Iraqi-MP-says-time-not-suitable-to-announce-Basra-as-federal-region|access-date=2026-01-01|website=Al Arabiya English|language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ కొత్త త్రివర్ణ పతాకం దృశ్యమానతను పొందడంతో, ఇది ఇరాక్ నిరసనల తరువాత, ఇరాక్ జాతీయవాదం పెరుగుతున్న తరంగానికి, దేశంలోని రాజకీయంగా చురుకైన జనాభాలో &quot;పోస్ట్-బాథిస్ట్&quot; గుర్తింపుకు పర్యాయపదంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McGinn|first=Jack|date=2020-10-21|title=A New Region, or Independence? Basra’s Demands Amidst a Local Government Crisis - Middle East Centre|url=https://blogs.lse.ac.uk/mec/2020/10/21/a-new-region-or-independence-basras-demands-amidst-a-local-government-crisis/|access-date=2026-01-01|website=Middle East Centre -}}&lt;/ref&gt; చాలా మందికి, ఈ రంగులను స్వీకరించడం అనేది పౌర-కేంద్రీకృత ఇరాకీ గుర్తింపు వైపు విస్తృత మార్పును సూచిస్తుంది, ఇది గతంలోని పాన్-అరబ్ మూలాంశాలపై దేశం ప్రత్యేకమైన భౌగోళిక, స్వదేశీ చరిత్రను నొక్కి చెబుతుంది. 

== ఉప జాతీయ జెండాలు ==

=== మైనారిటీ జాతి జెండాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;width:110px;&quot; |జెండా
! style=&quot;width:100px;&quot; |తేదీ
!నిష్పత్తి
! style=&quot;width:250px;&quot; |ఉపయోగించండి.
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Kurdistan.svg|border|150x150px]]
|1920-ప్రస్తుతం (2005లో స్వీకరించబడింది)
(2005లో ప్రచురించబడింది)
|2:3
|కుర్దిస్తాన్ ప్రాంతం ఉపయోగించే కుర్దిస్తాను జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Iraqi_Sunni_Arabs.svg|border|150x150px]]
|1963-ప్రస్తుతం (2012 లో అధికారికంగా తిరిగి స్వీకరించబడింది)
(2012లో అధికారికంగా పునఃప్రారంభించబడింది)
|2:3
|ఇరాకీ సున్నీ అరబ్బులు ఉపయోగించే జెండా, అదనంగా సున్నీ ప్రాంతానికి కూడా జెండా ప్రతిపాదనగా ఉపయోగించబడుతుంది  
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Turkmen_Front.svg|border|150x150px]]
|1994-ప్రస్తుతం (అనధికారికంగా)
|2:3
|తుర్క్మెనెలి సూచించడానికి ఇరాక్ తుర్క్మెన్ ఉపయోగించే జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Assyrians.svg|border|150x150px]]
|1971-ప్రస్తుతం (అనధికారిక)
|2:3
|అస్సిరియన్ల మాతృభూమిని సూచించడానికి అస్సిరియన్లు ఉపయోగించే జెండా అస్సిరియన్ మాతృభూమి
|-
|[[దస్త్రం:Chaldean_flag.svg|border|150x150px]]
|2000-ప్రస్తుతం (అనధికారికంగా)
|3:5
|కల్దీయులు ఉపయోగించే జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Yazidi_Movement_for_Reform_and_Progress_flag.svg|border|150x150px]]
|2000-ప్రస్తుతం (అనధికారికంగా)
|2:3
|యాజిదీలు ఉపయోగించే జెండా
|}

=== గవర్నరేట్లు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;width:110px;&quot; |జెండా
!తేదీ
!నిష్పత్తి
! style=&quot;width:250px;&quot; |ఉపయోగించండి.
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Al_Anbar.png|border|150x150px]]
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|అల్ అన్బర్ గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 October 2021|title=Anbar governor Ali Farhan al-Dulaimi speaks to AFP at his office in|url=https://www.gettyimages.ae/detail/news-photo/anbar-governor-ali-farhan-al-dulaimi-speaks-to-afp-at-his-news-photo/1235737369}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|బాబిల్ గవర్నరేట్ జెండా
|-
|[[File:Flag_of_Baghdad_Governorate.png|border|150x150px]]
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|బాగ్దాద్ గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Baghdad Governorate (Iraq)|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/iq-b.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 June 2021|title=محافظ بغداد يؤكد اتخاذ اجراءات مشددة على المولدات الاهلية لمنع رفع الاسعار|url=https://www.alrasheedmedia.com/2021/06/15/322563/}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|బస్రా గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gulf 25 inspection team concludes its tour of Basra, holds a press conference – اتحاد كأس الخليج العربي لكرة القدم|url=https://agcff.com/en/3833/|access-date=2026-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015205813/https://agcff.com/en/3833/|archive-date=2023-10-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|? -?
|2:3
|బస్రా గవర్నరేట్ మాజీ జెండా
|-
|
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|దియాలా గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Deputy governor of Diyala contracts COVID-19|url=https://shafaq.com/en/Iraq-News/Deputy-governor-of-Diyala-contracts-COVID-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015205825/https://shafaq.com/en/Iraq-News/Deputy-governor-of-Diyala-contracts-COVID-19|archive-date=2023-10-15|access-date=2022-08-26}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[దస్త్రం:White_flag_of_surrender.svg|border|150x150px]]
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|హలాబ్జా గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=مشروع قانون موازنة العراق لعام 2018 يشير إلى حلبجة كمحافظة (Iraq's 2018 budget bill refers to Halabja as a governorate)|url=https://www.rudawarabia.net/arabic/kurdistan/050120183}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=زيارة رئيس المحكمة الى محافظة حلبجة|url=https://sulicourt.krd/ar/pages/news/view.php?id=49|access-date=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127161900/https://sulicourt.krd/ar/pages/news/view.php?id=49|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Muthanna_Governorate.png|border|150x150px]]
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|ముత్తన్న గవర్నరేట్ జెండా
|-
|
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|నీనెవె గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mosul, Iraq. 2nd July, 2019. New governor of Nineveh Mansour al-Mar'eed speaks to Xinhua in an interview at his office in Nineveh province, Iraq, July 2, 2019. The governor of Iraq's northern province of Nineveh called on the Chinese companies to take part in the reconstruction of its capital Mosul. TO GO WITH: Iraqi governor calls on Chinese companies to take part in reconstruction of Mosul. Credit: Khalil Dawood/Xinhua/Alamy Live News Stock Photo - Alamy|url=https://www.alamy.com/mosul-iraq-2nd-july-2019-new-governor-of-nineveh-mansour-al-mareed-speaks-to-xinhua-in-an-interview-at-his-office-in-nineveh-province-iraq-july-2-2019-the-governor-of-iraqs-northern-province-of-nineveh-called-on-the-chinese-companies-to-take-part-in-the-reconstruction-of-its-capital-mosul-to-go-with-iraqi-governor-calls-on-chinese-companies-to-take-part-in-reconstruction-of-mosul-credit-khalil-dawoodxinhuaalamy-live-news-image259794862.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|సలాదిన్ గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Saladin (Salah ed-Din) Governorate (Iraq)|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/iq-s.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chaos prevails in Saladin as two governors lock horns over who runs the governorate|url=https://shafaq.com/en/Report/Chaos-prevails-in-Saladin-as-two-governors-lock-horns-over-who-runs-the-governorate}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|–2025
|2:3
|కిర్కుక్ గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://shafaq.com/ar/%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%80%D9%85%D8%B9/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A9-%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%AA%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B5%D8%A7%D8%B5%D9%8A|title=محافظة كركوك تعتمد شعاراً جديداً باللون الرصاصي|date=2025-03-04|work=shafaq.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|? –2025
|2:3
|కిర్కుక్ గవర్నరేట్ మాజీ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/709caa8a-9954-11e7-a652-cde3f882dd7b|title=Iraq fires Kirkuk governor in Kurdish referendum stand-off|date=14 September 2017|work=Financial Times|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/709caa8a-9954-11e7-a652-cde3f882dd7b|archive-date=2022-12-10|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Flag_of_Sulaymaniyah_Governorate.png|border|150x150px]]
|? - ప్రస్తుతం
|1:2
|సులేమానియా గవర్నరేట్ జెండా &lt;ref&gt;{{Cite tweet|author=slemani.gov|user=SlemaniGov|number=1536612064646647808|date=14 June 2022|title=رەوشی مافەكانی مرۆڤ تاووتوێ‌ دەكرێت https://t.co/iT3fPt3Tui https://t.co/P9ZVqR5vDv https://t.co/xutgAlQztV https://t.co/7M8B9ip87O https://t.co/3JrqGjKZZU https://t.co/xL8fxXDw6I|trans-title=The human rights situation will be discussed.|language=ckb|access-date=21 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220826121053/https://twitter.com/SlemaniGov/status/1536612064646647808|archive-date=26 August 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|? - ప్రస్తుతం
|2:3
|వాసిట్ గవర్నరేట్ జెండా
|}

== గ్యాలరీ ==

=== సైనిక జెండాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;width:110px;&quot; |జెండా
!తేదీ
! style=&quot;width:250px;&quot; |ఉపయోగించండి.
|-
! colspan=&quot;3&quot; |ప్రస్తుతము
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Ground_Forces.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|ఇరాకీ భూ బలగాల జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Air_Force.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|ఇరాకీ వైమానిక దళ పతాకం
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Navy.svg|border|150x150px]]
|2003–ప్రస్తుతం
|ఇరాకీ నావికాదళ పతాకం
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Counter_Terrorism_Bureau.svg|border|150x150px]]
|2007–ప్రస్తుతం
|ఇరాకీ ఉగ్రవాద నిరోధక సేవా జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Special_Operations_Iraq_Flag.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|ప్రత్యేక కార్యకలాపాల ఇరాక్ జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Shabak_Democratic_Party.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|షబాక్ మిలీషియా జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_1st_Division_(Iraq).svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|1వ డివిజన్ జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_2nd_Infantry_Division.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2వ డివిజన్ జెండా
|-
! colspan=&quot;3&quot; |మాజీ
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Navy_(pre-2003).svg|border|150x150px]]
|?–2003
|ఇరాకీ నావికాదళం బాత్-యుగం జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Fedayeen_Saddam.svg|border|150x150px]]
|?–2003
|ఫెడాయీన్ సద్దాం జెండా
|-
|[[దస్త్రం:FIF_flag.svg|border|150x150px]]
|2003
|స్వేచ్ఛా ఇరాకీ దళాల జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Multi-National_Force_–_Iraq.png|border|150x150px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |14 మే 2004 – 31 డిసెంబర్ 2009
| rowspan=&quot;2&quot; |బహుళ జాతీయ దళం జెండా – ఇరాక్
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Multi-National_Force_–_Iraq.svg|border|150x150px]]
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_United_States_Forces_–_Iraq.png|border|150x150px]]
|జనవరి 1, 2010 - డిసెంబర్ 15, 2011
|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల దళాల జెండా – ఇరాక్
|}

=== రాజకీయ/తిరుగుబాటు జెండాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:110px;&quot; |జెండా
!తేదీ
!నిష్పత్తి
! style=&quot;width:250px;&quot; |ఉపయోగించండి.
! style=&quot;width:250px;&quot; |వివరణ
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ప్రస్తుతము
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_(1963–1991).svg|border|150x150px]][[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_(1991–2004).svg|border|150x150px]]
|2004–ప్రస్తుతం
|2:3
|నఖ్ష్‌బందీ ఆర్డర్ పురుషుల సైన్యం , జిహాద్, విమోచన సుప్రీం కమాండ్ , ఫ్రీ ఇరాకీ ఆర్మీ , ఇరాకీ ప్రతిఘటన ఇస్లామిక్ ఫ్రంట్  జెండా .
|ఇరాక్ సమాఖ్య ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చిహ్నంగా ఉపయోగించిన మాజీ బాత్ పార్టీ జాతీయ పతాకం .
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_KDP.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|కుర్దిస్తాన్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_campaign_for_the_Federal_Region_of_Basra.svg|border|150x150px]] [[దస్త్రం:Flag_of_the_campaign_for_the_Federal_Region_of_Basra_(Alternative_design).svg|border|150x150px]][[దస్త్రం:Flag_of_the_campaign_for_the_Federal_Region_of_Basra_(horizontal).svg|border|150x150px]]
|
|2:3
|బస్రా ఫెడరల్ ప్రాంతానికి ప్రతిపాదిత జెండాలు
|
|-
|[[దస్త్రం:Chaldean_flag.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|బాబిలోన్ ఉద్యమం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Assyrian_Democratic_Movement.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|
|అస్సిరియన్ ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Assyrians_(no_Assur).svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|
|నైన్వే మైదాన రక్షణ దళాల జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Communist_Party.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|ఇరాకీ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Iraqi_National_Congress_flag.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇరాకీ జాతీయ కాంగ్రెస్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Iraqi_National_Congress_flag_(2003).svg|border|150x150px]]
|?–?
|2:3
|
|-
|[[దస్త్రం:Islamic_Dawa_Party_Flag.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|ఇస్లామిక్ దావా పార్టీ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_PUK.png|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|కుర్దిస్తాన్ దేశభక్తి సంఘం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Kurdistan_Workers'_Party.svg|border|150x150px]]
|2005–ప్రస్తుతం
|2:3
|కుర్దిస్తాన్ వర్కర్స్ పార్టీ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Turkey.svg|border|150x150px]]
|2018–ప్రస్తుతం
|2:3
|ఉత్తర ఇరాక్‌లో టర్కీ జోక్యం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Yazidi_Movement_for_Reform_and_Progress_flag.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|సంస్కరణ, పురోగతి కోసం యజీదీ ఉద్యమం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Taliban.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|1:2
|కుర్దిస్తాన్ ఇస్లామిక్ ఉద్యమం జెండా
|
|-
|
|?–ప్రస్తుతం
|
|ఇరాక్‌లోని హిజ్బుల్లా ఉద్యమ పతాకం
|
|-
|
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|ఇరాక్ ఇస్లామిక్ సుప్రీం కౌన్సిల్ జెండా
|
|-
|
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|ప్రజా సమీకరణ దళాల జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Kata'ib_Hezbollah_sans_logo.JPG|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|
|కతైబ్ హిజ్బుల్లా జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraqi_Turkmen.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|ఇరాకీ తుర్క్‌మెన్ ఫ్రంట్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Kurdistan_Islamic_Group.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|
|కుర్దిస్తాన్ జస్టిస్ గ్రూప్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Kurdistan_Islamic_Relations_Movement.svg|border|150x150px]]
|2024–ప్రస్తుతం
|
|కుర్దిస్తాన్ ఇస్లామిక్ రిలేషన్స్ ఉద్యమం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Islamic_State_flag.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|
|ఇస్లామిక్ స్టేట్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Ba'ath_Party.svg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|అరబ్ సోషలిస్ట్ బాత్ పార్టీ జెండా – ఇరాక్ ప్రాంతం
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Kurdish_White_Flags_(variant).jpg|border|150x150px]]
|?–ప్రస్తుతం
|2:3
|తెల్ల జెండాల జెండా
|
|-
! colspan=&quot;5&quot; |మాజీ
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Iraq_(1963–1991).svg|border|150x150px]]
|
|2:3
|స్వేచ్ఛా ఇరాకీ సైన్యం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Egypt_without_eagle.svg|border|150x150px]]
|
|2:3
|అరబ్ సోషలిస్ట్ యూనియన్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Islamic_Army_In_Iraq.svg|border|150x150px]]
|
|
|ఇరాక్ ఇస్లామిక్ సైన్యం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_al-Qaeda's_Kurdish_Brigades.jpg|border|150x150px]]
|
|2:3
|కుర్దిస్తాన్ బ్రిగేడ్ల జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_al-Qaeda_in_Iraq_(2004–2005).svg|border|150x150px]]
|
|
|ఇరాక్‌లోని అల్-ఖైదా జెండా
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Iraq_Awakening_Conference.svg|border|150x150px]]
|
|2:3
|ఇరాక్ కుమారుల జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_JTJ.svg|border|150x150px]]
|
|
|జమాత్ అల్-తౌహిద్ వాల్-జిహాద్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Mahdi_Army.svg|border|150x150px]]
|
|
|మహదీ సైన్యం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Ansar_al-Islam.svg|border|150x150px]]
|
|
|అన్సార్ అల్-ఇస్లాం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Iraqi_Islamic_Resistance_Army.jpg|border|150x150px]]
|
|
|ఇరాకీ ఇస్లామిక్ ప్రతిఘటన సైన్యం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Islamic_State_flag.svg|border|150x150px]]
|
|
|ఇరాక్ ఇస్లామిక్ స్టేట్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Jama'at_Ansar_al-Sunnah.svg|border|150x150px]]
|
|
|అన్సార్ అల్-సున్నా జెండా
|
|-
|
|
|
|అబూ బకర్ అల్-సలాఫీ సైన్యం జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_al-Qassam_Brigades.svg|border|150x150px]]
|
|2:3
|ఇరాక్ హమాస్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_Promised_Day_Brigades.svg|border|150x150px]]
|
|2:3
|ప్రామిస్డ్ డే బ్రిగేడ్ జెండా
|
|-
|[[దస్త్రం:Flag_of_the_Revolutionary_Tribal_Council.svg|border|150x150px]]
|
|
|అన్బార్ గిరిజన మండలి జెండా
|
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:ఇరాక్]]
[[వర్గం:జాతీయ జెండాలు]]</text>
      <sha1>r9tdh5vds6gpqjryolj6l4gotysgfk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారత నేపాల్ సరిహద్దు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493143</id>
    <revision>
      <id>4980494</id>
      <parentid>4897980</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>608</id>
      </contributor>
      <comment>[[బొమ్మ:Icp_birgunj.jpg]]ను [[బొమ్మ:Main_Building_at_Birgunj_Customs_Office_(ICP)_(वीरगञ्ज_एकीकृत_जाँच_चौकी_भन्सार_कार्यालय).jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (origin</comment>
      <origin>4980494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34987" sha1="tdfcydecg36bjdacxeyuedomnqkqc41" xml:space="preserve">{{Infobox border
| name                = భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు
| image               = Map of Nepal.png
| alt                 =
| caption             = దక్షిణాన భారతదేశంతో ఉన్న నేపాల్ పటం
| territory1          = {{IND}}
| territory2          = &lt;br&gt;{{NEP}}
| length              = {{convert|1751|km}}
| enclaves            =
| established         = 1815
| establishedreason   = [[నేపాల్]], [[బ్రిటిష్ రాజ్]] మధ్య జరిగిన [[సుగౌలి ఒప్పందం]]
| current             = 15 ఆగస్టు 1947
| currentreason       = [[బ్రిటిష్ రాజ్]] నుండి [[భారతదేశం]] స్వాతంత్ర్యం పొందడం
| disestablished      =
| disestablishedreason=
| treaties            = [[1950 భారత–నేపాల్ శాంతి, స్నేహ ఒప్పందం]]
| notes               =
}}
'''భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు''' [[భారతదేశం]], [[నేపాల్]] దేశాల మధ్య ఉన్న తెరచిన [[అంతర్జాతీయ సరిహద్దు]]. ఈ సరిహద్దు మొత్తం పొడవు {{convert|1751|km|mi|2|abbr=on}}. ఇందులో [[హిమాలయాలు|హిమాలయ ప్రాంతాలు]]తో పాటు [[భారత ఉపఖండం]]లోని [[ఇండో-గంగేటిక్ మైదానం]] కూడా భాగమై ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nepal |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal |url-status=dead |archive-date=9 January 2021 |publisher=CIA World Factbook |access-date=23 September 2020}}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న సరిహద్దు 1816లో నేపాల్, [[బ్రిటిష్ రాజ్]] మధ్య కుదిరిన [[సుగౌలి ఒప్పందం]] అనంతరం నిర్ణయించబడింది.{{Citation needed|date=January 2023}} [[భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం|భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన]] తర్వాత, ఈ సరిహద్దును [[నేపాల్|నేపాల్ రాజ్యం]], డొమినియన్ ఆఫ్ ఇండియా మధ్య అంతర్జాతీయ సరిహద్దుగా అధికారికంగా గుర్తించారు.

[[File:Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg|thumb|[[బీర్‌గంజ్]] లోని శంకరాచార్య ద్వారం. ఇది [[భారతదేశం]]లోని [[ఉత్తర బీహార్]] నుండి [[నేపాల్]]లోకి ప్రవేశించే ప్రధాన ద్వారం. దీనిని &quot;నేపాల్‌కు ప్రవేశ ద్వారం&quot; అని కూడా పిలుస్తారు.]]

== వివరణ ==

ఈ సరిహద్దు పశ్చిమ దిశలో [[చైనా]]తో ఉన్న పశ్చిమ త్రిసంధి సమీపంలోని లింపియాధురా వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. అక్కడి నుండి ఇది దక్షిణ-పశ్చిమ దిశగా [[హిమాలయాలు]], [[శివాలిక్ పర్వతాలు]], గంగా మైదానాల గుండా సాగుతుంది. ప్రారంభంలో భూభాగం మీదుగా సాగి, తరువాత కొంత దూరం వరకు [[మహాకాళి నది]]ని అనుసరిస్తుంది. [[మజ్హోలా]]కు తూర్పున ఇది దక్షిణ-తూర్పు దిశగా మళ్లి, కొన్ని చోట్ల వివిధ నదులు, కొండ శిఖరాలను అనుసరిస్తూ ముందుకు సాగుతుంది. [[ఇస్లాంపూర్, ఉత్తర దినాజ్‌పూర్|ఇస్లాంపూర్ ]]కు వాయవ్యంగా ఈ సరిహద్దు ఈశాన్య దిశగా తిరిగి, భూభాగం మీదుగా ప్రయాణించి తూర్పు వైపున చైనాతో ఉన్న త్రిసంధి వద్ద ముగుస్తుంది.{{citation needed|date=September 2020}}

== చరిత్ర ==

[[File:Sugauli Treaty cessions.png|thumb|right|సుగౌలి ఒప్పందం ప్రకారం నేపాల్ అప్పగించిన ప్రాంతాలు]]

ఈ సరిహద్దు ప్రాంతం చారిత్రకంగా వివిధ భారతీయ, నేపాళీ రాజ్యాల సరిహద్దు ప్రాంతంగా ఉండేది. దీని ఆధునిక రూపం [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] కాలంలో ఏర్పడింది. బ్రిటిష్ పాలన 17వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. 18వ శతాబ్దం చివర్లో గోర్ఖాలు (ప్రత్యేకించి 1768లో) [[కిరాత్ ప్రజలు|కిరాత్ ప్రజల]] భూభాగాన్ని తమలో కలుపుకోవడానికి యుద్ధాలు చేశారు. అనంతరం [[గోర్ఖా రాజ్యం]] [[నేపాల్ ఏకీకరణ]] కార్యక్రమాన్ని చేపట్టి తన ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించింది. దీనివల్ల బ్రిటిష్‌లతో ఘర్షణలు ఏర్పడి, చివరకు [[ఆంగ్లో-నేపాల్ యుద్ధం]] (1814–1816) జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=History of the Nepalese Army |publisher=Nepal Army |url=http://www.nepalarmy.mil.np:80/history.php?page=two |website=nepalarmy.mil.np |access-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228014557/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=28 December 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SZD9--xYamkC |title=Britain and Tibet 1765–1947: A Select Annotated Bibliography of British Relations with Tibet and the Himalayan States Including Nepal, Sikkim and Bhutan |isbn=9780415336475 |last1=Marshall |first1=Julie G. |year=2005|publisher=Psychology Press }}&lt;/ref&gt;

ఈ యుద్ధంలో నేపాల్ రాజ్యం ఓడిపోయి, [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] (ఈఐసీ)తో [[సుగౌలి ఒప్పందం]]పై సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం నేపాల్ విస్తారమైన భూభాగాన్ని [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|బ్రిటన్]]కు అప్పగించింది. ఈ ప్రక్రియతో ఆధునిక భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Treaty of Sagauli {{!}} British-Nepalese history [1816]|url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Sagauli|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-05-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Groves&gt;{{cite web |author=Stephen Groves |title=India and Nepal Tackle Border Disputes |newspaper=The Diplomat |date=22 September 2014 |url=https://thediplomat.com/2014/09/india-and-nepal-tackle-border-disputes/ |access-date=2017-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329050346/https://thediplomat.com/2014/09/india-and-nepal-tackle-border-disputes/ |archive-date=29 March 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[తరై]] ప్రాంతాన్ని పరిపాలించడం కష్టసాధ్యమని భావించిన బ్రిటిష్‌లు, 1816లో దాని కొంత భాగాన్ని తిరిగి నేపాల్‌కు అప్పగించారు.&lt;ref name=&quot;CS&quot;&gt;{{cite web |title=Nepal: A Country Study |url=http://countrystudies.us/nepal/ |publisher=Library of Congress |date=1991 |access-date=23 September 2020}}&lt;/ref&gt;

1947లో భారతదేశం [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందింది. అనంతరం మూడు సంవత్సరాల తర్వాత, 1950లో నేపాల్‌తో [[1950 భారత–నేపాల్ శాంతి, స్నేహ ఒప్పందం|శాంతి, స్నేహ ఒప్పందం]]పై సంతకం చేసింది. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం రెండు దేశాలు పరస్పరం ఒకదానికొకటి భౌగోళిక సమగ్రతను గౌరవించాలని అంగీకరించాయి.&lt;ref name=&quot;CS&quot; /&gt; అప్పటి నుండి ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలు సాధారణంగా స్నేహపూర్వకంగానే కొనసాగుతున్నాయి, అయినప్పటికీ కొన్ని సరిహద్దు వివాదాలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. ఉద్రిక్తతలు నెలకొన్న సందర్భాల్లో 1987లో, [[2015 నేపాల్ దిగ్బంధనం|2015లో]] సరిహద్దు వద్ద తాత్కాలిక దిగ్బంధనలు కూడా చోటుచేసుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ndtv.com/india-news/nepal-pm-wants-india-to-lift-undeclared-blockade-1243695 |title=Nepal PM Wants India to Lift Undeclared Blockade |access-date=2016-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RIP&quot;&gt;{{Cite news |url=https://thediplomat.com/2015/11/r-i-p-indias-influence-in-nepal/ |title=R.I.P., India's Influence in Nepal |last=Arora |first=Vishal |newspaper=The Diplomat |date=November 2015}}&lt;/ref&gt;

భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దుకు సమీపంగా నివసించే ప్రజలు చారిత్రకంగా సరిహద్దు అవతలి ప్రాంతాల ప్రజలతో బంధుత్వ సంబంధాలు, సంప్రదాయ వనరుల వినియోగ హక్కులను పంచుకుంటూ వచ్చారు. ముఖ్యంగా భారత–నేపాల్ పశ్చిమ సరిహద్దులోని [[మహాకాళి లోయ]] ప్రాంతంలో ఈ సంబంధాలు బలంగా కనిపిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Pandey |first1=Abhimanyu |last2=Pradhan |first2=Nawraj |last3=Chaudhari |first3=Swapnil |last4=Ghate |first4=Rucha |date=2017-01-02 |title=Withering of traditional institutions? An institutional analysis of the decline of migratory pastoralism in the rangelands of the Kailash Sacred Landscape, western Himalayas |journal=Environmental Sociology |volume=3 |issue=1 |pages=87–100 |doi=10.1080/23251042.2016.1272179|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pandey |first=Abhimanyu |date=July 22, 2025 |title=Mahakali border tribes a role model for India-Nepal respect |url=https://www.tribuneindia.com/news/premium/mahakali-border-tribes-a-role-model-for-india-nepal-respect/ |work=The Tribune |pages=Opinion}}&lt;/ref&gt;

== సరిహద్దు వివాదాలు ==
{{Main|కాలాపాని ప్రాంతం|సుస్తా ప్రాంతం}}

భారతదేశం, నేపాల్ మధ్య ప్రస్తుతం రెండు ప్రధాన భూభాగ వివాదాలు కొనసాగుతున్నాయి. వాటిలో ఒకటి [[కాలాపాని ప్రాంతం]], ఇది భారతదేశంలోని [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రంలో భారతదేశం–నేపాల్–చైనా త్రిసంధి వద్ద ఉన్న సుమారు {{convert|35|km2|adj=on}} విస్తీర్ణం గల ప్రాంతం. మరొకటి [[సుస్తా ప్రాంతం|సుస్తా]], ఇది దక్షిణ నేపాల్‌లో ఉన్న సుమారు {{convert|20|km2|adj=on}} నుండి {{convert|140|km2|adj=on}} వరకు విస్తరించిన వివాదాస్పద ప్రాంతం.&lt;ref&gt;
{{citation |first=Alok Kumar |last=Gupta |title=The Context of New-Nepal: Challenges and Opportunities for India |journal=Indian Journal of Asian Affairs |volume=22 |pages=57–73 |number=1/2 |date=June–December 2009 |jstor=41950496 }}: &quot;Kalapani, 35 square kilometres piece of land, is entangled in controversy since mid-1996, a few months after the ratification of the Mahakali treaty (with India on the harnessing of hydro-power) by Nepal's Parliament.&quot;
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nepal-objects-to-india-china-trade-pact-via-lipu-lekh-pass/articleshow/47604908.cms|title=Nepal objects to India-China trade pact via Lipu-Lekh Pass|date=9 June 2015|newspaper=The Economic Times}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Nidhi Jamwal, [https://scroll.in/article/831576/as-a-river-changed-its-course-a-village-on-the-india-nepal-border-became-disputed-territory As a river changed its course, a village on the India-Nepal border became disputed territory], Scroll.in, 19 March 2017: '&quot;An area of some 5,000 acres [approximately 2,023 hectares] of land in Narsahi-Susta area adjoining the Gandak river in West Champaran district has been encroached upon by Nepalese nationals....,&quot; is how the then Union Minister of External Affairs answered a question in the Lok Sabha in 2002. Shrestha, however, alleged that over 14,860 hectares of Nepali land in Susta has been encroached upon by India.'
&lt;/ref&gt;
== సరిహద్దు దాటే కేంద్రాలు ==

=== సమీకృత తనిఖీ కేంద్రాలు (ICPలు) ===

భారతదేశంలోని [[భారతదేశ సరిహద్దులు#సమీకృత తనిఖీ కేంద్రాలు (ICP)|సమీకృత తనిఖీ కేంద్రాలు (ICPలు)]] సరుకు రవాణా సుంకాల పరిశీలనతో పాటు మూడవ దేశాల పౌరుల వలస ప్రవేశ ప్రక్రియను నిర్వహిస్తాయి. భారత రాష్ట్రాల వారీగా పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా ఉన్న ప్రధాన సరిహద్దు కేంద్రాలు ఇవి:&lt;ref name=ndw1&gt;[https://www.newsdrum.in/national/india-bhutan-in-talks-for-establishing-railway-connectivity India Bhutan in talks for establishing connectivity], newsdrum, 7 August 2023.&lt;/ref&gt;

* [[ఉత్తరాఖండ్]]:
** [[బన్బాసా]] ([[చంపావత్ జిల్లా]]) – [[దోధారా చాందనీ వంతెన|దోధారా చాందనీ]], [[కంచన్‌పూర్ జిల్లా]], [[సుదూరపశ్చిమ ప్రదేశ్]], నేపాల్. ఈ ICP 2023లో స్థాపించబడింది.&lt;ref name=ndw1/&gt;
** ప్రణాళికలో ఉన్నవి:
*** [[పిథోరాగఢ్]] – [[దశరథ్‌చంద]]

* [[ఉత్తర ప్రదేశ్]]:
** [[రూపైదిహా]] ([[బహ్రైచ్ జిల్లా]]) – [[నేపాల్‌గంజ్]], [[బాంకే జిల్లా]], నేపాల్. ఈ ICP 2022లో స్థాపించబడింది.&lt;ref name=ndw1/&gt;
** [[సోనౌలి]] ([[మహారాజ్‌గంజ్ జిల్లా]]) – [[సిద్ధార్థనగర్|బెలాహియా, సిద్ధార్థనగర్]], [[రూపందేహి జిల్లా]], నేపాల్. ఈ ICP 2023లో స్థాపించబడింది.&lt;ref name=ndw1/&gt;

* [[బీహార్]]:

[[File:Main Building at Birgunj Customs Office (ICP) (वीरगञ्ज एकीकृत जाँच चौकी भन्सार कार्यालय).jpg|thumb|[[బీర్‌గంజ్]], [[నేపాల్]]లోని సమీకృత తనిఖీ కేంద్రం]]

** [[రక్సౌల్]] ([[తూర్పు చంపారన్ జిల్లా]]) – [[బీర్‌గంజ్]], నేపాల్ (''నేపాల్‌కు ప్రవేశ ద్వారం''గా కూడా ప్రసిద్ధి). [[ICP రక్సౌల్]] 2018లో స్థాపించబడింది.&lt;ref name=ndw1/&gt;
** [[భిట్టామోర్]] ([[సీతామఢి జిల్లా]]) – మాలిబారా, [[జలేశ్వర్]], [[మహోత్తరి జిల్లా]], నేపాల్.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhithamore Land Port {{!}} Land Ports Authority of India |url=https://lpai.gov.in/en/icp-bhithamore |access-date=2025-07-17 |website=lpai.gov.in |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331144102/https://www.lpai.gov.in/en/icp-bhithamore |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
** [[జోగ్‌బనీ]] ([[అరారియా జిల్లా]]) – [[బిరాట్‌నగర్]], నేపాల్. ఈ ICP 2020లో స్థాపించబడింది.&lt;ref name=ndw1/&gt;
** ప్రణాళికలో ఉన్నవి:
*** బైరియా – [[గౌరిగంజ్, నేపాల్|గౌరిగంజ్]]
*** సాల్గోరి – [[కేచ్నా]]

* [[పశ్చిమ బెంగాల్]]:
** [[పానిటంకి]] ([[దార్జిలింగ్ జిల్లా]]) – [[కాకర్‌భిట్టా]], నేపాల్.
** ప్రణాళికలో ఉన్నవి:
*** [[పానిటంకి]] ([[నక్సల్బారి]]) – [[బిర్తామోడ్]]
** [[సుఖియా పోఖ్రి]] – [[పశుపతినగర్, ఇలం|పశుపతినగర్]]
** ప్రణాళికలో ఉన్నవి:
*** [[పెల్లింగ్]] (డెంటామ్) – పంచమీ (ఓయాన్)

=== సుంక తనిఖీ కేంద్రాలు ===

భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు వెంబడి కంచెలు లేకపోవడంతో అనేక చిన్న అధికారిక, అనధికారిక దాటిచోట్ల ఉన్నాయి. నేపాలీ భాషలో చిన్న అధికారిక సుంక తనిఖీ కేంద్రాలను ''ఛోటి భన్సార్'' (చిన్న కస్టమ్స్ కేంద్రాలు) అని పిలుస్తారు. ఇవి కూడా పశ్చిమం నుండి తూర్పు దిశగా, భారత రాష్ట్రాల వారీగా ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి.

'''ఉత్తరాఖండ్'''
* [[ఝూలాఘాట్]] ([[పితోరాగఢ్ జిల్లా|పిథోరాగఢ్ జిల్లా]]) – మహాకాళి ([[బైతాడి జిల్లా]], నేపాల్)

[[File:Nepal India Border gate Sonauli.jpg|thumb|right|[[సోనౌలి]] వద్ద భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు ద్వారం.]]

'''ఉత్తర ప్రదేశ్'''
* [[గౌరీఫంటా]] ([[లఖింపూర్ ఖేరీ జిల్లా]]) – [[ధనగఢి]], నేపాల్.
* మూర్తిహా (లఖింపూర్ ఖేరీ జిల్లా) – [[గులారియా]], బర్దియా, నేపాల్.
* తాల్ బఘౌరా ([[శ్రావస్తి జిల్లా]]) – [[లక్ష్మణ్‌పూర్]], నేపాల్.
* [[తులసీపూర్]] ([[బల్‌రాంపూర్ జిల్లా|బలరాంపూర్ జిల్లా]]) – [[కోయిలాబాస్]], నేపాల్.
* [[బర్హనీ బజార్]] ([[సిద్ధార్థనగర్ జిల్లా|సిద్ధార్థ్‌నగర్ జిల్లా]]) – [[కృష్ణనగర్, నేపాల్|కృష్ణనగర్]], నేపాల్.

'''బీహార్'''

[[File:Birgunj_Customs.jpg|thumb|right|భారతదేశంలోని బీహార్ సరిహద్దుకు ఆనుకుని ఉన్న [[బీర్‌గంజ్]], నేపాల్‌లోని వాహన ప్రవేశ, అనుమతి కస్టమ్స్ కార్యాలయం.]]
[[File:indiancustoms2.jpg|thumb|right|[[భిట్టామోర్]] వద్ద సరిహద్దు ద్వారం.]]

* [[భిట్టామోర్]] ([[సీతామఢి జిల్లా]], బీహార్) – [[జలేశ్వర్|జలేశ్వర్]], [[మహోత్తరి జిల్లా]], నేపాల్.
* వాల్మీకి నగర్ ([[భిఖ్నా థోరి రైల్వే స్టేషన్|భిఖ్నా థోరి]]) ([[పశ్చిమ చంపారన్ జిల్లా]]) – [[థోరి]], [[పార్సా జిల్లా]], నేపాల్.&lt;ref name=custc1/&gt;
* [[బైర్‌గనియా]] ([[సీతామఢి జిల్లా]]) – [[గౌర్, నేపాల్|గౌర్]], [[రౌతహట్ జిల్లా]], నేపాల్.&lt;ref name=custc1/&gt;
* [[సోన్‌బర్షా, సీతామఢి (విధాన సభ నియోజకవర్గం)|సోన్‌బర్సా]] ([[సీతామఢి జిల్లా]]) – [[మలంగ్వా]], సర్లాహీ జిల్లా, నేపాల్.
* [[పిప్రౌన్]] ([[మధుబని జిల్లా]]) – జటాహి–[[నగరైన్]], [[ధనుషా జిల్లా]], నేపాల్.
* [[జయనగర్, బీహార్|జయనగర్]] ([[మధుబని జిల్లా]]) – [[ఇనర్వా ఫుల్బారియా]], [[సప్తరి జిల్లా]], నేపాల్.&lt;ref name=custc1/&gt;
* [[లౌకాహా]] ([[మధుబని జిల్లా]]) – [[థాడి]], [[భగవాన్‌పూర్, సిరాహా|భగవాన్‌పూర్]] (సమీపంలో [[లహాన్]] మున్సిపాలిటీ), [[సిరాహా జిల్లా]], నేపాల్.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eximguru.com/exim/trade-agreement/india-nepal-trade.aspx|title=India Nepal Trade Agreement. India-Nepal Foreign Treaty of Trade Agreement.|website=www.eximguru.com|access-date=2019-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.customs.gov.np/en/customsofficescontact.html|title=Department of Customs, Nepal - Custom Contact Offices|website=www.customs.gov.np|access-date=2019-09-12|archive-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925112809/https://www.customs.gov.np/en/customsofficescontact.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[గాంధీ చౌక్, మధ్వాపూర్]] (మధుబని జిల్లా, భారతదేశం) – [[మతిహాని, మహోత్తరి|మతిహాని]], మహోత్తరి జిల్లా, నేపాల్.
* కునౌలీ ([[భీమ్నగర్, సుపౌల్|భీమ్నగర్]]లో) ([[సుపౌల్ జిల్లా]]) – భంటాబారి–[[హరిపూర్, సున్సరి|హరిపూర్]], [[సున్సరి జిల్లా]], నేపాల్ (కోసి బ్యారేజ్ ద్వారా).&lt;ref name=custc1&gt;[https://www.outlookindia.com/national/10-land-customs-stations-to-come-up-in-bihar-along-indo-nepal-border-shah-news-318557/amp 10 Land Customs Stations To Come Up In Bihar Along Indo-Nepal Border: Shah.], Outlook India, 16 September 2023.&lt;/ref&gt;
* ఆమ్‌గాఛి ([[అరారియా జిల్లా]]) – [[రంగేలి]], [[మోరంగ్ జిల్లా]], నేపాల్.
* బహాదుర్‌గంజ్ (బారియా) (బైరియా బజార్), [[కిషన్‌గంజ్ జిల్లా]] – [[గౌరిగంజ్, నేపాల్|గౌరిగంజ్]], [[ఝాపా జిల్లా]], నేపాల్.
* గల్గాలియా ([[కిషన్‌గంజ్ జిల్లా]]).&lt;ref name=custc1/&gt;
'''పశ్చిమ బెంగాల్'''
* [[మిరిక్]] ([[డార్జిలింగ్ జిల్లా|దార్జిలింగ్ జిల్లా]]) – [[పశుపతినగర్, ఇలం]], నేపాల్

== సరిహద్దు దాటి వెళ్లే రైల్వే మార్గాలు ==


భారతదేశం, నేపాల్ మధ్య ప్రస్తుతం 8 రైల్వే మార్గాలు ఉన్నాయి లేదా నిర్మాణంలో ఉన్నాయి లేదా ప్రణాళిక దశలో ఉన్నాయి. తూర్పు నుండి పశ్చిమ దిశగా అవి ఈ విధంగా ఉన్నాయి:&lt;ref name=irn1&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/how-poor-rail-connectivity-is-acting-as-a-hindrance-to-indias-act-east-policy/articleshow/71665523.cms How poor rail connectivity is acting as a hindrance to India's Act East policy], ''The Economic Times'', 20 October 2020.&lt;/ref&gt;

# బబాగంజ్–నేపాల్‌గంజ్ రైల్వే మార్గం – పూర్తై ప్రస్తుతం కార్యకలాపాల్లో ఉంది.&lt;ref name=irn1/&gt;
# బర్హనీ–కాఠ్మాండు రైల్వే మార్గం – ప్రణాళిక దశలో ఉంది.&lt;ref name=irn1/&gt;
# బర్హనీ–కపిలవస్తు రైల్వే మార్గం – ప్రణాళిక దశలో ఉంది.&lt;ref name=irn1/&gt;
# నౌతన్వా–భైరహవా రైల్వే మార్గం – ప్రణాళిక దశలో ఉంది.&lt;ref name=irn1/&gt;
# రక్సౌల్–కాఠ్మాండు రైల్వే మార్గం – ప్రణాళిక దశలో ఉంది.&lt;ref name=irn1/&gt;
# [[జయనగర్–బర్దిబాస్ రైల్వే మార్గం]] – ఎక్కువ భాగం పూర్తైంది; చివరి మూడవ దశ మాత్రమే మిగిలి ఉంది (2022 ఏప్రిల్ నాటికి).&lt;ref name=irn1/&gt; మొత్తం 68 కి.మీ.లో 52 కి.మీ. పూర్తయింది; మిగిలిన భాగానికి భూసేకరణ ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది.&lt;ref name=ngr1&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/india-nepal-railway-service-the-projects-route-cost-in-10-points/articleshow/90585302.cms |title=India- Nepal railway service: The projects, route, cost in 10 points |date=1 April 2022 |work=The Times of India |access-date=5 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dailypioneer.com/2022/state-editions/train-services-to-restart-on-jayanagar-janakpur-dham-kurtha-section.html |title=Train services to restart on Jayanagar-Janakpur Dham-Kurtha section |date=1 April 2022 |publisher=The Pioneer |access-date=5 April 2022 |archive-date=31 మార్చి 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331192405/https://www.dailypioneer.com/2022/state-editions/train-services-to-restart-on-jayanagar-janakpur-dham-kurtha-section.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
# [[Nepal Railway Company Limited#bbl|జోగ్‌బనీ–బిరాట్‌నగర్ రైల్వే మార్గం]] – 2022 ఏప్రిల్ నాటికి 8 కి.మీ. నిర్మాణంలో ఉండగా, మిగతా భాగం ఎక్కువగా పూర్తయింది.&lt;ref name=irn1/&gt; ఈ మార్గం మొత్తం పొడవు 18.6 కి.మీ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aninews.in/news/world/asia/jaynagar-kurtha-railway-brings-modernization-in-nepals-railway-connection-says-nepal-minister20211022222905/?amp=1 |title=Jaynagar-Kurtha Railway brings modernization in Nepal's railway connection, says Nepal Minister |date=22 October 2021 |publisher=ANI |access-date=5 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metrorailnews.in/ircon-invites-tender-for-civil-works-at-biratnagar-station-on-jogbani-india-to-biratnagar-nepal-railway-line/?amp |title=IRCON invites tender for civil works at Biratnagar Station on Jogbani (India) to Biratnagar (Nepal) Railway Line |date=9 April 2021 |publisher=Metro Rail News |access-date=5 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kathmandupost.com/money/2021/09/27/construction-work-resumes-on-katahari-bathnaha-railway-line |title=Construction work resumes on Katahari-Bathnaha railway line |date=27 September 2021 |publisher=The Kathmandu Post |access-date=5 April 2022}}&lt;/ref&gt;
# కాకర్‌భిట్టా–న్యూ జల్పైగురి రైల్వే మార్గం – ప్రణాళిక దశలో ఉంది.&lt;ref name=irn1/&gt;
== సరిహద్దు భద్రత ==
భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు ఒక [[తెరచిన సరిహద్దు]].&lt;ref name=&quot;borff1&quot;&gt;[https://sundayguardianlive.com/opinion/india-urgently-needs-a-national-border-policy], ''The Sunday Guardian'', 11 February 2024.&lt;/ref&gt; ఈ సరిహద్దు సాధారణంగా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. నేపాల్, భారతదేశ పౌరులు ఒకరి దేశంలోకి మరొకరు ప్రవేశించడానికి పాస్‌పోర్టు లేదా వీసా అవసరం లేదు. పర్యాటకం, వాణిజ్యం తదితర అవసరాల కోసం ప్రతిరోజూ వేలాది మంది ఈ సరిహద్దును దాటుతుంటారు.

సరిహద్దు భారత వైపున [[సశస్త్ర సీమా బల్|సశస్త్ర సీమా బల్ (SSB)]], స్థానిక పోలీసులు భద్రతా బాధ్యతలను నిర్వహిస్తారు. నేపాల్ వైపున [[ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్స్ (నేపాల్)|ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్స్ (APF)]], [[నేపాల్ పోలీస్]] స్థానిక విభాగాలు ఈ బాధ్యతలను నిర్వహిస్తాయి. అనేక సందర్భాల్లో SSB (భారతదేశం), APF (నేపాల్) సంయుక్తంగా సరిహద్దు గస్తీ నిర్వహిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/armed-police-force-ssb-start-joint-patrolling-on-no-mans-land/|title=Armed Police Force, SSB start joint patrolling on no man's land|date=7 January 2019|publisher=The Himalayan Times}}&lt;/ref&gt;

స్థానిక స్థాయిలో భారతదేశం, నేపాల్‌కు చెందిన జిల్లా అధికారులు తమ తమ సరిహద్దు ప్రాంతాలకు సంబంధించిన భద్రతా సవాళ్లు, ఇతర అంశాలపై చర్చించడానికి తరచుగా సమావేశమవుతారు. ఈ సమావేశాల్లో సాధారణంగా భారతదేశం నుంచి జిల్లా కలెక్టర్లు (District Magistrates), స్థానిక SSB ప్రతినిధులు, కస్టమ్స్ అధికారులు పాల్గొంటారు. నేపాల్ నుంచి ముఖ్య జిల్లా అధికారి (Chief District Officer – CDO), స్థానిక APF, పోలీసు, కస్టమ్స్ అధికారులు హాజరవుతారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nepal-india-border-security-meeting-concludes/|title=Nepal-India border security meeting concludes|date=16 October 2018|publisher=The Himalayan Times}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[భారతదేశం–నేపాల్ సంబంధాలు]]
* [[భారత–నేపాల్ సరిహద్దు రహదారి]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:భారతదేశం-నేపాల్ సరిహద్దు}}

[[వర్గం:భారతదేశం–నేపాల్ సరిహద్దు| ]]
[[వర్గం:భారతదేశ సరిహద్దులు]]
[[వర్గం:నేపాల్ సరిహద్దులు]]
[[వర్గం:అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు]]</text>
      <sha1>tdfcydecg36bjdacxeyuedomnqkqc41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బీర్‌గంజ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493930</id>
    <revision>
      <id>4980495</id>
      <parentid>4910958</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>608</id>
      </contributor>
      <comment>[[బొమ్మ:Icp_birgunj.jpg]]ను [[బొమ్మ:Main_Building_at_Birgunj_Customs_Office_(ICP)_(वीरगञ्ज_एकीकृत_जाँच_चौकी_भन्सार_कार्यालय).jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (origin</comment>
      <origin>4980495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61954" sha1="qovn2jgdo1fyqal1pxoukmo5s1zeo8t" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = బిర్‌గంజ్
| native_name = वीरगञ्ज
| native_name_lang = ne&lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| settlement_type = మహానగర నగరం
| image_skyline = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 300
| image_style              =
| perrow                   = 1/2/2/2/3
| image1 = Ghadiarwa mai temple 3.jpg
| caption1 = ఘడియార్వా పోఖరి
| image2 = Birgunj Ghanta Ghar.jpg
| caption2 = ఘంటాఘర్
| image3 = Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg
| caption3 =శంఖరాచార్య గేట్
| image4 =
| caption4 = ఛత్ పూజ నాడు అలంకరణ
| image5 = Palace of Birgunj, Nepal.jpg 
| caption5 = బిర్‌గంజ్ ప్యాలెస్
| image6 =Main Building at Birgunj Customs Office (ICP) (वीरगञ्ज एकीकृत जाँच चौकी भन्सार कार्यालय).jpg
| caption6 = ఇంటిగ్రేటెడ్ చెక్ పోస్ట్, బిర్‌గంజ్ కస్టమ్స్ కార్యాలయం ప్రధాన భవనం
| image7 =
| caption7 =
| image8 =  
| caption8 =
| image9 =
| caption9 = 
}}
| image_caption = 
| image_map = 
| map_alt = F
| map_caption = 
| pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal
| pushpin_label_position = bothumb|
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_mapsize = 300px
| pushpin_map_caption = Location of Birgunj in Madhesh Province
| coordinates = 
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 11
| mapframe-wikidata = yes
|subdivision_type       =[[సార్వభౌమ రాజ్యాల జాబితా|దేశం]]
|subdivision_name       = {{flag|Nepal|name=  నేపాల్}}
| subdivision_type1 = ప్రావిన్స్
| subdivision_type2 = జిల్లా
| subdivision_name1 = {{flagicon image|Banner of Madhesh Province.png}} మధేష్
| subdivision_name2 = 	పార్సా
| established_title = స్థాపించబడింది
| established_date = 1897
| founder = బిర్ షంషేర్ జెబిఆర్
| government_footnotes = 
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title = మేయర్
| leader_name =రాజేష్ మాన్ సింగ్ ( జెఎస్పి )&lt;ref&gt;{{cite news |title=Know Birgunj Mayor Rajesh Man Singh in 5 points |url=https://english.onlinekhabar.com/birgunj-mayor-rajesh-man-singh.html |access-date=25 May 2022 |agency=Online Khabar |issue=24 May 2022 |publisher=Online Khabar |date=24 May 2022 |archive-date=24 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524151646/https://english.onlinekhabar.com/birgunj-mayor-rajesh-man-singh.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| leader_title1 = డిప్యూటీ మేయర్
| leader_name1 =ఇంతియాజ్ ఆలం  (నేపాలీ కాంగ్రెస్)
| leader_title2 = ప్రధాన పరిపాలనా అధికారి
| leader_name2 = అరవింద్ లాల్ కర్ణ్
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_total_km2 = 75.24
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_title = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_blank2_km2 = 
| area_note = 
| dimensions_footnotes = 
| length_km = 19
| width_km = 4
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 92
| population_total = 268,273
| population_as_of = 2021
| population_rank = 5వ అతిపెద్దది
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/Home/Details?tpid=5&amp;dcid=3479c092-7749-4ba6-9369-45486cd67f30&amp;tfsid=17 |title=Preliminary Report of National Population 2021 |date=27 January 2022 |website= |publisher=Central Bureau Statistics, Nepal |access-date=9 March 2022 |archive-date=27 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127124837/https://censusnepal.cbs.gov.np/Home/Details?tpid=5&amp;dcid=3479c092-7749-4ba6-9369-45486cd67f30&amp;tfsid=17 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = Birgunj
| population_note = 
| demographics_type1 = భాషలు
| demographics1_title1 = అధికారిక
| demographics1_info1 =  [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]]
| demographics1_title2 =స్థానిక
| demographics1_info2 = 	[[భోజ్‌పురి భాష|భోజ్‌పురి]]
| timezone1 = నేపాల్ ప్రామాణిక సమయం
| utc_offset1 = +5:45
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = [[Postal code]]
| postal_code = 44300, 44301
| area_code = 51
| area_code_type = 
| iso_code = 
| website = {{URL|https://birgunjmun.gov.np/}}
| footnotes = 
| image_size = 
| etymology = 
| motto = 
| anthem = 
| area_urban_footnotes = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_rural_footnotes = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_metro_footnotes = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| official_name = 
| other_name = నేపాల్ ముఖద్వారం
| nickname =  నేపాల్ వాణిజ్య రాజధాని
}}
[[బీర్బం జిల్లా|బీర్‌గంజ్]] (నేపాలి: वीरगञ्ज) దక్షిణ [[నేపాల్]] లోని మాధేష్ ప్రావిన్స్ లోని పార్సా జిల్లా ఉన్న ఒక [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|మెట్రోపాలిటన్ నగరం]].  ఇది రాజధాని కాఠ్మాండుకు దక్షిణంగా 135 కి.మీ (84 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది , ఉత్తరాన భారత రాష్ట్రమైన బీహార్ సరిహద్దులో ఉన్న రక్సౌల్‌కు ఆనుకొని ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ABOUT BIRGANJ|url=http://www.cgibirgunj.org/page/detail/1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712075706/http://www.cgibirgunj.org/page/detail/1|archive-date=12 July 2017|access-date=4 July 2017|website=www.cgibirgunj.org}}&lt;/ref&gt; [[పాట్నా]] నుండి [[నేపాల్|నేపాల్‌లోకి]] ప్రవేశ ద్వారం కావడంతో , బీర్‌గంజ్‌ను &quot;[[నేపాల్]] ముఖద్వారం&quot; అని పిలుస్తారు. దీనిని &quot;నేపాల్ వాణిజ్య రాజధాని &quot; అని కూడా అంటారు. [[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;తో జరిగే వాణిజ్యంలో ఎక్కువ భాగం బీర్‌గంజ్, భారత పట్టణమైన రక్సౌల్ ద్వారా జరుగుతుంది కాబట్టి, ఈ పట్టణం నేపాల్‌కు గణనీయమైన ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది . త్రిభువన్ హైవే బీర్‌గంజ్‌ను నేపాల్ రాజధాని కాఠ్మాండుతో కలుపుతుంది.

[[నేపాల్ ప్రధాన మంత్రుల జాబితా|ప్రధాని]]  మోహన్ షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా పాలనలో ఏర్పడిన మొదటి మూడు మునిసిపాలిటీలలో బీర్‌గంజ్ ఒకటి. దీనిని 2017 మే 22న బిరాట్‌నగర్, పోఖరాలతో పాటు మెట్రోపాలిటన్ నగరంగా ప్రకటించారు. బీర్‌గంజ్ నేపాల్‌లోని అతిపెద్ద నగరాలలో ఒకటి, మధేష్ ప్రావిన్స్‌లో అతిపెద్దది. బీర్‌గంజ్ దేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన ఐదవ  [[మహానగరం]].

==వ్యుత్పత్తి==
గహవా మాయి ఆలయం పరిసరాల్లోని అనేక గ్రామాల సముదాయంగా బీర్‌గంజ్ ఏర్పడింది. గహవా మాయి ఆలయం ఈ పట్టణానికి కేంద్ర బిందువుగా ఉంది. రాణా ప్రధానమంత్రి బీర్ శంషేర్ పేరు మీదుగా ఈ ప్రాంతానికి బీర్‌గంజ్ అని పేరు వచ్చింది.

== చరిత్ర ==

=== ప్రాచీన ===
బీర్‌గంజ్‌లో మొట్టమొదటి మానవ కార్యకలాపాలు [[స్తూపం|భీస్వా స్థూపం]] చుట్టూ ఉన్న స్థావరంగా భావిస్తారు. బౌద్ధ మందిరం ఇంకా పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలచే తేదీ చేయబడలేదు, అయితే ప్రాథమిక పరిశోధనలు స్తూపానికి సుమారు 1500 సంవత్సరాల వయస్సు ఉంటుందని అంచనా వేశారు.

బీర్‌గంజ్ స్థాపనకు ముందు, పర్సా జిల్లా యొక్క ప్రధాన కేంద్రం నేపాల్‌లోని అలౌ (డ్రైపోర్ట్ సమీపంలో) ఉండేది . 1959 జూలైలో సుగౌలి నుండి రాజు రాజేంద్ర విక్రమ్ షా పర్సా జిల్లాలోని అలౌలో ఒక సైనిక శిబిరాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు చరిత్ర ఉంది. 

బీర్‌గంజ్ ప్రాచీన నామం గహవా, కానీ నేపాల్ 11వ రాణా ప్రధానమంత్రి బీర్ శంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా 1897లో దానిని బీర్‌గంజ్‌గా మార్చారు. బీర్‌గంజ్ బజార్ స్థాపనకు ముందు , దాని చుట్టుపక్కల బగాహి, అలౌ, బరేవా, కలైయా, పర్సౌని, ఇనరువా,  ఛప్కైయా అనే గ్రామాలు ఉండేవి. అటవీ ప్రాంతంలో బీర్‌గంజ్ బజార్‌ను స్థాపించడానికి, బీర్ శంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా తన నమ్మకస్తులైన సిద్ధ్వీర్ మథేమా, ధడ్జవీర్ మథేమా (ఇద్దరు సోదరులు)లను వరుసగా బీర్‌గంజ్‌లోని మల్ అడా, కత్ మల్ అడాకు పాలకులగా నియమించారు. ఈ క్రమంలో, సిద్ధ్వీర్ మథేమా బీర్‌గంజ్‌లోని గృహ యజమానులకు ఉచితంగా భూమి, కలపను పంపిణీ చేసి, నగదు సహాయం అందించారు. తదనంతరం జరిగిన ఈ చర్య కారణంగా సిద్ధ్వీర్ మథేమాకు మరణశిక్ష విధించబడింది.

బీర్ శంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా మరణానంతరం, దేవ్ శంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా ప్రధానమంత్రి అయ్యారు, కానీ మూడు నెలల్లోనే చంద్ర శంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా , దేవ్ శంషేర్‌ను తరిమివేసి తానే ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. దివంగత బీర్ శంషేర్ రాణా, దేవ్ శంషేర్ రాణాల ప్రజలు చంద్ర శంషేర్ రాణాను సహించలేదు. బీర్ శంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా యొక్క ప్రత్యేక వ్యక్తి అయిన సిద్ధివీర్ మథేమా, ఒక జలాశయ ఒప్పందాన్ని తనిఖీ చేసి, మూడు లక్షల అవకతవకలకు పాల్పడ్డాడని ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నారు. బీర్‌గంజ్ బజార్ ఏర్పాటుకు తాను ఖర్చు చేసిన లెక్కలను సిద్ధివీర్ చూపించినప్పుడు, అతనిని అనర్హుడిగా ప్రకటించి, ఆ డబ్బును వెంటనే చెల్లించాలని ఆదేశాలు జారీ చేశారు. తాను చేసిన దానికి డబ్బు చెల్లించలేనని సమాధానం చెప్పిన తరువాత, శిక్షగా అతని ఛాతీకి సైన్‌బోర్డును అంటించి, దానిని మార్కెట్లో ఊరేగించారు. మరణశిక్ష విధిస్తూ ఛాతీని నరికెయ్యాలని తీర్పు ఇచ్చారు. బీర్‌గంజ్ బజార్ స్థాపన కోసం రేయింబవళ్లు శ్రమించిన మథేమాకు మౌఖిక మరణశిక్ష విధించారని విన్న దివంగత బీర్ షంషేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా భార్య, 3 లక్షలు చెల్లించి మథేమాను మరణశిక్ష నుంచి కాపాడారు.

చంద్ర శంషేర్ తన సోదరుడు స్థాపించిన బిర్‌గంజ్ బజార్‌ను కూడా తొలగించాలని కోరుకున్నాడు. అతను బిర్‌గంజ్ బజార్‌ను అక్కడి నుండి తొలగించి రౌతహత్‌లో ఏర్పాటు చేయాలనుకున్నాడు . మార్కెట్‌ను తొలగించే చర్యలో భాగంగా, 1959లో, రక్సౌల్ నుండి బిర్‌గంజ్ వరకు ఉన్న ప్రధాన మార్కెట్‌పై దాడి చేసి, రైలు మార్గాన్ని అమ్లెఖ్‌గంజ్ వరకు విస్తరించారు. ఈ మార్గం నుండి, రైలు ఇళ్ల చుట్టూ తిరుగుతూ, పేలుళ్లు జరుపుతూ నివాసితులను భయభ్రాంతులకు గురిచేసేది. తరువాత, రైలు మార్గాన్ని మార్కెట్‌కు తూర్పు వైపుకు (మార్కెట్ వెలుపల) తరలించారు. ప్రస్తుతం నేపాల్‌కు ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారంగా బిర్‌గంజ్‌తో అనుసంధానించబడిన భారతదేశంలోని రక్సౌల్ నగరం అప్పుడు స్థాపించబడలేదు. ఆ సమయంలో భారతీయ రైళ్లు సుగౌలి వరకు మాత్రమే నడిచేవి.&lt;ref name=&quot;Birganj Muncipality&quot;&gt;{{Cite web|title=How birganj formed?|url=http://birgunjmun.gov.np/en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324060045/http://birgunjmun.gov.np/en|archive-date=24 March 2020|access-date=6 April 2020|website=Birganj Municipality Nepal|publisher=Nepal Government}}&lt;/ref&gt;

=== ఆధునిక ===
[[దస్త్రం:Wards_of_Birgunj_Metropolitan_City_2017.svg|thumb|32 బిర్‌గంజ్ వార్డులు]]
2006 మే 18న, నేపాల్ పార్లమెంట్ దేశం లౌకిక రాజ్యంగా మారుతుందని ప్రకటించింది, ఇది 2006 బిర్‌గంజ్ అశాంతికి దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.csmonitor.com/2006/0530/p04s01-wosc.html|title=Nepal faces Hindu backlash over declaration as secular state|last=Sangraula|first=Bikash|date=30 May 2006|work=The Christian Science Monitor|access-date=8 September 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908001556/https://www.csmonitor.com/2006/0530/p04s01-wosc.html|archive-date=8 September 2020}}&lt;/ref&gt; 2007 &amp; 2013లో రెండుసార్లు మధేస్ ఉద్యమం ప్రారంభమైన ప్రధాన కేంద్రం బిర్‌గంజ్.

== భౌగోళిక శాస్త్రం ==

=== భూభాగ స్వరూపం, భూగర్భ శాస్త్రం &amp; నేలలు ===
బిర్‌గంజ్ ఇండో-గంగా మైదానానికి ఉత్తరాన ఉన్న తెరాయ్ మైదానంలో ఉంది. బిర్‌గంజ్ మెట్రోపాలిటన్ నగరం పొడవైన ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. బిర్‌గంజ్ కు దక్షిణం నుండి ఉత్తరానికి వెళ్ళేటప్పుడు ఎత్తులో వ్యత్యాసం 78 మీ నుండి 95 మీ వరకు ఉంటుంది. ఎత్తు వైవిధ్యం పరిధి చిన్నది అయినప్పటికీ, అధిక సూక్ష్మ-స్థలాకృతి వైవిధ్యం ఉంది. ఈ నగరం సముద్ర మట్టానికి 90 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా క్వాటర్నరీ అవక్షేపాలు కనిపిస్తాయి. మట్టి చాలా సారవంతమైనది, ఇందులో బంకమట్టి, సిల్ట్, ఇసుక మిశ్రమం ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Birganj Initial Environmental Assessment|url=https://www.adb.org/sites/default/files/project-document/75216/36188-01-nep-tacr-18.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326114935/https://www.adb.org/sites/default/files/project-document/75216/36188-01-nep-tacr-18.pdf|archive-date=26 March 2020|access-date=26 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== వాతావరణం ===
వాతావరణ పరిస్థితి చాలా వేడిగా, తేమతో కూడిన వేసవితో ఉప-ఉష్ణమండల రుతుపవనాలు. సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత 23.8 నుండి 24.5 °C (74.8 నుండి 76.1 °F) వరకు ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం సుమారు 1,300 నుండి 2,800 మిమీ (51 నుండి 110 అంగుళాలు) వరకు ఉంటుంది, దీని సగటు 1,800 మిమీ (71 అంగుళాలు). అధిక వర్షపాతం జూన్, జూలై, ఆగస్టు, సెప్టెంబర్ నెలల్లో కురుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Department of Hydrology and Meteorology|url=https://www.dhm.gov.np/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027105855/http://dhm.gov.np/|archive-date=27 October 2021|access-date=10 November 2021}}&lt;/ref&gt;
{{Weather box|width=auto
|metric first=y
|single line=y 
|location = బిర్‌గంజ్ (సిమారా విమానాశ్రయం), (1991–2020 సాధారణం, విపరీతమైన 1971–2017) వాతావరణ డేటా
|Jan record high C = 29.6
|Feb record high C = 34.2
|Mar record high C = 39.2
|Apr record high C = 41.7
|May record high C = 42.2
|Jun record high C = 42.8
|Jul record high C = 38.8
|Aug record high C = 39.8
|Sep record high C = 37.0
|Oct record high C = 36.2
|Nov record high C = 34.2
|Dec record high C = 30.2
|Jan record low C = 1.0
|Feb record low C = 1.6
|Mar record low C = 5.2
|Apr record low C = 9.0
|May record low C = 14.0
|Jun record low C = 19.0
|Jul record low C = 20.6
|Aug record low C = 20.8
|Sep record low C = 19.0
|Oct record low C = 10.6
|Nov record low C = 6.0
|Dec record low C = 3.0
|Jan high C = 	21.1
|Feb high C = 	25.8
|Mar high C = 	31.0
|Apr high C = 	35.1
|May high C = 	35.2
|Jun high C = 	34.5
|Jul high C = 	33.0
|Aug high C = 	33.1
|Sep high C = 	32.8
|Oct high C = 	31.9
|Nov high C = 	29.0
|Dec high C = 	24.1
| year high C = 	30.6
|Jan mean C = 	14.4
|Feb mean C = 	17.9
|Mar mean C = 	22.4
|Apr mean C = 	27.2
|May mean C = 	29.2
|Jun mean C = 	29.9
|Jul mean C = 	29.4
|Aug mean C = 	29.4
|Sep mean C = 	28.6
|Oct mean C = 	26.0
|Nov mean C = 	21.5
|Dec mean C = 	16.8
| year mean C = 	24.4
|Jan low C = 	7.7
|Feb low C = 	9.9
|Mar low C = 	13.8
|Apr low C = 	19.2
|May low C = 	23.2
|Jun low C = 	25.3
|Jul low C = 	25.7
|Aug low C = 	25.6
|Sep low C = 	24.4
|Oct low C = 	20.1
|Nov low C = 	13.9
|Dec low C = 	9.5
| year low C = 	18.2
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 	14.1
|Feb precipitation mm = 	15.7
|Mar precipitation mm = 	17.3
|Apr precipitation mm = 	41.8
|May precipitation mm = 	135.5
|Jun precipitation mm = 	272.1
|Jul precipitation mm = 	549.5
|Aug precipitation mm = 	422.0
|Sep precipitation mm = 	254.8
|Oct precipitation mm = 	68.0
|Nov precipitation mm = 	4.5
|Dec precipitation mm = 	7.7
| year precipitation mm = 
| unit precipitation days = 1.0 mm
|Jan precipitation days = 	1.7
|Feb precipitation days = 	1.8
|Mar precipitation days = 	2.0
|Apr precipitation days = 	4.1
|May precipitation days = 	8.9
|Jun precipitation days = 	12.8
|Jul precipitation days = 	18.7
|Aug precipitation days = 	15.5
|Sep precipitation days = 	11.8
|Oct precipitation days = 	3.4
|Nov precipitation days = 	0.5
|Dec precipitation days = 	0.7
|year precipitation days = 	81.9
|source 1 =  జలవిజ్ఞానం &amp; వాతావరణ శాస్త్ర విభాగం&lt;ref name = DHM&gt;{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231014124305/https://nepalindata.com/media/resources/items/0/bPRECIPITATION_NORMAL_MM_1991-2020.pdf
| archive-date = 14 October 2023
| url = https://nepalindata.com/media/resources/items/0/bPRECIPITATION_NORMAL_MM_1991-2020.pdf
| title = PRECIPITATION NORMAL (MM) (1991-2020)
| publisher= Department of Hydrology and Meteorology
| access-date = 14 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = DHM2&gt;{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231014213207/https://nepalindata.com/media/resources/items/13/bANNUAL_EXTREME_TEMPERATURES.pdf
| archive-date = 14 October 2023
| url = https://nepalindata.com/media/resources/items/13/bANNUAL_EXTREME_TEMPERATURES.pdf
| title = Annual Extreme Temperatures
| publisher=Department of Hydrology and Meteorology
| access-date = 15 October 2023}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ&lt;ref name=WMOCLINO&gt;{{cite web
| url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Nepal/CSV/Simara_44449.csv
| title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020
| publisher = World Meteorological Organization
| access-date = 14 October 2023
| archive-date = 16 October 2023
| archive-url = https://web.archive.org/web/20231016133847/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Nepal/CSV/Simara_44449.csv
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;
}}

=== ఉపరితల &amp; భూగర్భ జలా ===
బీర్‌గంజ్‌లో పశ్చిమాన సిర్సియా, తూర్పున సింగాహా అనేవి రెండు ప్రధాన నదులు. ఈ రెండు నదులు ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి ప్రవహిస్తాయి. వర్షాకాలంలో, ఈ నదులకు వరదలు వస్తాయి, వంపుల వద్ద నదీ తీరాలు కోతకు గురికావడం సర్వసాధారణం. శీతాకాలంలో ఈ నదులలో నీటి మట్టం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. తడి, పొడి కాలంలో 1–2 మీ (3 అడుగుల 3 అంగుళాలు – 6 అడుగుల 7 అంగుళాలు) హెచ్చుతగ్గులతో, భూగర్భ జలమట్టం సుమారుగా 9–15 మీ (30–49 అడుగులు) లోతులో ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Department of Hydrology and Meteorology, Climatological Records (various volumes and years)&lt;/ref&gt;

== జనాభా గణాంకాలు  ==
2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బిర్‌గంజ్ జనాభా 268,273. &lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{Cite web|title=Nepal: Municipal Division (Districts and Local Units) – Population Statistics, Charts and Map|url=https://www.citypopulation.de/en/nepal/mun/admin/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230830223139/https://www.citypopulation.de/en/nepal/mun/admin/|archive-date=30 August 2023|access-date=16 October 2023|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;  ఇది టెరాయ్‌లో రెండవ అతిపెద్ద నగరం [[ఖాట్మండు]], [[పోఖారా]] , భరత్‌పూర్, [[లలిత్‌పూర్ (నేపాల్)|లలిత్‌పూర్]] తర్వాత [[నేపాల్|నేపాల్‌లో]] ఐదవ అతిపెద్ద నగరం. ఇది పర్సా జిల్లాకు ప్రధాన కార్యాలయంగా పనిచేస్తుంది.

2011 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బిర్‌గంజ్ మెట్రోపాలిటన్ సిటీ జనాభా 2,44,086. వీరిలో [[భోజ్‌పురి భాష|భోజ్పురి]], 6,5% [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]], 5.5% [[మైథిలీ భాష|మైథిలి]], 3.1% [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], 1.9% [[రాజస్థానీ భాషలు|రాజస్థానీ]], 1.5% నెవార్, 0.7% తారు, 0.6% [[హిందీ]], 0.4% రాయ్, 0.1% [[బంగ్లా భాష|బెంగాలీ]], 0.1% మగర్, 0.1% [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]], 0.1% తమాంగ్, 0.1% ఉరాన్/ఉరావ్, 0.1% ఇతర పార్టీలు వారి మొదటి భాషగా మాట్లాడతారు.&lt;ref&gt;[https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&amp;primary_geo_id=local-34003&amp;geo_ids=local-34003,district-53,province-2,country-NP NepalMap Language]{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

జాతి/కుల పరంగా, 18.1% మంది ముసల్మాన్ , 9.6% కుర్మీ , 6.5% యాదవ్ , 6.4% కాను , 3.6% కొండ బ్రాహ్మణులు , 3.6% తెలి , 3.2% ధనుక్ , 3.1% సోనార్ , 3.1% చారు , 3.1% చారు , 3.1 % /హరిజన్/రామ్, 2.8% కోయిరి / కుష్వాహ , 2.3% నెవార్ , 2.2% మార్వాడీ , 2.1% కథబనియన్, 2.1% కాయస్థ , 1.9% ఛెత్రి , 1.9% దుసాద్/ పాశ్వాన్ / పాసి, 1.8% బా , 1.6%, 1.8% టెరై మల్లహా , 1.4% నునియా, 1.4% ఇతర తెరాయ్, 1.3% రాజ్‌పుత్ , 1.2% హజ్జం /ఠాకూర్, 1.2% లోహర్ , 1.2% తత్మా/తత్వ, 1.1% ధోబీ , 0.9% సన్యాసి/దస్నమి, 0.7% కుమాల్ , 0.7% ముసహర్ , 0.5% , 0.5% , 0.5 % . హల్ఖోర్, 0.4% తమాంగ్ , 0.3% డోమ్ , 0.3% మగర్ , 0.3% మాలి , 0.2% బధయీ, 0.2% బెంగాలీ , 0.2% బిన్, 0.2% హల్వాయి, 0.2% కహర్ , 0.2 % రాజ్‌హర్ , 20%, నాటు , 2% , 0.2% ఠాకూరి , 0.1% దమై /ధోలీ, 0.1% గదేరి/భేడిహార్, 0.1% గురుంగ్ , 0.1% ఝంగాడ్/ ధాగర్, 0.1% కామి , 0.1% మాఝీ, 0.1% పంజాబీ / సిక్కు, 0.1% సుధీ, 0.1% యక్ఖా, 0.1% ఇతరులు. &lt;ref&gt;[https://nepalmap.org/data/table/?table=CASTE&amp;primary_geo_id=local-34003&amp;geo_ids=local-34003,district-53,province-2,country-NP NepalMap Caste]{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

మతం పరంగా, 81.1% మంది [[హిందువులు]] , 17.9% మంది [[ఇస్లాం మతం|ముస్లింలు]] , 0.4% మంది బౌద్ధులు , 0.1% మంది [[క్రైస్తవులు]] , 0.1% మంది కిరాతీలు , 0.1% మంది [[సిక్కులు]], 0.2% మంది ఇతరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://nepalmap.org/data/table/?table=RELIGION&amp;primary_geo_id=local-34003&amp;geo_ids=local-34003,district-53,province-2,country-NP NepalMap Religion]{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

అక్షరాస్యత పరంగా, 66.5% మంది చదవగలరు, వ్రాయగలరు, 2.4% మంది కేవలం చదవగలరు, 31.0% మంది చదవడం గానీ వ్రాయడం గానీ చేయలేరు.&lt;ref&gt;[https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&amp;primary_geo_id=local-34003&amp;geo_ids=local-34003,district-53,province-2,country-NP NepalMap Literacy]{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ఆర్థిక వ్యవస్థ ==
బిర్‌గంజ్ నేపాల్ పారిశ్రామిక, వాణిజ్య రాజధాని. బిర్‌గంజ్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ &amp; ఇండస్ట్రీస్ నేపాల్‌లోని ప్రముఖ  పురాతన ఛాంబర్ ఆఫ్ వాణిజ్యం &amp; పరిశ్రమలు.

1964లో సోవియట్ యూనియన్ సహకారంతో నేపాల్ ప్రభుత్వం బిర్‌గంజ్ షుగర్ ఫ్యాక్టరీ లిమిటెడ్ను స్థాపించినప్పుడు (ప్రస్తుతం, రష్యా) 1,000 మెట్రిక్ టన్నుల ప్రారంభ అణిచివేత సామర్థ్యంతో తరువాత 1,500 మెట్రిక్ టన్నులకు పెరిగింది (రాజక్, 2006). ప్రభుత్వ రంగంలో స్థాపించబడిన మొదటి చక్కెర మిల్లు ఇది. తరువాత, భారీ నష్టాల కారణంగా ఈ మిల్లు పరిసమాప్తి చెందింది.

బిర్‌గంజ్ నేపాల్ ప్రధాన వ్యాపార కేంద్రం, ముఖ్యంగా భారతదేశంతో వాణిజ్యానికి. భారత్తో దాదాపు అన్ని వాణిజ్యాలు ఈ మార్గం ద్వారా జరుగుతాయి. అధిక వాణిజ్య పరిమాణం కారణంగా భారత సరిహద్దు పట్టణం రక్సౌల్ భారీ రవాణాకు అత్యంత రద్దీగా ఉండే పట్టణాలలో ఒకటిగా మారింది. బిర్‌గంజ్-పథ్లయ్య పారిశ్రామిక కారిడార్లో పెద్ద సంఖ్యలో పరిశ్రమలు ఏర్పాటవడంతో, బిర్‌గంజ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్, వస్త్రాలు, కూరగాయల నెయ్యి, ప్లాస్టిక్, ఉక్కు, సిగరెట్లు, అల్యూమినియం వంటి అనేక రకాల ఉత్పత్తులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. బిర్‌గంజ్ మొత్తం ఉత్పత్తుల్లో దాదాపు 56% భారతదేశంలోని [[బీహార్]] రాష్ట్రానికి ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;CPS, NEPAL 2013, Annual UN Report Bureau.&lt;/ref&gt;

దేశ ఆదాయ ఆర్జనలో బీర్‌గంజ్ కస్టమ్స్ ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. వాణిజ్య కార్యకలాపాలను మెరుగుపరచడానికి,  భారీ పరిమాణంలో ఉన్న వస్తువులను నిర్వహించడంలో ఉన్న ఆందోళనలను పరిష్కరించడానికి 16 జూలై 2004న బీర్‌గంజ్ ఇన్‌ల్యాండ్ డ్రై పోర్ట్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.

9 మార్చి 2018న ప్రారంభమైన భారత్-నేపాల్ చమురు పైప్‌లైన్ నిర్మాణం 13 కిలోమీటర్ల (8.1 మైళ్ళు) వరకు పూర్తయింది. రెండు దేశాలను కలిపే 69 కిలోమీటర్ల (43 మైళ్ళు) అమ్లేఖ్‌గంజ్-రక్సౌల్ చమురు పైప్‌లైన్‌ను పత్లయ్యా-సిమారా-జిత్‌పూర్, పర్వానీపూర్,  బిర్‌గంజ్ బైపాస్ రోడ్డు మార్గం వెంబడి వేశారు. నివేదికల ప్రకారం, పైప్‌లైన్ మార్గంలో ప్రధాన భాగం బిర్‌గంజ్-పత్లయ్యా వాణిజ్య రహదారిలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;India, Nepal open South Asia's first cross-border oil pipeline&quot;&gt;{{Cite web|title=India, Nepal open South Asia's first cross-border oil pipeline|url=https://www.aljazeera.com/ajimpact/india-nepal-open-south-asia-cross-border-oil-pipeline-190910095511176.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408140322/https://www.aljazeera.com/ajimpact/india-nepal-open-south-asia-cross-border-oil-pipeline-190910095511176.html|archive-date=8 April 2020|access-date=4 April 2020|website=www.aljazeera.com|publisher=alzajeera}}&lt;/ref&gt;

=== పర్యాటకం ===
[[దస్త్రం:Ghadiarwa-Park-Birgunj-04.jpg|alt=The decorative Ghadiarwa Pokhari during Chhath|thumb|259x259px|ఛత్ సమయంలో అలంకారమైన ఘడియర్వా పోఖరి]]
నేపాల్‌కు బీర్‌గంజ్ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం. అందువల్ల, ఈ నగరాన్ని భారతీయులు అధిక సంఖ్యలో సందర్శిస్తారు. నగర ప్రధాన కేంద్రంలో మంచి త్రీ-స్టార్ హోటళ్లు ఉన్నాయి. ఈ హోటళ్లు కొన్ని చిన్న క్యాసినోలను కూడా నిర్వహిస్తాయి.

ఛత్ పండుగ సమయంలో, గడియర్వా పోఖారికి దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి అనేక మంది ప్రజలు వస్తారు. విశ్వ బుద్ధ విహార్ మరొక మతపరమైన ప్రదేశం, ఇది నగరం వెలుపలి భాగంలో ఉంది. విశ్వ వాస్తవానికి ఒక స్థూప ఆకారంలో ఉంటుంది.  విశ్వం  ప్రధాన దిశలను ఎదుర్కొంటున్న బుద్ధుని చెక్కడాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం ప్రశాంతమైన వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది, నగరం  సందడిగా ఉండే జీవితం నుండి పారిపోవాలనుకునే పర్యాటకులను ఇది ఆకర్షిస్తుంది. విశ్వ అనే పదం విచ్చు-వా అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది, ఇది బిక్షు (బౌద్ధ సన్యాసులు) కు విశ్రాంతి స్థలంగా అనువదించబడింది, విశ్రాంతి స్థలం అని అర్థం. పురాతన కాలంలో యాత్రికులు లుంబిని, [[బోధ్ గయ|బోధ్ గయా]] (ఇండియా) మధ్య వారి ప్రయాణం మధ్యలో బిర్‌గంజ్ వద్ద ఆగారు. ఈ దిబ్బ సరిహద్దు గోడతో రక్షించబడింది,  భవిష్యత్ తవ్వకాలు బిర్‌గంజ్ చరిత్ర గురించి మాత్రమే కాకుండా 2,500 సంవత్సరాల క్రితం బౌద్ధమతానికి దాని ప్రాముఖ్యత గురించి కూడా మనకు తెలియజేస్తాయి.

పార్సా నేషనల్ పార్క్ నగరం నుండి 33 కి.మీ (21 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది, రాయల్ బెంగాల్ టైగర్స్ ([[పులి|పాంథెరా టైగ్రిస్ టైగ్రిస్]]), ఆసియా ఏనుగులు ( ఎలిఫాస్ మాక్సిమస్ ), ఒంటి కొమ్ము ఖడ్గమృగం (రైనోసెరోస్ యూనికార్నిస్ ), సాధారణ చిరుతపులి ( పాంథెరా పార్డస్), వివిధ రకాల క్షీరదాలు, పక్షులు, సరీసృపాలకు నిలయంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. నగరం నుండి బస్సులో ఒక గంట ప్రయాణం చేసి ఈ ఉద్యానవనాన్ని సందర్శించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Government of Nepal&quot;&gt;{{Cite web|last=Park|first=Parsa National Park|title=Parsa National Park|url=http://parsanationalpark.gov.np|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719094445/http://parsanationalpark.gov.np/|archive-date=19 July 2020|access-date=10 November 2021|website=Parsa National Park|publisher=Government of Nepal}}&lt;/ref&gt;

== రవాణా ==

=== రైలు ===
భారతదేశంలోని ప్రధాన నగరాలకు రైళ్లు రక్సౌల్ రైల్వాస్ స్టేషన్ (భారతదేశంలో బిర్‌గంజ్, సుగౌలి స్టేషన్ ప్రక్కనే) నుండి నడుస్తాయి (రక్సౌలు నుండి 17 మైళ్ళు, ఇందులో [[ఢిల్లీ]] సత్యాగ్రహ ఎక్స్‌ప్రెస్, [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] మిథిలా ఎక్స్‌ప్రెస్, [[ముంబై]] లోకమాన్య తిలక్ ఎక్స్‌ప్రెస్, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] హైడ్-ఆర్ఎక్స్ఎల్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ఉన్నాయి. ఈ విధంగా బీర్‌గంజ్ ప్రధాన భారతీయ నగరాలైన - పాట్నా, [[కాశీ|వారణాసి]], [[హరిద్వార్]], [[చండీగఢ్]], [[డెహ్రాడూన్]], [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్]], కోల్కతా, న్యూఢిల్లీ, ముంబై, [[భోపాల్]], [[అమృత్‌సర్|అమృత్సర్]], గౌహతి, [[లక్నో]], [[గోరఖ్‌పూర్|గోరఖ్పూర్]], [[కాన్పూరు|కాన్పూర్]], మెహసీ, [[రాంచీ]], [[రాయ్‌పూర్|రాయ్పూర్]], [[నాగపూర్|నాగ్పూర్]], హైదరాబాద్ మొదలైన నగరాలకు ప్రత్యక్ష అనుసంధానం కలిగి ఉంది.

=== విమానయాన  ===
బీర్‌గంజ్‌కు ఉత్తరాన 9 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న సిమారా విమానాశ్రయం సేవలు అందిస్తుంది . ఇక్కడి నుండి కాఠ్మండు, పోఖారాలకు సాధారణ విమాన సర్వీసులు నడుస్తాయి. నేపాల్ రెండవ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం నిజ్‌గఢ్‌లో (బీర్‌గంజ్ నుండి 22 మైళ్ల దూరంలో) నిర్మాణంలో ఉంది. దీని నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత, కొత్త విమానాశ్రయం, బీర్‌గంజ్, [[ఖాట్మండు]]&lt;nowiki/&gt;లను &quot;ఫాస్ట్ ట్రాక్&quot; ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే ద్వారా అనుసంధానించే ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. దీనివల్ల రాజధాని, వాణిజ్య రాజధాని అయిన బీర్‌గంజ్ మధ్య ప్రయాణ సమయం తగ్గుతుందని భావిస్తున్నారు.

=== బస్సులు ===
[[ఖాట్మండు]], [[పోఖారా]], పటాన్, [[భక్తాపూర్|భక్తపూర్]], బిరాట్ నగర్, ధరన్, బుట్వాల్, [[నేపాల్‌గంజ్]], ధంగధి, కాకర్విట్టా, జనక్పూర్, భైరహావా (లుంబిని భరత్పూర్ (చిత్వాన్) మొదలైన వాటితో సహా నేపాల్లోని అన్ని ప్రధాన నగరాలు, పట్టణాలకు సాధారణ బస్సు సేవలు ఉన్నాయి. బిర్‌గంజ్ నుండి [[ఖాట్మండు]] వరకు రాత్రి బస్సులు [[నేపాల్]] అంతటా అత్యంత విలాసవంతమైన బస్సు సేవలు. ఏ మార్గానికైనా బస్సులను కనుగొనడానికి బింగుంజ్ బస్ పార్క్ కేంద్రం.

=== టాంగా (బండి) ===
[[దస్త్రం:Tanga_near_Shankharacharya_Gate,_Birgunj.jpg|thumb|టాంగా (శంకరాచార్య గేట్ సమీపంలో ఉన్న కార్ట్, నేపాల్ ప్రవేశ ద్వారం  బిర్‌గంజ్]]
స్థానికంగా తంగా అని పిలువబడే గుర్రపు బండ్లు చారిత్రాత్మకంగా మధేశి ప్రజలకు రవాణా సాధనంగా ఉన్నాయి. నేడు ఇది బిర్‌గంజ్, దాని సోదరి నగరం రక్సౌల్ మధ్య ఒక ప్రసిద్ధ రవాణా వాహనంగా మనుగడ సాగిస్తోంది.

=== సరుకు ===
[[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[రక్సాల్ నగరం|రక్సాల్]] వరకు ఉన్న రైలు మార్గాన్ని [[భారతీయ రైల్వేలు|భారతీయ రైల్వే]] బ్రాడ్ గేజ్‌గా మార్చిన రెండు సంవత్సరాల తర్వాత , [[రక్సాల్ నగరం|రక్సాల్]] నుండి బిర్‌గంజ్ వరకు ఉన్న 6 కిలోమీటర్ల (3.7 మైళ్ల) రైలు మార్గాన్ని కూడా బ్రాడ్ గేజ్‌గా మార్చారు. ఇప్పుడు, ఈ బ్రాడ్ గేజ్ రైలు మార్గం రక్సాల్‌ను, 2005లో పూర్తిస్థాయిలో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించిన సిర్సియా (బిర్‌గంజ్) ఇన్‌ల్యాండ్ కంటైనర్ డిపో (ICD)తో కలుపుతోంది. దీని సామాజిక-ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత కారణంగా, బిర్‌గంజ్ నుండి నేపాల్‌లోని అమ్లేఖ్‌గంజ్ వరకు ఉన్న రైలు మార్గాన్ని బ్రాడ్ గేజ్‌గా మార్చి తిరిగి ప్రారంభించేందుకు చర్చలు జరిగాయి.

నేపాల్‌కు ఉపరితల సరుకు రవాణాకు కీలకమైన టెర్మినల్ అయిన బిర్‌గంజ్ డ్రై పోర్ట్ ద్వారా భారతదేశానికి, భారతదేశం నుండి వస్తువులు రవాణా చేయబడతాయి. దక్షిణాన ఉన్న ఈ కార్గో పాయింట్, దేశానికి గుండెకాయ అయిన కాఠ్మండును, మరో కీలక పారిశ్రామిక నగరమైన హెటౌడా ద్వారా కలుపుతుంది. రక్సౌల్ వద్ద భారత సరిహద్దు నుండి బిర్‌గంజ్, [[హెటౌడ నగరం|హెటౌడా]] మీదుగా కాఠ్మండు వరకు విస్తరించి ఉన్న త్రిభువన్ హైవే కూడా దీనికి అనుసంధానించబడి ఉంది , దీనిపై తరచుగా బస్సు సర్వీసు కూడా అందుబాటులో ఉంటుంది. బారా జిల్లాలోని పిపారా సిమారాలో , హైవేకి సమీపంలో ఉత్తరాన 9 మైళ్ల (14 కి.మీ.) దూరంలో ఉన్న సిమారా విమానాశ్రయం, [[ఖాట్మండు]]&lt;nowiki/&gt;కు షెడ్యూల్డ్ విమాన సర్వీసులను అందిస్తుంది.

[[భారతదేశం]], [[నేపాల్]] తమ పౌరుల కదలికలపై ఎటువంటి ఆంక్షలు లేకుండా బహిరంగ సరిహద్దును కలిగి ఉన్నాయి. రెండు దేశాల మధ్య వస్తువుల రాకపోకలకు కస్టమ్స్ చెక్‌పాయింట్ ఉంది.{{Wide image|Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg|800px|శంఖరాచార్య గేట్ బిర్‌గంజ్, భారతదేశంలోని ఉత్తర బీహార్ నుండి నేపాల్‌లోకి ప్రవేశించే ప్రధాన ద్వారం ('నేపాల్ ముఖద్వారం' అని కూడా పిలుస్తారు).}}

== క్రీడలు ==
ఈ నగరానికి నారాయణి స్టేడియం అనే సొంత స్టేడియం ఉంది. ఇది 1981లో నిర్మించబడిన దశరథ్ రంగశాల తర్వాత [[నేపాల్|నేపాల్‌లో]] రెండవ అతిపెద్ద స్టేడియం. ఈ స్టేడియంలో 15,000 సీట్ల సామర్థ్యం ఉంది . ఇది బిర్‌గంజ్ యునైటెడ్ ఎఫ్‌సి జట్టుకు సొంత మైదానం . ఈ జట్టు అగ్రశ్రేణి ఫుట్‌బాల్ లీగ్ అయిన నేపాల్ సూపర్ లీగ్‌లో ఆడుతుంది .

నారాయణి స్టేడియం పక్కన ఒక జాతీయ స్థాయి [[క్రికెట్]] మైదానం కూడా ఉంది. ఈ క్రికెట్ మైదానంలో అత్యుత్తమ అవుట్‌ఫీల్డ్,  మెరుగైన క్రికెట్ పిచ్ ఉన్నాయి. ఇక్కడ జాతీయ, ప్రాంతీయ స్థాయి క్రికెట్ టోర్నమెంట్లు క్రమం తప్పకుండా జరుగుతాయి. ప్రతి సంవత్సరం తాత్కాలిక ఫ్లడ్ లైట్ టవర్లను ఉపయోగించి డే నైట్ టీ20 క్రికెట్ టోర్నమెంట్ నిర్వహిస్తారు. నేపాల్‌లో మొట్టమొదటి డే నైట్ క్రికెట్ మ్యాచ్ ఇక్కడే జరిగింది. [[నేపాల్ క్రికెట్ జట్టు|నేపాల్ జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]] ఆటగాళ్లైన హసీమ్ అన్సారీ, [[ఆరిఫ్ షేక్]], [[అవినాష్ కర్ణ్]], ఇర్షాద్ అహ్మద్ బిర్‌గంజ్‌కు చెందినవారే. క్రికెట్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ దీనిని ఇతర ఆటలు, క్రీడల కంటే ఎక్కువగా ఆడతారు.

== విద్య ==
బీర్‌గంజ్‌కు విద్యా రంగంలో గొప్ప చరిత్ర ఉంది. జుద్ధా షుమ్షేర్ జంగ్ బహదూర్ రాణా పాలనలో మహావీర్ ప్రసాద్, రఘుబీర్ రామ్ కలిసి త్రిజుద్ధ పాఠశాలను స్థాపించడంతో ఈ పట్టణంలో విద్య ప్రారంభమైంది. నేపాల్‌లో స్థాపించబడిన మొదటి మూడు పాఠశాలల్లో ఇది ఒకటి. ప్రస్తుతం, త్రిజుద్ధ పాఠశాల నేపాల్‌లో రెండవ అత్యంత పురాతన పాఠశాల. ఇది ఆంగ్ల,యు నేపాలీ మాధ్యమాలలో తరగతులను అందిస్తుంది, సివిల్ ఇంజనీరింగ్‌లో డిప్లొమాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది.
నగరంలో ఉన్న ఠాకురం మల్టిపుల్ క్యాంపస్ , కాఠ్మండు లోయ వెలుపల [[నారాయణి|నారాయణి జోన్‌లో]] స్థాపించబడిన మొట్టమొదటి క్యాంపస్ . అనేక పాఠశాలలు, కళాశాలల స్థాపనతో ఈ నగరం విద్యా రంగంలో వేగవంతమైన అభివృద్ధిని సాధించింది. ముఖ్యమైన సంస్థలలో ఇవి ఉన్నాయి:

* మూన్‌లైట్ ఇంగ్లీష్ బోర్డింగ్ స్కూల్ .

=== విశ్వవిద్యాలయాలు ===

* మాధేష్ విశ్వవిద్యాలయం ( నేపాలీ : मधेश विश्वविद्यालय ) (MU), భద్ర 23, 2079 BS  న స్థాపించబడింది.&lt;ref&gt;https://madheshuniversity.edu.np&lt;/ref&gt;

== మీడియా ==
బిర్‌గంజ్‌లో నారాయణి ఎఫ్ఎం 103.8Mhz, తెరై ఎఫ్ఎం, రేడియో బిర్‌గంజ్, భోజ్‌పురియా ఎఫ్ఎం, ఇంద్రేణి ఎఫ్ఎం, రేడియో బిందాస్, బిర్‌గుంజ్ మ్యూజికల్ ఎఫ్ఎం, సిటీ ఎఫ్ఎం, ఆవాజ్ ఎఫ్ఎం, పబ్లిక్ ఎఫ్ఎం మొదలైన అనేక ఎఫ్ఎం కమ్యూనిటీ రేడియో స్టేషన్‌లు ఉన్నాయి: ఇది Bgun Telejn, టీవీ విభిన్నమైన టెలివిజన్ స్టేషన్‌లను కలిగి ఉంది. టెలివిజన్ (బి టీవీ). ప్రతీక్ , లోక్‌టైమ్స్ డైలీ, కృపా, ​​భోజ్‌పురి టైమ్, బిర్‌గుంజ్‌సంజల్, జన ఆవాజ్ మొదలైన అనేక స్థానిక వార్తాపత్రికలు ప్రచురించబడ్డాయి.

యాత్ర డైలీ, నేపాల్ పోస్ట్ డైలీ, ఆపన్ బిర్‌గంజ్ మొదలైన కొన్ని ప్రసిద్ధ ఆన్‌లైన్ వార్తా సైట్లు బిర్‌గంజ్‌కు చెందినవి. టెడ్ డిసెంబర్ 17న విజయవంతంగా జరిగింది, ఇది నేపాల్‌లోని టెరాయ్ ప్రాంతంలో నిర్వహించిన మొట్టమొదటి టెడ్ కార్యక్రమం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TEDxBirgunj|url=https://facebook.com/tedxbirgunj|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123070735/https://www.facebook.com/tedxbirgunj|archive-date=23 November 2019|access-date=25 November 2016|website=[[Facebook]]}}&lt;/ref&gt;

== ఆరోగ్యం ==
[[దస్త్రం:National_Medical_College,_Birgunj.jpg|thumb|నేషనల్ మెడికల్ కాలేజ్, బిర్‌గంజ్.]]
నారాయణి ఆసుపత్రి నేపాల్ లోని పురాతన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులలో ఒకటి. ఇది నేపాల్ ప్రభుత్వ కేంద్ర ఆసుపత్రి. టి. యు. క్రింద ఉన్న నేషనల్ మెడికల్ కాలేజ్, టి. యు క్రింద ఉన్న కేడియా డెంటల్ కాలేజ్ కూడా ఆరోగ్య సౌకర్యాలను అందించే రెండు ప్రధాన సంస్థలు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=National Medical College Birgunj|url=https://www.nmcbir.edu.np|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816174128/https://nmcbir.edu.np/|archive-date=16 August 2021|access-date=10 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=MBA Dissertation Writing Ideas and Getting Good Ones &amp;#124; mbkediadentalcollege.com|url=http://www.mbkediadentalcollege.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225195025/https://www.mbkediadentalcollege.com/|archive-date=25 February 2021|access-date=10 November 2021}}&lt;/ref&gt; నగరం అంతటా అనేక ఇతర పెద్ద,  చిన్న ఆసుపత్రులు, అంతర్జాతీయ ప్రామాణిక రోగనిర్ధారణ కేంద్రాలు ఉన్నాయి.

== వంటకాలు ==
బిర్‌గంజ్ వంటకాలపై నేపాలీ, భారతీయ సంస్కృతుల ప్రభావం రెండూ ఉన్నాయి. పప్పు, అన్నం, రోటీ, కూరగాయల కూర,  ఆచార్ (పచ్చడి) అత్యంత విస్తృతంగా తినే ఆహార పదార్థాలు. మోమో, చౌమీన్ వంటి టిబెటన్ వంటకాలు కూడా యువత,  పెద్దవారిలో ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆదర్శ్ నగర్ అనే ప్రదేశం వీధి ఆహారానికి కేంద్రంగా పేరు తెచ్చుకుంది, ఇక్కడ సాయంత్రం వేళల్లో ఆహార విక్రేతలు రకరకాల వీధి ఆహారాన్ని అమ్ముతారు. పావ్ భాజీ (రొట్టె, కూరగాయల కూర) చాట్ (బంగాళాదుంపను ప్రధాన పదార్థంగా ఉపయోగించి తయారుచేసిన చిరుతిండి) వంటి ఆహారాలు సాపేక్షంగా ప్రసిద్ధి చెందినవి.

== ప్రముఖ వ్యక్తులు ==

* రాను దేవి అధికారి — నేపాల్ గాయని
* ఉషా ఖడ్గి — మిస్ నేపాల్ 2000 విజేత
* అంజు కుమారి — రాజకీయవేత్త
* రూబీ రానా — మిస్ నేపాల్ 1994 విజేత
* సామ్రాగీ ఆర్ఎల్ షా — నటి
* [[ఆరిఫ్ షేక్]] — క్రికెటర్
* [[ఆసిఫ్ షేక్ (క్రికెట్ ఆటగాడు)|ఆసిఫ్ షేక్]] – క్రికెటర్
* ప్రకాష్ శ్రేష్ఠ — గాయకుడు

== ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలు ==

* గధిమై ఆలయం
* మైస్థాన్ మందిర్
* నారాయణి స్టేడియం
* పార్సా జాతీయ ఉద్యానవనం
* రామ్టోల్
* సిమ్రౌన్‌గఢ్

== గ్యాలరీ ==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Clock_tower_Birgunj.jpg|బిర్‌గంజ్ గడియార స్తంభం
దస్త్రం:Indian-Nepalese_border_gate_at_Birgunj.jpg|బిర్‌గంజ్‌లోని శంకరాచార్య గేట్
దస్త్రం:Bindabasani_Temple_Birgunj.jpg|బింధ్యబాసిని ఆలయం, బీర్‌గంజ్
దస్త్రం:Shiva_Mandir_Birgunj.jpg|బిర్‌గంజ్ షుగర్ మిల్ కాంపౌండ్ లోపల ఉన్న శివాలయం
&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:నేపాల్ నగరాలు పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>qovn2jgdo1fyqal1pxoukmo5s1zeo8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>496877</id>
    <revision>
      <id>4980504</id>
      <parentid>4886369</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రచ్చబండ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11788" sha1="loo0wst5xwgckkh8c89rsq2bmmyqdw6" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''': చర్చ లేదు, ఫలితమూ లేదు. రెండు వారాలైంది. ఇక దీన్ని తెరిచి ఉంచడం వృథా.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt;}}
హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి. 
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.
# ఒకే రకమైన వర్గాల లోని పేజీలను ఒకే వర్గంలో వేసి అనవసరమైన వాటిని తొలగించాలి
ఇంకా ఏమైనా పాయింట్లు ఉంటే [[#మరిన్ని పాయింట్లు|మరిన్ని పాయింట్లు]] రాయండి. పైవాటిపై అభిప్రాయాలు సూచనలు కింద [[#చర్చ|చర్చ]] విభాగంలో చెయ్యండి. ఒక వారం చర్చ తరవాత నిర్ణయాలు తీసుకుందాం.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:40, 6 జూన్ 2026 (UTC)

== మరిన్ని పాయింట్లు ==

== చర్చ ==
{{Discussion bottom}}

[[వర్గం:రచ్చబండ]]</text>
      <sha1>loo0wst5xwgckkh8c89rsq2bmmyqdw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980505</id>
      <parentid>4980504</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రచ్చబండ]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11807" sha1="qzv8q1f49ee5cfp5zmetyrabkx5alub" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''': చర్చ లేదు, ఫలితమూ లేదు. రెండు వారాలైంది. ఇక దీన్ని తెరిచి ఉంచడం వృథా.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt;}}
హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి. 
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.
# ఒకే రకమైన వర్గాల లోని పేజీలను ఒకే వర్గంలో వేసి అనవసరమైన వాటిని తొలగించాలి
ఇంకా ఏమైనా పాయింట్లు ఉంటే [[#మరిన్ని పాయింట్లు|మరిన్ని పాయింట్లు]] రాయండి. పైవాటిపై అభిప్రాయాలు సూచనలు కింద [[#చర్చ|చర్చ]] విభాగంలో చెయ్యండి. ఒక వారం చర్చ తరవాత నిర్ణయాలు తీసుకుందాం.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:40, 6 జూన్ 2026 (UTC)

== మరిన్ని పాయింట్లు ==

== చర్చ ==
{{Discussion bottom}}

[[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]]</text>
      <sha1>qzv8q1f49ee5cfp5zmetyrabkx5alub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980509</id>
      <parentid>4980505</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11880" sha1="bv4czyh1gy32vx2sq32lmruq8wd981z" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''': చర్చ లేదు, ఫలితమూ లేదు. రెండు వారాలైంది. ఇక దీన్ని తెరిచి ఉంచడం వృథా.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt;}}
హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి. 
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.
# ఒకే రకమైన వర్గాల లోని పేజీలను ఒకే వర్గంలో వేసి అనవసరమైన వాటిని తొలగించాలి
ఇంకా ఏమైనా పాయింట్లు ఉంటే [[#మరిన్ని పాయింట్లు|మరిన్ని పాయింట్లు]] రాయండి. పైవాటిపై అభిప్రాయాలు సూచనలు కింద [[#చర్చ|చర్చ]] విభాగంలో చెయ్యండి. ఒక వారం చర్చ తరవాత నిర్ణయాలు తీసుకుందాం.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:40, 6 జూన్ 2026 (UTC)

== మరిన్ని పాయింట్లు ==

== చర్చ ==
{{Discussion bottom}}

[[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]]
[[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]]</text>
      <sha1>bv4czyh1gy32vx2sq32lmruq8wd981z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దీవానా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>499768</id>
    <revision>
      <id>4980493</id>
      <parentid>4886489</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55261-49</username>
        <id>155404</id>
      </contributor>
      <comment>/* కథ */ changes made</comment>
      <origin>4980493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9982" sha1="etuaxu3tiwbvgmaf5zrlgisw0gdg8rx" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = దీవానా
| image          = Deewana.jpg  
| director       =  శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి
| screenplay     =  శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి
| story           = శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= మాటలు 
| data1 = }}
| producer       = {{plain list|
*  వాసుదేవ్‌ కొప్పినేని  
*  శ్రీదేవి కార్యంపూడి  
}}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు  
| data1 = }}
| starring       = {{plain list|
* హర్షిత్ రెడ్డి
* స్మేహా మణిమేఘలై
* [[విజయ నరేష్|వీ.కే. నరేష్]]
* [[ఝాన్సీ (నటి)|ఝాన్సీ]]  
}}
| cinematography = 	వంశీ పచ్చిపులుసు 
| editing        =  హృషికేష్ పసపాల్
| music          =  ఈశ్వర్ చంద్
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ప్రొడక్షన్ డిజైనర్
| data1  = ఝాన్సీ గోజాల}}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఫైట్స్  
| data1 = }}
| studio         =  
| released       =  {{Film date|df=y|2026|06|20}}
|distributor = గీతా డిస్ట్రిబ్యూషన్‌
| country        = [[భారతదేశం]]
| runtime        =    నిమిషాలు
|language = [[తెలుగు]]
}}
'''దీవానా''' 2026లో విడుదలైన ప్రేమ కథ సినిమా. అర్హ మీడియా, వీ స్టూడియో, కామ్ ఎంటర్‌‌టైన్‌మెంట్ బ్యానర్‌పై వాసుదేవ్‌ కొప్పినేని, శ్రీదేవి కార్యంపూడి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;యాంకర్‌ని చూసి రాసుకున్న కథ!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=యాంకర్‌ని చూసి రాసుకున్న కథ! |url=https://www.ntnews.com/cinema/debut-director-srikanth-sangishetty-opens-up-about-deewana-2423795 |access-date=21 June 2026 |work= |publisher=NT News |date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621044906/https://www.ntnews.com/cinema/debut-director-srikanth-sangishetty-opens-up-about-deewana-2423795 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఏళ్లు గడిచినా ఇప్పుడే కన్న కలలా..&quot;&gt;{{cite news |title=ఏళ్లు గడిచినా ఇప్పుడే కన్న కలలా.. |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126106587 |access-date=21 June 2026 |publisher=Eenadu |date=21 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621062927/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126106587 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; హర్షిత్ రెడ్డి, స్మేహా మణిమేఘలై, [[విజయ నరేష్|వీ.కే. నరేష్]], [[ఝాన్సీ (నటి)|ఝాన్సీ]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ట్రైలర్‌ను జూన్ 11న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;గుండెల్ని పిండేసే లవ్ స్టోరీ.. ‘దీవానా’ ట్రైలర్ అదిరిపోయిందిగా!&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=గుండెల్ని పిండేసే లవ్ స్టోరీ.. ‘దీవానా’ ట్రైలర్ అదిరిపోయిందిగా! |url=https://ntvtelugu.com/movie-news/cinema-news/deewana-movie-trailer-harshith-reddy-geetha-arts-release-date-980142.html |access-date=21 June 2026 |publisher=NTV Telugu |date=11 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621044730/https://ntvtelugu.com/movie-news/cinema-news/deewana-movie-trailer-harshith-reddy-geetha-arts-release-date-980142.html |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను జూన్ 19న విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;దీవాన ఓ రోజు వెనక్కి..&quot;&gt;{{cite news |title=దీవాన ఓ రోజు వెనక్కి.. |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/harshith-reddys-deewana-postponed-by-a-day-set-for-release-on-june-20-avm-72782.html |access-date=21 June 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621043304/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/harshith-reddys-deewana-postponed-by-a-day-set-for-release-on-june-20-avm-72782.html |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
==కథ==
మున్నా (హర్షిత్ రెడ్డి) డిగ్రీ పూర్తయినా ఉద్యోగం చేయకుండా స్నేహితులతో జల్సాలు చేస్తూ జీవితంలో ఎలాంటి లక్ష్యం లేని ఒక సాధారణ మధ్యతరగతి కుర్రాడు. తండ్రి శేఖర్ (నరేష్) కష్టపడుతూ కొడుకును ప్రాణంగా చూసుకుంటున్నా, మున్నాకు మాత్రం బాధ్యత తెలియదు. అలాంటి సమయంలో మీ సేవ సెంటర్‌లో పనిచేసే అమూల్య (స్మేహా మణిమేఘలై)ను చూసి తొలిచూపులోనే ప్రేమలో పడతాడు. ఆమె మనసు గెలుచుకోవడానికి పదే పదే వెంటపడుతూ వేధించడం మొదలుపెడతాడు. కానీ అమూల్య మాత్రం అతని ప్రేమను అస్సలు ఒప్పుకోదు. మున్నాను ఎలాగైనా వదిలించుకోవాలని ఒక షరతు విధిస్తుంది.That condition is that he has to secure a government job. He searches and finally decides to become SI, he takes training and finally secures a job. When he goes to tell her, it is revealed that she has been loving him all along but is scared if he would accept her or not because she is handicapped and doesn't have both the legs. He say he knew it all along and it doesn't matter and that he loves her, finally she accepts.&lt;ref name=&quot;రివ్యూ: దీవానా.. న్యూ ఏజ్‌ లవ్‌స్టోరీ మెప్పించిందా?&quot;&gt;{{cite news |title=రివ్యూ: దీవానా.. న్యూ ఏజ్‌ లవ్‌స్టోరీ మెప్పించిందా? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/deewana-movie-2026-review-in-telugu/0203/126108356 |access-date=21 June 2026 |publisher=Eenadu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621043514/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/deewana-movie-2026-review-in-telugu/0203/126108356 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;‘Deewana’ movie review: Harshith Reddy shines in this part-fun, part-problematic romance&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=‘Deewana’ movie review: Harshith Reddy shines in this part-fun, part-problematic romance |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/deewana-movie-review-harshith-reddy-shines-in-this-part-fun-part-problematic-romance/article71125057.ece |access-date=21 June 2026 |publisher=The Hindu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621050559/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/deewana-movie-review-harshith-reddy-shines-in-this-part-fun-part-problematic-romance/article71125057.ece |archive-date=21 June 2026 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
* హర్షిత్ రెడ్డి&lt;ref name=&quot;దీవాన కొత్త పాయింట్‌‌⁭‌‌తో సర్⁬ప్రైజ్ చేస్తుంది&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=దీవాన కొత్త పాయింట్‌‌⁭‌‌తో సర్⁬ప్రైజ్ చేస్తుంది |url=https://www.v6velugu.com/deewana-surprises-with-a-new-point |access-date=21 June 2026 |publisher=V6 Velugu |date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621045225/https://www.v6velugu.com/deewana-surprises-with-a-new-point|archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* స్మేహా మణిమేఘలై
* [[విజయ నరేష్|వీ.కే. నరేష్]]
* [[ఝాన్సీ (నటి)|ఝాన్సీ]]
* [[వేణు ఎల్దండి|బలగం వేణు]]
* [[కారుమంచి రఘు|రఘు]] 
* జీవన్
* నర్సింగ్
* టోనీ
== పాటలు==
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = ఇది ప్రేమ
| extra1 =  కార్తీక్ 
| lyrics1 = [[చైతన్య పింగళి]], ఈశ్వర్ చాంద్ 
| music1 = 
| length1 = 4:01
| title2 =  తెల్ల పోరి  
| extra2 =  ఈశ్వర్ చాంద్ 
| lyrics2 =  ఈశ్వర్ చాంద్ 
| music2 =  
| length2 =  4:12
}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |40572470}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>etuaxu3tiwbvgmaf5zrlgisw0gdg8rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980496</id>
      <parentid>4980493</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55261-49</username>
        <id>155404</id>
      </contributor>
      <comment>/* కథ */ done</comment>
      <origin>4980496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9557" sha1="7j6su7z8kb4hcq87em2t9reavaaq4y0" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = దీవానా
| image          = Deewana.jpg  
| director       =  శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి
| screenplay     =  శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి
| story           = శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= మాటలు 
| data1 = }}
| producer       = {{plain list|
*  వాసుదేవ్‌ కొప్పినేని  
*  శ్రీదేవి కార్యంపూడి  
}}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు  
| data1 = }}
| starring       = {{plain list|
* హర్షిత్ రెడ్డి
* స్మేహా మణిమేఘలై
* [[విజయ నరేష్|వీ.కే. నరేష్]]
* [[ఝాన్సీ (నటి)|ఝాన్సీ]]  
}}
| cinematography = 	వంశీ పచ్చిపులుసు 
| editing        =  హృషికేష్ పసపాల్
| music          =  ఈశ్వర్ చంద్
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ప్రొడక్షన్ డిజైనర్
| data1  = ఝాన్సీ గోజాల}}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఫైట్స్  
| data1 = }}
| studio         =  
| released       =  {{Film date|df=y|2026|06|20}}
|distributor = గీతా డిస్ట్రిబ్యూషన్‌
| country        = [[భారతదేశం]]
| runtime        =    నిమిషాలు
|language = [[తెలుగు]]
}}
'''దీవానా''' 2026లో విడుదలైన ప్రేమ కథ సినిమా. అర్హ మీడియా, వీ స్టూడియో, కామ్ ఎంటర్‌‌టైన్‌మెంట్ బ్యానర్‌పై వాసుదేవ్‌ కొప్పినేని, శ్రీదేవి కార్యంపూడి నిర్మించిన ఈ సినిమాకు శ్రీకాంత్‌ సంగిశెట్టి దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;యాంకర్‌ని చూసి రాసుకున్న కథ!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=యాంకర్‌ని చూసి రాసుకున్న కథ! |url=https://www.ntnews.com/cinema/debut-director-srikanth-sangishetty-opens-up-about-deewana-2423795 |access-date=21 June 2026 |work= |publisher=NT News |date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621044906/https://www.ntnews.com/cinema/debut-director-srikanth-sangishetty-opens-up-about-deewana-2423795 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఏళ్లు గడిచినా ఇప్పుడే కన్న కలలా..&quot;&gt;{{cite news |title=ఏళ్లు గడిచినా ఇప్పుడే కన్న కలలా.. |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126106587 |access-date=21 June 2026 |publisher=Eenadu |date=21 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621062927/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126106587 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; హర్షిత్ రెడ్డి, స్మేహా మణిమేఘలై, [[విజయ నరేష్|వీ.కే. నరేష్]], [[ఝాన్సీ (నటి)|ఝాన్సీ]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా ట్రైలర్‌ను జూన్ 11న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;గుండెల్ని పిండేసే లవ్ స్టోరీ.. ‘దీవానా’ ట్రైలర్ అదిరిపోయిందిగా!&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=గుండెల్ని పిండేసే లవ్ స్టోరీ.. ‘దీవానా’ ట్రైలర్ అదిరిపోయిందిగా! |url=https://ntvtelugu.com/movie-news/cinema-news/deewana-movie-trailer-harshith-reddy-geetha-arts-release-date-980142.html |access-date=21 June 2026 |publisher=NTV Telugu |date=11 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621044730/https://ntvtelugu.com/movie-news/cinema-news/deewana-movie-trailer-harshith-reddy-geetha-arts-release-date-980142.html |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను జూన్ 19న విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;దీవాన ఓ రోజు వెనక్కి..&quot;&gt;{{cite news |title=దీవాన ఓ రోజు వెనక్కి.. |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/harshith-reddys-deewana-postponed-by-a-day-set-for-release-on-june-20-avm-72782.html |access-date=21 June 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621043304/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/harshith-reddys-deewana-postponed-by-a-day-set-for-release-on-june-20-avm-72782.html |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
==కథ==
మున్నా (హర్షిత్ రెడ్డి) డిగ్రీ పూర్తయినా ఉద్యోగం చేయకుండా స్నేహితులతో జల్సాలు చేస్తూ జీవితంలో ఎలాంటి లక్ష్యం లేని ఒక సాధారణ మధ్యతరగతి కుర్రాడు. తండ్రి శేఖర్ (నరేష్) కష్టపడుతూ కొడుకును ప్రాణంగా చూసుకుంటున్నా, మున్నాకు మాత్రం బాధ్యత తెలియదు. అలాంటి సమయంలో మీ సేవ సెంటర్‌లో పనిచేసే అమూల్య (స్మేహా మణిమేఘలై)ను చూసి తొలిచూపులోనే ప్రేమలో పడతాడు. ఆమె మనసు గెలుచుకోవడానికి పదే పదే వెంటపడుతూ వేధించడం మొదలుపెడతాడు. కానీ అమూల్య మాత్రం అతని ప్రేమను అస్సలు ఒప్పుకోదు. మున్నాను ఎలాగైనా వదిలించుకోవాలని ఒక షరతు విధిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;రివ్యూ: దీవానా.. న్యూ ఏజ్‌ లవ్‌స్టోరీ మెప్పించిందా?&quot;&gt;{{cite news |title=రివ్యూ: దీవానా.. న్యూ ఏజ్‌ లవ్‌స్టోరీ మెప్పించిందా? |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/deewana-movie-2026-review-in-telugu/0203/126108356 |access-date=21 June 2026 |publisher=Eenadu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621043514/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/deewana-movie-2026-review-in-telugu/0203/126108356 |archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;‘Deewana’ movie review: Harshith Reddy shines in this part-fun, part-problematic romance&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=‘Deewana’ movie review: Harshith Reddy shines in this part-fun, part-problematic romance |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/deewana-movie-review-harshith-reddy-shines-in-this-part-fun-part-problematic-romance/article71125057.ece |access-date=21 June 2026 |publisher=The Hindu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621050559/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/deewana-movie-review-harshith-reddy-shines-in-this-part-fun-part-problematic-romance/article71125057.ece |archive-date=21 June 2026 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
* హర్షిత్ రెడ్డి&lt;ref name=&quot;దీవాన కొత్త పాయింట్‌‌⁭‌‌తో సర్⁬ప్రైజ్ చేస్తుంది&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=దీవాన కొత్త పాయింట్‌‌⁭‌‌తో సర్⁬ప్రైజ్ చేస్తుంది |url=https://www.v6velugu.com/deewana-surprises-with-a-new-point |access-date=21 June 2026 |publisher=V6 Velugu |date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621045225/https://www.v6velugu.com/deewana-surprises-with-a-new-point|archive-date=21 June 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* స్మేహా మణిమేఘలై
* [[విజయ నరేష్|వీ.కే. నరేష్]]
* [[ఝాన్సీ (నటి)|ఝాన్సీ]]
* [[వేణు ఎల్దండి|బలగం వేణు]]
* [[కారుమంచి రఘు|రఘు]] 
* జీవన్
* నర్సింగ్
* టోనీ
== పాటలు==
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = ఇది ప్రేమ
| extra1 =  కార్తీక్ 
| lyrics1 = [[చైతన్య పింగళి]], ఈశ్వర్ చాంద్ 
| music1 = 
| length1 = 4:01
| title2 =  తెల్ల పోరి  
| extra2 =  ఈశ్వర్ చాంద్ 
| lyrics2 =  ఈశ్వర్ చాంద్ 
| music2 =  
| length2 =  4:12
}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |40572470}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>7j6su7z8kb4hcq87em2t9reavaaq4y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మూస:Pvalue</title>
    <ns>10</ns>
    <id>500795</id>
    <redirect title="మూస:Parameter value" />
    <revision>
      <id>4980329</id>
      <parentid>4894802</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>14835</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[మూస:Param value]] to [[మూస:Parameter value]]</comment>
      <origin>4980329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="knkpugzvorisd01odf5c4hul2kcg084" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[మూస:Parameter value]]

{{Rcat shell|
{{R shortcut}}
}}</text>
      <sha1>knkpugzvorisd01odf5c4hul2kcg084</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్</title>
    <ns>3</ns>
    <id>503187</id>
    <revision>
      <id>4980303</id>
      <parentid>4915363</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Notification: proposed deletion of [[:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]].</comment>
      <origin>4980303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14233" sha1="1hsfwhg1cr52xxg2khs6paxbpnefvyx" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:12, 18 జూలై 2026 (UTC)

[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ. మీకు [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు మార్గదర్శకత్వం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మెయిల్ లో పంపుతున్నాను. వికీపీడియా లో ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసాన్ని మూలాలతో (రెఫరెన్సెస్) తో అభివృద్ధి చేయండి. ధన్యవాదాలు.
==[[అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''అక్షర భేదాలతో వ్యాసం ఉంది.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:43, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:43, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1hsfwhg1cr52xxg2khs6paxbpnefvyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980333</id>
      <parentid>4980303</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Notification: [[Wikipedia:Articles for deletion/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం|listing]] of [[:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] at [[WP:Articles for deletion]].</comment>
      <origin>4980333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14749" sha1="kb6lw2180fnb77f5792o8svmf1z7em9" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:12, 18 జూలై 2026 (UTC)

[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ. మీకు [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారు మార్గదర్శకత్వం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మెయిల్ లో పంపుతున్నాను. వికీపీడియా లో ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసాన్ని మూలాలతో (రెఫరెన్సెస్) తో అభివృద్ధి చేయండి. ధన్యవాదాలు.
==[[అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''అక్షర భేదాలతో వ్యాసం ఉంది.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:43, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:43, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
{{subst:afd notice|1=అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం}} ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:26, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kb6lw2180fnb77f5792o8svmf1z7em9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503854</id>
    <revision>
      <id>4980301</id>
      <parentid>4913281</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Proposing article for deletion per [[WP:PROD]].</comment>
      <origin>4980301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111387" sha1="c266s4a2vkj64is9fxyhoqps8ioars4" xml:space="preserve">{{Proposed deletion/dated
  |concern = అక్షర భేదాలతో వ్యాసం ఉంది.
  |timestamp = 20261013124315
}}
ఏ మహావీరుడి జననాన్ని అధ్యయనం చేయడం అంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి పుట్టిన తేదీ లేదా స్థలాన్ని నమోదు చేయడమే కాదు. అది ఆ కాలంలోని సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులను కూడా అర్థం చేసుకోవడమే. సర్దార్ పాపన్న గారి జననం కూడా అలాంటి చారిత్రక నేపథ్యంతో ముడిపడి ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న: ద రెబెల్ కింగ్ ఆఫ్ డెక్కన్ (ఒక చారిత్రక పరిశోధన)|last=లింగంపల్లి|first=వెంకటేష్ గౌడ్|publisher=VG Movie Makers, హైదరాబాద్|year=2026|pages=56-79|location=హైదరాబాదు}}&lt;/ref&gt;

సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే అతని వ్యక్తిగత జీవితం మాత్రమే కాకుండా అతను ఎదిగిన సామాజిక నేపథ్యాన్ని కూడా పరిశీలించాలి. అతని జీవితం ఒక వ్యక్తి చరిత్రగా మాత్రమే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో చోటుచేసుకున్న సామాజిక మార్పుల ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది.

తెలంగాణ జనపద కథనాలలో పాపన్న జననం గురించి అనేక కథలు వినిపిస్తాయి. ఈ కథలు వివిధ రూపాల్లో ఉన్నప్పటికీ, వాటి ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విషయం స్పష్టమవుతుంది - పాపన్న జననం గ్రామీణ సమాజంతో బలమైన సంబంధం కలిగిన ఒక ప్రాంతంలో జరిగింది. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ సుమారు క్రీ.శ. 1650 ప్రాంతంలో జన్మించినట్లు పరిగణించబడుతుంది. ఖచ్చితమైన తేదీ అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల ఇది ఒక అంచనా కాలంగా మాత్రమే స్వీకరించాలి.

పాపన్న జన్మస్థలం విషయానికి వస్తే, ఖిలాశాపూర్, తాటికొండ, లింగంపల్లి, సర్వాయిపేట పరిసర ప్రాంతాలు అతని జన్మస్థలంగా జానపద మరియు చారిత్రక ఆధారాలలో సూచించబడుతున్నాయి. ఈ ప్రాంతాలు అప్పట్లో ఒకే భౌగోళిక-సామాజిక పరిధిలో ఉండటం వల్ల, వీటిని కలిపి అతని జన్మభూమిగా పరిగణించడం సముచితం.

తెలంగాణ జనపద కథనాలలో పాపన్న జననం గురించి వినిపించే కథలు విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి పాపన్న వ్యక్తిత్వాన్ని ఒక అసాధారణ వ్యక్తిగా చూపిస్తాయి. అతని జననం శుభసూచకమని, చిన్నప్పటి నుంచే అతనిలో నాయకత్వ లక్షణాలు కనిపించాయని ఈ కథలు సూచిస్తాయి. ఈ కథలు చారిత్రక ఆధారాలు కాకపోయినా, ప్రజలలో పాపన్నకు ఉన్న స్థానం మరియు భావోద్వేగాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

తెలంగాణ ప్రాంతంలో సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ జననం జరిగిన కాలం రాజకీయంగా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా సంక్షోభ కాలంగా ఉంది. ఈ కాలంలో జాగీర్దారీ వ్యవస్థ బలపడింది. భూమిపై అధిక పన్నులు విధించబడ్డాయి. గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి పెరిగింది. 

ఈ నేపథ్యంలో పాపన్న బాల్యం గడిచింది. అతను ఎదిగిన వాతావరణం అతని వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంపై గాఢ ప్రభావం చూపింది. గ్రామీణ సమాజంలో ఉన్న అన్యాయాలు, పన్నుల భారము, సామాజిక అసమానతలు అతని ఆలోచనలను ప్రభావితం చేశాయి. పాపన్న స్వేచ్ఛ కోసం శ్వాసించిన యుగపురుషుడు.

జనన కాలం నుండి (సుమారు 1660-1670)

చారిత్రక ఆధారాలు, ప్రజాగ్రంథాలు, తెలంగాణ కథనాల ప్రకారం సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ క్రీ.శ. 1660--1670 మధ్యకాలంలో యువకుడిగా ఎదిగినట్లు భావించబడుతుంది. ఇది అతని బాల్యం మరియు యౌవన ప్రారంభ దశగా పరిగణించవచ్చు.

ఈ కాలంలో తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి:

భూమిపై అధిక పన్నుల విధానం

జాగీర్దారీ వ్యవస్థ దృఢీకరణ

వృత్తిదారులపై ఆర్థిక ఒత్తిడి

గ్రామీణ జీవన విధానంలో అస్థిరత

ఈ కాలం తెలంగాణాలో మొఘుల్ సామ్రాజ్యం విస్తరణకు ముందు మరియు గోల్కొండ పాలనా నిర్మాణం మార్పులకు ముందు ఉన్న సంక్షోభ దశగా భావించబడుతుంది.

జననంపై విశేషాలు

సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ జననం గురించి స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లేకపోయినా, జానపద కథనాలు అతని జననాన్ని విశేషంగా చిత్రీకరిస్తాయి. కొన్ని ప్రాంతాలలో అతని జననాన్ని ఒక శుభసూచక సంఘటనగా భావిస్తారు.

ప్రచారంలో ఉన్న కథలు:

భువనగిరి పరిసర ప్రాంత సంబంధం

అల్లంపూర్--మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంత సూచనలు

సర్వాయిపేట ప్రాంతంతో అనుబంధం

ఈ ప్రాంతాలన్నీ కలిపి పాపన్న జన్మభూభాగంగా పరిగణించవచ్చు.

సర్దార్ పాపన్న కుటుంబం

చరిత్రలో నిర్దిష్టంగా ప్రస్తావించబడిన సమాచారం ప్రకారం, సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ సమాజానికి చెందినవాడు. అతని కుటుంబం గ్రామీణ వృత్తిదారుల వర్గానికి చెందినది.

తండ్రి ధర్మన్న - ఖిలాశాపూర్ పరిగణ ప్రాంతంలో ఒక స్థానిక నాయకుడు లేదా ప్రభావశీల వ్యక్తిగా గుర్తించబడతాడు.

తల్లి గురించి జానపద కథనాలు ఆమెను ధైర్యవంతురాలిగా, ధార్మికత కలిగిన వ్యక్తిగా చూపిస్తాయి.

ఈ కుటుంబ వాతావరణం పాపన్న వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేసింది.

పాపన్న వ్యక్తిత్వం

చిన్నప్పటి నుంచే పాపన్నలో కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు కనిపించాయి:

అన్యాయాన్ని సహించని స్వభావం, ధైర్యం మరియు నాయకత్వ లక్షణాలు, సామాజిక బాధ్యత

గ్రామీణ సమాజంలో ఉన్న సమస్యలను అతను చిన్న వయస్సులోనే గమనించాడు.

తెలంగాణ పరిస్థితులు

పాపన్న ఎదిగిన కాలంలో తెలంగాణాలో పరిస్థితులు క్లిష్టంగా ఉన్నాయి:

అధిక పన్నుల భారము

రైతుల దోపిడీ

గ్రామీణ వృత్తిదారుల కష్టాలు

అధికార దుర్వినియోగం

ఈ పరిస్థితులు ప్రజలలో అసంతృప్తిని పెంచాయి.

కీలక మలుపు

ఈ పరిస్థితుల్లో పాపన్న ఒక సాధారణ వ్యక్తిగా కాకుండా, ప్రజల కోసం నిలబడే నాయకుడిగా ఎదిగాడు. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆయనలో మొదలైన ఆ ఆలోచన, నేడు తరతరాలకు స్ఫూర్తినిస్తోంది. ఎందుకంటే, చైతన్యమే సమాజానికి వెలుగు.

చరిత్రను కేవలం సంఘటనల సమాహారంగా కాకుండా, సామాజిక పరిణామాల విశ్లేషణగా చూసినప్పుడే నాటి పోరాటాల వెనుక ఉన్న ఆశయం అర్థమవుతుంది. ఆ కోణంలో రీసెర్చ్ చేస్తున్నప్పుడు, నువ్వు గుర్తించిన ప్రతి వాక్యం ఒక విలువగా మారి సమాజానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.

నాటి సామాజిక పరిస్థితులను, అణచివేతకు గురైన బతుకులను లోతుగా పరిశీలిస్తే... నువ్వు చదివిన ప్రతి పుట ఒక సందేశంలా మారి భవిష్యత్తు పోరాటానికి దిశా నిర్దేశం చేస్తుంది.

గతకాలపు అనుభవాలు, నాటి సామాజిక సంక్షోభాలు ఒక తరాన్ని ఎలా మేల్కొలిపాయో తెలుసుకోవడమే వర్తమాన పోరాటాలకు పునాది అవుతుంది. ఎందుకంటే, ఏ సమాజానికైనా చరిత్ర గొప్ప మార్గదర్శి.

అక్షరం నేర్పే వివేకం, గత చరిత్ర అందించే అనుభవాలు మనిషిని సరైన మార్గంలో నడిపిస్తాయి. సమాజ స్థితిగతులను లోతుగా చదివి, భవిష్యత్తుకు దారి చూపించే ఆ పుస్తకమే గొప్ప గురువు అని ఆయన సాధించిన చైతన్యం చాటిచెబుతోంది.

పరిస్థితులను సరైన రీతిలో అర్థం చేసుకుని, సమాజ హితం కోసం ఆలోచించడమే అత్యున్నతమైన వివేకం. భౌతిక సంపదలు కరిగిపోయినా, సామాజిక చైతన్యాన్ని రగిలించే ఆ జ్ఞానం నిజమైన సంపద అని ఆయన జీవితం నిరూపించింది.

అతని ప్రారంభ చర్యలు:

అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడటం

గ్రామీణ ప్రజలను రక్షించడం

దోపిడీకి ప్రతిఘటన చూపించడం

ఇవి తరువాత ఒక పెద్ద ఉద్యమానికి పునాదిగా మారాయి.

పాపన్న చర్యలు క్రమంగా ఒక సంఘటిత ఉద్యమంగా మారాయి. అతను గ్రామస్థాయి నాయకుడి నుంచి ప్రాంతీయ నాయకుడిగా ఎదిగాడు.

జన్మస్థలంపై భిన్నాభిప్రాయాలు

సర్దార్ పాపన్న గారి జన్మస్థలం గురించి స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లభించలేదు. అందువల్ల చరిత్రకారులు, స్థానిక చరిత్రకారులు, ప్రజాగాథల ఆధారంగా కొన్ని అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ప్రధానంగా చెప్పబడే ప్రాంతాలు:

భువనగిరి పరిసర ప్రాంతాలు

అలంపూర్-మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంతం

నల్గొండ-వరంగల్ సరిహద్దు గ్రామాలు

ఈ ప్రాంతాలన్నీ అప్పట్లో గౌడ్ వంశాల నివాస ప్రాంతాలు. వ్యవసాయ ప్రధాన గ్రామాలు.

ఈ కాలం ఔరంగజేబు మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించిన దశ. దక్షిణ భారతదేశంపై మొగల్ అధికార పట్టు పెరిగిన కాలం. తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంపై పన్నుల భారం అత్యధికంగా ఉన్న కాలం. మొగల్ పన్ను వసూళ్లకు కేంద్రాలుగా ఉండేవి అని చెప్పవచ్చు.

సర్దార్ పాపన్న వంశావళి

చరిత్రలో నిలిచిపోయిన ప్రతి మహావీరుడి జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, అతని వంశావళి, కుటుంబ నేపథ్యం, సామాజిక మూలాలు తెలుసుకోవడం అత్యంత అవసరం. ఎందుకంటే వ్యక్తి యొక్క ఆలోచన విధానం, ధైర్యం, విలువలు, తిరుగుబాటు స్వభావం అన్నీ అతను పెరిగిన కుటుంబం మరియు వంశపారంపర్య సంస్కారాల నుంచే ఉద్భవిస్తాయి.

తెలంగాణ ప్రజావీరుడైన సర్దార్ పాపన్న గారి విషయంలో ఈ అంశం మరింత కీలకం. ఆయన సాధారణ రాజవంశానికి చెందినవాడు కాకుండా, శ్రమజీవుల వర్గానికి చెందిన గౌడ్ వంశంలో జన్మించటం ఆయన జీవితాన్ని పూర్తిగా మలిచింది.

కుటుంబం

సర్దార్ పాపన్న గారి తండ్రి పేరు చారిత్రకంగా స్పష్టంగా లభించకపోయినా, ఆయన ఒక సాధారణ రైతు. గ్రామ పాలెగాడు / నాయకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించినవాడు అని ప్రజాగాథలు చెబుతాయి.

తండ్రి ప్రభావం : పాపన్న గారి తండ్రి. శ్రమకు విలువ, నిజాయితీ, అన్యాయానికి ఎదురు నిలవడం వంటి గుణాలను పాపన్నలో నాటారు.

తల్లి: సహనశీలి, ధైర్యవంతురాలు, పిల్లల్లో ధర్మం, న్యాయం, ధైర్యం నాటిన మహిళగా వర్ణించబడుతుంది.

ఈ కుటుంబ వాతావరణమే పాపన్నలో ప్రజల పక్షాన నిలబడే స్వభావాన్ని పెంపొందించింది. తల్లి, తండ్రి పాత్ర, మరియు కుటుంబ ప్రభావం, సంస్కారం పుణికి పుచ్చుకున్నాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారి తల్లి గురించి చరిత్ర మౌనంగా ఉన్నా, ప్రజాగాథలు ఆమెను సహనశీలి, ధైర్యవంతురాలు, కుటుంబాన్ని కష్టాల్లోనూ నిలబెట్టిన మహిళ పిల్లల్లో ధర్మబద్ధమైన జీవన విలువలు నాటిన తల్లిగా వర్ణిస్తాయి. తల్లి మాటలు, ఆమె అనుభవించిన సామాజిక అవమానాలు పాపన్న మనసులో న్యాయం పట్ల గాఢమైన ఆకాంక్షను పెంచాయి.

==== 3.1. కుటుంబ నేపథ్యం, సామాజిక మూలాలు ====
సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ను అర్థం చేసుకోవడంలో అతని వ్యక్తిగత జీవితం కంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కలిగింది అతను ఉద్భవించిన సామాజిక ప్రపంచం. పాపన్న జీవితం ఒక అసాధారణ వ్యక్తి కథగా కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం నుండి వెలసిన ఒక చారిత్రక సంఘటనగా ఈ అధ్యయనం పరిగణిస్తుంది. అతని జన్మ, కుటుంబ నేపథ్యం, మరియు సామాజిక మూలాలు - అతని రాజకీయ చైతన్యాన్ని నిర్మించిన మూలకాంశాలుగా పనిచేసాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారిలో కనిపించిన లక్షణాలు వంశపారంపర్యంగా వచ్చినవే అని చెప్పవచ్చు. శారీరక బలం, శ్రమను గౌరవించడం, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకునే గుణం, నాయకత్వ సామర్థ్యం. ఇవి గౌడ్ వంశానికి చెందిన అనేక కుటుంబాలలో సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలే.

గౌడ్ వంశానికి చెందిన పాపన్న గారిలో సహజంగానే కనిపించిన లక్షణాలు శారీరక బలం, కష్టాన్ని తట్టుకునే శక్తి, సహజ నాయకత్వం, సమానత్వ భావన, ఇతరుల బాధను తనదిగా భావించే గుణం, ఇవి ఆయన వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన లక్షణాలుగా చెప్పవచ్చు.

నాటి సమాజంలో పాతుకుపోయిన కుల, వర్గ ఆధిపత్యాలను సవాలు చేస్తూ, బడుగు బలహీన వర్గాల ఆత్మగౌరవ రక్షణే శ్వాసగా... ఆ సమానత్వమే తన సంకల్పంగా నిలిచాడు.

సర్దార్ పాపన్న గారి వంశావళి ఆయనకు శ్రమ పట్ల గౌరవం, ప్రజల పట్ల బాధ్యత, స్వతంత్ర భావన, అణచివేతకు ఎదురు నిలిచే ధైర్యం ఇచ్చింది. ఈ వంశపారంపర్య విలువలై ఆయనను ఒక సాధారణ గౌడ్ యువకుడి నుండి ప్రజావీరుడిగా మలిచాయి

పాపన్న జన్మించిన ప్రాంతం నేటి తెలంగాణలోని గ్రామీణ భూభాగానికి చెందినది. ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయం, మద్యం తయారీ, పశుపోషణ వంటి గ్రామీణ వృత్తులతో ముడిపడి ఉంది. ఈ వృత్తులు ఒకవైపు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆధారంగా ఉన్నప్పటికీ, మరోవైపు పన్నుల భారానికి, అధికార జోక్యానికి అత్యంత లోనయ్యేవి. ఈ ద్వంద్వ పరిస్థితి పాపన్న కుటుంబ జీవితాన్ని ప్రారంభం నుంచే ప్రభావితం చేసింది.

సర్దార్ పాపన్న గారు ఒక సాధారణ గౌడ్ కుటుంబంలో జన్మించారు. గౌడ్ కుటుంబాలలో పిల్లల జననం అంటే వ్యవసాయ పనులకు భవిష్యత్తు సహాయకుడు, కుటుంబ శ్రమకు ఒక భాగస్వామి, వంశ పరంపర కొనసాగించే వారసుడుగా భావించబడేది.

పాపన్న జననం కుటుంబానికి ఆశ, ధైర్యం, భవిష్యత్తుపై నమ్మకం నింపిన సంఘటనగా ప్రజాగాథలు చెబుతాయి.

గౌడ్లు దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలో, శతాబ్దాలుగా నివసిస్తూ వచ్చిన ప్రాచీన శ్రమజీవి సమాజం. గౌడ్లు ప్రధానంగా వ్యవసాయం, తాటి, ఈత చెట్ల పెంపకం, కల్లు తయారీ, గ్రామ ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్వహణలో కీలక పాత్ర నిర్వహించే వర్గంగా ప్రసిద్ధి పొందారు. తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో గౌడ్లకు శ్రమజీవులుగా, స్వావలంబన కలిగిన వర్గంగా, భూమి మీద కష్టపడే వర్గంగా గుర్తింపు ఉండేది. ఈ వృత్తులు కష్టసాధ్యమైనవైనా, గ్రామ సమాజానికి అత్యంత అవసరమైనవిగా పరిగణించబడేవి.

పాపన్న గౌడ్ వర్గానికి చెందినవాడు. గౌడ్ వర్గం తెలంగాణలో ఒక శ్రామిక-ఉత్పాదక సమూహంగా ఉన్నప్పటికీ, రాజకీయ అధికారంలో వారికి స్థిరమైన ప్రాతినిధ్యం లేదు. మద్యం తయారీ వంటి వృత్తులు పన్నుల పరిధిలోకి రావడం వల్ల, గౌడ్ కుటుంబాలు తరచూ అధికార ప్రతినిధులతో ఘర్షణకు దిగాల్సి వచ్చేది. ఈ పరిస్థితి పాపన్న కుటుంబాన్ని కూడా మినహాయించలేదు. పన్ను వసూలుదారులతో ఎదురైన అనుభవాలు, అధికార వ్యవస్థ పట్ల ఏర్పడిన అనామకం - ఇవన్నీ అతని బాల్యం నుంచే అతని ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపినట్లు జానపద సంప్రదాయాలు సూచిస్తాయి.

పాపన్న తండ్రి ధర్మన్న స్థానికంగా గౌరవం పొందిన వ్యక్తిగా జానపద కథనాలలో కనిపిస్తాడు. ధర్మన్నను కేవలం కుటుంబ పెద్దగా కాకుండా, గ్రామీణ నైతిక వ్యవస్థలో ఒక ప్రతీకగా ఈ కథనాలు వర్ణిస్తాయి. అతని మతాచారాలు, ఎల్లమ్మ ఆరాధన, మరియు గ్రామీణ సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న నిబద్ధత – ఇవన్నీ పాపన్నకు ఒక ప్రత్యేకమైన నైతిక ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేశాయి. ఈ నైతిక ప్రపంచం అధికార న్యాయ వ్యవస్థకు భిన్నమైనదిగా ఉండటం గమనార్హం.

పాపన్న బాల్యం సాధారణ గ్రామీణ బాల్యంలా ప్రశాంతంగా సాగినదిగా జానపద వర్ణనలు చూపించవు. గ్రామ జీవన విధానం, వ్యవసాయం, పశుపోషణ, కుటుంబ బాధ్యతలు, బాల్యంలోనే కనిపించిన నాయకత్వ లక్షణాలను పెంపొందింప చేసాయి. పన్నుల ఒత్తిడి, అధికార జోక్యం, మరియు గ్రామీణ జీవన అస్థిరత - ఇవన్నీ అతని జీవితంలో తొలినాళ్ల నుంచే కనిపిస్తాయి. ఈ అనుభవాలు పాపన్నలో అధికార వ్యవస్థ పట్ల విమర్శనాత్మక దృష్టిని పెంపొందించాయి. ఈ దృష్టి తరువాత కాలంలో అతని రాజకీయ చర్యలకు ఒక పునాదిగా మారింది.

ఈ దశలో పాపన్నను ఒక “తిరుగుబాటుదారుడిగా” చూడడం సరైంది కాదు. అతను ముందుగా ఒక గ్రామీణ సమాజ సభ్యుడు, తన సమాజం ఎదుర్కొంటున్న అన్యాయాలకు సాక్షిగా ఎదిగిన వ్యక్తి. అతని జీవితంలోని ఈ ప్రారంభ దశను అర్థం చేసుకోకుండా, అతని తరువాతి చర్యలను కేవలం వ్యక్తిగత హింసగా లేదా అకస్మాత్తు తిరుగుబాటుగా అర్థం చేసుకునే ప్రమాదం ఉంటుంది.

అందువల్ల, పాపన్న జన్మ మరియు కుటుంబ నేపథ్యం ఈ అధ్యయనంలో ఒక జీవచరిత్రగాత్మక సమాచారం మాత్రమే కాదు; అది సామాజిక నిర్మాణం మరియు రాజకీయ చైతన్యం కలిసే స్థానం. తదుపరి ఈ నేపథ్యం ఎలా పాపన్నను క్రమంగా ప్రతిఘటన మార్గంలోకి నడిపించిందో విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.2. బాల్యం, యువ దశ &amp; అణచివేత అనుభవాలు ====
17వ శతాబ్దంలో తెలంగాణ ప్రాంతం మొగల్ పాలన కింద ఉండేది. ఈ కాలంలో గౌడ్లు అధిక పన్నుల భారాన్ని మోయాల్సి వచ్చింది. జమీందార్లు, అధికారుల దౌర్జన్యానికి, అణచివేతకు ఎక్కువగా గురైన వర్గం. కుల వివక్షను ఎదుర్కొన్నారు. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గంగా నిలిచారు.

అయినప్పటికీ, గౌడ్లు గ్రామ స్వయం పాలనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. గ్రామ రక్షణలో కాపలాదారులుగా, నాయకులుగా ముందుండేవారు. సామాజిక ఐక్యతను కాపాడేవారు. ఇది గౌడ్ వంశానికి చెందినవారిలో స్వాభిమానం, ధైర్యం, సంఘటిత భావన పెరగడానికి కారణమైంది.

సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ యొక్క రాజకీయ చైతన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో అతని బాల్యం మరియు యువ దశ కీలకమైన విశ్లేషణాత్మక స్థలంగా నిలుస్తాయి. ఈ దశను ఒక సాధారణ జీవచరిత్రాత్మక కాలంగా కాకుండా, సామాజిక అణచివేత వ్యక్తిగత అనుభవంగా ఎలా అంతర్గతీకరించబడిందో చూపించే కాలంగా ఈ అధ్యయనం పరిగణిస్తుంది. గ్రామీణ తెలంగాణాలో ఒక గౌడ్ కుటుంబంలో జన్మించిన పాపన్న, చిన్ననాటి నుంచే అధికార వ్యవస్థ మరియు గ్రామీణ సమాజం మధ్య ఉన్న అసమానతలను ప్రత్యక్షంగా చూశాడు.

పన్నుల వసూళ్లు, అధికారుల దౌర్జన్యం, ప్రజల బాధలు, పాపన్న మనసులో మార్పు, బాల్య దశలో ఏర్పడిన తిరుగుబాటు భావజాలం, అన్యాయంపై ఆగ్రహం, ప్రజల పక్షాన నిలవాలనే సంకల్పం, స్వేచ్ఛా భావాలు, యువనదశకు మార్పు.

పాపన్న బాల్యం స్థిరత్వంతో నిండినదిగా జానపద సంప్రదాయాలు వర్ణించవు. భూస్వామ్య పన్ను వ్యవస్థ ప్రభావం కుటుంబ జీవనంపై నిరంతరం కనిపించేది. పన్ను వసూలుదారుల గ్రామ ప్రవేశాలు, వారి ఆదేశాత్మక భాష, మరియు అప్పుడప్పుడు జరిగే శిక్షాత్మక చర్యలు - ఇవన్నీ గ్రామీణ బాల్యానికి సహజ అనుభవాలుగా మారాయి. ఈ సందర్భాలలో పాపన్న అధికార ప్రతినిధులను ఒక రక్షణ వ్యవస్థగా కాకుండా, భయాన్ని కలిగించే శక్తిగా అనుభవించినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి.

యువ దశలోకి అడుగుపెట్టే సరికి, పాపన్నకు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అస్థిరత మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది. వ్యవసాయం మరియు మద్యం తయారీ వంటి వృత్తులు కుటుంబ జీవనానికి ఆధారమైనప్పటికీ, అవి పన్నుల భారానికి అత్యంత లోనయ్యేవి. యువకుడిగా పాపన్న తన కుటుంబం మరియు సమాజం ఎదుర్కొంటున్న ఆర్థిక ఒత్తిడిని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు. ఈ అనుభవాలు అతనిలో అన్యాయం పట్ల ఒక మౌన వ్యతిరేకతను పెంచాయి.

ఈ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేత కేవలం ఆర్థిక పరిమితులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. కుల ఆధారిత సామాజిక సంబంధాలు అతని దైనందిక జీవితంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. అధికార ప్రతినిధులతో, ఎలైట్ వర్గాలతో జరిగిన సంభాషణల్లో గౌడ్ వంటి శ్రామిక వర్గాలకు చూపబడిన తక్కువ గౌరవం, నిర్లక్ష్యం - ఇవన్నీ యువ పాపన్నలో ఒక స్పష్టమైన సామాజిక అవగాహనను కలిగించాయి. ఈ అవగాహన అతన్ని తన సమాజ స్థితిని ప్రశ్నించే స్థితికి తీసుకువచ్చింది.

యువ దశలో పాపన్న గ్రామీణ సమాజంలోని ఇతర అణగారిన వర్గాలతో - గొల్లలు, మడిగలు, ఎరుకల వర్గాల సభ్యులతో - సన్నిహితంగా మమేకమైనట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ పరస్పర సంబంధాలు అతనికి అణచివేత ఒక వ్యక్తిగత సమస్య కాదని, అది సామూహిక అనుభవం అని గ్రహించడానికి దోహదపడ్డాయి. ఈ గ్రహింపు అతని ఆలోచనలను క్రమంగా వ్యక్తిగత అసంతృప్తి నుంచి సామాజిక న్యాయం వైపు మళ్లించింది.

ఈ దశలో పాపన్న జీవితం ఒక కీలక మలుపును తీసుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అధికార వ్యవస్థతో జరిగిన ప్రత్యక్ష ఘర్షణలు - పన్నుల వసూలు సమయంలో జరిగిన అవమానాలు, గ్రామీణ పెద్దలపై జరిగిన అన్యాయాలు, లేదా శిక్షాత్మక చర్యలకు సాక్షిగా నిలవడం - ఇవన్నీ అతనిలో అధికారంపై భయం కంటే వ్యతిరేక భావాన్ని పెంచాయి. ఈ భావం హింసాత్మక చర్యలకు తక్షణ ప్రేరణగా కాకుండా, ఒక దీర్ఘకాలిక రాజకీయ చైతన్యంగా ఎదిగింది.

అందువల్ల, పాపన్న యువ దశను ఒక “తిరుగుబాటు ఆరంభం”గా కాకుండా, ప్రతిఘటనకు మానసిక-సామాజిక పునాది ఏర్పడిన దశగా చూడాలి. ఈ దశలో అతను ఇంకా ఆయుధాన్ని ఎత్తలేదు; కానీ అన్యాయాన్ని సహజంగా అంగీకరించలేని స్థితికి చేరుకున్నాడు. ఈ అంతర్గత పరిణామమే తరువాతి కాలంలో అతన్ని సంఘటిత ప్రతిఘటన మార్గంలోకి నడిపించింది.

ఈ విధంగా, బాల్యం మరియు యువ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేత అనుభవాలు అతని వ్యక్తిగత జీవితానికి మాత్రమే సంబంధించినవి కావు. అవి 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం అనుభవించిన నిర్మాణాత్మక అసమానతల ప్రతిబింబాలు. ఈ అంతర్గత చైతన్యం ఎలా బహిరంగ రాజకీయ చర్యలుగా మారిందో, పాపన్న ప్రతిఘటన మార్గాన్ని ఎలా ఎంచుకున్నాడో విశ్లేషించబడుతుంది.

చరిత్రకారుల దృష్టిలో పాపన్న గారి జననం ఒక వ్యక్తి పుట్టక కాదు. తెలంగాణ ప్రజల్లో నిద్రిస్తున్న తిరుగుబాటు చైతన్యానికి ఆరంభం. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా పుట్టిన సంకల్పానికి రూపం అని చెప్పవచ్చు.

బాల్య అనుభవాల ప్రభావం ప్రజావీరుడిగా రూపాంతరం చెందింది. ప్రజల తిరుగుబాట్లు పెరిగాయి. గ్రామీణ యోధులు వెలుగులోకి వచ్చారు. ప్రజా నాయకత్వం కొత్త రూపం దాల్చింది. ఈ పరిణామాల్లో పాపన్న గారి జననం ఒక చారిత్రక మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది.

==== 3.3 ప్రతిఘటన వైపు మలుపు: ====
ఆయుధ మార్గం మరియు నాయకత్వ ఆవిర్భావం

పాపన్న జీవితంలోని ఈ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో అత్యంత కీలకమైన అంశం-అతను ఎప్పుడు, ఎందుకు, ఏ పరిస్థితుల్లో ఆయుధ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు అన్న ప్రశ్న. ఈ అధ్యయనం ఈ మలుపును ఒక అకస్మాత్తు నిర్ణయంగా లేదా వ్యక్తిగత ఆగ్రహపు దిశగా చూడదు. దీనికి బదులుగా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణలోని అణచివేత, రాష్ట్రం-గ్రామం మధ్య విరోధం, మరియు యువ పాపన్నలో ఏర్పడిన సామాజిక చైతన్యం కలిసి ఈ నిర్ణయానికి దారితీసినట్లు తెలుస్తుంది.

స్వేచ్ఛను కాపాడేది ధైర్యం. యువ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేతలు క్రమంగా అతని అంతర్గత అసంతృప్తిని బహిరంగ ప్రతిఘటనగా మార్చాయి. పన్ను వసూలుదారుల హింసాత్మక ప్రవర్తన, గ్రామీణ పెద్దల అవమానం, మరియు అధికార న్యాయ వ్యవస్థ వైఫల్యం - ఇవన్నీ అతనిలో “న్యాయం అధికారంలో లేదు” అనే భావనను బలపరిచాయి. ఈ భావన పాపన్నను చట్టబద్ధ మార్గాలపై ఆశ విడిచే స్థితికి తీసుకువచ్చింది.

వ్యవస్థ విధించిన బానిస సంకెళ్లను తెంచుకుని, తనదైన మార్గాన్ని నిర్మించుకోవడానికి ఆయన సిద్ధమయ్యాడు. ఆ సంక్షోభ సమయంలో నిలబడి పోరాడే ఆత్మవిశ్వాసమే ఆయనను నడిపించింది. ఎందుకంటే, నీ ధైర్యమే నీ భవిష్యత్తు.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అన్యాయాలను మౌనంగా భరించడం కంటే, వాటిపై ఎదురుదాడి చేయడమే సరైన మార్గమని ఆయన నమ్మాడు. ఎందుకంటే, ధైర్యం ఉన్నవారే చరిత్రను మార్చగలరు.

ఈ దశలో ఆయుధ మార్గం ఒక “ఎంపిక”గా కాకుండా, ఆఖరి ప్రత్యామ్నాయంగా ఎదిగింది. గ్రామీణ సమాజానికి అధికార సంస్థల ద్వారా న్యాయం లభించని పరిస్థితుల్లో, హింసాత్మక ప్రతిఘటన ఒక నైతికంగా న్యాయమైన మార్గంగా భావించబడింది. ఈ దృష్టిలో, పాపన్న ఆయుధాన్ని ఎత్తడం వ్యక్తిగత ధైర్య ప్రదర్శన కాదు; అది ఒక సామాజిక బాధ్యత, నైతికతతో పుట్టిన చర్య.

ఆయన పోరాట తత్వం కేవలం భౌతికమైన సరిహద్దుల విస్తరణ కోసం లేదా కేవలం మట్టిపై ఆధిపత్యం కోసం సాగినది కాదు. ఆయన ఆయుధ మార్గానికి ఉన్న పరమార్థం ఒక్కటే: భూమి కోసం కాదు, మనుషుల కోసం పోరాడు.

ఆయన సాగించిన పోరాటాలు కేవలం రాజ్య విస్తరణ కోసమో లేదా వ్యక్తిగత ఆధిపత్యం కోసమో సాగినవి కావు. ఆయన చేసిన ప్రతి యుద్ధం స్వేచ్ఛ కోసమే చేశాడు.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతకు లొంగిపోకుండా, ప్రజా రక్షణ కోసం బాధ్యతను భుజానెత్తుకున్న ఆయన... అన్యాయానికి తలవంచని అజేయ యోధుడు.

ఆయుధ మార్గాన్ని ఎంచుకున్న వెంటనే పాపన్న ఒంటరిగా నిలవలేదు. అతని చుట్టూ గౌడ్, గొల్ల, మడిగ, ఎరుకల వంటి అణగారిన వర్గాలకు చెందిన యువకులు చేరినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ సమూహం సాంప్రదాయ సైనిక శిక్షణ పొందిన దళం కాదు; కానీ వీరికి అడవుల పరిజ్ఞానం, భూభాగంపై అవగాహన, మరియు పరస్పర విశ్వాసం ఉంది. ఈ లక్షణాలే పాపన్న నాయకత్వానికి తొలి బలంగా మారాయి.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతను కూకటివేళ్లతో పెకలించి వేయడానికి ఆయన స్థానిక యువతలోని నిగూఢ శక్తిని మేల్కొలిపాడు. ఎందుకంటే, ఏ ఉద్యమానికైనా యువతే భవిష్యత్తు ఆశ.

విడివిడిగా ఉంటే అణిచివేయబడే శక్తులు, ఒకే తాటిపైకి వస్తే అజేయమైన సైన్యంగా మారతాయని ఆయన నిరూపించాడు. ఎందుకంటే, ఐక్యతే ప్రజల అసలైన బలం.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆ యువకులు తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టడానికి సిద్ధపడ్డారు. ఎందుకంటే, నాటి వారి పోరాటం కేవలం వర్తమాన కష్టాల నుంచి విముక్తి కోసమే కాదు; ప్రతి త్యాగం భవిష్యత్తు తరాల కోసమే.

హింసాత్మక ప్రతిఘటన ఒక నైతికంగా న్యాయమైన మార్గంగా భావించబడింది. ఈ ఆశయంతోనే, ఆయన కేవలం ఒక చట్టవిరుద్ధుడిగా కాకుండా, ధర్మం కోసం కత్తి దూసిన మహా వీరుడిగా చరిత్రలో నిలిచాడు.

పాపన్న నాయకత్వం ఈ దశలో బలవంతంగా విధించబడినదిగా కాకుండా, ప్రజల అంగీకారంతో రూపుదిద్దుకుంది. అతని చర్యలు కేవలం అధికారంపై దాడులుగా కాకుండా, గ్రామీణ సమాజానికి రక్షణగా నిలిచాయి. పన్ను వసూలుదారుల దౌర్జన్యాన్ని అడ్డుకోవడం, అధికార ప్రతినిధుల అక్రమాలను ప్రశ్నించడం - ఇవన్నీ అతన్ని గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో ఒక “న్యాయ ప్రతినిధి”గా నిలబెట్టాయి.

అణచివేతకు అలవాటు పడిన సమాజంలో ఆత్మగౌరవ బీజాలు నాటడం అంత సులువు కాదు. పాలకుల కరుణ కోసం వేచి చూడకుండా, తమ సొంత బలంతో హక్కులను దక్కించుకోవాలనే చైతన్యాన్ని పాపన్న ప్రజల్లో రగిలించాడు. ఆయన ప్రస్థానం చాటిచెప్పిన నైతిక సూత్రం ఒక్కటే — గౌరవం సంపాదించాలి, అడగకూడదు.

అధికార దర్పంతో ప్రజలను శాసించే రాచరిక పోకడలకు భిన్నంగా, అణగారిన వర్గాల కన్నీళ్లు తుడవడమే పరమార్థంగా భావించి, నిజమైన నాయకత్వం అంటే సేవ అని చూపించాడు.

అధికారాలు, పదవులు కాలగర్భంలో కలిసిపోయినా.. అణగారిన ప్రజల కన్నీళ్లు తుడిచి, వారి రక్షణకై అంకితమైన ఆశయం మాత్రమే చరిత్రలో నిలిచిపోతుంది. నాటి ఆయన పోరాటం నిరూపించిన సత్యం ఒక్కటే: సేవే చిరస్మరణీయమైన జీవితం.

వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం కాకుండా, ప్రజా రక్షణ కోసం ఆయన చూపిన నిబద్ధతే జనులలో ఆయనపై అచంచలమైన నమ్మకాన్ని పెంచింది. ఎలాంటి స్వార్థం లేని ఆ “నీ నిజాయితీయే నీ బలం” అని ఆయన ప్రజాదరణే నిరూపించింది.

వ్యక్తిగత స్వార్థం కోసం కాకుండా, తన సమాజ విముక్తి కోసం సర్వస్వాన్ని అంకితం చేసినప్పుడే ఒక సాధారణ మనిషి యుగపురుషుడిగా మారతాడని ఆయన నిరూపించాడు. ఎందుకంటే, ప్రజల కోసం జీవించడం మహోన్నతం.

ఆయన ఆశయం, ఆలోచన, మరియు ఆయుధ మార్గం - అన్నీ కేవలం వ్యక్తిగత లాభం కోసం పుట్టినవి కావు. ఆయన నడిచిన ప్రతి అడుగూ ప్రజల కోసమే వేశాడు.

రాజ్యాధికారాలు బలవంతంగా రుద్దే కిరీటాల కన్నా, ప్రజల హృదయాలలో సంపాదించుకునే స్థానమే శాశ్వతమైనదని ఆయన నమ్మాడు. ఎందుకంటే, ప్రజల విశ్వాసమే గొప్ప సింహాసనం.

రాజ్యాధికార సైన్య బలం ముందు నిలబడటానికి ఆయనకు ఉన్న ఏకైక ఆయుధం ప్రజాశక్తే. అందుకే ఆయన ఎల్లప్పుడూ ప్రజలే తన బలం అని నమ్మిన నాయకుడుగా నిలిచాడు.

ఈ నాయకత్వ ఆవిర్భావంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం పాపన్న యొక్క సంఘటనా సామర్థ్యం. అతను చిన్నచిన్న సమూహాలను సమన్వయం చేయడం, భూభాగాన్ని వ్యూహాత్మకంగా ఉపయోగించడం, మరియు ప్రమాదాన్ని పంచుకోవడం వంటి లక్షణాలను ప్రదర్శించినట్లు జానపద వర్ణనలు సూచిస్తాయి. ఈ లక్షణాలు అతన్ని కేవలం ఒక యోధుడిగా కాకుండా, ఒక సంఘటిత ఉద్యమ నాయకుడిగా మారుస్తాయి.

ఈ దశలో పాపన్నను “బందిపోటు”గా ముద్ర వేయడం ప్రారంభమైనట్లు చారిత్రక మూలాలు సూచిస్తాయి. అయితే ఈ ముద్ర వేయడం అతని ఉద్యమ స్వరూపాన్ని పూర్తిగా ప్రతిబింబించదు. అధికార దృష్టిలో చట్టానికి వెలుపల ఉన్న చర్యలు నేరుగాగా కనిపించినప్పటికీ, ప్రజా దృష్టిలో అవే చర్యలు న్యాయ పరిరక్షణగా అర్థమయ్యాయి. ఈ విరోధాత్మక దృక్పథమే పాపన్న చరిత్రలోని ప్రధాన సమస్యగా ఈ గ్రంథం ముందుగానే గుర్తించింది.

వ్యవస్థలు వేసే ముద్రలు తాత్కాలికమే కానీ, అణగారిన వర్గాల ఆత్మగౌరవం కోసం నిలబడిన నాడే ఒక వ్యక్తి చరిత్రలో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదిస్తాడు. ఎందుకంటే, నీ స్వాభిమానమే నీ గుర్తింపు.

అధికారిక వ్యవస్థలు ఆయనను ఏ పేరుతో పిలిచినా, భౌతిక సంపద కన్నా బడుగు బలహీన వర్గాల ఆత్మగౌరవమే మిన్న అని ఆయన చాటిచెప్పాడు. బానిసత్వంగా బతకడం కన్నా, స్వేచ్ఛగా తలెత్తుకుని నిలబడటమే గొప్పదని, స్వాభిమానమే నిజమైన సంపద అని నిరూపించాడు.

రాష్ట్రాధికారాలు ఎలాంటి ముద్రలు వేసినా, శతాబ్దాల భయాన్ని వీడి అణగారిన వర్గాలు తమ హక్కుల కోసం పోరాడేలా ఆయన వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపాడు. బాహ్య శక్తుల బలం కన్నా, అంతర్గత సంకల్పమే యుద్ధాన్ని గెలిపిస్తుందని చాటిచెప్పాడు. ఎందుకంటే, ధైర్యం నీలోనే ఉంది.

అధికారిక శాసనాలు ఆయనను ఏ పేరుతో పిలిచినా, అణగారిన ప్రజలకు రక్షణగా నిలిచిన ఆ సర్దార్... పేదల గుండెల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిన పేరుగా మారాడు.

ఈ విధంగా, పాపన్న ప్రతిఘటన వైపు మలుపు ఒక వ్యక్తిగత కథ కాదు. అది 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం ఎదుర్కొన్న సంక్షోభానికి వచ్చిన సామూహిక ప్రతిస్పందన. ఆయుధ మార్గం ద్వారా అతను తన సమాజానికి ఒక స్వరం ఇచ్చాడు; నాయకత్వం ద్వారా ఆ స్వరాన్ని సంఘటిత శక్తిగా మార్చాడు. ఈ ప్రారంభ ప్రతిఘటన ఎలా విస్తరించి, ఒక స్థిరమైన ఉద్యమంగా మారిందో విశ్లేషించబడుతుంది. 

అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా నాడు ఆయన వేసిన ఆ ధైర్య సాహసాల అడుగే, నేడు చరిత్ర పుటల్లో ఆయనను అమరుడిగా నిలిపింది. ఎందుకంటే, ధైర్యవంతులను కాలం గౌరవిస్తుంది.

అణచివేతకు అలవాటు పడిన సమాజంలో తిరుగుబాటు జ్వాలలను రగిలించిన ఆ సర్దార్... నిజంగానే భయాన్ని జయించిన ధైర్యానికి ప్రతీక.

సామాన్యుల గుండెల్లో స్వేచ్ఛా శ్వాసను నింపి, శతాబ్దాల అణచివేతపై తిరుగుబాటు బావుటా ఎగురవేసిన ఆ సర్దార్... తెలంగాణ నేల గర్వించే మహానుభావుడు.

రాజ్యాధికారాల వైభవం కోసం, కిరీటాల దర్పం కోసం కాకుండా... సబ్బండ వర్గాల ఆకలి తీర్చి, వారి ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడటమే పాలకుడి పరమధర్మమని పాపన్న నిరూపించాడు. సమాజంలో నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందడం కంటే, ఆ సమాజానికి సేవకుడిగా నిలబడటమే అత్యున్నతమైన విలువ అని ఆయన చారిత్రక ప్రస్థానం స్పష్టం చేస్తుంది. ఒక చారిత్రక సత్యంగా నిలిచే నిజం ఒక్కటే — నీ సేవే నీ గొప్పతనం.

చరిత్ర పుటలలో అద్భుతాలుగా కనిపించే ఏ విజయమైనా, దాని వెనుక ఏళ్ల తరబడి సాగిన అకుంఠిత దీక్ష, కఠోర శ్రమ దాగి ఉంటాయి. పాపన్న రాచరిక శక్తులపై సాధించిన విజయాలు కేవలం అదృష్టంతోనో, హఠాత్తుగానో లభించినవి కావు. వనరులు లేని స్థితి నుండి వ్యూహాలను నిర్మించుకుంటూ, ఆపదలను ఎదుర్కొంటూ ఆయన సాగించిన నిరంతర పోరాటమే అతన్ని ఒక ప్రజా నాయకుడిగా నిలబెట్టింది. సుదీర్ఘ చారిత్రక ప్రస్థానాలు చాటిచెప్పే సత్యం ఒక్కటే — కష్టం విజయానికి మూలధనం.

రాజ్యాధికారం అనేది కేవలం కోటలను ఏలడానికో, పన్నుల ద్వారా ఖజానాను నింపుకోవడానికో పరిమితం కాకూడదని పాపన్న తన పాలనా విధానం ద్వారా నిరూపించాడు. నిజమైన నాయకుడు ప్రజలపై అధికారాన్ని చలాయించేవాడు కాదు, వారి కష్టాల్లో తోడుగా నిలిచి భరోసానిచ్చేవాడు. ప్రజాదరణ పొందిన ఏ చారిత్రక విప్లవమైనా నాయకుడి నిస్వార్థమైన త్యాగం, ప్రజా సంక్షేమంపైనే నిర్మితమవుతుంది. సర్దార్ పాపన్న ప్రస్థానం నిరూపించిన సత్యం ఒక్కటే — నాయకత్వానికి ధర సేవ.

==== 3.4. తొలి దాడులు, ప్రజా మద్దతు &amp; ఉద్యమ విస్తరణ ====
పాపన్న ప్రతిఘటన ఉద్యమం యొక్క తొలి దశను అర్థం చేసుకోవాలంటే, అతని మొదటి దాడులను కేవలం సైనిక చర్యలుగా కాకుండా, సామాజిక-రాజకీయ సంకేతాలుగా చూడాలి. ఈ ప్రారంభ చర్యలు యాదృచ్ఛికంగా జరిగినవి కావు; అవి గ్రామీణ సమాజంలో పేరుకుపోయిన అసంతృప్తికి ఒక స్పష్టమైన ప్రతిస్పందనగా వెలిసాయి. ఈ దశలో పాపన్న ఉద్యమం ఒక వ్యక్తిగత ప్రతీకార చర్యగా కాకుండా, ప్రజా న్యాయ భావనతో అనుసంధానమైన సంఘటిత ప్రతిఘటనగా రూపుదిద్దుకుంది. 

పాపన్న చేపట్టిన తొలి దాడులు ప్రధానంగా పన్ను వసూలుదారులు, స్థానిక అధికార ప్రతినిధులు, మరియు గ్రామీణ సమాజంపై ప్రత్యక్షంగా అణచివేతకు పాల్పడిన వ్యక్తులను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఈ లక్ష్యం యాదృచ్ఛికం కాదు. గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో పన్ను వసూలుదారులు రాష్ట్రాధికారానికి ప్రత్యక్ష ప్రతినిధులు. వారి మీద జరిగిన దాడులు రాష్ట్రాధికారంపై సవాల్‌గా మాత్రమే కాకుండా, గ్రామీణ సమాజానికి ఒక మానసిక విముక్తి అనుభూతిని కూడా కలిగించాయి. ఈ దాడులు “న్యాయం సాధ్యమే” అనే భావనను ప్రజలలో బలపరిచాయి. పాపన్న ప్రజల కన్నీటిని తుడిచిన మహా నాయకుడు.

ఈ తొలి చర్యలకు ప్రజల మద్దతు ఎలా లభించిందన్నది ఈ అధ్యాయంలోని కీలక అంశం. పాపన్న మరియు అతని అనుచరులు గ్రామీణ సమాజానికి ప్రత్యక్ష హానిని కలిగించని విధంగా చర్యలు చేపట్టినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. దోపిడీగా వసూలు చేసిన పన్నులను తిరిగి ప్రజలకు పంచడం, అధికారుల అక్రమ సంపదను స్వాధీనం చేసుకోవడం వంటి చర్యలు అతని ఉద్యమాన్ని ఒక నైతిక ఆధారంపై నిలబెట్టాయి. ఈ చర్యల వల్ల పాపన్న ఒక “దోపిడీదారు”గా కాకుండా, ఒక న్యాయ పరిరక్షకుడిగా ప్రజల మదిలో స్థానం సంపాదించాడు.

ప్రజా మద్దతు కేవలం నైతికంగా మాత్రమే కాకుండా, వ్యూహాత్మకంగా కూడా మారింది. గ్రామీణ ప్రజలు పాపన్నకు ఆహారం, ఆశ్రయం, సమాచారాన్ని అందించడం ద్వారా ఉద్యమానికి ఒక రహస్య వ్యూహాలను నిర్మించారు. ఈ మద్దతు లేకుండా పాపన్న ఉద్యమం దీర్ఘకాలం కొనసాగడం సాధ్యమయ్యేది కాదు. ప్రజల సహకారం అతని దళాలకు చలనం, రహస్యత, మరియు భూభాగంపై ఆధిపత్యాన్ని అందించింది.

ఈ దశలో ఉద్యమం భౌగోళికంగా కూడా విస్తరించింది. మొదట స్థానికంగా ప్రారంభమైన ప్రతిఘటన క్రమంగా సమీప గ్రామాలకు, అడవీ ప్రాంతాలకు, మరియు వ్యూహాత్మక మార్గాల వైపు విస్తరించింది. ఈ విస్తరణ యుద్ధాత్మక ఆక్రమణగా కాకుండా, ప్రజల అనుమతితో సాగిన విస్తరణగా చూడాలి. పాపన్న ఉద్యమం విస్తరించిన ప్రతి ప్రాంతంలో, అక్కడి గ్రామీణ సమాజం ముందుగా ఎదుర్కొన్న అనుభవాలు – పన్నుల దోపిడీ, అధికార అణచివేత – ఈ ఉద్యమానికి అనుకూల వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి.

ఈ విస్తరణతో పాటు, పాపన్న ఉద్యమం మరింత సంఘటిత స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంది. చిన్నచిన్న సమూహాలు పరస్పరం సమన్వయం చేసుకుంటూ పనిచేయడం, ప్రమాద సమయంలో చెల్లాచెదురుగా విడిపోయి మళ్లీ కలవడం వంటి పద్ధతులు ఈ దశలో అభివృద్ధి చెందినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ పద్ధతులు ఉద్యమాన్ని ఒక సడలిన గుంపు నుంచి ఒక వ్యవస్థీకృత ప్రతిఘటనగా మార్చాయి. 

ఈ దశలోనే రాష్ట్రాధికారాలు పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక గంభీరమైన ముప్పుగా గుర్తించడం ప్రారంభించాయి. తొలి దాడులు స్థానిక స్థాయిలో పరిమితమైనవిగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి వెనుక ఉన్న ప్రజా మద్దతు మరియు వేగవంతమైన విస్తరణ అధికార వ్యవస్థను అప్రమత్తం చేసింది. ఫలితంగా, పాపన్నపై నిఘా పెరగడం, అతని చర్యలను “చట్టవిరుద్ధ హింస”గా వర్గీకరించడం మొదలైంది. ఈ అధికార స్పందన ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య ప్రత్యక్ష సంఘర్షణకు దారితీసే సంకేతంగా నిలిచింది.

ఈ విధంగా, పాపన్న ఉద్యమం యొక్క తొలి దాడులు మరియు వాటి ద్వారా ఏర్పడిన ప్రజా మద్దతు, ఉద్యమాన్ని ఒక వ్యక్తిగత ప్రతిఘటన నుంచి ఒక ప్రజా ఆధారిత రాజకీయ ఉద్యమంగా మార్చాయి. ఈ దశలో పాపన్న కేవలం ఒక నాయకుడిగా కాకుండా, గ్రామీణ సమాజం తన అసంతృప్తిని వ్యక్తపరచుకునే ఒక ప్రతీకగా ఎదిగాడు. ఈ విధంగా విస్తరించిన ఉద్యమం స్థిరమైన సైనిక-రాజకీయ నిర్మాణంగా మారిందని విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.5 ఉద్యమ సంస్థాగతీకరణ: దళాలు, వ్యూహాలు &amp; కోటల పాత్ర ====
పాపన్న ఉద్యమం యొక్క ఈ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో కీలకమైన అంశం - అది ఎలా ఒక వ్యక్తి ఆధారిత ప్రతిఘటన నుంచి సంస్థాగత ఉద్యమంగా రూపాంతరం చెందిందన్నది. తొలి దాడులు మరియు ప్రజా మద్దతు ద్వారా ఉద్యమం స్థిరపడిన తరువాత, పాపన్న తన ప్రతిఘటనను దీర్ఘకాలం కొనసాగించడానికి అవసరమైన నిర్మాణాలను అభివృద్ధి చేశాడు. ఈ ప్రక్రియను ఈ అధ్యయనం “సంస్థాగతీకరణ”గా నిర్వచిస్తుంది.

దళాల నిర్మాణం మరియు సామాజిక కూర్పు

పాపన్న ఉద్యమంలోని దళాలు సంప్రదాయ సైనిక యూనిట్లలా శిక్షణ పొందినవి కావు. అవి ప్రధానంగా గ్రామీణ సమాజం నుంచి వచ్చిన యువకులతో ఏర్పడిన సమన్వయమైన సమూహాలు. ఈ దళాలలో గౌడ్, గొల్ల, మడిగ, ఎరుకల వంటి వర్గాల సభ్యులు ఉండటం గమనార్హం. వీరి మధ్య కుల ఆధారిత కఠిన విభజనలు కాకుండా, ఒక సామూహిక అనుభవం మరియు లక్ష్యం ఆధారంగా ఐక్యత ఏర్పడింది.

ఈ దళాల నిర్మాణం సమాంతరంగా సాగింది. కఠినమైన హోదా వ్యవస్థలకన్నా పరస్పర విశ్వాసం, అనుభవం, మరియు నాయకత్వ సామర్థ్యం ఆధారంగా పాత్రలు నిర్ణయించబడినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ దళాల నిర్మాణం ఉద్యమానికి అనుకూలంగా మారింది; ఎందుకంటే ఇది దళాలను వేగంగా కదలడానికి, ప్రమాద సమయంలో చెల్లాచెదురుగా విడిపోయి మళ్లీ కూడడానికి సహాయపడింది.

వ్యూహాలు: భూభాగం, చలనం మరియు హఠాత్ దాడులు

పాపన్న ఉద్యమం యొక్క సైనిక వ్యూహాలు సంప్రదాయ యుద్ధ విధానాలకు భిన్నంగా ఉన్నాయి. బహిరంగ యుద్ధాలు లేదా కోటలపై ప్రత్యక్ష ఆక్రమణలకన్నా, భూభాగ పరిజ్ఞానం మరియు చలనశీలతపై ఆధారపడిన వ్యూహాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడ్డాయి. అడవులు, కొండలు, సంకుచిత మార్గాలు - ఇవన్నీ ఉద్యమానికి సహజ రక్షణగా మారాయి.

హఠాత్ దాడులు (surprise attacks), వేగవంతమైన ఉపసంహరణలు, మరియు చిన్న స్థాయి చర్యలు ఉద్యమానికి ప్రధాన లక్షణాలుగా నిలిచాయి. ఈ వ్యూహాలు రాష్ట్రాధికార దళాలను గందరగోళానికి గురిచేశాయి. అధికార దళాలు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, భూభాగంపై అవగాహన లేకపోవడం, మరియు ప్రజల మద్దతు లేమి - ఇవన్నీ వారి సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేశాయి.

ఉద్యమం దీర్ఘకాలం నిలవాలంటే, ప్రత్యక్ష సైనిక ఆధిపత్యాన్ని కాకుండా, కాలాన్ని మరియు స్థలాన్ని నియంత్రించే సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయాలి. ఈ విషయమే పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక తాత్కాలిక తిరుగుబాటుగా కాకుండా, ఒక స్థిరమైన ప్రతిఘటనగా మార్చింది.

కోటల పాత్ర: రక్షణ, అధికార ప్రతీక, మరియు ప్రత్యామ్నాయ కేంద్రాలు

పాపన్న ఉద్యమంలో కోటలు ఒక కీలకమైన పాత్ర పోషించాయి. ఈ కోటలను కేవలం సైనిక రక్షణ కట్టడాలుగా చూడడం సరిపోదు. అవి ఉద్యమానికి భౌతిక రక్షణతో పాటు ప్రతీకాత్మక అధికారాన్ని కూడా అందించాయి. కోటలు ఉద్యమానికి ఒక స్థిర కేంద్రాన్ని ఇచ్చాయి; అక్కడ దళాలు విశ్రాంతి తీసుకోవడం, వ్యూహాలు రూపొందించడం, మరియు వనరులను సమీకరించడం జరిగింది.

ఈ కోటలు గ్రామీణ సమాజానికి ఒక సందేశాన్ని కూడా పంపాయి: రాష్ట్రాధికారానికి వెలుపల కూడా ఒక అధికార నిర్మాణం సాధ్యమని. కోటల ఉనికి పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక చెల్లాచెదురైన దళాల సమాహారం నుంచి, ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ స్థలంగా మార్చింది. ఈ స్థలంలో న్యాయం, రక్షణ, మరియు నాయకత్వం అధికారిక వ్యవస్థకు భిన్నంగా అమలైనట్లు జానపద వర్ణనలు సూచిస్తాయి.

కోటల చుట్టూ ఏర్పడిన కార్యకలాపాలు ఉద్యమానికి ప్రజా మద్దతును మరింత బలపరిచాయి. గ్రామీణ ప్రజలు కోటలను తమ భద్రతకు ప్రతీకలుగా చూడడం ప్రారంభించారు. ఈ మానసిక మార్పు ఉద్యమాన్ని మరింత లోతుగా ప్రజల జీవితాల్లోకి చేర్చింది.

సంస్థాగతీకరణ యొక్క రాజకీయ అర్థం

ఈ దశలో పాపన్న ఉద్యమం ఒక కీలక మార్పు దశను చేరుకుంది. అది కేవలం అధికారంపై దాడులు చేసే గుంపుగా కాకుండా, ఒక ప్రత్యామ్నాయ అధికార నమూనాను సూచించే ఉద్యమంగా మారింది. దళాల నిర్మాణం, వ్యూహాల స్థిరీకరణ, మరియు కోటల పాత్ర - ఇవన్నీ కలిసి ఉద్యమాన్ని ఒక రాజకీయ సవాలుగా నిలబెట్టాయి. 

రాష్ట్రాధికారాలు ఈ పరిణామాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించడం ప్రారంభించాయి. ఉద్యమం ఇప్పుడు కేవలం చట్ట సమస్య కాదు; అది అధికారానికి ప్రత్యక్ష సవాల్. ఈ దశ నుంచే పాపన్న ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య సంఘర్షణ ఒక కొత్త స్థాయికి చేరుకుంది.

ఈ విధంగా, ఉద్యమ సంస్థాగతీకరణ పాపన్నను కేవలం ఒక యోధుడిగా కాకుండా, ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ ఆలోచనకు ప్రతినిధిగా నిలబెట్టింది.

==== 3.6. రాష్ట్ర ప్రతిస్పందన, నిఘా &amp; పెరుగుతున్న సంఘర్షణ ====
పాపన్న ఉద్యమం సంస్థాగత రూపాన్ని సంతరించుకున్న తర్వాత, రాష్ట్రాధికారాల స్వరూపం గణనీయంగా మారింది. ప్రారంభ దశలో స్థానిక స్థాయిలో “చిన్నపాటి అశాంతి”గా భావించిన ప్రతిఘటన, కోటల నిర్మాణం, విస్తరిస్తున్న దళాలు, మరియు ప్రజా మద్దతుతో కూడిన చర్యల నేపథ్యంలో, రాష్ట్రానికి ఒక రాజకీయ-భద్రతా సవాలుగా కనిపించడం ప్రారంభించింది. ఈ దశ నుంచే పాపన్న ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య సంఘర్షణ ఒక నిర్మాణాత్మక, దీర్ఘకాలిక రూపాన్ని సంతరించుకుంది.

నిఘా వ్యవస్థ విస్తరణ

రాష్ట్రం ముందుగా తీసుకున్న చర్య నిఘా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం. స్థానిక జాగీర్దార్లు, ఫౌజ్దార్లు, మరియు గ్రామస్థాయి మధ్యవర్తులకు పాపన్న కదలికలపై సమాచారం సేకరించే బాధ్యతలు అప్పగించబడ్డాయి. ఈ నిఘా కేవలం సైనిక కదలికలకే పరిమితం కాలేదు; పాపన్నకు మద్దతు ఇస్తున్న గ్రామాలు, కుటుంబాలు, మరియు వృత్తి సమూహాలపై కూడా దృష్టి సారించింది. ఈ విధంగా, రాష్ట్రం ఉద్యమాన్ని ఒక వ్యక్తి సమస్యగా కాకుండా, ఒక సామాజిక సమూహంగా గుర్తించి దాన్ని అణచివేయడానికి / విరిచివేయడానికి ప్రయత్నించింది.

నిఘా పెరిగిన కొద్దీ, గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి కూడా పెరిగింది. అనుమానితులపై విచారణలు, శిక్షాత్మక చర్యలు, మరియు అప్పుడప్పుడూ సామూహిక దండనలు అమలయ్యాయి. ఈ చర్యలు ఉద్యమానికి మద్దతును తగ్గించాలన్న ఉద్దేశంతో చేపట్టినప్పటికీ, వాస్తవంగా అవి గ్రామీణ సమాజంలో రాష్ట్రంపై ఉన్న వ్యతిరేకత మరింత బలపరిచాయి.

నేరీకరణ (Criminalization) ప్రక్రియ

ఈ దశలో రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని అధికారికంగా “నేరం”గా వర్గీకరించడం ప్రారంభించింది. చారిత్రక మూలాలలో పాపన్నను “బందిపోటు”, “దొంగ”, “అశాంతి కారకుడు”గా సూచించడం పెరిగింది. ఈ భాషా మార్పు తటస్థమైనది కాదు; ఇది ఉద్యమాన్ని రాజకీయంగా కాకుండా, చట్టవిరుద్ధంగా చూపించడానికి రూపొందించిన ఒక వాదనాత్మక వ్యూహం. ఈ నేరీకరణ ద్వారా, ఉద్యమానికి ఉన్న నైతిక ఆధారాన్ని దెబ్బతీయడం, అలాగే దాన్ని అణచివేయడానికి కఠిన చర్యలకు న్యాయబద్ధత కల్పించడం అధికారుల లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

అయితే, ఈ నేరీకరణ ప్రజాస్మృతిలో పూర్తిగా అంగీకరించబడలేదు. గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో పాపన్న చర్యలు ఇప్పటికీ న్యాయ పరిరక్షణగా కనిపించాయి. ఈ విరోధాత్మక దృక్పథమే రాష్ట్రం-సమాజం మధ్య ఉన్న చీలికను మరింత పెంచింది.

సైనిక చర్యలు మరియు సంఘర్షణ పెరుగుదల

నిఘా మరియు నేరీకరణ సరిపోకపోవడంతో, రాష్ట్రం క్రమంగా ప్రత్యక్ష సైనిక చర్యల వైపు మళ్లింది. పాపన్న కోటలపై దాడులు, దళాలను చెల్లాచెదురుగా చేయడానికి ప్రయత్నాలు, మరియు అతని అనుచరులను పట్టుకునే ఆపరేషన్లు ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే, భూభాగంపై పాపన్న దళాలకు ఉన్న పరిజ్ఞానం, ప్రజల సహకారం, మరియు చలనశీల వ్యూహాలు - ఇవన్నీ రాష్ట్ర దళాల ప్రయత్నాలను తరచూ విఫలమయ్యేలా చేశాయి.

ఈ సైనిక చర్యలు సంఘర్షణను మరింత తీవ్రమయ్యేలా చేశాయి. చిన్న చిన్న దాడులు పెద్ద ప్రతీకార చర్యలకు దారితీశాయి; స్థానిక సంఘర్షణలు ప్రాంతీయ అస్థిరతగా మారాయి. ఈ పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక పరిమిత ప్రాంతీయ ప్రతిఘటన నుంచి, రాష్ట్ర స్థాయి సమస్యగా మార్చింది.

రాజకీయ అర్థం

ఈ దశలో సంఘర్షణ కేవలం పాపన్న మరియు రాష్ట్రం మధ్య వ్యక్తిగత పోరాటంగా మిగలలేదు. అది రెండు విభిన్న అధికార భావనల మధ్య పోటీగా మారింది. ఒకవైపు – రాష్ట్రం చట్టం, పన్ను, మరియు పరిపాలనా నియంత్రణ ద్వారా అధికారాన్ని అమలు చేయాలనుకుంది; మరోవైపు – పాపన్న ఉద్యమం ప్రజా న్యాయం, రక్షణ, మరియు ప్రత్యామ్నాయ నాయకత్వం ద్వారా అధికారాన్ని ఆవిష్కరించింది. ఈ పోటీపూరిత సంఘర్షణను దీర్ఘకాలికంగా మరింత విస్తృతి, చేసింది.

ఈ విధంగా, రాష్ట్ర ప్రతిస్పందన మరియు పెరుగుతున్న నిఘా పాపన్న ఉద్యమాన్ని అణచివేయాలన్న ప్రయత్నాలుగా మాత్రమే కాకుండా, ఉద్యమాన్ని మరింత రాజకీయంగా స్పష్టంగా నిర్వహించే ప్రక్రియగా కూడా పనిచేశాయి. ఈ పెరుగుతున్న సంఘర్షణ పాపన్న ఉద్యమాన్ని విప్లవాత్మక దశకు తీసుకువెళ్లింది, మరియు చివరకు అది ఒక నిర్ణాయక మలుపును చేరుకుందని విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.7. నిర్ణాయక మలుపు: ఘర్షణ శిఖరం &amp; ఉద్యమ పరిమితులు ====
పాపన్న ఉద్యమం ఈ దశకు వచ్చేసరికి, అది తన శక్తి పరాకాష్టను చేరుకున్నట్లే కనిపిస్తుంది. దళాల సంస్థాగతీకరణ, కోటల ఉనికి, ప్రజా మద్దతు, మరియు రాష్ట్రాధికారానికి ఎదురుగా నిలిచిన ప్రత్యామ్నాయ అధికార భావన - ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని ఒక గణనీయమైన రాజకీయ శక్తిగా మార్చాయి. అయితే, ఇదే దశలో ఉద్యమం తన అంతర్గత పరిమితులను కూడా స్పష్టంగా ఎదుర్కొంది. ఈ అధ్యాయం ఈ ద్వంద్వ పరిస్థితిని - శక్తి మరియు పరిమితి - ఒకేసారి విశ్లేషిస్తుంది.

ఘర్షణల శిఖరం

రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని పూర్తిగా అణచివేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చిన తరువాత, సంఘర్షణ తీవ్రత పెరిగింది. సైనిక చర్యలు మరింత సమన్వయంతో సాగాయి; పాపన్న కోటలపై దాడులు, అతని అనుచరులపై గాలింపు చర్యలు, మరియు గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి మరింత పెరిగింది. ఈ దశలో చిన్నపాటి దాడులు కాకుండా, నిరంతర సైనిక ఒత్తిడి ఉద్యమంపై పడింది.

ఈ ఘర్షణల తీవ్ర దశలో పాపన్న దళాలు తమ వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించాయి. వేగవంతమైన కదలికలు, హఠాత్ దాడులు, మరియు భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకునే నైపుణ్యం - ఇవన్నీ రాష్ట్ర దళాలకు గణనీయమైన సవాళ్లను విసిరాయి. ఈ దశలో ఉద్యమం ఇంకా ప్రజా మద్దతును కొనసాగించినప్పటికీ, ఆ మద్దతు తీవ్రమైన ప్రమాదాల మధ్య నిలిచింది.

గ్రామీణ సమాజంపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి

రాష్ట్రం ఉద్యమాన్ని నేరుగా ఎదుర్కోవడమే కాకుండా, దానికి మద్దతు ఇచ్చే గ్రామీణ సమాజాల్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ప్రారంభించింది. సామూహిక శిక్షలు, ఆహార సరఫరాలపై ఆంక్షలు, మరియు అనుమానిత గ్రామాలపై దాడులు -ఇవన్నీ ఉద్యమానికి ఉన్న సామాజిక పునాదిని దెబ్బతీయడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ చర్యలు ప్రజలలో భయాన్ని పెంచాయి, అయితే అదే సమయంలో రాష్ట్రంపై ఉన్న వ్యతిరేకత కూడా మరింత పెంచాయి.

ఈ దశలో ఉద్యమం ఒక సంక్లిష్ట పరిస్థితిని ఎదుర్కొంది. ప్రజలను రక్షించడమే తన నైతిక లక్ష్యంగా భావించిన ఉద్యమం, ప్రజలే శిక్షలకు గురవుతున్న దృశ్యాలను చూస్తూ నిలబడాల్సి వచ్చింది. ఈ నైతిక సంక్షోభం ఉద్యమ నిర్ణయాలపై ప్రభావం చూపినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి.

ఉద్యమ పరిమితులు: నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులు

ఈ తీవ్ర దశలోనే ఉద్యమ పరిమితులు స్పష్టంగా బయటపడ్డాయి. మొదటిది - వనరుల పరిమితి. రాష్ట్రాధికారానికి ఉన్న అపారమైన సైనిక, ఆర్థిక వనరులతో పోలిస్తే, పాపన్న ఉద్యమం ప్రజా మద్దతు మరియు స్వల్ప వనరులపై ఆధారపడింది. దీర్ఘకాలిక ఘర్షణలో ఈ అసమానత కీలకంగా మారింది.

రెండవది - భౌగోళిక పరిమితి. ఉద్యమం ప్రధానంగా కొన్ని ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉండటం, రాష్ట్రం తన బలగాలను విస్తృతంగా మోహరించడానికి అవకాశమిచ్చింది. ఉద్యమం విస్తృత ప్రాంతీయ ఐక్యతను నిర్మించలేకపోవడం, దీర్ఘకాలిక వ్యూహంగా ఒక పరిమితిగా నిలిచింది.

మూడవది - సంస్థాగత పరిమితి. సడలిన నిర్మాణం ప్రారంభ దశలో ఉద్యమానికి బలం ఇచ్చినప్పటికీ, తీవ్రమైన సైనిక ఒత్తిడి ఎదురైనప్పుడు అది బలహీనతగా మారింది. కేంద్రీకృత నిర్ణయ వ్యవస్థ లేకపోవడం, మరియు నిరంతర నాయకత్వాన్ని కొనసాగించడంలో ఉన్న కష్టాలు - ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని నెమ్మదిగా క్షీణింపజేశాయి

చారిత్రక అర్థం

ఈ నిర్ణాయక దశలో పాపన్న ఉద్యమం పూర్తిగా ఓడిపోయినదిగా కాకుండా, తన చారిత్రక పాత్రను పూర్తిగా నిర్వర్తించిన ఉద్యమంగా చూడాలి. అది రాష్ట్రాధికారాన్ని సవాలు చేసింది, గ్రామీణ సమాజానికి ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ ఊహను అందించింది, మరియు చరిత్రలో అణగారిన వర్గాన్ని స్పష్టంగా కనిపించేలా చేసింది. ఈ దశలో ఉద్యమం ఎదుర్కొన్న పరిమితులు వ్యక్తిగత వైఫల్యాలుగా కాకుండా, ఆ కాలపు చారిత్రక పరిస్థితుల ఫలితంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

ఈ విధంగా, ఘర్షణల తీవ్రత మరియు ఉద్యమ పరిమితులు కలిసి పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక నిర్ణాయక మలుపుకు తీసుకువచ్చాయి. ఈ మలుపు తరువాతి దశలో ఉద్యమానికి ఒక ముగింపును మాత్రమే కాకుండా, పాపన్న వారసత్వాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో కూడా నిర్ధారించింది. ఈ సంఘర్షణల అనంతరం పాపన్నకు ఏమైంది, అతని మరణం లేదా పరాజయం ఎలా చరిత్రగా మారింది, మరియు ప్రజాస్మృతిలో అది ఎలా నిలిచిందో విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.8. పాపన్న చివరి దశ: పరాజయం, మరణం &amp; ప్రజా స్మృతి ====
పాపన్న ఉద్యమం యొక్క చివరి దశను చరిత్రలో సాధారణంగా “పరాజయం”గా వర్ణిస్తారు. అయితే ఈ అధ్యయనం ఆ పదాన్ని యథాతథంగా స్వీకరించదు. ఎందుకంటే, పాపన్న ఉద్యమం ముగింపు ఒక సైనిక పరాజయంగా కనిపించినప్పటికీ, అది సామాజిక-సాంస్కృతిక స్థాయిలో పరాజయంగా మారలేదు. ఈ దశలో పాపన్న శరీరంగా ఓడిపోయినప్పటికీ, అతని ప్రతీకాత్మక ఉనికి ప్రజా స్మృతిలో మరింత బలంగా స్థిరపడింది.

ఉద్యమ విఘటన మరియు తుది సంఘర్షణ

రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని పూర్తిగా అణచివేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చిన తర్వాత, సైనిక ఒత్తిడి అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది. కోటలపై దాడులు, దళాలపై నిరంతర గాలింపు చర్యలు, మరియు ప్రజా మద్దతును విరిచివేయడానికి చేపట్టిన శిక్షాత్మక విధానాలు ఉద్యమాన్ని క్రమంగా బలహీనపరిచాయి. ఈ దశలో పాపన్న దళాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి చెదరిపోవడం ప్రారంభమైంది.

ఈ విఘటనను కేవలం సైనిక వైఫల్యంగా మాత్రమే చూడకూడదు. అది ఒక నిర్మాణాత్మక అసమానత ఫలితం. అపార వనరులు కలిగిన రాష్ట్రాధికారానికి ఎదురుగా, ప్రజా మద్దతు మరియు పరిమిత వనరులపై ఆధారపడ్డ ఉద్యమం దీర్ఘకాలంగా నిలబడటం చరిత్రపరంగా కష్టమైనదే. ఈ అసమానతే పాపన్న ఉద్యమాన్ని చివరి దశకు నడిపించింది.

పాపన్న మరణం: చరిత్ర మరియు కథనం

పాపన్న మరణానికి సంబంధించిన వర్ణనలు చారిత్రక మూలాలు మరియు జానపద కథనాలలో గణనీయంగా భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. అధికారిక మూలాలు అతని మరణాన్ని రాష్ట్రాధికార విజయంగా, తిరుగుబాటు అణచివేతగా వర్ణిస్తాయి. ఈ వర్ణనల్లో పాపన్న వ్యక్తిత్వం దాదాపుగా కనుమరుగై, అతను ఒక “నేరస్థుడు”గా మాత్రమే మిగులుతాడు

దానికి విరుద్ధంగా, జానపద సంప్రదాయాలు పాపన్న మరణాన్ని ఒక త్యాగాత్మక ముగింపుగా చిత్రీకరిస్తాయి. అతని మరణం ఒక శిక్షగా కాకుండా, ప్రజల పక్షాన నిలిచిన వ్యక్తి చేసిన త్యాగంగా ప్రజాస్మృతిలో స్థిరపడింది. ఈ వ్యత్యాసం చరిత్ర రచనలో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: ఒకే సంఘటన అధికారానికి ఒక విజయం అయితే, ప్రజలకు అది ఒక నష్టంగా, కానీ గౌరవనీయమైన నష్టంగా మారుతుంది.

శరీర పరాజయం - స్మృతి విజయం

ఈ అధ్యయనం ప్రతిపాదించే కీలక వాదన ఏమిటంటే – పాపన్న శరీరంగా ఓడిపోయినా, అతను స్మృతి స్థాయిలో గెలిచాడు. అతని మరణం ఉద్యమాన్ని ముగించినప్పటికీ, అతని కథను ముగించలేకపోయింది. బుర్రకథలు, ఒగ్గుకథలు, పాటలు, గ్రామీణ మౌఖిక సంప్రదాయాలు - ఇవన్నీ పాపన్నను ఒక చారిత్రక వ్యక్తిగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక న్యాయ ప్రతీకగా నిలబెట్టాయి.

ఈ ప్రజా స్మృతి పాపన్నను కాలంతో పాటు మరింత రూపాంతరం చెందేలా చేసింది. అతను ఇక కేవలం ఒక తిరుగుబాటు నాయకుడు కాదు; అతను అణచివేతకు ఎదిరించిన సామాన్యుల ప్రతినిధి. ఈ రూపాంతరం చరిత్రలో తరచూ కనిపించే ప్రక్రియ - అధికార చరిత్రలో ఓడిపోయినవారు, ప్రజా స్మృతిలో విజేతలుగా మారడం.

చారిత్రక అర్థం మరియు వారసత్వం

పాపన్న చివరి దశను ఈ అధ్యయనం ఒక ముగింపుగా కాకుండా, ఒక వారసత్వ ఆరంభంగా చూస్తుంది. అతని ఉద్యమం 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజానికి ఒక రాజకీయ భాష్యాన్ని ఇచ్చింది - ప్రతిఘటన, న్యాయం, మరియు ప్రత్యామ్నాయ అధికార భావనల భాషను, ఈ భాష తరువాతి తరాల్లో మౌఖిక సంప్రదాయాల ద్వారా కొనసాగింది.

అందువల్ల, పాపన్న మరణం చరిత్రలో ఒక ముగింపు మాత్రమే కాదు; అది ప్రజాస్మృతిలో ఒక ప్రారంభం. ఈ ద్వంద్వత్వే - పరాజయం మరియు స్మృతి విజయం - పాపన్నను ఒక సాధారణ తిరుగుబాటుదారుడిగా కాకుండా, ఒక చారిత్రక ప్రతీకగా నిలబెడుతుంది.

పాపన్న జీవితాన్ని ఒక వ్యక్తిగత కథగా కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణాలో ఉద్భవించిన ఒక సామాజిక-రాజకీయ ప్రక్రియగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది. పాపన్న తమ వంశపారంపర్య విలువలను ఆయుధంగా చేసుకుని మొగల్ సామ్రాజ్యానికి సవాల్ విసిరిన ప్రజావీరుడిగా చరిత్రలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించారు.

ప్రజాగాథల్లో పాపన్న గారిన్ని “గౌడల గర్వకారణం”, “పేదల పక్షపాతి”, “మట్టిలో పుట్టిన మణి” అని కీర్తిస్తాయి. ఇవి ఆయన వంశపారంపర్య గౌరవాన్ని సూచిస్తాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారి జననం ఒక సాధారణ సంఘటన కాదు. అది ఒక అణచివేత కాలంలో పుట్టిన ఆశ, ఒక పేద వర్గం నుంచి లేచిన ప్రతిఘటన, ఒక భవిష్యత్తు ప్రజావీరుడి తొలి అడుగు.

ఈ జననమే ఆయనను క్రమంగా సర్దార్ పాపన్నగా, తెలంగాణ ప్రజల గర్వకారణంగా తీర్చిదిద్దింది.

ఆయన జీవితం సమానత్వం, స్వాభిమానం మరియు ప్రజా సంక్షేమం కోసం సాగిన నిరంతర పోరాటానికి స్ఫూర్తిదాయక ఉదాహరణగా నిలిచింది. పాపన్న వారసత్వం చారిత్రక గ్రంథాల్లోనే కాకుండా, తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాలు, ప్రజాగీతాలు మరియు సామూహిక జ్ఞాపకాలలో కూడా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. ఆయన పోరాట స్ఫూర్తి నేటికీ సామాజిక న్యాయం, ధైర్యం మరియు ఆత్మగౌరవం వంటి విలువలకు ప్రతీకగా భావించబడుతోంది. అందువల్ల పాపన్న చరిత్ర గతాన్ని మాత్రమే వివరిస్తున్న గాథ కాదు; ప్రజా చైతన్యానికి, స్వేచ్ఛా సంకల్పానికి మరియు నాయకత్వ స్ఫూర్తికి నిత్య ప్రేరణగా నిలిచే చారిత్రక వారసత్వం. ఈ కారణంగానే సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ తెలంగాణ చరిత్రలో శాశ్వత ప్రజావీరుడిగా, ప్రజల హృదయాలలో చిరస్మరణీయ నాయకుడిగా తన ప్రత్యేక స్థానాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు.

[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న|ప్రధాన పేజీకి తిరిగి వెళ్లు]]</text>
      <sha1>c266s4a2vkj64is9fxyhoqps8ioars4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980321</id>
      <parentid>4980301</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4980321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111244" sha1="ivwnq0ixg8dwv4icwp54easm4on5fnl" xml:space="preserve">ఏ మహావీరుడి జననాన్ని అధ్యయనం చేయడం అంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి పుట్టిన తేదీ లేదా స్థలాన్ని నమోదు చేయడమే కాదు. అది ఆ కాలంలోని సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులను కూడా అర్థం చేసుకోవడమే. సర్దార్ పాపన్న గారి జననం కూడా అలాంటి చారిత్రక నేపథ్యంతో ముడిపడి ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న: ద రెబెల్ కింగ్ ఆఫ్ డెక్కన్ (ఒక చారిత్రక పరిశోధన)|last=లింగంపల్లి|first=వెంకటేష్ గౌడ్|publisher=VG Movie Makers, హైదరాబాద్|year=2026|pages=56-79|location=హైదరాబాదు}}&lt;/ref&gt;

సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే అతని వ్యక్తిగత జీవితం మాత్రమే కాకుండా అతను ఎదిగిన సామాజిక నేపథ్యాన్ని కూడా పరిశీలించాలి. అతని జీవితం ఒక వ్యక్తి చరిత్రగా మాత్రమే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో చోటుచేసుకున్న సామాజిక మార్పుల ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది.

తెలంగాణ జనపద కథనాలలో పాపన్న జననం గురించి అనేక కథలు వినిపిస్తాయి. ఈ కథలు వివిధ రూపాల్లో ఉన్నప్పటికీ, వాటి ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విషయం స్పష్టమవుతుంది - పాపన్న జననం గ్రామీణ సమాజంతో బలమైన సంబంధం కలిగిన ఒక ప్రాంతంలో జరిగింది. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ సుమారు క్రీ.శ. 1650 ప్రాంతంలో జన్మించినట్లు పరిగణించబడుతుంది. ఖచ్చితమైన తేదీ అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల ఇది ఒక అంచనా కాలంగా మాత్రమే స్వీకరించాలి.

పాపన్న జన్మస్థలం విషయానికి వస్తే, ఖిలాశాపూర్, తాటికొండ, లింగంపల్లి, సర్వాయిపేట పరిసర ప్రాంతాలు అతని జన్మస్థలంగా జానపద మరియు చారిత్రక ఆధారాలలో సూచించబడుతున్నాయి. ఈ ప్రాంతాలు అప్పట్లో ఒకే భౌగోళిక-సామాజిక పరిధిలో ఉండటం వల్ల, వీటిని కలిపి అతని జన్మభూమిగా పరిగణించడం సముచితం.

తెలంగాణ జనపద కథనాలలో పాపన్న జననం గురించి వినిపించే కథలు విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి పాపన్న వ్యక్తిత్వాన్ని ఒక అసాధారణ వ్యక్తిగా చూపిస్తాయి. అతని జననం శుభసూచకమని, చిన్నప్పటి నుంచే అతనిలో నాయకత్వ లక్షణాలు కనిపించాయని ఈ కథలు సూచిస్తాయి. ఈ కథలు చారిత్రక ఆధారాలు కాకపోయినా, ప్రజలలో పాపన్నకు ఉన్న స్థానం మరియు భావోద్వేగాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

తెలంగాణ ప్రాంతంలో సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ జననం జరిగిన కాలం రాజకీయంగా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా సంక్షోభ కాలంగా ఉంది. ఈ కాలంలో జాగీర్దారీ వ్యవస్థ బలపడింది. భూమిపై అధిక పన్నులు విధించబడ్డాయి. గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి పెరిగింది. 

ఈ నేపథ్యంలో పాపన్న బాల్యం గడిచింది. అతను ఎదిగిన వాతావరణం అతని వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంపై గాఢ ప్రభావం చూపింది. గ్రామీణ సమాజంలో ఉన్న అన్యాయాలు, పన్నుల భారము, సామాజిక అసమానతలు అతని ఆలోచనలను ప్రభావితం చేశాయి. పాపన్న స్వేచ్ఛ కోసం శ్వాసించిన యుగపురుషుడు.

జనన కాలం నుండి (సుమారు 1660-1670)

చారిత్రక ఆధారాలు, ప్రజాగ్రంథాలు, తెలంగాణ కథనాల ప్రకారం సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ క్రీ.శ. 1660--1670 మధ్యకాలంలో యువకుడిగా ఎదిగినట్లు భావించబడుతుంది. ఇది అతని బాల్యం మరియు యౌవన ప్రారంభ దశగా పరిగణించవచ్చు.

ఈ కాలంలో తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి:

భూమిపై అధిక పన్నుల విధానం

జాగీర్దారీ వ్యవస్థ దృఢీకరణ

వృత్తిదారులపై ఆర్థిక ఒత్తిడి

గ్రామీణ జీవన విధానంలో అస్థిరత

ఈ కాలం తెలంగాణాలో మొఘుల్ సామ్రాజ్యం విస్తరణకు ముందు మరియు గోల్కొండ పాలనా నిర్మాణం మార్పులకు ముందు ఉన్న సంక్షోభ దశగా భావించబడుతుంది.

జననంపై విశేషాలు

సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ జననం గురించి స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లేకపోయినా, జానపద కథనాలు అతని జననాన్ని విశేషంగా చిత్రీకరిస్తాయి. కొన్ని ప్రాంతాలలో అతని జననాన్ని ఒక శుభసూచక సంఘటనగా భావిస్తారు.

ప్రచారంలో ఉన్న కథలు:

భువనగిరి పరిసర ప్రాంత సంబంధం

అల్లంపూర్--మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంత సూచనలు

సర్వాయిపేట ప్రాంతంతో అనుబంధం

ఈ ప్రాంతాలన్నీ కలిపి పాపన్న జన్మభూభాగంగా పరిగణించవచ్చు.

సర్దార్ పాపన్న కుటుంబం

చరిత్రలో నిర్దిష్టంగా ప్రస్తావించబడిన సమాచారం ప్రకారం, సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ సమాజానికి చెందినవాడు. అతని కుటుంబం గ్రామీణ వృత్తిదారుల వర్గానికి చెందినది.

తండ్రి ధర్మన్న - ఖిలాశాపూర్ పరిగణ ప్రాంతంలో ఒక స్థానిక నాయకుడు లేదా ప్రభావశీల వ్యక్తిగా గుర్తించబడతాడు.

తల్లి గురించి జానపద కథనాలు ఆమెను ధైర్యవంతురాలిగా, ధార్మికత కలిగిన వ్యక్తిగా చూపిస్తాయి.

ఈ కుటుంబ వాతావరణం పాపన్న వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేసింది.

పాపన్న వ్యక్తిత్వం

చిన్నప్పటి నుంచే పాపన్నలో కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు కనిపించాయి:

అన్యాయాన్ని సహించని స్వభావం, ధైర్యం మరియు నాయకత్వ లక్షణాలు, సామాజిక బాధ్యత

గ్రామీణ సమాజంలో ఉన్న సమస్యలను అతను చిన్న వయస్సులోనే గమనించాడు.

తెలంగాణ పరిస్థితులు

పాపన్న ఎదిగిన కాలంలో తెలంగాణాలో పరిస్థితులు క్లిష్టంగా ఉన్నాయి:

అధిక పన్నుల భారము

రైతుల దోపిడీ

గ్రామీణ వృత్తిదారుల కష్టాలు

అధికార దుర్వినియోగం

ఈ పరిస్థితులు ప్రజలలో అసంతృప్తిని పెంచాయి.

కీలక మలుపు

ఈ పరిస్థితుల్లో పాపన్న ఒక సాధారణ వ్యక్తిగా కాకుండా, ప్రజల కోసం నిలబడే నాయకుడిగా ఎదిగాడు. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆయనలో మొదలైన ఆ ఆలోచన, నేడు తరతరాలకు స్ఫూర్తినిస్తోంది. ఎందుకంటే, చైతన్యమే సమాజానికి వెలుగు.

చరిత్రను కేవలం సంఘటనల సమాహారంగా కాకుండా, సామాజిక పరిణామాల విశ్లేషణగా చూసినప్పుడే నాటి పోరాటాల వెనుక ఉన్న ఆశయం అర్థమవుతుంది. ఆ కోణంలో రీసెర్చ్ చేస్తున్నప్పుడు, నువ్వు గుర్తించిన ప్రతి వాక్యం ఒక విలువగా మారి సమాజానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.

నాటి సామాజిక పరిస్థితులను, అణచివేతకు గురైన బతుకులను లోతుగా పరిశీలిస్తే... నువ్వు చదివిన ప్రతి పుట ఒక సందేశంలా మారి భవిష్యత్తు పోరాటానికి దిశా నిర్దేశం చేస్తుంది.

గతకాలపు అనుభవాలు, నాటి సామాజిక సంక్షోభాలు ఒక తరాన్ని ఎలా మేల్కొలిపాయో తెలుసుకోవడమే వర్తమాన పోరాటాలకు పునాది అవుతుంది. ఎందుకంటే, ఏ సమాజానికైనా చరిత్ర గొప్ప మార్గదర్శి.

అక్షరం నేర్పే వివేకం, గత చరిత్ర అందించే అనుభవాలు మనిషిని సరైన మార్గంలో నడిపిస్తాయి. సమాజ స్థితిగతులను లోతుగా చదివి, భవిష్యత్తుకు దారి చూపించే ఆ పుస్తకమే గొప్ప గురువు అని ఆయన సాధించిన చైతన్యం చాటిచెబుతోంది.

పరిస్థితులను సరైన రీతిలో అర్థం చేసుకుని, సమాజ హితం కోసం ఆలోచించడమే అత్యున్నతమైన వివేకం. భౌతిక సంపదలు కరిగిపోయినా, సామాజిక చైతన్యాన్ని రగిలించే ఆ జ్ఞానం నిజమైన సంపద అని ఆయన జీవితం నిరూపించింది.

అతని ప్రారంభ చర్యలు:

అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడటం

గ్రామీణ ప్రజలను రక్షించడం

దోపిడీకి ప్రతిఘటన చూపించడం

ఇవి తరువాత ఒక పెద్ద ఉద్యమానికి పునాదిగా మారాయి.

పాపన్న చర్యలు క్రమంగా ఒక సంఘటిత ఉద్యమంగా మారాయి. అతను గ్రామస్థాయి నాయకుడి నుంచి ప్రాంతీయ నాయకుడిగా ఎదిగాడు.

జన్మస్థలంపై భిన్నాభిప్రాయాలు

సర్దార్ పాపన్న గారి జన్మస్థలం గురించి స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లభించలేదు. అందువల్ల చరిత్రకారులు, స్థానిక చరిత్రకారులు, ప్రజాగాథల ఆధారంగా కొన్ని అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ప్రధానంగా చెప్పబడే ప్రాంతాలు:

భువనగిరి పరిసర ప్రాంతాలు

అలంపూర్-మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంతం

నల్గొండ-వరంగల్ సరిహద్దు గ్రామాలు

ఈ ప్రాంతాలన్నీ అప్పట్లో గౌడ్ వంశాల నివాస ప్రాంతాలు. వ్యవసాయ ప్రధాన గ్రామాలు.

ఈ కాలం ఔరంగజేబు మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించిన దశ. దక్షిణ భారతదేశంపై మొగల్ అధికార పట్టు పెరిగిన కాలం. తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంపై పన్నుల భారం అత్యధికంగా ఉన్న కాలం. మొగల్ పన్ను వసూళ్లకు కేంద్రాలుగా ఉండేవి అని చెప్పవచ్చు.

సర్దార్ పాపన్న వంశావళి

చరిత్రలో నిలిచిపోయిన ప్రతి మహావీరుడి జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, అతని వంశావళి, కుటుంబ నేపథ్యం, సామాజిక మూలాలు తెలుసుకోవడం అత్యంత అవసరం. ఎందుకంటే వ్యక్తి యొక్క ఆలోచన విధానం, ధైర్యం, విలువలు, తిరుగుబాటు స్వభావం అన్నీ అతను పెరిగిన కుటుంబం మరియు వంశపారంపర్య సంస్కారాల నుంచే ఉద్భవిస్తాయి.

తెలంగాణ ప్రజావీరుడైన సర్దార్ పాపన్న గారి విషయంలో ఈ అంశం మరింత కీలకం. ఆయన సాధారణ రాజవంశానికి చెందినవాడు కాకుండా, శ్రమజీవుల వర్గానికి చెందిన గౌడ్ వంశంలో జన్మించటం ఆయన జీవితాన్ని పూర్తిగా మలిచింది.

కుటుంబం

సర్దార్ పాపన్న గారి తండ్రి పేరు చారిత్రకంగా స్పష్టంగా లభించకపోయినా, ఆయన ఒక సాధారణ రైతు. గ్రామ పాలెగాడు / నాయకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించినవాడు అని ప్రజాగాథలు చెబుతాయి.

తండ్రి ప్రభావం : పాపన్న గారి తండ్రి. శ్రమకు విలువ, నిజాయితీ, అన్యాయానికి ఎదురు నిలవడం వంటి గుణాలను పాపన్నలో నాటారు.

తల్లి: సహనశీలి, ధైర్యవంతురాలు, పిల్లల్లో ధర్మం, న్యాయం, ధైర్యం నాటిన మహిళగా వర్ణించబడుతుంది.

ఈ కుటుంబ వాతావరణమే పాపన్నలో ప్రజల పక్షాన నిలబడే స్వభావాన్ని పెంపొందించింది. తల్లి, తండ్రి పాత్ర, మరియు కుటుంబ ప్రభావం, సంస్కారం పుణికి పుచ్చుకున్నాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారి తల్లి గురించి చరిత్ర మౌనంగా ఉన్నా, ప్రజాగాథలు ఆమెను సహనశీలి, ధైర్యవంతురాలు, కుటుంబాన్ని కష్టాల్లోనూ నిలబెట్టిన మహిళ పిల్లల్లో ధర్మబద్ధమైన జీవన విలువలు నాటిన తల్లిగా వర్ణిస్తాయి. తల్లి మాటలు, ఆమె అనుభవించిన సామాజిక అవమానాలు పాపన్న మనసులో న్యాయం పట్ల గాఢమైన ఆకాంక్షను పెంచాయి.

==== 3.1. కుటుంబ నేపథ్యం, సామాజిక మూలాలు ====
సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ను అర్థం చేసుకోవడంలో అతని వ్యక్తిగత జీవితం కంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కలిగింది అతను ఉద్భవించిన సామాజిక ప్రపంచం. పాపన్న జీవితం ఒక అసాధారణ వ్యక్తి కథగా కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం నుండి వెలసిన ఒక చారిత్రక సంఘటనగా ఈ అధ్యయనం పరిగణిస్తుంది. అతని జన్మ, కుటుంబ నేపథ్యం, మరియు సామాజిక మూలాలు - అతని రాజకీయ చైతన్యాన్ని నిర్మించిన మూలకాంశాలుగా పనిచేసాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారిలో కనిపించిన లక్షణాలు వంశపారంపర్యంగా వచ్చినవే అని చెప్పవచ్చు. శారీరక బలం, శ్రమను గౌరవించడం, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకునే గుణం, నాయకత్వ సామర్థ్యం. ఇవి గౌడ్ వంశానికి చెందిన అనేక కుటుంబాలలో సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలే.

గౌడ్ వంశానికి చెందిన పాపన్న గారిలో సహజంగానే కనిపించిన లక్షణాలు శారీరక బలం, కష్టాన్ని తట్టుకునే శక్తి, సహజ నాయకత్వం, సమానత్వ భావన, ఇతరుల బాధను తనదిగా భావించే గుణం, ఇవి ఆయన వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన లక్షణాలుగా చెప్పవచ్చు.

నాటి సమాజంలో పాతుకుపోయిన కుల, వర్గ ఆధిపత్యాలను సవాలు చేస్తూ, బడుగు బలహీన వర్గాల ఆత్మగౌరవ రక్షణే శ్వాసగా... ఆ సమానత్వమే తన సంకల్పంగా నిలిచాడు.

సర్దార్ పాపన్న గారి వంశావళి ఆయనకు శ్రమ పట్ల గౌరవం, ప్రజల పట్ల బాధ్యత, స్వతంత్ర భావన, అణచివేతకు ఎదురు నిలిచే ధైర్యం ఇచ్చింది. ఈ వంశపారంపర్య విలువలై ఆయనను ఒక సాధారణ గౌడ్ యువకుడి నుండి ప్రజావీరుడిగా మలిచాయి

పాపన్న జన్మించిన ప్రాంతం నేటి తెలంగాణలోని గ్రామీణ భూభాగానికి చెందినది. ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయం, మద్యం తయారీ, పశుపోషణ వంటి గ్రామీణ వృత్తులతో ముడిపడి ఉంది. ఈ వృత్తులు ఒకవైపు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆధారంగా ఉన్నప్పటికీ, మరోవైపు పన్నుల భారానికి, అధికార జోక్యానికి అత్యంత లోనయ్యేవి. ఈ ద్వంద్వ పరిస్థితి పాపన్న కుటుంబ జీవితాన్ని ప్రారంభం నుంచే ప్రభావితం చేసింది.

సర్దార్ పాపన్న గారు ఒక సాధారణ గౌడ్ కుటుంబంలో జన్మించారు. గౌడ్ కుటుంబాలలో పిల్లల జననం అంటే వ్యవసాయ పనులకు భవిష్యత్తు సహాయకుడు, కుటుంబ శ్రమకు ఒక భాగస్వామి, వంశ పరంపర కొనసాగించే వారసుడుగా భావించబడేది.

పాపన్న జననం కుటుంబానికి ఆశ, ధైర్యం, భవిష్యత్తుపై నమ్మకం నింపిన సంఘటనగా ప్రజాగాథలు చెబుతాయి.

గౌడ్లు దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలో, శతాబ్దాలుగా నివసిస్తూ వచ్చిన ప్రాచీన శ్రమజీవి సమాజం. గౌడ్లు ప్రధానంగా వ్యవసాయం, తాటి, ఈత చెట్ల పెంపకం, కల్లు తయారీ, గ్రామ ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్వహణలో కీలక పాత్ర నిర్వహించే వర్గంగా ప్రసిద్ధి పొందారు. తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో గౌడ్లకు శ్రమజీవులుగా, స్వావలంబన కలిగిన వర్గంగా, భూమి మీద కష్టపడే వర్గంగా గుర్తింపు ఉండేది. ఈ వృత్తులు కష్టసాధ్యమైనవైనా, గ్రామ సమాజానికి అత్యంత అవసరమైనవిగా పరిగణించబడేవి.

పాపన్న గౌడ్ వర్గానికి చెందినవాడు. గౌడ్ వర్గం తెలంగాణలో ఒక శ్రామిక-ఉత్పాదక సమూహంగా ఉన్నప్పటికీ, రాజకీయ అధికారంలో వారికి స్థిరమైన ప్రాతినిధ్యం లేదు. మద్యం తయారీ వంటి వృత్తులు పన్నుల పరిధిలోకి రావడం వల్ల, గౌడ్ కుటుంబాలు తరచూ అధికార ప్రతినిధులతో ఘర్షణకు దిగాల్సి వచ్చేది. ఈ పరిస్థితి పాపన్న కుటుంబాన్ని కూడా మినహాయించలేదు. పన్ను వసూలుదారులతో ఎదురైన అనుభవాలు, అధికార వ్యవస్థ పట్ల ఏర్పడిన అనామకం - ఇవన్నీ అతని బాల్యం నుంచే అతని ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపినట్లు జానపద సంప్రదాయాలు సూచిస్తాయి.

పాపన్న తండ్రి ధర్మన్న స్థానికంగా గౌరవం పొందిన వ్యక్తిగా జానపద కథనాలలో కనిపిస్తాడు. ధర్మన్నను కేవలం కుటుంబ పెద్దగా కాకుండా, గ్రామీణ నైతిక వ్యవస్థలో ఒక ప్రతీకగా ఈ కథనాలు వర్ణిస్తాయి. అతని మతాచారాలు, ఎల్లమ్మ ఆరాధన, మరియు గ్రామీణ సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న నిబద్ధత – ఇవన్నీ పాపన్నకు ఒక ప్రత్యేకమైన నైతిక ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేశాయి. ఈ నైతిక ప్రపంచం అధికార న్యాయ వ్యవస్థకు భిన్నమైనదిగా ఉండటం గమనార్హం.

పాపన్న బాల్యం సాధారణ గ్రామీణ బాల్యంలా ప్రశాంతంగా సాగినదిగా జానపద వర్ణనలు చూపించవు. గ్రామ జీవన విధానం, వ్యవసాయం, పశుపోషణ, కుటుంబ బాధ్యతలు, బాల్యంలోనే కనిపించిన నాయకత్వ లక్షణాలను పెంపొందింప చేసాయి. పన్నుల ఒత్తిడి, అధికార జోక్యం, మరియు గ్రామీణ జీవన అస్థిరత - ఇవన్నీ అతని జీవితంలో తొలినాళ్ల నుంచే కనిపిస్తాయి. ఈ అనుభవాలు పాపన్నలో అధికార వ్యవస్థ పట్ల విమర్శనాత్మక దృష్టిని పెంపొందించాయి. ఈ దృష్టి తరువాత కాలంలో అతని రాజకీయ చర్యలకు ఒక పునాదిగా మారింది.

ఈ దశలో పాపన్నను ఒక “తిరుగుబాటుదారుడిగా” చూడడం సరైంది కాదు. అతను ముందుగా ఒక గ్రామీణ సమాజ సభ్యుడు, తన సమాజం ఎదుర్కొంటున్న అన్యాయాలకు సాక్షిగా ఎదిగిన వ్యక్తి. అతని జీవితంలోని ఈ ప్రారంభ దశను అర్థం చేసుకోకుండా, అతని తరువాతి చర్యలను కేవలం వ్యక్తిగత హింసగా లేదా అకస్మాత్తు తిరుగుబాటుగా అర్థం చేసుకునే ప్రమాదం ఉంటుంది.

అందువల్ల, పాపన్న జన్మ మరియు కుటుంబ నేపథ్యం ఈ అధ్యయనంలో ఒక జీవచరిత్రగాత్మక సమాచారం మాత్రమే కాదు; అది సామాజిక నిర్మాణం మరియు రాజకీయ చైతన్యం కలిసే స్థానం. తదుపరి ఈ నేపథ్యం ఎలా పాపన్నను క్రమంగా ప్రతిఘటన మార్గంలోకి నడిపించిందో విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.2. బాల్యం, యువ దశ &amp; అణచివేత అనుభవాలు ====
17వ శతాబ్దంలో తెలంగాణ ప్రాంతం మొగల్ పాలన కింద ఉండేది. ఈ కాలంలో గౌడ్లు అధిక పన్నుల భారాన్ని మోయాల్సి వచ్చింది. జమీందార్లు, అధికారుల దౌర్జన్యానికి, అణచివేతకు ఎక్కువగా గురైన వర్గం. కుల వివక్షను ఎదుర్కొన్నారు. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గంగా నిలిచారు.

అయినప్పటికీ, గౌడ్లు గ్రామ స్వయం పాలనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. గ్రామ రక్షణలో కాపలాదారులుగా, నాయకులుగా ముందుండేవారు. సామాజిక ఐక్యతను కాపాడేవారు. ఇది గౌడ్ వంశానికి చెందినవారిలో స్వాభిమానం, ధైర్యం, సంఘటిత భావన పెరగడానికి కారణమైంది.

సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ యొక్క రాజకీయ చైతన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో అతని బాల్యం మరియు యువ దశ కీలకమైన విశ్లేషణాత్మక స్థలంగా నిలుస్తాయి. ఈ దశను ఒక సాధారణ జీవచరిత్రాత్మక కాలంగా కాకుండా, సామాజిక అణచివేత వ్యక్తిగత అనుభవంగా ఎలా అంతర్గతీకరించబడిందో చూపించే కాలంగా ఈ అధ్యయనం పరిగణిస్తుంది. గ్రామీణ తెలంగాణాలో ఒక గౌడ్ కుటుంబంలో జన్మించిన పాపన్న, చిన్ననాటి నుంచే అధికార వ్యవస్థ మరియు గ్రామీణ సమాజం మధ్య ఉన్న అసమానతలను ప్రత్యక్షంగా చూశాడు.

పన్నుల వసూళ్లు, అధికారుల దౌర్జన్యం, ప్రజల బాధలు, పాపన్న మనసులో మార్పు, బాల్య దశలో ఏర్పడిన తిరుగుబాటు భావజాలం, అన్యాయంపై ఆగ్రహం, ప్రజల పక్షాన నిలవాలనే సంకల్పం, స్వేచ్ఛా భావాలు, యువనదశకు మార్పు.

పాపన్న బాల్యం స్థిరత్వంతో నిండినదిగా జానపద సంప్రదాయాలు వర్ణించవు. భూస్వామ్య పన్ను వ్యవస్థ ప్రభావం కుటుంబ జీవనంపై నిరంతరం కనిపించేది. పన్ను వసూలుదారుల గ్రామ ప్రవేశాలు, వారి ఆదేశాత్మక భాష, మరియు అప్పుడప్పుడు జరిగే శిక్షాత్మక చర్యలు - ఇవన్నీ గ్రామీణ బాల్యానికి సహజ అనుభవాలుగా మారాయి. ఈ సందర్భాలలో పాపన్న అధికార ప్రతినిధులను ఒక రక్షణ వ్యవస్థగా కాకుండా, భయాన్ని కలిగించే శక్తిగా అనుభవించినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి.

యువ దశలోకి అడుగుపెట్టే సరికి, పాపన్నకు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అస్థిరత మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది. వ్యవసాయం మరియు మద్యం తయారీ వంటి వృత్తులు కుటుంబ జీవనానికి ఆధారమైనప్పటికీ, అవి పన్నుల భారానికి అత్యంత లోనయ్యేవి. యువకుడిగా పాపన్న తన కుటుంబం మరియు సమాజం ఎదుర్కొంటున్న ఆర్థిక ఒత్తిడిని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు. ఈ అనుభవాలు అతనిలో అన్యాయం పట్ల ఒక మౌన వ్యతిరేకతను పెంచాయి.

ఈ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేత కేవలం ఆర్థిక పరిమితులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. కుల ఆధారిత సామాజిక సంబంధాలు అతని దైనందిక జీవితంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. అధికార ప్రతినిధులతో, ఎలైట్ వర్గాలతో జరిగిన సంభాషణల్లో గౌడ్ వంటి శ్రామిక వర్గాలకు చూపబడిన తక్కువ గౌరవం, నిర్లక్ష్యం - ఇవన్నీ యువ పాపన్నలో ఒక స్పష్టమైన సామాజిక అవగాహనను కలిగించాయి. ఈ అవగాహన అతన్ని తన సమాజ స్థితిని ప్రశ్నించే స్థితికి తీసుకువచ్చింది.

యువ దశలో పాపన్న గ్రామీణ సమాజంలోని ఇతర అణగారిన వర్గాలతో - గొల్లలు, మడిగలు, ఎరుకల వర్గాల సభ్యులతో - సన్నిహితంగా మమేకమైనట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ పరస్పర సంబంధాలు అతనికి అణచివేత ఒక వ్యక్తిగత సమస్య కాదని, అది సామూహిక అనుభవం అని గ్రహించడానికి దోహదపడ్డాయి. ఈ గ్రహింపు అతని ఆలోచనలను క్రమంగా వ్యక్తిగత అసంతృప్తి నుంచి సామాజిక న్యాయం వైపు మళ్లించింది.

ఈ దశలో పాపన్న జీవితం ఒక కీలక మలుపును తీసుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అధికార వ్యవస్థతో జరిగిన ప్రత్యక్ష ఘర్షణలు - పన్నుల వసూలు సమయంలో జరిగిన అవమానాలు, గ్రామీణ పెద్దలపై జరిగిన అన్యాయాలు, లేదా శిక్షాత్మక చర్యలకు సాక్షిగా నిలవడం - ఇవన్నీ అతనిలో అధికారంపై భయం కంటే వ్యతిరేక భావాన్ని పెంచాయి. ఈ భావం హింసాత్మక చర్యలకు తక్షణ ప్రేరణగా కాకుండా, ఒక దీర్ఘకాలిక రాజకీయ చైతన్యంగా ఎదిగింది.

అందువల్ల, పాపన్న యువ దశను ఒక “తిరుగుబాటు ఆరంభం”గా కాకుండా, ప్రతిఘటనకు మానసిక-సామాజిక పునాది ఏర్పడిన దశగా చూడాలి. ఈ దశలో అతను ఇంకా ఆయుధాన్ని ఎత్తలేదు; కానీ అన్యాయాన్ని సహజంగా అంగీకరించలేని స్థితికి చేరుకున్నాడు. ఈ అంతర్గత పరిణామమే తరువాతి కాలంలో అతన్ని సంఘటిత ప్రతిఘటన మార్గంలోకి నడిపించింది.

ఈ విధంగా, బాల్యం మరియు యువ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేత అనుభవాలు అతని వ్యక్తిగత జీవితానికి మాత్రమే సంబంధించినవి కావు. అవి 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం అనుభవించిన నిర్మాణాత్మక అసమానతల ప్రతిబింబాలు. ఈ అంతర్గత చైతన్యం ఎలా బహిరంగ రాజకీయ చర్యలుగా మారిందో, పాపన్న ప్రతిఘటన మార్గాన్ని ఎలా ఎంచుకున్నాడో విశ్లేషించబడుతుంది.

చరిత్రకారుల దృష్టిలో పాపన్న గారి జననం ఒక వ్యక్తి పుట్టక కాదు. తెలంగాణ ప్రజల్లో నిద్రిస్తున్న తిరుగుబాటు చైతన్యానికి ఆరంభం. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా పుట్టిన సంకల్పానికి రూపం అని చెప్పవచ్చు.

బాల్య అనుభవాల ప్రభావం ప్రజావీరుడిగా రూపాంతరం చెందింది. ప్రజల తిరుగుబాట్లు పెరిగాయి. గ్రామీణ యోధులు వెలుగులోకి వచ్చారు. ప్రజా నాయకత్వం కొత్త రూపం దాల్చింది. ఈ పరిణామాల్లో పాపన్న గారి జననం ఒక చారిత్రక మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది.

==== 3.3 ప్రతిఘటన వైపు మలుపు: ====
ఆయుధ మార్గం మరియు నాయకత్వ ఆవిర్భావం

పాపన్న జీవితంలోని ఈ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో అత్యంత కీలకమైన అంశం-అతను ఎప్పుడు, ఎందుకు, ఏ పరిస్థితుల్లో ఆయుధ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు అన్న ప్రశ్న. ఈ అధ్యయనం ఈ మలుపును ఒక అకస్మాత్తు నిర్ణయంగా లేదా వ్యక్తిగత ఆగ్రహపు దిశగా చూడదు. దీనికి బదులుగా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణలోని అణచివేత, రాష్ట్రం-గ్రామం మధ్య విరోధం, మరియు యువ పాపన్నలో ఏర్పడిన సామాజిక చైతన్యం కలిసి ఈ నిర్ణయానికి దారితీసినట్లు తెలుస్తుంది.

స్వేచ్ఛను కాపాడేది ధైర్యం. యువ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేతలు క్రమంగా అతని అంతర్గత అసంతృప్తిని బహిరంగ ప్రతిఘటనగా మార్చాయి. పన్ను వసూలుదారుల హింసాత్మక ప్రవర్తన, గ్రామీణ పెద్దల అవమానం, మరియు అధికార న్యాయ వ్యవస్థ వైఫల్యం - ఇవన్నీ అతనిలో “న్యాయం అధికారంలో లేదు” అనే భావనను బలపరిచాయి. ఈ భావన పాపన్నను చట్టబద్ధ మార్గాలపై ఆశ విడిచే స్థితికి తీసుకువచ్చింది.

వ్యవస్థ విధించిన బానిస సంకెళ్లను తెంచుకుని, తనదైన మార్గాన్ని నిర్మించుకోవడానికి ఆయన సిద్ధమయ్యాడు. ఆ సంక్షోభ సమయంలో నిలబడి పోరాడే ఆత్మవిశ్వాసమే ఆయనను నడిపించింది. ఎందుకంటే, నీ ధైర్యమే నీ భవిష్యత్తు.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అన్యాయాలను మౌనంగా భరించడం కంటే, వాటిపై ఎదురుదాడి చేయడమే సరైన మార్గమని ఆయన నమ్మాడు. ఎందుకంటే, ధైర్యం ఉన్నవారే చరిత్రను మార్చగలరు.

ఈ దశలో ఆయుధ మార్గం ఒక “ఎంపిక”గా కాకుండా, ఆఖరి ప్రత్యామ్నాయంగా ఎదిగింది. గ్రామీణ సమాజానికి అధికార సంస్థల ద్వారా న్యాయం లభించని పరిస్థితుల్లో, హింసాత్మక ప్రతిఘటన ఒక నైతికంగా న్యాయమైన మార్గంగా భావించబడింది. ఈ దృష్టిలో, పాపన్న ఆయుధాన్ని ఎత్తడం వ్యక్తిగత ధైర్య ప్రదర్శన కాదు; అది ఒక సామాజిక బాధ్యత, నైతికతతో పుట్టిన చర్య.

ఆయన పోరాట తత్వం కేవలం భౌతికమైన సరిహద్దుల విస్తరణ కోసం లేదా కేవలం మట్టిపై ఆధిపత్యం కోసం సాగినది కాదు. ఆయన ఆయుధ మార్గానికి ఉన్న పరమార్థం ఒక్కటే: భూమి కోసం కాదు, మనుషుల కోసం పోరాడు.

ఆయన సాగించిన పోరాటాలు కేవలం రాజ్య విస్తరణ కోసమో లేదా వ్యక్తిగత ఆధిపత్యం కోసమో సాగినవి కావు. ఆయన చేసిన ప్రతి యుద్ధం స్వేచ్ఛ కోసమే చేశాడు.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతకు లొంగిపోకుండా, ప్రజా రక్షణ కోసం బాధ్యతను భుజానెత్తుకున్న ఆయన... అన్యాయానికి తలవంచని అజేయ యోధుడు.

ఆయుధ మార్గాన్ని ఎంచుకున్న వెంటనే పాపన్న ఒంటరిగా నిలవలేదు. అతని చుట్టూ గౌడ్, గొల్ల, మడిగ, ఎరుకల వంటి అణగారిన వర్గాలకు చెందిన యువకులు చేరినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ సమూహం సాంప్రదాయ సైనిక శిక్షణ పొందిన దళం కాదు; కానీ వీరికి అడవుల పరిజ్ఞానం, భూభాగంపై అవగాహన, మరియు పరస్పర విశ్వాసం ఉంది. ఈ లక్షణాలే పాపన్న నాయకత్వానికి తొలి బలంగా మారాయి.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతను కూకటివేళ్లతో పెకలించి వేయడానికి ఆయన స్థానిక యువతలోని నిగూఢ శక్తిని మేల్కొలిపాడు. ఎందుకంటే, ఏ ఉద్యమానికైనా యువతే భవిష్యత్తు ఆశ.

విడివిడిగా ఉంటే అణిచివేయబడే శక్తులు, ఒకే తాటిపైకి వస్తే అజేయమైన సైన్యంగా మారతాయని ఆయన నిరూపించాడు. ఎందుకంటే, ఐక్యతే ప్రజల అసలైన బలం.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆ యువకులు తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టడానికి సిద్ధపడ్డారు. ఎందుకంటే, నాటి వారి పోరాటం కేవలం వర్తమాన కష్టాల నుంచి విముక్తి కోసమే కాదు; ప్రతి త్యాగం భవిష్యత్తు తరాల కోసమే.

హింసాత్మక ప్రతిఘటన ఒక నైతికంగా న్యాయమైన మార్గంగా భావించబడింది. ఈ ఆశయంతోనే, ఆయన కేవలం ఒక చట్టవిరుద్ధుడిగా కాకుండా, ధర్మం కోసం కత్తి దూసిన మహా వీరుడిగా చరిత్రలో నిలిచాడు.

పాపన్న నాయకత్వం ఈ దశలో బలవంతంగా విధించబడినదిగా కాకుండా, ప్రజల అంగీకారంతో రూపుదిద్దుకుంది. అతని చర్యలు కేవలం అధికారంపై దాడులుగా కాకుండా, గ్రామీణ సమాజానికి రక్షణగా నిలిచాయి. పన్ను వసూలుదారుల దౌర్జన్యాన్ని అడ్డుకోవడం, అధికార ప్రతినిధుల అక్రమాలను ప్రశ్నించడం - ఇవన్నీ అతన్ని గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో ఒక “న్యాయ ప్రతినిధి”గా నిలబెట్టాయి.

అణచివేతకు అలవాటు పడిన సమాజంలో ఆత్మగౌరవ బీజాలు నాటడం అంత సులువు కాదు. పాలకుల కరుణ కోసం వేచి చూడకుండా, తమ సొంత బలంతో హక్కులను దక్కించుకోవాలనే చైతన్యాన్ని పాపన్న ప్రజల్లో రగిలించాడు. ఆయన ప్రస్థానం చాటిచెప్పిన నైతిక సూత్రం ఒక్కటే — గౌరవం సంపాదించాలి, అడగకూడదు.

అధికార దర్పంతో ప్రజలను శాసించే రాచరిక పోకడలకు భిన్నంగా, అణగారిన వర్గాల కన్నీళ్లు తుడవడమే పరమార్థంగా భావించి, నిజమైన నాయకత్వం అంటే సేవ అని చూపించాడు.

అధికారాలు, పదవులు కాలగర్భంలో కలిసిపోయినా.. అణగారిన ప్రజల కన్నీళ్లు తుడిచి, వారి రక్షణకై అంకితమైన ఆశయం మాత్రమే చరిత్రలో నిలిచిపోతుంది. నాటి ఆయన పోరాటం నిరూపించిన సత్యం ఒక్కటే: సేవే చిరస్మరణీయమైన జీవితం.

వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం కాకుండా, ప్రజా రక్షణ కోసం ఆయన చూపిన నిబద్ధతే జనులలో ఆయనపై అచంచలమైన నమ్మకాన్ని పెంచింది. ఎలాంటి స్వార్థం లేని ఆ “నీ నిజాయితీయే నీ బలం” అని ఆయన ప్రజాదరణే నిరూపించింది.

వ్యక్తిగత స్వార్థం కోసం కాకుండా, తన సమాజ విముక్తి కోసం సర్వస్వాన్ని అంకితం చేసినప్పుడే ఒక సాధారణ మనిషి యుగపురుషుడిగా మారతాడని ఆయన నిరూపించాడు. ఎందుకంటే, ప్రజల కోసం జీవించడం మహోన్నతం.

ఆయన ఆశయం, ఆలోచన, మరియు ఆయుధ మార్గం - అన్నీ కేవలం వ్యక్తిగత లాభం కోసం పుట్టినవి కావు. ఆయన నడిచిన ప్రతి అడుగూ ప్రజల కోసమే వేశాడు.

రాజ్యాధికారాలు బలవంతంగా రుద్దే కిరీటాల కన్నా, ప్రజల హృదయాలలో సంపాదించుకునే స్థానమే శాశ్వతమైనదని ఆయన నమ్మాడు. ఎందుకంటే, ప్రజల విశ్వాసమే గొప్ప సింహాసనం.

రాజ్యాధికార సైన్య బలం ముందు నిలబడటానికి ఆయనకు ఉన్న ఏకైక ఆయుధం ప్రజాశక్తే. అందుకే ఆయన ఎల్లప్పుడూ ప్రజలే తన బలం అని నమ్మిన నాయకుడుగా నిలిచాడు.

ఈ నాయకత్వ ఆవిర్భావంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం పాపన్న యొక్క సంఘటనా సామర్థ్యం. అతను చిన్నచిన్న సమూహాలను సమన్వయం చేయడం, భూభాగాన్ని వ్యూహాత్మకంగా ఉపయోగించడం, మరియు ప్రమాదాన్ని పంచుకోవడం వంటి లక్షణాలను ప్రదర్శించినట్లు జానపద వర్ణనలు సూచిస్తాయి. ఈ లక్షణాలు అతన్ని కేవలం ఒక యోధుడిగా కాకుండా, ఒక సంఘటిత ఉద్యమ నాయకుడిగా మారుస్తాయి.

ఈ దశలో పాపన్నను “బందిపోటు”గా ముద్ర వేయడం ప్రారంభమైనట్లు చారిత్రక మూలాలు సూచిస్తాయి. అయితే ఈ ముద్ర వేయడం అతని ఉద్యమ స్వరూపాన్ని పూర్తిగా ప్రతిబింబించదు. అధికార దృష్టిలో చట్టానికి వెలుపల ఉన్న చర్యలు నేరుగాగా కనిపించినప్పటికీ, ప్రజా దృష్టిలో అవే చర్యలు న్యాయ పరిరక్షణగా అర్థమయ్యాయి. ఈ విరోధాత్మక దృక్పథమే పాపన్న చరిత్రలోని ప్రధాన సమస్యగా ఈ గ్రంథం ముందుగానే గుర్తించింది.

వ్యవస్థలు వేసే ముద్రలు తాత్కాలికమే కానీ, అణగారిన వర్గాల ఆత్మగౌరవం కోసం నిలబడిన నాడే ఒక వ్యక్తి చరిత్రలో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదిస్తాడు. ఎందుకంటే, నీ స్వాభిమానమే నీ గుర్తింపు.

అధికారిక వ్యవస్థలు ఆయనను ఏ పేరుతో పిలిచినా, భౌతిక సంపద కన్నా బడుగు బలహీన వర్గాల ఆత్మగౌరవమే మిన్న అని ఆయన చాటిచెప్పాడు. బానిసత్వంగా బతకడం కన్నా, స్వేచ్ఛగా తలెత్తుకుని నిలబడటమే గొప్పదని, స్వాభిమానమే నిజమైన సంపద అని నిరూపించాడు.

రాష్ట్రాధికారాలు ఎలాంటి ముద్రలు వేసినా, శతాబ్దాల భయాన్ని వీడి అణగారిన వర్గాలు తమ హక్కుల కోసం పోరాడేలా ఆయన వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపాడు. బాహ్య శక్తుల బలం కన్నా, అంతర్గత సంకల్పమే యుద్ధాన్ని గెలిపిస్తుందని చాటిచెప్పాడు. ఎందుకంటే, ధైర్యం నీలోనే ఉంది.

అధికారిక శాసనాలు ఆయనను ఏ పేరుతో పిలిచినా, అణగారిన ప్రజలకు రక్షణగా నిలిచిన ఆ సర్దార్... పేదల గుండెల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిన పేరుగా మారాడు.

ఈ విధంగా, పాపన్న ప్రతిఘటన వైపు మలుపు ఒక వ్యక్తిగత కథ కాదు. అది 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం ఎదుర్కొన్న సంక్షోభానికి వచ్చిన సామూహిక ప్రతిస్పందన. ఆయుధ మార్గం ద్వారా అతను తన సమాజానికి ఒక స్వరం ఇచ్చాడు; నాయకత్వం ద్వారా ఆ స్వరాన్ని సంఘటిత శక్తిగా మార్చాడు. ఈ ప్రారంభ ప్రతిఘటన ఎలా విస్తరించి, ఒక స్థిరమైన ఉద్యమంగా మారిందో విశ్లేషించబడుతుంది. 

అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా నాడు ఆయన వేసిన ఆ ధైర్య సాహసాల అడుగే, నేడు చరిత్ర పుటల్లో ఆయనను అమరుడిగా నిలిపింది. ఎందుకంటే, ధైర్యవంతులను కాలం గౌరవిస్తుంది.

అణచివేతకు అలవాటు పడిన సమాజంలో తిరుగుబాటు జ్వాలలను రగిలించిన ఆ సర్దార్... నిజంగానే భయాన్ని జయించిన ధైర్యానికి ప్రతీక.

సామాన్యుల గుండెల్లో స్వేచ్ఛా శ్వాసను నింపి, శతాబ్దాల అణచివేతపై తిరుగుబాటు బావుటా ఎగురవేసిన ఆ సర్దార్... తెలంగాణ నేల గర్వించే మహానుభావుడు.

రాజ్యాధికారాల వైభవం కోసం, కిరీటాల దర్పం కోసం కాకుండా... సబ్బండ వర్గాల ఆకలి తీర్చి, వారి ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడటమే పాలకుడి పరమధర్మమని పాపన్న నిరూపించాడు. సమాజంలో నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందడం కంటే, ఆ సమాజానికి సేవకుడిగా నిలబడటమే అత్యున్నతమైన విలువ అని ఆయన చారిత్రక ప్రస్థానం స్పష్టం చేస్తుంది. ఒక చారిత్రక సత్యంగా నిలిచే నిజం ఒక్కటే — నీ సేవే నీ గొప్పతనం.

చరిత్ర పుటలలో అద్భుతాలుగా కనిపించే ఏ విజయమైనా, దాని వెనుక ఏళ్ల తరబడి సాగిన అకుంఠిత దీక్ష, కఠోర శ్రమ దాగి ఉంటాయి. పాపన్న రాచరిక శక్తులపై సాధించిన విజయాలు కేవలం అదృష్టంతోనో, హఠాత్తుగానో లభించినవి కావు. వనరులు లేని స్థితి నుండి వ్యూహాలను నిర్మించుకుంటూ, ఆపదలను ఎదుర్కొంటూ ఆయన సాగించిన నిరంతర పోరాటమే అతన్ని ఒక ప్రజా నాయకుడిగా నిలబెట్టింది. సుదీర్ఘ చారిత్రక ప్రస్థానాలు చాటిచెప్పే సత్యం ఒక్కటే — కష్టం విజయానికి మూలధనం.

రాజ్యాధికారం అనేది కేవలం కోటలను ఏలడానికో, పన్నుల ద్వారా ఖజానాను నింపుకోవడానికో పరిమితం కాకూడదని పాపన్న తన పాలనా విధానం ద్వారా నిరూపించాడు. నిజమైన నాయకుడు ప్రజలపై అధికారాన్ని చలాయించేవాడు కాదు, వారి కష్టాల్లో తోడుగా నిలిచి భరోసానిచ్చేవాడు. ప్రజాదరణ పొందిన ఏ చారిత్రక విప్లవమైనా నాయకుడి నిస్వార్థమైన త్యాగం, ప్రజా సంక్షేమంపైనే నిర్మితమవుతుంది. సర్దార్ పాపన్న ప్రస్థానం నిరూపించిన సత్యం ఒక్కటే — నాయకత్వానికి ధర సేవ.

==== 3.4. తొలి దాడులు, ప్రజా మద్దతు &amp; ఉద్యమ విస్తరణ ====
పాపన్న ప్రతిఘటన ఉద్యమం యొక్క తొలి దశను అర్థం చేసుకోవాలంటే, అతని మొదటి దాడులను కేవలం సైనిక చర్యలుగా కాకుండా, సామాజిక-రాజకీయ సంకేతాలుగా చూడాలి. ఈ ప్రారంభ చర్యలు యాదృచ్ఛికంగా జరిగినవి కావు; అవి గ్రామీణ సమాజంలో పేరుకుపోయిన అసంతృప్తికి ఒక స్పష్టమైన ప్రతిస్పందనగా వెలిసాయి. ఈ దశలో పాపన్న ఉద్యమం ఒక వ్యక్తిగత ప్రతీకార చర్యగా కాకుండా, ప్రజా న్యాయ భావనతో అనుసంధానమైన సంఘటిత ప్రతిఘటనగా రూపుదిద్దుకుంది. 

పాపన్న చేపట్టిన తొలి దాడులు ప్రధానంగా పన్ను వసూలుదారులు, స్థానిక అధికార ప్రతినిధులు, మరియు గ్రామీణ సమాజంపై ప్రత్యక్షంగా అణచివేతకు పాల్పడిన వ్యక్తులను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఈ లక్ష్యం యాదృచ్ఛికం కాదు. గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో పన్ను వసూలుదారులు రాష్ట్రాధికారానికి ప్రత్యక్ష ప్రతినిధులు. వారి మీద జరిగిన దాడులు రాష్ట్రాధికారంపై సవాల్‌గా మాత్రమే కాకుండా, గ్రామీణ సమాజానికి ఒక మానసిక విముక్తి అనుభూతిని కూడా కలిగించాయి. ఈ దాడులు “న్యాయం సాధ్యమే” అనే భావనను ప్రజలలో బలపరిచాయి. పాపన్న ప్రజల కన్నీటిని తుడిచిన మహా నాయకుడు.

ఈ తొలి చర్యలకు ప్రజల మద్దతు ఎలా లభించిందన్నది ఈ అధ్యాయంలోని కీలక అంశం. పాపన్న మరియు అతని అనుచరులు గ్రామీణ సమాజానికి ప్రత్యక్ష హానిని కలిగించని విధంగా చర్యలు చేపట్టినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. దోపిడీగా వసూలు చేసిన పన్నులను తిరిగి ప్రజలకు పంచడం, అధికారుల అక్రమ సంపదను స్వాధీనం చేసుకోవడం వంటి చర్యలు అతని ఉద్యమాన్ని ఒక నైతిక ఆధారంపై నిలబెట్టాయి. ఈ చర్యల వల్ల పాపన్న ఒక “దోపిడీదారు”గా కాకుండా, ఒక న్యాయ పరిరక్షకుడిగా ప్రజల మదిలో స్థానం సంపాదించాడు.

ప్రజా మద్దతు కేవలం నైతికంగా మాత్రమే కాకుండా, వ్యూహాత్మకంగా కూడా మారింది. గ్రామీణ ప్రజలు పాపన్నకు ఆహారం, ఆశ్రయం, సమాచారాన్ని అందించడం ద్వారా ఉద్యమానికి ఒక రహస్య వ్యూహాలను నిర్మించారు. ఈ మద్దతు లేకుండా పాపన్న ఉద్యమం దీర్ఘకాలం కొనసాగడం సాధ్యమయ్యేది కాదు. ప్రజల సహకారం అతని దళాలకు చలనం, రహస్యత, మరియు భూభాగంపై ఆధిపత్యాన్ని అందించింది.

ఈ దశలో ఉద్యమం భౌగోళికంగా కూడా విస్తరించింది. మొదట స్థానికంగా ప్రారంభమైన ప్రతిఘటన క్రమంగా సమీప గ్రామాలకు, అడవీ ప్రాంతాలకు, మరియు వ్యూహాత్మక మార్గాల వైపు విస్తరించింది. ఈ విస్తరణ యుద్ధాత్మక ఆక్రమణగా కాకుండా, ప్రజల అనుమతితో సాగిన విస్తరణగా చూడాలి. పాపన్న ఉద్యమం విస్తరించిన ప్రతి ప్రాంతంలో, అక్కడి గ్రామీణ సమాజం ముందుగా ఎదుర్కొన్న అనుభవాలు – పన్నుల దోపిడీ, అధికార అణచివేత – ఈ ఉద్యమానికి అనుకూల వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి.

ఈ విస్తరణతో పాటు, పాపన్న ఉద్యమం మరింత సంఘటిత స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంది. చిన్నచిన్న సమూహాలు పరస్పరం సమన్వయం చేసుకుంటూ పనిచేయడం, ప్రమాద సమయంలో చెల్లాచెదురుగా విడిపోయి మళ్లీ కలవడం వంటి పద్ధతులు ఈ దశలో అభివృద్ధి చెందినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ పద్ధతులు ఉద్యమాన్ని ఒక సడలిన గుంపు నుంచి ఒక వ్యవస్థీకృత ప్రతిఘటనగా మార్చాయి. 

ఈ దశలోనే రాష్ట్రాధికారాలు పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక గంభీరమైన ముప్పుగా గుర్తించడం ప్రారంభించాయి. తొలి దాడులు స్థానిక స్థాయిలో పరిమితమైనవిగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి వెనుక ఉన్న ప్రజా మద్దతు మరియు వేగవంతమైన విస్తరణ అధికార వ్యవస్థను అప్రమత్తం చేసింది. ఫలితంగా, పాపన్నపై నిఘా పెరగడం, అతని చర్యలను “చట్టవిరుద్ధ హింస”గా వర్గీకరించడం మొదలైంది. ఈ అధికార స్పందన ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య ప్రత్యక్ష సంఘర్షణకు దారితీసే సంకేతంగా నిలిచింది.

ఈ విధంగా, పాపన్న ఉద్యమం యొక్క తొలి దాడులు మరియు వాటి ద్వారా ఏర్పడిన ప్రజా మద్దతు, ఉద్యమాన్ని ఒక వ్యక్తిగత ప్రతిఘటన నుంచి ఒక ప్రజా ఆధారిత రాజకీయ ఉద్యమంగా మార్చాయి. ఈ దశలో పాపన్న కేవలం ఒక నాయకుడిగా కాకుండా, గ్రామీణ సమాజం తన అసంతృప్తిని వ్యక్తపరచుకునే ఒక ప్రతీకగా ఎదిగాడు. ఈ విధంగా విస్తరించిన ఉద్యమం స్థిరమైన సైనిక-రాజకీయ నిర్మాణంగా మారిందని విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.5 ఉద్యమ సంస్థాగతీకరణ: దళాలు, వ్యూహాలు &amp; కోటల పాత్ర ====
పాపన్న ఉద్యమం యొక్క ఈ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో కీలకమైన అంశం - అది ఎలా ఒక వ్యక్తి ఆధారిత ప్రతిఘటన నుంచి సంస్థాగత ఉద్యమంగా రూపాంతరం చెందిందన్నది. తొలి దాడులు మరియు ప్రజా మద్దతు ద్వారా ఉద్యమం స్థిరపడిన తరువాత, పాపన్న తన ప్రతిఘటనను దీర్ఘకాలం కొనసాగించడానికి అవసరమైన నిర్మాణాలను అభివృద్ధి చేశాడు. ఈ ప్రక్రియను ఈ అధ్యయనం “సంస్థాగతీకరణ”గా నిర్వచిస్తుంది.

దళాల నిర్మాణం మరియు సామాజిక కూర్పు

పాపన్న ఉద్యమంలోని దళాలు సంప్రదాయ సైనిక యూనిట్లలా శిక్షణ పొందినవి కావు. అవి ప్రధానంగా గ్రామీణ సమాజం నుంచి వచ్చిన యువకులతో ఏర్పడిన సమన్వయమైన సమూహాలు. ఈ దళాలలో గౌడ్, గొల్ల, మడిగ, ఎరుకల వంటి వర్గాల సభ్యులు ఉండటం గమనార్హం. వీరి మధ్య కుల ఆధారిత కఠిన విభజనలు కాకుండా, ఒక సామూహిక అనుభవం మరియు లక్ష్యం ఆధారంగా ఐక్యత ఏర్పడింది.

ఈ దళాల నిర్మాణం సమాంతరంగా సాగింది. కఠినమైన హోదా వ్యవస్థలకన్నా పరస్పర విశ్వాసం, అనుభవం, మరియు నాయకత్వ సామర్థ్యం ఆధారంగా పాత్రలు నిర్ణయించబడినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ దళాల నిర్మాణం ఉద్యమానికి అనుకూలంగా మారింది; ఎందుకంటే ఇది దళాలను వేగంగా కదలడానికి, ప్రమాద సమయంలో చెల్లాచెదురుగా విడిపోయి మళ్లీ కూడడానికి సహాయపడింది.

వ్యూహాలు: భూభాగం, చలనం మరియు హఠాత్ దాడులు

పాపన్న ఉద్యమం యొక్క సైనిక వ్యూహాలు సంప్రదాయ యుద్ధ విధానాలకు భిన్నంగా ఉన్నాయి. బహిరంగ యుద్ధాలు లేదా కోటలపై ప్రత్యక్ష ఆక్రమణలకన్నా, భూభాగ పరిజ్ఞానం మరియు చలనశీలతపై ఆధారపడిన వ్యూహాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడ్డాయి. అడవులు, కొండలు, సంకుచిత మార్గాలు - ఇవన్నీ ఉద్యమానికి సహజ రక్షణగా మారాయి.

హఠాత్ దాడులు (surprise attacks), వేగవంతమైన ఉపసంహరణలు, మరియు చిన్న స్థాయి చర్యలు ఉద్యమానికి ప్రధాన లక్షణాలుగా నిలిచాయి. ఈ వ్యూహాలు రాష్ట్రాధికార దళాలను గందరగోళానికి గురిచేశాయి. అధికార దళాలు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, భూభాగంపై అవగాహన లేకపోవడం, మరియు ప్రజల మద్దతు లేమి - ఇవన్నీ వారి సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేశాయి.

ఉద్యమం దీర్ఘకాలం నిలవాలంటే, ప్రత్యక్ష సైనిక ఆధిపత్యాన్ని కాకుండా, కాలాన్ని మరియు స్థలాన్ని నియంత్రించే సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయాలి. ఈ విషయమే పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక తాత్కాలిక తిరుగుబాటుగా కాకుండా, ఒక స్థిరమైన ప్రతిఘటనగా మార్చింది.

కోటల పాత్ర: రక్షణ, అధికార ప్రతీక, మరియు ప్రత్యామ్నాయ కేంద్రాలు

పాపన్న ఉద్యమంలో కోటలు ఒక కీలకమైన పాత్ర పోషించాయి. ఈ కోటలను కేవలం సైనిక రక్షణ కట్టడాలుగా చూడడం సరిపోదు. అవి ఉద్యమానికి భౌతిక రక్షణతో పాటు ప్రతీకాత్మక అధికారాన్ని కూడా అందించాయి. కోటలు ఉద్యమానికి ఒక స్థిర కేంద్రాన్ని ఇచ్చాయి; అక్కడ దళాలు విశ్రాంతి తీసుకోవడం, వ్యూహాలు రూపొందించడం, మరియు వనరులను సమీకరించడం జరిగింది.

ఈ కోటలు గ్రామీణ సమాజానికి ఒక సందేశాన్ని కూడా పంపాయి: రాష్ట్రాధికారానికి వెలుపల కూడా ఒక అధికార నిర్మాణం సాధ్యమని. కోటల ఉనికి పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక చెల్లాచెదురైన దళాల సమాహారం నుంచి, ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ స్థలంగా మార్చింది. ఈ స్థలంలో న్యాయం, రక్షణ, మరియు నాయకత్వం అధికారిక వ్యవస్థకు భిన్నంగా అమలైనట్లు జానపద వర్ణనలు సూచిస్తాయి.

కోటల చుట్టూ ఏర్పడిన కార్యకలాపాలు ఉద్యమానికి ప్రజా మద్దతును మరింత బలపరిచాయి. గ్రామీణ ప్రజలు కోటలను తమ భద్రతకు ప్రతీకలుగా చూడడం ప్రారంభించారు. ఈ మానసిక మార్పు ఉద్యమాన్ని మరింత లోతుగా ప్రజల జీవితాల్లోకి చేర్చింది.

సంస్థాగతీకరణ యొక్క రాజకీయ అర్థం

ఈ దశలో పాపన్న ఉద్యమం ఒక కీలక మార్పు దశను చేరుకుంది. అది కేవలం అధికారంపై దాడులు చేసే గుంపుగా కాకుండా, ఒక ప్రత్యామ్నాయ అధికార నమూనాను సూచించే ఉద్యమంగా మారింది. దళాల నిర్మాణం, వ్యూహాల స్థిరీకరణ, మరియు కోటల పాత్ర - ఇవన్నీ కలిసి ఉద్యమాన్ని ఒక రాజకీయ సవాలుగా నిలబెట్టాయి. 

రాష్ట్రాధికారాలు ఈ పరిణామాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించడం ప్రారంభించాయి. ఉద్యమం ఇప్పుడు కేవలం చట్ట సమస్య కాదు; అది అధికారానికి ప్రత్యక్ష సవాల్. ఈ దశ నుంచే పాపన్న ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య సంఘర్షణ ఒక కొత్త స్థాయికి చేరుకుంది.

ఈ విధంగా, ఉద్యమ సంస్థాగతీకరణ పాపన్నను కేవలం ఒక యోధుడిగా కాకుండా, ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ ఆలోచనకు ప్రతినిధిగా నిలబెట్టింది.

==== 3.6. రాష్ట్ర ప్రతిస్పందన, నిఘా &amp; పెరుగుతున్న సంఘర్షణ ====
పాపన్న ఉద్యమం సంస్థాగత రూపాన్ని సంతరించుకున్న తర్వాత, రాష్ట్రాధికారాల స్వరూపం గణనీయంగా మారింది. ప్రారంభ దశలో స్థానిక స్థాయిలో “చిన్నపాటి అశాంతి”గా భావించిన ప్రతిఘటన, కోటల నిర్మాణం, విస్తరిస్తున్న దళాలు, మరియు ప్రజా మద్దతుతో కూడిన చర్యల నేపథ్యంలో, రాష్ట్రానికి ఒక రాజకీయ-భద్రతా సవాలుగా కనిపించడం ప్రారంభించింది. ఈ దశ నుంచే పాపన్న ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య సంఘర్షణ ఒక నిర్మాణాత్మక, దీర్ఘకాలిక రూపాన్ని సంతరించుకుంది.

నిఘా వ్యవస్థ విస్తరణ

రాష్ట్రం ముందుగా తీసుకున్న చర్య నిఘా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం. స్థానిక జాగీర్దార్లు, ఫౌజ్దార్లు, మరియు గ్రామస్థాయి మధ్యవర్తులకు పాపన్న కదలికలపై సమాచారం సేకరించే బాధ్యతలు అప్పగించబడ్డాయి. ఈ నిఘా కేవలం సైనిక కదలికలకే పరిమితం కాలేదు; పాపన్నకు మద్దతు ఇస్తున్న గ్రామాలు, కుటుంబాలు, మరియు వృత్తి సమూహాలపై కూడా దృష్టి సారించింది. ఈ విధంగా, రాష్ట్రం ఉద్యమాన్ని ఒక వ్యక్తి సమస్యగా కాకుండా, ఒక సామాజిక సమూహంగా గుర్తించి దాన్ని అణచివేయడానికి / విరిచివేయడానికి ప్రయత్నించింది.

నిఘా పెరిగిన కొద్దీ, గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి కూడా పెరిగింది. అనుమానితులపై విచారణలు, శిక్షాత్మక చర్యలు, మరియు అప్పుడప్పుడూ సామూహిక దండనలు అమలయ్యాయి. ఈ చర్యలు ఉద్యమానికి మద్దతును తగ్గించాలన్న ఉద్దేశంతో చేపట్టినప్పటికీ, వాస్తవంగా అవి గ్రామీణ సమాజంలో రాష్ట్రంపై ఉన్న వ్యతిరేకత మరింత బలపరిచాయి.

నేరీకరణ (Criminalization) ప్రక్రియ

ఈ దశలో రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని అధికారికంగా “నేరం”గా వర్గీకరించడం ప్రారంభించింది. చారిత్రక మూలాలలో పాపన్నను “బందిపోటు”, “దొంగ”, “అశాంతి కారకుడు”గా సూచించడం పెరిగింది. ఈ భాషా మార్పు తటస్థమైనది కాదు; ఇది ఉద్యమాన్ని రాజకీయంగా కాకుండా, చట్టవిరుద్ధంగా చూపించడానికి రూపొందించిన ఒక వాదనాత్మక వ్యూహం. ఈ నేరీకరణ ద్వారా, ఉద్యమానికి ఉన్న నైతిక ఆధారాన్ని దెబ్బతీయడం, అలాగే దాన్ని అణచివేయడానికి కఠిన చర్యలకు న్యాయబద్ధత కల్పించడం అధికారుల లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

అయితే, ఈ నేరీకరణ ప్రజాస్మృతిలో పూర్తిగా అంగీకరించబడలేదు. గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో పాపన్న చర్యలు ఇప్పటికీ న్యాయ పరిరక్షణగా కనిపించాయి. ఈ విరోధాత్మక దృక్పథమే రాష్ట్రం-సమాజం మధ్య ఉన్న చీలికను మరింత పెంచింది.

సైనిక చర్యలు మరియు సంఘర్షణ పెరుగుదల

నిఘా మరియు నేరీకరణ సరిపోకపోవడంతో, రాష్ట్రం క్రమంగా ప్రత్యక్ష సైనిక చర్యల వైపు మళ్లింది. పాపన్న కోటలపై దాడులు, దళాలను చెల్లాచెదురుగా చేయడానికి ప్రయత్నాలు, మరియు అతని అనుచరులను పట్టుకునే ఆపరేషన్లు ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే, భూభాగంపై పాపన్న దళాలకు ఉన్న పరిజ్ఞానం, ప్రజల సహకారం, మరియు చలనశీల వ్యూహాలు - ఇవన్నీ రాష్ట్ర దళాల ప్రయత్నాలను తరచూ విఫలమయ్యేలా చేశాయి.

ఈ సైనిక చర్యలు సంఘర్షణను మరింత తీవ్రమయ్యేలా చేశాయి. చిన్న చిన్న దాడులు పెద్ద ప్రతీకార చర్యలకు దారితీశాయి; స్థానిక సంఘర్షణలు ప్రాంతీయ అస్థిరతగా మారాయి. ఈ పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక పరిమిత ప్రాంతీయ ప్రతిఘటన నుంచి, రాష్ట్ర స్థాయి సమస్యగా మార్చింది.

రాజకీయ అర్థం

ఈ దశలో సంఘర్షణ కేవలం పాపన్న మరియు రాష్ట్రం మధ్య వ్యక్తిగత పోరాటంగా మిగలలేదు. అది రెండు విభిన్న అధికార భావనల మధ్య పోటీగా మారింది. ఒకవైపు – రాష్ట్రం చట్టం, పన్ను, మరియు పరిపాలనా నియంత్రణ ద్వారా అధికారాన్ని అమలు చేయాలనుకుంది; మరోవైపు – పాపన్న ఉద్యమం ప్రజా న్యాయం, రక్షణ, మరియు ప్రత్యామ్నాయ నాయకత్వం ద్వారా అధికారాన్ని ఆవిష్కరించింది. ఈ పోటీపూరిత సంఘర్షణను దీర్ఘకాలికంగా మరింత విస్తృతి, చేసింది.

ఈ విధంగా, రాష్ట్ర ప్రతిస్పందన మరియు పెరుగుతున్న నిఘా పాపన్న ఉద్యమాన్ని అణచివేయాలన్న ప్రయత్నాలుగా మాత్రమే కాకుండా, ఉద్యమాన్ని మరింత రాజకీయంగా స్పష్టంగా నిర్వహించే ప్రక్రియగా కూడా పనిచేశాయి. ఈ పెరుగుతున్న సంఘర్షణ పాపన్న ఉద్యమాన్ని విప్లవాత్మక దశకు తీసుకువెళ్లింది, మరియు చివరకు అది ఒక నిర్ణాయక మలుపును చేరుకుందని విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.7. నిర్ణాయక మలుపు: ఘర్షణ శిఖరం &amp; ఉద్యమ పరిమితులు ====
పాపన్న ఉద్యమం ఈ దశకు వచ్చేసరికి, అది తన శక్తి పరాకాష్టను చేరుకున్నట్లే కనిపిస్తుంది. దళాల సంస్థాగతీకరణ, కోటల ఉనికి, ప్రజా మద్దతు, మరియు రాష్ట్రాధికారానికి ఎదురుగా నిలిచిన ప్రత్యామ్నాయ అధికార భావన - ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని ఒక గణనీయమైన రాజకీయ శక్తిగా మార్చాయి. అయితే, ఇదే దశలో ఉద్యమం తన అంతర్గత పరిమితులను కూడా స్పష్టంగా ఎదుర్కొంది. ఈ అధ్యాయం ఈ ద్వంద్వ పరిస్థితిని - శక్తి మరియు పరిమితి - ఒకేసారి విశ్లేషిస్తుంది.

ఘర్షణల శిఖరం

రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని పూర్తిగా అణచివేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చిన తరువాత, సంఘర్షణ తీవ్రత పెరిగింది. సైనిక చర్యలు మరింత సమన్వయంతో సాగాయి; పాపన్న కోటలపై దాడులు, అతని అనుచరులపై గాలింపు చర్యలు, మరియు గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి మరింత పెరిగింది. ఈ దశలో చిన్నపాటి దాడులు కాకుండా, నిరంతర సైనిక ఒత్తిడి ఉద్యమంపై పడింది.

ఈ ఘర్షణల తీవ్ర దశలో పాపన్న దళాలు తమ వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించాయి. వేగవంతమైన కదలికలు, హఠాత్ దాడులు, మరియు భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకునే నైపుణ్యం - ఇవన్నీ రాష్ట్ర దళాలకు గణనీయమైన సవాళ్లను విసిరాయి. ఈ దశలో ఉద్యమం ఇంకా ప్రజా మద్దతును కొనసాగించినప్పటికీ, ఆ మద్దతు తీవ్రమైన ప్రమాదాల మధ్య నిలిచింది.

గ్రామీణ సమాజంపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి

రాష్ట్రం ఉద్యమాన్ని నేరుగా ఎదుర్కోవడమే కాకుండా, దానికి మద్దతు ఇచ్చే గ్రామీణ సమాజాల్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ప్రారంభించింది. సామూహిక శిక్షలు, ఆహార సరఫరాలపై ఆంక్షలు, మరియు అనుమానిత గ్రామాలపై దాడులు -ఇవన్నీ ఉద్యమానికి ఉన్న సామాజిక పునాదిని దెబ్బతీయడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ చర్యలు ప్రజలలో భయాన్ని పెంచాయి, అయితే అదే సమయంలో రాష్ట్రంపై ఉన్న వ్యతిరేకత కూడా మరింత పెంచాయి.

ఈ దశలో ఉద్యమం ఒక సంక్లిష్ట పరిస్థితిని ఎదుర్కొంది. ప్రజలను రక్షించడమే తన నైతిక లక్ష్యంగా భావించిన ఉద్యమం, ప్రజలే శిక్షలకు గురవుతున్న దృశ్యాలను చూస్తూ నిలబడాల్సి వచ్చింది. ఈ నైతిక సంక్షోభం ఉద్యమ నిర్ణయాలపై ప్రభావం చూపినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి.

ఉద్యమ పరిమితులు: నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులు

ఈ తీవ్ర దశలోనే ఉద్యమ పరిమితులు స్పష్టంగా బయటపడ్డాయి. మొదటిది - వనరుల పరిమితి. రాష్ట్రాధికారానికి ఉన్న అపారమైన సైనిక, ఆర్థిక వనరులతో పోలిస్తే, పాపన్న ఉద్యమం ప్రజా మద్దతు మరియు స్వల్ప వనరులపై ఆధారపడింది. దీర్ఘకాలిక ఘర్షణలో ఈ అసమానత కీలకంగా మారింది.

రెండవది - భౌగోళిక పరిమితి. ఉద్యమం ప్రధానంగా కొన్ని ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉండటం, రాష్ట్రం తన బలగాలను విస్తృతంగా మోహరించడానికి అవకాశమిచ్చింది. ఉద్యమం విస్తృత ప్రాంతీయ ఐక్యతను నిర్మించలేకపోవడం, దీర్ఘకాలిక వ్యూహంగా ఒక పరిమితిగా నిలిచింది.

మూడవది - సంస్థాగత పరిమితి. సడలిన నిర్మాణం ప్రారంభ దశలో ఉద్యమానికి బలం ఇచ్చినప్పటికీ, తీవ్రమైన సైనిక ఒత్తిడి ఎదురైనప్పుడు అది బలహీనతగా మారింది. కేంద్రీకృత నిర్ణయ వ్యవస్థ లేకపోవడం, మరియు నిరంతర నాయకత్వాన్ని కొనసాగించడంలో ఉన్న కష్టాలు - ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని నెమ్మదిగా క్షీణింపజేశాయి

చారిత్రక అర్థం

ఈ నిర్ణాయక దశలో పాపన్న ఉద్యమం పూర్తిగా ఓడిపోయినదిగా కాకుండా, తన చారిత్రక పాత్రను పూర్తిగా నిర్వర్తించిన ఉద్యమంగా చూడాలి. అది రాష్ట్రాధికారాన్ని సవాలు చేసింది, గ్రామీణ సమాజానికి ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ ఊహను అందించింది, మరియు చరిత్రలో అణగారిన వర్గాన్ని స్పష్టంగా కనిపించేలా చేసింది. ఈ దశలో ఉద్యమం ఎదుర్కొన్న పరిమితులు వ్యక్తిగత వైఫల్యాలుగా కాకుండా, ఆ కాలపు చారిత్రక పరిస్థితుల ఫలితంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

ఈ విధంగా, ఘర్షణల తీవ్రత మరియు ఉద్యమ పరిమితులు కలిసి పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక నిర్ణాయక మలుపుకు తీసుకువచ్చాయి. ఈ మలుపు తరువాతి దశలో ఉద్యమానికి ఒక ముగింపును మాత్రమే కాకుండా, పాపన్న వారసత్వాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో కూడా నిర్ధారించింది. ఈ సంఘర్షణల అనంతరం పాపన్నకు ఏమైంది, అతని మరణం లేదా పరాజయం ఎలా చరిత్రగా మారింది, మరియు ప్రజాస్మృతిలో అది ఎలా నిలిచిందో విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.8. పాపన్న చివరి దశ: పరాజయం, మరణం &amp; ప్రజా స్మృతి ====
పాపన్న ఉద్యమం యొక్క చివరి దశను చరిత్రలో సాధారణంగా “పరాజయం”గా వర్ణిస్తారు. అయితే ఈ అధ్యయనం ఆ పదాన్ని యథాతథంగా స్వీకరించదు. ఎందుకంటే, పాపన్న ఉద్యమం ముగింపు ఒక సైనిక పరాజయంగా కనిపించినప్పటికీ, అది సామాజిక-సాంస్కృతిక స్థాయిలో పరాజయంగా మారలేదు. ఈ దశలో పాపన్న శరీరంగా ఓడిపోయినప్పటికీ, అతని ప్రతీకాత్మక ఉనికి ప్రజా స్మృతిలో మరింత బలంగా స్థిరపడింది.

ఉద్యమ విఘటన మరియు తుది సంఘర్షణ

రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని పూర్తిగా అణచివేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చిన తర్వాత, సైనిక ఒత్తిడి అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది. కోటలపై దాడులు, దళాలపై నిరంతర గాలింపు చర్యలు, మరియు ప్రజా మద్దతును విరిచివేయడానికి చేపట్టిన శిక్షాత్మక విధానాలు ఉద్యమాన్ని క్రమంగా బలహీనపరిచాయి. ఈ దశలో పాపన్న దళాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి చెదరిపోవడం ప్రారంభమైంది.

ఈ విఘటనను కేవలం సైనిక వైఫల్యంగా మాత్రమే చూడకూడదు. అది ఒక నిర్మాణాత్మక అసమానత ఫలితం. అపార వనరులు కలిగిన రాష్ట్రాధికారానికి ఎదురుగా, ప్రజా మద్దతు మరియు పరిమిత వనరులపై ఆధారపడ్డ ఉద్యమం దీర్ఘకాలంగా నిలబడటం చరిత్రపరంగా కష్టమైనదే. ఈ అసమానతే పాపన్న ఉద్యమాన్ని చివరి దశకు నడిపించింది.

పాపన్న మరణం: చరిత్ర మరియు కథనం

పాపన్న మరణానికి సంబంధించిన వర్ణనలు చారిత్రక మూలాలు మరియు జానపద కథనాలలో గణనీయంగా భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. అధికారిక మూలాలు అతని మరణాన్ని రాష్ట్రాధికార విజయంగా, తిరుగుబాటు అణచివేతగా వర్ణిస్తాయి. ఈ వర్ణనల్లో పాపన్న వ్యక్తిత్వం దాదాపుగా కనుమరుగై, అతను ఒక “నేరస్థుడు”గా మాత్రమే మిగులుతాడు

దానికి విరుద్ధంగా, జానపద సంప్రదాయాలు పాపన్న మరణాన్ని ఒక త్యాగాత్మక ముగింపుగా చిత్రీకరిస్తాయి. అతని మరణం ఒక శిక్షగా కాకుండా, ప్రజల పక్షాన నిలిచిన వ్యక్తి చేసిన త్యాగంగా ప్రజాస్మృతిలో స్థిరపడింది. ఈ వ్యత్యాసం చరిత్ర రచనలో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: ఒకే సంఘటన అధికారానికి ఒక విజయం అయితే, ప్రజలకు అది ఒక నష్టంగా, కానీ గౌరవనీయమైన నష్టంగా మారుతుంది.

శరీర పరాజయం - స్మృతి విజయం

ఈ అధ్యయనం ప్రతిపాదించే కీలక వాదన ఏమిటంటే – పాపన్న శరీరంగా ఓడిపోయినా, అతను స్మృతి స్థాయిలో గెలిచాడు. అతని మరణం ఉద్యమాన్ని ముగించినప్పటికీ, అతని కథను ముగించలేకపోయింది. బుర్రకథలు, ఒగ్గుకథలు, పాటలు, గ్రామీణ మౌఖిక సంప్రదాయాలు - ఇవన్నీ పాపన్నను ఒక చారిత్రక వ్యక్తిగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక న్యాయ ప్రతీకగా నిలబెట్టాయి.

ఈ ప్రజా స్మృతి పాపన్నను కాలంతో పాటు మరింత రూపాంతరం చెందేలా చేసింది. అతను ఇక కేవలం ఒక తిరుగుబాటు నాయకుడు కాదు; అతను అణచివేతకు ఎదిరించిన సామాన్యుల ప్రతినిధి. ఈ రూపాంతరం చరిత్రలో తరచూ కనిపించే ప్రక్రియ - అధికార చరిత్రలో ఓడిపోయినవారు, ప్రజా స్మృతిలో విజేతలుగా మారడం.

చారిత్రక అర్థం మరియు వారసత్వం

పాపన్న చివరి దశను ఈ అధ్యయనం ఒక ముగింపుగా కాకుండా, ఒక వారసత్వ ఆరంభంగా చూస్తుంది. అతని ఉద్యమం 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజానికి ఒక రాజకీయ భాష్యాన్ని ఇచ్చింది - ప్రతిఘటన, న్యాయం, మరియు ప్రత్యామ్నాయ అధికార భావనల భాషను, ఈ భాష తరువాతి తరాల్లో మౌఖిక సంప్రదాయాల ద్వారా కొనసాగింది.

అందువల్ల, పాపన్న మరణం చరిత్రలో ఒక ముగింపు మాత్రమే కాదు; అది ప్రజాస్మృతిలో ఒక ప్రారంభం. ఈ ద్వంద్వత్వే - పరాజయం మరియు స్మృతి విజయం - పాపన్నను ఒక సాధారణ తిరుగుబాటుదారుడిగా కాకుండా, ఒక చారిత్రక ప్రతీకగా నిలబెడుతుంది.

పాపన్న జీవితాన్ని ఒక వ్యక్తిగత కథగా కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణాలో ఉద్భవించిన ఒక సామాజిక-రాజకీయ ప్రక్రియగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది. పాపన్న తమ వంశపారంపర్య విలువలను ఆయుధంగా చేసుకుని మొగల్ సామ్రాజ్యానికి సవాల్ విసిరిన ప్రజావీరుడిగా చరిత్రలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించారు.

ప్రజాగాథల్లో పాపన్న గారిన్ని “గౌడల గర్వకారణం”, “పేదల పక్షపాతి”, “మట్టిలో పుట్టిన మణి” అని కీర్తిస్తాయి. ఇవి ఆయన వంశపారంపర్య గౌరవాన్ని సూచిస్తాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారి జననం ఒక సాధారణ సంఘటన కాదు. అది ఒక అణచివేత కాలంలో పుట్టిన ఆశ, ఒక పేద వర్గం నుంచి లేచిన ప్రతిఘటన, ఒక భవిష్యత్తు ప్రజావీరుడి తొలి అడుగు.

ఈ జననమే ఆయనను క్రమంగా సర్దార్ పాపన్నగా, తెలంగాణ ప్రజల గర్వకారణంగా తీర్చిదిద్దింది.

ఆయన జీవితం సమానత్వం, స్వాభిమానం మరియు ప్రజా సంక్షేమం కోసం సాగిన నిరంతర పోరాటానికి స్ఫూర్తిదాయక ఉదాహరణగా నిలిచింది. పాపన్న వారసత్వం చారిత్రక గ్రంథాల్లోనే కాకుండా, తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాలు, ప్రజాగీతాలు మరియు సామూహిక జ్ఞాపకాలలో కూడా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. ఆయన పోరాట స్ఫూర్తి నేటికీ సామాజిక న్యాయం, ధైర్యం మరియు ఆత్మగౌరవం వంటి విలువలకు ప్రతీకగా భావించబడుతోంది. అందువల్ల పాపన్న చరిత్ర గతాన్ని మాత్రమే వివరిస్తున్న గాథ కాదు; ప్రజా చైతన్యానికి, స్వేచ్ఛా సంకల్పానికి మరియు నాయకత్వ స్ఫూర్తికి నిత్య ప్రేరణగా నిలిచే చారిత్రక వారసత్వం. ఈ కారణంగానే సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ తెలంగాణ చరిత్రలో శాశ్వత ప్రజావీరుడిగా, ప్రజల హృదయాలలో చిరస్మరణీయ నాయకుడిగా తన ప్రత్యేక స్థానాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు.

[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న|ప్రధాన పేజీకి తిరిగి వెళ్లు]]</text>
      <sha1>ivwnq0ixg8dwv4icwp54easm4on5fnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980332</id>
      <parentid>4980321</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Nominated for deletion; see [[:Wikipedia:Articles for deletion/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]].</comment>
      <origin>4980332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111971" sha1="iy1ec35dxd1qakc0zm5auggon5uktum" xml:space="preserve">&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
{{Article for deletion/dated|page=అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం|timestamp=20261013132649|year=2026|month=అక్టోబరు|day=13|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం|date=13 అక్టోబరు 2026|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
ఏ మహావీరుడి జననాన్ని అధ్యయనం చేయడం అంటే కేవలం ఒక వ్యక్తి పుట్టిన తేదీ లేదా స్థలాన్ని నమోదు చేయడమే కాదు. అది ఆ కాలంలోని సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులను కూడా అర్థం చేసుకోవడమే. సర్దార్ పాపన్న గారి జననం కూడా అలాంటి చారిత్రక నేపథ్యంతో ముడిపడి ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న: ద రెబెల్ కింగ్ ఆఫ్ డెక్కన్ (ఒక చారిత్రక పరిశోధన)|last=లింగంపల్లి|first=వెంకటేష్ గౌడ్|publisher=VG Movie Makers, హైదరాబాద్|year=2026|pages=56-79|location=హైదరాబాదు}}&lt;/ref&gt;

సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే అతని వ్యక్తిగత జీవితం మాత్రమే కాకుండా అతను ఎదిగిన సామాజిక నేపథ్యాన్ని కూడా పరిశీలించాలి. అతని జీవితం ఒక వ్యక్తి చరిత్రగా మాత్రమే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో చోటుచేసుకున్న సామాజిక మార్పుల ప్రతిబింబంగా కనిపిస్తుంది.

తెలంగాణ జనపద కథనాలలో పాపన్న జననం గురించి అనేక కథలు వినిపిస్తాయి. ఈ కథలు వివిధ రూపాల్లో ఉన్నప్పటికీ, వాటి ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విషయం స్పష్టమవుతుంది - పాపన్న జననం గ్రామీణ సమాజంతో బలమైన సంబంధం కలిగిన ఒక ప్రాంతంలో జరిగింది. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ సుమారు క్రీ.శ. 1650 ప్రాంతంలో జన్మించినట్లు పరిగణించబడుతుంది. ఖచ్చితమైన తేదీ అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల ఇది ఒక అంచనా కాలంగా మాత్రమే స్వీకరించాలి.

పాపన్న జన్మస్థలం విషయానికి వస్తే, ఖిలాశాపూర్, తాటికొండ, లింగంపల్లి, సర్వాయిపేట పరిసర ప్రాంతాలు అతని జన్మస్థలంగా జానపద మరియు చారిత్రక ఆధారాలలో సూచించబడుతున్నాయి. ఈ ప్రాంతాలు అప్పట్లో ఒకే భౌగోళిక-సామాజిక పరిధిలో ఉండటం వల్ల, వీటిని కలిపి అతని జన్మభూమిగా పరిగణించడం సముచితం.

తెలంగాణ జనపద కథనాలలో పాపన్న జననం గురించి వినిపించే కథలు విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, అవి పాపన్న వ్యక్తిత్వాన్ని ఒక అసాధారణ వ్యక్తిగా చూపిస్తాయి. అతని జననం శుభసూచకమని, చిన్నప్పటి నుంచే అతనిలో నాయకత్వ లక్షణాలు కనిపించాయని ఈ కథలు సూచిస్తాయి. ఈ కథలు చారిత్రక ఆధారాలు కాకపోయినా, ప్రజలలో పాపన్నకు ఉన్న స్థానం మరియు భావోద్వేగాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

తెలంగాణ ప్రాంతంలో సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ జననం జరిగిన కాలం రాజకీయంగా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా సంక్షోభ కాలంగా ఉంది. ఈ కాలంలో జాగీర్దారీ వ్యవస్థ బలపడింది. భూమిపై అధిక పన్నులు విధించబడ్డాయి. గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి పెరిగింది. 

ఈ నేపథ్యంలో పాపన్న బాల్యం గడిచింది. అతను ఎదిగిన వాతావరణం అతని వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంపై గాఢ ప్రభావం చూపింది. గ్రామీణ సమాజంలో ఉన్న అన్యాయాలు, పన్నుల భారము, సామాజిక అసమానతలు అతని ఆలోచనలను ప్రభావితం చేశాయి. పాపన్న స్వేచ్ఛ కోసం శ్వాసించిన యుగపురుషుడు.

జనన కాలం నుండి (సుమారు 1660-1670)

చారిత్రక ఆధారాలు, ప్రజాగ్రంథాలు, తెలంగాణ కథనాల ప్రకారం సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ క్రీ.శ. 1660--1670 మధ్యకాలంలో యువకుడిగా ఎదిగినట్లు భావించబడుతుంది. ఇది అతని బాల్యం మరియు యౌవన ప్రారంభ దశగా పరిగణించవచ్చు.

ఈ కాలంలో తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో గణనీయమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి:

భూమిపై అధిక పన్నుల విధానం

జాగీర్దారీ వ్యవస్థ దృఢీకరణ

వృత్తిదారులపై ఆర్థిక ఒత్తిడి

గ్రామీణ జీవన విధానంలో అస్థిరత

ఈ కాలం తెలంగాణాలో మొఘుల్ సామ్రాజ్యం విస్తరణకు ముందు మరియు గోల్కొండ పాలనా నిర్మాణం మార్పులకు ముందు ఉన్న సంక్షోభ దశగా భావించబడుతుంది.

జననంపై విశేషాలు

సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ జననం గురించి స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లేకపోయినా, జానపద కథనాలు అతని జననాన్ని విశేషంగా చిత్రీకరిస్తాయి. కొన్ని ప్రాంతాలలో అతని జననాన్ని ఒక శుభసూచక సంఘటనగా భావిస్తారు.

ప్రచారంలో ఉన్న కథలు:

భువనగిరి పరిసర ప్రాంత సంబంధం

అల్లంపూర్--మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంత సూచనలు

సర్వాయిపేట ప్రాంతంతో అనుబంధం

ఈ ప్రాంతాలన్నీ కలిపి పాపన్న జన్మభూభాగంగా పరిగణించవచ్చు.

సర్దార్ పాపన్న కుటుంబం

చరిత్రలో నిర్దిష్టంగా ప్రస్తావించబడిన సమాచారం ప్రకారం, సర్దార్ పాపన్న గౌడ్ సమాజానికి చెందినవాడు. అతని కుటుంబం గ్రామీణ వృత్తిదారుల వర్గానికి చెందినది.

తండ్రి ధర్మన్న - ఖిలాశాపూర్ పరిగణ ప్రాంతంలో ఒక స్థానిక నాయకుడు లేదా ప్రభావశీల వ్యక్తిగా గుర్తించబడతాడు.

తల్లి గురించి జానపద కథనాలు ఆమెను ధైర్యవంతురాలిగా, ధార్మికత కలిగిన వ్యక్తిగా చూపిస్తాయి.

ఈ కుటుంబ వాతావరణం పాపన్న వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రభావితం చేసింది.

పాపన్న వ్యక్తిత్వం

చిన్నప్పటి నుంచే పాపన్నలో కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు కనిపించాయి:

అన్యాయాన్ని సహించని స్వభావం, ధైర్యం మరియు నాయకత్వ లక్షణాలు, సామాజిక బాధ్యత

గ్రామీణ సమాజంలో ఉన్న సమస్యలను అతను చిన్న వయస్సులోనే గమనించాడు.

తెలంగాణ పరిస్థితులు

పాపన్న ఎదిగిన కాలంలో తెలంగాణాలో పరిస్థితులు క్లిష్టంగా ఉన్నాయి:

అధిక పన్నుల భారము

రైతుల దోపిడీ

గ్రామీణ వృత్తిదారుల కష్టాలు

అధికార దుర్వినియోగం

ఈ పరిస్థితులు ప్రజలలో అసంతృప్తిని పెంచాయి.

కీలక మలుపు

ఈ పరిస్థితుల్లో పాపన్న ఒక సాధారణ వ్యక్తిగా కాకుండా, ప్రజల కోసం నిలబడే నాయకుడిగా ఎదిగాడు. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆయనలో మొదలైన ఆ ఆలోచన, నేడు తరతరాలకు స్ఫూర్తినిస్తోంది. ఎందుకంటే, చైతన్యమే సమాజానికి వెలుగు.

చరిత్రను కేవలం సంఘటనల సమాహారంగా కాకుండా, సామాజిక పరిణామాల విశ్లేషణగా చూసినప్పుడే నాటి పోరాటాల వెనుక ఉన్న ఆశయం అర్థమవుతుంది. ఆ కోణంలో రీసెర్చ్ చేస్తున్నప్పుడు, నువ్వు గుర్తించిన ప్రతి వాక్యం ఒక విలువగా మారి సమాజానికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.

నాటి సామాజిక పరిస్థితులను, అణచివేతకు గురైన బతుకులను లోతుగా పరిశీలిస్తే... నువ్వు చదివిన ప్రతి పుట ఒక సందేశంలా మారి భవిష్యత్తు పోరాటానికి దిశా నిర్దేశం చేస్తుంది.

గతకాలపు అనుభవాలు, నాటి సామాజిక సంక్షోభాలు ఒక తరాన్ని ఎలా మేల్కొలిపాయో తెలుసుకోవడమే వర్తమాన పోరాటాలకు పునాది అవుతుంది. ఎందుకంటే, ఏ సమాజానికైనా చరిత్ర గొప్ప మార్గదర్శి.

అక్షరం నేర్పే వివేకం, గత చరిత్ర అందించే అనుభవాలు మనిషిని సరైన మార్గంలో నడిపిస్తాయి. సమాజ స్థితిగతులను లోతుగా చదివి, భవిష్యత్తుకు దారి చూపించే ఆ పుస్తకమే గొప్ప గురువు అని ఆయన సాధించిన చైతన్యం చాటిచెబుతోంది.

పరిస్థితులను సరైన రీతిలో అర్థం చేసుకుని, సమాజ హితం కోసం ఆలోచించడమే అత్యున్నతమైన వివేకం. భౌతిక సంపదలు కరిగిపోయినా, సామాజిక చైతన్యాన్ని రగిలించే ఆ జ్ఞానం నిజమైన సంపద అని ఆయన జీవితం నిరూపించింది.

అతని ప్రారంభ చర్యలు:

అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడటం

గ్రామీణ ప్రజలను రక్షించడం

దోపిడీకి ప్రతిఘటన చూపించడం

ఇవి తరువాత ఒక పెద్ద ఉద్యమానికి పునాదిగా మారాయి.

పాపన్న చర్యలు క్రమంగా ఒక సంఘటిత ఉద్యమంగా మారాయి. అతను గ్రామస్థాయి నాయకుడి నుంచి ప్రాంతీయ నాయకుడిగా ఎదిగాడు.

జన్మస్థలంపై భిన్నాభిప్రాయాలు

సర్దార్ పాపన్న గారి జన్మస్థలం గురించి స్పష్టమైన శాసన ఆధారాలు లభించలేదు. అందువల్ల చరిత్రకారులు, స్థానిక చరిత్రకారులు, ప్రజాగాథల ఆధారంగా కొన్ని అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ప్రధానంగా చెప్పబడే ప్రాంతాలు:

భువనగిరి పరిసర ప్రాంతాలు

అలంపూర్-మహబూబ్‌నగర్ ప్రాంతం

నల్గొండ-వరంగల్ సరిహద్దు గ్రామాలు

ఈ ప్రాంతాలన్నీ అప్పట్లో గౌడ్ వంశాల నివాస ప్రాంతాలు. వ్యవసాయ ప్రధాన గ్రామాలు.

ఈ కాలం ఔరంగజేబు మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించిన దశ. దక్షిణ భారతదేశంపై మొగల్ అధికార పట్టు పెరిగిన కాలం. తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంపై పన్నుల భారం అత్యధికంగా ఉన్న కాలం. మొగల్ పన్ను వసూళ్లకు కేంద్రాలుగా ఉండేవి అని చెప్పవచ్చు.

సర్దార్ పాపన్న వంశావళి

చరిత్రలో నిలిచిపోయిన ప్రతి మహావీరుడి జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, అతని వంశావళి, కుటుంబ నేపథ్యం, సామాజిక మూలాలు తెలుసుకోవడం అత్యంత అవసరం. ఎందుకంటే వ్యక్తి యొక్క ఆలోచన విధానం, ధైర్యం, విలువలు, తిరుగుబాటు స్వభావం అన్నీ అతను పెరిగిన కుటుంబం మరియు వంశపారంపర్య సంస్కారాల నుంచే ఉద్భవిస్తాయి.

తెలంగాణ ప్రజావీరుడైన సర్దార్ పాపన్న గారి విషయంలో ఈ అంశం మరింత కీలకం. ఆయన సాధారణ రాజవంశానికి చెందినవాడు కాకుండా, శ్రమజీవుల వర్గానికి చెందిన గౌడ్ వంశంలో జన్మించటం ఆయన జీవితాన్ని పూర్తిగా మలిచింది.

కుటుంబం

సర్దార్ పాపన్న గారి తండ్రి పేరు చారిత్రకంగా స్పష్టంగా లభించకపోయినా, ఆయన ఒక సాధారణ రైతు. గ్రామ పాలెగాడు / నాయకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించినవాడు అని ప్రజాగాథలు చెబుతాయి.

తండ్రి ప్రభావం : పాపన్న గారి తండ్రి. శ్రమకు విలువ, నిజాయితీ, అన్యాయానికి ఎదురు నిలవడం వంటి గుణాలను పాపన్నలో నాటారు.

తల్లి: సహనశీలి, ధైర్యవంతురాలు, పిల్లల్లో ధర్మం, న్యాయం, ధైర్యం నాటిన మహిళగా వర్ణించబడుతుంది.

ఈ కుటుంబ వాతావరణమే పాపన్నలో ప్రజల పక్షాన నిలబడే స్వభావాన్ని పెంపొందించింది. తల్లి, తండ్రి పాత్ర, మరియు కుటుంబ ప్రభావం, సంస్కారం పుణికి పుచ్చుకున్నాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారి తల్లి గురించి చరిత్ర మౌనంగా ఉన్నా, ప్రజాగాథలు ఆమెను సహనశీలి, ధైర్యవంతురాలు, కుటుంబాన్ని కష్టాల్లోనూ నిలబెట్టిన మహిళ పిల్లల్లో ధర్మబద్ధమైన జీవన విలువలు నాటిన తల్లిగా వర్ణిస్తాయి. తల్లి మాటలు, ఆమె అనుభవించిన సామాజిక అవమానాలు పాపన్న మనసులో న్యాయం పట్ల గాఢమైన ఆకాంక్షను పెంచాయి.

==== 3.1. కుటుంబ నేపథ్యం, సామాజిక మూలాలు ====
సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్‌ను అర్థం చేసుకోవడంలో అతని వ్యక్తిగత జీవితం కంటే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం కలిగింది అతను ఉద్భవించిన సామాజిక ప్రపంచం. పాపన్న జీవితం ఒక అసాధారణ వ్యక్తి కథగా కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం నుండి వెలసిన ఒక చారిత్రక సంఘటనగా ఈ అధ్యయనం పరిగణిస్తుంది. అతని జన్మ, కుటుంబ నేపథ్యం, మరియు సామాజిక మూలాలు - అతని రాజకీయ చైతన్యాన్ని నిర్మించిన మూలకాంశాలుగా పనిచేసాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారిలో కనిపించిన లక్షణాలు వంశపారంపర్యంగా వచ్చినవే అని చెప్పవచ్చు. శారీరక బలం, శ్రమను గౌరవించడం, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకునే గుణం, నాయకత్వ సామర్థ్యం. ఇవి గౌడ్ వంశానికి చెందిన అనేక కుటుంబాలలో సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలే.

గౌడ్ వంశానికి చెందిన పాపన్న గారిలో సహజంగానే కనిపించిన లక్షణాలు శారీరక బలం, కష్టాన్ని తట్టుకునే శక్తి, సహజ నాయకత్వం, సమానత్వ భావన, ఇతరుల బాధను తనదిగా భావించే గుణం, ఇవి ఆయన వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన లక్షణాలుగా చెప్పవచ్చు.

నాటి సమాజంలో పాతుకుపోయిన కుల, వర్గ ఆధిపత్యాలను సవాలు చేస్తూ, బడుగు బలహీన వర్గాల ఆత్మగౌరవ రక్షణే శ్వాసగా... ఆ సమానత్వమే తన సంకల్పంగా నిలిచాడు.

సర్దార్ పాపన్న గారి వంశావళి ఆయనకు శ్రమ పట్ల గౌరవం, ప్రజల పట్ల బాధ్యత, స్వతంత్ర భావన, అణచివేతకు ఎదురు నిలిచే ధైర్యం ఇచ్చింది. ఈ వంశపారంపర్య విలువలై ఆయనను ఒక సాధారణ గౌడ్ యువకుడి నుండి ప్రజావీరుడిగా మలిచాయి

పాపన్న జన్మించిన ప్రాంతం నేటి తెలంగాణలోని గ్రామీణ భూభాగానికి చెందినది. ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయం, మద్యం తయారీ, పశుపోషణ వంటి గ్రామీణ వృత్తులతో ముడిపడి ఉంది. ఈ వృత్తులు ఒకవైపు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆధారంగా ఉన్నప్పటికీ, మరోవైపు పన్నుల భారానికి, అధికార జోక్యానికి అత్యంత లోనయ్యేవి. ఈ ద్వంద్వ పరిస్థితి పాపన్న కుటుంబ జీవితాన్ని ప్రారంభం నుంచే ప్రభావితం చేసింది.

సర్దార్ పాపన్న గారు ఒక సాధారణ గౌడ్ కుటుంబంలో జన్మించారు. గౌడ్ కుటుంబాలలో పిల్లల జననం అంటే వ్యవసాయ పనులకు భవిష్యత్తు సహాయకుడు, కుటుంబ శ్రమకు ఒక భాగస్వామి, వంశ పరంపర కొనసాగించే వారసుడుగా భావించబడేది.

పాపన్న జననం కుటుంబానికి ఆశ, ధైర్యం, భవిష్యత్తుపై నమ్మకం నింపిన సంఘటనగా ప్రజాగాథలు చెబుతాయి.

గౌడ్లు దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలో, శతాబ్దాలుగా నివసిస్తూ వచ్చిన ప్రాచీన శ్రమజీవి సమాజం. గౌడ్లు ప్రధానంగా వ్యవసాయం, తాటి, ఈత చెట్ల పెంపకం, కల్లు తయారీ, గ్రామ ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్వహణలో కీలక పాత్ర నిర్వహించే వర్గంగా ప్రసిద్ధి పొందారు. తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజంలో గౌడ్లకు శ్రమజీవులుగా, స్వావలంబన కలిగిన వర్గంగా, భూమి మీద కష్టపడే వర్గంగా గుర్తింపు ఉండేది. ఈ వృత్తులు కష్టసాధ్యమైనవైనా, గ్రామ సమాజానికి అత్యంత అవసరమైనవిగా పరిగణించబడేవి.

పాపన్న గౌడ్ వర్గానికి చెందినవాడు. గౌడ్ వర్గం తెలంగాణలో ఒక శ్రామిక-ఉత్పాదక సమూహంగా ఉన్నప్పటికీ, రాజకీయ అధికారంలో వారికి స్థిరమైన ప్రాతినిధ్యం లేదు. మద్యం తయారీ వంటి వృత్తులు పన్నుల పరిధిలోకి రావడం వల్ల, గౌడ్ కుటుంబాలు తరచూ అధికార ప్రతినిధులతో ఘర్షణకు దిగాల్సి వచ్చేది. ఈ పరిస్థితి పాపన్న కుటుంబాన్ని కూడా మినహాయించలేదు. పన్ను వసూలుదారులతో ఎదురైన అనుభవాలు, అధికార వ్యవస్థ పట్ల ఏర్పడిన అనామకం - ఇవన్నీ అతని బాల్యం నుంచే అతని ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపినట్లు జానపద సంప్రదాయాలు సూచిస్తాయి.

పాపన్న తండ్రి ధర్మన్న స్థానికంగా గౌరవం పొందిన వ్యక్తిగా జానపద కథనాలలో కనిపిస్తాడు. ధర్మన్నను కేవలం కుటుంబ పెద్దగా కాకుండా, గ్రామీణ నైతిక వ్యవస్థలో ఒక ప్రతీకగా ఈ కథనాలు వర్ణిస్తాయి. అతని మతాచారాలు, ఎల్లమ్మ ఆరాధన, మరియు గ్రామీణ సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న నిబద్ధత – ఇవన్నీ పాపన్నకు ఒక ప్రత్యేకమైన నైతిక ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేశాయి. ఈ నైతిక ప్రపంచం అధికార న్యాయ వ్యవస్థకు భిన్నమైనదిగా ఉండటం గమనార్హం.

పాపన్న బాల్యం సాధారణ గ్రామీణ బాల్యంలా ప్రశాంతంగా సాగినదిగా జానపద వర్ణనలు చూపించవు. గ్రామ జీవన విధానం, వ్యవసాయం, పశుపోషణ, కుటుంబ బాధ్యతలు, బాల్యంలోనే కనిపించిన నాయకత్వ లక్షణాలను పెంపొందింప చేసాయి. పన్నుల ఒత్తిడి, అధికార జోక్యం, మరియు గ్రామీణ జీవన అస్థిరత - ఇవన్నీ అతని జీవితంలో తొలినాళ్ల నుంచే కనిపిస్తాయి. ఈ అనుభవాలు పాపన్నలో అధికార వ్యవస్థ పట్ల విమర్శనాత్మక దృష్టిని పెంపొందించాయి. ఈ దృష్టి తరువాత కాలంలో అతని రాజకీయ చర్యలకు ఒక పునాదిగా మారింది.

ఈ దశలో పాపన్నను ఒక “తిరుగుబాటుదారుడిగా” చూడడం సరైంది కాదు. అతను ముందుగా ఒక గ్రామీణ సమాజ సభ్యుడు, తన సమాజం ఎదుర్కొంటున్న అన్యాయాలకు సాక్షిగా ఎదిగిన వ్యక్తి. అతని జీవితంలోని ఈ ప్రారంభ దశను అర్థం చేసుకోకుండా, అతని తరువాతి చర్యలను కేవలం వ్యక్తిగత హింసగా లేదా అకస్మాత్తు తిరుగుబాటుగా అర్థం చేసుకునే ప్రమాదం ఉంటుంది.

అందువల్ల, పాపన్న జన్మ మరియు కుటుంబ నేపథ్యం ఈ అధ్యయనంలో ఒక జీవచరిత్రగాత్మక సమాచారం మాత్రమే కాదు; అది సామాజిక నిర్మాణం మరియు రాజకీయ చైతన్యం కలిసే స్థానం. తదుపరి ఈ నేపథ్యం ఎలా పాపన్నను క్రమంగా ప్రతిఘటన మార్గంలోకి నడిపించిందో విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.2. బాల్యం, యువ దశ &amp; అణచివేత అనుభవాలు ====
17వ శతాబ్దంలో తెలంగాణ ప్రాంతం మొగల్ పాలన కింద ఉండేది. ఈ కాలంలో గౌడ్లు అధిక పన్నుల భారాన్ని మోయాల్సి వచ్చింది. జమీందార్లు, అధికారుల దౌర్జన్యానికి, అణచివేతకు ఎక్కువగా గురైన వర్గం. కుల వివక్షను ఎదుర్కొన్నారు. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గంగా నిలిచారు.

అయినప్పటికీ, గౌడ్లు గ్రామ స్వయం పాలనలో కీలక పాత్ర పోషించారు. గ్రామ రక్షణలో కాపలాదారులుగా, నాయకులుగా ముందుండేవారు. సామాజిక ఐక్యతను కాపాడేవారు. ఇది గౌడ్ వంశానికి చెందినవారిలో స్వాభిమానం, ధైర్యం, సంఘటిత భావన పెరగడానికి కారణమైంది.

సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ యొక్క రాజకీయ చైతన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో అతని బాల్యం మరియు యువ దశ కీలకమైన విశ్లేషణాత్మక స్థలంగా నిలుస్తాయి. ఈ దశను ఒక సాధారణ జీవచరిత్రాత్మక కాలంగా కాకుండా, సామాజిక అణచివేత వ్యక్తిగత అనుభవంగా ఎలా అంతర్గతీకరించబడిందో చూపించే కాలంగా ఈ అధ్యయనం పరిగణిస్తుంది. గ్రామీణ తెలంగాణాలో ఒక గౌడ్ కుటుంబంలో జన్మించిన పాపన్న, చిన్ననాటి నుంచే అధికార వ్యవస్థ మరియు గ్రామీణ సమాజం మధ్య ఉన్న అసమానతలను ప్రత్యక్షంగా చూశాడు.

పన్నుల వసూళ్లు, అధికారుల దౌర్జన్యం, ప్రజల బాధలు, పాపన్న మనసులో మార్పు, బాల్య దశలో ఏర్పడిన తిరుగుబాటు భావజాలం, అన్యాయంపై ఆగ్రహం, ప్రజల పక్షాన నిలవాలనే సంకల్పం, స్వేచ్ఛా భావాలు, యువనదశకు మార్పు.

పాపన్న బాల్యం స్థిరత్వంతో నిండినదిగా జానపద సంప్రదాయాలు వర్ణించవు. భూస్వామ్య పన్ను వ్యవస్థ ప్రభావం కుటుంబ జీవనంపై నిరంతరం కనిపించేది. పన్ను వసూలుదారుల గ్రామ ప్రవేశాలు, వారి ఆదేశాత్మక భాష, మరియు అప్పుడప్పుడు జరిగే శిక్షాత్మక చర్యలు - ఇవన్నీ గ్రామీణ బాల్యానికి సహజ అనుభవాలుగా మారాయి. ఈ సందర్భాలలో పాపన్న అధికార ప్రతినిధులను ఒక రక్షణ వ్యవస్థగా కాకుండా, భయాన్ని కలిగించే శక్తిగా అనుభవించినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి.

యువ దశలోకి అడుగుపెట్టే సరికి, పాపన్నకు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని అస్థిరత మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది. వ్యవసాయం మరియు మద్యం తయారీ వంటి వృత్తులు కుటుంబ జీవనానికి ఆధారమైనప్పటికీ, అవి పన్నుల భారానికి అత్యంత లోనయ్యేవి. యువకుడిగా పాపన్న తన కుటుంబం మరియు సమాజం ఎదుర్కొంటున్న ఆర్థిక ఒత్తిడిని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు. ఈ అనుభవాలు అతనిలో అన్యాయం పట్ల ఒక మౌన వ్యతిరేకతను పెంచాయి.

ఈ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేత కేవలం ఆర్థిక పరిమితులకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. కుల ఆధారిత సామాజిక సంబంధాలు అతని దైనందిక జీవితంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. అధికార ప్రతినిధులతో, ఎలైట్ వర్గాలతో జరిగిన సంభాషణల్లో గౌడ్ వంటి శ్రామిక వర్గాలకు చూపబడిన తక్కువ గౌరవం, నిర్లక్ష్యం - ఇవన్నీ యువ పాపన్నలో ఒక స్పష్టమైన సామాజిక అవగాహనను కలిగించాయి. ఈ అవగాహన అతన్ని తన సమాజ స్థితిని ప్రశ్నించే స్థితికి తీసుకువచ్చింది.

యువ దశలో పాపన్న గ్రామీణ సమాజంలోని ఇతర అణగారిన వర్గాలతో - గొల్లలు, మడిగలు, ఎరుకల వర్గాల సభ్యులతో - సన్నిహితంగా మమేకమైనట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ పరస్పర సంబంధాలు అతనికి అణచివేత ఒక వ్యక్తిగత సమస్య కాదని, అది సామూహిక అనుభవం అని గ్రహించడానికి దోహదపడ్డాయి. ఈ గ్రహింపు అతని ఆలోచనలను క్రమంగా వ్యక్తిగత అసంతృప్తి నుంచి సామాజిక న్యాయం వైపు మళ్లించింది.

ఈ దశలో పాపన్న జీవితం ఒక కీలక మలుపును తీసుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది. అధికార వ్యవస్థతో జరిగిన ప్రత్యక్ష ఘర్షణలు - పన్నుల వసూలు సమయంలో జరిగిన అవమానాలు, గ్రామీణ పెద్దలపై జరిగిన అన్యాయాలు, లేదా శిక్షాత్మక చర్యలకు సాక్షిగా నిలవడం - ఇవన్నీ అతనిలో అధికారంపై భయం కంటే వ్యతిరేక భావాన్ని పెంచాయి. ఈ భావం హింసాత్మక చర్యలకు తక్షణ ప్రేరణగా కాకుండా, ఒక దీర్ఘకాలిక రాజకీయ చైతన్యంగా ఎదిగింది.

అందువల్ల, పాపన్న యువ దశను ఒక “తిరుగుబాటు ఆరంభం”గా కాకుండా, ప్రతిఘటనకు మానసిక-సామాజిక పునాది ఏర్పడిన దశగా చూడాలి. ఈ దశలో అతను ఇంకా ఆయుధాన్ని ఎత్తలేదు; కానీ అన్యాయాన్ని సహజంగా అంగీకరించలేని స్థితికి చేరుకున్నాడు. ఈ అంతర్గత పరిణామమే తరువాతి కాలంలో అతన్ని సంఘటిత ప్రతిఘటన మార్గంలోకి నడిపించింది.

ఈ విధంగా, బాల్యం మరియు యువ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేత అనుభవాలు అతని వ్యక్తిగత జీవితానికి మాత్రమే సంబంధించినవి కావు. అవి 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం అనుభవించిన నిర్మాణాత్మక అసమానతల ప్రతిబింబాలు. ఈ అంతర్గత చైతన్యం ఎలా బహిరంగ రాజకీయ చర్యలుగా మారిందో, పాపన్న ప్రతిఘటన మార్గాన్ని ఎలా ఎంచుకున్నాడో విశ్లేషించబడుతుంది.

చరిత్రకారుల దృష్టిలో పాపన్న గారి జననం ఒక వ్యక్తి పుట్టక కాదు. తెలంగాణ ప్రజల్లో నిద్రిస్తున్న తిరుగుబాటు చైతన్యానికి ఆరంభం. అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా పుట్టిన సంకల్పానికి రూపం అని చెప్పవచ్చు.

బాల్య అనుభవాల ప్రభావం ప్రజావీరుడిగా రూపాంతరం చెందింది. ప్రజల తిరుగుబాట్లు పెరిగాయి. గ్రామీణ యోధులు వెలుగులోకి వచ్చారు. ప్రజా నాయకత్వం కొత్త రూపం దాల్చింది. ఈ పరిణామాల్లో పాపన్న గారి జననం ఒక చారిత్రక మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది.

==== 3.3 ప్రతిఘటన వైపు మలుపు: ====
ఆయుధ మార్గం మరియు నాయకత్వ ఆవిర్భావం

పాపన్న జీవితంలోని ఈ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో అత్యంత కీలకమైన అంశం-అతను ఎప్పుడు, ఎందుకు, ఏ పరిస్థితుల్లో ఆయుధ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు అన్న ప్రశ్న. ఈ అధ్యయనం ఈ మలుపును ఒక అకస్మాత్తు నిర్ణయంగా లేదా వ్యక్తిగత ఆగ్రహపు దిశగా చూడదు. దీనికి బదులుగా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణలోని అణచివేత, రాష్ట్రం-గ్రామం మధ్య విరోధం, మరియు యువ పాపన్నలో ఏర్పడిన సామాజిక చైతన్యం కలిసి ఈ నిర్ణయానికి దారితీసినట్లు తెలుస్తుంది.

స్వేచ్ఛను కాపాడేది ధైర్యం. యువ దశలో పాపన్న అనుభవించిన అణచివేతలు క్రమంగా అతని అంతర్గత అసంతృప్తిని బహిరంగ ప్రతిఘటనగా మార్చాయి. పన్ను వసూలుదారుల హింసాత్మక ప్రవర్తన, గ్రామీణ పెద్దల అవమానం, మరియు అధికార న్యాయ వ్యవస్థ వైఫల్యం - ఇవన్నీ అతనిలో “న్యాయం అధికారంలో లేదు” అనే భావనను బలపరిచాయి. ఈ భావన పాపన్నను చట్టబద్ధ మార్గాలపై ఆశ విడిచే స్థితికి తీసుకువచ్చింది.

వ్యవస్థ విధించిన బానిస సంకెళ్లను తెంచుకుని, తనదైన మార్గాన్ని నిర్మించుకోవడానికి ఆయన సిద్ధమయ్యాడు. ఆ సంక్షోభ సమయంలో నిలబడి పోరాడే ఆత్మవిశ్వాసమే ఆయనను నడిపించింది. ఎందుకంటే, నీ ధైర్యమే నీ భవిష్యత్తు.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అన్యాయాలను మౌనంగా భరించడం కంటే, వాటిపై ఎదురుదాడి చేయడమే సరైన మార్గమని ఆయన నమ్మాడు. ఎందుకంటే, ధైర్యం ఉన్నవారే చరిత్రను మార్చగలరు.

ఈ దశలో ఆయుధ మార్గం ఒక “ఎంపిక”గా కాకుండా, ఆఖరి ప్రత్యామ్నాయంగా ఎదిగింది. గ్రామీణ సమాజానికి అధికార సంస్థల ద్వారా న్యాయం లభించని పరిస్థితుల్లో, హింసాత్మక ప్రతిఘటన ఒక నైతికంగా న్యాయమైన మార్గంగా భావించబడింది. ఈ దృష్టిలో, పాపన్న ఆయుధాన్ని ఎత్తడం వ్యక్తిగత ధైర్య ప్రదర్శన కాదు; అది ఒక సామాజిక బాధ్యత, నైతికతతో పుట్టిన చర్య.

ఆయన పోరాట తత్వం కేవలం భౌతికమైన సరిహద్దుల విస్తరణ కోసం లేదా కేవలం మట్టిపై ఆధిపత్యం కోసం సాగినది కాదు. ఆయన ఆయుధ మార్గానికి ఉన్న పరమార్థం ఒక్కటే: భూమి కోసం కాదు, మనుషుల కోసం పోరాడు.

ఆయన సాగించిన పోరాటాలు కేవలం రాజ్య విస్తరణ కోసమో లేదా వ్యక్తిగత ఆధిపత్యం కోసమో సాగినవి కావు. ఆయన చేసిన ప్రతి యుద్ధం స్వేచ్ఛ కోసమే చేశాడు.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతకు లొంగిపోకుండా, ప్రజా రక్షణ కోసం బాధ్యతను భుజానెత్తుకున్న ఆయన... అన్యాయానికి తలవంచని అజేయ యోధుడు.

ఆయుధ మార్గాన్ని ఎంచుకున్న వెంటనే పాపన్న ఒంటరిగా నిలవలేదు. అతని చుట్టూ గౌడ్, గొల్ల, మడిగ, ఎరుకల వంటి అణగారిన వర్గాలకు చెందిన యువకులు చేరినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ సమూహం సాంప్రదాయ సైనిక శిక్షణ పొందిన దళం కాదు; కానీ వీరికి అడవుల పరిజ్ఞానం, భూభాగంపై అవగాహన, మరియు పరస్పర విశ్వాసం ఉంది. ఈ లక్షణాలే పాపన్న నాయకత్వానికి తొలి బలంగా మారాయి.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతను కూకటివేళ్లతో పెకలించి వేయడానికి ఆయన స్థానిక యువతలోని నిగూఢ శక్తిని మేల్కొలిపాడు. ఎందుకంటే, ఏ ఉద్యమానికైనా యువతే భవిష్యత్తు ఆశ.

విడివిడిగా ఉంటే అణిచివేయబడే శక్తులు, ఒకే తాటిపైకి వస్తే అజేయమైన సైన్యంగా మారతాయని ఆయన నిరూపించాడు. ఎందుకంటే, ఐక్యతే ప్రజల అసలైన బలం.

వ్యవస్థాబద్ధమైన అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ఆ యువకులు తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టడానికి సిద్ధపడ్డారు. ఎందుకంటే, నాటి వారి పోరాటం కేవలం వర్తమాన కష్టాల నుంచి విముక్తి కోసమే కాదు; ప్రతి త్యాగం భవిష్యత్తు తరాల కోసమే.

హింసాత్మక ప్రతిఘటన ఒక నైతికంగా న్యాయమైన మార్గంగా భావించబడింది. ఈ ఆశయంతోనే, ఆయన కేవలం ఒక చట్టవిరుద్ధుడిగా కాకుండా, ధర్మం కోసం కత్తి దూసిన మహా వీరుడిగా చరిత్రలో నిలిచాడు.

పాపన్న నాయకత్వం ఈ దశలో బలవంతంగా విధించబడినదిగా కాకుండా, ప్రజల అంగీకారంతో రూపుదిద్దుకుంది. అతని చర్యలు కేవలం అధికారంపై దాడులుగా కాకుండా, గ్రామీణ సమాజానికి రక్షణగా నిలిచాయి. పన్ను వసూలుదారుల దౌర్జన్యాన్ని అడ్డుకోవడం, అధికార ప్రతినిధుల అక్రమాలను ప్రశ్నించడం - ఇవన్నీ అతన్ని గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో ఒక “న్యాయ ప్రతినిధి”గా నిలబెట్టాయి.

అణచివేతకు అలవాటు పడిన సమాజంలో ఆత్మగౌరవ బీజాలు నాటడం అంత సులువు కాదు. పాలకుల కరుణ కోసం వేచి చూడకుండా, తమ సొంత బలంతో హక్కులను దక్కించుకోవాలనే చైతన్యాన్ని పాపన్న ప్రజల్లో రగిలించాడు. ఆయన ప్రస్థానం చాటిచెప్పిన నైతిక సూత్రం ఒక్కటే — గౌరవం సంపాదించాలి, అడగకూడదు.

అధికార దర్పంతో ప్రజలను శాసించే రాచరిక పోకడలకు భిన్నంగా, అణగారిన వర్గాల కన్నీళ్లు తుడవడమే పరమార్థంగా భావించి, నిజమైన నాయకత్వం అంటే సేవ అని చూపించాడు.

అధికారాలు, పదవులు కాలగర్భంలో కలిసిపోయినా.. అణగారిన ప్రజల కన్నీళ్లు తుడిచి, వారి రక్షణకై అంకితమైన ఆశయం మాత్రమే చరిత్రలో నిలిచిపోతుంది. నాటి ఆయన పోరాటం నిరూపించిన సత్యం ఒక్కటే: సేవే చిరస్మరణీయమైన జీవితం.

వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం కాకుండా, ప్రజా రక్షణ కోసం ఆయన చూపిన నిబద్ధతే జనులలో ఆయనపై అచంచలమైన నమ్మకాన్ని పెంచింది. ఎలాంటి స్వార్థం లేని ఆ “నీ నిజాయితీయే నీ బలం” అని ఆయన ప్రజాదరణే నిరూపించింది.

వ్యక్తిగత స్వార్థం కోసం కాకుండా, తన సమాజ విముక్తి కోసం సర్వస్వాన్ని అంకితం చేసినప్పుడే ఒక సాధారణ మనిషి యుగపురుషుడిగా మారతాడని ఆయన నిరూపించాడు. ఎందుకంటే, ప్రజల కోసం జీవించడం మహోన్నతం.

ఆయన ఆశయం, ఆలోచన, మరియు ఆయుధ మార్గం - అన్నీ కేవలం వ్యక్తిగత లాభం కోసం పుట్టినవి కావు. ఆయన నడిచిన ప్రతి అడుగూ ప్రజల కోసమే వేశాడు.

రాజ్యాధికారాలు బలవంతంగా రుద్దే కిరీటాల కన్నా, ప్రజల హృదయాలలో సంపాదించుకునే స్థానమే శాశ్వతమైనదని ఆయన నమ్మాడు. ఎందుకంటే, ప్రజల విశ్వాసమే గొప్ప సింహాసనం.

రాజ్యాధికార సైన్య బలం ముందు నిలబడటానికి ఆయనకు ఉన్న ఏకైక ఆయుధం ప్రజాశక్తే. అందుకే ఆయన ఎల్లప్పుడూ ప్రజలే తన బలం అని నమ్మిన నాయకుడుగా నిలిచాడు.

ఈ నాయకత్వ ఆవిర్భావంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం పాపన్న యొక్క సంఘటనా సామర్థ్యం. అతను చిన్నచిన్న సమూహాలను సమన్వయం చేయడం, భూభాగాన్ని వ్యూహాత్మకంగా ఉపయోగించడం, మరియు ప్రమాదాన్ని పంచుకోవడం వంటి లక్షణాలను ప్రదర్శించినట్లు జానపద వర్ణనలు సూచిస్తాయి. ఈ లక్షణాలు అతన్ని కేవలం ఒక యోధుడిగా కాకుండా, ఒక సంఘటిత ఉద్యమ నాయకుడిగా మారుస్తాయి.

ఈ దశలో పాపన్నను “బందిపోటు”గా ముద్ర వేయడం ప్రారంభమైనట్లు చారిత్రక మూలాలు సూచిస్తాయి. అయితే ఈ ముద్ర వేయడం అతని ఉద్యమ స్వరూపాన్ని పూర్తిగా ప్రతిబింబించదు. అధికార దృష్టిలో చట్టానికి వెలుపల ఉన్న చర్యలు నేరుగాగా కనిపించినప్పటికీ, ప్రజా దృష్టిలో అవే చర్యలు న్యాయ పరిరక్షణగా అర్థమయ్యాయి. ఈ విరోధాత్మక దృక్పథమే పాపన్న చరిత్రలోని ప్రధాన సమస్యగా ఈ గ్రంథం ముందుగానే గుర్తించింది.

వ్యవస్థలు వేసే ముద్రలు తాత్కాలికమే కానీ, అణగారిన వర్గాల ఆత్మగౌరవం కోసం నిలబడిన నాడే ఒక వ్యక్తి చరిత్రలో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదిస్తాడు. ఎందుకంటే, నీ స్వాభిమానమే నీ గుర్తింపు.

అధికారిక వ్యవస్థలు ఆయనను ఏ పేరుతో పిలిచినా, భౌతిక సంపద కన్నా బడుగు బలహీన వర్గాల ఆత్మగౌరవమే మిన్న అని ఆయన చాటిచెప్పాడు. బానిసత్వంగా బతకడం కన్నా, స్వేచ్ఛగా తలెత్తుకుని నిలబడటమే గొప్పదని, స్వాభిమానమే నిజమైన సంపద అని నిరూపించాడు.

రాష్ట్రాధికారాలు ఎలాంటి ముద్రలు వేసినా, శతాబ్దాల భయాన్ని వీడి అణగారిన వర్గాలు తమ హక్కుల కోసం పోరాడేలా ఆయన వారిలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపాడు. బాహ్య శక్తుల బలం కన్నా, అంతర్గత సంకల్పమే యుద్ధాన్ని గెలిపిస్తుందని చాటిచెప్పాడు. ఎందుకంటే, ధైర్యం నీలోనే ఉంది.

అధికారిక శాసనాలు ఆయనను ఏ పేరుతో పిలిచినా, అణగారిన ప్రజలకు రక్షణగా నిలిచిన ఆ సర్దార్... పేదల గుండెల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిన పేరుగా మారాడు.

ఈ విధంగా, పాపన్న ప్రతిఘటన వైపు మలుపు ఒక వ్యక్తిగత కథ కాదు. అది 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజం ఎదుర్కొన్న సంక్షోభానికి వచ్చిన సామూహిక ప్రతిస్పందన. ఆయుధ మార్గం ద్వారా అతను తన సమాజానికి ఒక స్వరం ఇచ్చాడు; నాయకత్వం ద్వారా ఆ స్వరాన్ని సంఘటిత శక్తిగా మార్చాడు. ఈ ప్రారంభ ప్రతిఘటన ఎలా విస్తరించి, ఒక స్థిరమైన ఉద్యమంగా మారిందో విశ్లేషించబడుతుంది. 

అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా నాడు ఆయన వేసిన ఆ ధైర్య సాహసాల అడుగే, నేడు చరిత్ర పుటల్లో ఆయనను అమరుడిగా నిలిపింది. ఎందుకంటే, ధైర్యవంతులను కాలం గౌరవిస్తుంది.

అణచివేతకు అలవాటు పడిన సమాజంలో తిరుగుబాటు జ్వాలలను రగిలించిన ఆ సర్దార్... నిజంగానే భయాన్ని జయించిన ధైర్యానికి ప్రతీక.

సామాన్యుల గుండెల్లో స్వేచ్ఛా శ్వాసను నింపి, శతాబ్దాల అణచివేతపై తిరుగుబాటు బావుటా ఎగురవేసిన ఆ సర్దార్... తెలంగాణ నేల గర్వించే మహానుభావుడు.

రాజ్యాధికారాల వైభవం కోసం, కిరీటాల దర్పం కోసం కాకుండా... సబ్బండ వర్గాల ఆకలి తీర్చి, వారి ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడటమే పాలకుడి పరమధర్మమని పాపన్న నిరూపించాడు. సమాజంలో నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందడం కంటే, ఆ సమాజానికి సేవకుడిగా నిలబడటమే అత్యున్నతమైన విలువ అని ఆయన చారిత్రక ప్రస్థానం స్పష్టం చేస్తుంది. ఒక చారిత్రక సత్యంగా నిలిచే నిజం ఒక్కటే — నీ సేవే నీ గొప్పతనం.

చరిత్ర పుటలలో అద్భుతాలుగా కనిపించే ఏ విజయమైనా, దాని వెనుక ఏళ్ల తరబడి సాగిన అకుంఠిత దీక్ష, కఠోర శ్రమ దాగి ఉంటాయి. పాపన్న రాచరిక శక్తులపై సాధించిన విజయాలు కేవలం అదృష్టంతోనో, హఠాత్తుగానో లభించినవి కావు. వనరులు లేని స్థితి నుండి వ్యూహాలను నిర్మించుకుంటూ, ఆపదలను ఎదుర్కొంటూ ఆయన సాగించిన నిరంతర పోరాటమే అతన్ని ఒక ప్రజా నాయకుడిగా నిలబెట్టింది. సుదీర్ఘ చారిత్రక ప్రస్థానాలు చాటిచెప్పే సత్యం ఒక్కటే — కష్టం విజయానికి మూలధనం.

రాజ్యాధికారం అనేది కేవలం కోటలను ఏలడానికో, పన్నుల ద్వారా ఖజానాను నింపుకోవడానికో పరిమితం కాకూడదని పాపన్న తన పాలనా విధానం ద్వారా నిరూపించాడు. నిజమైన నాయకుడు ప్రజలపై అధికారాన్ని చలాయించేవాడు కాదు, వారి కష్టాల్లో తోడుగా నిలిచి భరోసానిచ్చేవాడు. ప్రజాదరణ పొందిన ఏ చారిత్రక విప్లవమైనా నాయకుడి నిస్వార్థమైన త్యాగం, ప్రజా సంక్షేమంపైనే నిర్మితమవుతుంది. సర్దార్ పాపన్న ప్రస్థానం నిరూపించిన సత్యం ఒక్కటే — నాయకత్వానికి ధర సేవ.

==== 3.4. తొలి దాడులు, ప్రజా మద్దతు &amp; ఉద్యమ విస్తరణ ====
పాపన్న ప్రతిఘటన ఉద్యమం యొక్క తొలి దశను అర్థం చేసుకోవాలంటే, అతని మొదటి దాడులను కేవలం సైనిక చర్యలుగా కాకుండా, సామాజిక-రాజకీయ సంకేతాలుగా చూడాలి. ఈ ప్రారంభ చర్యలు యాదృచ్ఛికంగా జరిగినవి కావు; అవి గ్రామీణ సమాజంలో పేరుకుపోయిన అసంతృప్తికి ఒక స్పష్టమైన ప్రతిస్పందనగా వెలిసాయి. ఈ దశలో పాపన్న ఉద్యమం ఒక వ్యక్తిగత ప్రతీకార చర్యగా కాకుండా, ప్రజా న్యాయ భావనతో అనుసంధానమైన సంఘటిత ప్రతిఘటనగా రూపుదిద్దుకుంది. 

పాపన్న చేపట్టిన తొలి దాడులు ప్రధానంగా పన్ను వసూలుదారులు, స్థానిక అధికార ప్రతినిధులు, మరియు గ్రామీణ సమాజంపై ప్రత్యక్షంగా అణచివేతకు పాల్పడిన వ్యక్తులను లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఈ లక్ష్యం యాదృచ్ఛికం కాదు. గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో పన్ను వసూలుదారులు రాష్ట్రాధికారానికి ప్రత్యక్ష ప్రతినిధులు. వారి మీద జరిగిన దాడులు రాష్ట్రాధికారంపై సవాల్‌గా మాత్రమే కాకుండా, గ్రామీణ సమాజానికి ఒక మానసిక విముక్తి అనుభూతిని కూడా కలిగించాయి. ఈ దాడులు “న్యాయం సాధ్యమే” అనే భావనను ప్రజలలో బలపరిచాయి. పాపన్న ప్రజల కన్నీటిని తుడిచిన మహా నాయకుడు.

ఈ తొలి చర్యలకు ప్రజల మద్దతు ఎలా లభించిందన్నది ఈ అధ్యాయంలోని కీలక అంశం. పాపన్న మరియు అతని అనుచరులు గ్రామీణ సమాజానికి ప్రత్యక్ష హానిని కలిగించని విధంగా చర్యలు చేపట్టినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. దోపిడీగా వసూలు చేసిన పన్నులను తిరిగి ప్రజలకు పంచడం, అధికారుల అక్రమ సంపదను స్వాధీనం చేసుకోవడం వంటి చర్యలు అతని ఉద్యమాన్ని ఒక నైతిక ఆధారంపై నిలబెట్టాయి. ఈ చర్యల వల్ల పాపన్న ఒక “దోపిడీదారు”గా కాకుండా, ఒక న్యాయ పరిరక్షకుడిగా ప్రజల మదిలో స్థానం సంపాదించాడు.

ప్రజా మద్దతు కేవలం నైతికంగా మాత్రమే కాకుండా, వ్యూహాత్మకంగా కూడా మారింది. గ్రామీణ ప్రజలు పాపన్నకు ఆహారం, ఆశ్రయం, సమాచారాన్ని అందించడం ద్వారా ఉద్యమానికి ఒక రహస్య వ్యూహాలను నిర్మించారు. ఈ మద్దతు లేకుండా పాపన్న ఉద్యమం దీర్ఘకాలం కొనసాగడం సాధ్యమయ్యేది కాదు. ప్రజల సహకారం అతని దళాలకు చలనం, రహస్యత, మరియు భూభాగంపై ఆధిపత్యాన్ని అందించింది.

ఈ దశలో ఉద్యమం భౌగోళికంగా కూడా విస్తరించింది. మొదట స్థానికంగా ప్రారంభమైన ప్రతిఘటన క్రమంగా సమీప గ్రామాలకు, అడవీ ప్రాంతాలకు, మరియు వ్యూహాత్మక మార్గాల వైపు విస్తరించింది. ఈ విస్తరణ యుద్ధాత్మక ఆక్రమణగా కాకుండా, ప్రజల అనుమతితో సాగిన విస్తరణగా చూడాలి. పాపన్న ఉద్యమం విస్తరించిన ప్రతి ప్రాంతంలో, అక్కడి గ్రామీణ సమాజం ముందుగా ఎదుర్కొన్న అనుభవాలు – పన్నుల దోపిడీ, అధికార అణచివేత – ఈ ఉద్యమానికి అనుకూల వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి.

ఈ విస్తరణతో పాటు, పాపన్న ఉద్యమం మరింత సంఘటిత స్వరూపాన్ని సంతరించుకుంది. చిన్నచిన్న సమూహాలు పరస్పరం సమన్వయం చేసుకుంటూ పనిచేయడం, ప్రమాద సమయంలో చెల్లాచెదురుగా విడిపోయి మళ్లీ కలవడం వంటి పద్ధతులు ఈ దశలో అభివృద్ధి చెందినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ పద్ధతులు ఉద్యమాన్ని ఒక సడలిన గుంపు నుంచి ఒక వ్యవస్థీకృత ప్రతిఘటనగా మార్చాయి. 

ఈ దశలోనే రాష్ట్రాధికారాలు పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక గంభీరమైన ముప్పుగా గుర్తించడం ప్రారంభించాయి. తొలి దాడులు స్థానిక స్థాయిలో పరిమితమైనవిగా కనిపించినప్పటికీ, వాటి వెనుక ఉన్న ప్రజా మద్దతు మరియు వేగవంతమైన విస్తరణ అధికార వ్యవస్థను అప్రమత్తం చేసింది. ఫలితంగా, పాపన్నపై నిఘా పెరగడం, అతని చర్యలను “చట్టవిరుద్ధ హింస”గా వర్గీకరించడం మొదలైంది. ఈ అధికార స్పందన ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య ప్రత్యక్ష సంఘర్షణకు దారితీసే సంకేతంగా నిలిచింది.

ఈ విధంగా, పాపన్న ఉద్యమం యొక్క తొలి దాడులు మరియు వాటి ద్వారా ఏర్పడిన ప్రజా మద్దతు, ఉద్యమాన్ని ఒక వ్యక్తిగత ప్రతిఘటన నుంచి ఒక ప్రజా ఆధారిత రాజకీయ ఉద్యమంగా మార్చాయి. ఈ దశలో పాపన్న కేవలం ఒక నాయకుడిగా కాకుండా, గ్రామీణ సమాజం తన అసంతృప్తిని వ్యక్తపరచుకునే ఒక ప్రతీకగా ఎదిగాడు. ఈ విధంగా విస్తరించిన ఉద్యమం స్థిరమైన సైనిక-రాజకీయ నిర్మాణంగా మారిందని విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.5 ఉద్యమ సంస్థాగతీకరణ: దళాలు, వ్యూహాలు &amp; కోటల పాత్ర ====
పాపన్న ఉద్యమం యొక్క ఈ దశను అర్థం చేసుకోవడంలో కీలకమైన అంశం - అది ఎలా ఒక వ్యక్తి ఆధారిత ప్రతిఘటన నుంచి సంస్థాగత ఉద్యమంగా రూపాంతరం చెందిందన్నది. తొలి దాడులు మరియు ప్రజా మద్దతు ద్వారా ఉద్యమం స్థిరపడిన తరువాత, పాపన్న తన ప్రతిఘటనను దీర్ఘకాలం కొనసాగించడానికి అవసరమైన నిర్మాణాలను అభివృద్ధి చేశాడు. ఈ ప్రక్రియను ఈ అధ్యయనం “సంస్థాగతీకరణ”గా నిర్వచిస్తుంది.

దళాల నిర్మాణం మరియు సామాజిక కూర్పు

పాపన్న ఉద్యమంలోని దళాలు సంప్రదాయ సైనిక యూనిట్లలా శిక్షణ పొందినవి కావు. అవి ప్రధానంగా గ్రామీణ సమాజం నుంచి వచ్చిన యువకులతో ఏర్పడిన సమన్వయమైన సమూహాలు. ఈ దళాలలో గౌడ్, గొల్ల, మడిగ, ఎరుకల వంటి వర్గాల సభ్యులు ఉండటం గమనార్హం. వీరి మధ్య కుల ఆధారిత కఠిన విభజనలు కాకుండా, ఒక సామూహిక అనుభవం మరియు లక్ష్యం ఆధారంగా ఐక్యత ఏర్పడింది.

ఈ దళాల నిర్మాణం సమాంతరంగా సాగింది. కఠినమైన హోదా వ్యవస్థలకన్నా పరస్పర విశ్వాసం, అనుభవం, మరియు నాయకత్వ సామర్థ్యం ఆధారంగా పాత్రలు నిర్ణయించబడినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి. ఈ దళాల నిర్మాణం ఉద్యమానికి అనుకూలంగా మారింది; ఎందుకంటే ఇది దళాలను వేగంగా కదలడానికి, ప్రమాద సమయంలో చెల్లాచెదురుగా విడిపోయి మళ్లీ కూడడానికి సహాయపడింది.

వ్యూహాలు: భూభాగం, చలనం మరియు హఠాత్ దాడులు

పాపన్న ఉద్యమం యొక్క సైనిక వ్యూహాలు సంప్రదాయ యుద్ధ విధానాలకు భిన్నంగా ఉన్నాయి. బహిరంగ యుద్ధాలు లేదా కోటలపై ప్రత్యక్ష ఆక్రమణలకన్నా, భూభాగ పరిజ్ఞానం మరియు చలనశీలతపై ఆధారపడిన వ్యూహాలు ఎక్కువగా ఉపయోగించబడ్డాయి. అడవులు, కొండలు, సంకుచిత మార్గాలు - ఇవన్నీ ఉద్యమానికి సహజ రక్షణగా మారాయి.

హఠాత్ దాడులు (surprise attacks), వేగవంతమైన ఉపసంహరణలు, మరియు చిన్న స్థాయి చర్యలు ఉద్యమానికి ప్రధాన లక్షణాలుగా నిలిచాయి. ఈ వ్యూహాలు రాష్ట్రాధికార దళాలను గందరగోళానికి గురిచేశాయి. అధికార దళాలు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, భూభాగంపై అవగాహన లేకపోవడం, మరియు ప్రజల మద్దతు లేమి - ఇవన్నీ వారి సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేశాయి.

ఉద్యమం దీర్ఘకాలం నిలవాలంటే, ప్రత్యక్ష సైనిక ఆధిపత్యాన్ని కాకుండా, కాలాన్ని మరియు స్థలాన్ని నియంత్రించే సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయాలి. ఈ విషయమే పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక తాత్కాలిక తిరుగుబాటుగా కాకుండా, ఒక స్థిరమైన ప్రతిఘటనగా మార్చింది.

కోటల పాత్ర: రక్షణ, అధికార ప్రతీక, మరియు ప్రత్యామ్నాయ కేంద్రాలు

పాపన్న ఉద్యమంలో కోటలు ఒక కీలకమైన పాత్ర పోషించాయి. ఈ కోటలను కేవలం సైనిక రక్షణ కట్టడాలుగా చూడడం సరిపోదు. అవి ఉద్యమానికి భౌతిక రక్షణతో పాటు ప్రతీకాత్మక అధికారాన్ని కూడా అందించాయి. కోటలు ఉద్యమానికి ఒక స్థిర కేంద్రాన్ని ఇచ్చాయి; అక్కడ దళాలు విశ్రాంతి తీసుకోవడం, వ్యూహాలు రూపొందించడం, మరియు వనరులను సమీకరించడం జరిగింది.

ఈ కోటలు గ్రామీణ సమాజానికి ఒక సందేశాన్ని కూడా పంపాయి: రాష్ట్రాధికారానికి వెలుపల కూడా ఒక అధికార నిర్మాణం సాధ్యమని. కోటల ఉనికి పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక చెల్లాచెదురైన దళాల సమాహారం నుంచి, ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ స్థలంగా మార్చింది. ఈ స్థలంలో న్యాయం, రక్షణ, మరియు నాయకత్వం అధికారిక వ్యవస్థకు భిన్నంగా అమలైనట్లు జానపద వర్ణనలు సూచిస్తాయి.

కోటల చుట్టూ ఏర్పడిన కార్యకలాపాలు ఉద్యమానికి ప్రజా మద్దతును మరింత బలపరిచాయి. గ్రామీణ ప్రజలు కోటలను తమ భద్రతకు ప్రతీకలుగా చూడడం ప్రారంభించారు. ఈ మానసిక మార్పు ఉద్యమాన్ని మరింత లోతుగా ప్రజల జీవితాల్లోకి చేర్చింది.

సంస్థాగతీకరణ యొక్క రాజకీయ అర్థం

ఈ దశలో పాపన్న ఉద్యమం ఒక కీలక మార్పు దశను చేరుకుంది. అది కేవలం అధికారంపై దాడులు చేసే గుంపుగా కాకుండా, ఒక ప్రత్యామ్నాయ అధికార నమూనాను సూచించే ఉద్యమంగా మారింది. దళాల నిర్మాణం, వ్యూహాల స్థిరీకరణ, మరియు కోటల పాత్ర - ఇవన్నీ కలిసి ఉద్యమాన్ని ఒక రాజకీయ సవాలుగా నిలబెట్టాయి. 

రాష్ట్రాధికారాలు ఈ పరిణామాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించడం ప్రారంభించాయి. ఉద్యమం ఇప్పుడు కేవలం చట్ట సమస్య కాదు; అది అధికారానికి ప్రత్యక్ష సవాల్. ఈ దశ నుంచే పాపన్న ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య సంఘర్షణ ఒక కొత్త స్థాయికి చేరుకుంది.

ఈ విధంగా, ఉద్యమ సంస్థాగతీకరణ పాపన్నను కేవలం ఒక యోధుడిగా కాకుండా, ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ ఆలోచనకు ప్రతినిధిగా నిలబెట్టింది.

==== 3.6. రాష్ట్ర ప్రతిస్పందన, నిఘా &amp; పెరుగుతున్న సంఘర్షణ ====
పాపన్న ఉద్యమం సంస్థాగత రూపాన్ని సంతరించుకున్న తర్వాత, రాష్ట్రాధికారాల స్వరూపం గణనీయంగా మారింది. ప్రారంభ దశలో స్థానిక స్థాయిలో “చిన్నపాటి అశాంతి”గా భావించిన ప్రతిఘటన, కోటల నిర్మాణం, విస్తరిస్తున్న దళాలు, మరియు ప్రజా మద్దతుతో కూడిన చర్యల నేపథ్యంలో, రాష్ట్రానికి ఒక రాజకీయ-భద్రతా సవాలుగా కనిపించడం ప్రారంభించింది. ఈ దశ నుంచే పాపన్న ఉద్యమం మరియు రాష్ట్రం మధ్య సంఘర్షణ ఒక నిర్మాణాత్మక, దీర్ఘకాలిక రూపాన్ని సంతరించుకుంది.

నిఘా వ్యవస్థ విస్తరణ

రాష్ట్రం ముందుగా తీసుకున్న చర్య నిఘా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం. స్థానిక జాగీర్దార్లు, ఫౌజ్దార్లు, మరియు గ్రామస్థాయి మధ్యవర్తులకు పాపన్న కదలికలపై సమాచారం సేకరించే బాధ్యతలు అప్పగించబడ్డాయి. ఈ నిఘా కేవలం సైనిక కదలికలకే పరిమితం కాలేదు; పాపన్నకు మద్దతు ఇస్తున్న గ్రామాలు, కుటుంబాలు, మరియు వృత్తి సమూహాలపై కూడా దృష్టి సారించింది. ఈ విధంగా, రాష్ట్రం ఉద్యమాన్ని ఒక వ్యక్తి సమస్యగా కాకుండా, ఒక సామాజిక సమూహంగా గుర్తించి దాన్ని అణచివేయడానికి / విరిచివేయడానికి ప్రయత్నించింది.

నిఘా పెరిగిన కొద్దీ, గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి కూడా పెరిగింది. అనుమానితులపై విచారణలు, శిక్షాత్మక చర్యలు, మరియు అప్పుడప్పుడూ సామూహిక దండనలు అమలయ్యాయి. ఈ చర్యలు ఉద్యమానికి మద్దతును తగ్గించాలన్న ఉద్దేశంతో చేపట్టినప్పటికీ, వాస్తవంగా అవి గ్రామీణ సమాజంలో రాష్ట్రంపై ఉన్న వ్యతిరేకత మరింత బలపరిచాయి.

నేరీకరణ (Criminalization) ప్రక్రియ

ఈ దశలో రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని అధికారికంగా “నేరం”గా వర్గీకరించడం ప్రారంభించింది. చారిత్రక మూలాలలో పాపన్నను “బందిపోటు”, “దొంగ”, “అశాంతి కారకుడు”గా సూచించడం పెరిగింది. ఈ భాషా మార్పు తటస్థమైనది కాదు; ఇది ఉద్యమాన్ని రాజకీయంగా కాకుండా, చట్టవిరుద్ధంగా చూపించడానికి రూపొందించిన ఒక వాదనాత్మక వ్యూహం. ఈ నేరీకరణ ద్వారా, ఉద్యమానికి ఉన్న నైతిక ఆధారాన్ని దెబ్బతీయడం, అలాగే దాన్ని అణచివేయడానికి కఠిన చర్యలకు న్యాయబద్ధత కల్పించడం అధికారుల లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

అయితే, ఈ నేరీకరణ ప్రజాస్మృతిలో పూర్తిగా అంగీకరించబడలేదు. గ్రామీణ ప్రజల దృష్టిలో పాపన్న చర్యలు ఇప్పటికీ న్యాయ పరిరక్షణగా కనిపించాయి. ఈ విరోధాత్మక దృక్పథమే రాష్ట్రం-సమాజం మధ్య ఉన్న చీలికను మరింత పెంచింది.

సైనిక చర్యలు మరియు సంఘర్షణ పెరుగుదల

నిఘా మరియు నేరీకరణ సరిపోకపోవడంతో, రాష్ట్రం క్రమంగా ప్రత్యక్ష సైనిక చర్యల వైపు మళ్లింది. పాపన్న కోటలపై దాడులు, దళాలను చెల్లాచెదురుగా చేయడానికి ప్రయత్నాలు, మరియు అతని అనుచరులను పట్టుకునే ఆపరేషన్లు ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే, భూభాగంపై పాపన్న దళాలకు ఉన్న పరిజ్ఞానం, ప్రజల సహకారం, మరియు చలనశీల వ్యూహాలు - ఇవన్నీ రాష్ట్ర దళాల ప్రయత్నాలను తరచూ విఫలమయ్యేలా చేశాయి.

ఈ సైనిక చర్యలు సంఘర్షణను మరింత తీవ్రమయ్యేలా చేశాయి. చిన్న చిన్న దాడులు పెద్ద ప్రతీకార చర్యలకు దారితీశాయి; స్థానిక సంఘర్షణలు ప్రాంతీయ అస్థిరతగా మారాయి. ఈ పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక పరిమిత ప్రాంతీయ ప్రతిఘటన నుంచి, రాష్ట్ర స్థాయి సమస్యగా మార్చింది.

రాజకీయ అర్థం

ఈ దశలో సంఘర్షణ కేవలం పాపన్న మరియు రాష్ట్రం మధ్య వ్యక్తిగత పోరాటంగా మిగలలేదు. అది రెండు విభిన్న అధికార భావనల మధ్య పోటీగా మారింది. ఒకవైపు – రాష్ట్రం చట్టం, పన్ను, మరియు పరిపాలనా నియంత్రణ ద్వారా అధికారాన్ని అమలు చేయాలనుకుంది; మరోవైపు – పాపన్న ఉద్యమం ప్రజా న్యాయం, రక్షణ, మరియు ప్రత్యామ్నాయ నాయకత్వం ద్వారా అధికారాన్ని ఆవిష్కరించింది. ఈ పోటీపూరిత సంఘర్షణను దీర్ఘకాలికంగా మరింత విస్తృతి, చేసింది.

ఈ విధంగా, రాష్ట్ర ప్రతిస్పందన మరియు పెరుగుతున్న నిఘా పాపన్న ఉద్యమాన్ని అణచివేయాలన్న ప్రయత్నాలుగా మాత్రమే కాకుండా, ఉద్యమాన్ని మరింత రాజకీయంగా స్పష్టంగా నిర్వహించే ప్రక్రియగా కూడా పనిచేశాయి. ఈ పెరుగుతున్న సంఘర్షణ పాపన్న ఉద్యమాన్ని విప్లవాత్మక దశకు తీసుకువెళ్లింది, మరియు చివరకు అది ఒక నిర్ణాయక మలుపును చేరుకుందని విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.7. నిర్ణాయక మలుపు: ఘర్షణ శిఖరం &amp; ఉద్యమ పరిమితులు ====
పాపన్న ఉద్యమం ఈ దశకు వచ్చేసరికి, అది తన శక్తి పరాకాష్టను చేరుకున్నట్లే కనిపిస్తుంది. దళాల సంస్థాగతీకరణ, కోటల ఉనికి, ప్రజా మద్దతు, మరియు రాష్ట్రాధికారానికి ఎదురుగా నిలిచిన ప్రత్యామ్నాయ అధికార భావన - ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని ఒక గణనీయమైన రాజకీయ శక్తిగా మార్చాయి. అయితే, ఇదే దశలో ఉద్యమం తన అంతర్గత పరిమితులను కూడా స్పష్టంగా ఎదుర్కొంది. ఈ అధ్యాయం ఈ ద్వంద్వ పరిస్థితిని - శక్తి మరియు పరిమితి - ఒకేసారి విశ్లేషిస్తుంది.

ఘర్షణల శిఖరం

రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని పూర్తిగా అణచివేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చిన తరువాత, సంఘర్షణ తీవ్రత పెరిగింది. సైనిక చర్యలు మరింత సమన్వయంతో సాగాయి; పాపన్న కోటలపై దాడులు, అతని అనుచరులపై గాలింపు చర్యలు, మరియు గ్రామీణ సమాజంపై ఒత్తిడి మరింత పెరిగింది. ఈ దశలో చిన్నపాటి దాడులు కాకుండా, నిరంతర సైనిక ఒత్తిడి ఉద్యమంపై పడింది.

ఈ ఘర్షణల తీవ్ర దశలో పాపన్న దళాలు తమ వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించాయి. వేగవంతమైన కదలికలు, హఠాత్ దాడులు, మరియు భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకునే నైపుణ్యం - ఇవన్నీ రాష్ట్ర దళాలకు గణనీయమైన సవాళ్లను విసిరాయి. ఈ దశలో ఉద్యమం ఇంకా ప్రజా మద్దతును కొనసాగించినప్పటికీ, ఆ మద్దతు తీవ్రమైన ప్రమాదాల మధ్య నిలిచింది.

గ్రామీణ సమాజంపై పెరుగుతున్న ఒత్తిడి

రాష్ట్రం ఉద్యమాన్ని నేరుగా ఎదుర్కోవడమే కాకుండా, దానికి మద్దతు ఇచ్చే గ్రామీణ సమాజాల్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ప్రారంభించింది. సామూహిక శిక్షలు, ఆహార సరఫరాలపై ఆంక్షలు, మరియు అనుమానిత గ్రామాలపై దాడులు -ఇవన్నీ ఉద్యమానికి ఉన్న సామాజిక పునాదిని దెబ్బతీయడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ చర్యలు ప్రజలలో భయాన్ని పెంచాయి, అయితే అదే సమయంలో రాష్ట్రంపై ఉన్న వ్యతిరేకత కూడా మరింత పెంచాయి.

ఈ దశలో ఉద్యమం ఒక సంక్లిష్ట పరిస్థితిని ఎదుర్కొంది. ప్రజలను రక్షించడమే తన నైతిక లక్ష్యంగా భావించిన ఉద్యమం, ప్రజలే శిక్షలకు గురవుతున్న దృశ్యాలను చూస్తూ నిలబడాల్సి వచ్చింది. ఈ నైతిక సంక్షోభం ఉద్యమ నిర్ణయాలపై ప్రభావం చూపినట్లు జానపద కథనాలు సూచిస్తాయి.

ఉద్యమ పరిమితులు: నిర్మాణాత్మక అడ్డంకులు

ఈ తీవ్ర దశలోనే ఉద్యమ పరిమితులు స్పష్టంగా బయటపడ్డాయి. మొదటిది - వనరుల పరిమితి. రాష్ట్రాధికారానికి ఉన్న అపారమైన సైనిక, ఆర్థిక వనరులతో పోలిస్తే, పాపన్న ఉద్యమం ప్రజా మద్దతు మరియు స్వల్ప వనరులపై ఆధారపడింది. దీర్ఘకాలిక ఘర్షణలో ఈ అసమానత కీలకంగా మారింది.

రెండవది - భౌగోళిక పరిమితి. ఉద్యమం ప్రధానంగా కొన్ని ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉండటం, రాష్ట్రం తన బలగాలను విస్తృతంగా మోహరించడానికి అవకాశమిచ్చింది. ఉద్యమం విస్తృత ప్రాంతీయ ఐక్యతను నిర్మించలేకపోవడం, దీర్ఘకాలిక వ్యూహంగా ఒక పరిమితిగా నిలిచింది.

మూడవది - సంస్థాగత పరిమితి. సడలిన నిర్మాణం ప్రారంభ దశలో ఉద్యమానికి బలం ఇచ్చినప్పటికీ, తీవ్రమైన సైనిక ఒత్తిడి ఎదురైనప్పుడు అది బలహీనతగా మారింది. కేంద్రీకృత నిర్ణయ వ్యవస్థ లేకపోవడం, మరియు నిరంతర నాయకత్వాన్ని కొనసాగించడంలో ఉన్న కష్టాలు - ఇవన్నీ ఉద్యమాన్ని నెమ్మదిగా క్షీణింపజేశాయి

చారిత్రక అర్థం

ఈ నిర్ణాయక దశలో పాపన్న ఉద్యమం పూర్తిగా ఓడిపోయినదిగా కాకుండా, తన చారిత్రక పాత్రను పూర్తిగా నిర్వర్తించిన ఉద్యమంగా చూడాలి. అది రాష్ట్రాధికారాన్ని సవాలు చేసింది, గ్రామీణ సమాజానికి ఒక ప్రత్యామ్నాయ రాజకీయ ఊహను అందించింది, మరియు చరిత్రలో అణగారిన వర్గాన్ని స్పష్టంగా కనిపించేలా చేసింది. ఈ దశలో ఉద్యమం ఎదుర్కొన్న పరిమితులు వ్యక్తిగత వైఫల్యాలుగా కాకుండా, ఆ కాలపు చారిత్రక పరిస్థితుల ఫలితంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

ఈ విధంగా, ఘర్షణల తీవ్రత మరియు ఉద్యమ పరిమితులు కలిసి పాపన్న ఉద్యమాన్ని ఒక నిర్ణాయక మలుపుకు తీసుకువచ్చాయి. ఈ మలుపు తరువాతి దశలో ఉద్యమానికి ఒక ముగింపును మాత్రమే కాకుండా, పాపన్న వారసత్వాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో కూడా నిర్ధారించింది. ఈ సంఘర్షణల అనంతరం పాపన్నకు ఏమైంది, అతని మరణం లేదా పరాజయం ఎలా చరిత్రగా మారింది, మరియు ప్రజాస్మృతిలో అది ఎలా నిలిచిందో విశ్లేషించబడుతుంది.

==== 3.8. పాపన్న చివరి దశ: పరాజయం, మరణం &amp; ప్రజా స్మృతి ====
పాపన్న ఉద్యమం యొక్క చివరి దశను చరిత్రలో సాధారణంగా “పరాజయం”గా వర్ణిస్తారు. అయితే ఈ అధ్యయనం ఆ పదాన్ని యథాతథంగా స్వీకరించదు. ఎందుకంటే, పాపన్న ఉద్యమం ముగింపు ఒక సైనిక పరాజయంగా కనిపించినప్పటికీ, అది సామాజిక-సాంస్కృతిక స్థాయిలో పరాజయంగా మారలేదు. ఈ దశలో పాపన్న శరీరంగా ఓడిపోయినప్పటికీ, అతని ప్రతీకాత్మక ఉనికి ప్రజా స్మృతిలో మరింత బలంగా స్థిరపడింది.

ఉద్యమ విఘటన మరియు తుది సంఘర్షణ

రాష్ట్రం పాపన్న ఉద్యమాన్ని పూర్తిగా అణచివేయాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చిన తర్వాత, సైనిక ఒత్తిడి అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది. కోటలపై దాడులు, దళాలపై నిరంతర గాలింపు చర్యలు, మరియు ప్రజా మద్దతును విరిచివేయడానికి చేపట్టిన శిక్షాత్మక విధానాలు ఉద్యమాన్ని క్రమంగా బలహీనపరిచాయి. ఈ దశలో పాపన్న దళాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి చెదరిపోవడం ప్రారంభమైంది.

ఈ విఘటనను కేవలం సైనిక వైఫల్యంగా మాత్రమే చూడకూడదు. అది ఒక నిర్మాణాత్మక అసమానత ఫలితం. అపార వనరులు కలిగిన రాష్ట్రాధికారానికి ఎదురుగా, ప్రజా మద్దతు మరియు పరిమిత వనరులపై ఆధారపడ్డ ఉద్యమం దీర్ఘకాలంగా నిలబడటం చరిత్రపరంగా కష్టమైనదే. ఈ అసమానతే పాపన్న ఉద్యమాన్ని చివరి దశకు నడిపించింది.

పాపన్న మరణం: చరిత్ర మరియు కథనం

పాపన్న మరణానికి సంబంధించిన వర్ణనలు చారిత్రక మూలాలు మరియు జానపద కథనాలలో గణనీయంగా భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. అధికారిక మూలాలు అతని మరణాన్ని రాష్ట్రాధికార విజయంగా, తిరుగుబాటు అణచివేతగా వర్ణిస్తాయి. ఈ వర్ణనల్లో పాపన్న వ్యక్తిత్వం దాదాపుగా కనుమరుగై, అతను ఒక “నేరస్థుడు”గా మాత్రమే మిగులుతాడు

దానికి విరుద్ధంగా, జానపద సంప్రదాయాలు పాపన్న మరణాన్ని ఒక త్యాగాత్మక ముగింపుగా చిత్రీకరిస్తాయి. అతని మరణం ఒక శిక్షగా కాకుండా, ప్రజల పక్షాన నిలిచిన వ్యక్తి చేసిన త్యాగంగా ప్రజాస్మృతిలో స్థిరపడింది. ఈ వ్యత్యాసం చరిత్ర రచనలో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది: ఒకే సంఘటన అధికారానికి ఒక విజయం అయితే, ప్రజలకు అది ఒక నష్టంగా, కానీ గౌరవనీయమైన నష్టంగా మారుతుంది.

శరీర పరాజయం - స్మృతి విజయం

ఈ అధ్యయనం ప్రతిపాదించే కీలక వాదన ఏమిటంటే – పాపన్న శరీరంగా ఓడిపోయినా, అతను స్మృతి స్థాయిలో గెలిచాడు. అతని మరణం ఉద్యమాన్ని ముగించినప్పటికీ, అతని కథను ముగించలేకపోయింది. బుర్రకథలు, ఒగ్గుకథలు, పాటలు, గ్రామీణ మౌఖిక సంప్రదాయాలు - ఇవన్నీ పాపన్నను ఒక చారిత్రక వ్యక్తిగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక న్యాయ ప్రతీకగా నిలబెట్టాయి.

ఈ ప్రజా స్మృతి పాపన్నను కాలంతో పాటు మరింత రూపాంతరం చెందేలా చేసింది. అతను ఇక కేవలం ఒక తిరుగుబాటు నాయకుడు కాదు; అతను అణచివేతకు ఎదిరించిన సామాన్యుల ప్రతినిధి. ఈ రూపాంతరం చరిత్రలో తరచూ కనిపించే ప్రక్రియ - అధికార చరిత్రలో ఓడిపోయినవారు, ప్రజా స్మృతిలో విజేతలుగా మారడం.

చారిత్రక అర్థం మరియు వారసత్వం

పాపన్న చివరి దశను ఈ అధ్యయనం ఒక ముగింపుగా కాకుండా, ఒక వారసత్వ ఆరంభంగా చూస్తుంది. అతని ఉద్యమం 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణ గ్రామీణ సమాజానికి ఒక రాజకీయ భాష్యాన్ని ఇచ్చింది - ప్రతిఘటన, న్యాయం, మరియు ప్రత్యామ్నాయ అధికార భావనల భాషను, ఈ భాష తరువాతి తరాల్లో మౌఖిక సంప్రదాయాల ద్వారా కొనసాగింది.

అందువల్ల, పాపన్న మరణం చరిత్రలో ఒక ముగింపు మాత్రమే కాదు; అది ప్రజాస్మృతిలో ఒక ప్రారంభం. ఈ ద్వంద్వత్వే - పరాజయం మరియు స్మృతి విజయం - పాపన్నను ఒక సాధారణ తిరుగుబాటుదారుడిగా కాకుండా, ఒక చారిత్రక ప్రతీకగా నిలబెడుతుంది.

పాపన్న జీవితాన్ని ఒక వ్యక్తిగత కథగా కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తెలంగాణాలో ఉద్భవించిన ఒక సామాజిక-రాజకీయ ప్రక్రియగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది. పాపన్న తమ వంశపారంపర్య విలువలను ఆయుధంగా చేసుకుని మొగల్ సామ్రాజ్యానికి సవాల్ విసిరిన ప్రజావీరుడిగా చరిత్రలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించారు.

ప్రజాగాథల్లో పాపన్న గారిన్ని “గౌడల గర్వకారణం”, “పేదల పక్షపాతి”, “మట్టిలో పుట్టిన మణి” అని కీర్తిస్తాయి. ఇవి ఆయన వంశపారంపర్య గౌరవాన్ని సూచిస్తాయి.

సర్దార్ పాపన్న గారి జననం ఒక సాధారణ సంఘటన కాదు. అది ఒక అణచివేత కాలంలో పుట్టిన ఆశ, ఒక పేద వర్గం నుంచి లేచిన ప్రతిఘటన, ఒక భవిష్యత్తు ప్రజావీరుడి తొలి అడుగు.

ఈ జననమే ఆయనను క్రమంగా సర్దార్ పాపన్నగా, తెలంగాణ ప్రజల గర్వకారణంగా తీర్చిదిద్దింది.

ఆయన జీవితం సమానత్వం, స్వాభిమానం మరియు ప్రజా సంక్షేమం కోసం సాగిన నిరంతర పోరాటానికి స్ఫూర్తిదాయక ఉదాహరణగా నిలిచింది. పాపన్న వారసత్వం చారిత్రక గ్రంథాల్లోనే కాకుండా, తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయాలు, ప్రజాగీతాలు మరియు సామూహిక జ్ఞాపకాలలో కూడా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. ఆయన పోరాట స్ఫూర్తి నేటికీ సామాజిక న్యాయం, ధైర్యం మరియు ఆత్మగౌరవం వంటి విలువలకు ప్రతీకగా భావించబడుతోంది. అందువల్ల పాపన్న చరిత్ర గతాన్ని మాత్రమే వివరిస్తున్న గాథ కాదు; ప్రజా చైతన్యానికి, స్వేచ్ఛా సంకల్పానికి మరియు నాయకత్వ స్ఫూర్తికి నిత్య ప్రేరణగా నిలిచే చారిత్రక వారసత్వం. ఈ కారణంగానే సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ తెలంగాణ చరిత్రలో శాశ్వత ప్రజావీరుడిగా, ప్రజల హృదయాలలో చిరస్మరణీయ నాయకుడిగా తన ప్రత్యేక స్థానాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు.

[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న|ప్రధాన పేజీకి తిరిగి వెళ్లు]]</text>
      <sha1>iy1ec35dxd1qakc0zm5auggon5uktum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇషాన్ పోరెల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506543</id>
    <revision>
      <id>4980355</id>
      <parentid>4932793</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16616" sha1="g26013mw7qtjzlgmtjck65iel1x26ap" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=ఇషాన్ పోరెల్|image=|country=భారతదేశం|full_name=ఇషాన్ చంద్రనాథ్ పోరెల్|birth_date={{birth date and age|1998|9|5|df=yes}}|birth_place=చందన్‌నగర్, [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం|death_date=|death_place=|height=6 ft 3 in&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ranji trophy cancellation disappoints Ishan Porel |url=https://www.telegraphindia.com/sports/ishan-porel-sees-silver-lining-in-ranji-trophy-cancellation/cid/1807903 |access-date=14 November 2021 |work=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt;|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి మీడియం-ఫాస్ట్ బౌలింగ్|role=బౌలర్|club1=బెంగాల్|year1=2017–ప్రస్తుతం|clubnumber1=|club2=[[పంజాబ్ కింగ్స్]]|year2=2021|clubnumber2=|international=|onetest=|testdebutdate=|testdebutyear=|testdebutagainst=|testcap=|lasttestdate=|lasttestyear=|lasttestagainst=|oneodi=|odidebutdate=|odidebutyear=|odidebutagainst=|odicap=|lastodidate=|lastodiyear=|lastodiagainst=|oneT20I=|T20Idebutdate=|T20Idebutyear=|T20Idebutagainst=|T20Icap=|lastT20Idate=|lastT20Iyear=|lastT20Iagainst=|columns=3|column1=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|FC]]|matches1=50|runs1=141|bat avg1=4.86|100s/50s1=0/0|top score1=22|deliveries1=7,539|wickets1=137|bowl avg1=26.41|fivefor1=5|tenfor1=0|best bowling1=6/103|catches/stumpings1=4/–|column2=[[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|LA]]|matches2=36|runs2=24|bat avg2=3.42|100s/50s2=0/0|top score2=9[[నాటౌట్|*]]|deliveries2=1,618|wickets2=54|bowl avg2=24.91|fivefor2=2|tenfor2=–|best bowling2=6/34|catches/stumpings2=4/–|column3=[[ట్వంటీ20|T20]]|matches3=31|runs3=2|bat avg3=–|100s/50s3=0/0|top score3=2[[నాటౌట్|*]]|deliveries3=641|wickets3=40|bowl avg3=19.32|fivefor3=0|tenfor3=–|best bowling3=4/24|catches/stumpings3=1/–|date=2026 ఫిబ్రవరి 11|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/967603.html ESPNcricinfo|family=[[అభిషేక్ పోరెల్]] (కజిన్)}}

'''ఇషాన్ పోరెల్''' (బెంగాలీః தின் போரில்) (జననం 1998 సెప్టెంబరు 5) ఒక భారతీయ క్రికెటర్.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|title=Ishan Porel|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/967603.html|access-date=25 February 2017|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ishan Porel Profile, Ishan Porel: Age, ICC Ranking, Career Info, Stats and Latest News|url=https://www.indiatoday.in/live-score/cricket/ishan-porel-profile-66583/|access-date=2 September 2021|website=www.indiatoday.in}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2017 ఫిబ్రవరి 25న [[విజయ్ హజారే ట్రోఫీ]]&lt;nowiki/&gt;లో [[బెంగాల్ క్రికెట్ జట్టు]] తరఫున లిస్ట్ ఎ అరంగేట్రం చేసాడు.&lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{Cite web|title=Vijay Hazare Trophy, Group C: Andhra v Bengal at Chennai, Feb 25, 2017|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1053723.html|access-date=25 February 2017|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2017 నవంబరు 9న [[రంజీ ట్రోఫీ]]&lt;nowiki/&gt;లో బెంగాల్ తరఫున ఫస్ట్-క్లాస్ అరంగేట్రం చేసాడు.&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web|title=Group D, Ranji Trophy at Kalyani, Nov 9–12 2017|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118670.html|access-date=9 November 2017|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] లో [[పంజాబ్ కింగ్స్]] తరఫున ఆడాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
ఇషాన్ పోరెల్ [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] నుండి 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చందన్‌నగర్ కు చెందినవాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Ishan Porel Profile – ICC Ranking, Age, Career Info &amp; Stats|url=https://www.cricbuzz.com/profiles/11404/ishan-porel|access-date=28 October 2021|website=Cricbuzz|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆయన కుటుంబంలో క్రీడలకు సుదీర్ఘ సంప్రదాయం ఉంది, ఆయన తండ్రి, తాత [[కబడ్డీ]] ఆడతారు. ఆయన తాత సుబోధ్ చంద్ర పోరెల్ భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించగా, ఆయన తండ్రి చంద్రనాథ్ పోరెల్ రాష్ట్ర స్థాయిలో బెంగాల్ తరఫున ఆడారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Ishan Porel – Pacing ahead|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/98899/ishan-porel-pacing-ahead|access-date=28 October 2021|website=Cricbuzz|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఇషాన్ పోరెల్ తన సొంత ఊరు చందన్‌నగర్ లోని నేషనల్ స్పోర్టింగ్ క్లబ్లో తన క్రికెట్ ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆయన 2012లో క్రికెట్ క్లినిక్ కోసం [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] వచ్చాడు. [[సచిన్ టెండుల్కర్|సచిన్ టెండూల్కర్]], [[సౌరవ్ గంగూలీ]] నుండి ప్రేరణ పొందిన ఆయన బ్యాటింగ్ ఎంచుకున్నాడు. ఆ తరువాత, ఆయన తన కోచ్ల సలహా మేరకు పేసర్ గా మారాడు.
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఆయన భారత [[వికెట్-కీపర్|వికెట్ కీపర్]] బ్యాటర్ [[అభిషేక్ పోరెల్]] బంధువు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bhargav|first=Dixit|date=2023-03-29|title=Abishek Porel brother name: Are Ishan Porel and Abishek Porel related?|url=https://thesportsrush.com/cricket-news-abishek-porel-brother-name-are-ishan-porel-and-abishek-porel-related/|access-date=2024-05-14|website=The SportsRush|language=en}}&lt;/ref&gt;

== దేశీయ కెరీర్ ==
ఇషాన్ పోరెల్ విదర్భతో పోటీ జరిగిన విజయ్ హజారే ట్రోఫీలో బెంగాల్ తరఫున లిస్ట్ ఎ అరంగేట్రం చేసాడు, హర్యానాతో పోటీ జరిగిన రంజీ ట్రోఫీలో రాష్ట్ర జట్టుకు ఫస్ట్-క్లాస్ అరంగేట్రం చేసాడు. కూచ్ బెహార్ ట్రోఫీ ఫైనల్లో ఢిల్లీపై బెంగాల్ విజయంలో ఆయన ఉన్నాడు. స్వదేశంలో ఇంగ్లాండుతో జరిగిన యూత్ వన్డేలకు కాల్-అప్ సంపాదించాడు. జూలై 2018లో, [[దులీప్ ట్రోఫి]] కోసం ఇండియా రెడ్ జట్టులో అతన్ని ఎంపిక చేసారు.&lt;ref name=&quot;Duleep18&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24173214/sanju-samson-picked-india-passing-yo-yo-test|title=Samson picked for India A after passing Yo-Yo test|date=23 July 2018|work=ESPNcricinfo|access-date=23 July 2018}}&lt;/ref&gt; ఆగస్టు 2019లో, దులీప్ ట్రోఫి కోసం ఇండియా గ్రీన్ జట్టులో అతన్ని ఎంపిక చేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27331972/shubman-gill-priyank-panchal-faiz-fazal-lead-duleep-trophy-sides|title=Shubman Gill, Priyank Panchal and Faiz Fazal to lead Duleep Trophy sides|work=ESPNcricinfo|access-date=6 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|title=Duleep Trophy 2019: Shubman Gill, Faiz Fazal and Priyank Panchal to lead as Indian domestic cricket season opens|work=Cricket Country|access-date=6 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806083650/https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|archive-date=6 ఆగస్టు 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; రెండు నెలల తరువాత, ఆయన దేవధర్ ట్రోఫీ కోసం [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా సి]] జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece|access-date=25 October 2019|website=SportStar}}&lt;/ref&gt; 2020 జనవరి, ఫిబ్రవరిలలో న్యూజిలాండ్ పర్యటనకు ఇండియా ఎ కోసం పోరెల్ ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hope to continue good form in New Zealand for India 'A': Ishan Porel|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/hope-to-continue-good-form-in-new-zealand-for-india-a-ishan-porel/articleshow/72997685.cms|access-date=9 March 2020|website=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

=== ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ ===
2020 ఐపిఎల్ వేలంలో, అతన్ని 2020 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కు ముందు కింగ్స్ ఎలెవన్ పంజాబ్ కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place?|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28338426/ipl-auction-analysis-do-eight-teams-their-best-xis-place?|access-date=20 December 2019|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IPL 2020 – Kamlesh Nagarkoti, Shahbaz Ahmed, Ravi Bishnoi head line-up of exciting uncapped Indian bowlers|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29834871/ipl-2020-kamlesh-nagarkoti,-shahbaz-ahmed,-ravi-bishnoi-head-line-uncapped-indian-bowlers|access-date=10 September 2020|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 2021 సెప్టెంబరు 21న, 2021 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ 32వ మ్యాచ్లో, ఆయన [[రాజస్తాన్ రాయల్స్|రాజస్థాన్ రాయల్స్]] తో జరిగిన మ్యాచ్లో ఐపిఎల్ అరంగేట్రం చేసాడు. ఈ మ్యాచ్లో, ఆయన నాలుగు ఓవర్లు బౌలింగ్ చేసి, 39 పరుగులు ఇచ్చి, ఒక వికెట్ తీసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IPL 2021, PBKS vs RR: Know about four debutants – Evin Lewis, Adil Rashid, Ishan Porel, Aiden Markram|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ipl-2021-pbks-vs-rr-evin-lewis-adil-rashid-ishan-porel-aiden-markram-make-debuts-735544|access-date=22 September 2021|website=India TV News}}&lt;/ref&gt; ఆయన టోర్నమెంట్లోని మిగిలిన మ్యాచ్లలో ఏదీ ఆడలేదు. ఫిబ్రవరి 2022లో, అతన్ని 2022 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ టోర్నమెంట్ వేలంలో [[పంజాబ్ కింగ్స్]] కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|access-date=13 February 2022|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==
ఇషాన్ పోరెల్ ను డిసెంబరు 2017లో U19 ప్రపంచ కప్ జట్టుకు పిలిచారు. డిసెంబరు 2017లో, [[2018 అండర్-19 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] కోసం భారత జట్టులో ఆయన ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;IndiaU19&quot;&gt;{{Cite web|title=Prithvi Shaw to lead India in Under-19 World Cup|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup|access-date=3 December 2017|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ప్రపంచ కప్ టోర్నమెంట్ ప్రారంభంలో ఆయన గాయపడ్డాడు. దీంతో మిగిలిన లీగ్ మ్యాచ్లకు ఆయన దూరమయ్యాడు. ఆయన ఈ టోర్నమెంట్లో తన మొదటి మ్యాచ్ను క్వార్టర్ ఫైనల్లో బంగ్లాదేశ్ తో ఆడాడు. ఆయన 5 ఓవర్లలో కేవలం 8 పరుగులు ఇచ్చి ఆకట్టుకున్నాడు. క్రైస్ట్చర్చ్ లో జరిగిన ఈవెంట్ సెమీఫైనల్లో పాకిస్తాన్ తో జరిగిన తదుపరి మ్యాచ్లో 4/17 గణాంకాలతో ఆయన నిలిచాడు.

2020 అక్టోబరు 26న, ఆస్ట్రేలియా పర్యటన కోసం [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారత క్రికెట్ జట్టు]]&lt;nowiki/&gt;కు ఎంపికైన నలుగురు అదనపు బౌలర్లలో ఇషాన్ పోరెల్ ఒకడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Team India's T20I, ODI and Test squads for Tour of Australia announced|url=https://www.bcci.tv/articles/2020/news/147414/team-india-s-t20i-odi-and-test-squads-for-tour-of-australia-announced|access-date=26 October 2020|website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt; జూన్ 2021లో, భారతదేశం శ్రీలంక పర్యటన కోసం ఐదుగురు నెట్ బౌలర్లలో ఒకరిగా ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shikhar Dhawan to captain India on limited-overs tour of Sri Lanka|url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-vs-india-2021-shikhar-dhawan-to-captain-india-on-limited-overs-tour-of-sri-lanka-1265911|access-date=10 June 2021|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; భారత జట్టులో [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కోవిడ్-19]] పాజిటివ్ కేసు వచ్చిన తరువాత, పర్యటనలో చివరి రెండు ట్వంటీ 20 అంతర్జాతీయ (టి20ఐ) మ్యాచ్ల కోసం ఆయనను భారత ప్రధాన జట్టులో చేర్చారు, అయినప్పటికీ ఆ రెండు మ్యాచ్లలో ఏదీ ఆడటానికి ఆయనకి అవకాశం లభించలేదు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=IND vs SL: Krunal, Hardik, Surya, Shaw among 8 to miss second T20|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-sl-krunal-pandya-close-contacts-to-miss-second-t20i-7425837/|access-date=28 July 2021|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:ఇండియా రెడ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమబెంగాల్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1998 జననాలు]]</text>
      <sha1>g26013mw7qtjzlgmtjck65iel1x26ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508037</id>
    <revision>
      <id>4980393</id>
      <parentid>4980037</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:1687 పుస్తకాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15568" sha1="1lb4qbh2e21wr1q1f404mzeoztgduh9" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name              = ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక
| title_orig        = 
| image             = Newton's Principia title page.png
| caption           = 'ప్రిన్సిపియా' మొదటి ముద్రణ (1687) ముఖపత్రం
| author            = [[ఐజాక్ న్యూటన్]]
| country           = ఇంగ్లాండు
| language          = [[నవ-లాటిన్]]
| pub_date          = 1687
| english_pub_date  = 1728
| congress          = QA803 .A53
| orig_lang_code    = 
| native_wikisource = ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక
| wikisource        = ప్రకృతి తత్వశాస్త్రం గణిత సూత్రాలు
}}

'''ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక''' (''సహజ తత్వశాస్త్ర గణిత సూత్రాలు''),&lt;ref&gt;{{Citation|title=Encyclopædia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502052922/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/369153/The-Mathematical-Principles-of-Natural-Philosophy|chapter=The Mathematical Principles of Natural Philosophy|contribution-url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/369153/The-Mathematical-Principles-of-Natural-Philosophy|place=London|access-date=13 February 2015|archive-date=2 May 2015}}&lt;/ref&gt; అనేది [[ఐజాక్ న్యూటన్|సర్ ఐజాక్ న్యూటన్]] రచించిన ఒక పుస్తకం, ఇది [[న్యూటన్ సూత్రాలు|న్యూటన్ గమన నియమాలను]], అతని [[న్యూటన్ విశ్వగురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతం|విశ్వ గురుత్వాకర్షణ నియమాన్ని]] వివరిస్తుంది.

''ప్రిన్సిపియా'' [[లాటిన్]] భాషలో వ్రాయబడింది, మూడు సంపుటాలను కలిగి ఉంది, [[రాయల్ సొసైటీ]] అప్పటి అధ్యక్షుడు శామ్యూల్ పెపిస్ చేత 5 జూలై 1686 న ఆమోదించబడింది ( ఇంప్రైమాటర్ ), 1687 లో మొదటిసారి ప్రచురించబడింది.   మొదటి ఎడిషన్ తన వ్యక్తిగత కాపీకి వ్యాఖ్యానం చేసి, సరిదిద్దిన తర్వాత, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Newton|first=Isaac|title=Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Newton's personally annotated 1st edition)|url=http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-ADV-B-00039-00001/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108031556/http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-ADV-B-00039-00001/|archive-date=8 January 2012|access-date=12 December 2011}}&lt;/ref&gt; న్యూటన్ మరో రెండు ఎడిషన్లను ప్రచురించాడు, ఒకటి 1713లో  1687 వెర్షన్‌లోని లోపాలను సరిదిద్ది, 1726లో మరొకటి, మెరుగైనది ప్రచురించాడు.

ది {{Lang|la|Principia}} [[సాంప్రదాయ యాంత్రికశాస్త్రం|శాస్త్రీయ యాంత్రిక శాస్త్ర]] సిద్ధాంతానికి గణిత పునాదిని ఏర్పరుస్తుంది, సాధారణంగా విజ్ఞాన శాస్త్ర చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన రచనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.  దీనిని &quot;చరిత్రలో గొప్ప శాస్త్రీయ రచన&quot; అని, &quot;విశ్వాన్ని ధ్యాన వస్తువుగా స్థిరంగా ఉంచగల మనస్సు సామర్థ్యానికి మానవ ఆలోచనలో అత్యున్నత వ్యక్తీకరణ&quot; అని పేర్కొన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/tourofcalculus00davi/page/5|title=A Tour of the Calculus|last=Berlinski|first=David|publisher=Pantheon Books|year=1995|isbn=978-0-679-42645-5|edition=1st|location=New York|pages=5|language=en}}&lt;/ref&gt;

''ప్రిన్సిపియాకు'' ప్రారంభంలో పరిమిత సంఖ్యలో పాఠకులు మాత్రమే ఉన్నారనే దీర్ఘకాలంగా ఉన్న అభిప్రాయాన్ని ఇటీవలి పరిశోధనలు సవాలు చేశాయి, జ్ఞానోదయ శాస్త్రంపై దాని ప్రారంభ ప్రభావం గతంలో గుర్తించిన దానికంటే గణనీయంగా ఎక్కువగా ఉందని సూచిస్తున్నాయి. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite paper|date=2020-07-02|title=A preliminary census of copies of the first edition of Newton’s Principia (1687)|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00033790.2020.1808700}}&lt;/ref&gt;
[[File:Portrait of Sir Isaac Newton, 1689.jpg|thumb|250px|పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ సర్ [[ఐజాక్ న్యూటన్]] (1643–1727), ''ప్రిన్సిపియా'' రచయిత, [[గాడ్‌ఫ్రే క్నెల్లర్]] (1689)]]

తన భౌతిక నియమాలను రూపొందించడంలో, న్యూటన్ ఇప్పుడు [[కలన గణితము|కలన గణిత శాస్త్ర]] రంగంలో చేర్చబడిన గణిత పద్ధతులను అభివృద్ధి చేసి ఉపయోగించాడు, వాటిని &quot;అదృశ్యమయ్యేంత చిన్న&quot; ఆకారాల గురించి [[రేఖాగణితం|జ్యామితీయ]] ప్రతిపాదనల రూపంలో వ్యక్తీకరించాడు. ప్రిన్సిపియాకు సవరించిన ముగింపులో, న్యూటన్ &quot;Hypotheses non fingo&quot; (&quot;నేను ఎటువంటి పరికల్పనలను రూపొందించను/కల్పించను&quot;) అనే వ్యక్తీకరణతో పని యొక్క అనుభావిక స్వభావాన్ని నొక్కి చెప్పాడు. ఇతర విజయాలతో పాటు, జోహన్నెస్ కెప్లర్ అనుభావికంగా పొందిన గ్రహ గమన నియమాలకు న్యూటన్ ఒక వివరణను అందిస్తాడు. 

2014లో, బ్రిటిష్ [[వ్యోమగామి]] టిమ్ పీక్, &quot;బ్రిటన్ గొప్ప శాస్త్రవేత్త గౌరవార్థం&quot;, [[అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం|అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రానికి]] తాను చేపట్టబోయే యాత్రకు ఆ పుస్తకం పేరు మీదుగా ''ప్రిన్సిపియా'' అని నామకరణం చేశారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-28329097|title=Tim Peake mission name pays tribute to Isaac Newton|last=Ghosh|first=Pallab|date=17 July 2014|access-date=21 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603105513/https://www.bbc.com/news/science-environment-28329097|archive-date=3 June 2019|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; టిమ్ పీక్ ''ప్రిన్సిపియా'' 15 డిసెంబర్ 2015న సోయుజ్ TMA-19M లో ప్రయోగించబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 June 2015|title=Roscosmos Announces New Soyuz/Progress Launch Dates|url=http://blogs.nasa.gov/spacestation/2015/06/09/roscosmos-announces-new-soyuzprogress-launch-dates/?linkId=14819770|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905213558/http://blogs.nasa.gov/spacestation/2015/06/09/roscosmos-announces-new-soyuzprogress-launch-dates/?linkId=14819770|archive-date=5 September 2015|access-date=31 August 2015|publisher=NASA}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
ఫ్రెంచ్ గణిత భౌతిక శాస్త్రవేత్త అలెక్సిస్ క్లైరాట్ ది {{Lang|la|Principia}} వివరించారు 1747 లో: &quot;ప్రసిద్ధ పుస్తకమైన ' ''మ్యాథమెటికల్ ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ నేచురల్ ఫిలాసఫీ''' భౌతిక శాస్త్రంలో ఒక గొప్ప విప్లవ శకానికి నాంది పలికింది. దాని ప్రఖ్యాత రచయిత సర్ న్యూటన్ అనుసరించిన పద్ధతి... అప్పటి వరకు ఊహాగానాలు, పరికల్పనల చీకటిలో ఉన్న శాస్త్రంపై గణిత శాస్త్ర వెలుగును ప్రసరింపజేసింది.&quot; 

ఫ్రెంచ్ గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు, భౌతిక శాస్త్రవేత్త [[జోసెఫ్ లూయిస్ లెగ్రాంజ్|జోసెఫ్-లూయిస్ లాగ్రాంజ్]] దీనిని &quot;మానవ మేధస్సు గొప్ప సృష్టి&quot; అని వర్ణించారు. &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=1927-03-26|title=Isaac Newton|url=https://www.nature.com/doifinder/10.1038/119028a0x}}&lt;/ref&gt;

ఫ్రెంచ్ బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి [[పియర్ సైమన్ లాప్లేస్|పియరీ-సైమన్ లాప్లేస్]] &quot;మానవ మేధస్సు ఇతర ఏ రచన కన్నా ''ప్రిన్సిపియా'' అత్యున్నతమైనది&quot; అని పేర్కొన్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.ernet.448891/page/275/mode/1up?q=Genius|title=The World of Mathematics|last=Newman|first=James R.|publisher=[[George Allen &amp; Unwin]]|year=1956|volume=1|pages=275|language=en}}&lt;/ref&gt;

గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు ఎరిక్ టెంపుల్ బెల్ ఇలా వ్రాశారు, &quot;న్యూటన్ గణిత మేధస్సు శక్తిని పరిగణనలోకి తీసుకున్నప్పుడు, ''ప్రిన్సిపియా'' శాస్త్రీయ సమన్వయం, శాస్త్రీయ అంచనా కళ రెండింటిలోనూ అసమానమైన కళాఖండం అనడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=1942|title=Newton After Three Centuries|url=https://www.jstor.org/stable/2303336}}&lt;/ref&gt;

గణిత శాస్త్రవేత్త జార్జ్ ఎఫ్. సిమన్స్ ''ప్రిన్సిపియా'' అపారమైన ప్రభావం, ప్రాబల్యం గురించి ఇలా వ్రాశారు:

ఇటీవలి అంచనా ప్రకారం, న్యూటన్ నియమాల ఆమోదం తక్షణమే జరగనప్పటికీ, 1687లో ప్రచురణ జరిగిన శతాబ్దం చివరి నాటికి, &quot;[ {{Lang|la|Principia}} నుండి వచ్చిన వాస్తవాన్ని ఎవరూ కాదనలేకపోయారు.&quot; ] కనీసం కొన్ని విషయాలలోనైనా, ఇంతకు ముందు ఉన్న వాటన్నింటినీ ఎంతగానో అధిగమించిన ఒక శాస్త్రం ఆవిర్భవించింది, అది సాధారణంగా శాస్త్రానికి అంతిమ ఉదాహరణగా నిలిచింది&quot;. &lt;ref&gt;G. E. Smith, [http://plato.stanford.edu/archives/win2008/entries/newton-principia/ &quot;Newton's Philosophiae Naturalis Principia Mathematica&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713094347/https://plato.stanford.edu/archives/win2008/entries/newton-principia/|date=13 July 2017}}, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2008 Edition), E. N. Zalta (ed.).&lt;/ref&gt; 2020లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ''ప్రిన్సిపియా'' మొదటి ఎడిషన్ యజమానుల కొత్త గణనను ఏర్పాటు చేసింది, 387 కాపీలను గుర్తించింది, ఇది చాలా కాలంగా ఉన్న సుమారు 250 అంచనా కంటే గణనీయంగా ఎక్కువ. ఈ కొత్త గణన, దాని కొరత, పరిమిత ప్రారంభ ప్రభావం గురించిన మునుపటి అంచనాలకు విరుద్ధంగా, చాలా విస్తృతమైన ప్రారంభ పాఠకులను, జ్ఞానోదయ శాస్త్రంపై గొప్ప ప్రారంభ ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది. 

== వేరియా ==
[[దస్త్రం:Voyager Golden Record 110. Page of book (Newton, System of the World).png|thumb| వాయేజర్ 1, 2 అంతరిక్ష నౌకలలోని న్యూటన్ ''&lt;nowiki/&gt;'ఫిలోసోఫియా నేచురాలిస్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటికా''' నుండి తీసిన చిత్రం]]
1977లో, మానవాళి గ్రహాంతరవాసులకు పంపిన సందేశాల సమాహారమైన గోల్డెన్ రికార్డ్‌లో భాగంగా, [[వోయెజర్ 1|వాయేజర్ 1]], [[వోయెజర్ 2|2 అనే]] అంతరిక్ష నౌకలు, న్యూటన్ ''ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటికాలోని'' ఒక పేజీ చిత్రాన్ని తీసుకుని నక్షత్రమండలాల మధ్య అంతరిక్షంలోకి భూమిని విడిచిపెట్టాయి.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:గణిత గ్రంథాలు]]
[[వర్గం:పుస్తకాలు]]
[[వర్గం:భౌతిక శాస్త్రం]]
[[వర్గం:1687 పుస్తకాలు]]</text>
      <sha1>1lb4qbh2e21wr1q1f404mzeoztgduh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంతానోత్పత్తి అవగాహన</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508231</id>
    <revision>
      <id>4980488</id>
      <parentid>4948122</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <origin>4980488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6584" sha1="hc10spp78igmm9yupryizuf13ii9s1o" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox birth control}}

'''సంతానోత్పత్తి అవగాహన''' ('''Fertility awareness''') అనేది స్త్రీ [[ఋతుచక్రం|ఋతు చక్రం]] సారవంతమైన, ఫలదీకరణ దశలను నిర్ణయించడానికి ఉపయోగించే అభ్యాసాల సమితిని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;CT2023&quot;&gt;{{Cite book|last=Cason|first=Patty|last2=Cwiak|first2=Carrie|last3=Kowal|first3=Deborah|last4=Edelman|first4=Alison|title=Contraceptive Technology|date=26 September 2023|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=978-1-284-25503-4|pages=451-471|edition=22|url=https://www.google.ca/books/edition/Contraceptive_Technology/Sa3WEAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0|language=en|access-date=10 April 2024|archive-date=10 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240410181851/https://www.google.ca/books/edition/Contraceptive_Technology/Sa3WEAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0}}&lt;/ref&gt; గర్భం నివారించడానికి, గర్భం సాధించడానికి లేదా పునరుత్పత్తి ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షించడానికి వీటిని ఉపయోగించవచ్చు..&lt;ref name=&quot;CT2023&quot; /&gt; గర్భం నివారించడానికి ఉపయోగించినప్పుడు, సుమారు 15% సంవత్సరానికి గర్భవతి అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;CT2023&quot; /&gt; ఖచ్చితమైన ఉపయోగంతో గర్భం రేట్లు 1 నుండి 12% వరకు మారుతూ ఉంటాయి, అయితే సాధారణ ఉపయోగంతో అవి పద్ధతిని బట్టి 2 నుండి 34% వరకు మారుతాయి.&lt;ref name=&quot;BMJ2019&quot;&gt;{{Cite paper|title=Fertility awareness based methods for pregnancy prevention|url=https://www.bmj.com/content/366/bmj.l4245}}&lt;/ref&gt;

ప్రత్యక్ష దుష్ప్రభావాలు లేవు, అయితే అవి లైంగిక సంక్రమణ సంక్రమణల నుండి రక్షించవు (STIs).&lt;ref name=&quot;CT2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PP2024&quot;&gt;{{Cite web|title=Fertility Awareness Methods {{!}} Natural Birth Control|url=https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/fertility-awareness|website=www.plannedparenthood.org|access-date=20 April 2024|language=en|archive-date=17 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240417084359/https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/fertility-awareness|url-status=live}}&lt;/ref&gt; క్రమరహిత పీరియడ్స్, క్రమరహిత నిద్ర లేదా కౌమారదశలో ఉన్నవారికి ఈ వాడకం అనుకూలంగా ఉండకపోవచ్చు. వాటిలో సంతానోత్పత్తి సంకేతాలను గుర్తించడం (బేసల్ శరీర ఉష్ణోగ్రత, [[గర్భాశయ గ్రీవము|గర్భాశయ శ్లేష్మం]], గర్భాశయ స్థానం-ఋతు చక్రం రోజులను ట్రాక్ చేయడం లేదా అండోత్సర్గము ప్రిడిక్టర్ కిట్లు అని పిలువబడే మూత్ర పరీక్ష స్ట్రిప్స్ను ఉపయోగించడం వంటివి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;CT2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BMJ2019&quot; /&gt; సంతానోత్పత్తి 10 రోజుల వరకు, సెక్స్ను నివారించవచ్చు లేదా మరొక [[గర్భనియంత్రణ|జనన నియంత్రణ]] పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;BMJ2019&quot; /&gt; వీటిలో కొన్ని పద్ధతులకు అనువర్తనాలు లేదా సంతానోత్పత్తి మానిటర్లు మద్దతు ఇస్తాయి..&lt;ref name=&quot;BMJ2019&quot; /&gt;

ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 2020 నాటికి, దీనిని సుమారు 33 మిలియన్ల మంది మహిళలు (జనన నియంత్రణ వినియోగదారులలో 3.5%) ఉపయోగిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;UN2022&quot;&gt;{{Cite book|title=World Family Planning 2022|date=2022|publisher=United Nations|isbn=9789211483765|url=https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/files/documents/2023/Feb/undesa_pd_2022_world-family-planning.pdf|access-date=22 March 2024|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207160031/https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/files/documents/2023/Feb/undesa_pd_2022_world-family-planning.pdf}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, ఈ సంఖ్యలు సుమారు 3.4% వద్ద సమానంగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;CT2023&quot; /&gt; సంతానోత్పత్తి గురించి కొంత జ్ఞానం పురాతన కాలం నుండి ఉంది, అయితే 1920 నుండి 1970 వరకు సంతానోత్పత్తి అవగాహన ఆధారంగా గర్భం నివారణ నిర్దిష్ట పద్ధతులు ప్రతిపాదించబడలేదు.&lt;ref name=&quot;Kn2016&quot;&gt;{{Cite book|last=Knight|first=Jane|title=The Complete Guide to Fertility Awareness|date=3 November 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-65421-6|url=https://www.google.ca/books/edition/The_Complete_Guide_to_Fertility_Awarenes/pV9uDQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=&amp;pg=PT32|access-date=20 April 2024|language=en|pages=PT32|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421060833/https://www.google.ca/books/edition/The_Complete_Guide_to_Fertility_Awarenes/pV9uDQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=&amp;pg=PT32}}&lt;/ref&gt; వీటిని నిర్వహించడం చవకైనది.&lt;ref name=&quot;PP2024&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[Category:వైద్య అత్యవసరాలు]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>hc10spp78igmm9yupryizuf13ii9s1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్రేకింగ్ బాడ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510881</id>
    <revision>
      <id>4980416</id>
      <parentid>4965257</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10045" sha1="dw1fjf9ajt1db7xj4n7ts6uw0z7wnbk" xml:space="preserve">
{{Infobox British television|image=Breaking Bad logo.svg|genre={{plainlist|
* [[Crime drama]]
* [[Thriller (genre)|Thriller]]&lt;ref name=&quot;Poniewozik-2010&quot; /&gt;
* [[Neo-Western]]&lt;ref name=&quot;western&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;western2&quot; /&gt;
* [[Black comedy]]&lt;ref name=&quot;black-comedy&quot; /&gt;
* [[Tragedy]]&lt;ref name=&quot;tragedy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tragedy2&quot;/&gt;
}}|creator=[[Vince Gilligan]]|starring={{plainlist|
* [[Bryan Cranston]]
* [[Anna Gunn]]
* [[Aaron Paul]]
* [[Dean Norris]]
* [[Betsy Brandt]]
* [[ఆర్.జె. మిట్టే]]
* [[Giancarlo Esposito]]
* [[Bob Odenkirk]]
* [[Jonathan Banks]]
* [[Laura Fraser]]
* [[Jesse Plemons]]
}}|theme_music_composer=&lt;!-- The credits are written as: &quot;Music by Dave Porter&quot;. --&gt;|opentheme=|composer=[[Dave Porter (composer)|Dave Porter]]|country=United States|language={{plainlist|
* English
* Spanish
}}|num_seasons=5|num_episodes=62|list_episodes=List of Breaking Bad episodes|executive_producer={{plainlist|
* Vince Gilligan
* [[Mark Johnson (producer)|Mark Johnson]]
* [[Michelle MacLaren]]
}}|producer={{plainlist|
* Stewart A. Lyons
* [[Sam Catlin]]
* [[John Shiban]]
* [[Peter Gould]]
* [[George Mastras]]
* [[Thomas Schnauz]]
* Melissa Bernstein
* Diane Mercer
* Bryan Cranston
* [[Moira Walley-Beckett]]
* Karen Moore
* [[Patty Lin]]
}}|location=[[Albuquerque Studios]], [[Albuquerque, New Mexico]]|cinematography={{plainlist|
* [[Michael Slovis]]
* [[Reynaldo Villalobos]]
* [[Arthur Albert]]
* [[John Toll]]
* [[Nelson Cragg]]
* Marshall Adams
}}|editor={{plainlist|
* Kelley Dixon
* [[Skip Macdonald]]
* [[Chris McCaleb]]
* Sharidan{{nbsp}}Williams-Sotelo
* [[Lynne Willingham]]
}}|runtime=43–58 minutes|company={{plainlist|
* High Bridge Entertainment
* [[Gran Via Productions]]
* [[Sony Pictures Television]]
}}|channel=[[AMC (TV channel)|AMC]]|first_aired={{Start date|2008|01|20}}|last_aired={{End date|2013|09|29}}|related={{plainlist|
* ''[[Talking Bad]]''
* ''[[Metástasis]]''
* ''[[Better Call Saul]]''
* ''[[El Camino: A Breaking Bad Movie]]''
}}|show_name=}}'''''బ్రేకింగ్ బాడ్''''' అనేది AMC టెలివిజన్ కోసం విన్స్ గిల్లిగాన్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ నియో-వెస్ట్రన్ క్రైమ్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. న్యూ మెక్సికోలోని అల్బుకెర్కీలో సెట్ చేసి చిత్రీకరించిన ఈ సిరీస్ వాల్టర్ వైట్ (బ్రయాన్ క్రాన్స్టన్) అనే కల్పిత పాత్ర పై ప్రధాన కథ నడుస్తుంది. సిరీస్ మొదలయ్యేసరికి అతను రసాయన శాస్త్రంలో మంచి అనుభవం ఉన్న హైస్కూల్ కెమిస్ట్రీ టీచర్. మూడవ దశ [[ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్|ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్]] తో బాధ పడుతూ ఉంటాడు. తనకి క్యాన్సర్ ఉందని తెలిసాక చాలి, చాలని జీతంతో మధ్య తరగతి జీవితం గడుపుతున్న అతను మరణించేలోపు తన కుటుంబం కోసం ఏదో ఒకటి చేసి, డబ్బు సంపాదించి వారికి ఇచ్చి మరణిద్దాం అనుకుంటాడు. అదే సమయంలో తన మాజీ విద్యార్థి [[జెస్సీ పింక్మన్]] (ఆరోన్ పాల్) ని ఆకస్మికంగా ఒక పోలీస్ దాడిలో కలుస్తాడు. అతన్ని కలిసి [[మెథాంఫేటమిన్]] (క్రిస్టల్ మెత్) అనే డ్రగ్స్ ని తయారు చేసి అమ్మడం గురించి తన ప్రణాళిక చెబుతాడు. ఇలా వీరిద్దరూ కలిసి డ్రగ్స్ తయారు చేయడంతో సిరీస్ ప్రారంభం అవుతుంది. ఈ ధారావాహికలో అన్నా గన్, డీన్ నోరిస్, బెట్సీ బ్రాండ్ట్, [[ఆర్.జె. మిట్టే]], జియాన్కార్లో ఎస్పోసిటో, బాబ్ ఓడెన్కిర్క్ జోనాథన్ బ్యాంక్స్ కూడా నటించారు.

''బ్రేకింగ్ బాడ్'' 2008, జనవరి 20 న AMC లో ప్రదర్శించబడింది. ఐదు సీజన్లు, 62 ఎపిసోడ్ల తర్వాత 2013, సెప్టెంబర్ 29 న ముగిసింది. దీని మొదటి సీజన్ సాధారణంగా సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది, తరువాతి సీజన్లు, ముఖ్యంగా చివరి ఐదవ సీజన్, ప్రదర్శనలు, రచన, దర్శకత్వం, సినిమాటోగ్రఫీ, పాత్రలను మలిచి, అభివృద్ధి చేసిన తీరు విస్తృతమైన విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది. నాల్గవ సీజన్కు ముందు, ఈ సిరీస్ మొదటి మూడు సీజన్లూ చాలా తక్కువ వీక్షకులను కలిగి ఉంది. 2013లో [[నెట్‌ఫ్లిక్స్|నెట్ఫ్లిక్స్]] కూడా అందరికీ అందుబాటులోకి వచ్చాక, అందులో ఈ సిరీస్ కూడా అందరికీ అందుబాటులో ఉండటంతో చివరి సీజన్ రెండవ భాగంలో వీక్షకుల సంఖ్య మరింత పెరిగింది. సిరీస్ ముగుస్తున్న సమయానికి అత్యధికంగా వీక్షించిన కేబుల్ టెలివిజన్ ఎపిసోడ్లలో ఒకటిగా మారింది.

''బ్రేకింగ్ బ్యాడ్ సిరీస్ ముగిసినప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకూ'' అన్ని కాలాలలోనూ అత్యుత్తమ టెలివిజన్ ధారావాహికలలో ఒకటిగా విమర్శకులచే విస్తృతంగా పరిగణించబడింది. ఇది 16 ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులు, 2 [[గోల్డెన్ గ్లోబ్ పురస్కారాలు|గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డులు]], 2 పీబాడీ అవార్డులు, ఒక బ్రిటిష్ అకాడమీ టెలివిజన్ అవార్డుతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకుంది. [[బ్రయాన్ క్రాన్‌స్టన్]] డ్రామా సిరీస్‌లో ఉత్తమ ప్రధాన నటుడిగా నాలుగు సార్లు [[ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డును గెలుచుకోగా|ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డును]] గెలుచుకోగా, ఆరోన్ పాల్ డ్రామా సిరీస్‌లో ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా మూడు సార్లు, అన్నా గన్ డ్రామా సిరీస్‌లో ఉత్తమ సహాయ నటిగా రెండు సార్లు ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డును గెలుచుకున్నారు. ఈ ధారావాహిక ఉత్తమ టెలివిజన్ కార్యక్రమాల ర్యాంకింగ్‌లలో స్థానం నిలుపుకుంటూ వస్తోంది.

తర్వాతి కాలంలో ఈ సిరీస్ పెద్ద బ్రేకింగ్ బాడ్ ఫ్రాంచైజీకి మారడానికి దారి ఏర్పరుచుకుంది. బ్రేకింగ్ బాడ్ లోని సాల్ గుడ్మాన్ అనే ఒక లాయర్ పాత్రపై బెటర్ కాల్ సాల్ అనే ఒక స్పిన్ ఆఫ్ సిరీస్ నిర్మించారు. ప్రధాన పాత్ర లో బాబ్  ఓడెన్కిర్క్ నటించాడు. సాల్ గుడ్మాన్ పై కేంద్రీకృతమైన ఈ స్పిన్-ఆఫ్ సిరీస్, 2015, ఫిబ్రవరి 8 న AMC లో ప్రసారం అయింది. 2022, ఆగస్టు 15న ముగిసింది. తర్వాతి కాలంలో 2019 అక్టోబర్ 11న ఆరోన్ పాల్ నటించిన  ''ఎల్ కామినోః ఎ బ్రేకింగ్ బాడ్''  చిత్రం, నెట్ఫ్లిక్స్ లోనూ, ఎంపిక చేసిన థియేటర్లలోనూ విడుదలైంది.
[[వర్గం:Webarchive template wayback links]]
[[వర్గం:CS1 జర్మన్-language sources (de)]]</text>
      <sha1>dw1fjf9ajt1db7xj4n7ts6uw0z7wnbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>510890</id>
    <revision>
      <id>4980502</id>
      <parentid>4974231</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104953" sha1="aisdr1lohlrqu3p0y8gy3menotp6443" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;&quot;&gt;
ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026)
&lt;/div&gt;
తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది.  కేవలం &quot; హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు&quot; అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి.&quot;అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్&quot; అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి.

తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ  అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు  ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది

నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. 

== సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) ==

=== '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' ===

* [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 

&quot;లోని&quot; స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు &quot;లోని&quot; వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి

=== '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' ===

* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] 
* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]]
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] 
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
* [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]]
* [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]]

* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] 
* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] 

ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు

=== '''పర్యాయపదాలు''' ===
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి

ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు  ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో  పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు,  &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా  పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది.

=== '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' ===
* [[:వర్గం:ముంబాయి]]  
* [[:వర్గం:ముంబై]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]  
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] 
తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు

=== అక్షరభేదాలుతో  ===
* [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
* [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]

=== '''దేశం పేరు రూపం''' ===
* [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] 
* [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]
* [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]]
* [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా  పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం  36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి 

=== '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' ===
* [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]  
* [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] 
పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి

=== పదాల తారుమారు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
* [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]]

ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు

=== '''ఏకవచన/బహువచనం''' ===

* [[:వర్గం:మతము]] 
* [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] 

ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి

=== ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]]
* [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
*[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
*[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
*[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
*[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
*[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
*[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]

=== కామా వాడకం తేడాలు ===

* [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]]
* [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]]

మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి

=== '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' ===

* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
* [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] 

=== క్రీ.పూ. వాడకం ===

* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]

=== కాలంతో &quot;వ&quot; వాడుకం ===

* [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]]
* [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]]

వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది

=== దారిమార్పు వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)

వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు

=== విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, ===

* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]]
* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]]

వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి

=== పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం ===

* [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
* [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
=== &quot;ము&quot; అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు ===

* [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]]
* [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]]
* [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]]

== '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' ==

* సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు   నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది.
* ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి.
* ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం.
* విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి.

గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. 

== ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' ==

* విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? 
* ఆ చర్చకు  చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి?
* అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు 
* ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు 
* ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు

==అభిప్రాయాలు, సూచనలు==
@యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 

:* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి.
:* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. 
:* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, &quot;లో&quot;, &quot;లోని&quot; వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. 
:__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

@యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు==

1. '''లో, లోని వాడకం''' 
* తెవికీలో లో, లోని  వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి.  ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 

2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు'''
* దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు  అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి)  

3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' 
* ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి.

4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' 
* ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు,  మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి.
 
5. '''సంధి పదాల స్పేస్'''
* ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి.  దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 

6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు'''
* ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి.

7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' 
* దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]]

8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి.

9. '''క్రీ. పూ. వాడకం'''
* ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది.

10. '''కాలంతో &quot;వ&quot; వాడకం'''
* అంకెతో &quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి.

12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు'''  
* పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు 

[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

===ఇంకా మరికొన్ని=== 
1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు'''

ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు.
* '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, 

* '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': &quot;ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు.&quot; బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం

* '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 

2 '''భాషలు వర్గాలు'''

* ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి.

3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' 
* ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి .
పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం.
[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: ===
* వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. 
* ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి.
* పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది.
* రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది.
* తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే.
* వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి)
-- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు:
::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: ===
* శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th).  ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది.
* ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది.
* భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది.
* ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది.
* మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. 
* ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి.
* భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది.
* మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా.
* శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది.
* అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు.
--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== V.J.సుశీల పరిశీలన ===
* ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు 
:* దేవాలయాలు 
* వర్తకం, వాణిజ్యం 
:* వాణిజ్యం 
* పర్యాటక ప్రదేశాలు,  రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు  
:* పర్యాటక ప్రదేశాలు 
* గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు  
* స్మారక చిహ్నాలు
* నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు 
* భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం

:* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు 
* మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు 
* పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది.  పాటించగలమా వర్గాలలో?
* విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions  
* లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు.  
:* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు  హిందూ ఆలయాలు 
:* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు    
* ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం 
* వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ /  ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు ,  చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి 
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. 
:* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. 
* మహిళలు,  స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. 
:* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం 
:* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు 
:* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు 
* హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు  = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది.   
* తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు.   

ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== చదువరి అభిప్రాయాలు ==
==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ====
2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-)      
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ====
వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. 

* అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు (&quot;తమిళులు&quot; అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి
* అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు
* &quot;ఇంగ్లీషు రచయితలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి.    
* అలాగే, &quot;ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి
* నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు &quot;నృత్య&quot;, &quot;నాట్య&quot; అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, &quot;నాట్య&quot; అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి.
* మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి &quot;మహిళా&quot; వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు  అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. &quot;నటిలు&quot; బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి.  
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== ఇతరత్రా ==
* విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో &quot;విద్యాసంస్థలు&quot; ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం.
* అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం.
* పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. &lt;s&gt;ఆకర్షణలు&lt;/s&gt;
* పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - &lt;s&gt;దర్శనీయ స్థలాలు&lt;/s&gt; , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక &lt;s&gt;ప్రాంతాలు&lt;/s&gt;
* ఇంగ్లీషు- &lt;s&gt;ఆంగ్ల&lt;/s&gt;
* ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి.
* సంగీతం అందించిన, &lt;s&gt;సంగీతం కూర్చిన&lt;/s&gt; కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా 
* 
*  నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి.
* రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. &quot;హిందూమత తాత్విక భావనలు&quot; అనేది సరైనది. &quot;భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు&quot; తప్పు. అలాగే &lt;s&gt;మలయాళం సినిమా నటీమణులు&lt;/s&gt;, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. 
&lt;big&gt;గమనిక:&lt;/big&gt; ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం.
* సినిమాలు - &lt;s&gt;చిత్రాలు&lt;/s&gt;
*  దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి.
* సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. 
* &lt;s&gt;ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు&lt;/s&gt;, &lt;s&gt;ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు&lt;/s&gt; - రెండూ తప్పే. &quot;ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు&quot; సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను.
*  &lt;s&gt;పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు&lt;/s&gt;, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు
* భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది.
* వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి.
* కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప.
* ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి.
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. 
* అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి.
* సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు  మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-)
::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు ==
తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు:

'''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత'''
*సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం&quot; కంటే &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం&quot; అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది.
* ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం).
*ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి.

'''2. ప్రాంతాలు, మతాలు &amp; దేవాలయాల వర్గీకరణ'''
* దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: &quot;ఆలయం&quot; కంటే &quot;దేవాలయం&quot; అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు.
* దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి.
* ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు &quot;లో&quot; కంటే &quot;లోని&quot; అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు).
* అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది.

'''3. కాలక్రమ వర్గాలు'''
*శతాబ్దాలు &amp; దశాబ్దాలు:
* &quot;11 వ&quot; అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా &quot;11వ&quot; అని కలపి రాయాలి.
* &quot;11వ శతాబ్దం&quot; కాకుండా &quot;11వ శతాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది.
* దశాబ్దాలకు &quot;1930లు&quot; అనడం కంటే &quot;1930వ దశాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది.

'''4. శబ్దకోశం &amp; సమాసాలు'''
*పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-&gt; మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -&gt; వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -&gt; నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి.
* భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం &quot;ఆంగ్లం&quot; వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు).
* స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు.
* పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై).
* పదవుల పేర్లు: &quot;శాసన సభ్యులు&quot; కంటే &quot;శాసనసభ సభ్యులు&quot; లేదా &quot;శాసనసభ్యులు&quot; అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది.

'''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు &amp; విలీనం'''
*ఎర్ర లింకులు &amp; ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి.
*బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు.

'''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు'''
* బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: &quot;తెలంగాణ రచయిత&quot; కాకుండా &quot;తెలంగాణ రచయితలు&quot; అని ఉండాలి).
* ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం &quot;కి చెందిన&quot; లేదా &quot;సంబంధించిన&quot; లేదా సందర్భాన్ని బట్టి &quot;లోని&quot; అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది.
* ఉదాహరణకు: &quot;హైదరాబాద్ వ్యక్తులు&quot; అనడం కంటే &quot;హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు&quot; లేదా &quot;హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు&quot; అనడం సముచితం.

'''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ &amp; వృత్తులు'''
* లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా &quot;పురుష నటులు&quot; అని కాకుండా సాధారణంగా &quot;నటులు&quot; అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి &quot;నటీమణులు / మహిళా నటులు&quot; అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది.
* జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి.
* ఉదా: &quot;భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు&quot;, &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు&quot;, &quot;తెలంగాణ కవులు&quot;.

'''8. మూసలు &amp; వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం'''
* ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనేది &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot;, &quot;హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు&quot; రెండింటి కిందకూ రావాలి.
* మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా &quot;దాచిన వర్గాలు&quot; గా మార్చాలి.

'''9. అనువాదాలు &amp; వికీడేటా అనుసంధానం'''
* వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది.
* ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి.

'''10. ఖాళీ వర్గాలు &amp; మొలక వర్గాలు'''
* కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
* ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి.

'''11. నావిగేషన్ &amp; వర్గాల పరిమితి'''
* అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot; లేదా &quot;భారతదేశంలోని దేవాలయాలు&quot; అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.
* సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి.

'''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు'''
* వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి.

'''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు'''
* గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: &quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు&quot;) గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి.
* ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి.

'''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం &amp; బాట్ ప్రాజెక్ట్'''
* చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి.
* విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన &quot;వర్గాల నామకరణ విధానం&quot; గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి.
* బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి.
--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు==
తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
* వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను.
--[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
{{Discussion bottom}}</text>
      <sha1>aisdr1lohlrqu3p0y8gy3menotp6443</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980503</id>
      <parentid>4980502</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105130" sha1="eeou9zj6v64fhif8nf4s8mf8joximgs" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;&quot;&gt;
ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026)
&lt;/div&gt;
తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది.  కేవలం &quot; హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు&quot; అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి.&quot;అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్&quot; అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి.

తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ  అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు  ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది

నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. 

== సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) ==

=== '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' ===

* [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 

&quot;లోని&quot; స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు &quot;లోని&quot; వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి

=== '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' ===

* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] 
* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]]
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] 
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
* [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]]
* [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]]

* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] 
* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] 

ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు

=== '''పర్యాయపదాలు''' ===
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి

ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు  ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో  పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు,  &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా  పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది.

=== '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' ===
* [[:వర్గం:ముంబాయి]]  
* [[:వర్గం:ముంబై]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]  
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] 
తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు

=== అక్షరభేదాలుతో  ===
* [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
* [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]

=== '''దేశం పేరు రూపం''' ===
* [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] 
* [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]
* [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]]
* [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా  పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం  36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి 

=== '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' ===
* [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]  
* [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] 
పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి

=== పదాల తారుమారు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
* [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]]

ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు

=== '''ఏకవచన/బహువచనం''' ===

* [[:వర్గం:మతము]] 
* [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] 

ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి

=== ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]]
* [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
*[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
*[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
*[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
*[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
*[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
*[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]

=== కామా వాడకం తేడాలు ===

* [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]]
* [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]]

మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి

=== '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' ===

* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
* [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] 

=== క్రీ.పూ. వాడకం ===

* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]

=== కాలంతో &quot;వ&quot; వాడుకం ===

* [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]]
* [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]]

వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది

=== దారిమార్పు వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)

వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు

=== విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, ===

* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]]
* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]]

వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి

=== పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం ===

* [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
* [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
=== &quot;ము&quot; అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు ===

* [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]]
* [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]]
* [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]]

== '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' ==

* సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు   నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది.
* ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి.
* ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం.
* విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి.

గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. 

== ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' ==

* విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? 
* ఆ చర్చకు  చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి?
* అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు 
* ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు 
* ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు

==అభిప్రాయాలు, సూచనలు==
@యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 

:* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి.
:* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. 
:* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, &quot;లో&quot;, &quot;లోని&quot; వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. 
:__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

@యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు==

1. '''లో, లోని వాడకం''' 
* తెవికీలో లో, లోని  వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి.  ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 

2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు'''
* దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు  అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి)  

3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' 
* ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి.

4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' 
* ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు,  మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి.
 
5. '''సంధి పదాల స్పేస్'''
* ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి.  దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 

6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు'''
* ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి.

7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' 
* దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]]

8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి.

9. '''క్రీ. పూ. వాడకం'''
* ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది.

10. '''కాలంతో &quot;వ&quot; వాడకం'''
* అంకెతో &quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి.

12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు'''  
* పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు 

[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

===ఇంకా మరికొన్ని=== 
1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు'''

ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు.
* '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, 

* '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': &quot;ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు.&quot; బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం

* '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 

2 '''భాషలు వర్గాలు'''

* ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి.

3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' 
* ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి .
పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం.
[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: ===
* వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. 
* ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి.
* పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది.
* రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది.
* తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే.
* వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి)
-- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు:
::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: ===
* శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th).  ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది.
* ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది.
* భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది.
* ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది.
* మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. 
* ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి.
* భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది.
* మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా.
* శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది.
* అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు.
--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== V.J.సుశీల పరిశీలన ===
* ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు 
:* దేవాలయాలు 
* వర్తకం, వాణిజ్యం 
:* వాణిజ్యం 
* పర్యాటక ప్రదేశాలు,  రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు  
:* పర్యాటక ప్రదేశాలు 
* గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు  
* స్మారక చిహ్నాలు
* నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు 
* భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం

:* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు 
* మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు 
* పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది.  పాటించగలమా వర్గాలలో?
* విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions  
* లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు.  
:* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు  హిందూ ఆలయాలు 
:* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు    
* ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం 
* వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ /  ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు ,  చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి 
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. 
:* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. 
* మహిళలు,  స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. 
:* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం 
:* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు 
:* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు 
* హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు  = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది.   
* తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు.   

ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== చదువరి అభిప్రాయాలు ==
==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ====
2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-)      
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ====
వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. 

* అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు (&quot;తమిళులు&quot; అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి
* అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు
* &quot;ఇంగ్లీషు రచయితలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి.    
* అలాగే, &quot;ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి
* నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు &quot;నృత్య&quot;, &quot;నాట్య&quot; అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, &quot;నాట్య&quot; అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి.
* మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి &quot;మహిళా&quot; వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు  అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. &quot;నటిలు&quot; బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి.  
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== ఇతరత్రా ==
* విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో &quot;విద్యాసంస్థలు&quot; ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం.
* అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం.
* పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. &lt;s&gt;ఆకర్షణలు&lt;/s&gt;
* పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - &lt;s&gt;దర్శనీయ స్థలాలు&lt;/s&gt; , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక &lt;s&gt;ప్రాంతాలు&lt;/s&gt;
* ఇంగ్లీషు- &lt;s&gt;ఆంగ్ల&lt;/s&gt;
* ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి.
* సంగీతం అందించిన, &lt;s&gt;సంగీతం కూర్చిన&lt;/s&gt; కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా 
* 
*  నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి.
* రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. &quot;హిందూమత తాత్విక భావనలు&quot; అనేది సరైనది. &quot;భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు&quot; తప్పు. అలాగే &lt;s&gt;మలయాళం సినిమా నటీమణులు&lt;/s&gt;, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. 
&lt;big&gt;గమనిక:&lt;/big&gt; ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం.
* సినిమాలు - &lt;s&gt;చిత్రాలు&lt;/s&gt;
*  దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి.
* సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. 
* &lt;s&gt;ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు&lt;/s&gt;, &lt;s&gt;ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు&lt;/s&gt; - రెండూ తప్పే. &quot;ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు&quot; సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను.
*  &lt;s&gt;పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు&lt;/s&gt;, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు
* భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది.
* వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి.
* కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప.
* ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి.
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. 
* అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి.
* సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు  మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-)
::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు ==
తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు:

'''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత'''
*సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం&quot; కంటే &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం&quot; అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది.
* ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం).
*ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి.

'''2. ప్రాంతాలు, మతాలు &amp; దేవాలయాల వర్గీకరణ'''
* దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: &quot;ఆలయం&quot; కంటే &quot;దేవాలయం&quot; అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు.
* దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి.
* ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు &quot;లో&quot; కంటే &quot;లోని&quot; అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు).
* అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది.

'''3. కాలక్రమ వర్గాలు'''
*శతాబ్దాలు &amp; దశాబ్దాలు:
* &quot;11 వ&quot; అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా &quot;11వ&quot; అని కలపి రాయాలి.
* &quot;11వ శతాబ్దం&quot; కాకుండా &quot;11వ శతాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది.
* దశాబ్దాలకు &quot;1930లు&quot; అనడం కంటే &quot;1930వ దశాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది.

'''4. శబ్దకోశం &amp; సమాసాలు'''
*పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-&gt; మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -&gt; వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -&gt; నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి.
* భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం &quot;ఆంగ్లం&quot; వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు).
* స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు.
* పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై).
* పదవుల పేర్లు: &quot;శాసన సభ్యులు&quot; కంటే &quot;శాసనసభ సభ్యులు&quot; లేదా &quot;శాసనసభ్యులు&quot; అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది.

'''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు &amp; విలీనం'''
*ఎర్ర లింకులు &amp; ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి.
*బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు.

'''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు'''
* బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: &quot;తెలంగాణ రచయిత&quot; కాకుండా &quot;తెలంగాణ రచయితలు&quot; అని ఉండాలి).
* ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం &quot;కి చెందిన&quot; లేదా &quot;సంబంధించిన&quot; లేదా సందర్భాన్ని బట్టి &quot;లోని&quot; అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది.
* ఉదాహరణకు: &quot;హైదరాబాద్ వ్యక్తులు&quot; అనడం కంటే &quot;హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు&quot; లేదా &quot;హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు&quot; అనడం సముచితం.

'''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ &amp; వృత్తులు'''
* లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా &quot;పురుష నటులు&quot; అని కాకుండా సాధారణంగా &quot;నటులు&quot; అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి &quot;నటీమణులు / మహిళా నటులు&quot; అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది.
* జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి.
* ఉదా: &quot;భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు&quot;, &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు&quot;, &quot;తెలంగాణ కవులు&quot;.

'''8. మూసలు &amp; వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం'''
* ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనేది &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot;, &quot;హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు&quot; రెండింటి కిందకూ రావాలి.
* మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా &quot;దాచిన వర్గాలు&quot; గా మార్చాలి.

'''9. అనువాదాలు &amp; వికీడేటా అనుసంధానం'''
* వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది.
* ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి.

'''10. ఖాళీ వర్గాలు &amp; మొలక వర్గాలు'''
* కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
* ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి.

'''11. నావిగేషన్ &amp; వర్గాల పరిమితి'''
* అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot; లేదా &quot;భారతదేశంలోని దేవాలయాలు&quot; అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.
* సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి.

'''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు'''
* వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి.

'''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు'''
* గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: &quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు&quot;) గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి.
* ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి.

'''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం &amp; బాట్ ప్రాజెక్ట్'''
* చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి.
* విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన &quot;వర్గాల నామకరణ విధానం&quot; గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి.
* బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి.
--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు==
తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
* వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను.
--[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
{{Discussion bottom}}</text>
      <sha1>eeou9zj6v64fhif8nf4s8mf8joximgs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980507</id>
      <parentid>4980503</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105192" sha1="2e966leta35corkr3r2ja2crw0y6up0" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;&quot;&gt;
ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026)
&lt;/div&gt;
తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది.  కేవలం &quot; హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు&quot; అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి.&quot;అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్&quot; అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి.

తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ  అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు  ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది

నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. 

== సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) ==

=== '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' ===

* [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 

&quot;లోని&quot; స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు &quot;లోని&quot; వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి

=== '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' ===

* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] 
* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]]
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] 
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
* [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]]
* [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]]

* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] 
* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] 

ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు

=== '''పర్యాయపదాలు''' ===
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి

ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు  ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో  పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు,  &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా  పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది.

=== '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' ===
* [[:వర్గం:ముంబాయి]]  
* [[:వర్గం:ముంబై]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]  
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] 
తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు

=== అక్షరభేదాలుతో  ===
* [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
* [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]

=== '''దేశం పేరు రూపం''' ===
* [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] 
* [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]
* [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]]
* [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా  పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం  36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి 

=== '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' ===
* [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]  
* [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] 
పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి

=== పదాల తారుమారు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
* [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]]

ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు

=== '''ఏకవచన/బహువచనం''' ===

* [[:వర్గం:మతము]] 
* [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] 

ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి

=== ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]]
* [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
*[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
*[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
*[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
*[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
*[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
*[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]

=== కామా వాడకం తేడాలు ===

* [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]]
* [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]]

మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి

=== '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' ===

* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
* [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] 

=== క్రీ.పూ. వాడకం ===

* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]

=== కాలంతో &quot;వ&quot; వాడుకం ===

* [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]]
* [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]]

వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది

=== దారిమార్పు వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)

వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు

=== విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, ===

* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]]
* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]]

వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి

=== పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం ===

* [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
* [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
=== &quot;ము&quot; అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు ===

* [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]]
* [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]]
* [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]]

== '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' ==

* సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు   నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది.
* ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి.
* ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం.
* విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి.

గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. 

== ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' ==

* విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? 
* ఆ చర్చకు  చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి?
* అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు 
* ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు 
* ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు

==అభిప్రాయాలు, సూచనలు==
@యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 

:* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి.
:* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. 
:* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, &quot;లో&quot;, &quot;లోని&quot; వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. 
:__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

@యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు==

1. '''లో, లోని వాడకం''' 
* తెవికీలో లో, లోని  వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి.  ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 

2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు'''
* దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు  అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి)  

3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' 
* ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి.

4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' 
* ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు,  మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి.
 
5. '''సంధి పదాల స్పేస్'''
* ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి.  దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 

6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు'''
* ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి.

7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' 
* దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]]

8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి.

9. '''క్రీ. పూ. వాడకం'''
* ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది.

10. '''కాలంతో &quot;వ&quot; వాడకం'''
* అంకెతో &quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి.

12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు'''  
* పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు 

[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

===ఇంకా మరికొన్ని=== 
1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు'''

ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు.
* '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, 

* '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': &quot;ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు.&quot; బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం

* '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 

2 '''భాషలు వర్గాలు'''

* ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి.

3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' 
* ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి .
పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం.
[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: ===
* వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. 
* ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి.
* పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది.
* రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది.
* తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే.
* వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి)
-- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు:
::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: ===
* శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th).  ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది.
* ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది.
* భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది.
* ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది.
* మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. 
* ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి.
* భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది.
* మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా.
* శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది.
* అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు.
--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== V.J.సుశీల పరిశీలన ===
* ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు 
:* దేవాలయాలు 
* వర్తకం, వాణిజ్యం 
:* వాణిజ్యం 
* పర్యాటక ప్రదేశాలు,  రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు  
:* పర్యాటక ప్రదేశాలు 
* గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు  
* స్మారక చిహ్నాలు
* నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు 
* భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం

:* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు 
* మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు 
* పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది.  పాటించగలమా వర్గాలలో?
* విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions  
* లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు.  
:* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు  హిందూ ఆలయాలు 
:* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు    
* ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం 
* వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ /  ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు ,  చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి 
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. 
:* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. 
* మహిళలు,  స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. 
:* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం 
:* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు 
:* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు 
* హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు  = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది.   
* తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు.   

ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== చదువరి అభిప్రాయాలు ==
==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ====
2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-)      
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ====
వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. 

* అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు (&quot;తమిళులు&quot; అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి
* అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు
* &quot;ఇంగ్లీషు రచయితలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి.    
* అలాగే, &quot;ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి
* నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు &quot;నృత్య&quot;, &quot;నాట్య&quot; అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, &quot;నాట్య&quot; అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి.
* మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి &quot;మహిళా&quot; వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు  అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. &quot;నటిలు&quot; బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి.  
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== ఇతరత్రా ==
* విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో &quot;విద్యాసంస్థలు&quot; ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం.
* అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం.
* పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. &lt;s&gt;ఆకర్షణలు&lt;/s&gt;
* పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - &lt;s&gt;దర్శనీయ స్థలాలు&lt;/s&gt; , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక &lt;s&gt;ప్రాంతాలు&lt;/s&gt;
* ఇంగ్లీషు- &lt;s&gt;ఆంగ్ల&lt;/s&gt;
* ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి.
* సంగీతం అందించిన, &lt;s&gt;సంగీతం కూర్చిన&lt;/s&gt; కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా 
* 
*  నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి.
* రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. &quot;హిందూమత తాత్విక భావనలు&quot; అనేది సరైనది. &quot;భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు&quot; తప్పు. అలాగే &lt;s&gt;మలయాళం సినిమా నటీమణులు&lt;/s&gt;, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. 
&lt;big&gt;గమనిక:&lt;/big&gt; ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం.
* సినిమాలు - &lt;s&gt;చిత్రాలు&lt;/s&gt;
*  దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి.
* సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. 
* &lt;s&gt;ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు&lt;/s&gt;, &lt;s&gt;ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు&lt;/s&gt; - రెండూ తప్పే. &quot;ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు&quot; సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను.
*  &lt;s&gt;పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు&lt;/s&gt;, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు
* భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది.
* వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి.
* కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప.
* ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి.
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. 
* అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి.
* సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు  మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-)
::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు ==
తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు:

'''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత'''
*సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం&quot; కంటే &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం&quot; అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది.
* ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం).
*ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి.

'''2. ప్రాంతాలు, మతాలు &amp; దేవాలయాల వర్గీకరణ'''
* దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: &quot;ఆలయం&quot; కంటే &quot;దేవాలయం&quot; అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు.
* దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి.
* ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు &quot;లో&quot; కంటే &quot;లోని&quot; అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు).
* అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది.

'''3. కాలక్రమ వర్గాలు'''
*శతాబ్దాలు &amp; దశాబ్దాలు:
* &quot;11 వ&quot; అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా &quot;11వ&quot; అని కలపి రాయాలి.
* &quot;11వ శతాబ్దం&quot; కాకుండా &quot;11వ శతాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది.
* దశాబ్దాలకు &quot;1930లు&quot; అనడం కంటే &quot;1930వ దశాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది.

'''4. శబ్దకోశం &amp; సమాసాలు'''
*పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-&gt; మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -&gt; వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -&gt; నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి.
* భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం &quot;ఆంగ్లం&quot; వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు).
* స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు.
* పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై).
* పదవుల పేర్లు: &quot;శాసన సభ్యులు&quot; కంటే &quot;శాసనసభ సభ్యులు&quot; లేదా &quot;శాసనసభ్యులు&quot; అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది.

'''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు &amp; విలీనం'''
*ఎర్ర లింకులు &amp; ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి.
*బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు.

'''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు'''
* బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: &quot;తెలంగాణ రచయిత&quot; కాకుండా &quot;తెలంగాణ రచయితలు&quot; అని ఉండాలి).
* ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం &quot;కి చెందిన&quot; లేదా &quot;సంబంధించిన&quot; లేదా సందర్భాన్ని బట్టి &quot;లోని&quot; అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది.
* ఉదాహరణకు: &quot;హైదరాబాద్ వ్యక్తులు&quot; అనడం కంటే &quot;హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు&quot; లేదా &quot;హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు&quot; అనడం సముచితం.

'''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ &amp; వృత్తులు'''
* లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా &quot;పురుష నటులు&quot; అని కాకుండా సాధారణంగా &quot;నటులు&quot; అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి &quot;నటీమణులు / మహిళా నటులు&quot; అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది.
* జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి.
* ఉదా: &quot;భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు&quot;, &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు&quot;, &quot;తెలంగాణ కవులు&quot;.

'''8. మూసలు &amp; వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం'''
* ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనేది &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot;, &quot;హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు&quot; రెండింటి కిందకూ రావాలి.
* మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా &quot;దాచిన వర్గాలు&quot; గా మార్చాలి.

'''9. అనువాదాలు &amp; వికీడేటా అనుసంధానం'''
* వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది.
* ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి.

'''10. ఖాళీ వర్గాలు &amp; మొలక వర్గాలు'''
* కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
* ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి.

'''11. నావిగేషన్ &amp; వర్గాల పరిమితి'''
* అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot; లేదా &quot;భారతదేశంలోని దేవాలయాలు&quot; అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.
* సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి.

'''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు'''
* వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి.

'''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు'''
* గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: &quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు&quot;) గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి.
* ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి.

'''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం &amp; బాట్ ప్రాజెక్ట్'''
* చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి.
* విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన &quot;వర్గాల నామకరణ విధానం&quot; గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి.
* బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి.
--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు==
తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
* వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను.
--[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
{{Discussion bottom}}

[[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]]</text>
      <sha1>2e966leta35corkr3r2ja2crw0y6up0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980508</id>
      <parentid>4980507</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105265" sha1="g3cc362uulm5f1083htu6hfdm0hcyn9" xml:space="preserve">{{Discussion top|reason='''ఫలితం''':ఈ చర్చను 2026 సెప్టెంబరు 24న [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|వర్గాల సంస్కరణ]] భాగంగా [[రచ్చబండ#తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ|ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ కొరకు]] ప్రవేశపెట్టబడినది. దీని మీద 8 మంది వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు వెలిబుచ్చారు. ఇప్పటికే 20 రోజులకుపైగా సమయం గడిచింది. ఇందులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు , సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఫైనలుగా ప్రతిపాధన విధా నిర్ణయాలు తీసుకొనటానికి అనువుగా దీనిని మూసివేయడమైనది}}.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:42, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold; margin:1em 0;&quot;&gt;
ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ (సెప్టెంబరు 2026)
&lt;/div&gt;
తెవికీలో వర్గాల వ్యవస్థపై గత కొన్ని రోజులునుండి నిశితంగా కొన్ని వర్గాల వంశవృక్షాలు పరిశీలించాను. ఆ పరిశోధనలో చాలా ఆశ్చర్యకర విషయాలు నేను గమనించాను. '''60కు పైగా వర్గాల జతలు''' ఒకే విషయానికి వేర్వేరు పేర్లతో రెండు, మూడుకు పైగా చీలిపోయి ఉన్నాయి. ఏది అసలైన వర్గమో, నకిలీవర్గమో గుర్తించిలేని పరిస్థితి ఉంది.  కేవలం &quot; హిందూ దేవాలయాలు వర్సస్ హిందూ ఆలయాలు, ఈలయాలు&quot; అనే పదాలతో కూడిన జంట వర్గాలు దాదాపు 20 సార్లుకు పైగా పునరావృతమయ్యాయి.&quot;అమెరికా వర్సస్ అమెరికన్&quot; అనే పదాలతో కూడిన వర్గాలు ఒక్క మాతృ వర్గం కిందే 37 ఉప-వర్గాల్లో కనిపిస్తున్నాయి.

తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇలా రకరకాలుగా ఎవరికి వారు వారి అభిప్రాయం ప్రకారం సృష్టించటాన వర్గాల వ్యవస్థ  అంతాసరిగాలేదు. దీనికి కారణం తెవికీలో వర్గాల నామకరణ వ్యవస్థకు  ఇంకా కొన్ని సమస్యలకు స్థిరమైన విస్తృత విధాన నిర్ణయాలు లేనందున అస్తవ్యస్థంగా ఉంది.దీనిని ఇలానే నిర్లక్యంగా వదిలేస్తే మరిన్ని సమస్యలుతో సమస్య ఇంకా కష్టతరంగా మారింది

నేను గమనించిన విషయాలు చిన్న సమస్యలు కాదు. వీటిని సరిచేయటానికి ఒక్కో వర్గాన్ని విడిగా కాకుండా, '''ఒకేసారి, స్పష్టమైన నియమాలతో''' విధాన నిర్ణయాలకొరకు చర్చించటానికి అభిప్రాయాలు, సూచనలు కొరకు సముదాయం దృష్టికి చర్చను ప్రవేశపెట్టాలనుకుంటున్నాను. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో మీ ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. 

== సమస్య రకాలు (సంక్షిప్తంగా) ==

=== '''లోని/లో స్పేసింగ్ అస్థిరత, లో వాడకుండా ఉనికిలో ఉన్న వర్గాలు.''' ===

* [[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 
* [[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]] 

&quot;లోని&quot; స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా, అసలు &quot;లోని&quot; వాడకుండా ఇలా మూడురకాలుగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి జంట వర్గాలు దాదాపు 15 పైగా ఉన్నవి

=== '''సంధి/సమాస పద స్పేసింగ్''' ===

* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు|వర్గం:నృత్య కళాకారులు]] 
* [[:వర్గం:నృత్యకళాకారులు]]
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]] 
* [[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
* [[:వర్గం:మాతృ దేవతలు]]
* [[:వర్గం:మాతృదేవతలు]]

* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]] 
* [[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]] 

ఈ వర్గాలలో రెండు పదాలకు స్పేస్ ఇచ్చి, ఇవ్వకుండా ఉన్నవి. పై సమస్యకు పోలిన వర్గాలు

=== '''పర్యాయపదాలు''' ===
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
ఈ వర్గాలు ఇలా 10 పైగా ఉన్నవి

ఇక్కడ ఒక వర్గంలో దేవాలయాలు, ఒక వర్గంలో ఆలయాలు అని ఉంది. ఇదే రకానికి చెందిన ఇలాంటి వర్గాలు 15 సార్లుకు పైగా పునరావృతం అయినవి. ఇక్కడ గమనించాలిసింది హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, దేవాలయాలు, ఆలయాలు, ఇంకా పుణ్యక్షేత్రాలు  ఇలా పలు పర్యాయపదాల వాడకంతో  పలు వర్గాలు ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై [[వాడుకరి:Chaduvari |చదువరి]] గారు,  &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఆ చర్చను కూడా  పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించాలిసిన అవసరముంది.

=== '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' ===
* [[:వర్గం:ముంబాయి]]  
* [[:వర్గం:ముంబై]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]  
* [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]] 
తెవికీలో మొదటిపేరుబరితో [[ముంబై]], [[ఇంగ్లాండు]] అనే శీర్షికలతో వ్యాసాలు ఉన్నవి. ఇలాంటివి మరికొన్ని ఉండవచ్చు

=== అక్షరభేదాలుతో  ===
* [[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు]], 
* [[:వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]
* [[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
* [[:వర్గం: భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి నిర్మాణాలు]]
* [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ఇసుకరాయి భవనాలు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
* [[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
* [[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
* [[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]

=== '''దేశం పేరు రూపం''' ===
* [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] 
* [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]
* [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]]
* [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
ప్రధాన [[:వర్గం:అమెరికా]], అందులో అమెరికన్ పదంతో 16 ఉపవర్గాలు, అమెరికా  పదంతో 18 ఉపవర్గాలు, అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు అనే పదంతో రెండు ఉప వర్గాలు, మొత్తం  36 ఉప-వర్గాలు ఉన్నవి 

=== '''వ్యాకరణం/పద క్రమం (మిశ్రమం)''' ===
* [[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]  
* [[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] 
* [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]] 
పై వర్గంలోని మొదటిదానిలో ఉడుపి, జిల్లాలో, హిందూ ఆలయాలు అని ,రెండవ దానిలో ఉడిపి, జిల్లా, హిందూ దేవాలయాలు ఇలా మూడు సమస్యలూ ఒకే రకం వర్గంలో ఫన్నవి

=== పదాల తారుమారు ===

* [[:వర్గం:భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
* [[:వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు]]

ఈ వర్గంలో మహిళా, సినిమా పదాలు తారుమారు

=== '''ఏకవచన/బహువచనం''' ===

* [[:వర్గం:మతము]] 
* [[:వర్గం:మతము|వర్గం:మతాలు]] 

ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు ఉన్నవి

=== ఒకే అర్థాన్ని సూచించే పర్యాయపదాల వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]]
* [[:వర్గం:మానసిక వ్యాధులు]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
*[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
*[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
*[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
*[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
*[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
*[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
*[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]

=== కామా వాడకం తేడాలు ===

* [[:వర్గం:తమిళనాడు నగరాలు, పట్టణాలు]]
* [[:వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు నగరాలు పట్టణాలు]]

మొదటి వర్గంలో కామా వాడారు, రెండవ వర్గంలో కామా వాడలేదు. ఇలా రెండురకాలు వర్గాలు చాలా ఉన్నవి

=== '''లిప్యంతరీకరణ/భాషల పదజాల భేదం''' ===

* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు భాష]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు దినపత్రికలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల పుస్తకాలు]]
* [[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
* [[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
* [[:వర్గం:అసోం భాషలు]] 

=== క్రీ.పూ. వాడకం ===

* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
* [[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]

=== కాలంతో &quot;వ&quot; వాడుకం ===

* [[:వర్గం:16వ శతాబ్దం]]
* [[:వర్గం:16 వ శతాబ్దం]]

వీటిలో మొదటివర్గంలో వ స్పేస్ ఇవ్వకుండా, రెండవదానిలే స్పేస్ ఇవ్వబడింది

=== దారిమార్పు వర్గాలు ===

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]

* [[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు|వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)

వర్గాలకు దారిమార్పు అంత మంచిదికాదు

=== విద్యాలయాలు/విద్యాసంస్థలు, ===

* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యాలయాలు]]
* [[:వర్గం:విజయవాడ విద్యా సంస్థలు]]

వీటిమీద సరియైన క్లారిటీ ఉండాలి

=== పర్యాటకం/పర్యాటకరంగం ===

* [[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
* [[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
* [[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
=== &quot;ము&quot; అనుస్వారం సమస్యవర్గాలు ===

* [[:వర్గం:జంతు శాస్త్రము]]
* [[భూవిజ్ఞాన శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:గణిత శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:జీవ శాస్త్రము]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యం]]
* [[:వర్గం:తమిళ సాహిత్యము]]
* [[దువ్వాడ-విజయవాడ రైలు మార్గము]]

== '''ప్రతిపాదిత నిర్మాణం:''' ==

* సముదాయ సభ్యులనుండి అభిప్రాయాలు సేకరించిన తరువాత వాటిని క్రోడీకరించి ఫైనలుగా విధాన విర్ణయాలకొరకు   నుండి అభిప్రాయాల విధాన విర్ణయాల చర్చ ను వికీపీడియా: '''చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు''' పేజీలో, ప్రతి సమస్య రకానికీ ప్రత్యేక ఉప-విభాగంతో చర్చ జరుగుతుంది.
* ఆధార ఉదాహరణలు '''[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]]''' పేజీలో ఉంటాయి.
* ఏకాభిప్రాయం కుదిరాక, విధాన నిర్ణయ నియమాలను '''వికీపీడియా:వర్గం నామకరణం''' పేజీలో నమోదు చేస్తాం.
* విధాన నిర్ణయాల నియమాల ప్రకారం ఇప్పటికే ఉన్న వర్గాలను సరిచేసే పని వర్గాల సంస్కరణ ప్రాజెక్టు ద్వారా సవరించాలి.

గమనిక: మీలో చాలామందికి ఇలాంటి మరిన్ని ఉదాహరణలు మీ దృష్టికి వచ్చే ఉండవచ్చు. వాటిని కూడా ఇక్కడ ఇప్పుడే చెప్తే, పూర్తి చర్చలో మరిన్ని వివరాలతో చర్చను ప్రవేశపెట్టవచ్చు. 

== ''' సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి''' ==

* విధాన నిర్ణయం చర్చ ప్రవేశపెట్టటానికి ఫార్మెటు ఎలా ఉండాలి? 
* ఆ చర్చకు  చర్చా వ్యవధి ఎన్ని రోజులు ఉండాలి?
* అసలు వర్గాల వ్యవస్థలో ఈ లోపాలు జరగటానికి మీరు గుర్తించిన అంశాలు లేదా పాయింట్లు 
* ఇంకా వర్గాల వయవస్థ మెరుగుగా ఉండటానికి కొత్తవిషయాలు 
* ఈ చర్చలో వర్గాల వ్యవస్థకు సంబంధించిన ఉదహరించిన మంచి కొంగ్రొత్త విషయాలు

==అభిప్రాయాలు, సూచనలు==
@యర్రా రామారావు గారూ, ఒక సూచన.. సమస్య మాత్రం రాసేసి ఊరుకోకుండా, మీ అభిప్రాయంలో ఎలా ఉండాలో కూడా రాయండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:03, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 

:* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ]] అనే ప్రాజెక్టు పేజీ చూడండి. వర్గాల్లో ఉన్న వివిధ సమస్యల గురించి ఇక్కడ రాసాను. పేర్లు కూడా వాటిలో ఒకటి. అది కూడా చూడండి.
:* ఇక్కడ చర్చ ఇండివిడ్యువల్ వర్గాల పేర్లతో కాకుండా, వర్గం పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై వీలైనంత స్థూలంగా ఉంటే, పేరు ఎలా ఉండాలి అనేదానిపై కొన్ని ప్రమాణాలు తయాఅరుచేసుకుంటే మంచిది. 
:* గతంలో చర్చించిన వాటిని (ఉదాహరణకు, &quot;లో&quot;, &quot;లోని&quot; వంటి వాటిని చర్చించినట్టు గుర్తు) మళ్ళీ చర్చించకుండా ఉంటే ఫోకస్ కుదురుతుంది. 
:__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. నా అభిప్రాయం ఫైనలుగా మరలా ప్రవేశపెట్టే విధాన నిర్ణయ పేజీ చర్చలో అసలు అవి అలా ఎందుకు ఉండాలి లేదాఎందుకు ఉండకూడదు, అసలు ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? ఇలాంటివి అన్నీ తగినకారణలతో ప్రవేశపెట్టే సమగ్ర చర్చలో రాస్తానండీ.ముందుగానే నా అభిప్రాయం చెపితే మిగతా వారి అభిప్రాయాలకు అంత విలువ ఇచ్చినట్లు ఉండదని అలా రాయలేదు. మీ సూచననుసరించి మనసు మార్చుకున్నాను. ఈ దిగువ నా అభిప్రాయాలు రాస్తున్నాను. మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:35, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

@యర్రారామారావు గారు గొప్ప ప్రక్షాళన కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వికీపీడియాలో వ్రాయటానికి అవధులులేని స్వాతంత్య్రం ఉండటం చేత ఎవరికి తోచిన శీర్షిక వారు ఎంపిక చేసుకొని వ్రాయటం జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు వర్గం : హిందూమతం తాత్విక భావనలు ,వర్గం : హిందూ తాత్విక భావనలు , వర్గం: హిందూ తత్త్వ శాస్త్ర విధానములు అని మూడు వర్గాలు ఉన్నట్లు చూపారు. ఇందులో ఏది ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలి అని నిర్ణయించటం కన్నా భారతీయ తాత్త్వికత అనే వర్గంలోకి ఇవన్నీ వచ్చేట్లు చేయగలమా ఆలోచించాలి. ఇదే విధముగా తెలుగు సినిమా సంగీతం అనే వర్గం క్రింద ఉపవర్గాలుగా సంగీత దర్శకులు, సినిమా పాటలు సినిమా పాటల రచయితలు , గాయకులు ఉపవర్గాలుగా స్వీకరించవచ్చు. ఈ విధమైన స్థూల వర్గీకరణను ప్రామాణికముగా ఏర్పాటు చేసి దాని క్రిందకు వీటినితీసుకొని వస్తే బాగుంటుందేమో అని నా ఆలోచన. కావున సమర్థులైన పదిమంది ఈ వర్గీకరణలో పాలుపంచుకొని పరిష్కరించబడిన వర్గాల క్రిందకు వీటన్నిటిని తీసుకొని రావచ్చునేమో నిర్వాహక వర్గం పరిశీలించాలి .--[[వాడుకరి:Ramesam54|Ramesam54]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesam54|చర్చ]]) 10:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==యర్రా రామారావు అభిప్రాయాలు==

1. '''లో, లోని వాడకం''' 
* తెవికీలో లో, లోని  వాడకుండా చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటి వర్గాలలో కాస్త విచక్షణ పాటించాలి. లో, లోని వాడకపోతే వర్గం అర్థవంతంగా లేదనిపిస్తే అప్పుడు మాత్రమే వాడాలి, ఒక వేళ వాడాలిసి వస్తే లో, లోని స్పేస్ ఇవ్వకుండా వాడాలి. సాధ్యమైనంతవరకు అన్ని వర్గాలలో లో,లోని వాడకుండా ఈ ఏకరూపత సిష్టం మెయింటైన్ చేయాలి.  ఇప్పటికే ఈ సిష్టం గ్రామ వ్యాసాలలో వర్గం: పలానా మండల గ్రామాలు అని వాడబడుతంది. 

2. '''హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు, ఆలయాలు'''
* దేవాలయాలు అంటేనే హిందూత్వ దేవాలయాలు అనే అర్థం గోచరిస్తుంది. ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు కూడా ఆలయాలు కడుతున్నారు. కావున దేవాలయాలు  అనే పదం మాత్రమే వాడాలి. (ముఖ్యంగా హిందూ గ్రంధాలు/ పురాణాలు/ఇతిహాసాలలో దేవతలుగా ఉదహరించినవార్కి)  

3. '''పుణ్యక్షేత్రాలు వాడకం''' 
* ఈ పదం దేవాలయాలు కంటే భిన్నమైనది. దీనిని బాగా ప్రసిద్ధి లేదా జనాదరణ పొందిన దేవాలయాలు, దేవాలయ సమూహాలు, నదులు, నదుల సంగమం, కొండలు, కోనేర్లు ఉన్న ఏదేని గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రాంతాలు లేదా ప్రదేశాలకు ఈ వర్గం వాడాలి. ఉదాహరణ:తిరుపతి, అంతర్వేది, యాదగిరిగుట్ట, భద్రాచలం ఇలాంటి వాటిని ఈ వర్గంలో చేర్చాలి.

4. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు లేదా పర్యాటక ప్రాంతాలు''' 
* ఈ వర్గంలో జలపాతాలు, పురాతన కట్టడాలు, స్మారక కట్టడాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన జలాశయాలు, ఉద్యావనాలు, జంతు ప్రదర్శనశాలలు,  మ్యూజియాలు, తీగల వంతెనలు, కళాక్షేత్రాలు, ప్రసిద్ధిచెందిన ఎగ్జిబిషన్లు, జాతరకు ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రదేశాలు ఇలాంటివి ఈ వర్గంలో చేర్చాలి. అంతేగానీ దీనితో కలుపుకుని దేవాలయాలు, పుణ్యశ్రేత్రాలు, పర్యాటక ప్రదేశాలకు చెందిన వ్యాసాలు కలగాపులగం చేయరాదు, ఇప్పుడు అలానే ఉన్నవి.
 
5. '''సంధి పదాల స్పేస్'''
* ఈ సమస్య కాస్త విచక్షణతో పాటించాలి. సంధి జరిగినప్పుడు రెండు వేర్వేరు పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా రూపాంతరం చెందుతాయి. కాబట్టి, సంధి కార్యం జరిగిన పదాల మధ్య ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ స్పేస్ (ఖాళీ) ఇవ్వకూడదు. ఉదాహరణలు:మనకు నిత్యం వాడే పదం దేవ + ఆలయం = దేవాలయం, రాజభవనం. ఏ సందర్బంలో కలపాలి అనే దానికి వస్తే సంధి లేని రెండు వేర్వేరు పదాలు తప్పనిసరిగా స్పేస్ ఇవ్వాలి.  దీనికి సాధారణ సూత్రం వాడుక భాషలో మనం పలికేటప్పుడు కలిపి మాట్లాడితే అలానే రాయాలి. స్పేస్ ఇచ్చి పలికితే వాటిని స్పేస్ ఇవ్వాలి. పక్కపక్కన వచ్చే నామవాచకాలు, క్రియలు లేదా ఇతర పదాలు. దీనికి ఉదాహరణలు: పెద్ద ఇల్లు, ఇది పుస్తకం (వీటిని కలిపిరాయకూడదు) 

6. '''అక్షరభేదాలతో వర్గాలు'''
* ముఖ్యంగా ఇది ఒక పెద్ద సమస్య. దీనివలన ఒకటికన్నా ఎక్కువ వర్గాల ఒక్కోసారి 3, 4, వర్గాలు సృష్టించిన సందర్బాలు ఉన్నవి. దీనికి కారణాలు వర్గం సృష్టించిన వెంటనే ఆ వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం, కొత్తగా సృష్టించే వర్గం అంతకు ముందు ఎవరైనా సృష్టించారా అనేది పరిశీలించకుండా సృష్టించటం, వికీడేటాలో ఆ వ్యాసానికి చెందిన వర్గం భాషా లింకు కలిపి ఉందోమోనని చూడకపోవటం ఇలాంటి పొరపాట్లు ముఖ్యకారణం. అనువాద యంత్రం ద్వారా వ్యాసాలు సృష్టించినప్పుడు ఈ సమస్యలు రావనేది యూజర్లు గమనించాలి.

7. '''లిప్యంతరీకరణ తేడాలు''' 
* దేశాలు, రాష్ట్రాలు ఇంకా ఇతర భౌగోళిక ప్రాంతాల విషయంలో (ఇంగ్లాండు, ఇంగ్లాండ్, ముంబాయి, ముంబై అమెరికా, అమెరికన్) ఇలాంటి వాటిలో ప్రస్తుతానికి వర్గంలోని ఉప వర్గాలలో ఆ దేశం పేరు ఎలా ఉంటే అలా వర్గం సృష్టించాలి. ఉత్తరోత్తరా ఆ దేశం పేరు మార్చబడితే దానికి అనుగుణంగా వర్గం మార్చాలి. దాని సంబందిత వ్యాసం ప్రామాణికంగా తీసుకుని వర్గం సృష్టించాలి. అవసరమైతే వర్గీకరణ నాణ్యత కోసం సంబందిత వ్యాసాలను కుదిరిన వాటిని అజంతరూపంలోకి మార్చాలి. అయితే కొన్ని జిల్లాల వర్గాలలో స్థానికతను బట్టి, వర్గం సంక్షిప్తంగా ఉండటానికి పూర్వపేరు లేదా బాగా వాడుకలో ఉన్నపేరును వాడాలి. దానివలన వర్గం చూడటానికి క్ష్లుప్తగా ఉంటుంది. ఉదా [[:వర్గం:కడప జిల్లా కథా రచయితలు]], [[:నెల్లూరు జిల్లా కథా రచయితలు]]

8. '''విరామ చిహ్నాలు, బ్రాకెట్లు, హైపన్, కామా వాడరాదు'''. వాడాలనుకుంటే ఏకరూపత పాటించాలి. కొన్ని వర్గాలు ఇలా ఉన్నవి.[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]] , , , , అని ఉండాలి. ఏకరూపత పాటించాలి. అయితే ఈ నియమం మండలాలు, గ్రామాలకు వర్తించకూడదు. ఎందుకంటే ఒకే పేరుతో ఉన్న మండలాలు, గ్రామాలు వేరే జిల్లాలలో, మండలాలలో ఉంటాయి. వాటికి వేరే విధాన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకున్నవి. అర్థం రానప్పుడు తప్పనిసరిగా అవసరమైతేనే వాడాలి.

9. '''క్రీ. పూ. వాడకం'''
* ఈ వర్గాలన్నీ సా.శ., సా. శ. పూ. వీటికి మార్చాలి. వాటికి స్పేస్ ఉండాలనా వద్దా అనేది సభ్యులు నిర్ణయానికి లోబడి ఉంది.

10. '''కాలంతో &quot;వ&quot; వాడకం'''
* అంకెతో &quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి. శతాబ్థపు అని ఉండాలి, అని ఉండాలి.

12. ''పొట్టి అక్షరాల, దారిమార్పుల వర్గాలు'''  
* పొట్టి అక్షరాలతో వర్గాలు సృష్టించరాదు. వర్గాలు దారిమార్పు ఇవ్వటం వికీనియమాలకు విరుధ్దం. దారి మార్పు ఇవ్వరాదు 

[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:31, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

===ఇంకా మరికొన్ని=== 
1. '''మందిరాలు, మఠాలు, పీఠాలు వాడుక వర్గాలు'''

ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా వాడాలి. వీటిని కలగాపులగం చేయరాదు.
* '''మందిరాలు''':ప్రస్తుతం వ్యక్తులకు అభిమానంతో లేదా దైవాశ సంభూతుడని ఆలయ మాదిరిగా కట్టడాలు నిర్మిత మవుతున్నాయి. ఉదాహరణలు: పుట్టపర్తి సాయిబాబా మందిం, షిరిడీ సాయిబాబా మందిరం, అవధూత వెంకయ్యస్వామి ఆలయం (గొలగమూడి) ఇలా ఉన్న వాటిని మందిరాల వర్గంలో చేర్చాలి, 

* '''మఠాలు , ఆశ్రమాలు వాడకం''': &quot;ఆధ్యాత్మిక సాధన కోసం ప్రాపంచిక సుఖాలను, సంసారాన్ని వదిలిపెట్టిన సన్యాసులు, బ్రహ్మచారులు ఒక గురువు ఆధ్వర్యంలో నివసిస్తూ, వేద శాస్త్రాలను అభ్యసించి. ప్రచారం చేసే విద్యా-సాధనా కేంద్రాన్ని మఠం అంటారు.&quot; బ్రహ్మంగారి మఠం, ద్వారక మఠం, రామకృష్ణ మఠం

* '''పీఠాలు వాడకం''' ధర్మ సంరక్షణ కోసం, శాస్త్ర విరుద్ధమైన ఆచారాలను అరికట్టడానికి, సమాజానికి మంచి చేకూరే ఆధ్యాత్మిక, నైతిక మార్గదర్శకాలు సూచించే సంస్థలు. ఉదాహరణలు: శక్తిపీఠాలు, శారదా పీఠం 

2 '''భాషలు వర్గాలు'''

* ఈ వర్గాలలో రెండు మూడు రకాలు ఉంటున్నవి. కొన్నిటికి భాష అని , భాష అనే పదం లేకుండా ఉపయోగిస్తున్నారు. సాధ్యమైనంతవరకు భాష అనివాడాలి, ఏకరూపత ఉండాలి. వర్గం:ఉర్దూ భాష, వర్గం:తమిళ భాష, లేకుండా వర్గం:మరాఠీ, వర్గం:ఒరియా, వర్గం:తెలుగు ఇలా ఉన్నవి.

3. '''పర్యాటక ప్రదేశాలు/పర్యాటకరంగం''' 
* ఈ రెండిటికి కొద్ది తేడా ఉంది. పర్యాటకం అనే పేరును సాధారణ అంశ వర్గంగా పర్యాటక ప్రదేశాలను ప్రమాణికంగా వాడాలి .
పర్యాటకరంగంను ఆర్థిక/పరిశ్రమ కోణం ఉన్న వర్గాలకు సంస్థలు మాత్రమే పరిమితం చేయడం. లేదా రెండింటినీ విలీనం చేసి ఒకే పేరు ఉంచడం.
[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:47, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రవిచంద్ర గారి అభిప్రాయాల: ===
* వర్గం పేరులో వీలైనంత వరకు సంక్షిప్తత పాటించాలి. 
* ము బదులు అనుస్వారం (ం) వాడాలి. ఉదాహరణకు '''గణితశాస్త్రము''' కాకుండా '''గణితశాస్త్రం''' అని వాడాలి.
* పదాల మధ్య ఖాళీ ఉంచాలా వద్దా అనేది పదాన్ని బట్టి ఉంటుంది. పైన పేర్కొన్న ఉదాహణ తీసుకుంటే '''గణితశాస్త్రం''' సరైనది. '''గణిత శాస్త్రం''' సరైనది కాదు. '''మలయాళ సంస్కృతి''' సరైనది. '''మలయాళసంస్కృతి''' అని రాస్తే మరీ కలిపేసినట్లు ఉంటుంది.
* రెండు వర్గాల పేర్లు ఒకే రకమైన అర్థాన్ని స్ఫురింపజేసినపుడు, వాటిలో సంక్షిప్తంగా ఉన్న దాన్ని ఎంపిక చేస్తే మంచిది. వర్గాల పేర్లు మరీ పొడుగ్గా ఉంటే వ్యాసం చివర్లో అవి ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తాయి. ఉదాహరణకు '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం''', కన్నా '''ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం''' అంటే సరిపోతుంది.
* తెలుగు పదమా, ఆంగ్ల పదమా అంటే తెలుగు పదం వైపే మొగ్గు జూపాలి, తెలుగు పదం మరీ పాతదై ఎవరికీ అర్థం అవకపోతే తప్ప. ఉదాహరణకు '''ఆంగ్లభాష''', '''ఇంగ్లీషు భాష''' అనే వర్గాల్లో నా ఓటు మొదటి పేరుకే.
* వర్గాల పేర్లలో ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేకపోతే మంచిది (కామాలు లాంటివి)
-- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 11:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:వెంకటరమణ గారి అభిప్రాయాలు:
::యర్రా రామారావు గారు తెలిపిన అక్షర భేదాలతో ఉన్న ఒకే అంశానికి చెందిన వర్గాలను పరిశీలించి అందులో సరైన ఒక వర్గాన్ని ఉంచి రెండవదాన్ని తొలగించాలి. హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. అదే విధంగా లిప్యంతరీకరణ తేడాలు గల వర్గాలను కూడా క్రమబద్దీకరించవలసిన అవసరం ఉంది.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:06, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== :రాజశేఖర్ గారి అభిప్రాయాలు: ===
* శతాబ్దం గురించిన వర్గాల లో 11 వ అనికాక 11వ అని ఉండాలి (english 11th but not 11 th).  ఈ శతాబ్దానికి చెందిన వర్గాలకు 11వ శతాబ్దపు అనేది సరైనది. కానీ శతాబ్ద లేదా శతాబ్దం అని ఉండరాదు. ఇదే మాదిరిగా 1930లు అని కాకుండా 1930వ దశాబ్దపు అంటే బాగుంటుంది.
* ఆలయాలకు మారుగా దేవాలయాలు అంటేనే దేవునికి చెందిన నిర్మాణాలుగా స్పష్టత ఉంటుంది.
* భాషకు చెందిన వర్గాల వరకు ఆంగ్లం అనేది తెలుగు పదం ఇంగ్లీషు కాదు. కాబట్టి ఆంగ్లేయులు అనేది ఎలా స్వచ్చమైనదిగా ఉందే వారికి చెందిన ఇతర వర్గాలను కూడా అదేవిధంగా మారిస్తే బాగుంటుంది.
* ఇక దేశాలకు చెందిన పేర్లను వీలైనంతవరకు అజంతంగా మార్చగలిగితే మంచిది.
* మాతృ దేవతలు - మాతృదేవతలు గాను; నృత్య కళాకారులు - నృత్యకళాకారులు గాను; వృక్ష శాస్త్రం - వృక్షశాస్త్రం గాను ఇదేవిధంగా ఇతర శాస్త్రాలను మార్చాలి. 
* ముంబాయి ని ముంబై; చెన్నయి/చెన్నపురి/మద్రాసు లను - చెన్నై గా మార్చాలి.
* భౌతిక విషయాల గురించి అయితే అమెరికాలో బదులు అమెరికాలోని; భారతదేశంలో బదులు బారతదేశంలోని అంటేనే బాగుంటుంది.
* మహిళా నటులను నటీమణులు గా పేర్కొనడంలో తెలుగు దనం బాగున్నది. వారు ఏవర్గానికి చెందిన వారైనా కూడా.
* శాసన సభ్యులు కాకుండా శాసనసభ సభ్యులు అనేది సరైనది. రాజ్యసభ లేదా లోకసభ సభ్యులు అదేవిధంగా బాగుంటుంది.
* అమెరికా/అమెరికన్ అనికాకుండా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అని చేరిస్తే సంపూర్ణంగా అర్ధం అవుతుంది. అమెరికా అంటే పూర్తి అర్ధం రాదు.
--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:52, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

=== V.J.సుశీల పరిశీలన ===
* ఆలయాలు, దేవాలయాలు, పుణ్య క్షేత్రాలు 
:* దేవాలయాలు 
* వర్తకం, వాణిజ్యం 
:* వాణిజ్యం 
* పర్యాటక ప్రదేశాలు,  రంగాలు, పరిసరాలు, ప్రాంతాలు, ఆకర్షణలు  
:* పర్యాటక ప్రదేశాలు 
* గురువులు, వ్యక్తులు వేరు. వ్యక్తులందరూ గురువులు కాదు  
* స్మారక చిహ్నాలు
* నిర్మాణాలు/భవనాలు వేరు 
* భూగోళశాస్త్రం/భౌగోళికం

:* వేరు పదాలు. కానీ ఉదా. అసోం భౌగొళికం, శాస్త్రం కాదు 
* మహిళా రచయితలు కాదు రచయిత్రులు 
* పరిరక్షణ/సంరక్షణ చిన్న తేడా ఉంది.  పాటించగలమా వర్గాలలో?
* విద్యాలయాలు/విద్యా సంస్థలు స్కూళ్ళు, కాలేజెస్, institutions  
* లోని / లో - ఈ రెండిటిలో లో చాలు. ఖాళీ వద్దు.  
:* కొన్ని పదాలలో లోని / లో లేకపోయినా సరిపోతుంది. ఉదా. తంజావూరు  హిందూ ఆలయాలు 
:* అయితే కొన్నింటికి లో ఉండాలి, ఉదా. తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు    
* ఆంగ్ల/ఇంగ్లీషు - ఆంగ్లం 
* వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు - అన్ని భాషలకు ఇదేవిధంగా ఉందా పరిశీలించాలి. మూడు విషయాలు నిర్ణయించాలి. 1. ఇంగ్లిష్ /  ఆంగ్ల ; బాలీ వుడ్ / హిందీ వంటివి 2. భాషా వాడాలా వద్దా? 3. సినిమాలు ,  చిత్రాలు, చలన చిత్రాలు మూవీస్ వంటివి 
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు చిన్న తేడా ఉంది. అయితే ఇది పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా అన్నింటిని రెంటిలో చేరుస్తాము. 
:* వ్యాధులు ఉంటే సరిపోతుంది. 
* మహిళలు,  స్త్రీలు, వనితలుగా వర్గాలున్నాయి. 
:* మహిళలు ఉపయోగించదగిన పదం 
:* ఎక్కడైతే మహిళలను సూచిస్తూ పదాలుంటే అది ఉపయోగించవచ్చు ఉదా. రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, గాయనీమణులు, క్రీడాకారిణులు 
:* లేనిచోట మహిళా ------ అని వాడవచ్చు 
* హిందూ పండగలు / హిందువుల పండగలు  = రెండిటికి ఒకే వినియోగం ఉంది. ఒక పదం ఎంపిక చేస్తే బావుంటుంది.   
* తెగుళ్లు వంటివి కూడా వ్యాధులలో చేర్చిన వ్యాసాలున్నాయి. కొన్ని సరి చేసినట్లు గుర్తు.   

ఇంకా గుర్తువచ్చాక రాస్తాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:29, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== చదువరి అభిప్రాయాలు ==
==== హిందూమతం, తత్సంబంధ వర్గాలు ====
2026 జూన్‌లో నేను ఈ అంశంపై [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పేజీలో ఒక చర్చ మొదలుపెట్టాను. ఆ చర్చలో నిర్వాహకులతో సహా, ఒక్కరు కూడా పాల్గొనలేదు. మళ్ళీ ఆ అంశాలే ఇక్కడ కూడా కొన్ని ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆ చర్చలో నేను రాసిన అభిప్రాయాలనే మళ్ళీ ఇక్కడ రాస్తున్నాను. చర్విత చర్వణాన్నే మళ్ళీ నములుదాం. :-)      
# [[:వర్గం:హిందూమతం]] [[:వర్గం:హిందూ మతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]] అనే వర్గాలున్నాయి. మొదటి రెండిటికీ పేజీలున్నాయి, చివరి రెండూ ఎర్రవర్గాలు. వీటిలో వర్గం:హిందూమతం ను ఉంచి, మిగతావాటిని తొలగించాలి. ఆ తొలగించినవాటిని మళ్ళీ సృష్టించకుండా సంరక్షించాలి.
# వర్గం:హిందూమతం వర్గంలో ఉన్న ఉపవర్గాలను పరిశీలించి, పునర్వ్యవస్థీకరించాలి
# &quot;దేవాలయాలు&quot;, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అనే రెండూ వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని. క్రైస్తవ ప్రార్థనా స్థలాలను చర్చిలని, ముస్లిము ప్రార్థనా స్థలాలను మసీదులనీ అంటారు. కాబట్టి &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; లోని పేజీలను &quot;దేవాలయాలు&quot; లోకి చేర్చి, &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot;ను తొలగించాలి. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# పుణ్యక్షేత్రాలు, దేవాలయాలు అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. దేవాలయం అంటే కేవల దేవాలయం. పుణ్యక్షేత్రం అంటే దేవాలయం ఉండే ఊరు. ఆ ఊరికి ఆధ్యాత్మికంగా విశిష్టత ఉంటుంది. తిరుమల, శ్రీశైలం, సింహాచలం,.. ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు. పుణ్యక్షేత్రంలో అనేక దేవాలయాలు ఉండవచ్చు తిరుపతిలో లాగా. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు. [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], [[శివాలయం (పుంగనూరు)]] - ఇవి పుణ్యక్షేత్రాలు కావు, కేవలం దేవాలయాలు. ఇందుకు తగ్గట్టుగా పేజీలనూ ఉపవర్గాలనూ హేతుబద్ధం చెయ్యాలి.
# &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot;, &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; అనే రెండు వర్గాలున్నాయి. &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లోకి ఇతర మతాల పవిత్ర స్థలాలు కూడా వస్తాయి అనుకుంటే, ఈ రెండు వర్గాలూ ఉండవచ్చు. కానీ హిందూ పుణ్యక్షేత్రాల పేజీలు &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; లో మాత్రమే ఉండాలి. &quot;హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గం, &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో ఉపవర్గంగా ఉండాలి.
# దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకి పేజీలను నేరుగా వెయ్యకుండా, దాని ఉపవర్గాల్లోకి వెయ్యాలి. ఆంధ్ర తెలంగాణాల్లోని దేవాలయాలు, ఆయా జిల్లాలు, పట్టణాల దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి (అంటే, గుంటూరు జిల్లా దేవాలయాలు, కాకినాడ దేవాలయాలు.. ఇలా). అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు వర్గం లోకి చేరతాయి. ఇతర రాష్ట్రాల్లోని దేవాలయాలు, రాష్ట్రం లోని దేవాలయాలు, పట్టణం లోని దేవాలయాలు అనే వర్గాల్లోకీ, అవి రాష్ట్ర దేవాలయాలు అనే వర్గం లోకీ చేరతాయి. అన్ని రాష్ట్రాలూ భారతదేశ దేవాలయాలు బృహద్వర్గం లోకి చేరతాయి. అలాగే అమెరికా దేవాలయాలు, జర్మనీ దేవాలయాలు వంటి వివిధ దేశాల దేవాలయాల వర్గాలు ఉంటాయి. అన్నీ కలిసి &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం లోకి చేరతాయి.
# అలాగే శివాలయాలు, విష్ణ్వాలయాలు, ఇతర దేవుళ్ళ ఆలయాలు అనే వర్గాల్లోకి ఆయా పేజీలు చేరతాయి. ఆ వర్గాలన్నీ &quot;దేవాలయాలు&quot;  కు ఉపవర్గాలౌతాయి.
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; 
# &quot;దేవాలయాలు&quot; అనే వాడాలి గానీ, ఉత్త &quot;ఆలయాలు&quot; అని వాడరాదు.
# గ్రామదేవతల పేజీలను &quot;గ్రామదేవతల దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో వెయ్యాలి. వీటికి మళ్ళీ ఫలానా జిల్లా లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు, ఫలానా రాష్ట్రం లోని గ్రామదేవతల దేవాలయాలు అనే వర్గాలు '''ఉండవు'''.
# &quot;శిథిల దేవాలయాలు&quot; అనాలి. జీర్ణ దేవాలయాలు అని పేరు పెట్టరాదు. &quot;పునరుద్ధరించిన దేవాలయాలు&quot; అనే మరో వర్గం మిగతా అన్ని వర్గాలకూ సమాంతరంగా, &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గం కింద ఉంటుంది.
#  ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్‌పేట్ర క్షేత్రాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.
# కులాలు హిందూమతానికే ప్రత్యేకించినవి. కాబట్టి వివిధ కులాల పేజీలు కులాలు అనే వర్గంలో, అది హిందూమతం వర్గంలో ఉంటుంది.
# ఋషులు, యోగులు, ఆధ్యాత్మిక గురువులు, ధర్మకర్తలు, అధికారులు వగైరా వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాలు పేజీలో చేరతాయి. దేవుళ్ళ పేజీలు/వర్గాలు వ్యక్తుల వర్గాల్లో చేరవు
# &quot;హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు. అలాగే ఇతర మతాలు కూడా.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:58, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==== మరి కొన్ని పేర్ల ప్రామాణీకరణ ====
వర్గం పేర్లు ఎలా ఉండాలనే విషయమై వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల పేర్ల, లింకుల క్రమబద్ధీకరణ పేజీలో నేను గతంలో రాసిన కొన్ని సూచనలు. 

* అమెరికన్లు, బ్రెజిలియన్లు, ఇటాలియన్లు.. ఇలాంటివి ప్రాచుర్యంలో ఉన్నమాట నిజమే గానీ తెలుగుకు స్వాభావికమైనవి కావు (&quot;తమిళులు&quot; అనేది మనకు స్వాభావికం గానీ తమిళియన్లు స్వాభావికం కాదు) అది ఇంగ్లీషు నుండి వచ్చిన వాడుక. వీటిని అమెరికా వ్యక్తులు, బ్రెజిల్ వ్యక్తులు, ఇటలీ ప్రజలు అని రాయాలి
* అలాగే యునైటెడ్ కింగ్‌డం వాసులను ఏమనాలి - యుకె వ్యక్తులు అనాలి. సందర్భాన్ని బట్టి ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు/బ్రిటను వ్యక్తులు అనవచ్చు
* &quot;ఇంగ్లీషు రచయితలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలు అనా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన రచయితలు అనా? అనే సందేహం వస్తుంది కాబట్టి, ఇంగ్లీషులో రాసే రచయితలను ఇంగ్లీషు భాషా రచయితలు అనాలి.    
* అలాగే, &quot;ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు&quot; అంటే ఇంగ్లీషులో రాసిన పుస్తకాలా లేక ఇంగ్లాండుకు చెందిన పుస్తకాలు అనా? ఇది మరింత స్పష్టంగా ఉండాలి
* నృత్య కళాకారులు/నృత్యకళాకారులు/నాట్య కళాకారులు - ఇలా వివిధ పేర్లతో వర్గాలున్నాయి. స్పేసు ఉండాలా లేదా అనే విచికిత్సతో పాటు &quot;నృత్య&quot;, &quot;నాట్య&quot; అనే రెండు పేర్ల వాడుక కూడా తికమక కలిగిస్తోంది. నృత్య అనేవాడుకను తీసేసి, &quot;నాట్య&quot; అని మాత్రమే వాడాలి. నాట్య తరువాత ఖాళీ ఉండాలి.
* మహిళా క్రీడాకారులు/క్రీడాకారిణులు రెండు పేర్ల తోటీ వర్గాలున్నాయి. ఏది ఉంచాలి? ఇలాంటి &quot;మహిళా&quot; వర్గాలు ఇంకా ఉండొచ్చు.. ఉదాహరణకు మహిళా రచయితలు/రచయిత్రులు. గాయనీమణులు, నర్తకీమణులు, గాయనీమణులు, నటీమణులు  అనే విశేషణాలను వాడకూడదు. గాయనులు అనవచ్చు. లేదా మహిళా గాయకులు అనాలి. క్రీడాకారిణులు అనొచ్చు. &quot;నటిలు&quot; బాగోదు కాబట్టి, మహిళా నటులు అనాలి.  
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
== ఇతరత్రా ==
* విద్యాలయాలు, విద్యా సంస్థలు వేరువేరు. ఈ రెండూ ఉండాలి. ఒకటి పాఠశాలలు, కళాశాలలు కాగా, రెండోది వాటిని నడిపే సంస్థలది. అసలు సమస్య ఈ రెంటి మధ్యది కాదు, విద్యా సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు - వీటిలో ఏది ఉండాలి అనేది. ఈ రెంటిలో &quot;విద్యాసంస్థలు&quot; ఉండాలనేది నా అభిప్రాయం.
* అనుస్వారం సమస్య ఎప్పుడో పరిష్కారమైంది. మళ్ళీమళ్ళీ చర్చ అనవసరం.
* పర్యాటక ఆకర్షణలు, పర్యాటక ప్రదేశాలు - పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉండాలి. &lt;s&gt;ఆకర్షణలు&lt;/s&gt;
* పర్యాటకంతో ఇంకా సమస్యలున్నాయి - &lt;s&gt;దర్శనీయ స్థలాలు&lt;/s&gt; , పర్యాటక ప్రదేశాలు, పర్యాటక &lt;s&gt;ప్రాంతాలు&lt;/s&gt;
* ఇంగ్లీషు- &lt;s&gt;ఆంగ్ల&lt;/s&gt;
* ఏకవచన, బహువచనాలు - కొన్ని సందర్భాల్లో రెండూ ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, సినిమా, సినిమాలు. సందర్భాన్ని బట్టి నిర్ణయించాలి.
* సంగీతం అందించిన, &lt;s&gt;సంగీతం కూర్చిన&lt;/s&gt; కూర్చిన అంటే కంపోస్‌డ్ అని వస్తది. అందించిన అంటే అన్నీ వస్తై - కంపోస్‌డ్, కండక్టెడ్, ఇంకేమైనా ఉంటే అవి కూడా 
* 
*  నిర్మాణాలు, భవనాలు - రెండూ ఉండేవే. భవనాలు, వంతెనలు, సొరంగాలు, టవర్లు, ఇళ్ళు, వగైరాలన్నీ నిర్మాణాలు లోకి వస్తాయి.
* రాయి భవనాలు కాదు, రాతి భవనాలు. అలాగే, హిందూ మతం తాత్విక భావనలు - తప్పు. &quot;హిందూమత తాత్విక భావనలు&quot; అనేది సరైనది. &quot;భారతీయ రైల్వేలు ప్యాసెంజరు రైళ్ళు&quot; తప్పు. అలాగే &lt;s&gt;మలయాళం సినిమా నటీమణులు&lt;/s&gt;, మలయాళ సినిమా నటీమణులు. 
&lt;big&gt;గమనిక:&lt;/big&gt; ఇలా విభక్తులు లాంటివి లేకుండా నామవాచకాలను కలిపేసి పెట్టే పేర్లను తీసెయ్యాలి. ఇలాంటివన్నీ ఎప్పటికప్పుడు ఆలోచించుకుని తప్పు పేరున్న వర్గాన్నీ తీసేస్తూ పోతుండాలి. తప్పుపేరుతో సృష్టించిన వారికి తెలియచెబుతూ ఉండాలి. ప్రతీదాన్నీ పట్టుకుని చర్చిస్తూ కూచుంటే, ముందుకు కదల్లేం. చర్చిస్తూనే ఉంటాం.
* సినిమాలు - &lt;s&gt;చిత్రాలు&lt;/s&gt;
*  దాసరి నటించిన, దాసరి దర్శకత్వం వహించిన, దాసరి సినిమాలు - మూడూ సరైనవే. మొదటి రెండూ మూడోదానికు ఉపవర్గాలుగా ఉంచాలి.
* సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు, సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు - పేరు ఏది సరైనదో చూసి అది ఉంచాలి. ఈ సందర్భంలో మొదటిది సరైనది. (అసలు తెవికీలో ఈ వర్గం అక్కరలేదు. రష్యా చిత్రకారులు సరిపోతుంది.) అలాగే ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు. ఇలాంటివాటికి కూడా.. ప్రతీదానికీ చర్చ వద్దు. సందర్భాన్ని బట్టి సరైనదేదో నిర్ణయించుకోవడమే. 
* &lt;s&gt;ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు&lt;/s&gt;, &lt;s&gt;ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు&lt;/s&gt; - రెండూ తప్పే. &quot;ఉడిపి జిల్లా దేవాలయాలు&quot; సరైనది. నా అభిప్రాయం వివరంగా పైనున్న విభాగాల్లో రాసాను.
*  &lt;s&gt;పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు&lt;/s&gt;, పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు
* భారతీయ సినిమా మహిళా దర్శకులు, భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు _ ఈ రెంటికీ సృష్టికర్తను నేనే. ఇప్పుడు కూడా ఏది సరైనదో తేల్చుకోలేకపోయాను. అయితే, దీని పైవర్గం వర్గం:మహిళా సినిమా దర్శకులు కాబట్టి, ఈ వర్గాన్ని వర్గం:భారతీయ మహిళా సినిమా దర్శకులు అనేది సరైనది.
* వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు, వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు - ఇక్కడ రాసిన ఈ రెండూ ఒకటే. వేరే రూపాలేమైనా ఉన్నాయేమో చూడండి.
* కీరవాణి సంగీతం కూర్చిన సినిమాలు, ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు - ఎక్కువగా పలికే పేరు ఏదైతే అది సరైనది. ఎమ్.ఎమ్. అక్కరలేదు. కీరవాణి రాగం పేరుతో ఏదైనా వర్గం ఉంటే తప్ప.
* ఇవి కకుండా హలంత అజంత రూపాలపై ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. జనరిక్‌గా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, గతంలో దీనిపై చర్చ ఒకటి జరిగినట్టు గుర్తు, చూడండి. దొరక్కపోతే, దీన్ని జనరిక్ చర్చగా ఈ పేజీలో చేర్చండి. దీనిపై ఒక నిర్ణయం తీసుకుంటే కొన్ని సమస్యలు పోతాయి.
* రుగ్మతలు, వ్యాధులు - రెండూ సరైనవే. కాకపోతే చిన్నపాటి తేడా ఉన్నట్టుంది - పళ్ళు నూరడం, గోళ్ళు కొరకడం వ్యాధి కాదు, రుగ్మత అనుకుంటాను. సందర్భాన్ని బట్టి వాడాలి. 
* అసోం భూగోళశాస్త్రం, వర్గం:అసోం భౌగోళికం - భౌగోళిక అంశాల రీత్యా భౌగోళికం సరైనది. శాస్త్ర రీత్యా భూగోళశాస్త్రం సరైనది. వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళికం సరైనది, వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భూగోళశాస్త్రం సరైనది కాదు. అక్షాంశ, రేఖాంశాలు భూగోళశాస్త్రంలో ఉంటాయి.
* సముదాయసభ్యుల అభిప్రాయాలు వీటిమీద కావాలి - ఇవి మరింత మౌలికమైన (మెటా) అంశాలు కదా, వీటిని ఇక్కడ చర్చించడం సరైనది కాదు. విడిగా వేరే పేజీలో ప్రత్యేకంగా చర్చ పెట్టండి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:36, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, ఇది కేవలం విధాన విర్ణయాల చర్చకు ముందు ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు, సేకరించుటకొరకు  మాత్రమే. వీటిన్నటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని తయారుచేసి మరలా చర్చకు తీసుకురావటం జరుగుతుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:46, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఎందుకలాగ? వర్గాలపై చర్చ సాగాల్సింది ఇక్కడే గదా? ఈ చర్చను బట్టే నిర్ణయం తీసుకుందాం. మళ్ళీ మరొక చర్చ ఎందుకూ? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::[[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఈ లింకు కూడా పరిశీలించారనుకుంటాను. ఎవరు ఏ వర్గానికి మద్దతు ఇస్తారో ఎలా నిర్ణయించగలం, అందరి అభిప్రాయాలతో మొదటి ప్రాధాన్యత , రెండవ ప్రాధాన్యత వర్గం అలా తయారుచేసి అలా చర్చకు తీసుకువద్దామని నా అభిప్రాయం, మొదటి నుండి నేను అలా అనుకుంటూ వచ్చాను. ఇది పెద్ద చర్చకాబట్టి విధాన నిర్ణయాలు జరిగిన తరువాత వాటిని వికీపీడియా:వర్గీకరణ/విధాన నిర్ణయాలు అనే పేజీలో నమోదు చేద్దామని అనుకుంటున్నాను. మరో విధానంలో చేద్దామంటే అలాగే చేద్దాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:09, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నాకు తోచినది నేను చెప్పాను. ఇక మీకు తోచినది మీరు చెయ్యండి. :-)
::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు చెప్పింది, నేను సరిగా అర్థం చేసుకోవటంలో పొరపాటు జరిగి ఉండవచ్చు. రెండు మూడు రోజలు చూసి దీనికి ముగింపు పలుకుదాం. ఫైనలుగా తరువాత ఎలా ముందుకు వెళ్లాలో విశీదకరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:00, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, నేను అనవసరంగా అడ్డం పడి, అర్థం కాకుండా ఏదో రాసి, మిమ్మల్ని తికమక పెట్టినట్టున్నాను. నేను చెప్పేది వదిలెయ్యండి. మీరు అనుకున్నట్టుగానే కానివ్వండి సార్. అడంగు చేరడం ముఖ్యం, ఎలా వెళ్ళామన్నది కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:46, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ వర్గాలపై పూర్తి చర్చ ఒకే చోట జరిగితే క్రొత్త వాడుకరులకు ఒక '''సూచిక''' లాగ ఉంటుంది. ఒక్క పేజిలో అన్ని విషయాలు చదివి సూచనలు ''పాటించడానికి'' వీలుగా ఉంటుంది. సూచనలు, నిర్ణయాలు ఇక్కడే చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 12:44, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== ప్రణయ్‌రాజ్ అభిప్రాయాలు ==
తెలుగు వికీపీడియాలో వర్గాల వ్యవస్థను పరిశీలించినప్పుడు పేరులో స్పష్టత లేకపోవడం, ఒకే రకమైన వర్గాలు వేర్వేరు పేర్లతో పునరావృతం కావడం, వ్యాకరణ అస్థిరతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించి, వర్గాల వ్యవస్థను ప్రామాణీకరించడానికి నా సూచనలు:

'''1. పేరులో స్పష్టత, సంక్షిప్తత'''
*సంక్షిప్తత: వర్గం పేరు వీలైనంత సంక్షిప్తంగా, అర్థవంతంగా ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం&quot; కంటే &quot;ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం&quot; అనడం సమంజసంగా ఉంటుంది.
* ము వర్ణ లోపం (అనుస్వారం వాడకం): వర్గం చివర 'ము' కు బదులుగా అనుస్వారం (ం) వాడాలి (ఉదా: గణితశాస్త్రము కాకుండా గణితశాస్త్రం).
*ఆంగ్ల పదాల అనుకరణను నివారించడం:కామాలు (,) వాడే ఆంగ్ల పేర్ల శైలిని (ఉదా: హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా) స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు శైలిలో నేరుగా ప్రామాణికంగా రాయాలి.

'''2. ప్రాంతాలు, మతాలు &amp; దేవాలయాల వర్గీకరణ'''
* దేవాలయాలు vs ఆలయాలు: &quot;ఆలయం&quot; కంటే &quot;దేవాలయం&quot; అని వాడటమే స్పష్టంగా ఉంటుంది. 'దేవాలయం' అనగానే అది సాధారణంగా హిందూ ప్రార్థనా స్థలాన్ని సూచిస్తుంది కాబట్టి, ప్రత్యేకంగా &quot;హిందూ దేవాలయాలు&quot; అననవసరం లేదు (*దేవాలయాలు* అని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది). ఇతర మతాలకు చెందినవైతే చర్చిలు, మసీదులు, జైన దేవాలయాలు అని పేర్కొనవచ్చు.
* దేవాలయాలు vs పుణ్యక్షేత్రాలు: దేవాలయం (గుడి) వేరు, పుణ్యక్షేత్రం (ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉన్న ఊరు/ప్రదేశం) వేరు. రెండిటికీ మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం పాటిస్తూ ఉపవర్గాలను సవరించాలి.
* ప్రాంతాల పేర్లు: భౌతిక/ప్రాంతీయ వర్గాలకు &quot;లో&quot; కంటే &quot;లోని&quot; అనడం వ్యాకరణబద్ధంగా బాగుంటుంది (ఉదా: అమెరికాలోని దేవాలయాలు, భారతదేశంలోని నదులు).
* అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు: కేవలం 'అమెరికా' అని కాకుండా స్పష్టత కోసం 'అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల' అని వాడటం మంచిది.

'''3. కాలక్రమ వర్గాలు'''
*శతాబ్దాలు &amp; దశాబ్దాలు:
* &quot;11 వ&quot; అని స్పేస్ ఇవ్వకుండా &quot;11వ&quot; అని కలపి రాయాలి.
* &quot;11వ శతాబ్దం&quot; కాకుండా &quot;11వ శతాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే వ్యాకరణానికి సరైన రూపం వస్తుంది.
* దశాబ్దాలకు &quot;1930లు&quot; అనడం కంటే &quot;1930వ దశాబ్దపు&quot; అని ఉపయోగిస్తే ప్రామాణికంగా ఉంటుంది.

'''4. శబ్దకోశం &amp; సమాసాలు'''
*పదాల కలయిక: మాత్ర్ దేవతలు-&gt; మాతృదేవతలు, వృక్ష శాస్త్రం -&gt; వృక్షశాస్త్రం, నృత్య కళాకారులు -&gt; నృత్యకళాకారులు అని సమాసపదాలను కలిపి రాయాలి.
* భాషా పదాలు: ఇంగ్లీషు కంటే తెలుగు పదం &quot;ఆంగ్లం&quot; వాడటానికే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి (ఉదా: *ఆంగ్ల రచయితలు).
* స్త్రీల వర్గాలు: మహిళా కళాకారులకు రచయిత్రులు, కవయిత్రులు, నటీమణులు వంటి పదాలు తెలుగుదనంతో శోభిస్తాయి. వీలుకాని చోట 'మహిళా ----' అని వాడవచ్చు.
* పట్టణాల పేర్లు: ప్రామాణికమైన ఆధునిక పేర్లనే వాడాలి (ఉదా: ముంబై, చెన్నై).
* పదవుల పేర్లు: &quot;శాసన సభ్యులు&quot; కంటే &quot;శాసనసభ సభ్యులు&quot; లేదా &quot;శాసనసభ్యులు&quot; అనడం వ్యాకరణ రీత్యా సరైనది.

'''5. నకిలీ/పునరావృత వర్గాల తొలగింపు &amp; విలీనం'''
*ఎర్ర లింకులు &amp; ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు: ఒకే విషయాకి ఉన్న వేర్వేరు వర్గాలను (ఉదా: హిందూమతం, హిందూ మతము, హిందూమతము) ఒకే ప్రామాణిక వర్గంలోకి విలీనం చేసి, మిగిలిన అనవసర/ఎర్ర వర్గాలను తొలగించి పునఃసృష్టి కాకుండా రక్షించాలి.
*బాట్‌/స్పామ్ నివారణ: విధాన నిర్ణయం జరిగాక పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలను సృష్టించి వ్యాసాలను తరలించే ప్రక్రియను నియమానుసారంగా ఒకేసారి (ప్రాజెక్టు ద్వారా) చేయాలి తప్ప విడివిడిగా అసంపూర్తిగా చేయకూడదు.

'''6. బహువచన ప్రక్రియ, ప్రత్యయాలు'''
* బహువచనాలు: ప్రతీ వర్గం పేరులో స్పష్టత కోసం బహువచనాన్నే వాడాలి (ఉదా: &quot;తెలంగాణ రచయిత&quot; కాకుండా &quot;తెలంగాణ రచయితలు&quot; అని ఉండాలి).
* ప్రత్యయం వాడకం: విభక్తి ప్రత్యయం లేకుండా నేరుగా నామవాచకాన్ని వాడటం కంటే, వ్యాకరణ బంధం కోసం &quot;కి చెందిన&quot; లేదా &quot;సంబంధించిన&quot; లేదా సందర్భాన్ని బట్టి &quot;లోని&quot; అనడం స్పష్టత ఇస్తుంది.
* ఉదాహరణకు: &quot;హైదరాబాద్ వ్యక్తులు&quot; అనడం కంటే &quot;హైదరాబాద్‌కు చెందిన వ్యక్తులు&quot; లేదా &quot;హైదరాబాద్‌లోని వ్యక్తులు&quot; అనడం సముచితం.

'''7. వ్యక్తుల వర్గీకరణ &amp; వృత్తులు'''
* లింగభేద వర్గీకరణ: పురుషులకు సంబంధించి ప్రత్యేకంగా &quot;పురుష నటులు&quot; అని కాకుండా సాధారణంగా &quot;నటులు&quot; అనవచ్చు. మహిళలకు మాత్రం ప్రసిద్ధ వాడుకను బట్టి &quot;నటీమణులు / మహిళా నటులు&quot; అని వర్గీకరించడం సులభంగా ఉంటుంది.
* జాతీయత vs ప్రాంతం: వ్యక్తుల వర్గీకరణలో దేశం/రాష్ట్రం ప్రాతిపదికగా మార్చాలి.
* ఉదా: &quot;భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు&quot;, &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు&quot;, &quot;తెలంగాణ కవులు&quot;.

'''8. మూసలు &amp; వర్గాల క్రమానుగత నిర్మాణం'''
* ప్రధాన వర్గం: ప్రతీ చిన్న వర్గం తప్పనిసరిగా ఒక ప్రధాన వర్గంలో భాగామై ఉండాలి. ఉదాహరణకు &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనేది &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot;, &quot;హైదరాబాద్ నిర్మాణాలు&quot; రెండింటి కిందకూ రావాలి.
* మధ్యంతర వర్గాల నిర్వహణ: వికీపీడియా నిర్వహణకు వాడే వర్గాలు (ఉదా: వికీపీడియా మొలక వ్యాసాలు, సవరణలు కోరిన వ్యాసాలు) సాధారణ పాఠకులకు కనిపించకుండా &quot;దాచిన వర్గాలు&quot; గా మార్చాలి.

'''9. అనువాదాలు &amp; వికీడేటా అనుసంధానం'''
* వికీడేటా లంకెలు: ప్రతీ వర్గాన్ని వికీడేటా ఐటమ్‌ తో తప్పనిసరిగా అనుసంధానించాలి. దీనివల్ల ఇతర భాషల వికీపీడియాల్లో ఉన్న వర్గాలతో అనుసంధానమై, భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ వికీ ప్రాజెక్టులతో అనువదించడం/డేటా మార్పిడి సులభమవుతుంది.
* ఆంగ్ల వర్గాల యథాతథ అనువాదం వద్దు: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని Category Structure ని నేరుగా అనువాదం చేయకుండా, తెలుగు భాషా సౌందర్యం, నేటివిటీ, వ్యాకరణ నిబంధనలకు తగినట్లుగా వర్గాలను సృష్టించాలి.

'''10. ఖాళీ వర్గాలు &amp; మొలక వర్గాలు'''
* కనీస వ్యాసాలు: కనీసం 3 నుండి 5 వ్యాసాలు లేనిదే క్రొత్త వర్గాన్ని సృష్టించకుండా నియంత్రించాలి. కేవలం ఒకే ఒక్క వ్యాసం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త వర్గాన్ని తయారు చేస్తే వర్గాల సంఖ్య పెరిగిపోయి గందరగోళం ఏర్పడుతుంది.
* ఖాళీ వర్గాల తొలగింపు: ఎటువంటి వ్యాసాలు లేదా ఉపవర్గాలు లేని వర్గాలను గుర్తించి త్వరితగతిన తొలగించాలి.

'''11. నావిగేషన్ &amp; వర్గాల పరిమితి'''
* అతి-వర్గీకరణ నివారణ: ఒక వ్యాసానికి పరిమితికి మించి వర్గాలు చేర్చకుండా చూడాలి. ఉదాహరణకు, ఒక వ్యాసం ఇప్పటికే &quot;హైదరాబాద్‌లోని దేవాలయాలు&quot; అనే వర్గంలో ఉంటే, దానికి మళ్ళీ ప్రధాన వర్గం &quot;తెలంగాణలోని దేవాలయాలు&quot; లేదా &quot;భారతదేశంలోని దేవాలయాలు&quot; అని విడివిడిగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.
* సునిశిత వర్గీకరణ: వ్యాసం వీలైనంత నిర్దిష్టమైన లోతైన ఉపవర్గానికి చెంది ఉండాలి.

'''12. వర్గాల వివరణ పేజీలు'''
* వర్గం పేజీలో వివరణ: ప్రతి ప్రధాన వర్గం పేజీ పైన ఆ వర్గం దేనిని ఉద్దేశించినది, అందులో ఎలాంటి వ్యాసాలు చేర్చాలో 1-2 వాక్యాల చిన్న వివరణ ఉంచాలి.

'''13. స్వయంకృత/యంత్ర అనువాదాల వర్గాలు'''
* గూగుల్/యంత్ర అనువాదాల గుర్తింపు: గతంలో గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ లేదా బాట్ల ద్వారా వచ్చి పడిన అస్పష్టమైన, వ్యాకరణ దోషాలున్న వర్గాల పేర్లను (ఉదా: &quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు నుండి ప్రజలు&quot;) గుర్తించి, వాటిని సరైన వ్యాకరణ రూపంలోకి మార్చాలి.
* ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ నియంత్రణ: వికీపీడియాలో వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పుడు స్వయంచాలకంగా వచ్చే ఆంగ్ల వర్గాల దిగుమతిని అరికట్టేలా ట్రాన్స్‌లేషన్ టూల్ సెట్టింగ్స్‌ను సవరించాలి.

'''14. సముదాయ భాగస్వామ్యం &amp; బాట్ ప్రాజెక్ట్'''
* చర్చల ద్వారా స్పష్టమైన నిర్ణయం: ఏదైనా కీలకమైన వర్గాన్ని మార్చడానికి లేదా తొలగించడానికి ముందే సముదాయంలో సహమతి కు రావడానికి నిర్ణీత గడువు (ఉదా: 14 రోజులు) కేటాయించాలి.
* విధాన నిర్ణయ పేజీ: చర్చ ముగిశాక, కుదిరిన అంగీకారాలను ఒక స్పష్టమైన &quot;వర్గాల నామకరణ విధానం&quot; గా మార్చి వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో ఉంచాలి.
* బాట్ సహాయంతో మార్పులు: వర్గాల పేర్లను మార్చడం మానవీయంగా చేయడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్నది కాబట్టి, సముదాయం ఆమోదం పొందిన తర్వాత 'వికీపీడియా బాట్' ద్వారా ఒకేసారి వ్యాసాలను పాత వర్గం నుండి క్రొత్త వర్గానికి తరలించాలి.
--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:02, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

==కళాసాగర్ అభిప్రాయాలు==
తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి.
* వర్గాల గురించి సరిఅయిన అవగాహన లేకపోవడం వలన నేను కూడా కొన్ని తప్పిదాలు చేశాను. ఆ విషయం చదువరి గారు, రాజశేఖర్ గారు నా దృష్టికి తెచ్చారు. అప్పటినుండి వర్గాలు సృష్టించేప్పుడు జాగ్రత్త పడుతున్నాను.
--[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 05:03, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
{{Discussion bottom}}

[[వర్గం:రచ్చబండ చర్చలు]]
[[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]]</text>
      <sha1>g3cc362uulm5f1083htu6hfdm0hcyn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆషెర్ బ్రౌన్ డ్యురాండ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>510905</id>
    <revision>
      <id>4980300</id>
      <parentid>4970041</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>4980300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25634" sha1="se2eobend1iu4muuux2izuuqg5qtxhj" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=ఆషెర్ బ్రౌన్ డ్యురాండ్|image=Asher B. Durand by Abraham Bogardus.jpg|image_size=|caption=ఆషెర్ బ్రౌన్ డ్యురాండ్, {{Circa|1869}}, అబ్రహం బోగార్డస్ చే|birth_name=|birth_date={{Birth date |1796|8|21}}|birth_place=మాపుల్‌వుడ్, న్యూజెర్సీ, యు.ఎస్.|death_date={{death date and age |1886|9|17|1796|8|21}}|death_place=మాపుల్‌వుడ్, న్యూజెర్సీ, యు.ఎస్.|known_for=చిత్రలేఖనం, ప్రకృతి దృశ్య కళ|training=|movement=హడ్సన్ రివర్ స్కూల్|notable_works=|patrons=|awards=}}

'''ఆషెర్ బ్రౌన్ డ్యురాండ్''' (ఆగస్టు 21, 1796 &amp;#x2013; సెప్టెంబర్ 17, 1886) ఒక అమెరికన్ ఎన్‌గ్రేవర్ (చెక్కేవాడు), హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకారుడు]]. 
==తొలినాటి జీవితం== 
డ్యురాండ్ [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని మాపుల్‌వుడ్ (అప్పటి జెఫర్సన్ విలేజ్) లో జన్మించాడు, అక్కడే మరణించాడు. అతను పదకొండు మంది పిల్లలలో ఎనిమిదవవాడు. డ్యురాండ్ తండ్రి గడియారాల తయారీదారుడు, వెండి పనివాడు. డ్యురాండ్ 1812 నుండి 1817 వరకు ఒక ఎన్‌గ్రేవర్ వద్ద అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు, తరువాత కంపెనీ యజమాని చార్లెస్ కుషింగ్ రైట్ (1796&amp;#x2013;1854) తో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకున్నాడు,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Charles Cushing Wright (1796-1854)|url=http://www.nyhistory.org/exhibit/charles-cushing-wright-1796-1854|access-date=14 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160613051134/http://www.nyhistory.org/exhibit/charles-cushing-wright-1796-1854|archive-date=13 జూన్ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అతను [[న్యూయార్క్]] కార్యాలయాన్ని నిర్వహించమని డ్యురాండ్‌ను కోరాడు. 1823లో జాన్ ట్రంబుల్ కోసం ''డిక్లరేషన్ ఆఫ్ ఇండిపెండెన్స్''ను అతను చెక్కాడు, ఇది డ్యురాండ్‌ను దేశంలోని అత్యుత్తమ ఎన్‌గ్రేవర్లలో ఒకరిగా నిలబెట్టింది. ఈ ప్రాజెక్టుకు మూడు సంవత్సరాలు పట్టింది, అతనికి $3,000 చెల్లించారు. 1829, 1850 మధ్య కాలంలో అతను ''ది టోకెన్ అండ్ అట్లాంటిక్ సావనీర్'' వార్షిక బహుమతి పుస్తకానికి బొమ్మలు, చెక్కడాలు సమర్పించాడు, ఇందులో 1829 సంపుటికి శీర్షిక పేజీ కూడా ఉంది. సమకాలీన విమర్శకుడు జాన్ నీల్ ''ది అట్లాంటిక్ సావనీర్'' (1830) కోసం శామ్యూల్ ఎఫ్.బి. మోర్స్ గీసిన ''ది వైఫ్'' డ్యురాండ్ చెక్కడాని ప్రశంసించాడు, అసలు చిత్రం కంటే ఇది మెరుగ్గా ఉందని నీల్ పేర్కొన్నాడు.&lt;ref name=&quot;Lovejoy&quot;&gt;{{cite journal |last=Lovejoy |first=David S. |date=Winter 1955 |title=American Painting in Early Nineteenth-Century Gift Books |url=https://www.jstor.org/stable/2710429 |journal=American Quarterly |volume=7 |pages=358–359 |doi=10.2307/2710429 |url-access=subscription |number=4}}&lt;/ref&gt; 1825 లో [[న్యూయార్క్]] డ్రాయింగ్ అసోసియేషన్ ఏర్పాటు చేయడంలో డ్యురాండ్ సహాయం చేశాడు, ఇది తరువాత నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌గా మారింది; అతను 1845 నుండి 1861 వరకు ఆ సంస్థకు అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. అక్కడ అతను 1826, 1860 మధ్య కాలంలో 181 చెక్కడాలు, చిత్రాలను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref name=&quot;Lovejoy&quot; /&gt; బ్యాంక్ నోట్లపై ఆషెర్ చేసిన చెక్కడాలు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] మొట్టమొదటి తపాలా బిళ్ళలు, 1847 సిరీస్‌కు చిత్రాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=1847: America's First Stamps|url=http://postalmuseum.si.edu/stampgallery/1847.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731210827/https://postalmuseum.si.edu/stampgallery/1847.html|archive-date=2018-07-31|access-date=2016-11-21}}&lt;/ref&gt; అతని సోదరుడు సైరస్‌తో కలిసి అతను 1851 తదుపరి సంచికలలో కొన్నింటిని కూడా చెక్కాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.philatelicdatabase.com/united-states/the-men-who-engraved-early-u-s-stamps-1955/ |title=''The Men Who Engraved Early U.S. Stamps'' (1955) |access-date=2026-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202082711/http://www.philatelicdatabase.com/united-states/the-men-who-engraved-early-u-s-stamps-1955/ |archive-date=2017-02-02 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సమకాలీన కళా చరిత్రకారుడు విలియం డన్‌లాప్ డ్యురాండ్‌ను అమెరికా మొదటి ఎన్‌గ్రేవర్ అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;Lovejoy&quot; /&gt;
== చిత్రలేఖన వృత్తి ==
[[దస్త్రం:Asher_Durand_Kindred_Spirits.jpg|thumb|ఆషెర్ డ్యురాండ్, ''కిండ్రెడ్ స్పిరిట్స్'', 1849]]
తన పోషకుడు లూమన్ రీడ్ ప్రోత్సాహంతో డ్యురాండ్ ప్రధాన ఆసక్తి 1830 నాటికి ఎన్‌గ్రేవింగ్ నుండి తైలవర్ణ చిత్రలేఖనానికి మారింది. 1837లో అతను తన స్నేహితుడు థామస్ కోల్‌తో కలిసి అడిరోండాక్స్ పర్వతాలలోని స్క్రూన్ సరస్సుకు స్కెచింగ్ యాత్రకు వెళ్ళాడు, ఆ వెంటనే ప్రకృతి దృశ్య చిత్రలేఖనంపై దృష్టి పెట్టడం ప్రారంభించాడు. అతను కాట్స్కిల్స్, అడిరోండాక్స్, న్యూహాంప్‌షైర్ శ్వేత పర్వతాలలో (వైట్ మౌంటైన్స్) వేసవి కాలాలు గడిపాడు, వందలాది డ్రాయింగ్‌లు, ఆయిల్ స్కెచ్‌లను రూపొందించాడు, ఇవి తరువాత పూర్తయిన అకాడమీ ముక్కలలో చేర్చబడ్డాయి, ఇవి హడ్సన్ రివర్ స్కూల్‌ను నిర్వచించడంలో సహాయపడ్డాయి.
చెట్లు, రాళ్ళు, ఆకుల వివరణాత్మక చిత్రణలకు డ్యురాండ్ ప్రత్యేకంగా గుర్తుండిపోతాడు. అతను సాధ్యమైనంత వాస్తవికతతో నేరుగా ప్రకృతి నుండి గీయడానికి న్యాయవాదిగా ఉన్నాడు. డ్యురాండ్ ఇలా వ్రాశాడు, &quot;[కళాకారుడు] తనకు [ప్రకృతి] ప్రదర్శించే దేనినైనా ఆమె అనంతంతో సన్నిహితంగా మారేంత వరకు... సత్యం నుండి ఉద్దేశపూర్వకంగా వైదొలగడం ద్వారా ఆమె పవిత్రతను అపవిత్రం చేయనివ్వవద్దు.&quot;

[[File:Brown Gray Durand 1850.jpg|thumb|left|ఎడమ నుండి కుడికి: హెన్రీ కిర్క్ బ్రౌన్, హెన్రీ పీటర్స్ గ్రే, డ్యురాండ్, 1850]]ఇతర హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల మాదిరిగానే ప్రకృతి దేవుని అవ్యక్త అభివ్యక్తి అని డ్యురాండ్ నమ్మాడు. అతను 19వ శతాబ్దపు మధ్యకాలపు [[న్యూయార్క్]] కళా పత్రిక ''ది క్రేయాన్''లో &quot;లెటర్స్ ఆన్ ల్యాండ్‌స్కేప్ పెయింటింగ్&quot; వ్యాసంలో ఈ భావనను, కళపై తన సాధారణ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశాడు. డ్యురాండ్ ఇలా వ్రాశాడు, &quot;[కనిపించే] సృష్టిలో దేవుని పని ప్రాతినిధ్యం వహించడం ప్రకృతి దృశ్య కళ నిజమైన ప్రావిన్స్...&quot;[[File:Brooklyn Museum - The First Harvest in the Wilderness - Asher B. Durand - overall.jpg|thumb|''ది ఫస్ట్ హార్వెస్ట్ ఇన్ ది వైల్డర్‌నెస్'', సుమారు 1855, బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం]]కాట్స్కిల్స్ పర్వతాల ప్రకృతి దృశ్యంలో తోటి హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుడు థామస్ కోల్, కవి విలియం కల్లెన్ బ్రయంట్‌లను చూపే 1849 నాటి తన చిత్రం ''కిండ్రెడ్ స్పిరిట్స్''కు డ్యురాండ్ ప్రసిద్ధి చెందాడు. 1848లో కోల్ మరణించిన తరువాత అతనికి నివాళిగా, బ్రయంట్‌కు బహుమతిగా ఇది చిత్రించబడింది. బ్రయంట్ కుమార్తె జూలియా 1904లో న్యూయార్క్ పబ్లిక్ లైబ్రరీకి విరాళంగా ఇచ్చిన ఈ చిత్రాన్ని లైబ్రరీ మే 2005లో సోథెబీస్ ఉపయోగించి వేలంలో ఆలిస్ వాల్టన్‌కు $35 మిలియన్లకు విక్రయించింది (ఈ విక్రయం సీల్డ్, ఫస్ట్ బిడ్ వేలంగా నిర్వహించబడింది, కాబట్టి అసలు అమ్మకపు ధర తెలియదు). అయితే $35 మిలియన్ల వద్ద ఇది ఆ సమయంలో ఒక అమెరికన్ పెయింటింగ్ కోసం చెల్లించిన రికార్డు ధర అవుతుంది.

డ్యురాండ్ మరొక పెయింటింగ్ ''ప్రోగ్రెస్'' (1853), దీనిని ఒక రైల్‌రోడ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ నియమించాడు. ఈ ప్రకృతి దృశ్యం అమెరికా పురోగతిని, ప్రకృతి స్థితి నుండి (ఎడమవైపు, స్థానిక అమెరికన్లు చూసే చోట), కుడి వైపుకు, రోడ్లు, టెలిగ్రాఫ్ వైర్లు, కాలువ, గిడ్డంగులు, రైల్‌రోడ్‌లు, స్టీమ్‌బోట్‌లు ఉన్న చోట చూపుతుంది. డిసెంబర్ 2018లో దీనిని ఒక అనామక దాత అంచనా వేసిన $40 మిలియన్లకు కొనుగోలు చేసి వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌కు ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Acquisitions of the month: December 2018 |url=https://www.apollo-magazine.com/acquisitions-of-the-month-december-2018/ |website=Apollo Magazine|date=11 January 2019 }}&lt;/ref&gt;

2007లో బ్రూక్లిన్ [[మ్యూజియం]] ముప్పై ఐదు సంవత్సరాలకు పైగా చిత్రకారుడికి అంకితం చేయబడిన మొదటి మోనోగ్రాఫిక్ ప్రదర్శనలో దాదాపు అరవై డ్యురాండ్ రచనలను ప్రదర్శించింది. &quot;కిండ్రెడ్ స్పిరిట్స్: ఆషెర్ బి. డ్యురాండ్ అండ్ ది అమెరికన్ ల్యాండ్‌స్కేప్&quot; పేరుతో ఈ ప్రదర్శన మార్చి 30 నుండి 2007 జూలై 29 వరకు జరిగింది.

అక్టోబర్ 1, 2010 - జనవరి 9, 2011 వరకు మాడ్రిడ్‌లోని ఫుండాసియోన్ జువాన్ మార్చ్ డ్యురాండ్ పనికి సంబంధించిన రెట్రోస్పెక్టివ్ అయిన &quot;ది అమెరికన్ ల్యాండ్‌స్కేప్స్ ఆఫ్ ఆషెర్ బి. డ్యురాండ్ (1796–1886)&quot; ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The American Landscapes of Asher B. Durand (1796–1886) {{!}} Fundación Juan March |url=https://www.march.es/en/exhibitions/american-landscapes-asher-b-durand-1796-1886,%20https://www.march.es/en/exhibitions/american-landscapes-asher-b-durand-1796-1886 |access-date=2025-12-10 |website=www.march.es |language=en}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

డ్యురాండ్ న్యూయార్క్‌లోని బ్రూక్లిన్‌లోని గ్రీన్-వుడ్ స్మశానవాటికలో అంత్యక్రియలు చేయబడ్డాడు.

==గ్యాలరీ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Declaration.JPG|'''1823'''&lt;br&gt; ''డిక్లరేషన్ ఆఫ్ ఇండిపెండెన్స్'' (ఎన్‌గ్రేవింగ్)
The Capture of Major Andre, 1833 - Asher Durand (Worcester Art Mus 1933.161).jpg|'''1833'''&lt;br&gt;''ది క్యాప్చర్ ఆఫ్ మేజర్ ఆండ్రీ''
Luman Reed.jpg|'''1835'''&lt;br&gt; ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ లూమన్ రీడ్''
View near Rutland, VT.jpg|'''1837'''&lt;br&gt; ''వ్యూ నియర్ రట్లాండ్, వెర్మోంట్''
HRSOA AsherDurand-GatheringStorm.jpg|'''1837'''&lt;br&gt; ''గాదరింగ్ స్టోర్మ్''
The Beeches MET DT75.jpg|'''1845'''&lt;br&gt;''ది బీచెస్''
The Hunter by Asher Brown Durand.jpg|'''1846''' ''ది హంటర్''
The Indian's Vespers by Asher Brown Durand, 1847.jpg|'''1847'''&lt;br&gt; ''ది ఇండియన్స్ వెస్పర్స్''
Nature Study Trees Newburgh New York Asher B Durand.jpeg|'''1849'''&lt;br&gt; ''నేచర్ స్టడీ, ట్రీస్, న్యూబర్గ్, న్యూయార్క్''
1850, Durand, Asher Brown, Kaaterskill Landscape.jpg|'''1850'''&lt;br&gt; ''కాటర్‌స్కిల్ ల్యాండ్‌స్కేప్'', ప్రిన్స్టన్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ మ్యూజియం
Asher Brown Durand - Landscape, Scene from &quot;Thanatopsis&quot;.jpg|'''1850'''&lt;br&gt;''ల్యాండ్‌స్కేప్—సీన్ ఫ్రమ్ &quot;థానాటోప్సిస్&quot;'', మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్
Progress by Asher Brown Durand.jpg|'''1853''' &lt;br&gt; ''ప్రోగ్రెస్'', వర్జీనియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్
Asher Brown Durand - The Catskills - Walters 37122.jpg|'''1859''' &lt;br&gt;''ది కాట్స్కిల్స్'', ది వాల్టర్స్ ఆర్ట్ మ్యూజియం
1859, Durand, Asher Brown, Landscape.jpg|'''1859''' &lt;br&gt; ''ల్యాండ్‌స్కేప్'', ప్రిన్స్టన్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ మ్యూజియం
Rocky Cliff Asher Durand.jpeg|'''1860'''&lt;br&gt;''రాకీ క్లిఫ్'', సుమారు 1860, రైనోల్డా హౌస్ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్
&lt;/gallery&gt;

==బాహ్య వీడియో==
[[File:American art museum.oggtheora.ogv|thumb|left|ఆషెర్ బ్రౌన్ డ్యురాండ్]]
==ఇవి కూడా చూడండి==
* హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==మరింత చదవడానికి==
===పుస్తకాలు===
*{{Cite book |title=American Paradise: The World of the Hudson River School |first=John K. |last=Howat |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |location=New York, NY |year=1987 |isbn=978-0-87099-496-8 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/americanparadise0000unse }}
*{{Cite book|title=The Anatomy of Nature: Geology &amp; American Landscape Painting, 1825–1875.|first=Rebecca|last=Bedell|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ.|year=2001|isbn=0-691-10291-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/anatomyofnatureg0000bede}}
*{{Cite book |title=The Life and Times of Asher B. Durand |first=John |last=Durand |year=2006 |publisher=Black Dome Press Corp. |location=Hensonville, NY |isbn=978-1-883789-50-3}}
*{{Cite book |title=Kindred Spirits: Asher B. Durand and the American Landscape |year=2007 |publisher=D. Giles Ltd. |location=New York, NY |first=Linda |last=Ferber |isbn=978-1-904832-26-3}}

===వార్తాపత్రికలు===
*{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/SB113079900058884594 |title=At the New York Public Library, It's Sell First, Raise Money Later |first=Lee |last=Rosenbaum |date=2005-11-01 |access-date=2011-02-27 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |location=New York, NY |publisher=[[Les Hinton]]}}
*{{Cite news |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1886/09/20/103982818.pdf |title=An Old-Time Artist Dead: What American Art Owes to Asher Brown Durand |date=1886-09-20 |access-date=2011-02-27 |newspaper=[[The New York Times]] |location=New York, NY}}
*{{Cite news |url=http://www.tuscaloosanews.com/article/20110227/NEWS/110229628/1007/news02?Title=Fate-of-Warner-s-art-collection-in-question-with-sale-of-Progress- |title=Fate of Warner's art collection in question with sale of 'Progress' |first=Douglas |last=Ray |date=2011-02-27 |access-date=2011-02-27 |newspaper=[[The Tuscaloosa News]] |location=Tuscaloosa, AL |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054206/http://www.tuscaloosanews.com/article/20110227/NEWS/110229628/1007/news02?Title=Fate-of-Warner-s-art-collection-in-question-with-sale-of-Progress- |url-status=dead }}
*{{Cite news |url=http://www.tuscaloosanews.com/article/20110227/NEWS/110229629/1007/news02?Title=Warner-s-highly-respected-collection-loses-8216-Progress- |title=Warner's highly respected collection loses 'Progress' |first=Mark Hughes |last=Cobb |date=2011-02-27 |access-date=2011-02-27 |newspaper=[[The Tuscaloosa News]] |location=Tuscaloosa, AL |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191159/http://www.tuscaloosanews.com/article/20110227/NEWS/110229629/1007/news02?Title=Warner-s-highly-respected-collection-loses-8216-Progress- |url-status=dead }}
*{{Cite news |url=http://www.palmbeachdailynews.com/news/society-of-the-four-arts-exhibiting-hudson-river-1265868.html |title=Society of the Four Arts exhibiting Hudson River School paintings |first=Jan |last=Sjostrom |date=2011-02-18 |access-date=2011-02-27 |newspaper=[[Palm Beach Daily News]] |location=Palm Beach, FL |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110223135914/http://www.palmbeachdailynews.com/news/society-of-the-four-arts-exhibiting-hudson-river-1265868.html |archive-date=2011-02-23 }}
*{{Cite news |url=http://www.sandiegoreader.com/news/2008/feb/27/oversoul/ |title=Oversoul |newspaper=[[San Diego Reader]] |location=San Diego, CA |first=W. S. |last=Di Piero |date=2008-02-27 |access-date=2011-02-27}}

===ఆన్‌లైన్ ప్రచురణలు===
* Avery, Kevin J. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/dura/hd_dura.htm “Asher Brown Durand (1796–1886).”] In ''Heilbrunn Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. (October 2009)

==బాహ్య లింకులు==
{{Commons category|Asher Brown Durand}}
{{EB1911 poster|Durand, Asher Brown}}
*[http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?ID=1364 Smithsonian Institution, Asher B. Durand Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607070154/http://americanart.si.edu/collections/search/artist/?ID=1364 |date=2011-06-07 }}
*[http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/nyhs/durand/index.html The Asher B. Durand Print Collection] at the New York Historical Society 
*[https://web.archive.org/web/20141122152715/http://whitemountainart.com/ArtistGalleries/gal_abd.htm White Mountain paintings by Asher Brown Durand]
*[https://web.archive.org/web/20141110093030/http://whitemountainart.com/Biographies/bio_abd.htm Biography of Asher Brown Durand on White Mountain Art &amp; Artists]
*[http://www.artcyclopedia.com/artists/durand_asher_b.html Artcyclopedia: Paintings in Museums and Public Art Galleries]
*[http://artchive.com/artchive/D/durand.html Art Archive - Asher Brown Durand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807162044/http://www.artchive.com/artchive/D/durand.html |date=2011-08-07 }}
*[https://web.archive.org/web/20071214135356/http://www.tfaoi.com/aa/6aa/6aa4d.htm New York Historical Society - Lee A. Vedder, Luce Curatorial Fellow in American Art]
*[https://web.archive.org/web/20110717121428/http://blurblawg.typepad.com/files/property_progress_antebellum_landscape_art.pdf Alfred L. Brophy, &quot;Property and Progress: Antebellum Landscape Art and Property Law,&quot; ''McGeorge Law Review'' 40 (2009): 601-59.]
*[https://web.archive.org/web/20120304151708/http://www.reynoldahouse.org/discover/collections/selected_works.php Reynolda House Museum of American Art]
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 ''Art and the empire city: New York, 1825-1861''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains extensive material on Durand (see index)
*[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/38038/rec/39 ''American paradise: the world of the Hudson River school''], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Durand (see index)
* [http://www.green-wood.com/burial_results/index.php Green-Wood Cemetery Burial Search]
* {{Librivox author |id=16604}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Durand, Asher Brown}}
[[వర్గం:1796 జననాలు]]
[[వర్గం:1886 మరణాలు]]
[[వర్గం:19వ శతాబ్దపు కళాకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>se2eobend1iu4muuux2izuuqg5qtxhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మీడియావికీ:Gadget-twinklewelcome.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>512008</id>
    <revision>
      <id>4980258</id>
      <parentid>4980146</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Diff/4980140|4980140]] నుండి [[Special:Diff/4980146|4980146]] దాకా రద్దుచేసిన 3 కూర్పులు</comment>
      <origin>4980258</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="28496" sha1="7fbwldobt2ryl2ozejrucmdm5vtm8u1" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

(function() {

/*
 ****************************************
 *** twinklewelcome.js: Welcome module
 ****************************************
 * Mode of invocation:     Tab (&quot;Wel&quot;), or from links on diff pages
 * Active on:              Any page with relevant user name (userspace,
 *                         contribs, etc.) and diff pages
 */

Twinkle.welcome = function twinklewelcome() {
	if (Twinkle.getPrefill('twinklewelcome')) {
		if (Twinkle.getPrefill('twinklewelcome') === 'auto') {
			Twinkle.welcome.auto();
		} else {
			Twinkle.welcome.semiauto();
		}
	} else {
		Twinkle.welcome.normal();
	}
};

Twinkle.welcome.auto = function() {
	if (mw.util.getParamValue('action') !== 'edit') {
		// userpage not empty, aborting auto-welcome
		return;
	}

	Twinkle.welcome.welcomeUser();
};

Twinkle.welcome.semiauto = function() {
	Twinkle.welcome.callback(mw.config.get('wgRelevantUserName'));
};

Twinkle.welcome.normal = function() {
	const isDiff = mw.util.getParamValue('diff');
	if (isDiff) {
		// check whether the contributors' talk pages exist yet
		const $oldDiffUsernameLine = $('#mw-diff-otitle2');
		const $newDiffUsernameLine = $('#mw-diff-ntitle2');
		const $oldDiffHasRedlinkedTalkPage = $oldDiffUsernameLine.find('span.mw-usertoollinks a.new:contains(talk)').first();
		const $newDiffHasRedlinkedTalkPage = $newDiffUsernameLine.find('span.mw-usertoollinks a.new:contains(talk)').first();

		const diffHasRedlinkedTalkPage = $oldDiffHasRedlinkedTalkPage.length &gt; 0 || $newDiffHasRedlinkedTalkPage.length &gt; 0;
		if (diffHasRedlinkedTalkPage) {
			const spanTag = function(color, content) {
				const span = document.createElement('span');
				span.style.color = color;
				span.appendChild(document.createTextNode(content));
				return span;
			};

			const welcomeNode = document.createElement('strong');
			const welcomeLink = document.createElement('a');
			welcomeLink.appendChild(spanTag('Black', '['));
			welcomeLink.appendChild(spanTag('Goldenrod', 'welcome'));
			welcomeLink.appendChild(spanTag('Black', ']'));
			welcomeNode.appendChild(welcomeLink);

			if ($oldDiffHasRedlinkedTalkPage.length &gt; 0) {
				const oHref = $oldDiffHasRedlinkedTalkPage.attr('href');

				const oWelcomeNode = welcomeNode.cloneNode(true);
				oWelcomeNode.firstChild.setAttribute('href', oHref + '&amp;' + $.param({
					twinklewelcome: Twinkle.getPref('quickWelcomeMode') === 'auto' ? 'auto' : 'norm',
					vanarticle: Morebits.pageNameNorm
				}));
				$oldDiffHasRedlinkedTalkPage[0].parentNode.parentNode.appendChild(document.createTextNode(' '));
				$oldDiffHasRedlinkedTalkPage[0].parentNode.parentNode.appendChild(oWelcomeNode);
			}

			if ($newDiffHasRedlinkedTalkPage.length &gt; 0) {
				const nHref = $newDiffHasRedlinkedTalkPage.attr('href');

				const nWelcomeNode = welcomeNode.cloneNode(true);
				nWelcomeNode.firstChild.setAttribute('href', nHref + '&amp;' + $.param({
					twinklewelcome: Twinkle.getPref('quickWelcomeMode') === 'auto' ? 'auto' : 'norm',
					vanarticle: Morebits.pageNameNorm
				}));
				$newDiffHasRedlinkedTalkPage[0].parentNode.parentNode.appendChild(document.createTextNode(' '));
				$newDiffHasRedlinkedTalkPage[0].parentNode.parentNode.appendChild(nWelcomeNode);
			}
		}
	}
	// Users and IPs but not IP ranges
	if (mw.config.exists('wgRelevantUserName') &amp;&amp; !Morebits.ip.isRange(mw.config.get('wgRelevantUserName'))) {
		Twinkle.addPortletLink(() =&gt; {
			Twinkle.welcome.callback(mw.config.get('wgRelevantUserName'));
		}, 'Wel', 'twinkle-welcome', 'Welcome user');
	}
};

Twinkle.welcome.welcomeUser = function welcomeUser() {
	Morebits.Status.init(document.getElementById('mw-content-text'));
	$('#catlinks').remove();

    const params = {
       template: Twinkle.getPref('quickWelcomeTemplate') || 'welcome',
       article: Twinkle.getPrefill('vanarticle') || '',
       mode: 'auto'
};

	const userTalkPage = mw.config.get('wgFormattedNamespaces')[3] + ':' + mw.config.get('wgRelevantUserName');
	Morebits.wiki.actionCompleted.redirect = userTalkPage;
	Morebits.wiki.actionCompleted.notice = 'Welcoming complete, reloading talk page in a few seconds';

	const wikipedia_page = new Morebits.wiki.Page(userTalkPage, 'User talk page modification');
	wikipedia_page.setFollowRedirect(true);
	wikipedia_page.setCallbackParameters(params);
	wikipedia_page.load(Twinkle.welcome.callbacks.main);
};

Twinkle.welcome.callback = function twinklewelcomeCallback(uid) {
	if (uid === mw.config.get('wgUserName') &amp;&amp; !confirm('Are you really sure you want to welcome yourself?...')) {
		return;
	}

	const Window = new Morebits.SimpleWindow(600, 420);
	Window.setTitle('Welcome user');
	Window.setScriptName('Twinkle');
	Window.addFooterLink('Welcoming Committee', 'WP:WC');
	Window.addFooterLink('Welcome prefs', 'WP:TW/PREF#welcome');
	Window.addFooterLink('Twinkle help', 'WP:TW/DOC#welcome');
	Window.addFooterLink('Give feedback', 'WT:TW');

	const form = new Morebits.QuickForm(Twinkle.welcome.callback.evaluate);

	form.append({
		type: 'select',
		name: 'type',
		label: 'Type of welcome:',
		event: Twinkle.welcome.populateWelcomeList,
		list: [
			{ type: 'option', value: 'standard', label: 'Standard welcomes', selected: !mw.util.isIPAddress(mw.config.get('wgRelevantUserName')) },
			{ type: 'option', value: 'unregistered', label: 'Unregistered user welcomes', selected: mw.util.isIPAddress(mw.config.get('wgRelevantUserName')) || mw.util.isTemporaryUser(mw.config.get('wgRelevantUserName')) },
			{ type: 'option', value: 'wikiProject', label: 'WikiProject welcomes' },
			{ type: 'option', value: 'nonEnglish', label: 'Non-English welcomes' }
		]
	});

	form.append({
		type: 'div',
		id: 'welcomeWorkArea',
		className: 'morebits-scrollbox'
	});

	form.append({
		type: 'input',
		name: 'article',
		label: '* Linked article (if supported by template):',
		value: Twinkle.getPrefill('vanarticle') || '',
		tooltip: 'An article might be linked from within the welcome if the template supports it. Leave empty for no article to be linked.  Templates that support a linked article are marked with an asterisk.'
	});

	const previewlink = document.createElement('a');
	$(previewlink).on('click', () =&gt; {
		Twinkle.welcome.callbacks.preview(result); // |result| is defined below
	});
	previewlink.style.cursor = 'pointer';
	previewlink.textContent = 'Preview';
	form.append({ type: 'div', name: 'welcomepreview', label: [previewlink] });

	form.append({ type: 'submit' });

	var result = form.render();
	Window.setContent(result);
	Window.display();

	// initialize the welcome list
	const evt = document.createEvent('Event');
	evt.initEvent('change', true, true);
	result.type.dispatchEvent(evt);
};

Twinkle.welcome.populateWelcomeList = function(e) {
	const type = e.target.value;

	const container = new Morebits.QuickForm.Element({ type: 'fragment' });

	if ((type === 'standard' || type === 'unregistered') &amp;&amp; Twinkle.getPref('customWelcomeList').length) {
		container.append({ type: 'header', label: 'Custom welcome templates' });
		container.append({
			type: 'radio',
			name: 'template',
			list: Twinkle.getPref('customWelcomeList'),
			event: function() {
				e.target.form.article.disabled = false;
			}
		});
	}

	const sets = Twinkle.welcome.templates[type];
	$.each(sets, (label, templates) =&gt; {
		container.append({ type: 'header', label: label });
		container.append({
			type: 'radio',
			name: 'template',
			list: $.map(templates, (properties, template) =&gt; ({
					value: template,
					label: '{{' + template + '}}: ' + properties.description + (properties.linkedArticle ? '\u00A0*' : ''), // U+00A0 NO-BREAK SPACE
					tooltip: properties.tooltip // may be undefined
				})),
			event: function(ev) {
				ev.target.form.article.disabled = !templates[ev.target.value].linkedArticle;
			}
		});
	});

	const rendered = container.render();
	$(e.target.form).find('div#welcomeWorkArea').empty().append(rendered);

	const firstRadio = e.target.form.template[0];
	firstRadio.checked = true;
	const vals = Object.values(sets)[0];
	e.target.form.article.disabled = vals[firstRadio.value] ? !vals[firstRadio.value].linkedArticle : true;
};

// A list of welcome templates and their properties and syntax

// The four fields that are available are:
//   - &quot;description&quot;
//   - &quot;linkedArticle&quot; - when set to true, adds a &quot;Linked article (if supported by template):&quot; label and text box. The value typed into this text box is used to populate the $ARTICLE$ magic word below.
//   - &quot;syntax&quot;
//   - &quot;tooltip&quot;
// The three magic words that can be used in the &quot;syntax&quot; field are:
//   - $USERNAME$  - replaced by the welcomer's username, depending on user's preferences
//   - $ARTICLE$   - replaced by an article name, if &quot;linkedArticle&quot; is true
//   - $HEADER$    - adds a level 2 header (most templates already include this)
//   - $EXTRA$     - custom message to be added at the end of the template. not implemented yet.

Twinkle.welcome.templates = {
	standard: {
		'General welcome templates': {
			welcome: {
				description: 'standard welcome',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:స్వాగతం|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-retro': {
				description: 'a welcome message with a small list of helpful links',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-retro|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-short': {
				description: 'a shorter welcome message',
				syntax: '{{subst:W-short|$EXTRA$}}'
			},
			'welcome-cookie': {
				description: 'a welcome message with some helpful links and a plate of cookies',
				syntax: '{{subst:welcome cookie}} ~~~~'
			},
			welcoming: {
				description: 'welcome message with tutorial links and basic editing tips',
				syntax: '{{subst:Welcoming}}'
			}
		},

		'Specific welcome templates': {
			'welcome-belated': {
				description: 'welcome for users with more substantial contributions',
				syntax: '{{subst:welcome-belated|$USERNAME$}}'
			},
			'welcome student': {
				description: 'welcome for students editing as part of an educational class project',
				syntax: '$HEADER$ {{subst:welcome student|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome teacher': {
				description: 'welcome for course instructors involved in an educational class project',
				syntax: '$HEADER$ {{subst:welcome teacher|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome non-latin': {
				description: 'welcome for users with a username containing non-Latin characters',
				syntax: '{{subst:welcome non-latin|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome mentee': {
				description: 'welcome for mentor users to give to their mentees',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome mentee|$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome draft': {
				description: 'welcome for users who write draft articles',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome draft|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			}
		},

		'Problem user welcome templates': {
			'first article': {
				description: 'for someone whose first article did not meet page creation guidelines',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:first article|$ARTICLE$|$USERNAME$}}'
			},
			'welcome-COI': {
				description: 'for someone who has edited in areas where they may have a conflict of interest',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-COI|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-auto': {
				description: 'for someone who created an autobiographical article',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-auto|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-copyright': {
				description: 'for someone who has been adding copyright violations to articles',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-copyright|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome-delete': {
				description: 'for someone who has been removing information from articles',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-delete|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome-image': {
				description: 'welcome with additional information about images (policy and procedure)',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-image|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}}'
			},
			'welcome-LLM': {
				description: 'for someone whose initial efforts seem to be made with a large language model',
				syntax: '{{subst:welcome-LLM}} ~~~~'
			},
			'welcome-translation': {
				description: 'for someone whose initial efforts are unattributed translations from another language Wikipedia',
				syntax: '{{subst:welcome-translation}}'
			},
			'welcome-unsourced': {
				description: 'for someone whose initial efforts are unsourced',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unsourced|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			welcomelaws: {
				description: 'welcome with information about copyrights, NPOV, the sandbox, and vandalism',
				syntax: '{{subst:welcomelaws|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			welcomenpov: {
				description: 'for someone whose initial efforts do not adhere to the neutral point of view policy',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcomenpov|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			welcomevandal: {
				description: 'for someone whose initial efforts appear to be vandalism',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcomevandal|$ARTICLE$|$USERNAME$}}'
			},
			welcomespam: {
				description: 'welcome with additional discussion of anti-spamming policies',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcomespam|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			welcometest: {
				description: 'for someone whose initial efforts appear to be tests',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcometest|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			}
		}
	},

	unregistered: {
		'Unregistered user welcome templates': {
			'welcome-unregistered': {
				description: 'for unregistered users; encourages creating an account',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unregistered|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			thanks: {
				description: 'for unregistered users; short; encourages creating an account',
				linkedArticle: true,
				syntax: '== Welcome! ==\n{{subst:thanks|page=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-unregistered-test': {
				description: 'for unregistered users who have performed test edits',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unregistered-test|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome-unregistered-unconstructive': {
				description: 'for unregistered users who have vandalized or made unhelpful edits',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unregistered-unconstructive|$ARTICLE$|$USERNAME$}}'
			},
			'welcome-unregistered-constructive': {
				description: 'for unregistered users who fight vandalism or edit constructively',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unregistered-constructive|art=$ARTICLE$}}'
			},
			'welcome-unregistered-delete': {
				description: 'for unregistered users who have removed content from pages',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unregistered-delete|$ARTICLE$|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome-unregistered-unsourced': {
				description: 'for anonymous users who have added unsourced content',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-unregistered-unsourced|$ARTICLE$|$USERNAME$}}'
			}
		}
	},

	wikiProject: {
		'WikiProject-specific welcome templates': {
			'TWA invite': {
				description: 'invite the user to The Wikipedia Adventure (not a welcome template)',
				syntax: '{{subst:WP:TWA/InviteTW|signature=~~~~}}'
			},
			'welcome-anatomy': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in anatomy topics',
				syntax: '{{subst:welcome-anatomy}} ~~~~'
			},
			'welcome-athletics': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in athletics (track and field) topics',
				syntax: '{{subst:welcome-athletics}}'
			},
			'welcome-au': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Australia topics',
				syntax: '{{subst:welcome-au}} ~~~~'
			},
			'welcome-bd': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Bangladesh topics',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-bd|$USERNAME$||$EXTRA$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-bio': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in biographical topics',
				syntax: '{{subst:welcome-bio}} ~~~~'
			},
			'welcome-cal': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in California topics',
				syntax: '{{subst:welcome-cal}} ~~~~'
			},
			'welcome-cath': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Catholic topics',
				syntax: '{{subst:welcome-cath}}'
			},
			'welcome-conserv': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in conservatism topics',
				syntax: '{{subst:welcome-conserv}}'
			},
			'welcome-cycling': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in cycling topics',
				syntax: '{{subst:welcome-cycling}} ~~~~'
			},
			'welcome-dbz': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Dragon Ball topics',
				syntax: '{{subst:welcome-dbz|$EXTRA$|sig=~~~~}}'
			},
			'welcome-et': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Estonia topics',
				syntax: '{{subst:welcome-et}}'
			},
			'welcome-de': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Germany topics',
				syntax: '{{subst:welcome-de}} ~~~~'
			},
			'welcome-in': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in India topics',
				syntax: '{{subst:welcome-in|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome-math': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in mathematical topics',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-math|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-med': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in medicine topics',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-med|$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-no': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Norway topics',
				syntax: '{{subst:welcome-no}} ~~~~'
			},
			'welcome-pk': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Pakistan topics',
				syntax: '{{subst:welcome-pk|$USERNAME$}} ~~~~'
			},
			'welcome-phys': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in physics topics',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-phys|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-pl': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Poland topics',
				syntax: '{{subst:welcome-pl}} ~~~~'
			},
			'welcome-rugbyunion': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in rugby union topics',
				syntax: '{{subst:welcome-rugbyunion}} ~~~~'
			},
			'welcome-ru': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Russia topics',
				syntax: '{{subst:welcome-ru}} ~~~~'
			},
			'welcome-starwars': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Star Wars topics',
				syntax: '{{subst:welcome-starwars}} ~~~~'
			},
			'welcome-ch': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Switzerland topics',
				linkedArticle: true,
				syntax: '{{subst:welcome-ch|$USERNAME$|art=$ARTICLE$}} ~~~~'
			},
			'welcome-uk': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in Ukraine topics',
				syntax: '{{subst:welcome-uk}} ~~~~'
			},
			'welcome-roads': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in roads and highways topics',
				syntax: '{{subst:welcome-roads}}'
			},
			'welcome-videogames': {
				description: 'welcome for users with an apparent interest in video game topics',
				syntax: '{{subst:welcome-videogames}}'
			},
			'WikiProject Women in Red invite': {
				description: 'welcome for users with an interest in writing about women',
				syntax: '{{subst:WikiProject Women in Red invite|1=~~~~}}'
			}
		}
	},

	nonEnglish: {
		'Non-English welcome templates': {
			welcomeen: {
				description: 'welcome for users whose first language is not listed here',
				syntax: '{{subst:welcomeen}}'
			},
			'welcomeen-ar': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Arabic',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ar}}'
			},
			'welcomeen-sq': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Albanian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-sq}}'
			},
			'welcomeen-zh': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Chinese',
				syntax: '{{subst:welcomeen-zh}}'
			},
			'welcomeen-nl': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Dutch',
				syntax: '{{subst:welcomeen-nl}}'
			},
			'welcomeen-fi': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Finnish',
				syntax: '{{subst:welcomeen-fi}}'
			},
			'welcomeen-fr': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be French',
				syntax: '{{subst:welcomeen-fr}}'
			},
			'welcomeen-de': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be German',
				syntax: '{{subst:welcomeen-de}}'
			},
			'welcomeen-ha': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Hausa',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ha}}'
			},
			'welcomeen-he': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Hebrew',
				syntax: '{{subst:welcomeen-he}}'
			},
			'welcomeen-hi': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Hindi',
				syntax: '{{subst:welcomeen-hi}}'
			},
			'welcomeen-id': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Indonesian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-id}}'
			},
			'welcomeen-it': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Italian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-it}}'
			},
			'welcomeen-ja': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Japanese',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ja}}'
			},
			'welcomeen-ko': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Korean',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ko}}'
			},
			'welcomeen-ms': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Malay',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ms}}'
			},
			'welcomeen-ml': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Malayalam',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ml}}'
			},
			'welcomeen-mr': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Marathi',
				syntax: '{{subst:welcomeen-mr}}'
			},
			'welcomeen-no': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Norwegian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-no}}'
			},
			'welcomeen-or': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Oriya (Odia)',
				syntax: '{{subst:welcomeen-or}}'
			},
			'welcomeen-fa': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Persian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-fa}}'
			},
			'welcomeen-pl': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Polish',
				syntax: '{{subst:welcomeen-pl}}'
			},
			'welcomeen-pt': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Portuguese',
				syntax: '{{subst:welcomeen-pt}}'
			},
			'welcomeen-ro': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Romanian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ro}}'
			},
			'welcomeen-ru': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Russian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ru}}'
			},
			'welcomeen-es': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Spanish',
				syntax: '{{subst:welcomeen-es}}'
			},
			'welcomeen-sv': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Swedish',
				syntax: '{{subst:welcomeen-sv}}'
			},
			'welcomeen-th': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Thai',
				syntax: '{{subst:welcomeen-th}}'
			},
			'welcomeen-tl': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Tagalog',
				syntax: '{{subst:welcomeen-tl}}'
			},
			'welcomeen-tr': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Turkish',
				syntax: '{{subst:welcomeen-tr}}'
			},
			'welcomeen-uk': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Ukrainian',
				syntax: '{{subst:welcomeen-uk}}'
			},
			'welcomeen-ur': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Urdu',
				syntax: '{{subst:welcomeen-ur}}'
			},
			'welcomeen-vi': {
				description: 'welcome for users whose first language appears to be Vietnamese',
				syntax: '{{subst:welcomeen-vi}}'
			}
		}
	}

};

Twinkle.welcome.getTemplateWikitext = function(type, template, article) {
	// the iteration is required as the type=standard has two groups
	let properties;
	$.each(Twinkle.welcome.templates[type], (label, templates) =&gt; {
		properties = templates[template];
		if (properties) {
			return false; // break
		}
	});
	if (properties) {
		return properties.syntax
			.replace('$USERNAME$', Twinkle.getPref('insertUsername') ? mw.config.get('wgUserName') : '')
			.replace('$ARTICLE$', article || '')
			.replace(/\$HEADER\$\s*/, '== Welcome ==\n\n')
			.replace('$EXTRA$', ''); // EXTRA is not implemented yet
	}
	return '{{subst:' + template + (article ? '|art=' + article : '') + '}}' +
			(Twinkle.getPref('customWelcomeSignature') ? ' ~~~~' : '');
};

Twinkle.welcome.callbacks = {
	preview: function(form) {
		const previewDialog = new Morebits.SimpleWindow(750, 400);
		previewDialog.setTitle('Welcome template preview');
		previewDialog.setScriptName('Welcome user');
		previewDialog.setModality(true);

		const previewdiv = document.createElement('div');
		previewdiv.style.marginLeft = previewdiv.style.marginRight = '0.5em';
		previewdiv.style.fontSize = 'small';
		previewDialog.setContent(previewdiv);

		const previewer = new Morebits.wiki.Preview(previewdiv);
		const input = Morebits.QuickForm.getInputData(form);
		previewer.beginRender(Twinkle.welcome.getTemplateWikitext(input.type, input.template, input.article), 'User talk:' + mw.config.get('wgRelevantUserName')); // Force wikitext/correct username

		const submit = document.createElement('input');
		submit.setAttribute('type', 'submit');
		submit.setAttribute('value', 'Close');
		previewDialog.addContent(submit);

		previewDialog.display();

		$(submit).on('click', () =&gt; {
			previewDialog.close();
		});
	},
	main: function(pageobj) {
		const params = pageobj.getCallbackParameters();
		let text = pageobj.getPageText();

		// abort if mode is auto and form is not empty
		if (pageobj.exists() &amp;&amp; params.mode === 'auto') {
			Morebits.Status.info('Warning', 'User talk page not empty; aborting automatic welcome');
			Morebits.wiki.actionCompleted.event();
			return;
		}

		const welcomeText = Twinkle.welcome.getTemplateWikitext(params.type, params.template, params.article);

		if (Twinkle.getPref('topWelcomes')) {
			const hasTalkHeader = /^\{\{Talk ?header\}\}/i.test(text);
			if (hasTalkHeader) {
				text = text.replace(/^\{\{Talk ?header\}\}\n{0,2}/i, '');
				text = '{{Talk header}}\n\n' + welcomeText + '\n\n' + text;
				text = text.trim();
			} else {
				text = welcomeText + '\n\n' + text;
			}
		} else {
			text += '\n' + welcomeText;
		}

		const summaryText = 'Welcome to Wikipedia!';
		pageobj.setPageText(text);
		pageobj.setEditSummary(summaryText);
		pageobj.setChangeTags(Twinkle.changeTags);
		pageobj.setWatchlist(Twinkle.getPref('watchWelcomes'));
		pageobj.setCreateOption('recreate');
		pageobj.save();
	}
};

Twinkle.welcome.callback.evaluate = function twinklewelcomeCallbackEvaluate(e) {
	const form = e.target;

	const params = Morebits.QuickForm.getInputData(form); // : type, template, article
	params.mode = 'manual';

	Morebits.SimpleWindow.setButtonsEnabled(false);
	Morebits.Status.init(form);

	const userTalkPage = mw.config.get('wgFormattedNamespaces')[3] + ':' + mw.config.get('wgRelevantUserName');
	Morebits.wiki.actionCompleted.redirect = userTalkPage;
	Morebits.wiki.actionCompleted.notice = 'Welcoming complete, reloading talk page in a few seconds';

	const wikipedia_page = new Morebits.wiki.Page(userTalkPage, 'User talk page modification');
	wikipedia_page.setFollowRedirect(true);
	wikipedia_page.setCallbackParameters(params);
	wikipedia_page.load(Twinkle.welcome.callbacks.main);
};

Twinkle.addInitCallback(Twinkle.welcome, 'welcome');
}());

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>7fbwldobt2ryl2ozejrucmdm5vtm8u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2</title>
    <ns>4</ns>
    <id>512106</id>
    <revision>
      <id>4980316</id>
      <parentid>4980174</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మద్దతు (In favour) */</comment>
      <origin>4980316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29292" sha1="ldxsqb9bafmh8o4uw18op7pjhz0d3uc" xml:space="preserve">'''మద్దతుకు కాల పరిమతి (2026, అక్టోబరు 08 నుండి అక్టోబరు 15 వరకు)'''

సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. సభ్యులు తమ మద్దతును క్రింద తెలియచేయగలరు. ఇంకేదైనా ప్రశ్నలుంటే కూడా రాయండి, నేను స్పందిస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:38, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
== ప్రశ్నలు ==
* [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, తెవికీలో నిర్వాహకులు, అధికారులు సరిపడా ఉన్నప్పటికీ, వారిలో ఎక్కువమంది చురుగ్గా లేనందువలన, నిర్వాహక పనులు వెనకబడి పోవడం మీరు గమనించే ఉంటారు. పేజీల్లో జరుగుతున్న దుశ్చర్యలు కూడా కొన్ని మన గమనింపుకు నోచుకోక అలాగే ఉండిపోతున్నాయి. ఇతరుల దృష్టికి వచ్చిన సందర్భాల్లో ఆయా దుశ్చర్యల గురించి నిర్వాహకుల దృష్టికి తీసుకువచ్చినా కూడా, ఒక్కరు కూడా పట్టించుకోనందు వలన ఆ దుశ్చర్యలు అలాగే ఉండిపోయిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. కొత్త వాడుకరి గుంపులు కావాలని రెండు మూడు సార్లకు పైగా చర్చలు జరిగి, సరేనని అనుకున్నాక కూడా ఎవరూ అడుగు ముందుకు వెయ్యనందున కొత్త గుంపులు రాలేదు. ఉన్న గుంపులలో వాడుకరులను చేర్చే పనికి శ్రీకారం కూడా జరగలేదు. ఇప్పుడు తెవికీకి కావలసినది చురుకైన నిర్వాహకులు, అధికారులు. చర్చలు మొదలుపెట్టడం, వాటిని ఒక తీరానికి చేర్చడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, తీసుకున్న నిర్ణయాలను అమలు చెయ్యడం - ఈ పనులు చేసే  నిర్వాహకులు, అధికారులు. ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తానని మీరు చెబుతున్నారు, అందుకు సంతోషం. కానీ, దాన్నే మరింత దృఢంగా చెప్పాలి (ఒట్టేసి చెప్పాలి :-) ). అందుకు నేను సూచించే మార్గం ఒకటి: ఇప్పుడు ఏయే ముఖ్యమైన పనులు పెండింగులో ఉన్నాయి, అధికారి కాగానే, వెంటనే ఏయే పెండింగు పనుల మీద చర్యలు మొదలుపెడతారో చెప్పాలని కోరుతున్నాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:01, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*:;సమాధానం
*:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణలో ఎదురవుతున్న ప్రస్తుత సవాళ్లను అత్యంత స్పష్టంగా, సమగ్రంగా విశ్లేషించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ ప్రశ్నలోని ఆవేదన, తెవికీ పురోగతి పట్ల మీకున్న తపనను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోగలను. ఈ బాధ్యతను కేవలం ఒక హోదాగా కాకుండా, నిరంతర సేవగా భావించి తెవికీకి క్రియాశీలత తీసుకురావడానికి నేను కట్టుబడి ఉంటాను. నేను చేపట్టబోయే తక్షణ చర్యలు:
*:1. '''అధికారి కాగానే, చర్యలు తీసుకునే పెండింగు పనులు'''
*:తెవికీలో దీర్ఘకాలంగా నిలిచిపోయిన అత్యంత ముఖ్యమైన పనులపై అధికారి కాగానే నేను తక్షణమే క్రింది చర్యలు మొదలుపెడతాను:
*:* '''వాడుకరులకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం:''' తెవికీలో క్రియాశీలకంగా ఉంటూ, వ్యాసాల నాణ్యతకు కృషి చేస్తున్న అర్హులైన వాడుకరులకు అవసరమైన ఎక్స్టెండెడ్ హక్కులు/అనుమతులు ఇవ్వడంలో జరుగుతున్న జాప్యాన్ని నివారిస్తాను. దరఖాస్తులు/ప్రతిపాదనలను పరిశీలించి, త్వరితగతిన అనుమతులు మంజూరు చేస్తాను.
*:* '''కొత్త వాడుకరి గుంపుల ఏర్పాటు &amp; అమలు:''' గతంలో రెండు మూడుసార్లు చర్చలు జరిగి ఆమోదం పొందినప్పటికీ, అమలుకు నోచుకోని కొత్త వాడుకరి గుంపుల ఏర్పాటు ప్రక్రియను వెంటనే ముందుకు తీసుకెళ్తాను. కొత్త గుంపులను అమల్లోకి తెచ్చి, వాడుకరులను ఆయా విభాగాల్లో చేర్పించి, బాధ్యతల వికేంద్రీకరణ జరిగేలా చూస్తాను.
*:* '''నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు పెండింగ్ పనుల పరిష్కారం:''' నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో పరిష్కారం కాకుండా మిగిలిపోయిన ప్రతిపాదనలు, ఫిర్యాదులు, సాంకేతిక అభ్యర్థనలను పరిశీలించి వెంటనే తగిన చర్యలు తీసుకుంటాను.
*:** '''హామీ: ఇకపై తెవికీ వేదికగా నిరంతరం అందుబాటులో ఉంటూ, చర్చలను ముగించడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, వాటిని ఆలస్యం లేకుండా అమలు చేయడంలో పూర్తి క్రియాశీలక పాత్ర వహిస్తానని దృఢంగా చెబుతున్నాను.'''
*:2. '''దుశ్చర్యల నియంత్రణ &amp; కొత్త వాడుకరుల పట్ల పట్టువిడుపు విధానం'''
*:దుశ్చర్యలను అరికట్టడం, కొత్త వాడుకరులను ప్రోత్సహించడం అనే రెండు ముఖ్యమైన అంశాల మధ్య సమతుల్యత పాటించడం చాలా అవసరం:
*:* '''దుశ్చర్యల నివారణ:''' పేజీల్లో లేదా వికీ వ్యవస్థలో జరిగే ఉద్దేశపూర్వక దుశ్చర్యలను గుర్తించిన వెంటనే, వీలైనంత త్వరగా వాటిని రద్దు చేయడం, సంబంధిత పేజీలను రక్షించడం వంటి చర్యలు వేగవంతం చేస్తాం.
*:* '''కొత్త వాడుకరుల విషయంలో మార్గదర్శకత్వం:''' గతంలో కొత్త వాడుకరులు రాగానే వారి వ్యాసాలపై వెంటనే చర్యలు తీసుకోవడం, నిర్వహణ మూసలు (శుద్ధి/తొలగింపు మూసలు) పెట్టడం లేదా తొలగించడం వలన కొత్తవారు భయపడి వికీకి దూరమవుతున్నారనే ఆరోపణలు, విమర్శలు వచ్చాయి. ఈ విషయాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించి, ప్రస్తుతం కొత్త వాడుకరులు చేసే మార్పులు, కొత్తగా రాసే వ్యాసాల విషయంలో కొంత పట్టువిడుపును అవలంబిస్తున్నాం.
*:** తప్పులు ఉన్న వెంటనే తొలగించకుండా, వారికి దిద్దుబాటు చేసుకునే సమయం ఇవ్వడం,
*:** నిర్వహణ మూసలతో భయపెట్టకుండా చర్చా పేజీల్లో సలహాలు, సూచనలు అందించడం,
*:** నిర్వాహకులు కేవలం &quot;నియంత్రకులు&quot;గా కాకుండా &quot;మార్గదర్శకులు&quot;గా వ్యవహరించే వాతావరణాన్ని ప్రోత్సహించడం జరుగుతుంది.
*:తెవికీ అభివృద్ధే ధ్యేయంగా, పెండింగ్ పనులను త్వరితగతిన పూర్తి చేస్తూ, కొత్త వాడుకరులకు స్నేహపూర్వక వాతావరణం కల్పిస్తూ తెవికీని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి నా సాయశక్తులా కృషి చేస్తానని సవినయంగా తెలియజేస్తున్నాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:04, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*::సూపర్ [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. ఇవ్వాళ వికీపీడియాకు కావలసినది ఏమిటి అనేది చక్కగా చెప్పారు. మీ ప్రాథమ్యాలు ఏంటనేది మీరు చక్కగా నిర్వచించుకున్నారు. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులకు మీరు కూడా తోడైతే, మీ అందరి బాయకత్వంలో తెవికీ ఖచ్చితంగా మరింత వేగంగా ముందుకు వెళ్తుంది.
*::నేను ఇలా రాయడానికి కారణాలు మీరు చక్కగా గ్రహించారు. సానుకూలంగా స్పందించారు. ఒక సమస్యను వివరిస్తాను:
*::వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు పేజీలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు#నాగండ్ల పేజీ చూడండి|నాగండ్ల పేజీ చూడండి]] అనే విభాగం చూడండి. &lt;s&gt;[[నాదెండ్ల]]&lt;/s&gt; [[నాగండ్ల]] అనే పేజీలో ఒక వాడుకరి నిరాధారమైన రాతలు రాస్తే, నేను తీసేసాను. ఆ వాడుకరి వెంతనే అదే ఆ సమాచారాన్ని అలాగే రాసారు. తాను రాసినదానికి సమర్థనగా మూలం కూడా చేర్చారు. ఆ మూలం ఏంటో తెలుసా..  &quot;''నాకు తెలిసిన సమాచారం''&quot;! నవ్వకండి, అంతే మూలం. అదే మూలం. అతను ఆ మూలాన్ని చేర్చాడంటే దాని అర్థం ఏంటన్నమాటా.. అతనికి వికీ పద్ధతులు తెలుసు, మూలాన్ని చేర్చడం ఎలాగో కూడా తెలుసు. అంటే వికీకి కొత్త కాదు (వాడుకరి ఖాతా కొత్తదే అని గుర్తు). అంతేకాదు, మూలాలు తప్పనిసరి అనే వికీ మూలసూత్రంతో చెతుర్లు ఆడున్నాడు. నేను మళ్ళీ తిరగ్గొడితే అతను మళ్ళీ రాస్తాడు, 3RR పరిస్థితి తలెత్తుతుంది. అందుకని అతని చర్చ పేజీలో అదే రాసి, అక్కడితో ఆ పేజీని వదిలేసాను. ఆ సంగతిని [[చర్చ:నాగండ్ల]] పేజీలో రాసి, నిర్వాహకులను పిలిచాను. నిర్వాహకులు రాలేదు. చర్య తీసుకోలేదు. అక్కడ చూడలేదేమోనని  నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో రాసాను. ఇవ్వాళ్టికీ ఆ పేజీలో &quot;నాకు తెలిసిన సమాచారం&quot; అనే మూలం ఇప్పటికీ అలానే ఉంది. నిర్వాహకుల నిష్క్రియకు ఇది ఒక ఉదాహరణ. పని చేస్తున్న నిర్వాహకులను నేను అనడం లేదండి. వాళ్ళు చురుగ్గా ఉన్నందునే కొన్ని పనులు అవుతున్నాయి. పనిచేసే ఆ కొద్దిమంది మీదనే భారం పడుతోంది కాబట్టి, ఆ భారాన్ని తగ్గించేందుకే, ఆసక్తి ఉన్నవాళ్లకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాలి. కొత్త గుంపులు తేవాలి
*::వీటిని మీరు ప్రాథమ్యాలుగా పెట్టుకున్నారు. నాకు సంతోషంగా ఉంది. మీరు తిరిగి చురుగ్గా పనుల్లో పాల్గొంటే పనులు మరింత స్పీడెక్కుతాయి అని నేను భావిస్తున్నాను. మనస్పూర్తిగా మీకు మద్దతు ప్రకటిస్తున్నాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీ స్పందనకు, అలాగే మీరు తెలియజేసిన విలువైన మద్దతుకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీపీడియా నియమావళిని ఉల్లంఘించే పేజీలు, సవరణలపై ఇకపై తక్షణమే చర్యలు తీసుకుందాం. తెవికీ నాణ్యతను, విశ్వసనీయతను కాపాడటంలో రాజీ పడకుండా ముందుకు సాగుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 16:10, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరు ఏ ఒక్క నిర్వాకునీ ఉద్దేశించీ చెప్పడం లేదని నాకు తెలుసు. అయినా సరే ఏదైనా నిర్వాహకులే చేయదగిన పని అయితే ఏమీ అనుకోకుండా నా పేరు ట్యాగ్ చేయండి. నేను రోజుకు ఒక్కసారి వికీకి వచ్చినా సరే, నన్నెవరైనా పిలిచారేమో అని చూస్తాను. అది వెంటనే అయ్యే పని అయితే చేసేస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:23, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారు. తెవికీలో పనిచేస్తున్న నిర్వాహకులలో మీరూ ఒకరు. ఫలానాపని చెయ్యాలి అని నేను ఎవరినైనా అభ్యర్థించాల్సి వస్తే వారిలో మీరు కూడా ఉంటారు. అంతమాత్రాన మీపైననే భారం వెయ్యాలనేది నా ఉద్దేశం కాదు. సాధారణంగా అందుకే నేను ఎవరినీ ప్రస్తావించి రాయను. నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో రాస్తూంటాను. అక్కడ రాస్తే నిర్వాహకులందరికీ చెప్పినట్టే. అసలు వికీలో అడుగంటూ పెట్టిన నిర్వాహకులు ఆ పేజీ తప్పక చూస్తారని నా ఉద్దేశం. అంచేత అక్కడ రాస్తే అందరి దృష్టి లోనూ పడుతుందది. మరొక్క సంగతి.. అసలు తెవికీ మొహమే చూడని నిర్వాహకులను నేను ప్రస్తావించడం లేదు. ఈనాడు ప్రస్తావించలేదు, ఏనాడూ ప్రస్తావించలేదు. ఎవరి వీలును బట్టి వారు ఇక్కడికి వస్తారు. వీలు కాకపోతే అసలు రారు. కానీ, తెవికీలో వేరే పనులు చేస్తూ, నిర్వాహక పనులు పట్టించుకోని నిర్వాహకులు కూడా చురుగ్గా నిర్వాహక బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తే తెవికీకి ప్రయోజనం కలుగుతుంది. అది నా అభిప్రాయం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:49, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== మద్దతు (In favour) ==
# ప్రణయ్‌రాజ్ గారు గతంలో అధికారిగా బాధ్యతలు చక్కగా నిర్వర్తించారు.ఆ శక్తి, నేర్పు అతనిలో ఉన్నవి. తిరిగి అధికార హోదా పొందటానికి నేను మద్దతు ఇస్తున్నాను.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
# విశేషమైన సేవలందిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ చురుకుగా ఉండే [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారు తిరిగి అధికారి అవ్వడానికి  నా పూర్తి మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# తెవికీ సముదాయం అవసరాలకు అనుగుణంగా స్వయంగా బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి ముందుకు వచ్చిన ప్రణయ్ కి నేను సమ్మతిని తెలియజేస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:00, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# తెలుగు వికీపీడియాకు నిర్వహణకు ప్రణయరాజ్ గారు నిర్వాహకులుగా, అధికారిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించడానికి ఉత్సాహంగా ముందుకు వచ్చారు. ఈ ప్రతిపాదన నేను సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:31, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)    
# ప్రణయ్ రాజ్ గారు పెట్టుకున్న ప్రాథమ్యాలు నాకు నచ్చాయి. ఈ మధ్య ఆయన క్రియాశీలంగా ఉంటున్నారు కూడాను. అంచేత ఆయన అభ్యర్థిత్వానికి మద్దతు ప్రకటిస్తున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:01, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# శ్రీ ప్రణయ రాజ్ వంగరి గారి ప్రతిభాపాటవాలు, వికీపీడియాలో వారు చేసిన కృషి, వారి ఆసక్తి మనకు తెలుసు. అధికార హోదా కొఱకు వారికి నా మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను. [[వాడుకరి:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి|డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి|చర్చ]]) 23:57, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# మద్ధతు తెలుపుతున్నాను [[వాడుకరి:Palagiri|Palagiri]] ([[వాడుకరి చర్చ:Palagiri|చర్చ]]) 02:38, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# శ్రీ ప్రణయరాజ్ వంగరి తెలుగు వికిపీడియాకు తలమానికమైన వ్యక్తులలో ఒకరు. వీరి అధికారహోదా వలన తెలుగు వికిపీడియాకు ఎంతో మేలు చేకూర్చగలదని, దృఢంగా విశ్వసిస్తూ మద్దతు తెలుపుతున్నాను.00:49, 11 October 2026 Ramesam54
# విశేషమైన సేవలందిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ చురుకు3గా ఉండే ప్రణయ్ రాజ్ గారు తిరిగి అధికారి అవ్వడానికి  నా పూర్తి మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:25, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# మద్దతు [[File:Plume pen w.gif|30px|]][[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;span style=&quot;text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;b&gt;ప్రభాకర్ గౌడ్&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;చర్చ&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 08:12, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# శ్రీ ప్రణయ రాజు గారు వికీ పీడియాకు ( తెలుగు)ఎంతో సేవలు అందిస్తున్నారు. తమ అనుభవం తో కొత్తగా వచ్చే వికీపీడియనలకు సహాయం చేసే వ్యక్తి.
ఇతనికి నా సంపూర్ణ మద్దతు అధికార హోదా కొరకు. మద్ధతు తెలుపుతున్నాను [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 10:14, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యతిరేకత (Oppose) ==


== తటస్థం (Neutral) ==


== ఫలితం (Result) ==</text>
      <sha1>ldxsqb9bafmh8o4uw18op7pjhz0d3uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980317</id>
      <parentid>4980316</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* మద్దతు (In favour) */</comment>
      <origin>4980317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29292" sha1="bawyloi8ztsdl3e6lh43orqr1zfeipo" xml:space="preserve">'''మద్దతుకు కాల పరిమతి (2026, అక్టోబరు 08 నుండి అక్టోబరు 15 వరకు)'''

సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను.

మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. సభ్యులు తమ మద్దతును క్రింద తెలియచేయగలరు. ఇంకేదైనా ప్రశ్నలుంటే కూడా రాయండి, నేను స్పందిస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:38, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
== ప్రశ్నలు ==
* [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, తెవికీలో నిర్వాహకులు, అధికారులు సరిపడా ఉన్నప్పటికీ, వారిలో ఎక్కువమంది చురుగ్గా లేనందువలన, నిర్వాహక పనులు వెనకబడి పోవడం మీరు గమనించే ఉంటారు. పేజీల్లో జరుగుతున్న దుశ్చర్యలు కూడా కొన్ని మన గమనింపుకు నోచుకోక అలాగే ఉండిపోతున్నాయి. ఇతరుల దృష్టికి వచ్చిన సందర్భాల్లో ఆయా దుశ్చర్యల గురించి నిర్వాహకుల దృష్టికి తీసుకువచ్చినా కూడా, ఒక్కరు కూడా పట్టించుకోనందు వలన ఆ దుశ్చర్యలు అలాగే ఉండిపోయిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. కొత్త వాడుకరి గుంపులు కావాలని రెండు మూడు సార్లకు పైగా చర్చలు జరిగి, సరేనని అనుకున్నాక కూడా ఎవరూ అడుగు ముందుకు వెయ్యనందున కొత్త గుంపులు రాలేదు. ఉన్న గుంపులలో వాడుకరులను చేర్చే పనికి శ్రీకారం కూడా జరగలేదు. ఇప్పుడు తెవికీకి కావలసినది చురుకైన నిర్వాహకులు, అధికారులు. చర్చలు మొదలుపెట్టడం, వాటిని ఒక తీరానికి చేర్చడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, తీసుకున్న నిర్ణయాలను అమలు చెయ్యడం - ఈ పనులు చేసే  నిర్వాహకులు, అధికారులు. ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తానని మీరు చెబుతున్నారు, అందుకు సంతోషం. కానీ, దాన్నే మరింత దృఢంగా చెప్పాలి (ఒట్టేసి చెప్పాలి :-) ). అందుకు నేను సూచించే మార్గం ఒకటి: ఇప్పుడు ఏయే ముఖ్యమైన పనులు పెండింగులో ఉన్నాయి, అధికారి కాగానే, వెంటనే ఏయే పెండింగు పనుల మీద చర్యలు మొదలుపెడతారో చెప్పాలని కోరుతున్నాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:01, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*:;సమాధానం
*:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణలో ఎదురవుతున్న ప్రస్తుత సవాళ్లను అత్యంత స్పష్టంగా, సమగ్రంగా విశ్లేషించినందుకు ధన్యవాదాలు. మీ ప్రశ్నలోని ఆవేదన, తెవికీ పురోగతి పట్ల మీకున్న తపనను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోగలను. ఈ బాధ్యతను కేవలం ఒక హోదాగా కాకుండా, నిరంతర సేవగా భావించి తెవికీకి క్రియాశీలత తీసుకురావడానికి నేను కట్టుబడి ఉంటాను. నేను చేపట్టబోయే తక్షణ చర్యలు:
*:1. '''అధికారి కాగానే, చర్యలు తీసుకునే పెండింగు పనులు'''
*:తెవికీలో దీర్ఘకాలంగా నిలిచిపోయిన అత్యంత ముఖ్యమైన పనులపై అధికారి కాగానే నేను తక్షణమే క్రింది చర్యలు మొదలుపెడతాను:
*:* '''వాడుకరులకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం:''' తెవికీలో క్రియాశీలకంగా ఉంటూ, వ్యాసాల నాణ్యతకు కృషి చేస్తున్న అర్హులైన వాడుకరులకు అవసరమైన ఎక్స్టెండెడ్ హక్కులు/అనుమతులు ఇవ్వడంలో జరుగుతున్న జాప్యాన్ని నివారిస్తాను. దరఖాస్తులు/ప్రతిపాదనలను పరిశీలించి, త్వరితగతిన అనుమతులు మంజూరు చేస్తాను.
*:* '''కొత్త వాడుకరి గుంపుల ఏర్పాటు &amp; అమలు:''' గతంలో రెండు మూడుసార్లు చర్చలు జరిగి ఆమోదం పొందినప్పటికీ, అమలుకు నోచుకోని కొత్త వాడుకరి గుంపుల ఏర్పాటు ప్రక్రియను వెంటనే ముందుకు తీసుకెళ్తాను. కొత్త గుంపులను అమల్లోకి తెచ్చి, వాడుకరులను ఆయా విభాగాల్లో చేర్పించి, బాధ్యతల వికేంద్రీకరణ జరిగేలా చూస్తాను.
*:* '''నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు పెండింగ్ పనుల పరిష్కారం:''' నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో పరిష్కారం కాకుండా మిగిలిపోయిన ప్రతిపాదనలు, ఫిర్యాదులు, సాంకేతిక అభ్యర్థనలను పరిశీలించి వెంటనే తగిన చర్యలు తీసుకుంటాను.
*:** '''హామీ: ఇకపై తెవికీ వేదికగా నిరంతరం అందుబాటులో ఉంటూ, చర్చలను ముగించడం, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, వాటిని ఆలస్యం లేకుండా అమలు చేయడంలో పూర్తి క్రియాశీలక పాత్ర వహిస్తానని దృఢంగా చెబుతున్నాను.'''
*:2. '''దుశ్చర్యల నియంత్రణ &amp; కొత్త వాడుకరుల పట్ల పట్టువిడుపు విధానం'''
*:దుశ్చర్యలను అరికట్టడం, కొత్త వాడుకరులను ప్రోత్సహించడం అనే రెండు ముఖ్యమైన అంశాల మధ్య సమతుల్యత పాటించడం చాలా అవసరం:
*:* '''దుశ్చర్యల నివారణ:''' పేజీల్లో లేదా వికీ వ్యవస్థలో జరిగే ఉద్దేశపూర్వక దుశ్చర్యలను గుర్తించిన వెంటనే, వీలైనంత త్వరగా వాటిని రద్దు చేయడం, సంబంధిత పేజీలను రక్షించడం వంటి చర్యలు వేగవంతం చేస్తాం.
*:* '''కొత్త వాడుకరుల విషయంలో మార్గదర్శకత్వం:''' గతంలో కొత్త వాడుకరులు రాగానే వారి వ్యాసాలపై వెంటనే చర్యలు తీసుకోవడం, నిర్వహణ మూసలు (శుద్ధి/తొలగింపు మూసలు) పెట్టడం లేదా తొలగించడం వలన కొత్తవారు భయపడి వికీకి దూరమవుతున్నారనే ఆరోపణలు, విమర్శలు వచ్చాయి. ఈ విషయాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించి, ప్రస్తుతం కొత్త వాడుకరులు చేసే మార్పులు, కొత్తగా రాసే వ్యాసాల విషయంలో కొంత పట్టువిడుపును అవలంబిస్తున్నాం.
*:** తప్పులు ఉన్న వెంటనే తొలగించకుండా, వారికి దిద్దుబాటు చేసుకునే సమయం ఇవ్వడం,
*:** నిర్వహణ మూసలతో భయపెట్టకుండా చర్చా పేజీల్లో సలహాలు, సూచనలు అందించడం,
*:** నిర్వాహకులు కేవలం &quot;నియంత్రకులు&quot;గా కాకుండా &quot;మార్గదర్శకులు&quot;గా వ్యవహరించే వాతావరణాన్ని ప్రోత్సహించడం జరుగుతుంది.
*:తెవికీ అభివృద్ధే ధ్యేయంగా, పెండింగ్ పనులను త్వరితగతిన పూర్తి చేస్తూ, కొత్త వాడుకరులకు స్నేహపూర్వక వాతావరణం కల్పిస్తూ తెవికీని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి నా సాయశక్తులా కృషి చేస్తానని సవినయంగా తెలియజేస్తున్నాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:04, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*::సూపర్ [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. ఇవ్వాళ వికీపీడియాకు కావలసినది ఏమిటి అనేది చక్కగా చెప్పారు. మీ ప్రాథమ్యాలు ఏంటనేది మీరు చక్కగా నిర్వచించుకున్నారు. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులకు మీరు కూడా తోడైతే, మీ అందరి బాయకత్వంలో తెవికీ ఖచ్చితంగా మరింత వేగంగా ముందుకు వెళ్తుంది.
*::నేను ఇలా రాయడానికి కారణాలు మీరు చక్కగా గ్రహించారు. సానుకూలంగా స్పందించారు. ఒక సమస్యను వివరిస్తాను:
*::వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు పేజీలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు#నాగండ్ల పేజీ చూడండి|నాగండ్ల పేజీ చూడండి]] అనే విభాగం చూడండి. &lt;s&gt;[[నాదెండ్ల]]&lt;/s&gt; [[నాగండ్ల]] అనే పేజీలో ఒక వాడుకరి నిరాధారమైన రాతలు రాస్తే, నేను తీసేసాను. ఆ వాడుకరి వెంతనే అదే ఆ సమాచారాన్ని అలాగే రాసారు. తాను రాసినదానికి సమర్థనగా మూలం కూడా చేర్చారు. ఆ మూలం ఏంటో తెలుసా..  &quot;''నాకు తెలిసిన సమాచారం''&quot;! నవ్వకండి, అంతే మూలం. అదే మూలం. అతను ఆ మూలాన్ని చేర్చాడంటే దాని అర్థం ఏంటన్నమాటా.. అతనికి వికీ పద్ధతులు తెలుసు, మూలాన్ని చేర్చడం ఎలాగో కూడా తెలుసు. అంటే వికీకి కొత్త కాదు (వాడుకరి ఖాతా కొత్తదే అని గుర్తు). అంతేకాదు, మూలాలు తప్పనిసరి అనే వికీ మూలసూత్రంతో చెతుర్లు ఆడున్నాడు. నేను మళ్ళీ తిరగ్గొడితే అతను మళ్ళీ రాస్తాడు, 3RR పరిస్థితి తలెత్తుతుంది. అందుకని అతని చర్చ పేజీలో అదే రాసి, అక్కడితో ఆ పేజీని వదిలేసాను. ఆ సంగతిని [[చర్చ:నాగండ్ల]] పేజీలో రాసి, నిర్వాహకులను పిలిచాను. నిర్వాహకులు రాలేదు. చర్య తీసుకోలేదు. అక్కడ చూడలేదేమోనని  నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో రాసాను. ఇవ్వాళ్టికీ ఆ పేజీలో &quot;నాకు తెలిసిన సమాచారం&quot; అనే మూలం ఇప్పటికీ అలానే ఉంది. నిర్వాహకుల నిష్క్రియకు ఇది ఒక ఉదాహరణ. పని చేస్తున్న నిర్వాహకులను నేను అనడం లేదండి. వాళ్ళు చురుగ్గా ఉన్నందునే కొన్ని పనులు అవుతున్నాయి. పనిచేసే ఆ కొద్దిమంది మీదనే భారం పడుతోంది కాబట్టి, ఆ భారాన్ని తగ్గించేందుకే, ఆసక్తి ఉన్నవాళ్లకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాలి. కొత్త గుంపులు తేవాలి
*::వీటిని మీరు ప్రాథమ్యాలుగా పెట్టుకున్నారు. నాకు సంతోషంగా ఉంది. మీరు తిరిగి చురుగ్గా పనుల్లో పాల్గొంటే పనులు మరింత స్పీడెక్కుతాయి అని నేను భావిస్తున్నాను. మనస్పూర్తిగా మీకు మద్దతు ప్రకటిస్తున్నాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీ స్పందనకు, అలాగే మీరు తెలియజేసిన విలువైన మద్దతుకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీపీడియా నియమావళిని ఉల్లంఘించే పేజీలు, సవరణలపై ఇకపై తక్షణమే చర్యలు తీసుకుందాం. తెవికీ నాణ్యతను, విశ్వసనీయతను కాపాడటంలో రాజీ పడకుండా ముందుకు సాగుదాం.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 16:10, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరు ఏ ఒక్క నిర్వాకునీ ఉద్దేశించీ చెప్పడం లేదని నాకు తెలుసు. అయినా సరే ఏదైనా నిర్వాహకులే చేయదగిన పని అయితే ఏమీ అనుకోకుండా నా పేరు ట్యాగ్ చేయండి. నేను రోజుకు ఒక్కసారి వికీకి వచ్చినా సరే, నన్నెవరైనా పిలిచారేమో అని చూస్తాను. అది వెంటనే అయ్యే పని అయితే చేసేస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:23, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)
*::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారు. తెవికీలో పనిచేస్తున్న నిర్వాహకులలో మీరూ ఒకరు. ఫలానాపని చెయ్యాలి అని నేను ఎవరినైనా అభ్యర్థించాల్సి వస్తే వారిలో మీరు కూడా ఉంటారు. అంతమాత్రాన మీపైననే భారం వెయ్యాలనేది నా ఉద్దేశం కాదు. సాధారణంగా అందుకే నేను ఎవరినీ ప్రస్తావించి రాయను. నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డులో రాస్తూంటాను. అక్కడ రాస్తే నిర్వాహకులందరికీ చెప్పినట్టే. అసలు వికీలో అడుగంటూ పెట్టిన నిర్వాహకులు ఆ పేజీ తప్పక చూస్తారని నా ఉద్దేశం. అంచేత అక్కడ రాస్తే అందరి దృష్టి లోనూ పడుతుందది. మరొక్క సంగతి.. అసలు తెవికీ మొహమే చూడని నిర్వాహకులను నేను ప్రస్తావించడం లేదు. ఈనాడు ప్రస్తావించలేదు, ఏనాడూ ప్రస్తావించలేదు. ఎవరి వీలును బట్టి వారు ఇక్కడికి వస్తారు. వీలు కాకపోతే అసలు రారు. కానీ, తెవికీలో వేరే పనులు చేస్తూ, నిర్వాహక పనులు పట్టించుకోని నిర్వాహకులు కూడా చురుగ్గా నిర్వాహక బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తే తెవికీకి ప్రయోజనం కలుగుతుంది. అది నా అభిప్రాయం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 15:49, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== మద్దతు (In favour) ==
# ప్రణయ్‌రాజ్ గారు గతంలో అధికారిగా బాధ్యతలు చక్కగా నిర్వర్తించారు.ఆ శక్తి, నేర్పు అతనిలో ఉన్నవి. తిరిగి అధికార హోదా పొందటానికి నేను మద్దతు ఇస్తున్నాను.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) 
# విశేషమైన సేవలందిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ చురుకుగా ఉండే [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారు తిరిగి అధికారి అవ్వడానికి  నా పూర్తి మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# తెవికీ సముదాయం అవసరాలకు అనుగుణంగా స్వయంగా బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి ముందుకు వచ్చిన ప్రణయ్ కి నేను సమ్మతిని తెలియజేస్తున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:00, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# తెలుగు వికీపీడియాకు నిర్వహణకు ప్రణయరాజ్ గారు నిర్వాహకులుగా, అధికారిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించడానికి ఉత్సాహంగా ముందుకు వచ్చారు. ఈ ప్రతిపాదన నేను సమర్ధిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:31, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC)    
# ప్రణయ్ రాజ్ గారు పెట్టుకున్న ప్రాథమ్యాలు నాకు నచ్చాయి. ఈ మధ్య ఆయన క్రియాశీలంగా ఉంటున్నారు కూడాను. అంచేత ఆయన అభ్యర్థిత్వానికి మద్దతు ప్రకటిస్తున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:01, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# శ్రీ ప్రణయ రాజ్ వంగరి గారి ప్రతిభాపాటవాలు, వికీపీడియాలో వారు చేసిన కృషి, వారి ఆసక్తి మనకు తెలుసు. అధికార హోదా కొఱకు వారికి నా మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను. [[వాడుకరి:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి|డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి|చర్చ]]) 23:57, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# మద్ధతు తెలుపుతున్నాను [[వాడుకరి:Palagiri|Palagiri]] ([[వాడుకరి చర్చ:Palagiri|చర్చ]]) 02:38, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# శ్రీ ప్రణయరాజ్ వంగరి తెలుగు వికిపీడియాకు తలమానికమైన వ్యక్తులలో ఒకరు. వీరి అధికారహోదా వలన తెలుగు వికిపీడియాకు ఎంతో మేలు చేకూర్చగలదని, దృఢంగా విశ్వసిస్తూ మద్దతు తెలుపుతున్నాను.00:49, 11 October 2026 Ramesam54
# విశేషమైన సేవలందిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ చురుకు3గా ఉండే ప్రణయ్ రాజ్ గారు తిరిగి అధికారి అవ్వడానికి  నా పూర్తి మద్దతు తెలియజేస్తున్నాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:25, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# మద్దతు [[File:Plume pen w.gif|30px|]][[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;span style=&quot;text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;b&gt;ప్రభాకర్ గౌడ్&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;చర్చ&lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 08:12, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)
# శ్రీ ప్రణయ రాజు గారు వికీ పీడియాకు ( తెలుగు)ఎంతో సేవలు అందిస్తున్నారు. తమ అనుభవం తో కొత్తగా వచ్చే వికీపీడియనలకు సహాయం చేసే వ్యక్తి. ఇతనికి నా సంపూర్ణ మద్దతు అధికార హోదా కొరకు. మద్ధతు తెలుపుతున్నాను [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 10:14, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)

== వ్యతిరేకత (Oppose) ==


== తటస్థం (Neutral) ==


== ఫలితం (Result) ==</text>
      <sha1>bawyloi8ztsdl3e6lh43orqr1zfeipo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Pranayraj1985/twinkleoptions.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>512158</id>
    <revision>
      <id>4980311</id>
      <parentid>4980212</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <origin>4980311</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2576" sha1="0eycgb6scpa4g1opp59fyj5yoezy9o2" xml:space="preserve">// twinkleoptions.js: personal Twinkle preferences file
//
// NOTE: The easiest way to change your Twinkle preferences is by using the
// Twinkle preferences panel, at [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]].
//
// This file is AUTOMATICALLY GENERATED.  Any changes you make (aside from
// changing the configuration parameters in a valid-JavaScript way) will be
// overwritten the next time you click &quot;save&quot; in the Twinkle preferences
// panel.  If modifying this file, make sure to use correct JavaScript.
// &lt;nowiki&gt;

window.Twinkle.prefs = {
  &quot;optionsVersion&quot;: 2.1,
  &quot;spiWatchReport&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;defaultToBlock64&quot;: false,
  &quot;defaultToPartialBlocks&quot;: false,
  &quot;blankTalkpageOnIndefBlock&quot;: false,
  &quot;watchRequestedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchPPTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProtectedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProdPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markProdPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;prodReasonDefault&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;logProdPages&quot;: false,
  &quot;prodLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;welcomeUserOnSpeedyDeletionNotification&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;notifyUserOnSpeedyDeletionNomination&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;warnUserOnSpeedyDelete&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;watchTaggedVenues&quot;: [],
  &quot;watchTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchMergeDiscussions&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markTaggedPagesAsMinor&quot;: false,
  &quot;markTaggedPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;tagArticleSortOrder&quot;: &quot;cat&quot;,
  &quot;markTalkbackAsMinor&quot;: false,
  &quot;insertTalkbackSignature&quot;: false,
  &quot;talkbackHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;mailHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;defaultWarningGroup&quot;: &quot;1&quot;,
  &quot;combinedSingletMenus&quot;: false,
  &quot;watchWarnings&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;oldSelect&quot;: false,
  &quot;topWelcomes&quot;: false,
  &quot;watchWelcomes&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;insertUsername&quot;: true,
  &quot;quickWelcomeMode&quot;: &quot;auto&quot;,
  &quot;quickWelcomeTemplate&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
  &quot;customWelcomeList&quot;: [
    {
      &quot;value&quot;: &quot;Welcome&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;&quot;
    },
    {
      &quot;value&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;&quot;
    }
  ],
  &quot;customWelcomeSignature&quot;: true,
  &quot;logXfdNominations&quot;: false,
  &quot;xfdLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;noLogOnXfdNomination&quot;: [],
  &quot;xfdWatchPage&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchDiscussion&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchList&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchUser&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchRelated&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markXfdPagesAsPatrolled&quot;: false
};

// &lt;/nowiki&gt;
// End of twinkleoptions.js</text>
      <sha1>0eycgb6scpa4g1opp59fyj5yoezy9o2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980312</id>
      <parentid>4980311</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Saving Twinkle preferences: automatic edit from [[:వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]]</comment>
      <origin>4980312</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2420" sha1="pesan8785tua9k16mmecv6nuyhepy5a" xml:space="preserve">// twinkleoptions.js: personal Twinkle preferences file
//
// NOTE: The easiest way to change your Twinkle preferences is by using the
// Twinkle preferences panel, at [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]].
//
// This file is AUTOMATICALLY GENERATED.  Any changes you make (aside from
// changing the configuration parameters in a valid-JavaScript way) will be
// overwritten the next time you click &quot;save&quot; in the Twinkle preferences
// panel.  If modifying this file, make sure to use correct JavaScript.
// &lt;nowiki&gt;

window.Twinkle.prefs = {
  &quot;optionsVersion&quot;: 2.1,
  &quot;spiWatchReport&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;defaultToBlock64&quot;: false,
  &quot;defaultToPartialBlocks&quot;: false,
  &quot;blankTalkpageOnIndefBlock&quot;: false,
  &quot;watchRequestedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchPPTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProtectedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProdPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markProdPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;prodReasonDefault&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;logProdPages&quot;: false,
  &quot;prodLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;welcomeUserOnSpeedyDeletionNotification&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;notifyUserOnSpeedyDeletionNomination&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;warnUserOnSpeedyDelete&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;watchTaggedVenues&quot;: [],
  &quot;watchTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchMergeDiscussions&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markTaggedPagesAsMinor&quot;: false,
  &quot;markTaggedPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;tagArticleSortOrder&quot;: &quot;cat&quot;,
  &quot;markTalkbackAsMinor&quot;: false,
  &quot;insertTalkbackSignature&quot;: false,
  &quot;talkbackHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;mailHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;defaultWarningGroup&quot;: &quot;1&quot;,
  &quot;combinedSingletMenus&quot;: false,
  &quot;watchWarnings&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;oldSelect&quot;: false,
  &quot;topWelcomes&quot;: false,
  &quot;watchWelcomes&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;insertUsername&quot;: false,
  &quot;quickWelcomeMode&quot;: &quot;auto&quot;,
  &quot;quickWelcomeTemplate&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
  &quot;customWelcomeSignature&quot;: true,
  &quot;logXfdNominations&quot;: false,
  &quot;xfdLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;noLogOnXfdNomination&quot;: [],
  &quot;xfdWatchPage&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchDiscussion&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchList&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchUser&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchRelated&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markXfdPagesAsPatrolled&quot;: false
};

// &lt;/nowiki&gt;
// End of twinkleoptions.js</text>
      <sha1>pesan8785tua9k16mmecv6nuyhepy5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980313</id>
      <parentid>4980312</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <origin>4980313</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2523" sha1="assapyv8w9tuu40gpxttjj9j0jtmefu" xml:space="preserve">// twinkleoptions.js: personal Twinkle preferences file
//
// NOTE: The easiest way to change your Twinkle preferences is by using the
// Twinkle preferences panel, at [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]].
//
// This file is AUTOMATICALLY GENERATED.  Any changes you make (aside from
// changing the configuration parameters in a valid-JavaScript way) will be
// overwritten the next time you click &quot;save&quot; in the Twinkle preferences
// panel.  If modifying this file, make sure to use correct JavaScript.
// &lt;nowiki&gt;

window.Twinkle.prefs = {
  &quot;optionsVersion&quot;: 2.1,
  &quot;dialogLargeFont&quot;: true,
  &quot;spiWatchReport&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchRequestedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchPPTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProdPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markProdPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;prodReasonDefault&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;logProdPages&quot;: false,
  &quot;prodLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;welcomeUserOnSpeedyDeletionNotification&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;notifyUserOnSpeedyDeletionNomination&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;watchTaggedVenues&quot;: [],
  &quot;watchTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchMergeDiscussions&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markTaggedPagesAsMinor&quot;: false,
  &quot;markTaggedPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;tagArticleSortOrder&quot;: &quot;cat&quot;,
  &quot;customTagList&quot;: [],
  &quot;customFileTagList&quot;: [],
  &quot;customRedirectTagList&quot;: [],
  &quot;markTalkbackAsMinor&quot;: false,
  &quot;insertTalkbackSignature&quot;: false,
  &quot;talkbackHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;mailHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;defaultWarningGroup&quot;: &quot;4&quot;,
  &quot;combinedSingletMenus&quot;: false,
  &quot;watchWarnings&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;oldSelect&quot;: false,
  &quot;customWarningList&quot;: [],
  &quot;topWelcomes&quot;: false,
  &quot;watchWelcomes&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;insertUsername&quot;: false,
  &quot;quickWelcomeMode&quot;: &quot;auto&quot;,
  &quot;quickWelcomeTemplate&quot;: &quot;క్లుప్తస్వాగతం&quot;,
  &quot;customWelcomeList&quot;: [
    {
      &quot;value&quot;: &quot;క్లుప్తస్వాగతం&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;క్లుప్త స్వాగతం&quot;
    },
    {
      &quot;value&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;
    }
  ],
  &quot;customWelcomeSignature&quot;: false,
  &quot;logXfdNominations&quot;: false,
  &quot;xfdLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;noLogOnXfdNomination&quot;: [],
  &quot;xfdWatchPage&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchDiscussion&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchList&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchUser&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchRelated&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markXfdPagesAsPatrolled&quot;: false
};

// &lt;/nowiki&gt;
// End of twinkleoptions.js</text>
      <sha1>assapyv8w9tuu40gpxttjj9j0jtmefu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:యర్రా రామారావు/ప్రయోగశాల-10</title>
    <ns>2</ns>
    <id>512220</id>
    <revision>
      <id>4980263</id>
      <parentid>4980244</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44226" sha1="tngxx1je51e1c4u5qm7dqk4r2s5itsw" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ప్రతి అంశానికీ ఒకే పట్టిక నమూనా వాడారు. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణల సాక్ష్యం [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో ఉంది.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు</text>
      <sha1>tngxx1je51e1c4u5qm7dqk4r2s5itsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980285</id>
      <parentid>4980263</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47845" sha1="cbd8fito60py0qmwrn2v4xawthcu696" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ప్రతి అంశానికీ ఒకే పట్టిక నమూనా వాడారు. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణల సాక్ష్యం [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో ఉంది.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు

=== 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య ===

=== నేపథ్యం ===
కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు.

=== ప్రతిపాదిత నియమాలు ===

# '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు పనిచేసిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు.
# '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు చెందిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు.
# ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు.
# '''సంక్షిప్తత కన్నా స్పష్టతకే ప్రాధాన్యం''': పేరు చూడగానే ఆ వర్గంలో ఎవరు ఉంటారో అర్థమయ్యేలా ఉండాలి. పేరును క్లుప్తంగా ఉంచడం కోసం పదవి/స్వస్థలం తేడాను తొలగించకూడదు.
# '''రాత విధానం''': &quot;కు&quot; ను ముందు పదంతో ZWNJ (‌) ఉపయోగించి కలిపి రాయాలి (ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు). రెండు వర్గాల్లోనూ ఒకే విధానం పాటించాలి. లేకపోతే నకిలీ వర్గాలు ఏర్పడతాయి.
# పదవి పేరు బహువచన రూపంలో ఉండాలి (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు).</text>
      <sha1>cbd8fito60py0qmwrn2v4xawthcu696</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980337</id>
      <parentid>4980285</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రతిపాదిత నియమాలు */</comment>
      <origin>4980337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46846" sha1="19zgcpuqju1923mqphuty7et4egm1mm" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ప్రతి అంశానికీ ఒకే పట్టిక నమూనా వాడారు. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణల సాక్ష్యం [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో ఉంది.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు

=== 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య ===

=== నేపథ్యం ===
కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు.

=== ప్రతిపాదిత నియమాలు ===

# '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు పనిచేసిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు.
# '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు చెందిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు.
# ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు.</text>
      <sha1>19zgcpuqju1923mqphuty7et4egm1mm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980349</id>
      <parentid>4980337</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48962" sha1="o47rej44zthv4uzybbhhv5dqju9w1ho" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ప్రతి అంశానికీ ఒకే పట్టిక నమూనా వాడారు. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణల సాక్ష్యం [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో ఉంది.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు

=== 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య ===
'''నేపథ్యం'''

కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు.

=== ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు ===

# '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు పనిచేసిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు.
# '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు చెందిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు.
# ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు.

=== 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు ===
నేపథ్యం

[[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా  ఇదే సూత్రం పాటించాలి

=== 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం ===
జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల, ఇలాంటి వర్గాల పేర్లలో సంబంధిత వ్యాసం శీర్షికలోని రూపాన్నే వాడాలి. &quot;అమెరికన్&quot;, &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్&quot; వంటి విశేషణ రూపాలను, సంక్షిప్తాలను (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలను (హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్లు) వాడకూడదు.

* వర్గం:ముంబాయి వర్గం:ముంబై వర్గం:ఇంగ్లాండ్ వర్గం:ఇంగ్లాండు , వర్గం:అమెరికా మహిళలు, వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు, వర్గం:అమెరికా వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు, వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు</text>
      <sha1>o47rej44zthv4uzybbhhv5dqju9w1ho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980411</id>
      <parentid>4980349</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T00:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం */</comment>
      <origin>4980411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49085" sha1="atl6dkppsuoyomlh6ubthlw6mt0pngw" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ప్రతి అంశానికీ ఒకే పట్టిక నమూనా వాడారు. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణల సాక్ష్యం [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో ఉంది.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు

=== 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య ===
'''నేపథ్యం'''

కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు.

=== ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు ===

# '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు పనిచేసిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు.
# '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు చెందిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు.
# ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు.

=== 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు ===
నేపథ్యం

[[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా  ఇదే సూత్రం పాటించాలి

=== 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం ===
జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల, ఇలాంటి వర్గాల పేర్లలో సంబంధిత వ్యాసం శీర్షికలోని రూపాన్నే వాడాలి. &quot;అమెరికన్&quot;, &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్&quot; వంటి విశేషణ రూపాలను, సంక్షిప్తాలను (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలను (హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్లు) వాడకూడదు.

* [[:వర్గం:ముంబాయి]]{{Cross}} [[:వర్గం:ముంబై]] {{Tick}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]{{Cross}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]],{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]{{Cross}}, [[:వర్గం:అమెరికా]] {{Tick}}</text>
      <sha1>atl6dkppsuoyomlh6ubthlw6mt0pngw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980412</id>
      <parentid>4980411</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T00:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50820" sha1="mfkxm7iyslve4d52gzkobnew85jeaig" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ప్రతి అంశానికీ ఒకే పట్టిక నమూనా వాడారు. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణల సాక్ష్యం [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో ఉంది.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు

=== 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య ===
'''నేపథ్యం'''

కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు.

=== ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు ===

# '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు పనిచేసిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు.
# '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు చెందిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు.
# ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు.

=== 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు ===
నేపథ్యం

[[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా  ఇదే సూత్రం పాటించాలి

=== 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం:''' జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల వర్గాల పేర్లు సంబంధిత వ్యాసం శీర్షిక రూపంలోనే ఉండాలి. విశేషణ రూపాలు (అమెరికన్, జర్మన్), సంక్షిప్తాలు (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలు వాడకూడదు. అధికారిక పేరులో భాగమైన అక్షర సంక్షిప్తాలు (వైఎస్ఆర్, ఎన్టీఆర్) వ్యాసం శీర్షికలో ఉన్నట్లే రాయాలి. వ్యాసం శీర్షిక మారినప్పుడు, ఈ నియమం ప్రకారం వర్గం పేరును కూడా కొత్త శీర్షికకు అనుగుణంగా సముదాయ నిర్ణయంతో మార్చవచ్చు. అనుమతి జాబితాలోని రూపాల్లో మార్పు కావాలంటే (ఉదా. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు → అమెరికా), ఆ మార్పును కూడా చర్చ ద్వారానే చేయాలి.

'''మినహాయింపు''' '''గమనిక:''' వ్యాసం శీర్షిక చాలా పొడవైన అధికారిక పేరై, దానికి దారిమార్పుగా స్థిరపడిన పూర్తి పదం ఉంటే, వర్గం సంక్షిప్తను, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న మరిన్ని వర్గాలను, బాగా ప్రాచ్యుర్యం పొందిన పదం వర్గాల్లో వాడవచ్చు. అయితే భవిష్యత్తులో  వ్యాసం పేరు మారితే సముదాయం నిర్ణయంతో వర్గం పేరు మార్చవచ్చు

ఉదాహరణ: [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]],{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]{{Cross}},→ [[:వర్గం:అమెరికా]] {{Tick}}

ఇతరవర్గాలు ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:ముంబాయి]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ముంబై]] {{Tick}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]{{Cross}} →[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]],{{Tick}}</text>
      <sha1>mfkxm7iyslve4d52gzkobnew85jeaig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980433</id>
      <parentid>4980412</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T03:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు */</comment>
      <origin>4980433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50719" sha1="6b1eolz6jrm2ywbgqz47vi92edvg04b" xml:space="preserve">&lt;వికీ స్యయం శిక్షణా ప్రయోగార్థం సష్టించబడింది.&gt;

ఈ సమస్యలు ఎందుకు, ఇలా జరుగుతున్నాయో ఒకసారి పరిశీలిద్దాం

తెవికీలో వేర్వేరు కాలాల్లో స్వతంత్రంగా వర్గాలను సృష్టిస్తుంటాం. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి వేర్వేరు పేర్లు రావడం సహజంగా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు, ఒక సవరణదారుడు [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టించగా, మరలా మరొకరు [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే వర్గం &quot;లోని&quot;ని స్పేస్ ఇవ్వకుండా ముందు పదంతో కలిపి రాసిన ఇలాంటి సందర్బాలు చాలా ఉన్నవి. దీనివలన డూప్లికేట్ వర్గాలు ఏర్పడటానికి ఇదొక కారణం. ఇద్దరికీ తాము సరైన రూపమే వాడుతున్నామని అనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే ఈ రెండిటి మధ్య స్పష్టమైన ప్రామాణిక నియమం ఎక్కడా రాసి లేదు. 

మరో కారణం వర్గం సృష్టించిన వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలపకపోవటం. ముందు సృష్టించినవర్గాలు వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంటే ఆదే విషయానికి సంబందించిన వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా సృష్టించిన వ్యాసానికి స్యయంచాలకంగా వర్గం చేరటానికి అవకాశం ఉంది. అప్పుడ కొత్తవర్గాలు సృష్టింపు అవసరముండదు. వికీడేటాకు కలపనివర్గాలు సృష్టించేటప్పుడు, ఆ వర్గం ఇప్పటికే ఉందో లేదో వెతికే అలవాటు లేక, సవరణదారులు కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించే ముందు శోధించే అలవాటు లేకపోవటం. ఫలితంగా ఇప్పటికే ఉన్న వర్గానికి సమాంతరంగా మరో వర్గం పుట్టుకొస్తుంది.

పర్యాయపదాల విషయంలో కూడా ఇదే జరుగుతుంది. &quot;ఆలయాలు&quot;, &quot;దేవాలయాలు&quot; హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా నాలుగు ఒకే అర్థాన్నిచ్చే తెలుగు పదాలు కావడంతో, ఏది వాడాలో ఎవరికీ స్పష్టత లేదు, వ్యక్తిగత అభిరుచిని బట్టి ఎవరికి తోచినట్లు వారు వాడుతున్నారు. &quot;అమెరికా&quot;/”అమెరికన్&quot; వంటి నామ-విశేషణ జతల్లో, ఇంగ్లీషు మూలపదాన్ని (American) తెలుగులోకి అనువదించేటప్పుడు కొందరు నామవాచక రూపాన్ని (అమెరికా), కొందరు విశేషణ రూపాన్ని (అమెరికన్) యథాతథంగా వాడటం వల్ల ఒకే దేశానికి సంబంధించిన వర్గాలు 42కి పైగా ఉప-వర్గాల్లో చీలిపోయాయి.

నదుల వర్గాల్లో మరో రకమైన పొరపాటు కనిపిస్తుంది. నదులు ఏదో ఒక రాష్ట్రానికి/జిల్లాకు చెందినవి కావు, అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహిస్తాయి (ఉదా: కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా సముద్రంలో కలుస్తుంది). అయినప్పటికీ &quot;తెలంగాణ నదులు&quot; వంటి &quot;చెందిన&quot; అర్థమిచ్చే పేర్లు పెట్టడం భౌగోళిక వాస్తవాన్ని సరిగ్గా ప్రతిబింబించదు.  ఇక్కడ సమస్య భాషాపరమైంది కాదు, భావనాపరమైన అవగాహన లోపం. ఇలాంటి భావనా దోషం గవర్నర్ల వర్గాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. ఒక గవర్నరు ఆ రాష్ట్రానికి &quot;పనిచేశారా&quot; లేక ఆ రాష్ట్రానికి &quot;చెందినవారా&quot; అనే భేదాన్ని సరిగ్గా వర్గం పేరులో చూపించకపోతే అర్థం గందరగోళంగా మారుతుంది.

సంక్షిప్త పేర్లు పెట్టాలనే ఉద్దేశంతో కొన్నిసార్లు వర్గం పేరు అతిగా కుదించబడి ఒక్కోసారి సరియైన అర్థాన్ని కోల్పోయే సందర్బాలు ఉంటున్నవి. ఉదాహరణకు “1935 పత్రికలు” అనే వర్గం పేరు చూస్తే, అది 1935లో స్థాపించబడిన పత్రికలా, ఆ సంవత్సరం ఆగిపోయిన పత్రికలా, లేక ఆ సంవత్సరం ప్రచురించిన పత్రికలా అనే సందేహాలు కలగటం సహజం. ఇలాంటి సమస్యలే మరికొన్ని ఉన్నవి

లిప్యంతరీకరణ, ZWNJ (జిరో విడ్త్ నాన్-జాయినర్) వంటి సాంకేతిక అంశాల్లో కూడా అస్థిరత కనిపిస్తుంది. ఇది కంటికి కనిపించని అక్షరమే అయినా, టైపింగ్ పద్ధతిని బట్టి కొందరి వాడకంలో ఉంటుంది, కొందరి వాడకంలో ఉండదు, ఫలితంగా దృశ్యమానంగా ఒకేలా కనిపించే రెండు వర్గాలు సాంకేతికంగా వేర్వేరుగా నమోదవుతాయి.

చివరగా, హైఫన్ వంటి విరామచిహ్నాలు కొందరు టైటిల్‌ను స్పష్టం చేయడానికి వాడితే, మరికొందరు వాటిని అనవసరంగా భావించి వదిలేస్తారు. ఈ వ్యక్తిగత శైలి భేదాలే, ఒక స్పష్టమైన లిఖిత మార్గదర్శకం లేనప్పుడు, వర్గాల చీలికకు మూలకారణంగా మారుతున్నాయి. 

గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ వంటి యాంత్రిక అనువాద సాధనాలను ఆధారంగా చేసుకుని వర్గం పేర్లు పెట్టినప్పుడు, అవి వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా లేదా సహజ తెలుగు భాషా శైలికి విరుద్ధంగా ఉండే అవకాశం ఎక్కువ. యంత్రానువాదం పదానికి పదం అనువదిస్తుంది తప్ప, తెలుగు వాక్య నిర్మాణాన్ని, విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగా పట్టించుకోదు.

తెవికీ 2004 లో ఆవిర్భవించింది. ఈ 20 సంవత్సరాల పైగా కాలంలో భాష వాడుక క్రమంగా మారింది. పాత వర్గాల్లో వాడిన పదజాలం నేటి వాడుక భాషకు భిన్నంగా ఉంటుంది. దీంతో కొత్తవారు దానికి సమాంతరంగా &quot;ఆధునిక&quot; పేరుతో వేరే వర్గాలు సృష్టించటం జరుగుతుంది.

తొందరగా వ్యాసాలు రాసే క్రమంలో విభక్తి ప్రత్యయాలను సరిగ్గా వాడకుండా వర్గాలను సృష్టించటం జరుగుతుంది. ఇది వారి పొరపాటు కాదు, సరిచూసుకునేందుకు ఒక స్పష్టమైన ప్రామాణిక మార్గదర్శకం అందుబాటులో లేకపోవడమే అసలు లోపం. 

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ఈ సమస్యలన్నింటి వెనుక ఒకటే అంతిమ కారణం ఉంది. తెవికీకి వర్గాల నామకరణానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే లిఖిత మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు లేకపోవడం కారణం. అయితే ఈ చర్చ ద్వారా నిర్ణయించిన విధి విధానాలు మార్గదర్శకాలు తెవికీలో నూటికి నూరుపాళ్లు నాణ్యతగా వర్గాల వ్యవస్థ రూపొందిందని చెప్పలేం. దీనికి రెండుకారణాలు అన్ని సమస్యలు ఒకేసారి గుర్తించటం అసాధ్యంకాగా, రెండవకారణం ఎన్ని మార్గదర్శకాలు, విధి విధానాలు ఉన్నా గౌరవ యూజర్సు వాటిని గౌరవించకపోతే నిరంతరం ఈ సమస్యలు ఇలానే ఉంటుంటవి. దీనిని అరికట్టాలంటే కొత్త వర్గం సృష్టించేటప్పుడు దానికి సరిపోలిన (కనీసం 70%)   &lt;nowiki&gt;''ఇంతకుముందే ఈ వర్గం ఉంది''&lt;/nowiki&gt; అని ఒక ఎలెర్ట్ సందేశం ఇచ్చే JS స్క్రిప్టు గాడ్జెట్ ఒకటి తెవికీలో ప్రవేశపెట్టాలి. అది తయారుకావాలంటే స్క్రిప్టు మ్యాపింగ్ లో సముదాయం నిర్ణయించిన విదివిధానాలు, మార్గదర్శకాలు, విధాన నిర్ణయాలు ఉండాలి.

== వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు ==
ముందుగా వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై స్పందించి అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేసినవారందరికీ ధన్యవాదాలు. ఆ అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకుని ఇక ముందు తెవికీలో ఏ వర్గాలు ఎలా ఉండాలో ఫైనలుగా విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టటమైనది. 

ఈ వర్గాల నామకరణ సమస్యలపై విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టేముందు లోపాలు గురించి ఒకసారి మననం చేసుకుందాం.  

ఈ పేజీ తెవికీలో వర్గాల పేర్ల స్థిరత్వం కోసం ప్రతిపాదిత నియమాలను ఒకే ఫార్మాట్‌లో చూపుతుంది. ఒకేసారి అన్నింటినీ కాకుండా, క్రింది దశల ప్రకారం కొన్ని అంశాలను మాత్రమే చర్చకు తెరవాలని ప్రతిపాదన. ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన నియమం &quot;నిర్ణయం&quot; వరుసలో నమోదవుతుంది; అమలు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వర్గాల సంస్కరణ]] ద్వారా జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] ఉపపేజీలో పరిశీలించవచ్చు.

== వ్యాకరణ / విభక్తి ప్రత్యయాల లోపాలు ==

=== 1. &quot;లోని&quot; వాడుక సమస్య ===
'''వివరణ:'''&quot;లోని&quot; వాడుక విషయంలో కొందరు ముందున్న పదంతో కలిపిరాస్తే, మరికొందరు వేరుగా రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే అంశానికి రెండు వేర్వేరు వర్గాలు ఏర్పడుతున్నాయి. ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] ఇందులో మొదటిది లోని కలిపి ఉండగా, రెండోది లోని స్పేస్ ఇచ్చి సృష్టింబడినవి. అసలు లోని వాడకుండా  ఇప్పటికే చాలా వర్గాలు అర్థవంతంగా వాడుకలో ఉన్నవి. ఉదాహరణ [[:వర్గం:భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]], [[:వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలు]] ఇలాంటి వర్గాలు చాలా ఉనికిలో ఉన్నవి. పై సమస్యను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ దిగువ విధాన నిర్ణయం ప్రతిపాదించటమైనది.

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 1''': వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; వాడకుండా సంక్షిప్త రూపాన్నే వాడాలి; ఒకే మాతృవర్గం కింద ఉన్న ప్రస్తుత వర్గాల పద్ధతితో ఏకరూపత పాటించాలి. లోని తీసివేస్తే పేరు వ్యాకరణపరంగా సరికాక, లేదా అర్థం (స్థలం/కాలం/సంబంధం) మారిపోతే మాత్రమే &quot;లోని&quot; వాడవచ్చు. అలా వాడినప్పుడు పూర్వపదంతో కలిపి రాయాలి, మధ్యలో ఖాళీ (స్పేస్) ఇవ్వకూడదు. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని).

=== 2. &quot;లో&quot; వాడకం ===
'''వివరణ''': &quot;లో&quot; వాడుక విషయంలో స్పేస్ ఇచ్చి వాడిన సందర్బాలు ఉన్నవి. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]], [[:వర్గం:1972 లో మణిపూర్‌లో స్థాపించబడినవి]]. అయితే డూప్లికేట్ వర్గాలు గుర్తించలేదు, కానీ వ్యాకరణ పరంగా స్పేస్ ఇవ్వటం తప్పు. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం, స్వతంత్ర పదం కాదు. ఖాళీ ఇస్తే ఒకే వర్గానికి ముందు ముందు రెండు పేర్లు వస్తాయి. లో ముందు పదానికి కలిపి రాయాలి.అలాంటి వర్గాలు చాలా వరకు ఉనికిలో ఉన్నవి. వాటిని పరిశీలించగా కొన్ని వర్గాలలో లో తప్పనిసరిగా వాడాలిసిన అవసరముంది. ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:నేపాల్‌లో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] దీనిని [[:వర్గం:నేపాల్‌ చిత్రీకరించిన సినిమాలు]] అని ఉంటే అది అర్థవంతంగా ఉండదు. లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటుందని భావించినప్పుడు వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నిర్ణయం 2''':  లో లేకపోయినా వర్గం అర్థవంతంగా ఉంటే వాడాకుండా ఉండాలి. వాడాలిసిన అవసరమొస్తే ముందుపదంతో కలిపిరాయాలి. పూర్వపదం హలంతమైతే మధ్యలో ZWNJ వాడాలి (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో). 

=== 3. ఆలయాలు/దేవాలయాలు/హిందూ ఆలయాలు/ హిందూ దేవాలయాలు వాడుక సమస్య ===
వర్గ సమస్యలలో ఇది ఒక ప్రధాన సమస్య. పై పదాలను ఎవరికి ఇష్టం వచ్చిన రీతీలో లేదా తను సృష్టించిన వర్గం గుర్తులేక మరలా ఆదే యూజరు ఇంకో రకంగా ఆ రెండు కబడా గుర్తులేకపోతే అదే వర్గం మరోరకంగా సృష్టించటం, లేదా ఇంతకు ముందు ఉనికిలో ఎలా ఉన్నాయో పరిశీలించకపోవటం వలన ఈ విభాగానికి చెందిన డూప్లికేట్ వర్గాలు దాదాపు 70 పైగా ఉన్నవి. దీనికి యూజర్సు తప్పు ఎంతమాత్రం లేదు.ఒక ప్రామాణిక లేదా విధాన నిర్ణయం లేకపోవటం ప్రధాన కారణం. ఈ సమస్యను గుర్తించి ఇలాంటి వర్గాలపై 2026 జూన్ లో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ|హిందూమత వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ]] పై చదువరి గారు, &quot;హిందూమతానికి సంబంధించిన పేజీల వర్గాలను క్రమబద్ధీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దానిపై నా ఆలోచనలను ఇక్కడ రాసాను. ఇవి కేవలం నా అభిప్రాయాలే. అందరూ అభిప్రాయాలు సూచనలు చెబితే తదనుగుణంగా నిర్ణయాలు తీసుకుని అమలు చేద్దాం. ఆ నిర్ణయాల వలన దాదాపు 4 వేల పేజీలు ప్రభావితమౌతాయి&quot; అని చాలా విపులంగా రాసి రచ్చబండలో చర్చను ప్రవేశపెట్టారు, రెండువారాలైనా నాతో సహా ఎవ్వరూ స్పందించనందున దానిని మూసివేయుట జరిగింది. ఇదే చర్చాపేజీలో వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#చదువరి అభిప్రాయాలు విభాగంలో వివరించిన వాటిని పరిగణనలోకి ఈ దిగువ  విధాన నిర్ణయాలు ప్రవేశపెట్టమైనది.

=== 4. హిందూ మత వర్గాల విషయంలో విధాన నిర్ణయాలు ===

# దేవాలయం అంటేనే హిందూమతానికి చెందినది అని అర్థం. మందిరాలు, ఆలయాలు, హిందూ దేవాలయాలు, హిందూ ఆలయాలు ఇలా 3 పదాల వాడకంలో దేవాలయాలు పదం మాత్రమే వర్గంలో ప్రతిబింబించేటట్లు ఉండాలి. '''దేవాలయాలు''' వర్గాల్లో నిర్దిష్ట దేవాలయాల (కట్టడాల) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. వాటికి ఒప్పు, తప్పు ఉదాహరణ వర్గాలు: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]], {{Tick}}  [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]] {{Cross}} [[:వర్గం:దేవాలయాలు]] {{Tick}} [[:వర్గం: హిందూ దేవాలయాలు]]  {{Cross}}  
# దేవాలయాలు వర్గంలో వివిధ రాజవంశాలు, వివిధ పాలకులు, వివిధ కాలాల్లో నిర్మించిన దేవాలయాల ఉపవర్గాలుంటాయి. ఉదాహరణకు &quot;కాకతీయులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;చోళులు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;కృష్ణదేవరాయలు నిర్మించిన దేవాలయాలు&quot;, &quot;12 వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు&quot;, &quot;చరిత్ర పూర్వ దేవాలయాలు&quot; ఇలాంటివి.
# [[:వర్గం:హిందూ మతం]], [[:వర్గం:హిందూమతము]], [[:వర్గం:హిందూ మతము]], అనే పదాల వర్గాల వాడుక విషయంలో [[:వర్గం:హిందూమతం]] అని వాడాలి. ఇక్కడ రెండు పదాలు కలిపి ఉన్నవి. హిందూ మత&quot; అని మొదలయ్యే వర్గాల్లో ఈ రెండు పదాలనూ కలిపేసి &quot;హిందూమత&quot; అని రాయాలి. కొన్ని వర్గాల పేర్లలో అసలు మత అనేది ఉండనక్ల్కరలేదు.

=== 5. పుణ్యక్షేత్రాలు అంటే ===
'''పుణ్యక్షేత్రం''' అంటే మతపరమైన లేదా ఆధ్యాత్మిక దృష్ట్యా పవిత్రమైనదిగా భావించే స్థలం. ఈ పదం &quot;పుణ్యం&quot; (ధార్మిక ఫలం, సత్కర్మ ఫలం) &quot;క్షేత్రం&quot; (స్థలం, ప్రదేశం) అనే రెండు పదాల కలయిక నుండి వచ్చింది. అంటే &quot;పుణ్యాన్ని ఇచ్చే స్థలం&quot; లేదా &quot;పుణ్య ఫలాన్ని ప్రదానం చేసే ప్రదేశం&quot; అని అర్థం

ముఖ్య లక్షణాలు

* '''దైవ సన్నిధి''': సాధారణంగా ఒక దేవుడు లేదా దేవత అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వెలిసారని, లేదా ఒక ముఖ్యమైన పుణ్యఘటన (అవతారం, లీల, తపస్సు) జరిగిందని విశ్వాసం ఉంటుంది.
* '''తీర్థయాత్ర గమ్యం''': భక్తులు దూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చి దర్శనం, పూజ, స్నానం చేసేందుకు ఈ స్థలాలను సందర్శిస్తారు.
* '''పాప నివృత్తి / మోక్ష సాధన''': ఇక్కడ దర్శనం, స్నానం లేదా పూజ చేయడం ద్వారా పాపాలు తొలగిపోయి పుణ్యం లభిస్తుందని, మోక్షం సులభతరమవుతుందని భావిస్తారు.
* '''ప్రాకృతిక లేదా చారిత్రక ప్రాముఖ్యత''': నదీ సంగమాలు (ఉదా. ప్రయాగ), పర్వతాలు (ఉదా. తిరుమల), సముద్ర తీరాలు (ఉదా. రామేశ్వరం) వంటివి తరచుగా పుణ్యక్షేత్రాలుగా భావించబడతాయి.

==== రకాలు ====

* '''దివ్య క్షేత్రాలు''' – ఆలయాలు కేంద్రంగా ఉన్నవి (తిరుమల, భద్రాచలం, శ్రీశైలం)
* '''తీర్థ క్షేత్రాలు''' – నదులు/జలాశయాలతో సంబంధించినవి (కాశీ, ప్రయాగ, గోదావరి పుష్కరాలు)
* '''జ్యోతిర్లింగాలు, శక్తి పీఠాలు''' వంటి సంప్రదాయ వర్గీకరణలు కూడా ఉన్నాయి

'''పుణ్యక్షేత్రం వర్గంలో''' [[:వర్గం: పుణ్యక్షేత్రాలు]], [[:వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు]]&quot; అనే రెండు వర్గాల ఉన్నవి. సాధారణంగా పుణ్యక్షేత్రాలు అంటేనే హిందూ మతానికి చెందినవి. మరలా హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు అని వాడాలిసిన అవసరంలేదు, ఈ విషయం పైన దేవాలయాల విధాన నిర్ణయంలో వాడాలిసిన అవసరంలేదని అనుకున్నాం.

పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రతిపాదన విధాన నిర్ణయాలు
# '''పుణ్యక్షేత్రాలు''' వర్గాల్లో తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశాల (పట్టణం, గ్రామం, ప్రాంతం) వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. అయితే దేవాలయాలున్న ప్రతీ ఊరూ క్షేత్రం కాదు
# వ్యాసం ఒక కట్టడం (గుడి) గురించి అయితే దేవాలయంగా, దైవత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక  ప్రదేశం గురించి అయితే పుణ్యక్షేత్రంగా పరిగణించాలి.
#* '''దేవాలయం:''' [[శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (తిరుమల)]] (ఒక కట్టడం గురించిన వ్యాసం) → &quot;దేవాలయాలు&quot; వర్గంలో.
#* '''పుణ్యక్షేత్రం:''' [[తిరుమల (పట్టణం)|తిరుమల]] (తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదేశం గురించిన వ్యాసం) → &quot;పుణ్యక్షేత్రాలు&quot; వర్గంలో.
# రెండూ ఉన్న వ్యాసాన్ని, అది ప్రధానంగా దేని గురించో ఆ వర్గంలో మాత్రమే చేర్చాలి.
# ఈ నిర్ణయం హిందూ మతానికి సంబంధించిన వర్గాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇతర మతాల ప్రార్థనా స్థలాలకు (చర్చిలు, మసీదులు, గురుద్వారాలు మొదలైనవి) వాటి సొంత వర్గాలు ఉంటాయి, అవి ఈ నిర్ణయం పరిధిలోకి రావు. వేరే ఏ మతానికైనా దేవాలయాలుంటే ''ఫలానా మత దేవాలయాలు'' అనాలి.
# ఆధ్యాత్మికంగా ప్రత్యేకత ఉన్న దేవాలయాలుంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకంగా వర్గాలుంటాయి. ఉదా: శక్తిపీఠాలు, జ్యోతిర్లింగాలు, వైష్ణవ దివ్యదేశాలు, పాడల్ పెట్ర స్థలాలు వంటివి. ఈ వర్గాలు నేరుగా దేవాలయాలు వర్గం కింద ఉంటాయి. ఈ దేవాలయాలకు, వర్గాలకూ పేర్లలో ప్రత్యేకించి దేవాలయాలు అని చేర్చరాదు. అంటే శక్తిపీఠ క్షేత్రాలు, శక్తిపీఠ దేవాలయాలు, జ్యోతిర్లింగాలయాలు, వగైరా పేర్లు పెట్టరాదు.

=== 6. నదుల వర్గాల నామకరణం ===
'''సమస్య:''' నదుల వర్గాలకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; వంటి పేర్లు వాడుతున్నారు. కొన్ని మాత్రమే ఆ జిల్లా ,రాష్ట్రం, దేశంలో ఉద్బవించి ఆ జిల్లా , రాష్ట్రం, దేశంలో చివరగా సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇటువంటి వాటికి పైన చెప్పుకున్నట్లు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అని వ్యవహరించినా తప్పులేదు. కానీ ఎక్కువ శాతం నదులు ఏ ఒక్క ప్రాంతానికీ సొంతం కావు; అవి అనేక ప్రాంతాల గుండా ప్రవహించి చివరికి సముద్రంలో కలుస్తాయి. ఇలాంటి నదులకు &quot;తెలంగాణ నదులు&quot;, &quot;భారతదేశ నదులు&quot; రాసినందున ఈ రూపం నది ఆ రాష్ట్రానికి/దేశానికి/జిల్లాకు &quot;చెందినదనే&quot; అనే భావాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఎంతవరకు సబబుగా ఉంది

'''ఉదాహరణలు:'''

* కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల గుండా ప్రవహించి సముద్రంలో కలుస్తుంది. దీన్ని &quot;తెలంగాణ నది&quot; అనడం పాక్షిక సత్యమే.
* గంగా నది అనేక రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి బంగ్లాదేశ్‌లోకి వెళ్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర, సింధు, సట్లెజ్ నదులు ఇతర దేశాల్లో పుట్టి భారతదేశంలోకి వస్తాయి లేదా ఇతర దేశాల్లోకి వెళ్తాయి. కాబట్టి &quot;భారతదేశ నదులు&quot; అనే పేరు కూడా సరికాదు.

* రాష్ట్ర స్థాయిలో: పాత వర్గం:తెలంగాణ నదులు → కొత్త వర్గం:తెలంగాణలో ప్రవహించే నదులు
* దేశం స్థాయిలో: పాత వర్గం:భారతదేశ నదులు → కొత్త వర్గం:భారతదేశంలో ప్రవహించే నదులు
* జిల్లా స్థాయిలో: పాత వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా నదులు→కొత్త వర్గం: ఖమ్మం జిల్లాలో ప్రవహించే నదులు

'''రాత నియమాలు:'''

* పేర్లు వ్యాకరణ సమ్మతంగా ఉండాలి; ఉదా. క్రియారూప విశేషణం (ప్రవహించే, పనిచేసిన) ముందు స్థల సూచిక ప్రత్యయం ఉండాలి. &quot;లో&quot; ప్రత్యయం కాబట్టి పదానికి కలిపి రాయాలి: భారతదేశంలో, తెలంగాణలో (ఖాళీ ఇవ్వకూడదు).
* హల్లుతో ముగిసే పేర్లలో ZWNJ వాడాలి: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
* &quot;భారతదేశ ప్రవహించే నదులు&quot; వంటి రూపాలు తప్పు (షష్ఠి రూపం క్రియారూప విశేషణాన్ని అనుసరించదు).
'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' నదుల వర్గాలన్నింటికీ (జిల్లా, రాష్ట్ర, దేశ స్థాయిలో) &quot;లో  ప్రవహించే నదులు&quot; అనే రూపం వాడాలి.

'''గమనిక:''' ఈ మార్పు ఏ ఒక్క వర్గానికో కాక, అన్ని రాష్ట్రాలు/దేశాల/జిల్లాల నదుల వర్గాలకూ వర్తించాలి, లేకుంటే కొత్త అస్థిరత ఏర్పడుతుంది.

=== '''7. హైఫన్ / విరామ చిహ్నాలు / బ్రాకెట్లు వాడక సమస్యలు''' ===
హైఫన్, కామా, బ్రాకెట్ల వల్ల ఒకే వర్గం వేర్వేరు పేర్లతో వర్గాలు పుట్టుకొస్తున్నవి. కొంతమంది కొన్ని వర్గాలలో వాటిని వాడి సృష్టింస్తుంటే, మరికొంతమంది వీటిని ఉపయోగించకుండా సృష్టించుట జరుగుతుంది. ఉదాహరణలు: [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి ఉపగ్రహ వాహక నౌకలు]], దీనిలో హైఫన్ లేదు.  [[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]], దీనిలో '''హైఫన్ ఉంది.''' వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి-సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక, దీనిని వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి సీ32 ఉపగ్రహ వాహకనౌక అని '''హైఫన్''' వాడనంతమాత్రాన  పైరెండు వర్గాలు అర్థంవంతం కోల్పోవుట అనేది ఏమీలేదు. [[:వర్గం:మధ్య ప్రదేశ్ నగరాలు పట్టణాలు]], దీనిలో కామా వాడారు. [[:వర్గం:తెలంగాణ నగరాలు, పట్టణాలు]] వర్గంలో కామాలేదు. అయినా అర్థవంతంగానే ఉంది. సరియైన విధాన నిర్ణయం లోనప్పుడు ఇలాంటి ఏకరూపత లేని వర్గాలు పుట్టుకొస్తుంటవి

'''సూచించిన విధాన నిర్ణయం:''' వర్గం పేరులో హైఫన్ (-), కామా (,), బ్రాకెట్లు ( ), ఇతర విరామ చిహ్నాలను వాడకూడదు. చిహ్నాల సహాయం లేకుండానే వర్గం పేరు పూర్తి అర్థాన్ని ఇచ్చేలా సరళమైన తెలుగు పదాలతో ఉండాలి.అధికారిక పేర్లలో హైఫన్ ఉన్నా, వర్గం పేరులో దాని స్థానంలో ఖాళీ (స్పేస్) వాడాలి.

మినహాయింపులు: సంవత్సర పరిధులు, సీజన్ల పేర్లు (ఉదా: 1990–1999, వర్గం:2017–18లో దేశీయ క్రికెట్ పోటీలు). వీటిలో హైఫన్ (-) కాకుండా ఎన్ డాష్ (–) వాడాలి.

=== 8. కాలక్రమ వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత''' '''విధాన నిర్ణయం:''' వర్గాల పేర్లలో విభక్తి ప్రత్యయాలను (ను, ని, కు, తో, చే, లో, పై, నుండి, మొదలైనవి) అవి చేరే పదానికి కలిపి రాయాలి. అనుప్రయోగ పదాల ప్రత్యయాలు &quot;మీద, వద్ద, కోసం, గురించి మొదలగునవి స్వతంత్ర పదాలు కాబట్టి విడిగా రాయాలి.
# '''&quot;వ&quot; కలిపి రాయాలి:''' సంఖ్య తర్వాత &quot;వ&quot; ఖాళీ లేకుండా రాయాలి (&quot;11వ&quot;, &quot;11 వ&quot; కాదు).
# '''ఆ కాలానికి చెందిన అంశాలకు''' (కవులు, చిత్రాలు, పుస్తకాలు మొదలైనవి) &quot;…వ శతాబ్దపు&quot;, &quot;…వ దశాబ్దపు&quot; రూపం వాడాలి.
# '''ఆ కాలంలో జరిగిన అంశాలకు''' (జననాలు, మరణాలు, స్థాపితాలు, ఘర్షణలు మొదలైనవి) &quot;…లో&quot; రూపం వాడాలి. సంవత్సరాలకు ఎల్లప్పుడూ ఇదే రూపం. అంశం పేరులోనే ఆ భావం లేకపోతే &quot;…లో&quot; తర్వాత తగిన క్రియ చేర్చాలి (సినిమాలకు ''విడుదలైన'', చిత్రలేఖనాలకు ''గీసిన'', ఘటనలకు ''జరిగిన'' వంటివి).
ఉదాహరణలు (ప్రస్తుత → ప్రతిపాదిత)
* వర్గం:11 వ శతాబ్దం కవులు → 11వ శతాబ్దపు కవులు
* వర్గం:1930లు చిత్రాలు → 1930వ దశాబ్దపు చిత్రాలు
* వర్గం:1010లలో ఘర్షణలు → 1010వ దశాబ్దంలో జరిగిన ఘర్షణలు
* వర్గం:1258 జననాలు → 1258లో జననాలు
* వర్గం:1814 స్థాపితాలు → 1814లో స్థాపితాలు
* వర్గం:1656 చిత్రలేఖనాలు → 1656లో గీసిన చిత్రలేఖనాలు
* వర్గం:1990 సినిమాలు → 1990లో విడుదలైన సినిమాలు
* వర్గం:1906లో స్థాపించబడిన సంస్థలు → 1906లో స్థాపితాలు
* వర్గం:టాంకు బండ పై విగ్రహాలు → వర్గం:టాంకు బండపై విగ్రహాలు

=== 9. పదవి, స్వస్థలం ఆధారిత జంట వర్గాల నామకరణ సమస్య ===
'''నేపథ్యం'''

కొన్ని పదవుల (గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు మొదలైనవి) విషయంలో రెండు రకాల వర్గాలు అవసరమవుతాయి. ఒకటి ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారిది కాగా, రెండోది ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారిది. ప్రస్తుతం ఈ రెండింటికీ పేర్లు ఒకేలా ఉండి గందరగోళం కలుగుతోంది. ఉదాహరణకు, [[:వర్గం: ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్లు]], [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]], ఈ వర్గాల పేర్లు చూసి ఏ వ్యాసం ఏ వర్గంలో చేర్చాలో తెలియదు.

=== ప్రతిపాదిత విధాన నియమాలు ===

# '''పదవి ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు పనిచేసిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పనిచేసిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి స్వస్థలం ఏదైనా కావచ్చు.
# '''స్వస్థలం ఆధారిత వర్గం''': ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారి కోసం. పేరు: ''&lt;ప్రాంతం&gt;‌కు చెందిన &lt;పదవులు&gt;''. (ఉదా: [[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన గవర్నర్లు]]). ఇందులో వ్యక్తి ఏ ప్రాంతంలో పదవి నిర్వహించినా చేర్చవచ్చు.
# ఒకే వ్యక్తి రెండు వర్గాలకూ అర్హుడైతే (ఉదా: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యక్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే గవర్నర్ అయితే) రెండింటిలోనూ చేర్చవచ్చు.

=== 10. వేర్వేరు అర్థాలకు ఆస్కారం ఇచ్చే వర్గాలు ===
నేపథ్యం

[[:వర్గం:1935 పత్రికలు]], [[:వర్గం:1970 పత్రికలు]] ఇలాంటి వర్గాలు ఉన్నవి. ఆ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైనవా, ముగిసినవా, ప్రచురితమైనవా? ఇలాంటి సందేహాలకు కలుగుతాయి. 

'''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం''':ఇలాంటి వర్గాలు అప్పటికప్పుడు ఆ వర్గం సందర్బాన్ని తగిన విధంగా మార్చాలి, కొత్తగా సృష్టించే వర్గాలుకూడా  ఇదే సూత్రం పాటించాలి

=== 11. భౌగోళిక వర్గాల నామకరణం ===
'''ప్రతిపాదిత విధాన నియమం:''' జిల్లా, రాష్ట్రం, దేశం, ప్రపంచ దేశాల వర్గాల పేర్లు సంబంధిత వ్యాసం శీర్షిక రూపంలోనే ఉండాలి. విశేషణ రూపాలు (అమెరికన్, జర్మన్), సంక్షిప్తాలు (అ.సం.రా., ఆం.ప్ర.), విరామ చిహ్నాలు వాడకూడదు. అధికారిక పేరులో భాగమైన అక్షర సంక్షిప్తాలు (వైఎస్ఆర్, ఎన్టీఆర్) వ్యాసం శీర్షికలో ఉన్నట్లే రాయాలి. వ్యాసం శీర్షిక మారినప్పుడు, ఈ నియమం ప్రకారం వర్గం పేరును కూడా కొత్త శీర్షికకు అనుగుణంగా సముదాయ నిర్ణయంతో మార్చవచ్చు. అనుమతి జాబితాలోని రూపాల్లో మార్పు కావాలంటే (ఉదా. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు → అమెరికా), ఆ మార్పును కూడా చర్చ ద్వారానే చేయాలి.

'''మినహాయింపు''' '''గమనిక:''' వ్యాసం శీర్షిక చాలా పొడవైన అధికారిక పేరై, దానికి దారిమార్పుగా స్థిరపడిన పూర్తి పదం ఉంటే, వర్గం సంక్షిప్తను, ఇప్పటికే ఉనికిలో ఉన్న మరిన్ని వర్గాలను, బాగా ప్రాచ్యుర్యం పొందిన పదం వర్గాల్లో వాడవచ్చు. అయితే భవిష్యత్తులో  వ్యాసం పేరు మారితే సముదాయం నిర్ణయంతో వర్గం పేరు మార్చవచ్చు

ఉదాహరణ: [[:వర్గం:అ.సం.రా. రాష్ట్రాలు]],{{Cross}} [[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]{{Cross}},→ [[:వర్గం:అమెరికా]] {{Tick}}

ఇతరవర్గాలు ఉదాహరణలు:[[:వర్గం:ముంబాయి]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ముంబై]] {{Tick}} [[:వర్గం:ఇంగ్లాండ్]]{{Cross}} →[[:వర్గం:ఇంగ్లాండు]],{{Tick}} [[:వర్గం:అమెరికన్ మహిళలు]]{{Cross}} →[[:వర్గం:అమెరికా మహిళలు]],{{Tick}}</text>
      <sha1>6b1eolz6jrm2ywbgqz47vi92edvg04b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వైష్ణవి అడ్కర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513154</id>
    <revision>
      <id>4980469</id>
      <parentid>4980068</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతీయ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6541" sha1="qszcrm93xr1s2gz1env8shkb89o3q4a" xml:space="preserve">
{{Infobox tennis biography|name=వైష్ణవి అడ్కర్|country={{IND}}|image=|caption=|image_size=|residence=|birth_date={{birth date and age|df=yes|2004|12|14}}|birth_place=[[పుణె]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం|height=|turnedpro=|retired=|plays=కుడిచేతి వాటం (రెండు చేతులతో బ్యాక్‌హ్యాండ్)|careerprizemoney=$59,510|college=[[పూణే విశ్వవిద్యాలయం|సావిత్రిబాయి ఫూలే పూణే విశ్వవిద్యాలయం]]|website=|singlesrecord={{tennis record|won=89|lost=68}}|singlestitles=2 ఐటీఎఫ్|highestsinglesranking=No. 374 (2026 జూన్ 8)|currentsinglesranking=No. 388 (2026 జులై 27)|AustralianOpenresult=|FrenchOpenresult=|Wimbledonresult=|USOpenresult=|Othertournaments=|Olympicsresult=|doublestitles=3 ఐటీఎఫ్|doublesrecord={{tennis record|won=43|lost=53}}|highestdoublesranking=No. 307 (2026 జులై 13)|currentdoublesranking=No. 320 (2026 జులై 27)|AustralianOpenDoublesresult=|FrenchOpenDoublesresult=|WimbledonDoublesresult=|USOpenDoublesresult=|OthertournamentsDoubles=|OlympicsDoublesresult=|updated=2026 ఆగస్టు 4}}

'''వైష్ణవి అడ్కర్''' (జననం 2004 డిసెంబరు 14) ఒక భారతీయ మహిళా టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి. ఆమె ప్రధానంగా ఐటిఎఫ్ మహిళల ప్రపంచ టెన్నిస్ పర్యటనలో పాల్గొంటుంది, అక్కడ ఆమె రెండు సింగిల్స్, మూడు డబుల్స్ టైటిల్స్ గెలుచుకుంది. ఆమె 2025 సమ్మర్ వరల్డ్ యూనివర్సిటీ గేమ్స్ లో మహిళల వ్యక్తిగత విభాగంలో కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 July 2025|title=Vaishnavi Adkar becomes first Indian woman tennis player to win medal in WUG|url=https://www.ptinews.com/editor-detail/vaishnavi-adkar-becomes-first-indian-woman-tennis-player-to-win-medal-in-wug/2758267|access-date=27 July 2025|website=[[Press Trust of India]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
వైష్ణవి అడ్కర్ ఏడు సంవత్సరాల వయస్సులో [[టెన్నిస్]] ఆడటం ప్రారంభించింది. 2024లో, ఆమె సింగిల్స్, డబుల్స్ టైటిల్స్ గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=26 January 2025|title=&quot;Aiming for WTA Top-400 rank in 2025&quot; - Vaishnavi Adkar|url=https://indiantennisdaily.com/2025/01/26/aiming-for-wta-top-400-rank-in-2025-vaishnavi-adkar/|access-date=27 July 2025|website=Indian Tennis Daily|language=en}}&lt;/ref&gt;

మహిళల వ్యక్తిగత ఈవెంట్లో కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకోవడం ద్వారా వరల్డ్ యూనివర్సిటీ గేమ్స్ లో పతకం సాధించిన మొదటి భారతీయ మహిళా టెన్నిస్ క్రీడాకారిణిగా ఆమె నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;Olympics-July2024&quot;&gt;{{Cite web|last=Nalwala|first=Ali Asgar|date=24 July 2025|title=FISU World University Games 2025: Vaishnavi Adkar wins bronze; ends India's 46-year-long wait for tennis medal|url=https://www.olympics.com/en/news/fisu-world-university-games-2025-tennis-vaishnavi-adkar-bronze-medal|access-date=27 July 2025|website=Olympics.com}}
&lt;/ref&gt; 1979 గేమ్స్ లో[[నందన్ బల్]] రజత పతకం సాధించినప్పటి నుండి టెన్నిస్ పతకం గెలుచుకోవడానికి ఒక భారతీయుడి కోసం 46 సంవత్సరాల నిరీక్షణను కూడా ఆమె అధిగమించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 July 2025|title=Vaishnavi Adkar to become 2nd Indian to win a tennis medal in WUG|url=https://nagalandpost.com/vaishnavi-adkar-to-become-2nd-indian-to-win-a-tennis-medal-in-wug/|access-date=27 July 2025|website=[[Nagaland Post]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olympics-July2024&quot; /&gt;

2025 చెన్నై ఓపెన్ లో ఓడిపోయినా ఆమె డబ్ల్యూటీఏ టూర్ మెయిన్-డ్రాలో అరంగేట్రం చేసింది, కాని మొదటి రౌండ్లో మూడవ సీడ్ డోనా వెకిక్ చేతిలో వరుస సెట్లలో ఓడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vekic advances past Indian lucky loser Adkar in Chennai opener|url=https://www.wtatennis.com/videos/4392243/vekic-advances-past-indian-lucky-loser-adkar-in-chennai-opener|access-date=9 April 2026|publisher=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 2026లో, [[బెంగళూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన కేపీబీ ట్రస్ట్ ఐటీఎఫ్ ఉమెన్స్ ఓపెన్లో డబ్ల్యూ100 ఈవెంట్లో సింగిల్స్ ఫైనల్ కు చేరుకున్న [[సానియా మీర్జా]] తర్వాత మొదటి మహిళగా ఆమె నిలిచింది, ఫైనల్ కు వెళ్లే మార్గంలో ప్రపంచంలోని 690వ ర్యాంక్ వైల్డ్ కార్డ్ గా ప్రవేశించి ఇద్దరు టాప్-150 ఆటగాళ్లను ఓడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Adkar reached final of ITF W100 event|url=https://www.thestatesman.com/sports/vaishnavi-adkar-ends-17-year-indian-drought-reaches-itf-w100-bengaluru-final-1503560689.html}}&lt;/ref&gt;
== మూలాలు ==

[[వర్గం:మహారాష్ట్ర మహిళా క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:2004 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>qszcrm93xr1s2gz1env8shkb89o3q4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సుధా యాదవ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513156</id>
    <revision>
      <id>4980467</id>
      <parentid>4980077</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <comment>Synced 3 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]])</comment>
      <origin>4980467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11176" sha1="2hrf6qee9n3i0lif8yy7sdemdh08hpm" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు}}
{{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2018}}
{{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2018}}
{{Infobox officeholder
| image         = Image of Sudha Yadav.jpg
| name          = డా. సుధా యాదవ్
| office             = [[కర్ణాటక గవర్నర్‌ల జాబితా|కర్ణాటక గవర్నర్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/keralam-odisha-karnataka-uttarakhand-sikkim-tamil-nadu-get-new-governors/article71576452.ece|title=Keralam, T.N., Odisha, Karnataka, Uttarakhand, Sikkim get new Governors|date=12 October 2026|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
| term_start         = 12 అక్టోబర్ 2026
| term_end           = 
| predecessor        = [[తావర్‌చంద్ గెహ్లాట్]]
| successor          = 
| 1blankname         = [[కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]]
| 1namedata          = [[డి. కె. శివకుమార్]]
| office1        = బిజెపి పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యురాలు
| term_start1    = 17 ఆగస్టు 2022&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-revamps-premier-parl-board-after-8-yrs-101660759594814.html|title=BJP revamps premier parliamentary board after 8 years}}&lt;/ref&gt;
| caption       =
| office2       = జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ సభ్యురాలు
| term_start2  = 28 ఫిబ్రవరి 2019
| term_end2    = 27 ఫిబ్రవరి 2022&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/UserView.aspx?|title=National Commission for Backward Classes}}&lt;/ref&gt;
| office3      = పార్లమెంటు సభ్యురాలు (13వ లోక్ సభ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sansad.in/ls/members|title=List of Members}}&lt;/ref&gt;
| term_start3   = 1999
| term_end3     = 2004
| constituency3 = [[మహేంద్రగఢ్ లోక్ సభ నియోజకవర్గం|మహేంద్రగఢ్]]
| predecessor3  = [[రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]
| successor3   = [[రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]
| education     = ఎం.ఎస్.సి. (కెమిస్ట్రీ), గోల్డ్ మెడలిస్ట్, రూర్కీ విశ్వవిద్యాలయం ([[ఐఐటి రూర్కీ]]) నుండి పిహెచ్.డి. (కెమిస్ట్రీ)
| birth_date    = {{birth date and age|mf=y|1965|10|16}}
| birth_place   = [[మోట్ల కలాన్]], [[రేవారి]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]]
| death_date    = 
| death_place   = 
| occupation    = రాజకీయ, సామాజిక కార్యకర్త, విద్యావేత్త
| term          = 
| predecessor1   = [[నితిన్ గడ్కరీ]]&lt;br&gt;[[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్]]
| party         = {{flagicon image|BJP flag.svg}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| spouse        = దివంగత డిప్యూటీ కమాండెంట్ సుఖ్‌బీర్ సింగ్ యాదవ్
| children      = ఇద్దరు
| footnotes     = 
| date          = 9 ఏప్రిల్
| year          = 2009
| source        =  
}}

'''సుధా యాదవ్''' (జననం 16 అక్టోబర్ 1965) భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. ఈమె 12 అక్టోబర్ 2026 నుండి [[కర్ణాటక గవర్నర్ల జాబితా|కర్ణాటక గవర్నర్]]‌గా సేవలందిస్తున్నారు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యురాలు.

== కెరీర్ ==
సుధా యాదవ్ 1994 నుండి 2004 వరకు [[హర్యానా]]లోని [[మహేంద్రగఢ్]] నియోజకవర్గం నుండి 13వ [[లోక్ సభ]] సభ్యురాలిగా పనిచేశారు.

3 జూలై 2015న బిజెపి ఒబిసి మోర్చా జాతీయ ఇన్‌చార్జిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Amit Shah reshuffles BJP frontline, gives {{as written|responsib|lity [sic]}} of key states to his confidants |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/amit-shah-reshuffles-bjp-frontline-gives-responsiblity-of-key-states-to-his-confidants/articleshow/47932331.cms |newspaper=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=With eye on Bihar polls, BJP to set up new OBC front |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/with-eye-on-bihar-polls-bjp-to-set-up-new-obc-front/article1-1365706.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705125052/http://www.hindustantimes.com/india-news/with-eye-on-bihar-polls-bjp-to-set-up-new-obc-front/article1-1365706.aspx |archive-date=5 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 2023 |title=BJP Questions JD(U)'s Source of Funds for Poll Campaign |url=http://www.outlookindia.com/news/article/bjp-questions-jdus-source-of-funds-for-poll-campaign/905192|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705120045/http://www.outlookindia.com/news/article/bjp-questions-jdus-source-of-funds-for-poll-campaign/905192|url-status=dead|archive-date=5 July 2015}}&lt;/ref&gt; ఈమె 2019 నుండి 2022 వరకు [[భారత ప్రభుత్వం]] కొరకు [[జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్]] సభ్యురాలిగా సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NCBC Previous Commissions |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/UserView.aspx?TypeID=1175}}&lt;/ref&gt;

17 ఆగస్టు 2022న బిజెపి పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యురాలయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=BJP Parliamentary Board List |url=https://www.bjp.org/parliamentary-board}}&lt;/ref&gt; [[సుష్మా స్వరాజ్]] తర్వాత ఈ పదవిని అధిష్టించిన రెండవ మహిళ ఈమె.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Narendra bhai turned me to politics: BJP top panel's Sudha Yadav |url=https://theprint.in/politics/too-early-to-say-if-khattar-will-be-2024-haryana-cm-face-says-bjp-top-panel-member-sudha-yadav/1155013}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సుధా యాదవ్ 1987లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, రూర్కీ (ఐఐటి రూర్కీ) నుండి కెమిస్ట్రీలో ఎం.ఎస్.సి. పూర్తి చేసి, 1992లో అక్కడే కెమిస్ట్రీలో పిహెచ్.డి. పొందారు. ఈమె ప్రెసిడెంట్స్ గైడ్ అవార్డు గ్రహీత.&lt;ref name=&quot;ncbc.nic.in&quot;&gt;{{cite web |title=National Commission for Backward Classes |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/EmployeeProfile.aspx?Value=ToHyC6Eu3vjMBW9FOh3dNcYMdrQgFFco4VdM6xfL5%2FRD7E72mJ4db3CPWUWXgs%2F1%2FKOk1dfVZ98%3D |website=ncbc.nic.in |access-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104213/http://ncbc.nic.in/User_Panel/EmployeeProfile.aspx?Value=ToHyC6Eu3vjMBW9FOh3dNcYMdrQgFFco4VdM6xfL5/RD7E72mJ4db3CPWUWXgs/1/KOk1dfVZ98%3D |archive-date=Apr 18, 2023 |language=en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఈమె భర్త [[సరిహద్దు భద్రతా దళం]] డిప్యూటీ కమాండెంట్ సుఖ్‌బీర్ సింగ్ యాదవ్ [[కార్గిల్ యుద్ధం]]లో వీరమరణం పొందారు. ఈమెకు ఇద్దరు పిల్లలు.

== 1999 లోక్ సభ ఎన్నికలు ==
1999లో నాటి హర్యానా బిజెపి ఇన్‌చార్జి, ప్రస్తుత [[భారత ప్రధాన మంత్రి]], [[నరేంద్ర మోదీ]] సాధారణ ఎన్నికల అభ్యర్థిగా సుధా యాదవ్ పేరును సూచించారు. ఇది రాజకీయాల్లో ఈమె మొదటి సంవత్సరం.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The shadow of a Martyr |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1999/08/27/the-shadow-of-a-martyr/1311c364-e814-4542-be97-91cb465d6011}}&lt;/ref&gt; బిజెపి ఈమెను అభ్యర్థిగా బరిలోకి దించగా, రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్ పై 1.39 లక్షల (139,000) ఓట్ల తేడాతో విజయం సాధించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Who is Sudha Yadav? |url=https://www.financialexpress.com/india-news/who-is-sudha-yadav-haryana-leader-inducted-into-bjp-parliamentary-board-has-a-decades-old-modi-connection/2633859/ |access-date=22 July 2023 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=17 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418213451/https://www.financialexpress.com/india-news/who-is-sudha-yadav-haryana-leader-inducted-into-bjp-parliamentary-board-has-a-decades-old-modi-connection/2633859/ |archive-date=Apr 18, 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఈమె తదనంతరం 2004, 2009 ఎన్నికలలో ఓడిపోయారు.

== పార్లమెంటరీ కెరీర్ ==

* లోక్ సభ పార్లమెంటు సభ్యురాలు (1999–2004)
* రక్షణపై పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ సభ్యురాలు (1999–2000)
* అధికార భాషా కమిటీ సభ్యురాలు (1999–2000)
* పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ 'హిందీ సలహాకర్' సమితి సభ్యురాలు (1999–2000)
* కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ సభ్యురాలు (2000–04)
* మహిళా సాధికారతపై పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ సభ్యురాలు (2000–01)

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Yadav, Sudha}}
[[వర్గం:1965 జననాలు]]
[[వర్గం:13వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]]</text>
      <sha1>2hrf6qee9n3i0lif8yy7sdemdh08hpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980468</id>
      <parentid>4980467</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:కర్ణాటక గవర్నర్లు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11246" sha1="c0gzltqjnuh6v2e7zf157n5h9kl9am8" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు}}
{{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2018}}
{{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2018}}
{{Infobox officeholder
| image         = Image of Sudha Yadav.jpg
| name          = డా. సుధా యాదవ్
| office             = [[కర్ణాటక గవర్నర్‌ల జాబితా|కర్ణాటక గవర్నర్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/keralam-odisha-karnataka-uttarakhand-sikkim-tamil-nadu-get-new-governors/article71576452.ece|title=Keralam, T.N., Odisha, Karnataka, Uttarakhand, Sikkim get new Governors|date=12 October 2026|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
| term_start         = 12 అక్టోబర్ 2026
| term_end           = 
| predecessor        = [[తావర్‌చంద్ గెహ్లాట్]]
| successor          = 
| 1blankname         = [[కర్ణాటక ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]]
| 1namedata          = [[డి. కె. శివకుమార్]]
| office1        = బిజెపి పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యురాలు
| term_start1    = 17 ఆగస్టు 2022&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-revamps-premier-parl-board-after-8-yrs-101660759594814.html|title=BJP revamps premier parliamentary board after 8 years}}&lt;/ref&gt;
| caption       =
| office2       = జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ సభ్యురాలు
| term_start2  = 28 ఫిబ్రవరి 2019
| term_end2    = 27 ఫిబ్రవరి 2022&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/UserView.aspx?|title=National Commission for Backward Classes}}&lt;/ref&gt;
| office3      = పార్లమెంటు సభ్యురాలు (13వ లోక్ సభ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sansad.in/ls/members|title=List of Members}}&lt;/ref&gt;
| term_start3   = 1999
| term_end3     = 2004
| constituency3 = [[మహేంద్రగఢ్ లోక్ సభ నియోజకవర్గం|మహేంద్రగఢ్]]
| predecessor3  = [[రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]
| successor3   = [[రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్]]
| education     = ఎం.ఎస్.సి. (కెమిస్ట్రీ), గోల్డ్ మెడలిస్ట్, రూర్కీ విశ్వవిద్యాలయం ([[ఐఐటి రూర్కీ]]) నుండి పిహెచ్.డి. (కెమిస్ట్రీ)
| birth_date    = {{birth date and age|mf=y|1965|10|16}}
| birth_place   = [[మోట్ల కలాన్]], [[రేవారి]], [[హర్యానా]], [[భారతదేశం]]
| death_date    = 
| death_place   = 
| occupation    = రాజకీయ, సామాజిక కార్యకర్త, విద్యావేత్త
| term          = 
| predecessor1   = [[నితిన్ గడ్కరీ]]&lt;br&gt;[[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్]]
| party         = {{flagicon image|BJP flag.svg}} [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| spouse        = దివంగత డిప్యూటీ కమాండెంట్ సుఖ్‌బీర్ సింగ్ యాదవ్
| children      = ఇద్దరు
| footnotes     = 
| date          = 9 ఏప్రిల్
| year          = 2009
| source        =  
}}

'''సుధా యాదవ్''' (జననం 16 అక్టోబర్ 1965) భారతీయ రాజకీయ నాయకురాలు. ఈమె 12 అక్టోబర్ 2026 నుండి [[కర్ణాటక గవర్నర్ల జాబితా|కర్ణాటక గవర్నర్]]‌గా సేవలందిస్తున్నారు. [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యురాలు.

== కెరీర్ ==
సుధా యాదవ్ 1994 నుండి 2004 వరకు [[హర్యానా]]లోని [[మహేంద్రగఢ్]] నియోజకవర్గం నుండి 13వ [[లోక్ సభ]] సభ్యురాలిగా పనిచేశారు.

3 జూలై 2015న బిజెపి ఒబిసి మోర్చా జాతీయ ఇన్‌చార్జిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Amit Shah reshuffles BJP frontline, gives {{as written|responsib|lity [sic]}} of key states to his confidants |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/amit-shah-reshuffles-bjp-frontline-gives-responsiblity-of-key-states-to-his-confidants/articleshow/47932331.cms |newspaper=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=With eye on Bihar polls, BJP to set up new OBC front |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/with-eye-on-bihar-polls-bjp-to-set-up-new-obc-front/article1-1365706.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705125052/http://www.hindustantimes.com/india-news/with-eye-on-bihar-polls-bjp-to-set-up-new-obc-front/article1-1365706.aspx |archive-date=5 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 2023 |title=BJP Questions JD(U)'s Source of Funds for Poll Campaign |url=http://www.outlookindia.com/news/article/bjp-questions-jdus-source-of-funds-for-poll-campaign/905192|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705120045/http://www.outlookindia.com/news/article/bjp-questions-jdus-source-of-funds-for-poll-campaign/905192|url-status=dead|archive-date=5 July 2015}}&lt;/ref&gt; ఈమె 2019 నుండి 2022 వరకు [[భారత ప్రభుత్వం]] కొరకు [[జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్]] సభ్యురాలిగా సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=NCBC Previous Commissions |url=http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/UserView.aspx?TypeID=1175}}&lt;/ref&gt;

17 ఆగస్టు 2022న బిజెపి పార్లమెంటరీ బోర్డు సభ్యురాలయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=BJP Parliamentary Board List |url=https://www.bjp.org/parliamentary-board}}&lt;/ref&gt; [[సుష్మా స్వరాజ్]] తర్వాత ఈ పదవిని అధిష్టించిన రెండవ మహిళ ఈమె.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Narendra bhai turned me to politics: BJP top panel's Sudha Yadav |url=https://theprint.in/politics/too-early-to-say-if-khattar-will-be-2024-haryana-cm-face-says-bjp-top-panel-member-sudha-yadav/1155013}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సుధా యాదవ్ 1987లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, రూర్కీ (ఐఐటి రూర్కీ) నుండి కెమిస్ట్రీలో ఎం.ఎస్.సి. పూర్తి చేసి, 1992లో అక్కడే కెమిస్ట్రీలో పిహెచ్.డి. పొందారు. ఈమె ప్రెసిడెంట్స్ గైడ్ అవార్డు గ్రహీత.&lt;ref name=&quot;ncbc.nic.in&quot;&gt;{{cite web |title=National Commission for Backward Classes |url=http://ncbc.nic.in/User_Panel/EmployeeProfile.aspx?Value=ToHyC6Eu3vjMBW9FOh3dNcYMdrQgFFco4VdM6xfL5%2FRD7E72mJ4db3CPWUWXgs%2F1%2FKOk1dfVZ98%3D |website=ncbc.nic.in |access-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104213/http://ncbc.nic.in/User_Panel/EmployeeProfile.aspx?Value=ToHyC6Eu3vjMBW9FOh3dNcYMdrQgFFco4VdM6xfL5/RD7E72mJ4db3CPWUWXgs/1/KOk1dfVZ98%3D |archive-date=Apr 18, 2023 |language=en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఈమె భర్త [[సరిహద్దు భద్రతా దళం]] డిప్యూటీ కమాండెంట్ సుఖ్‌బీర్ సింగ్ యాదవ్ [[కార్గిల్ యుద్ధం]]లో వీరమరణం పొందారు. ఈమెకు ఇద్దరు పిల్లలు.

== 1999 లోక్ సభ ఎన్నికలు ==
1999లో నాటి హర్యానా బిజెపి ఇన్‌చార్జి, ప్రస్తుత [[భారత ప్రధాన మంత్రి]], [[నరేంద్ర మోదీ]] సాధారణ ఎన్నికల అభ్యర్థిగా సుధా యాదవ్ పేరును సూచించారు. ఇది రాజకీయాల్లో ఈమె మొదటి సంవత్సరం.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The shadow of a Martyr |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1999/08/27/the-shadow-of-a-martyr/1311c364-e814-4542-be97-91cb465d6011}}&lt;/ref&gt; బిజెపి ఈమెను అభ్యర్థిగా బరిలోకి దించగా, రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్ పై 1.39 లక్షల (139,000) ఓట్ల తేడాతో విజయం సాధించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Who is Sudha Yadav? |url=https://www.financialexpress.com/india-news/who-is-sudha-yadav-haryana-leader-inducted-into-bjp-parliamentary-board-has-a-decades-old-modi-connection/2633859/ |access-date=22 July 2023 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=17 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418213451/https://www.financialexpress.com/india-news/who-is-sudha-yadav-haryana-leader-inducted-into-bjp-parliamentary-board-has-a-decades-old-modi-connection/2633859/ |archive-date=Apr 18, 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఈమె తదనంతరం 2004, 2009 ఎన్నికలలో ఓడిపోయారు.

== పార్లమెంటరీ కెరీర్ ==

* లోక్ సభ పార్లమెంటు సభ్యురాలు (1999–2004)
* రక్షణపై పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ సభ్యురాలు (1999–2000)
* అధికార భాషా కమిటీ సభ్యురాలు (1999–2000)
* పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ 'హిందీ సలహాకర్' సమితి సభ్యురాలు (1999–2000)
* కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ సలహా కమిటీ సభ్యురాలు (2000–04)
* మహిళా సాధికారతపై పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ సభ్యురాలు (2000–01)

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Yadav, Sudha}}
[[వర్గం:1965 జననాలు]]
[[వర్గం:13వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక గవర్నర్లు]]</text>
      <sha1>c0gzltqjnuh6v2e7zf157n5h9kl9am8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఢాల్ సింగ్ బిసేన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513157</id>
    <revision>
      <id>4980417</id>
      <parentid>4980092</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4825" sha1="jtv6mz4y1205knatzt3o8lo6idajp1m" xml:space="preserve">{{short description|మధ్యప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు}}{{Infobox officeholder|name=ఢాల్ సింగ్ బిసేన్|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1952|5|14|df=y}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5056|title=Members : Lok Sabha|website=164.100.47.194|access-date=2019-09-13}}&lt;/ref&gt;|spouse=భానుమతి|office=[[పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[లోక్‌సభ]]|termstart=2019 మే 23|termend=2024 జూన్ 4|constituency=[[బాలాఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]|predecessor=బోధ్ సింగ్ భగత్|successor=[[భారతీ పార్ధి]]|profession=వైద్య నిపుణుడు, 
వ్యవసాయదారుడు, 
రాజకీయ నాయకుడు|party=[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]|source=https://loksabha.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5056&amp;lastls=17}}

'''డా.ఢాల్‌ సింగ్‌ బైసెన్‌''' (జననం 1952 మే 14) ఒక భారతీయ రాజకీయవేత్త. [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడిగా [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[బాలాఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]]&lt;nowiki/&gt;కు ఎన్నికయ్యాడు. ఢాల్‌ సింగ్‌ బైసెన్‌ 2003 నుండి 2005 వరకు మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో క్యాబినెట్ మంత్రిగా ఉన్నాడు. [[1990 మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1990]], [[1993 మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1993]], [[1998 మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998]], [[2003 మధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2003]]&lt;nowiki/&gt;లలో మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.

2011 నుండి 2013 వరకు మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వ 4వ రాష్ట్ర ఆర్థిక కమిషన్ ఛైర్మన్ గా వ్యవహరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/politics/balaghat-lok-sabha-election-result-2019-live-updates-bjps-dhal-singh-bisen-wins-6668931.html|title=Balaghat Lok Sabha Election Result 2019|publisher=Firstpost|date=23 May 2019|access-date=24 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections-2019/madhya-pradesh/news/rss-stamp-on-bjp-ticket-distribution/articleshow/68840600.cms|title=Lok Sabha elections: RSS stamp on BJP ticket distribution in Madhya Pradesh|publisher=[[The Times of India]]|website=Rajendra Sharma|date=12 April 2019|access-date=25 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khabarsatta.com/seoni-news/seoni-demand-to-register-fir-against-mp-dhal-singh-bisen-and-mla-dinesh-rai-munmun/|title=सिवनी: सांसद ढाल सिंह बिसेन और विधायक दिनेश राय मुनमुन पर FIR दर्ज करने की मांग|language=hi|trans-title=Seoni: Demand to register FIR against MP Dhal Singh Bisen and MLA Dinesh Rai Munmun|website=www.khabarsatta.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.khabarsatta.com/news/seoni-news-demand-to-register-fir-against-mp-dhal-singh-bisen-and-mla-dinesh-rai-munmun/166/|title=Seoni News: Demand to register FIR against MP Dhal Singh Bisen and MLA Dinesh Rai Munmun|language=en|trans-title=सिवनी: सांसद ढाल सिंह बिसेन और विधायक दिनेश राय मुनमुन पर FIR दर्ज करने की मांग|website=www.english.khabarsatta.com}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లంకెలు ==
* [https://loksabha.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5056&amp;lastls=17  భారత పార్లమెంటు వెబ్‌సైట్‌లో అధికారిక జీవిత చరిత్ర సారాంశం]


[[వర్గం:1952 జననాలు]]</text>
      <sha1>jtv6mz4y1205knatzt3o8lo6idajp1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026</title>
    <ns>5</ns>
    <id>513163</id>
    <revision>
      <id>4980260</id>
      <parentid>4980240</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు */</comment>
      <origin>4980260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="79jgjkqz11refjyj1zvge8ykz4vo9pn" xml:space="preserve">== కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు ==
కొత్త ట్వింకిల్‌ను పరీక్షించాక, సమస్యలేమైనా కనిపిస్తే కింది పట్తికలో రాయండి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ క్యాప్షన్ (వ్యాఖ్య)
! క్రమ&lt;br /&gt;సంఖ్య !! పరీక్షించిన&lt;br /&gt;తేదీ !! వాడుకరి!!పేజీ పేరు!!మెనూ&lt;br /&gt;ఐటము!! సమస్య వివరం (వీలైనంత వివరంగా రాయండి)
|-
| 1 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || వాడుకరి పేజీ, చర్చాపేజీ || warm || ఎలాంటి చర్య లేదు 
|-
| 2 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Chinnaraov]] || Block || డైలాగ్ బాక్స్ వచ్చింది 
|-
| 3 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Chinnaraov]] || Wel || '''{{subst:undefined}}''' అని వస్తుంది
|-
| 4 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || TB || &lt;nowiki&gt;Talkback, You've got mail పనిచేస్తున్నాయి. Noticeboard notification పెడితే {{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} అని.... Please see పెడితే మూస:Require substమూస:Z48 అని వచ్చింది&lt;/nowiki&gt;
|-
|}</text>
      <sha1>79jgjkqz11refjyj1zvge8ykz4vo9pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980281</id>
      <parentid>4980260</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు */</comment>
      <origin>4980281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="lub8hw7w4t5dw5i91renp8tm91sv08y" xml:space="preserve">== కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు ==
కొత్త ట్వింకిల్‌ను పరీక్షించాక, సమస్యలేమైనా కనిపిస్తే కింది పట్తికలో రాయండి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ క్యాప్షన్ (వ్యాఖ్య)
! క్రమ&lt;br /&gt;సంఖ్య !! పరీక్షించిన&lt;br /&gt;తేదీ !! వాడుకరి!!పేజీ పేరు!!మెనూ&lt;br /&gt;ఐటము!! సమస్య వివరం (వీలైనంత వివరంగా రాయండి)
|-
| 1 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || warm || ఎలాంటి చర్య లేదు 
|-
| 2 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || వాడుకరి పేజీ, చర్చ పేజీ || Block || డైలాగ్ బాక్స్ వచ్చింది 
|-
| 3 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Chinnaraov]] || Wel || '''{{subst:undefined}}''' అని వస్తుంది
|-
| 4 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || TB || &lt;nowiki&gt;Talkback, You've got mail పనిచేస్తున్నాయి. Noticeboard notification పెడితే {{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} అని.... Please see పెడితే మూస:Require substమూస:Z48 అని వచ్చింది&lt;/nowiki&gt;
|-
| 5 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || CSD || పని చేస్తుంది
|-
| 6 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || XFD || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || PP || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || Last || పని చేస్తుంది
|-
|}</text>
      <sha1>lub8hw7w4t5dw5i91renp8tm91sv08y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980298</id>
      <parentid>4980281</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు */</comment>
      <origin>4980298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="ttlk58wjdnmi6a8l5weugyqfy71pu9u" xml:space="preserve">== కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు ==
కొత్త ట్వింకిల్‌ను పరీక్షించాక, సమస్యలేమైనా కనిపిస్తే కింది పట్తికలో రాయండి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ క్యాప్షన్ (వ్యాఖ్య)
! క్రమ&lt;br /&gt;సంఖ్య !! పరీక్షించిన&lt;br /&gt;తేదీ !! వాడుకరి!!పేజీ పేరు!!మెనూ&lt;br /&gt;ఐటము!! సమస్య వివరం (వీలైనంత వివరంగా రాయండి)
|-
| 1 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || warm || ఎలాంటి చర్య లేదు 
|-
| 2 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || వాడుకరి పేజీ, చర్చ పేజీ || Block || డైలాగ్ బాక్స్ వచ్చింది 
|-
| 3 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Chinnaraov]] || Wel || '''{{subst:undefined}}''' అని వస్తుంది
|-
| 4 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || TB || &lt;nowiki&gt;Talkback, You've got mail పనిచేస్తున్నాయి. Noticeboard notification పెడితే {{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} అని.... Please see పెడితే మూస:Require substమూస:Z48 అని వచ్చింది&lt;/nowiki&gt;
|-
| 5 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || CSD || పని చేస్తుంది
|-
| 6 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || XFD || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || PP || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || Last || పని చేస్తుంది
|-
| 8 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్]] || CSD, PROD, XFD || పని చేస్తున్నాయి
|-
|}</text>
      <sha1>ttlk58wjdnmi6a8l5weugyqfy71pu9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980299</id>
      <parentid>4980298</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4980299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="ee2u386xn6tfgwdy3z5xr8q82fhdg87" xml:space="preserve">== కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు ==
కొత్త ట్వింకిల్‌ను పరీక్షించాక, సమస్యలేమైనా కనిపిస్తే కింది పట్తికలో రాయండి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ క్యాప్షన్ (వ్యాఖ్య)
! క్రమ&lt;br /&gt;సంఖ్య !! పరీక్షించిన&lt;br /&gt;తేదీ !! వాడుకరి!!పేజీ పేరు!!మెనూ&lt;br /&gt;ఐటము!! సమస్య వివరం (వీలైనంత వివరంగా రాయండి)
|-
| 1 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || warm || ఎలాంటి చర్య లేదు 
|-
| 2 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || వాడుకరి పేజీ, చర్చ పేజీ || Block || డైలాగ్ బాక్స్ వచ్చింది 
|-
| 3 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Chinnaraov]] || Wel || '''{{subst:undefined}}''' అని వస్తుంది
|-
| 4 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || TB || &lt;nowiki&gt;Talkback, You've got mail పనిచేస్తున్నాయి. Noticeboard notification పెడితే {{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} అని.... Please see పెడితే మూస:Require substమూస:Z48 అని వచ్చింది&lt;/nowiki&gt;
|-
| 5 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || CSD || పని చేస్తుంది
|-
| 6 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || XFD || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || PP || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || Last || పని చేస్తుంది
|-
| 8 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్]] || CSD, PROD, XFD || పని చేస్తున్నాయి
|-
| 9 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] || [[వాడుకరి చర్చ:Kanakapudi Bhulakshmi]] || wel || పని చేస్తుంది
|-
|}</text>
      <sha1>ee2u386xn6tfgwdy3z5xr8q82fhdg87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980307</id>
      <parentid>4980299</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు */</comment>
      <origin>4980307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="ep3q2vcgzctw8q3fjegr5vpcicd0lbf" xml:space="preserve">== కొత్త ట్వింకిల్ పరీక్షలు, ఫలితాలు ==
కొత్త ట్వింకిల్‌ను పరీక్షించాక, సమస్యలేమైనా కనిపిస్తే కింది పట్తికలో రాయండి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ క్యాప్షన్ (వ్యాఖ్య)
! క్రమ&lt;br /&gt;సంఖ్య !! పరీక్షించిన&lt;br /&gt;తేదీ !! వాడుకరి!!పేజీ పేరు!!మెనూ&lt;br /&gt;ఐటము!! సమస్య వివరం (వీలైనంత వివరంగా రాయండి)
|-
| 1 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || warm || ఎలాంటి చర్య లేదు 
|-
| 2 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి:Pranayraj-NTRT]] || Block || పని చేస్తుంది 
|-
| 3 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Chinnaraov]] || Wel || '''{{subst:undefined}}''' అని వస్తుంది
|-
| 4 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || TB || &lt;nowiki&gt;Talkback, You've got mail పనిచేస్తున్నాయి. Noticeboard notification పెడితే {{subst:AN-notice|thread=వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డు}} అని.... Please see పెడితే మూస:Require substమూస:Z48 అని వచ్చింది&lt;/nowiki&gt;
|-
| 5 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || CSD || పని చేస్తుంది
|-
| 6 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || XFD || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || PP || పని చేస్తుంది
|-
| 7 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi]] || Last || పని చేస్తుంది
|-
| 8 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] || [[కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్]] || CSD, PROD, XFD || పని చేస్తున్నాయి
|-
| 9 || 13.10.2026 || [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] || [[వాడుకరి చర్చ:Kanakapudi Bhulakshmi]] || wel || పని చేస్తుంది
|-
|}</text>
      <sha1>ep3q2vcgzctw8q3fjegr5vpcicd0lbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శిశిర్ కుమార్ ఘోష్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513164</id>
    <revision>
      <id>4980499</id>
      <parentid>4980139</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shankar1242</username>
        <id>2853</id>
      </contributor>
      <origin>4980499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10833" sha1="iza99da4pkyltacxe9tr9xhnf74fudx" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ | native_name = শিশির কুমার ঘোষ | image = Shishir_Kumar_Ghosh.jpg | caption = శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ | birth_date = 1840 | birth_place = [[జెస్సోర్ జిల్లా|పలువా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]] | death_date = 10 జనవరి 1911 (వయస్సు 70–71 సంవత్సరాలు) | death_place = [[కలకత్తా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]] | occupation = [[పాత్రికేయుడు]], [[స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు]], [[నాటక రచయిత]], [[జీవిత చరిత్ర రచయిత]] | known_for = ''[[అమృత బజార్ పత్రిక]]'' సహ వ్యవస్థాపకుడు | education = [[హేర్ పాఠశాల]], [[ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల, కోల్‌కతా|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల]], [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] | movement = [[భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] }}శిశిర్ కుమార్ ఘోష్''' (1840 – 10 జనవరి 1911) భారతీయ పాత్రికేయుడు, రచయిత, సంఘ సంస్కరణ కార్యకర్త, స్వాతంత్ర్యోద్యమ నాయకుడు. బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయుల రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించడంలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. భారతదేశంలో జాతీయవాద పాత్రికేయ రంగానికి పునాదులు వేసిన ప్రముఖుల్లో ఆయన ఒకరు.

1868లో ప్రారంభమైన '''అమృత బజార్ పత్రిక''' వ్యవస్థాపకుల్లో ఘోష్ ఒకరు. ఈ పత్రిక బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శిస్తూ భారతీయుల హక్కుల కోసం ప్రచారం చేసింది.

== ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ 1840లో అప్పటి బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలోని జెస్సోర్ ప్రాంతంలో జన్మించారు. ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లో ఉంది.

ఆయన కలకత్తాలోని హేర్ స్కూల్, ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. 1857లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన తొలి ప్రవేశ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులైన విద్యార్థుల్లో ఆయన ఒకరు.

చిన్నతనం నుంచే సామాజిక సమస్యలు, రైతుల కష్టాలు, బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయుల పరిస్థితులపై ఆసక్తి కనబరిచారు.

== పాత్రికేయ జీవితం ==

=== అమృత బజార్ పత్రిక స్థాపన ===
1868 ఫిబ్రవరి 20న శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ తన సోదరుడు మోతీలాల్ ఘోష్‌తో కలిసి '''అమృత బజార్ పత్రిక'''ను ప్రారంభించారు.

ప్రారంభంలో ఇది బెంగాలీ భాషలో వెలువడే వారపత్రిక. బెంగాల్‌లో నీలిమందు సాగుచేసే రైతులపై జరుగుతున్న దోపిడీని వెలుగులోకి తీసుకురావడం దీని ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి.

1871లో పత్రిక కార్యాలయాన్ని కలకత్తాకు తరలించారు. అనంతరం ఇది బెంగాలీ, ఆంగ్ల భాషల్లో ప్రచురితమైంది.

1878లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతీయ భాషల పత్రికలపై ఆంక్షలు విధించడానికి వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఈ నేపథ్యంలో అమృత బజార్ పత్రిక పూర్తిగా ఆంగ్లంలో ప్రచురణ కొనసాగించింది.

ఈ పత్రిక భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో జాతీయవాద భావాలను వ్యాప్తి చేయడానికి ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా నిలిచింది.

== రాజకీయ కార్యకలాపాలు ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ భారతీయులలో జాతీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించడానికి కృషి చేశారు.

1875లో ఏర్పాటైన '''ఇండియా లీగ్''' స్థాపనలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. భారతీయులలో రాజకీయ అవగాహన పెంచడం, జాతీయ భావాలను ప్రోత్సహించడం ఈ సంస్థ ప్రధాన లక్ష్యాలు.

బ్రిటిష్ పాలనలో పౌరహక్కులపై విధించిన పరిమితులను, ఆర్థిక దోపిడీని ఆయన విమర్శించారు.

పత్రికా స్వేచ్ఛను సమర్థిస్తూ ప్రజల సమస్యలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకెళ్లడానికి పాత్రికేయ రంగాన్ని ఉపయోగించారు.

== సాహిత్య, ఆధ్యాత్మిక రచనలు ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ పాత్రికేయుడిగానే కాకుండా రచయితగా కూడా గుర్తింపు పొందారు.

ఆయన వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించారు. బెంగాల్ భక్తి ఉద్యమ ప్రముఖుడు చైతన్య మహాప్రభువు జీవితం, బోధనలపై రచనలు చేశారు.

ఆయన రచనల్లో ముఖ్యమైనవి:

* '''Lord Gauranga or Salvation for All (1897)''' – చైతన్య మహాప్రభువు జీవితం, ఆధ్యాత్మిక బోధనలపై రచన.
* '''Narottam Charit''' – వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయానికి సంబంధించిన జీవితచరిత్ర.
* '''Amiya Nimai Charit''' – చైతన్య మహాప్రభువుకు సంబంధించిన రచన.

ఈ రచనలు బెంగాల్ వైష్ణవ సాహిత్య సంప్రదాయంతో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తాయి.

== కుటుంబం ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ సోదరుడు మోతీలాల్ ఘోష్ కూడా ప్రముఖ పాత్రికేయుడు. అమృత బజార్ పత్రిక అభివృద్ధిలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.

శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ కుమారుడు తుషార్ కాంతి ఘోష్ కూడా పాత్రికేయ రంగంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన అమృత బజార్ పత్రిక సంపాదకుడిగా సుదీర్ఘకాలం పనిచేశారు.

== మరణం ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ 1911 జనవరి 10న కలకత్తాలో మరణించారు.

== వారసత్వం ==
భారతీయ పాత్రికేయ చరిత్రలో శిశిర్ కుమార్ ఘోష్‌కు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

అమృత బజార్ పత్రిక ద్వారా రైతుల సమస్యలు, బ్రిటిష్ పాలనలోని అన్యాయాలు, భారతీయుల రాజకీయ హక్కుల గురించి ప్రజల్లో అవగాహన పెంపొందించారు.

భారత జాతీయోద్యమ ప్రారంభ దశలో పత్రికలు రాజకీయ చైతన్యానికి సాధనాలుగా మారడంలో ఆయన కృషి ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

== మూలాలు ==

# Robin Jeffrey, ''Bengali: 'Professional, Somewhat Conservative' and Calcuttan'', Economic and Political Weekly, 1997.
# Raj Kumar, ''Essays on Indian Renaissance'', Discovery Publishing House, 2003.
# Sailendra Nath Sen, ''An Advanced History of Modern India'', Macmillan India, 2010.
# Jitendra Nath Basu, ''Romance of Indian Journalism'', Calcutta University, 1979.
# ''Bengal Celebrities'', శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ జీవితచరిత్ర.
[[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:1840 జననాలు]]
[[వర్గం:1911 మరణాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>iza99da4pkyltacxe9tr9xhnf74fudx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980500</id>
      <parentid>4980499</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shankar1242</username>
        <id>2853</id>
      </contributor>
      <origin>4980500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10838" sha1="nz0es1ljwq9auut0osvpubzzrh879hc" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ | native_name = শিশির কুমার ঘোষ | image = Shishir_Kumar_Ghosh.jpg | caption = శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ | birth_date = 1840 | birth_place = [[జెస్సోర్ జిల్లా|పలువా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]] | death_date = 10 జనవరి 1911 (వయస్సు 70–71 సంవత్సరాలు) | death_place = [[కలకత్తా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]] | occupation = [[పాత్రికేయుడు]], [[స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు]], [[నాటక రచయిత]], [[జీవిత చరిత్ర రచయిత]] | known_for = ''[[అమృత బజార్ పత్రిక]]'' సహ వ్యవస్థాపకుడు | education = [[హేర్ పాఠశాల]], [[ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల, కోల్‌కతా|ప్రెసిడెన్సీ కళాశాల]], [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] | movement = [[భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం]] }}

'''శిశిర్ కుమార్ ఘోష్''' (1840 – 10 జనవరి 1911) భారతీయ పాత్రికేయుడు, రచయిత, సంఘ సంస్కరణ కార్యకర్త, స్వాతంత్ర్యోద్యమ నాయకుడు. బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయుల రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించడంలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. భారతదేశంలో జాతీయవాద పాత్రికేయ రంగానికి పునాదులు వేసిన ప్రముఖుల్లో ఆయన ఒకరు.

1868లో ప్రారంభమైన '''అమృత బజార్ పత్రిక''' వ్యవస్థాపకుల్లో ఘోష్ ఒకరు. ఈ పత్రిక బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శిస్తూ భారతీయుల హక్కుల కోసం ప్రచారం చేసింది.

== ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ 1840లో అప్పటి బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలోని జెస్సోర్ ప్రాంతంలో జన్మించారు. ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లో ఉంది.

ఆయన కలకత్తాలోని హేర్ స్కూల్, ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో విద్యాభ్యాసం చేశారు. 1857లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన తొలి ప్రవేశ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులైన విద్యార్థుల్లో ఆయన ఒకరు.

చిన్నతనం నుంచే సామాజిక సమస్యలు, రైతుల కష్టాలు, బ్రిటిష్ పాలనలో భారతీయుల పరిస్థితులపై ఆసక్తి కనబరిచారు.

== పాత్రికేయ జీవితం ==

=== అమృత బజార్ పత్రిక స్థాపన ===
1868 ఫిబ్రవరి 20న శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ తన సోదరుడు మోతీలాల్ ఘోష్‌తో కలిసి '''అమృత బజార్ పత్రిక'''ను ప్రారంభించారు.

ప్రారంభంలో ఇది బెంగాలీ భాషలో వెలువడే వారపత్రిక. బెంగాల్‌లో నీలిమందు సాగుచేసే రైతులపై జరుగుతున్న దోపిడీని వెలుగులోకి తీసుకురావడం దీని ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి.

1871లో పత్రిక కార్యాలయాన్ని కలకత్తాకు తరలించారు. అనంతరం ఇది బెంగాలీ, ఆంగ్ల భాషల్లో ప్రచురితమైంది.

1878లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతీయ భాషల పత్రికలపై ఆంక్షలు విధించడానికి వెర్నాక్యులర్ ప్రెస్ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఈ నేపథ్యంలో అమృత బజార్ పత్రిక పూర్తిగా ఆంగ్లంలో ప్రచురణ కొనసాగించింది.

ఈ పత్రిక భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో జాతీయవాద భావాలను వ్యాప్తి చేయడానికి ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా నిలిచింది.

== రాజకీయ కార్యకలాపాలు ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ భారతీయులలో జాతీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించడానికి కృషి చేశారు.

1875లో ఏర్పాటైన '''ఇండియా లీగ్''' స్థాపనలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. భారతీయులలో రాజకీయ అవగాహన పెంచడం, జాతీయ భావాలను ప్రోత్సహించడం ఈ సంస్థ ప్రధాన లక్ష్యాలు.

బ్రిటిష్ పాలనలో పౌరహక్కులపై విధించిన పరిమితులను, ఆర్థిక దోపిడీని ఆయన విమర్శించారు.

పత్రికా స్వేచ్ఛను సమర్థిస్తూ ప్రజల సమస్యలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకెళ్లడానికి పాత్రికేయ రంగాన్ని ఉపయోగించారు.

== సాహిత్య, ఆధ్యాత్మిక రచనలు ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ పాత్రికేయుడిగానే కాకుండా రచయితగా కూడా గుర్తింపు పొందారు.

ఆయన వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించారు. బెంగాల్ భక్తి ఉద్యమ ప్రముఖుడు చైతన్య మహాప్రభువు జీవితం, బోధనలపై రచనలు చేశారు.

ఆయన రచనల్లో ముఖ్యమైనవి:

* '''Lord Gauranga or Salvation for All (1897)''' – చైతన్య మహాప్రభువు జీవితం, ఆధ్యాత్మిక బోధనలపై రచన.
* '''Narottam Charit''' – వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయానికి సంబంధించిన జీవితచరిత్ర.
* '''Amiya Nimai Charit''' – చైతన్య మహాప్రభువుకు సంబంధించిన రచన.

ఈ రచనలు బెంగాల్ వైష్ణవ సాహిత్య సంప్రదాయంతో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తాయి.

== కుటుంబం ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ సోదరుడు మోతీలాల్ ఘోష్ కూడా ప్రముఖ పాత్రికేయుడు. అమృత బజార్ పత్రిక అభివృద్ధిలో ఆయన ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.

శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ కుమారుడు తుషార్ కాంతి ఘోష్ కూడా పాత్రికేయ రంగంలో ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆయన అమృత బజార్ పత్రిక సంపాదకుడిగా సుదీర్ఘకాలం పనిచేశారు.

== మరణం ==
శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ 1911 జనవరి 10న కలకత్తాలో మరణించారు.

== వారసత్వం ==
భారతీయ పాత్రికేయ చరిత్రలో శిశిర్ కుమార్ ఘోష్‌కు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

అమృత బజార్ పత్రిక ద్వారా రైతుల సమస్యలు, బ్రిటిష్ పాలనలోని అన్యాయాలు, భారతీయుల రాజకీయ హక్కుల గురించి ప్రజల్లో అవగాహన పెంపొందించారు.

భారత జాతీయోద్యమ ప్రారంభ దశలో పత్రికలు రాజకీయ చైతన్యానికి సాధనాలుగా మారడంలో ఆయన కృషి ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

== మూలాలు ==

# Robin Jeffrey, ''Bengali: 'Professional, Somewhat Conservative' and Calcuttan'', Economic and Political Weekly, 1997.
# Raj Kumar, ''Essays on Indian Renaissance'', Discovery Publishing House, 2003.
# Sailendra Nath Sen, ''An Advanced History of Modern India'', Macmillan India, 2010.
# Jitendra Nath Basu, ''Romance of Indian Journalism'', Calcutta University, 1979.
# ''Bengal Celebrities'', శిశిర్ కుమార్ ఘోష్ జీవితచరిత్ర.
[[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:1840 జననాలు]]
[[వర్గం:1911 మరణాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>nz0es1ljwq9auut0osvpubzzrh879hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పి. పరమేశ్వరన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513166</id>
    <revision>
      <id>4980465</id>
      <parentid>4980180</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21159" sha1="eg0mgldd1c2kuvgsf5fog69mdq7syoh" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ తత్వవేత్త (1927–2020)}}
{{Use dmy dates|date=January 2020}}
{{Infobox person
| name               = పి. పరమేశ్వరన్
| image              = Parameshwaran.JPG
| birth_date         = {{Birth date|1927|10|03|df=yes}}
| death_date         = {{Death date and  age|2020|2|9|1927|10|03|df=y}}
| birth_place        = తమరస్సేరి ఇల్లం, [[చేర్తలా]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]]
| death_place        = [[మయనూర్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]]
| citizenship        = [[భారతీయుడు]]
| education          = బి.ఏ. చరిత్ర, యూనివర్సిటీ కాలేజ్ త్రివేండ్రం
&lt;br&gt;ప్రీడిగ్రీ, సెయింట్ బెర్చ్మాన్స్ కాలేజ్ చంగనాచేరి
| known_for          = [[హిందుత్వ]] ఆలోచనాపరుడు &lt;br&gt; [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] ప్రచారక్ &lt;br&gt;భారతీయ విచార కేంద్రం డైరెక్టర్&lt;br&gt;[[వివేకానంద కేంద్రం]] అధ్యక్షుడు
| awards             = [[పద్మ విభూషణ్]] 2018&lt;br&gt;  [[పద్మశ్రీ]] 2004&lt;br&gt; ''అమృత కీర్తి పురస్కారం'' 2002
| website            = http://www.vicharakendram.org/index.htm
| signature          = 
}}

'''పి. పరమేశ్వరన్''' (3 అక్టోబర్ 1927 – 9 ఫిబ్రవరి 2020), సాధారణంగా '''పరమేశ్వర్జీ''' అని పిలుస్తారు. ఆయన కేరళకు చెందిన [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (RSS) ప్రచారక్. జనసంఘ్ మాజీ ఉపాధ్యక్షులు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/parameswaran-confident-of-bjp-power-in-kerala.html|title=Hindu nationalist wave sweeping Kerala: P Parameswaran|website=OnManorama}}&lt;/ref&gt;

ఆయన [[వివేకానంద కేంద్రం]] అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు (ఈ సంస్థకు 2015లో [[గాంధీ శాంతి బహుమతి]] లభించింది). భారతదేశ రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మ విభూషణ్]] 2018లో అందుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/government-announces-recipients-of-2018-padma-awards/articleshow/62653257.cms | title=Government announces recipients of 2018 Padma awards | work=[[The Times of India]] | date=26 January 2018 | access-date=26 January 2018}}&lt;/ref&gt; వయసు సంబంధిత అనారోగ్యాలతో 2020 ఫిబ్రవరి 9న కన్నుమూశారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/india/story/veteran-rss-pracharak-p-parameswaran-passes-away-1644650-2020-02-09|title=Veteran RSS pracharak P Parameswaran passes away|agency=Press Trust of India |date=February 9, 2020 |magazine=India Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/vice-president-venkaiah-naidu-pm-modi-condole-death-of-rss-veteran-p-parameswaran-6258741/|title=Vice President Venkaiah Naidu, PM Modi condole death of RSS veteran P Parameswaran|date=9 February 2020}}&lt;/ref&gt;

== బాల్యం ==

1927లో [[ఆలప్పుళ జిల్లా]] ముహమ్మ గ్రామంలోని తమరస్సేరి ఇల్లంలో జన్మించారు. సొంతూళ్లో పాఠశాల విద్య పూర్తి చేసిన తర్వాత చంగనాచేరిలోని సెయింట్ బెర్చ్మాన్స్ కళాశాలలో చదివారు. తిరువనంతపురంలోని యూనివర్సిటీ కాలేజీలో చరిత్రలో బి.ఏ. (ఆనర్స్) డిగ్రీ పట్టా పొందారు. చిన్నతనం నుంచే హిందూ మతం పట్ల గొప్ప ఆసక్తి చూపించారు. అనేక హిందూ సామాజిక సాంస్కృతిక సంస్థలతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;bvkdirector&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html | title=Director | publisher=Bharathiya Vichara Kendra | access-date=5 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234543/http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html | archive-date=3 March 2016 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

== భావజాలం ==

విద్యార్థి దశలోనే [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (RSS) తో పరిచయం ఏర్పడింది. స్వామి ఆగామానంద శిష్యులు కూడా. ఆర్ఎస్ఎస్ సర్సంఘ్‌చాలక్ ఎం. ఎస్. గోల్వాల్కర్ (గురూజీ) సూచన మేరకు 1950లో ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రచారక్ (పూర్తికాల కార్యకర్త) అయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.golwalkarguruji.org/ | title=&quot;Shri Golwalkar Guruji&quot; web site | access-date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; 1957లో [[భారతీయ జనసంఘ్]] సంస్థా కార్యదర్శిగా సేవలందించారు. 1968లో అఖిల భారత ప్రధాన కార్యదర్శిగా, ఆ తర్వాత జనసంఘ్ ఉపాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. భారత అత్యయిక పరిస్థితి (1975-1977) సమయంలో జైలు పాలయ్యారు. 1977లో రాజకీయాల నుంచి సామాజిక ఆలోచన అభివృద్ధి రంగంలోకి అడుగుపెట్టారు. [[నానాజీ దేశ్‌ముఖ్]] ప్రారంభించిన దీన్దయాల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా నాలుగేళ్లు డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitrakoot.org/|title=:: Chitrakoot Org :::::::::::::::|website=www.chitrakoot.org|access-date=7 September 2008|archive-date=30 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090830043517/http://www.chitrakoot.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బ్రహ్మచారి అయిన పి. పరమేశ్వరన్ స్వంత ఇల్లు లేకుండా తిరువనంతపురంలోని విచార కేంద్రం ప్రధాన కార్యాలయంలో నివసించారు.

1982లో కేరళకు తిరిగి వచ్చి జాతీయ పునర్నిర్మాణం కోసం అధ్యయనం పరిశోధన లక్ష్యంగా 'భారతీయ విచార కేంద్రం' అనే సంస్థను స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.vicharakendram.org/ | title=Centre of Research and Studies Aimed at National Re-Construction in India | publisher=Bharatheeya Vichara Kendra | access-date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రధాన కార్యాలయం తిరువనంతపురంలో ఉంది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా శాఖలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతీయ విచార కేంద్రానికి డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. కన్యాకుమారిలోని [[వివేకానంద రాక్ మెమోరియల్]], [[వివేకానంద కేంద్రం]]లతో కూడా అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. కేంద్ర పాలకమండలిలో వివిధ హోదాల్లో సేవలందించారు. యువతలో భగవద్గీత భావజాలాన్ని ప్రోత్సహించే గీతా స్వాధ్యాయ సమితికి పోషకుడిగా ఉన్నారు.

రామకృష్ణ మిషన్ నుండి దీక్ష తీసుకున్నారు. ఆదిశంకరుల జన్మస్థలమైన కాలడిలోని అద్వైత ఆశ్రమ స్థాపకుడు, సంఘ సంస్కర్త స్వామి ఆగామానందకు ఆప్తమిత్రులు, శిష్యులు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ramakrishna-kaladysite.org/History.shtml |title=History |publisher=Sri Ramakrishna Advaita Ashrama, Kalady |access-date=5 October 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006112304/http://ramakrishna-kaladysite.org/History.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

సామాజిక, సాంస్కృతిక, మతపరమైన అంశాలపై వ్యాసాలు, పుస్తకాలు రాశారు. జాతీయ సమస్యలపై దేశవ్యాప్తంగా ప్రసంగాలు చేశారు. 1893లో చికాగోలో జరిగిన ప్రపంచ మతాల పార్లమెంటులో స్వామి వివేకానంద ప్రసంగ శతాబ్ది ఉత్సవాలలో పాల్గొని ప్రసంగించారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.parliamentofreligions.org/index.cfm?n=7&amp;sn=112 | title=What is the Parliament of World Religions? | publisher=Council for the Parliament of World's Religions | access-date=5 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006142720/http://www.parliamentofreligions.org/index.cfm?n=7&amp;sn=112 | archive-date=6 October 2014 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

== సామాజిక ఆలోచన ==

1998లో కేరళలో పెరుగుతున్న నేరాల రేటు, అసాంఘిక కార్యకలాపాలకు వ్యతిరేకంగా శ్రీ పరమేశ్వరన్ 'గీతా దశాబ్దం' నిర్వహించాలని ప్రతిపాదించారు. భగవద్గీతను సమగ్ర జీవన విజ్ఞానంగా ప్రచారం చేయడం కేరళ, భారతదేశంలోని సామాజిక సమస్యలకు ఆయన చూపిన పరిష్కారం. త్రిసూర్ లో జరిగిన రెండు రోజుల గీతా సంగమం కేరళ నలుమూలల నుండి సుమారు రెండు వేల మంది యువతను ఆకర్షించింది. పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం, జస్టిస్ సుకుమారన్ వంటి ప్రముఖులు హాజరయ్యారు. కేంద్ర సాంస్కృతిక, యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడా శాఖ మంత్రి అనಂತ್ కుమార్ దీనిని లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. కేరళలోని ప్రతి పంచాయతీలో ఒక గీత శిబిరం నిర్వహించే కార్యక్రమం కొనసాగుతోంది.

గీతా స్వాధ్యాయ సమితి ఆధ్వర్యంలో తిరువనంతపురంలో 2000 డిసెంబర్ 7 నుండి 4 వరకు నిర్వహించిన 'భగవద్గీత - ఆధునిక సమస్యలు' అంతర్జాతీయ సదస్సులో భారతదేశం, విదేశాల నుండి 1500 మంది యువకులు, విద్వాంసులు, సన్సులు పాల్గొన్నారు. కేంద్ర మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రి మురళీ మనోహర్ జోషి, దలైలామా ఇందులో పాల్గొన్నారు.

== పురస్కారాలు - గుర్తింపులు ==

సామాన్యులకు హిందూమత గొప్ప సూత్రాలను బోధించడంలో ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 1997లో కోల్‌కతా (కలకత్తా) బడా బజార్ లైబ్రరీ సంస్థ హనుమన్‌ ప్రసాద్ పొద్దార్ అవార్డును బహకరించింది.

2000 సంవత్సరంలో న్యూఢిల్లీలోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం కోర్టు (సెనేట్) సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.

సమాజానికి అందించిన విశేష సేవలకై 2002 సెప్టెంబర్ 26న శ్రీ మాతా అమృతానందమయి మఠం ద్వారా అమృత కీర్తి పురస్కారం లభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.amritapuri.org/activity/cultural/amritakeerti | title=Amrita Keerti Puraskar | publisher=Mata Amritanandamayi Math | access-date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; 2004లో సమాజానికి అందించిన అమూల్యమైన సేవలకు గుర్తింపుగా భారత రాష్ట్రపతి ఆయనను పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించారు.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; మలయాళం, ఇంగ్లీష్ భాషలలో అనేక పుస్తకాలు రాశారు.

'కేసరి' పత్రిక, 'మన్థన్' పత్రికలకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు. 'యువ భారతి' నెలవారీ పత్రిక, 'వివేకానంద కేంద్ర పత్రిక' త్రైమాసిక పత్రికలకు సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. శ్రీ అరవిందో, మార్క్స్, వివేకానంద, ఛత్రపతి శివాజీ, స్వామి వివేకానంద బోధనలపై పుస్తకాలు రాశారు. రామకృష్ణ మఠం, కాలడి అద్వైత ఆశ్రమంతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించారు. 2018 సంవత్సరానికి గాను దేశ రెండవ అత్యున్నత పురస్కారం పద్మ విభూషణ్ అందుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/padma-vibhushan-for-parameswaran/article22525112.ece|title=Padma Vibhushan for Parameswaran|newspaper=The Hindu |date=25 January 2018|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

* 2004 - [[పద్మశ్రీ]]
* 2018 - [[పద్మ విభూషణ్]] [[File:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Padma_Vibhushan_Award_to_Shri_P._Parameswaran,_at_the_Civil_Investiture_Ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_20,_2018.jpg|thumb|right|భారత రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ చేతుల మీదుగా పద్మ విభూషణ్ అవార్డును అందుకుంటున్న పి. పరమేశ్వరన్]]

== రచనలు ==

శ్రీ పరమేశ్వరన్ భారతీయ తత్వశాస్త్రం సమాజంపై అనేక పుస్తకాలు రచించారు. 'కేసరి', 'మన్థన్' పత్రికలకు సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. 'యువ భారతి' నెలవారీ పత్రిక, 'వివేకానంద కేంద్ర పత్రిక' త్రైమాసిక పత్రిక, 'ప్రగతి' త్రైమాసిక పరిశోధన పత్రిక ప్రధాన సంపాదకులుగా పనిచేశారు.

ఆయన రచించిన పుస్తకాలు:
1. శ్రీ నారాయణ గురు ది ప్రాఫెట్ ఆఫ్ రెనేసాన్స్.
2. శ్రీ అరవిందన్ భావియుడే దర్శనికన్.
3. విశ్వ విజయీ వివేకానందన్.
4. మార్క్స్, వివేకానంద.
5. ఫ్రమ్ మార్క్స్ టు మహర్షి.
6. భగవద్గీత – విజన్ ఆఫ్ ఎ న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్.
7. బియాండ్ ఆల్ ఇజమ్స్ టు హ్యుమానిజం.
8. హార్ట్ బీట్స్ ఆఫ్ ఎ హిందూ నేషన్ (యువ భారతిలో ఎంపిక చేసిన సంపాదకీయాల సంకలనం).
9. యజ్ఞ ప్రసాదం (ఎంపిక చేసిన కవితలు).
10. దిశాబోధతినతే దర్శనం (మలయాళంలో ఎంపిక చేసిన వ్యాసాలు).
11. భగవద్గీత ది నెక్టార్ ఆఫ్ ఇమ్మర్టాలిటీ (గీతపై వ్యాసాల సేకరణ).
12. మరున్న సమూహవుమ్ మராத మూల్యంగలుమ్.
13. గీతాస్ విజన్ ఆఫ్ యాన్ ఐడియల్ సొసైటీ.
14. ఉధరేదత్మనాత్మనమ్.
15. మకరజ్యోతి (మలయాళంలో స్వామి వివేకానందపై సంక్షిప్త అధ్యయనం).
16. దర్శనసంవాదం.
17. స్వతంత్ర భారతదేశం-గతియుమ్ నియతియుమ్.
18. హిందూధర్మవుమ్ ఇండియన్ కమ్యూనిసవుమ్.
19. వివేకానందనుమ్ ప్రభోధ కేరళవుమ్ (సంపాదకత్వం).
20. హిందుత్వ ఐడియాలజీ – యూనిక్ అండ్ యూనివర్సల్.
21. హార్ట్ బీట్స్ ఆఫ్ హిందూ నేషన్ (3 సంపుటాలు).

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* డేవిడ్ ఫ్రావ్లీ
* కోన్రాడ్ ఎల్స్ట్
* మిచెల్ దానినో
* అలైన్ డానియెలూ
* [[గిరిలాల్ జైన్]]
* వివేకానంద కేంద్రం
* వివేకానంద రాక్ మెమోరియల్

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== బాహ్య లంకెలు ==
*[http://www.amritavarsham.org/summit/women/paramesh.htm శ్రీ మాతా అమృతానందమయి మఠంలో ప్రసంగం]
*{{YouTube|mRpZG3rRX7Y|శ్రీ పరమేశ్వర్జీతో ఇంటర్వ్యూ}}


{{DEFAULTSORT:Parameswaran, P.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2020 మరణాలు]]
[[వర్గం:కేరళ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>eg0mgldd1c2kuvgsf5fog69mdq7syoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980466</id>
      <parentid>4980465</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21254" sha1="jhgzz5do9fve6q5q1qdjoz2o9s15bp2" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ తత్వవేత్త (1927–2020)}}
{{Use dmy dates|date=January 2020}}
{{Infobox person
| name               = పి. పరమేశ్వరన్
| image              = Parameshwaran.JPG
| birth_date         = {{Birth date|1927|10|03|df=yes}}
| death_date         = {{Death date and  age|2020|2|9|1927|10|03|df=y}}
| birth_place        = తమరస్సేరి ఇల్లం, [[చేర్తలా]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]]
| death_place        = [[మయనూర్]], [[కేరళ]], [[భారతదేశం]]
| citizenship        = [[భారతీయుడు]]
| education          = బి.ఏ. చరిత్ర, యూనివర్సిటీ కాలేజ్ త్రివేండ్రం
&lt;br&gt;ప్రీడిగ్రీ, సెయింట్ బెర్చ్మాన్స్ కాలేజ్ చంగనాచేరి
| known_for          = [[హిందుత్వ]] ఆలోచనాపరుడు &lt;br&gt; [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] ప్రచారక్ &lt;br&gt;భారతీయ విచార కేంద్రం డైరెక్టర్&lt;br&gt;[[వివేకానంద కేంద్రం]] అధ్యక్షుడు
| awards             = [[పద్మ విభూషణ్]] 2018&lt;br&gt;  [[పద్మశ్రీ]] 2004&lt;br&gt; ''అమృత కీర్తి పురస్కారం'' 2002
| website            = http://www.vicharakendram.org/index.htm
| signature          = 
}}

'''పి. పరమేశ్వరన్''' (3 అక్టోబర్ 1927 – 9 ఫిబ్రవరి 2020), సాధారణంగా '''పరమేశ్వర్జీ''' అని పిలుస్తారు. ఆయన కేరళకు చెందిన [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (RSS) ప్రచారక్. జనసంఘ్ మాజీ ఉపాధ్యక్షులు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/parameswaran-confident-of-bjp-power-in-kerala.html|title=Hindu nationalist wave sweeping Kerala: P Parameswaran|website=OnManorama}}&lt;/ref&gt;

ఆయన [[వివేకానంద కేంద్రం]] అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు (ఈ సంస్థకు 2015లో [[గాంధీ శాంతి బహుమతి]] లభించింది). భారతదేశ రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మ విభూషణ్]] 2018లో అందుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/government-announces-recipients-of-2018-padma-awards/articleshow/62653257.cms | title=Government announces recipients of 2018 Padma awards | work=[[The Times of India]] | date=26 January 2018 | access-date=26 January 2018}}&lt;/ref&gt; వయసు సంబంధిత అనారోగ్యాలతో 2020 ఫిబ్రవరి 9న కన్నుమూశారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|url=https://www.indiatoday.in/india/story/veteran-rss-pracharak-p-parameswaran-passes-away-1644650-2020-02-09|title=Veteran RSS pracharak P Parameswaran passes away|agency=Press Trust of India |date=February 9, 2020 |magazine=India Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/vice-president-venkaiah-naidu-pm-modi-condole-death-of-rss-veteran-p-parameswaran-6258741/|title=Vice President Venkaiah Naidu, PM Modi condole death of RSS veteran P Parameswaran|date=9 February 2020}}&lt;/ref&gt;

== బాల్యం ==

1927లో [[ఆలప్పుళ జిల్లా]] ముహమ్మ గ్రామంలోని తమరస్సేరి ఇల్లంలో జన్మించారు. సొంతూళ్లో పాఠశాల విద్య పూర్తి చేసిన తర్వాత చంగనాచేరిలోని సెయింట్ బెర్చ్మాన్స్ కళాశాలలో చదివారు. తిరువనంతపురంలోని యూనివర్సిటీ కాలేజీలో చరిత్రలో బి.ఏ. (ఆనర్స్) డిగ్రీ పట్టా పొందారు. చిన్నతనం నుంచే హిందూ మతం పట్ల గొప్ప ఆసక్తి చూపించారు. అనేక హిందూ సామాజిక సాంస్కృతిక సంస్థలతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;bvkdirector&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html | title=Director | publisher=Bharathiya Vichara Kendra | access-date=5 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234543/http://www.vicharakendram.org/pages/bvk_director.html | archive-date=3 March 2016 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

== భావజాలం ==

విద్యార్థి దశలోనే [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (RSS) తో పరిచయం ఏర్పడింది. స్వామి ఆగామానంద శిష్యులు కూడా. ఆర్ఎస్ఎస్ సర్సంఘ్‌చాలక్ ఎం. ఎస్. గోల్వాల్కర్ (గురూజీ) సూచన మేరకు 1950లో ఆర్ఎస్ఎస్ ప్రచారక్ (పూర్తికాల కార్యకర్త) అయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.golwalkarguruji.org/ | title=&quot;Shri Golwalkar Guruji&quot; web site | access-date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; 1957లో [[భారతీయ జనసంఘ్]] సంస్థా కార్యదర్శిగా సేవలందించారు. 1968లో అఖిల భారత ప్రధాన కార్యదర్శిగా, ఆ తర్వాత జనసంఘ్ ఉపాధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. భారత అత్యయిక పరిస్థితి (1975-1977) సమయంలో జైలు పాలయ్యారు. 1977లో రాజకీయాల నుంచి సామాజిక ఆలోచన అభివృద్ధి రంగంలోకి అడుగుపెట్టారు. [[నానాజీ దేశ్‌ముఖ్]] ప్రారంభించిన దీన్దయాల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా నాలుగేళ్లు డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitrakoot.org/|title=:: Chitrakoot Org :::::::::::::::|website=www.chitrakoot.org|access-date=7 September 2008|archive-date=30 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090830043517/http://www.chitrakoot.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బ్రహ్మచారి అయిన పి. పరమేశ్వరన్ స్వంత ఇల్లు లేకుండా తిరువనంతపురంలోని విచార కేంద్రం ప్రధాన కార్యాలయంలో నివసించారు.

1982లో కేరళకు తిరిగి వచ్చి జాతీయ పునర్నిర్మాణం కోసం అధ్యయనం పరిశోధన లక్ష్యంగా 'భారతీయ విచార కేంద్రం' అనే సంస్థను స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.vicharakendram.org/ | title=Centre of Research and Studies Aimed at National Re-Construction in India | publisher=Bharatheeya Vichara Kendra | access-date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రధాన కార్యాలయం తిరువనంతపురంలో ఉంది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా శాఖలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతీయ విచార కేంద్రానికి డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. కన్యాకుమారిలోని [[వివేకానంద రాక్ మెమోరియల్]], [[వివేకానంద కేంద్రం]]లతో కూడా అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. కేంద్ర పాలకమండలిలో వివిధ హోదాల్లో సేవలందించారు. యువతలో భగవద్గీత భావజాలాన్ని ప్రోత్సహించే గీతా స్వాధ్యాయ సమితికి పోషకుడిగా ఉన్నారు.

రామకృష్ణ మిషన్ నుండి దీక్ష తీసుకున్నారు. ఆదిశంకరుల జన్మస్థలమైన కాలడిలోని అద్వైత ఆశ్రమ స్థాపకుడు, సంఘ సంస్కర్త స్వామి ఆగామానందకు ఆప్తమిత్రులు, శిష్యులు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ramakrishna-kaladysite.org/History.shtml |title=History |publisher=Sri Ramakrishna Advaita Ashrama, Kalady |access-date=5 October 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006112304/http://ramakrishna-kaladysite.org/History.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

సామాజిక, సాంస్కృతిక, మతపరమైన అంశాలపై వ్యాసాలు, పుస్తకాలు రాశారు. జాతీయ సమస్యలపై దేశవ్యాప్తంగా ప్రసంగాలు చేశారు. 1893లో చికాగోలో జరిగిన ప్రపంచ మతాల పార్లమెంటులో స్వామి వివేకానంద ప్రసంగ శతాబ్ది ఉత్సవాలలో పాల్గొని ప్రసంగించారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.parliamentofreligions.org/index.cfm?n=7&amp;sn=112 | title=What is the Parliament of World Religions? | publisher=Council for the Parliament of World's Religions | access-date=5 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141006142720/http://www.parliamentofreligions.org/index.cfm?n=7&amp;sn=112 | archive-date=6 October 2014 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;

== సామాజిక ఆలోచన ==

1998లో కేరళలో పెరుగుతున్న నేరాల రేటు, అసాంఘిక కార్యకలాపాలకు వ్యతిరేకంగా శ్రీ పరమేశ్వరన్ 'గీతా దశాబ్దం' నిర్వహించాలని ప్రతిపాదించారు. భగవద్గీతను సమగ్ర జీవన విజ్ఞానంగా ప్రచారం చేయడం కేరళ, భారతదేశంలోని సామాజిక సమస్యలకు ఆయన చూపిన పరిష్కారం. త్రిసూర్ లో జరిగిన రెండు రోజుల గీతా సంగమం కేరళ నలుమూలల నుండి సుమారు రెండు వేల మంది యువతను ఆకర్షించింది. పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం, జస్టిస్ సుకుమారన్ వంటి ప్రముఖులు హాజరయ్యారు. కేంద్ర సాంస్కృతిక, యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడా శాఖ మంత్రి అనಂತ್ కుమార్ దీనిని లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. కేరళలోని ప్రతి పంచాయతీలో ఒక గీత శిబిరం నిర్వహించే కార్యక్రమం కొనసాగుతోంది.

గీతా స్వాధ్యాయ సమితి ఆధ్వర్యంలో తిరువనంతపురంలో 2000 డిసెంబర్ 7 నుండి 4 వరకు నిర్వహించిన 'భగవద్గీత - ఆధునిక సమస్యలు' అంతర్జాతీయ సదస్సులో భారతదేశం, విదేశాల నుండి 1500 మంది యువకులు, విద్వాంసులు, సన్సులు పాల్గొన్నారు. కేంద్ర మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రి మురళీ మనోహర్ జోషి, దలైలామా ఇందులో పాల్గొన్నారు.

== పురస్కారాలు - గుర్తింపులు ==

సామాన్యులకు హిందూమత గొప్ప సూత్రాలను బోధించడంలో ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 1997లో కోల్‌కతా (కలకత్తా) బడా బజార్ లైబ్రరీ సంస్థ హనుమన్‌ ప్రసాద్ పొద్దార్ అవార్డును బహకరించింది.

2000 సంవత్సరంలో న్యూఢిల్లీలోని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం కోర్టు (సెనేట్) సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.

సమాజానికి అందించిన విశేష సేవలకై 2002 సెప్టెంబర్ 26న శ్రీ మాతా అమృతానందమయి మఠం ద్వారా అమృత కీర్తి పురస్కారం లభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.amritapuri.org/activity/cultural/amritakeerti | title=Amrita Keerti Puraskar | publisher=Mata Amritanandamayi Math | access-date=5 October 2014}}&lt;/ref&gt; 2004లో సమాజానికి అందించిన అమూల్యమైన సేవలకు గుర్తింపుగా భారత రాష్ట్రపతి ఆయనను పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించారు.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; మలయాళం, ఇంగ్లీష్ భాషలలో అనేక పుస్తకాలు రాశారు.

'కేసరి' పత్రిక, 'మన్థన్' పత్రికలకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు. 'యువ భారతి' నెలవారీ పత్రిక, 'వివేకానంద కేంద్ర పత్రిక' త్రైమాసిక పత్రికలకు సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. శ్రీ అరవిందో, మార్క్స్, వివేకానంద, ఛత్రపతి శివాజీ, స్వామి వివేకానంద బోధనలపై పుస్తకాలు రాశారు. రామకృష్ణ మఠం, కాలడి అద్వైత ఆశ్రమంతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించారు. 2018 సంవత్సరానికి గాను దేశ రెండవ అత్యున్నత పురస్కారం పద్మ విభూషణ్ అందుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/padma-vibhushan-for-parameswaran/article22525112.ece|title=Padma Vibhushan for Parameswaran|newspaper=The Hindu |date=25 January 2018|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

* 2004 - [[పద్మశ్రీ]]
* 2018 - [[పద్మ విభూషణ్]] [[File:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Padma_Vibhushan_Award_to_Shri_P._Parameswaran,_at_the_Civil_Investiture_Ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_20,_2018.jpg|thumb|right|భారత రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ చేతుల మీదుగా పద్మ విభూషణ్ అవార్డును అందుకుంటున్న పి. పరమేశ్వరన్]]

== రచనలు ==

శ్రీ పరమేశ్వరన్ భారతీయ తత్వశాస్త్రం సమాజంపై అనేక పుస్తకాలు రచించారు. 'కేసరి', 'మన్థన్' పత్రికలకు సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. 'యువ భారతి' నెలవారీ పత్రిక, 'వివేకానంద కేంద్ర పత్రిక' త్రైమాసిక పత్రిక, 'ప్రగతి' త్రైమాసిక పరిశోధన పత్రిక ప్రధాన సంపాదకులుగా పనిచేశారు.

ఆయన రచించిన పుస్తకాలు:
1. శ్రీ నారాయణ గురు ది ప్రాఫెట్ ఆఫ్ రెనేసాన్స్.
2. శ్రీ అరవిందన్ భావియుడే దర్శనికన్.
3. విశ్వ విజయీ వివేకానందన్.
4. మార్క్స్, వివేకానంద.
5. ఫ్రమ్ మార్క్స్ టు మహర్షి.
6. భగవద్గీత – విజన్ ఆఫ్ ఎ న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్.
7. బియాండ్ ఆల్ ఇజమ్స్ టు హ్యుమానిజం.
8. హార్ట్ బీట్స్ ఆఫ్ ఎ హిందూ నేషన్ (యువ భారతిలో ఎంపిక చేసిన సంపాదకీయాల సంకలనం).
9. యజ్ఞ ప్రసాదం (ఎంపిక చేసిన కవితలు).
10. దిశాబోధతినతే దర్శనం (మలయాళంలో ఎంపిక చేసిన వ్యాసాలు).
11. భగవద్గీత ది నెక్టార్ ఆఫ్ ఇమ్మర్టాలిటీ (గీతపై వ్యాసాల సేకరణ).
12. మరున్న సమూహవుమ్ మராத మూల్యంగలుమ్.
13. గీతాస్ విజన్ ఆఫ్ యాన్ ఐడియల్ సొసైటీ.
14. ఉధరేదత్మనాత్మనమ్.
15. మకరజ్యోతి (మలయాళంలో స్వామి వివేకానందపై సంక్షిప్త అధ్యయనం).
16. దర్శనసంవాదం.
17. స్వతంత్ర భారతదేశం-గతియుమ్ నియతియుమ్.
18. హిందూధర్మవుమ్ ఇండియన్ కమ్యూనిసవుమ్.
19. వివేకానందనుమ్ ప్రభోధ కేరళవుమ్ (సంపాదకత్వం).
20. హిందుత్వ ఐడియాలజీ – యూనిక్ అండ్ యూనివర్సల్.
21. హార్ట్ బీట్స్ ఆఫ్ హిందూ నేషన్ (3 సంపుటాలు).

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* డేవిడ్ ఫ్రావ్లీ
* కోన్రాడ్ ఎల్స్ట్
* మిచెల్ దానినో
* అలైన్ డానియెలూ
* [[గిరిలాల్ జైన్]]
* వివేకానంద కేంద్రం
* వివేకానంద రాక్ మెమోరియల్

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== బాహ్య లంకెలు ==
*[http://www.amritavarsham.org/summit/women/paramesh.htm శ్రీ మాతా అమృతానందమయి మఠంలో ప్రసంగం]
*{{YouTube|mRpZG3rRX7Y|శ్రీ పరమేశ్వర్జీతో ఇంటర్వ్యూ}}


{{DEFAULTSORT:Parameswaran, P.}}
[[వర్గం:1927 జననాలు]]
[[వర్గం:2020 మరణాలు]]
[[వర్గం:కేరళ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>jhgzz5do9fve6q5q1qdjoz2o9s15bp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>513170</id>
    <revision>
      <id>4980275</id>
      <parentid>4980256</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4980275</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2549" sha1="apwon7na2mt1mjghtytq5g55vtotcyr" xml:space="preserve">// twinkleoptions.js: personal Twinkle preferences file
//
// NOTE: The easiest way to change your Twinkle preferences is by using the
// Twinkle preferences panel, at [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]].
//
// This file is AUTOMATICALLY GENERATED.  Any changes you make (aside from
// changing the configuration parameters in a valid-JavaScript way) will be
// overwritten the next time you click &quot;save&quot; in the Twinkle preferences
// panel.  If modifying this file, make sure to use correct JavaScript.
// &lt;nowiki&gt;

window.Twinkle.prefs = {
  &quot;optionsVersion&quot;: 2.1,
  &quot;spiWatchReport&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;defaultToBlock64&quot;: false,
  &quot;defaultToPartialBlocks&quot;: false,
  &quot;blankTalkpageOnIndefBlock&quot;: false,
  &quot;watchRequestedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchPPTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProtectedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProdPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markProdPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;prodReasonDefault&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;logProdPages&quot;: false,
  &quot;prodLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;welcomeUserOnSpeedyDeletionNotification&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;notifyUserOnSpeedyDeletionNomination&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;warnUserOnSpeedyDelete&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;watchTaggedVenues&quot;: [],
  &quot;watchTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchMergeDiscussions&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markTaggedPagesAsMinor&quot;: false,
  &quot;markTaggedPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;tagArticleSortOrder&quot;: &quot;cat&quot;,
  &quot;markTalkbackAsMinor&quot;: false,
  &quot;insertTalkbackSignature&quot;: false,
  &quot;talkbackHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;mailHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;defaultWarningGroup&quot;: &quot;1&quot;,
  &quot;combinedSingletMenus&quot;: false,
  &quot;watchWarnings&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;oldSelect&quot;: false,
  &quot;topWelcomes&quot;: true,
  &quot;watchWelcomes&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;insertUsername&quot;: true,
  &quot;quickWelcomeMode&quot;: &quot;auto&quot;,
  &quot;quickWelcomeTemplate&quot;: &quot;subst:Welcome&quot;,
  &quot;customWelcomeList&quot;: [
    {
      &quot;value&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;క్లుప్త సందేశం&quot;
    }
  ],
  &quot;customWelcomeSignature&quot;: true,
  &quot;logXfdNominations&quot;: false,
  &quot;xfdLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;noLogOnXfdNomination&quot;: [],
  &quot;xfdWatchPage&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchDiscussion&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchList&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchUser&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchRelated&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markXfdPagesAsPatrolled&quot;: true
};

// &lt;/nowiki&gt;
// End of twinkleoptions.js</text>
      <sha1>apwon7na2mt1mjghtytq5g55vtotcyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980282</id>
      <parentid>4980275</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Saving Twinkle preferences: automatic edit from [[:వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]]</comment>
      <origin>4980282</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2419" sha1="dmbfhqybznk7b8e16bornm1egcexnjh" xml:space="preserve">// twinkleoptions.js: personal Twinkle preferences file
//
// NOTE: The easiest way to change your Twinkle preferences is by using the
// Twinkle preferences panel, at [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]].
//
// This file is AUTOMATICALLY GENERATED.  Any changes you make (aside from
// changing the configuration parameters in a valid-JavaScript way) will be
// overwritten the next time you click &quot;save&quot; in the Twinkle preferences
// panel.  If modifying this file, make sure to use correct JavaScript.
// &lt;nowiki&gt;

window.Twinkle.prefs = {
  &quot;optionsVersion&quot;: 2.1,
  &quot;spiWatchReport&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;defaultToBlock64&quot;: false,
  &quot;defaultToPartialBlocks&quot;: false,
  &quot;blankTalkpageOnIndefBlock&quot;: false,
  &quot;watchRequestedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchPPTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProtectedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProdPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markProdPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;prodReasonDefault&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;logProdPages&quot;: false,
  &quot;prodLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;welcomeUserOnSpeedyDeletionNotification&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;notifyUserOnSpeedyDeletionNomination&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;warnUserOnSpeedyDelete&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;watchTaggedVenues&quot;: [],
  &quot;watchTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchMergeDiscussions&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markTaggedPagesAsMinor&quot;: false,
  &quot;markTaggedPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;tagArticleSortOrder&quot;: &quot;cat&quot;,
  &quot;markTalkbackAsMinor&quot;: false,
  &quot;insertTalkbackSignature&quot;: false,
  &quot;talkbackHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;mailHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;defaultWarningGroup&quot;: &quot;1&quot;,
  &quot;combinedSingletMenus&quot;: false,
  &quot;watchWarnings&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;oldSelect&quot;: false,
  &quot;topWelcomes&quot;: true,
  &quot;watchWelcomes&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;insertUsername&quot;: false,
  &quot;quickWelcomeMode&quot;: &quot;norm&quot;,
  &quot;quickWelcomeTemplate&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
  &quot;customWelcomeSignature&quot;: true,
  &quot;logXfdNominations&quot;: false,
  &quot;xfdLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;noLogOnXfdNomination&quot;: [],
  &quot;xfdWatchPage&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchDiscussion&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchList&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchUser&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchRelated&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markXfdPagesAsPatrolled&quot;: false
};

// &lt;/nowiki&gt;
// End of twinkleoptions.js</text>
      <sha1>dmbfhqybznk7b8e16bornm1egcexnjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980286</id>
      <parentid>4980282</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Saving Twinkle preferences: automatic edit from [[:వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]]</comment>
      <origin>4980286</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2576" sha1="0eycgb6scpa4g1opp59fyj5yoezy9o2" xml:space="preserve">// twinkleoptions.js: personal Twinkle preferences file
//
// NOTE: The easiest way to change your Twinkle preferences is by using the
// Twinkle preferences panel, at [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]].
//
// This file is AUTOMATICALLY GENERATED.  Any changes you make (aside from
// changing the configuration parameters in a valid-JavaScript way) will be
// overwritten the next time you click &quot;save&quot; in the Twinkle preferences
// panel.  If modifying this file, make sure to use correct JavaScript.
// &lt;nowiki&gt;

window.Twinkle.prefs = {
  &quot;optionsVersion&quot;: 2.1,
  &quot;spiWatchReport&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;defaultToBlock64&quot;: false,
  &quot;defaultToPartialBlocks&quot;: false,
  &quot;blankTalkpageOnIndefBlock&quot;: false,
  &quot;watchRequestedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchPPTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProtectedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchProdPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markProdPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;prodReasonDefault&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;logProdPages&quot;: false,
  &quot;prodLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;welcomeUserOnSpeedyDeletionNotification&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;notifyUserOnSpeedyDeletionNomination&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;warnUserOnSpeedyDelete&quot;: [
    &quot;db&quot;,
    &quot;c1&quot;,
    &quot;f1&quot;,
    &quot;f2&quot;,
    &quot;f3&quot;,
    &quot;f7&quot;,
    &quot;f9&quot;,
    &quot;g1&quot;,
    &quot;g3&quot;,
    &quot;g4&quot;,
    &quot;g5&quot;,
    &quot;g6&quot;,
    &quot;g10&quot;,
    &quot;g11&quot;
  ],
  &quot;watchTaggedVenues&quot;: [],
  &quot;watchTaggedPages&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;watchMergeDiscussions&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markTaggedPagesAsMinor&quot;: false,
  &quot;markTaggedPagesAsPatrolled&quot;: false,
  &quot;tagArticleSortOrder&quot;: &quot;cat&quot;,
  &quot;markTalkbackAsMinor&quot;: false,
  &quot;insertTalkbackSignature&quot;: false,
  &quot;talkbackHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;mailHeading&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;defaultWarningGroup&quot;: &quot;1&quot;,
  &quot;combinedSingletMenus&quot;: false,
  &quot;watchWarnings&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;oldSelect&quot;: false,
  &quot;topWelcomes&quot;: false,
  &quot;watchWelcomes&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;insertUsername&quot;: true,
  &quot;quickWelcomeMode&quot;: &quot;auto&quot;,
  &quot;quickWelcomeTemplate&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
  &quot;customWelcomeList&quot;: [
    {
      &quot;value&quot;: &quot;Welcome&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;&quot;
    },
    {
      &quot;value&quot;: &quot;స్వాగతం&quot;,
      &quot;label&quot;: &quot;&quot;
    }
  ],
  &quot;customWelcomeSignature&quot;: true,
  &quot;logXfdNominations&quot;: false,
  &quot;xfdLogPageName&quot;: &quot;&quot;,
  &quot;noLogOnXfdNomination&quot;: [],
  &quot;xfdWatchPage&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchDiscussion&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchList&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchUser&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;xfdWatchRelated&quot;: &quot;yes&quot;,
  &quot;markXfdPagesAsPatrolled&quot;: false
};

// &lt;/nowiki&gt;
// End of twinkleoptions.js</text>
      <sha1>0eycgb6scpa4g1opp59fyj5yoezy9o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikeelu gunda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513171</id>
    <revision>
      <id>4980489</id>
      <parentid>4980254</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sridhar Swamy Chinthamani</username>
        <id>87212</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20318" sha1="fe9c4ef0rdx84b6sadrxtccowpctd8b" xml:space="preserve">'''నికీలు గుండ'''

నికీలు గుండ (Nikeelu Gunda; Nikhil Gunda) తెలంగాణకు చెందిన డిజిటల్ వ్యాపారవేత్త, కృత్రిమ మేధ (AI) శిక్షకుడు, డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నిపుణుడు. ఆయన డిజిటల్ కనెక్ట్, సూపర్ ఏఐ అకాడమీ సంస్థల ద్వారా డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. తెలుగు భాషలో ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తరించేందుకు తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ వంటి కార్యక్రమాలను చేపట్టారు. 

'''ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం'''

నికీలు గుండ చిన్నతనం నుంచే చదువులో ప్రతిభ కనబరిచారు , ఆయన తండ్రి వ్యాన్ డ్రైవర్‌గా పనిచేసేవారు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితుల కారణంగా ఆయన చిన్న వయస్సులోనే వ్యాపార కార్యకలాపాలు, ఉద్యోగ బాధ్యతలతో పరిచయం ఏర్పరచుకున్నారు.

తొలుత మొబైల్ ఫోన్ సేవలకు సంబంధించిన సంస్థలో సేల్స్‌మెన్‌గా పనిచేశారు. అనంతరం పోస్ట్‌పెయిడ్ మొబైల్ రీఛార్జ్ వ్యాపారంలోకి ప్రవేశించారు. భాగస్వామ్య వ్యాపారంలో నష్టాలు రావడంతో ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. తరువాత జగిత్యాల సమీపంలోని మేడిపల్లిలో మొబైల్ రీఛార్జ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించి, క్రమంగా మొబైల్ ఫోన్ల విక్రయాలను కూడా చేపట్టారు.

కుటుంబ బాధ్యతల కారణంగా కొంతకాలం చదువుకు విరామం ఇచ్చిన ఆయన, అనంతరం ఎంసెట్ పరీక్ష రాసి ఇంజినీరింగ్ విద్యలో చేరారు. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజినీరింగ్ (ECE) విభాగంలో బీటెక్ అభ్యసించారు. కళాశాలలో మొదటి సంవత్సరంలో విద్యాపరమైన గుర్తింపు పొందారు 

'''కళాశాల దశ, ఇంటర్న్‌షిప్‌లు'''

ఇంజినీరింగ్ విద్యను అభ్యసిస్తున్న సమయంలో నికీలు గుండ విద్యార్థుల ఆలోచనలు, వ్యాపార రంగంలోని నిపుణుల అనుభవాల మధ్య అనుసంధానం ఏర్పరచే ప్రయత్నాలు చేశారు. తన స్నేహితులతో కలిసి ఇన్నోవేటివ్ క్లబ్‌ను ప్రారంభించి, విద్యార్థుల ఆలోచనలను సంస్థల ప్రతినిధులతో చర్చించే కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

చదువుతో పాటు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకునేందుకు ఆయన వివిధ సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేశారు. డెల్, మైక్రోసాఫ్ట్ వంటి సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్ అనుభవం పొందినట్లు ప్రచురిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. నాలుగేళ్ల వ్యవధిలో పలు సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేయడం ద్వారా మార్కెటింగ్, ఆర్థిక నిర్వహణ, మానవ వనరుల నిర్వహణ వంటి రంగాలపై అవగాహన పెంచుకున్నట్లు పేర్కొంటున్నాయి. 

విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తున్న సమయంలోనే తన ఖర్చులను స్వయంగా భరించేందుకు ప్రయత్నించారని, తరువాత కుటుంబానికి కూడా ఆర్థికంగా సహకరించారు.
 '''డిజిటల్ రంగంలో ప్రవేశం''' 

ఇంజినీరింగ్ పూర్తిచేసిన తరువాత ఉద్యోగ అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, నికీలు గుండ సొంత వ్యాపారాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడంపై దృష్టి పెట్టారు. గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్, వెబ్‌సైట్ రూపకల్పన వంటి నైపుణ్యాలను నేర్చుకుని డిజిటల్ సేవలను అందించడం ప్రారంభించారు.

ఈ క్రమంలో **డిజిటల్ కనెక్ట్ (Digital Connect)** పేరుతో డిజిటల్ సేవల వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించారు. తొలిదశలో కొన్ని సంస్థలకు వెబ్‌సైట్లు, గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్ సేవలను అందించారు. అనంతరం వ్యాపార కార్యకలాపాలను విస్తరించి లోగోలు, పోస్టర్లు, విజిటింగ్ కార్డులు, ఇతర ప్రచార సామగ్రి రూపకల్పన వంటి సేవలను అందించారు. 
డిజిటల్ సేవల రంగంలో పనిచేసిన అనుభవంతో ఆయన డిజిటల్ మార్కెటింగ్ శిక్షణ వైపు కూడా అడుగులు వేశారు. విద్యాసంస్థలు, వ్యాపార సంస్థలు, ఇతర వర్గాలకు డిజిటల్ మార్కెటింగ్‌కు సంబంధించిన శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

అలాగే, తెలంగాణలో డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంపొందించేందుకు చేపట్టిన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారని, ఈ సందర్భంగా కొన్ని పురస్కారాలు, గుర్తింపులు పొందారని సంబంధిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ అవార్డుల పేర్లు, సంవత్సరాలు, ప్రదానం చేసిన సంస్థలకు సంబంధించిన స్వతంత్ర ఆధారాలు వ్యాసంలో చేర్చాల్సి ఉంది.


 '''''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ'''
''
డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి రంగాల్లో కృత్రిమ మేధ వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో నికీలు గుండ ఏఐ సాధనాలపై శిక్షణ అందించడం ప్రారంభించారు. ఈ కార్యకలాపాల్లో భాగంగా సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (Super AI Academy) ద్వారా వివిధ వర్గాలకు కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

అకాడమీ ద్వారా నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమాల్లో ఒకటైన **తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ (Telugu AI Bootcamp)**లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి చిత్రాలు, వీడియోలు, డిజిటల్ కంటెంట్ వంటి వాటిని రూపొందించే విధానాలపై శిక్షణ అందిస్తున్నారు. వ్యాపార నిర్వహణ, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ క్రియేషన్, సామాజిక మాధ్యమాల నిర్వహణ వంటి పనుల్లో ఏఐ వినియోగాన్ని పరిచయం చేయడం ఈ కార్యక్రమాల ప్రధాన అంశాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాలను విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, గృహిణులు, వ్యాపారవేత్తలు, కంటెంట్ సృష్టికర్తలు వంటి వివిధ వర్గాలకు అందిస్తున్నట్లు సంస్థ తెలిపింది. 


 '''''ఏఐ నైపుణ్యాల విస్తరణ కార్యక్రమాలు''
'''
ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తృత ప్రజానీకానికి అందించాలనే లక్ష్యంతో నికీలు గుండ వివిధ శిక్షణా కార్యక్రమాలను చేపడుతున్నారు. గృహిణుల కోసం **సూపర్ ఏఐ ఉమెన్స్ క్లబ్ (Super AI Women's Club)** పేరుతో కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నట్లు తెలిపారు .

ఈ కార్యక్రమాల్లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి డిజిటల్ కంటెంట్ సృష్టించడం, వ్యాపార అవసరాలకు అనుగుణంగా వాటిని వినియోగించడం, ఆన్‌లైన్‌లో నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు సంస్థ వివరిస్తోంది.

ఏఐ విద్యను విస్తరించే లక్ష్యంలో భాగంగా ఏఐ మిషన్ మిలియన్ (AI Mission Million) అనే కార్యక్రమాన్ని కూడా ప్రారంభించినట్లు, ఈ కార్యక్రమం ద్వారా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఏఐ నైపుణ్యాలు నేర్పించాలనే లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించినట్లు సమాచారం ఉంది. ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన భాగస్వామ్య ఒప్పందాలు, లక్ష్య గడువులు, పురోగతి వివరాలను ధృవీకరించే ప్రచురిత ఆధారాలు లభించినప్పుడు వాటిని చేర్చాలి.


'''''శిక్షణా కార్యక్రమాలు, సామాజిక ప్రభావం''''''

ఏఐ సాధనాలను విద్య, వ్యాపారం, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి వంటి రంగాల్లో ఉపయోగించే విధానాలపై నికీలు గుండ శిక్షణ అందిస్తున్నట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఏఐ ఆధారిత సాధనాల సహాయంతో కొత్త నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం, స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను అన్వేషించడం వంటి అంశాలను ఆయన తన శిక్షణా కార్యక్రమాల్లో ప్రస్తావిస్తున్నారు.


''''''మెడ్చల్ పోలీస్ ట్రైనింగ్ సెంటర్‌లో AI, డిజిటల్ టెక్నాలజీపై శిక్షణ'''''''

హైదరాబాద్: డిజిటల్ యుగంలో సైబర్ నేరాలను సమర్థంగా ఎదుర్కొనేందుకు పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని మెద్చల్ పోలీస్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ నిర్వహించింది.
ఈ కార్యక్రమంలో AI నిపుణుడు, డిజిటల్ వ్యూహకర్త, డిజిటల్ కనెక్ట్ వ్యవస్థాపకుడు నికీలు గుండ ముఖ్య శిక్షకుడిగా పాల్గొని పోలీసు అధికారులకు ప్రాయోగిక శిక్షణ అందించారు. ఫిషింగ్, ఆన్‌లైన్ మోసాల గుర్తింపు, డీప్‌ఫేక్‌లను గుర్తించడం, సోషల్ మీడియా విశ్లేషణ, మొబైల్ ట్రాకింగ్, డిజిటల్ ఆధారాల సేకరణ, వాయిస్ రికగ్నిషన్ వంటి అంశాలపై అవగాహన కల్పించారు.
అలాగే, ప్రజలతో మెరుగైన సమాచార సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం, తప్పుడు సమాచారాన్ని అరికట్టడం, సోషల్ మీడియాను బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించడం వంటి అంశాలను వివరించారు. ఆధునిక AI టూల్స్ ద్వారా నేర పరిశోధనను మరింత సమర్థంగా నిర్వహించవచ్చని నికీలు గుండ ప్రదర్శనల ద్వారా వివరించారు.
PTC ప్రిన్సిపాల్ పి. మధుకర్ స్వామి నాయకత్వంలో, డీఎస్పీ లక్ష్మణ్, ఇన్‌స్పెక్టర్లు కిరణ్, రవి, ఎన్. చంద్రశేఖర్ సహకారంతో ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించబడింది. ఈ శిక్షణ పోలీసు అధికారులకు డిజిటల్ ఆధారాల నిర్వహణ, సైబర్ నేరాల నియంత్రణపై కొత్త అవగాహన కల్పించింది. 
   
       
'''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (SUPER AI Academy) మహాశివరాత్రి 2026ని ప్రపంచంలోనే తొలి AI మహాశివరాత్రిని నిర్వహించింది.'''

కేవలం 50 నిమిషాల్లో 5,700కు పైగా తెలుగు శివ భక్తి గీతాలను రూపొందించి, వాటిలో 108 గీతాలను ప్రత్యేకంగా ప్రసారం చేయడం విశేషంగా నిలిచింది.
Zoom వెబినార్ వేదికగా నిర్వహించిన ఈ కార్యక్రమంలో ఏఐ సాంకేతికతతో శివతత్వంపై ఆధారపడిన గీతాలను సృష్టించారు. గీతాల సాహిత్య రూపకల్పనకు ChatGPT Custom GPTను, సంగీత సృష్టికి ఏఐ ఆధారిత సంగీత సాధనాలను వినియోగించారు. శివుడు, రుద్రుడు, నటరాజుడు, అర్ధనారీశ్వరుడు, శివతాండవం వంటి విభిన్న ఆధ్యాత్మిక అంశాలతో గీతాలను రూపొందించారు. ఈ “డిజిటల్ నాద యజ్ఞం” వాణిజ్య కార్యక్రమంగా కాకుండా, పరమశివునికి సమర్పించిన సమూహ భక్తి నాదార్పణగా నిర్వాహకులు అభివర్ణించారు

ఆయన శిక్షణ పొందిన కొందరు వ్యక్తులు ఏఐ ఆధారిత కంటెంట్ సృష్టి, డిజిటల్ సేవలు, వ్యాపార కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయ అవకాశాలను పొందినారు .
విద్యార్థులు ఉద్యోగాల కోసం ఎదురుచూడటంతో పాటు, తమ ఆలోచనలను సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో అమలు చేసి వ్యాపార అవకాశాలను అన్వేషించాలని నికీలు గుండ ప్రోత్సహిస్తునారు .

 '''వ్యక్తిగత, వృత్తిపరమైన గుర్తింపు'''

నికీలు గుండ వృత్తిపరమైన కార్యకలాపాలు డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నుంచి ఏఐ శిక్షణ వరకు విస్తరించాయి. డిజిటల్ సేవల వ్యాపారం, సాంకేతిక నైపుణ్యాల బోధన, తెలుగు భాషలో ఏఐ విద్యా కార్యక్రమాల నిర్వహణ ఆయన కార్యకలాపాల్లో ప్రధాన భాగాలుగా ఉన్నాయి.</text>
      <sha1>fe9c4ef0rdx84b6sadrxtccowpctd8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980491</id>
      <parentid>4980489</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sridhar Swamy Chinthamani</username>
        <id>87212</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20372" sha1="rr464nctgjj7ityyurkshhc5kw0v2tt" xml:space="preserve">'''నికీలు గుండ'''

నికీలు గుండ (Nikeelu Gunda; Nikhil Gunda) తెలంగాణకు చెందిన డిజిటల్ వ్యాపారవేత్త, కృత్రిమ మేధ (AI) శిక్షకుడు, డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నిపుణుడు. ఆయన డిజిటల్ కనెక్ట్, సూపర్ ఏఐ అకాడమీ సంస్థల ద్వారా డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. తెలుగు భాషలో ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తరించేందుకు తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ వంటి కార్యక్రమాలను చేపట్టారు. 

'''ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం'''

నికీలు గుండ చిన్నతనం నుంచే చదువులో ప్రతిభ కనబరిచారు , ఆయన తండ్రి వ్యాన్ డ్రైవర్‌గా పనిచేసేవారు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితుల కారణంగా ఆయన చిన్న వయస్సులోనే వ్యాపార కార్యకలాపాలు, ఉద్యోగ బాధ్యతలతో పరిచయం ఏర్పరచుకున్నారు.

తొలుత మొబైల్ ఫోన్ సేవలకు సంబంధించిన సంస్థలో సేల్స్‌మెన్‌గా పనిచేశారు. అనంతరం పోస్ట్‌పెయిడ్ మొబైల్ రీఛార్జ్ వ్యాపారంలోకి ప్రవేశించారు. భాగస్వామ్య వ్యాపారంలో నష్టాలు రావడంతో ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. తరువాత జగిత్యాల సమీపంలోని మేడిపల్లిలో మొబైల్ రీఛార్జ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించి, క్రమంగా మొబైల్ ఫోన్ల విక్రయాలను కూడా చేపట్టారు.

కుటుంబ బాధ్యతల కారణంగా కొంతకాలం చదువుకు విరామం ఇచ్చిన ఆయన, అనంతరం ఎంసెట్ పరీక్ష రాసి ఇంజినీరింగ్ విద్యలో చేరారు. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజినీరింగ్ (ECE) విభాగంలో బీటెక్ అభ్యసించారు. కళాశాలలో మొదటి సంవత్సరంలో విద్యాపరమైన గుర్తింపు పొందారు 

'''కళాశాల దశ, ఇంటర్న్‌షిప్‌లు'''

ఇంజినీరింగ్ విద్యను అభ్యసిస్తున్న సమయంలో నికీలు గుండ విద్యార్థుల ఆలోచనలు, వ్యాపార రంగంలోని నిపుణుల అనుభవాల మధ్య అనుసంధానం ఏర్పరచే ప్రయత్నాలు చేశారు. తన స్నేహితులతో కలిసి ఇన్నోవేటివ్ క్లబ్‌ను ప్రారంభించి, విద్యార్థుల ఆలోచనలను సంస్థల ప్రతినిధులతో చర్చించే కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

చదువుతో పాటు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకునేందుకు ఆయన వివిధ సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేశారు. డెల్, మైక్రోసాఫ్ట్ వంటి సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్ అనుభవం పొందినట్లు ప్రచురిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. నాలుగేళ్ల వ్యవధిలో పలు సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేయడం ద్వారా మార్కెటింగ్, ఆర్థిక నిర్వహణ, మానవ వనరుల నిర్వహణ వంటి రంగాలపై అవగాహన పెంచుకున్నట్లు పేర్కొంటున్నాయి. 

విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తున్న సమయంలోనే తన ఖర్చులను స్వయంగా భరించేందుకు ప్రయత్నించారని, తరువాత కుటుంబానికి కూడా ఆర్థికంగా సహకరించారు.
 '''డిజిటల్ రంగంలో ప్రవేశం''' 

ఇంజినీరింగ్ పూర్తిచేసిన తరువాత ఉద్యోగ అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, నికీలు గుండ సొంత వ్యాపారాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడంపై దృష్టి పెట్టారు. గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్, వెబ్‌సైట్ రూపకల్పన వంటి నైపుణ్యాలను నేర్చుకుని డిజిటల్ సేవలను అందించడం ప్రారంభించారు.

ఈ క్రమంలో **డిజిటల్ కనెక్ట్ (Digital Connect)** పేరుతో డిజిటల్ సేవల వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించారు. తొలిదశలో కొన్ని సంస్థలకు వెబ్‌సైట్లు, గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్ సేవలను అందించారు. అనంతరం వ్యాపార కార్యకలాపాలను విస్తరించి లోగోలు, పోస్టర్లు, విజిటింగ్ కార్డులు, ఇతర ప్రచార సామగ్రి రూపకల్పన వంటి సేవలను అందించారు. 
డిజిటల్ సేవల రంగంలో పనిచేసిన అనుభవంతో ఆయన డిజిటల్ మార్కెటింగ్ శిక్షణ వైపు కూడా అడుగులు వేశారు. విద్యాసంస్థలు, వ్యాపార సంస్థలు, ఇతర వర్గాలకు డిజిటల్ మార్కెటింగ్‌కు సంబంధించిన శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

అలాగే, తెలంగాణలో డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంపొందించేందుకు చేపట్టిన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారని, ఈ సందర్భంగా కొన్ని పురస్కారాలు, గుర్తింపులు పొందారని సంబంధిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ అవార్డుల పేర్లు, సంవత్సరాలు, ప్రదానం చేసిన సంస్థలకు సంబంధించిన స్వతంత్ర ఆధారాలు వ్యాసంలో చేర్చాల్సి ఉంది.


 '''''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ'''
''
డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి రంగాల్లో కృత్రిమ మేధ వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో నికీలు గుండ ఏఐ సాధనాలపై శిక్షణ అందించడం ప్రారంభించారు. ఈ కార్యకలాపాల్లో భాగంగా సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (Super AI Academy) ద్వారా వివిధ వర్గాలకు కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

అకాడమీ ద్వారా నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమాల్లో ఒకటైన **తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ (Telugu AI Bootcamp)**లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి చిత్రాలు, వీడియోలు, డిజిటల్ కంటెంట్ వంటి వాటిని రూపొందించే విధానాలపై శిక్షణ అందిస్తున్నారు. వ్యాపార నిర్వహణ, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ క్రియేషన్, సామాజిక మాధ్యమాల నిర్వహణ వంటి పనుల్లో ఏఐ వినియోగాన్ని పరిచయం చేయడం ఈ కార్యక్రమాల ప్రధాన అంశాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాలను విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, గృహిణులు, వ్యాపారవేత్తలు, కంటెంట్ సృష్టికర్తలు వంటి వివిధ వర్గాలకు అందిస్తున్నట్లు సంస్థ తెలిపింది. 


 '''''ఏఐ నైపుణ్యాల విస్తరణ కార్యక్రమాలు''
'''
ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తృత ప్రజానీకానికి అందించాలనే లక్ష్యంతో నికీలు గుండ వివిధ శిక్షణా కార్యక్రమాలను చేపడుతున్నారు. గృహిణుల కోసం **సూపర్ ఏఐ ఉమెన్స్ క్లబ్ (Super AI Women's Club)** పేరుతో కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నట్లు తెలిపారు .

ఈ కార్యక్రమాల్లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి డిజిటల్ కంటెంట్ సృష్టించడం, వ్యాపార అవసరాలకు అనుగుణంగా వాటిని వినియోగించడం, ఆన్‌లైన్‌లో నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు సంస్థ వివరిస్తోంది.

ఏఐ విద్యను విస్తరించే లక్ష్యంలో భాగంగా ఏఐ మిషన్ మిలియన్ (AI Mission Million) అనే కార్యక్రమాన్ని కూడా ప్రారంభించినట్లు, ఈ కార్యక్రమం ద్వారా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఏఐ నైపుణ్యాలు నేర్పించాలనే లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించినట్లు సమాచారం ఉంది. ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన భాగస్వామ్య ఒప్పందాలు, లక్ష్య గడువులు, పురోగతి వివరాలను ధృవీకరించే ప్రచురిత ఆధారాలు లభించినప్పుడు వాటిని చేర్చాలి.


'''''శిక్షణా కార్యక్రమాలు, సామాజిక ప్రభావం''''''

ఏఐ సాధనాలను విద్య, వ్యాపారం, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి వంటి రంగాల్లో ఉపయోగించే విధానాలపై నికీలు గుండ శిక్షణ అందిస్తున్నట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఏఐ ఆధారిత సాధనాల సహాయంతో కొత్త నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం, స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను అన్వేషించడం వంటి అంశాలను ఆయన తన శిక్షణా కార్యక్రమాల్లో ప్రస్తావిస్తున్నారు.

'''పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ''' 

హైదరాబాద్: డిజిటల్ యుగంలో సైబర్ నేరాలను సమర్థంగా ఎదుర్కొనేందుకు పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని మెద్చల్ పోలీస్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ నిర్వహించింది.
ఈ కార్యక్రమంలో AI నిపుణుడు, డిజిటల్ వ్యూహకర్త, డిజిటల్ కనెక్ట్ వ్యవస్థాపకుడు నికీలు గుండ ముఖ్య శిక్షకుడిగా పాల్గొని పోలీసు అధికారులకు ప్రాయోగిక శిక్షణ అందించారు. ఫిషింగ్, ఆన్‌లైన్ మోసాల గుర్తింపు, డీప్‌ఫేక్‌లను గుర్తించడం, సోషల్ మీడియా విశ్లేషణ, మొబైల్ ట్రాకింగ్, డిజిటల్ ఆధారాల సేకరణ, వాయిస్ రికగ్నిషన్ వంటి అంశాలపై అవగాహన కల్పించారు.
అలాగే, ప్రజలతో మెరుగైన సమాచార సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం, తప్పుడు సమాచారాన్ని అరికట్టడం, సోషల్ మీడియాను బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించడం వంటి అంశాలను వివరించారు. ఆధునిక AI టూల్స్ ద్వారా నేర పరిశోధనను మరింత సమర్థంగా నిర్వహించవచ్చని నికీలు గుండ ప్రదర్శనల ద్వారా వివరించారు.
PTC ప్రిన్సిపాల్ పి. మధుకర్ స్వామి నాయకత్వంలో, డీఎస్పీ లక్ష్మణ్, ఇన్‌స్పెక్టర్లు కిరణ్, రవి, ఎన్. చంద్రశేఖర్ సహకారంతో ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించబడింది. ఈ శిక్షణ పోలీసు అధికారులకు డిజిటల్ ఆధారాల నిర్వహణ, సైబర్ నేరాల నియంత్రణపై కొత్త అవగాహన కల్పించింది. 
   
       
'''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (SUPER AI Academy) మహాశివరాత్రి 2026ని ప్రపంచంలోనే తొలి AI మహాశివరాత్రిని నిర్వహించింది.'''

కేవలం 50 నిమిషాల్లో 5,700కు పైగా తెలుగు శివ భక్తి గీతాలను రూపొందించి, వాటిలో 108 గీతాలను ప్రత్యేకంగా ప్రసారం చేయడం విశేషంగా నిలిచింది.
Zoom వెబినార్ వేదికగా నిర్వహించిన ఈ కార్యక్రమంలో ఏఐ సాంకేతికతతో శివతత్వంపై ఆధారపడిన గీతాలను సృష్టించారు. గీతాల సాహిత్య రూపకల్పనకు ChatGPT Custom GPTను, సంగీత సృష్టికి ఏఐ ఆధారిత సంగీత సాధనాలను వినియోగించారు. శివుడు, రుద్రుడు, నటరాజుడు, అర్ధనారీశ్వరుడు, శివతాండవం వంటి విభిన్న ఆధ్యాత్మిక అంశాలతో గీతాలను రూపొందించారు. ఈ “డిజిటల్ నాద యజ్ఞం” వాణిజ్య కార్యక్రమంగా కాకుండా, పరమశివునికి సమర్పించిన సమూహ భక్తి నాదార్పణగా నిర్వాహకులు అభివర్ణించారు

ఆయన శిక్షణ పొందిన కొందరు వ్యక్తులు ఏఐ ఆధారిత కంటెంట్ సృష్టి, డిజిటల్ సేవలు, వ్యాపార కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయ అవకాశాలను పొందినారు .
విద్యార్థులు ఉద్యోగాల కోసం ఎదురుచూడటంతో పాటు, తమ ఆలోచనలను సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో అమలు చేసి వ్యాపార అవకాశాలను అన్వేషించాలని నికీలు గుండ ప్రోత్సహిస్తునారు .

 '''వ్యక్తిగత, వృత్తిపరమైన గుర్తింపు'''

నికీలు గుండ వృత్తిపరమైన కార్యకలాపాలు డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నుంచి ఏఐ శిక్షణ వరకు విస్తరించాయి. డిజిటల్ సేవల వ్యాపారం, సాంకేతిక నైపుణ్యాల బోధన, తెలుగు భాషలో ఏఐ విద్యా కార్యక్రమాల నిర్వహణ ఆయన కార్యకలాపాల్లో ప్రధాన భాగాలుగా ఉన్నాయి.</text>
      <sha1>rr464nctgjj7ityyurkshhc5kw0v2tt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980492</id>
      <parentid>4980491</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sridhar Swamy Chinthamani</username>
        <id>87212</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21421" sha1="n3p18dcu7jwmllai026r9fxwvmjvr40" xml:space="preserve">'''నికీలు గుండ'''

నికీలు గుండ (Nikeelu Gunda; Nikhil Gunda) తెలంగాణకు చెందిన డిజిటల్ వ్యాపారవేత్త, కృత్రిమ మేధ (AI) శిక్షకుడు, డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నిపుణుడు. ఆయన డిజిటల్ కనెక్ట్, సూపర్ ఏఐ అకాడమీ సంస్థల ద్వారా డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. తెలుగు భాషలో ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తరించేందుకు తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ వంటి కార్యక్రమాలను చేపట్టారు. 

'''ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం'''

నికీలు గుండ చిన్నతనం నుంచే చదువులో ప్రతిభ కనబరిచారు , ఆయన తండ్రి వ్యాన్ డ్రైవర్‌గా పనిచేసేవారు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితుల కారణంగా ఆయన చిన్న వయస్సులోనే వ్యాపార కార్యకలాపాలు, ఉద్యోగ బాధ్యతలతో పరిచయం ఏర్పరచుకున్నారు.

తొలుత మొబైల్ ఫోన్ సేవలకు సంబంధించిన సంస్థలో సేల్స్‌మెన్‌గా పనిచేశారు. అనంతరం పోస్ట్‌పెయిడ్ మొబైల్ రీఛార్జ్ వ్యాపారంలోకి ప్రవేశించారు. భాగస్వామ్య వ్యాపారంలో నష్టాలు రావడంతో ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. తరువాత జగిత్యాల సమీపంలోని మేడిపల్లిలో మొబైల్ రీఛార్జ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించి, క్రమంగా మొబైల్ ఫోన్ల విక్రయాలను కూడా చేపట్టారు.

కుటుంబ బాధ్యతల కారణంగా కొంతకాలం చదువుకు విరామం ఇచ్చిన ఆయన, అనంతరం ఎంసెట్ పరీక్ష రాసి ఇంజినీరింగ్ విద్యలో చేరారు. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజినీరింగ్ (ECE) విభాగంలో బీటెక్ అభ్యసించారు. కళాశాలలో మొదటి సంవత్సరంలో విద్యాపరమైన గుర్తింపు పొందారు 

'''కళాశాల దశ, ఇంటర్న్‌షిప్‌లు'''

ఇంజినీరింగ్ విద్యను అభ్యసిస్తున్న సమయంలో నికీలు గుండ విద్యార్థుల ఆలోచనలు, వ్యాపార రంగంలోని నిపుణుల అనుభవాల మధ్య అనుసంధానం ఏర్పరచే ప్రయత్నాలు చేశారు. తన స్నేహితులతో కలిసి ఇన్నోవేటివ్ క్లబ్‌ను ప్రారంభించి, విద్యార్థుల ఆలోచనలను సంస్థల ప్రతినిధులతో చర్చించే కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

చదువుతో పాటు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకునేందుకు ఆయన వివిధ సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేశారు. డెల్, మైక్రోసాఫ్ట్ వంటి సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్ అనుభవం పొందినట్లు ప్రచురిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. నాలుగేళ్ల వ్యవధిలో పలు సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేయడం ద్వారా మార్కెటింగ్, ఆర్థిక నిర్వహణ, మానవ వనరుల నిర్వహణ వంటి రంగాలపై అవగాహన పెంచుకున్నట్లు పేర్కొంటున్నాయి. 

విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తున్న సమయంలోనే తన ఖర్చులను స్వయంగా భరించేందుకు ప్రయత్నించారని, తరువాత కుటుంబానికి కూడా ఆర్థికంగా సహకరించారు.
 '''డిజిటల్ రంగంలో ప్రవేశం''' 

ఇంజినీరింగ్ పూర్తిచేసిన తరువాత ఉద్యోగ అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, నికీలు గుండ సొంత వ్యాపారాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడంపై దృష్టి పెట్టారు. గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్, వెబ్‌సైట్ రూపకల్పన వంటి నైపుణ్యాలను నేర్చుకుని డిజిటల్ సేవలను అందించడం ప్రారంభించారు.

ఈ క్రమంలో **డిజిటల్ కనెక్ట్ (Digital Connect)** పేరుతో డిజిటల్ సేవల వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించారు. తొలిదశలో కొన్ని సంస్థలకు వెబ్‌సైట్లు, గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్ సేవలను అందించారు. అనంతరం వ్యాపార కార్యకలాపాలను విస్తరించి లోగోలు, పోస్టర్లు, విజిటింగ్ కార్డులు, ఇతర ప్రచార సామగ్రి రూపకల్పన వంటి సేవలను అందించారు. 
డిజిటల్ సేవల రంగంలో పనిచేసిన అనుభవంతో ఆయన డిజిటల్ మార్కెటింగ్ శిక్షణ వైపు కూడా అడుగులు వేశారు. విద్యాసంస్థలు, వ్యాపార సంస్థలు, ఇతర వర్గాలకు డిజిటల్ మార్కెటింగ్‌కు సంబంధించిన శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

అలాగే, తెలంగాణలో డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంపొందించేందుకు చేపట్టిన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారని, ఈ సందర్భంగా కొన్ని పురస్కారాలు, గుర్తింపులు పొందారని సంబంధిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ అవార్డుల పేర్లు, సంవత్సరాలు, ప్రదానం చేసిన సంస్థలకు సంబంధించిన స్వతంత్ర ఆధారాలు వ్యాసంలో చేర్చాల్సి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-03-16|title=FTAPCCI Organises Seminar On“Leveraging Digital Marketing For SMEs and Entrepreneurs”|url=https://www.sakshipost.com/telangana/2019/03/16/ftapcci-organises-seminar-onleveraging-digital-marketing-for-smes-and-entrepreneurs|access-date=2026-10-14|website=Sakshi Post|language=en}}&lt;/ref&gt;


 '''''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ'''
''
డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి రంగాల్లో కృత్రిమ మేధ వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో నికీలు గుండ ఏఐ సాధనాలపై శిక్షణ అందించడం ప్రారంభించారు. ఈ కార్యకలాపాల్లో భాగంగా సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (Super AI Academy) ద్వారా వివిధ వర్గాలకు కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

అకాడమీ ద్వారా నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమాల్లో ఒకటైన **తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ (Telugu AI Bootcamp)**లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి చిత్రాలు, వీడియోలు, డిజిటల్ కంటెంట్ వంటి వాటిని రూపొందించే విధానాలపై శిక్షణ అందిస్తున్నారు. వ్యాపార నిర్వహణ, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ క్రియేషన్, సామాజిక మాధ్యమాల నిర్వహణ వంటి పనుల్లో ఏఐ వినియోగాన్ని పరిచయం చేయడం ఈ కార్యక్రమాల ప్రధాన అంశాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాలను విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, గృహిణులు, వ్యాపారవేత్తలు, కంటెంట్ సృష్టికర్తలు వంటి వివిధ వర్గాలకు అందిస్తున్నట్లు సంస్థ తెలిపింది. 
 '''''ఏఐ నైపుణ్యాల విస్తరణ కార్యక్రమాలు''
'''
ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తృత ప్రజానీకానికి అందించాలనే లక్ష్యంతో నికీలు గుండ వివిధ శిక్షణా కార్యక్రమాలను చేపడుతున్నారు. గృహిణుల కోసం **సూపర్ ఏఐ ఉమెన్స్ క్లబ్ (Super AI Women's Club)** పేరుతో కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నట్లు తెలిపారు .

ఈ కార్యక్రమాల్లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి డిజిటల్ కంటెంట్ సృష్టించడం, వ్యాపార అవసరాలకు అనుగుణంగా వాటిని వినియోగించడం, ఆన్‌లైన్‌లో నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు సంస్థ వివరిస్తోంది.

ఏఐ విద్యను విస్తరించే లక్ష్యంలో భాగంగా ఏఐ మిషన్ మిలియన్ (AI Mission Million) అనే కార్యక్రమాన్ని కూడా ప్రారంభించినట్లు, ఈ కార్యక్రమం ద్వారా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఏఐ నైపుణ్యాలు నేర్పించాలనే లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించినట్లు సమాచారం ఉంది. ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన భాగస్వామ్య ఒప్పందాలు, లక్ష్య గడువులు, పురోగతి వివరాలను ధృవీకరించే ప్రచురిత ఆధారాలు లభించినప్పుడు వాటిని చేర్చాలి.


'''''శిక్షణా కార్యక్రమాలు, సామాజిక ప్రభావం''''''

ఏఐ సాధనాలను విద్య, వ్యాపారం, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి వంటి రంగాల్లో ఉపయోగించే విధానాలపై నికీలు గుండ శిక్షణ అందిస్తున్నట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఏఐ ఆధారిత సాధనాల సహాయంతో కొత్త నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం, స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను అన్వేషించడం వంటి అంశాలను ఆయన తన శిక్షణా కార్యక్రమాల్లో ప్రస్తావిస్తున్నారు.

'''&lt;big&gt;పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ&lt;/big&gt;''' 

హైదరాబాద్: డిజిటల్ యుగంలో సైబర్ నేరాలను సమర్థంగా ఎదుర్కొనేందుకు పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని మెద్చల్ పోలీస్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ నిర్వహించింది.
ఈ కార్యక్రమంలో AI నిపుణుడు, డిజిటల్ వ్యూహకర్త, డిజిటల్ కనెక్ట్ వ్యవస్థాపకుడు నికీలు గుండ ముఖ్య శిక్షకుడిగా పాల్గొని పోలీసు అధికారులకు ప్రాయోగిక శిక్షణ అందించారు. ఫిషింగ్, ఆన్‌లైన్ మోసాల గుర్తింపు, డీప్‌ఫేక్‌లను గుర్తించడం, సోషల్ మీడియా విశ్లేషణ, మొబైల్ ట్రాకింగ్, డిజిటల్ ఆధారాల సేకరణ, వాయిస్ రికగ్నిషన్ వంటి అంశాలపై అవగాహన కల్పించారు.
అలాగే, ప్రజలతో మెరుగైన సమాచార సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం, తప్పుడు సమాచారాన్ని అరికట్టడం, సోషల్ మీడియాను బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించడం వంటి అంశాలను వివరించారు. ఆధునిక AI టూల్స్ ద్వారా నేర పరిశోధనను మరింత సమర్థంగా నిర్వహించవచ్చని నికీలు గుండ ప్రదర్శనల ద్వారా వివరించారు.
PTC ప్రిన్సిపాల్ పి. మధుకర్ స్వామి నాయకత్వంలో, డీఎస్పీ లక్ష్మణ్, ఇన్‌స్పెక్టర్లు కిరణ్, రవి, ఎన్. చంద్రశేఖర్ సహకారంతో ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించబడింది. ఈ శిక్షణ పోలీసు అధికారులకు డిజిటల్ ఆధారాల నిర్వహణ, సైబర్ నేరాల నియంత్రణపై కొత్త అవగాహన కల్పించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2025-08-06|title=Police officers receive AI and digital era training at PTC Medchal|url=https://telanganatoday.com/police-officers-receive-ai-and-digital-era-training-at-ptc-medchal|access-date=2026-10-14|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
 
   
'''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (SUPER AI Academy) మహాశివరాత్రి 2026ని ప్రపంచంలోనే తొలి AI మహాశివరాత్రిని నిర్వహించింది.'''

కేవలం 50 నిమిషాల్లో 5,700కు పైగా తెలుగు శివ భక్తి గీతాలను రూపొందించి, వాటిలో 108 గీతాలను ప్రత్యేకంగా ప్రసారం చేయడం విశేషంగా నిలిచింది.
Zoom వెబినార్ వేదికగా నిర్వహించిన ఈ కార్యక్రమంలో ఏఐ సాంకేతికతతో శివతత్వంపై ఆధారపడిన గీతాలను సృష్టించారు. గీతాల సాహిత్య రూపకల్పనకు ChatGPT Custom GPTను, సంగీత సృష్టికి ఏఐ ఆధారిత సంగీత సాధనాలను వినియోగించారు. శివుడు, రుద్రుడు, నటరాజుడు, అర్ధనారీశ్వరుడు, శివతాండవం వంటి విభిన్న ఆధ్యాత్మిక అంశాలతో గీతాలను రూపొందించారు. ఈ “డిజిటల్ నాద యజ్ఞం” వాణిజ్య కార్యక్రమంగా కాకుండా, పరమశివునికి సమర్పించిన సమూహ భక్తి నాదార్పణగా నిర్వాహకులు అభివర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2026-02-15|title=From India to the World: AI Mahashivaratri by SUPER AI Academy Unites 500+ Participants to Create 5,700 Telugu Devotional Songs|url=https://telanganatoday.com/from-india-to-the-world-ai-mahashivaratri-by-super-ai-academy-unites-500-participants-to-create-5700-telugu-devotional-songs|access-date=2026-10-14|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆయన శిక్షణ పొందిన కొందరు వ్యక్తులు ఏఐ ఆధారిత కంటెంట్ సృష్టి, డిజిటల్ సేవలు, వ్యాపార కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయ అవకాశాలను పొందినారు .
విద్యార్థులు ఉద్యోగాల కోసం ఎదురుచూడటంతో పాటు, తమ ఆలోచనలను సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో అమలు చేసి వ్యాపార అవకాశాలను అన్వేషించాలని నికీలు గుండ ప్రోత్సహిస్తునారు .

 '''వ్యక్తిగత, వృత్తిపరమైన గుర్తింపు'''

నికీలు గుండ వృత్తిపరమైన కార్యకలాపాలు డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నుంచి ఏఐ శిక్షణ వరకు విస్తరించాయి. డిజిటల్ సేవల వ్యాపారం, సాంకేతిక నైపుణ్యాల బోధన, తెలుగు భాషలో ఏఐ విద్యా కార్యక్రమాల నిర్వహణ ఆయన కార్యకలాపాల్లో ప్రధాన భాగాలుగా ఉన్నాయి.</text>
      <sha1>n3p18dcu7jwmllai026r9fxwvmjvr40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980501</id>
      <parentid>4980492</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55127-23</username>
        <id>155408</id>
      </contributor>
      <comment>Nikeelu Gunda</comment>
      <origin>4980501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21403" sha1="ta0pwf2e6fwx0h7pyqq3i7xtto76b3y" xml:space="preserve">'''Nikeelu Gunda'''

నికీలు గుండ (Nikeelu Gunda; Nikhil Gunda) తెలంగాణకు చెందిన డిజిటల్ వ్యాపారవేత్త, కృత్రిమ మేధ (AI) శిక్షకుడు, డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నిపుణుడు. ఆయన డిజిటల్ కనెక్ట్, సూపర్ ఏఐ అకాడమీ సంస్థల ద్వారా డిజిటల్ నైపుణ్యాలు, కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. తెలుగు భాషలో ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తరించేందుకు తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ వంటి కార్యక్రమాలను చేపట్టారు. 

'''ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం'''

నికీలు గుండ చిన్నతనం నుంచే చదువులో ప్రతిభ కనబరిచారు , ఆయన తండ్రి వ్యాన్ డ్రైవర్‌గా పనిచేసేవారు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితుల కారణంగా ఆయన చిన్న వయస్సులోనే వ్యాపార కార్యకలాపాలు, ఉద్యోగ బాధ్యతలతో పరిచయం ఏర్పరచుకున్నారు.

తొలుత మొబైల్ ఫోన్ సేవలకు సంబంధించిన సంస్థలో సేల్స్‌మెన్‌గా పనిచేశారు. అనంతరం పోస్ట్‌పెయిడ్ మొబైల్ రీఛార్జ్ వ్యాపారంలోకి ప్రవేశించారు. భాగస్వామ్య వ్యాపారంలో నష్టాలు రావడంతో ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. తరువాత జగిత్యాల సమీపంలోని మేడిపల్లిలో మొబైల్ రీఛార్జ్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించి, క్రమంగా మొబైల్ ఫోన్ల విక్రయాలను కూడా చేపట్టారు.

కుటుంబ బాధ్యతల కారణంగా కొంతకాలం చదువుకు విరామం ఇచ్చిన ఆయన, అనంతరం ఎంసెట్ పరీక్ష రాసి ఇంజినీరింగ్ విద్యలో చేరారు. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజినీరింగ్ (ECE) విభాగంలో బీటెక్ అభ్యసించారు. కళాశాలలో మొదటి సంవత్సరంలో విద్యాపరమైన గుర్తింపు పొందారు 

'''కళాశాల దశ, ఇంటర్న్‌షిప్‌లు'''

ఇంజినీరింగ్ విద్యను అభ్యసిస్తున్న సమయంలో నికీలు గుండ విద్యార్థుల ఆలోచనలు, వ్యాపార రంగంలోని నిపుణుల అనుభవాల మధ్య అనుసంధానం ఏర్పరచే ప్రయత్నాలు చేశారు. తన స్నేహితులతో కలిసి ఇన్నోవేటివ్ క్లబ్‌ను ప్రారంభించి, విద్యార్థుల ఆలోచనలను సంస్థల ప్రతినిధులతో చర్చించే కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

చదువుతో పాటు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకునేందుకు ఆయన వివిధ సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేశారు. డెల్, మైక్రోసాఫ్ట్ వంటి సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్ అనుభవం పొందినట్లు ప్రచురిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. నాలుగేళ్ల వ్యవధిలో పలు సంస్థల్లో ఇంటర్న్‌షిప్‌లు చేయడం ద్వారా మార్కెటింగ్, ఆర్థిక నిర్వహణ, మానవ వనరుల నిర్వహణ వంటి రంగాలపై అవగాహన పెంచుకున్నట్లు పేర్కొంటున్నాయి. 

విద్యాభ్యాసం కొనసాగిస్తున్న సమయంలోనే తన ఖర్చులను స్వయంగా భరించేందుకు ప్రయత్నించారని, తరువాత కుటుంబానికి కూడా ఆర్థికంగా సహకరించారు.
 '''డిజిటల్ రంగంలో ప్రవేశం''' 

ఇంజినీరింగ్ పూర్తిచేసిన తరువాత ఉద్యోగ అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ, నికీలు గుండ సొంత వ్యాపారాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవడంపై దృష్టి పెట్టారు. గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్, వెబ్‌సైట్ రూపకల్పన వంటి నైపుణ్యాలను నేర్చుకుని డిజిటల్ సేవలను అందించడం ప్రారంభించారు.

ఈ క్రమంలో **డిజిటల్ కనెక్ట్ (Digital Connect)** పేరుతో డిజిటల్ సేవల వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించారు. తొలిదశలో కొన్ని సంస్థలకు వెబ్‌సైట్లు, గ్రాఫిక్ డిజైనింగ్ సేవలను అందించారు. అనంతరం వ్యాపార కార్యకలాపాలను విస్తరించి లోగోలు, పోస్టర్లు, విజిటింగ్ కార్డులు, ఇతర ప్రచార సామగ్రి రూపకల్పన వంటి సేవలను అందించారు. 
డిజిటల్ సేవల రంగంలో పనిచేసిన అనుభవంతో ఆయన డిజిటల్ మార్కెటింగ్ శిక్షణ వైపు కూడా అడుగులు వేశారు. విద్యాసంస్థలు, వ్యాపార సంస్థలు, ఇతర వర్గాలకు డిజిటల్ మార్కెటింగ్‌కు సంబంధించిన శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించినట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

అలాగే, తెలంగాణలో డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంపొందించేందుకు చేపట్టిన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారని, ఈ సందర్భంగా కొన్ని పురస్కారాలు, గుర్తింపులు పొందారని సంబంధిత కథనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ అవార్డుల పేర్లు, సంవత్సరాలు, ప్రదానం చేసిన సంస్థలకు సంబంధించిన స్వతంత్ర ఆధారాలు వ్యాసంలో చేర్చాల్సి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-03-16|title=FTAPCCI Organises Seminar On“Leveraging Digital Marketing For SMEs and Entrepreneurs”|url=https://www.sakshipost.com/telangana/2019/03/16/ftapcci-organises-seminar-onleveraging-digital-marketing-for-smes-and-entrepreneurs|access-date=2026-10-14|website=Sakshi Post|language=en}}&lt;/ref&gt;


 '''''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ'''
''
డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి రంగాల్లో కృత్రిమ మేధ వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో నికీలు గుండ ఏఐ సాధనాలపై శిక్షణ అందించడం ప్రారంభించారు. ఈ కార్యకలాపాల్లో భాగంగా సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (Super AI Academy) ద్వారా వివిధ వర్గాలకు కృత్రిమ మేధ వినియోగంపై శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

అకాడమీ ద్వారా నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమాల్లో ఒకటైన **తెలుగు ఏఐ బూట్ క్యాంప్ (Telugu AI Bootcamp)**లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి చిత్రాలు, వీడియోలు, డిజిటల్ కంటెంట్ వంటి వాటిని రూపొందించే విధానాలపై శిక్షణ అందిస్తున్నారు. వ్యాపార నిర్వహణ, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ క్రియేషన్, సామాజిక మాధ్యమాల నిర్వహణ వంటి పనుల్లో ఏఐ వినియోగాన్ని పరిచయం చేయడం ఈ కార్యక్రమాల ప్రధాన అంశాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాలను విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, గృహిణులు, వ్యాపారవేత్తలు, కంటెంట్ సృష్టికర్తలు వంటి వివిధ వర్గాలకు అందిస్తున్నట్లు సంస్థ తెలిపింది. 
 '''''ఏఐ నైపుణ్యాల విస్తరణ కార్యక్రమాలు''
'''
ఏఐ నైపుణ్యాలను విస్తృత ప్రజానీకానికి అందించాలనే లక్ష్యంతో నికీలు గుండ వివిధ శిక్షణా కార్యక్రమాలను చేపడుతున్నారు. గృహిణుల కోసం **సూపర్ ఏఐ ఉమెన్స్ క్లబ్ (Super AI Women's Club)** పేరుతో కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నట్లు తెలిపారు .

ఈ కార్యక్రమాల్లో ఏఐ సాధనాలను ఉపయోగించి డిజిటల్ కంటెంట్ సృష్టించడం, వ్యాపార అవసరాలకు అనుగుణంగా వాటిని వినియోగించడం, ఆన్‌లైన్‌లో నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు సంస్థ వివరిస్తోంది.

ఏఐ విద్యను విస్తరించే లక్ష్యంలో భాగంగా ఏఐ మిషన్ మిలియన్ (AI Mission Million) అనే కార్యక్రమాన్ని కూడా ప్రారంభించినట్లు, ఈ కార్యక్రమం ద్వారా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఏఐ నైపుణ్యాలు నేర్పించాలనే లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించినట్లు సమాచారం ఉంది. ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన భాగస్వామ్య ఒప్పందాలు, లక్ష్య గడువులు, పురోగతి వివరాలను ధృవీకరించే ప్రచురిత ఆధారాలు లభించినప్పుడు వాటిని చేర్చాలి.


'''''శిక్షణా కార్యక్రమాలు, సామాజిక ప్రభావం''''''

ఏఐ సాధనాలను విద్య, వ్యాపారం, డిజిటల్ మార్కెటింగ్, కంటెంట్ సృష్టి వంటి రంగాల్లో ఉపయోగించే విధానాలపై నికీలు గుండ శిక్షణ అందిస్తున్నట్లు ప్రచురిత కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఏఐ ఆధారిత సాధనాల సహాయంతో కొత్త నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం, స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను అన్వేషించడం వంటి అంశాలను ఆయన తన శిక్షణా కార్యక్రమాల్లో ప్రస్తావిస్తున్నారు.

'''&lt;big&gt;పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ&lt;/big&gt;''' 

హైదరాబాద్: డిజిటల్ యుగంలో సైబర్ నేరాలను సమర్థంగా ఎదుర్కొనేందుకు పోలీసు అధికారులకు కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డిజిటల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ టూల్స్‌పై ప్రత్యేక శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని మెద్చల్ పోలీస్ ట్రైనింగ్ సెంటర్ నిర్వహించింది.
ఈ కార్యక్రమంలో AI నిపుణుడు, డిజిటల్ వ్యూహకర్త, డిజిటల్ కనెక్ట్ వ్యవస్థాపకుడు నికీలు గుండ ముఖ్య శిక్షకుడిగా పాల్గొని పోలీసు అధికారులకు ప్రాయోగిక శిక్షణ అందించారు. ఫిషింగ్, ఆన్‌లైన్ మోసాల గుర్తింపు, డీప్‌ఫేక్‌లను గుర్తించడం, సోషల్ మీడియా విశ్లేషణ, మొబైల్ ట్రాకింగ్, డిజిటల్ ఆధారాల సేకరణ, వాయిస్ రికగ్నిషన్ వంటి అంశాలపై అవగాహన కల్పించారు.
అలాగే, ప్రజలతో మెరుగైన సమాచార సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం, తప్పుడు సమాచారాన్ని అరికట్టడం, సోషల్ మీడియాను బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించడం వంటి అంశాలను వివరించారు. ఆధునిక AI టూల్స్ ద్వారా నేర పరిశోధనను మరింత సమర్థంగా నిర్వహించవచ్చని నికీలు గుండ ప్రదర్శనల ద్వారా వివరించారు.
PTC ప్రిన్సిపాల్ పి. మధుకర్ స్వామి నాయకత్వంలో, డీఎస్పీ లక్ష్మణ్, ఇన్‌స్పెక్టర్లు కిరణ్, రవి, ఎన్. చంద్రశేఖర్ సహకారంతో ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించబడింది. ఈ శిక్షణ పోలీసు అధికారులకు డిజిటల్ ఆధారాల నిర్వహణ, సైబర్ నేరాల నియంత్రణపై కొత్త అవగాహన కల్పించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2025-08-06|title=Police officers receive AI and digital era training at PTC Medchal|url=https://telanganatoday.com/police-officers-receive-ai-and-digital-era-training-at-ptc-medchal|access-date=2026-10-14|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
 
   
'''సూపర్ ఏఐ అకాడమీ (SUPER AI Academy) మహాశివరాత్రి 2026ని ప్రపంచంలోనే తొలి AI మహాశివరాత్రిని నిర్వహించింది.'''

కేవలం 50 నిమిషాల్లో 5,700కు పైగా తెలుగు శివ భక్తి గీతాలను రూపొందించి, వాటిలో 108 గీతాలను ప్రత్యేకంగా ప్రసారం చేయడం విశేషంగా నిలిచింది.
Zoom వెబినార్ వేదికగా నిర్వహించిన ఈ కార్యక్రమంలో ఏఐ సాంకేతికతతో శివతత్వంపై ఆధారపడిన గీతాలను సృష్టించారు. గీతాల సాహిత్య రూపకల్పనకు ChatGPT Custom GPTను, సంగీత సృష్టికి ఏఐ ఆధారిత సంగీత సాధనాలను వినియోగించారు. శివుడు, రుద్రుడు, నటరాజుడు, అర్ధనారీశ్వరుడు, శివతాండవం వంటి విభిన్న ఆధ్యాత్మిక అంశాలతో గీతాలను రూపొందించారు. ఈ “డిజిటల్ నాద యజ్ఞం” వాణిజ్య కార్యక్రమంగా కాకుండా, పరమశివునికి సమర్పించిన సమూహ భక్తి నాదార్పణగా నిర్వాహకులు అభివర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2026-02-15|title=From India to the World: AI Mahashivaratri by SUPER AI Academy Unites 500+ Participants to Create 5,700 Telugu Devotional Songs|url=https://telanganatoday.com/from-india-to-the-world-ai-mahashivaratri-by-super-ai-academy-unites-500-participants-to-create-5700-telugu-devotional-songs|access-date=2026-10-14|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆయన శిక్షణ పొందిన కొందరు వ్యక్తులు ఏఐ ఆధారిత కంటెంట్ సృష్టి, డిజిటల్ సేవలు, వ్యాపార కార్యకలాపాల ద్వారా ఆదాయ అవకాశాలను పొందినారు .
విద్యార్థులు ఉద్యోగాల కోసం ఎదురుచూడటంతో పాటు, తమ ఆలోచనలను సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో అమలు చేసి వ్యాపార అవకాశాలను అన్వేషించాలని నికీలు గుండ ప్రోత్సహిస్తునారు .

 '''వ్యక్తిగత, వృత్తిపరమైన గుర్తింపు'''

నికీలు గుండ వృత్తిపరమైన కార్యకలాపాలు డిజిటల్ మార్కెటింగ్ నుంచి ఏఐ శిక్షణ వరకు విస్తరించాయి. డిజిటల్ సేవల వ్యాపారం, సాంకేతిక నైపుణ్యాల బోధన, తెలుగు భాషలో ఏఐ విద్యా కార్యక్రమాల నిర్వహణ ఆయన కార్యకలాపాల్లో ప్రధాన భాగాలుగా ఉన్నాయి.</text>
      <sha1>ta0pwf2e6fwx0h7pyqq3i7xtto76b3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:Templates for discussion/Log/2026 October 13</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513172</id>
    <revision>
      <id>4980269</id>
      <timestamp>2026-10-13T12:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>/* వాడుకరి:Nagarani Bethi */ Adding deletion nomination of [[:వాడుకరి:Nagarani Bethi]].</comment>
      <origin>4980269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="1jpmj57ftr9gw6benxwuogll6ezt7m6" xml:space="preserve">{{subst:TfD log}}
{{subst:tfd2|text=చెకింగ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:09, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)|1=Nagarani Bethi}}</text>
      <sha1>1jpmj57ftr9gw6benxwuogll6ezt7m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Kanakapudi Bhulakshmi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>513175</id>
    <revision>
      <id>4980279</id>
      <timestamp>2026-10-13T12:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4980279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="7abftpeq41hlz5b97r7xvr9domj8lp8" xml:space="preserve">
{{subst:undefined|art=welcome}}</text>
      <sha1>7abftpeq41hlz5b97r7xvr9domj8lp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980280</id>
      <parentid>4980279</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4980280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="ghgp24ikvbq40p8a9ayv2scqsnvzdtx" xml:space="preserve">
{{subst:undefined|art=welcome}}
{{subst:undefined}}</text>
      <sha1>ghgp24ikvbq40p8a9ayv2scqsnvzdtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980290</id>
      <parentid>4980280</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Welcome to Wikipedia!</comment>
      <origin>4980290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10575" sha1="9ea0l4hukrry2enzx2ggrws18sotard" xml:space="preserve">
{{subst:undefined|art=welcome}}
{{subst:undefined}}
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Kanakapudi Bhulakshmi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Kanakapudi Bhulakshmi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:34, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9ea0l4hukrry2enzx2ggrws18sotard</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980293</id>
      <parentid>4980290</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4980293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10522" sha1="o0kt260r29vw9z41dxhiwne6gjp5t7g" xml:space="preserve">==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Kanakapudi Bhulakshmi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Kanakapudi Bhulakshmi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:34, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o0kt260r29vw9z41dxhiwne6gjp5t7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513176</id>
    <revision>
      <id>4980288</id>
      <timestamp>2026-10-13T12:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ కోసం ఈ వ్యాసం సృష్టించబడింది.</comment>
      <origin>4980288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="sshw830lexjaeytl2a1wodg5cnkjnj2" xml:space="preserve">కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ కోసం ఈ వ్యాసం సృష్టించబడింది.</text>
      <sha1>sshw830lexjaeytl2a1wodg5cnkjnj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980289</id>
      <parentid>4980288</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion ([[WP:CSD#A3|CSD A3]]).</comment>
      <origin>4980289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167" sha1="eryj0u7ajj2r7s0fe7qd9vjeod3119f" xml:space="preserve">{{db-nocontent}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ కోసం ఈ వ్యాసం సృష్టించబడింది.</text>
      <sha1>eryj0u7ajj2r7s0fe7qd9vjeod3119f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980291</id>
      <parentid>4980289</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Proposing article for deletion per [[WP:PROD]].</comment>
      <origin>4980291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274" sha1="hwtkq0pvyky7pihvhpquirmkzbxpb42" xml:space="preserve">{{Proposed deletion/dated
  |concern = చెకింగ్ పేజీ
  |timestamp = 20261013123454
}}
{{db-nocontent}}
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ కోసం ఈ వ్యాసం సృష్టించబడింది.</text>
      <sha1>hwtkq0pvyky7pihvhpquirmkzbxpb42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980294</id>
      <parentid>4980291</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్</comment>
      <origin>4980294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="sshw830lexjaeytl2a1wodg5cnkjnj2" xml:space="preserve">కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ కోసం ఈ వ్యాసం సృష్టించబడింది.</text>
      <sha1>sshw830lexjaeytl2a1wodg5cnkjnj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980295</id>
      <parentid>4980294</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Nominated for deletion; see [[:Wikipedia:Articles for deletion/కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్]].</comment>
      <origin>4980295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="9m8g7q2u3wlx1dk3maircf58t6pzncz" xml:space="preserve">&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
{{Article for deletion/dated|page=కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్|timestamp=20261013123700|year=2026|month=అక్టోబరు|day=13|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్|date=13 అక్టోబరు 2026|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్ కోసం ఈ వ్యాసం సృష్టించబడింది.</text>
      <sha1>9m8g7q2u3wlx1dk3maircf58t6pzncz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:కొత్త ట్వింకిల్ 2026 చెకింగ్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513177</id>
    <revision>
      <id>4980292</id>
      <timestamp>2026-10-13T12:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>Adding {{Old prod}}</comment>
      <origin>4980292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="lyxnmnb8jx4qnvwamr0mqwynllkv4o6" xml:space="preserve">{{Old prod|nom=Pranayraj1985|nomdate=2026-10-13}}</text>
      <sha1>lyxnmnb8jx4qnvwamr0mqwynllkv4o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513179</id>
    <revision>
      <id>4980302</id>
      <timestamp>2026-10-13T12:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Adding {{Old prod}}</comment>
      <origin>4980302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="kc51jsmshbu2ohln43j7y1wkq7s8qjh" xml:space="preserve">{{Old prod|nom=K.Venkataramana|nomdate=2026-10-13}}</text>
      <sha1>kc51jsmshbu2ohln43j7y1wkq7s8qjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513180</id>
    <revision>
      <id>4980314</id>
      <timestamp>2026-10-13T13:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344911500|National Sports Governance Act, 2025]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18030" sha1="flrvdl2bz5fa130vavcw0ls7qgjjw0u" xml:space="preserve">
{{Infobox legislation|short_title=National Sports Governance Act, 2025|legislature=[[Parliament of India]]|long_title=An Act to provide for the development and promotion of sports, welfare measures for sportspersons, ethical practices based on basic universal principles of good governance, ethics and fair play of the Olympic and sports movement, the Olympic Charter, the Paralympic Charter, international best practices and established legal standards and to provide for the resolution of sports grievances and sports disputes in a unified, equitable and effective manner and for matters connected therewith or incidental thereto.|autocollapse_long_title=true|citation=[https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/22045/1/2025-25.pdf No. 25 of 2025]|enacted_by=[[Lok Sabha]]|date_passed=11 August 2025|considered_by2=[[Rajya Sabha]]|date_passed2=12 August 2025|assented_by=[[President of India|President]] [[Droupadi Murmu]]|date_assented=18 August 2025|date_commenced=31 December 2025 (Partly){{efn|Ss.1 to 3, sub-sections (1), (2) and (4) of section 4, sub-sections (1) and (2) of section 5, sub-section (5) of section 8, sub-section (1) of section 11, section 14, section 15, sub-sections (1) to (7) and (10) of section 17, section 30, section 31, section 33 to 38}}|bill_history_url=https://prsindia.org/billtrack/the-national-sports-governance-bill-2025|bill=National Sports Governance Bill, 2025|bill_citation=[https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2025/Natonal_Sports_Governance_Bill_2025.pdf Bill No. 76 of 2025]|introduced_by=[[Mansukh Mandaviya]], [[Minister of Labour and Employment (India)|Minister of Labour and Employment]]; and [[Minister of Youth Affairs and Sports (India)|Youth Affairs and Sports]]|date_introduced=23 July 2025|passed=11 August 2025|passed2=12 August 2025|status=not fully in force}}'''జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025''' అనేది భారతదేశంలోని జాతీయ క్రీడా సంస్థల గుర్తింపు, పాలన ఇంకా పర్యవేక్షణ కోసం చట్టబద్ధమైన చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] చట్టం. ఇది భారత క్రీడా పాలనను ఒలింపిక్ చార్టర్, పారాలింపిక్ చార్టర్, ఇతర అంతర్జాతీయ క్రీడా పాలన ప్రమాణాలతో సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఈ చట్టం వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాలను, నైతిక విధానాలను, సురక్షితమైన క్రీడా విధానాలను, క్రీడా సంస్థలకు ఎన్నికల పర్యవేక్షణను కూడా ఏర్పాటు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-sport-governance-bill-and-national-anti-doping-amendment-bill-passed-in-lok-sabha/article69919465.ece|title=National Sport Governance Bill and National Anti-Doping Amendment Bill passed in Lok Sabha|date=2025-08-11|work=The Hindu|access-date=2025-08-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ఈ చట్టం నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్మెంట్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా, 2011 కింద తాత్కాలిక పాలన ఏర్పాట్ల స్థానంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అథ్లెట్ల సంక్షేమాన్ని మెరుగుపరచడానికి సమగ్ర చట్టపరమైన రూపాన్ని అందిస్తుంది. క్రీడల అభివృద్ధికి అంతరాయం కలిగించే వర్గవాదం, పరిపాలనా జోక్యాలను అరికట్టడం, ప్రతిపాదిత 2036 వేసవి ఒలింపిక్స్ వంటి ప్రధాన కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారతదేశ క్రీడా పాలనను సిద్ధం చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం.

* 23 జూలై 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025'', భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్ సభ]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రవేశపెట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=FM Nirmala Sitharaman tables revised Income Tax Bill, 2025 in Lok Sabha – Key updates you need to know|url=https://www.financialexpress.com/money/finance-minister-nirmala-sitharaman-introduces-modified-income-tax-bill-in-lok-sabha-3943107/|access-date=2025-08-11|website=The Financial Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 11 ఆగస్టు 2025: జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు 2025ను లోక్ సభ ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/lok-sabha-passes-sports-bill-sports-minister-mansukh-mandaviya-calls-it-single-biggest-sports-reform-since-independence/articleshow/123234971.cms|title=Lok Sabha passes sports bill; Sports Minister Mansukh Mandaviya calls it single biggest sports reform since independence|date=2025-08-11|work=The Times of India|access-date=2025-08-12|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lok-sabha-passes-national-sports-governance-bill/articleshow/123233850.cms?from=mdr|title=Lok Sabha passes National Sports Governance Bill|date=2025-08-11|work=The Economic Times|access-date=2025-08-12|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=National Sports Governance Bill 2025: BCCI escaping RTI Act and other key takeaways from landmark act|url=https://www.firstpost.com/sports/national-sports-governance-bill-2025-bcci-escaping-rti-act-and-other-key-takeaways-from-landmark-act-13923565.html|access-date=2025-08-12|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* 12 ఆగస్టు 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025ను'' రాజ్యసభ ఆమోదించింది. ఈ చట్టం ''జాతీయ క్రీడా సంస్థ'', ''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'', ''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'', నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్, ''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'', ''జాతీయ క్రీడా బోర్డు'', ''తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థ'', అనుబంధ విభాగం, అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన క్రీడాకారులు, అంతర్జాతీయ చార్టర్లు, శాసనాలతో సహా కీలక పదాలను నిర్వచిస్తుంది. చట్టం యొక్క స్థాపన కోసం అందిస్తుంది:
* అంతర్'''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ''' గుర్తించబడిన జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ,
* అంతర్'''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ''' గుర్తించబడిన జాతీయ పారాలింపిక్స్ కమిటీ,
* ప్రతి  నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య''', 
* ప్రతి నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'''.                                     ప్రతి జాతీయ సంస్థ దాని సంబంధిత అంతర్జాతీయ సంస్థతో అనుబంధం కలిగి ఉండాలి, రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ విభాగాలను కలిగి ఉండాలి. ఇవి ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి (గరిష్టంగా 15 మంది సభ్యులు-కనీసం ఇద్దరు అత్యుత్తమ అర్హత కలిగిన క్రీడాకారులు, ఇద్దరు అథ్లెట్ ప్రతినిధులు, నలుగురు మహిళలతో ఓ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ ఉండాలి. ఎథిక్స్ కమిటీ, డిస్ప్యూట్ రిజల్యూషన్ కమిటీ,  అథ్లెట్ల కమిటీలను సృష్టించాలి. సభ్యుల వయస్సు, పదవీకాలంపై అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు లోబడి ఉండాలి. తప్పనిసరి కూలింగ్-ఆఫ్ వ్యవధితో వరుసగా మూడు పర్యాయాలకు  నిబంధనలు పరిమితం చేయబడ్డాయి. క్రీడా సంస్థలకు అత్యున్నత గుర్తింపు, నియంత్రణ అధికారంగా ఎన్ఎస్బీని స్థాపించడానికి ఈ చట్టం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది. దీని విధులు:
* గుర్తింపును మంజూరు చేయడం, పునరుద్ధరించడం, నిలిపివేయడం లేదా రద్దు చేయడం,
* సంస్థలు, అనుబంధ సంస్థల రిజిస్టర్ను నిర్వహించడం,
* పరిపాలన, క్రీడాకారుల సంక్షేమం, నిధుల దుర్వినియోగం గురించి విచారణలు నిర్వహించడం,
* నీతి నియమాలు, సురక్షిత క్రీడా విధానాలకు మార్గదర్శకాలను జారీ చేయడం,
* గుర్తింపు నష్టం సందర్భాలలో తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం,
* జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్ జాబితాను నిర్వహించడం.

== నేపథ్యం, కాలక్రమం ==

=== నేపథ్యం ===

=== కాలక్రమం ===

*

== నిబంధనలు ==

=== నిర్వచనాలు ===

=== జాతీయ క్రీడా పాలక సంస్థలు ===

*

=== జాతీయ క్రీడా బోర్డు (ఎన్. ఎస్. బి.) ===

*

గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు మాత్రమే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు. ఎన్ఎస్బీ సభ్యులను సెర్చ్-కమ్-సెలక్షన్ కమిటీ సిఫారసు మేరకు నియమిస్తారు.

=== సురక్షితమైన క్రీడా విధానం, నియమనిబంధనలు ===
మహిళలు, మైనర్లు, ఇతర పాల్గొనేవారిని హాని కలిగించే వారి నుండి  రక్షించడానికి ఎన్. ఎస్. బి. సురక్షితమైన క్రీడా విధానాన్ని రూపొందించాలి. ప్రతి జాతీయ సంస్థ అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సమన్వయం చేయబడిన నీతి నియమావళిని అవలంబించాలి. ఇది ప్రవర్తన, సమగ్రత, రక్షణ ప్రమాణాలను నిర్ధారిస్తుంది.

=== హక్కులు, విధులు ===
గుర్తింపు పొందిన క్రీడా సంస్థలు:

* ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు,
* చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి,
* వారి చట్టబద్ధమైన విధులకు సంబంధించి [[సమాచార హక్కు|సమాచార హక్కు చట్టం, 2005]] ప్రకారం ప్రభుత్వ అధికారులుగా పరిగణించబడతారు.

=== ఎన్నికలు ===
జాతీయ సంస్థలు, వాటి అనుబంధ సంస్థలలో న్యాయమైన ఎన్నికలను పర్యవేక్షించడానికి అనుభవజ్ఞులైన మాజీ ఎన్నికల అధికారులతో కూడిన జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్‌ను కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలియజేస్తుంది. రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ ఎన్నికల కోసం జాతీయ సంస్థలు కూడా ప్యానెల్లను నిర్వహించాలి.

=== జాతీయ క్రీడా ట్రిబ్యునల్ ===
ఈ చట్టం క్రింది వాటితో కూడిన ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది:

* ఛైర్పర్సన్ (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి లేదా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి) 
* క్రీడలు, ప్రజా పరిపాలన లేదా న్యాయ నైపుణ్యం కలిగిన ఇద్దరు ప్రముఖ సభ్యులు.

ఇది అంతర్జాతీయ ఈవెంట్ అధికార పరిధి, అంతర్గత వివాదాలు, డోపింగ్ విషయాలు లేదా ఇతర సంస్థలకు కేటాయించిన విషయాలు మినహా క్రీడా వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది. అంతర్జాతీయ చట్టాలకు క్రీడా మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానానికి అప్పీల్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంటే తప్ప అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు ఉంటాయి.

=== జాతీయ పేర్లు, చిహ్నాల ఉపయోగం ===
తమ పేరు, లోగో లేదా కార్యకలాపాలలో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;ఇండియన్&quot;, &quot;నేషనల్&quot; లేదా జాతీయ గుర్తును ఉపయోగించే క్రీడా సంస్థలకు కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరం. భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న జట్లను మాత్రమే అధీకృత సంస్థలు రంగంలోకి దించవచ్చు.

=== ఇతరాలు ===
చట్టం:

* జాతీయ క్రీడా బోర్డు నిధిని సృష్టిస్తుంది,
* కంప్ట్రోలర్ &amp; ఆడిటర్ జనరల్ ద్వారా ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలు అవసరం,
* క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, నియమాలను రూపొందించడానికి, మినహాయింపులను మంజూరు చేయడానికి, ఆదేశాలను జారీ చేయడానికి దేశీయ చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాల మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా
* [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు&amp; క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ]]
* ఒలింపిక్ చార్టర్
* పారాలింపిక్ చార్టర్
* ఆన్లైన్ గేమింగ్ చట్టం, 2025 యొక్క ప్రచారం, నియంత్రణ

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>flrvdl2bz5fa130vavcw0ls7qgjjw0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980318</id>
      <parentid>4980314</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4980318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18294" sha1="od3dz7ql376ah4d88aj0bmccpte1wxt" xml:space="preserve">
{{Infobox legislation|short_title=జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025|legislature=[[భారత పార్లమెంట్]]|long_title=An Act to provide for the development and promotion of sports, welfare measures for sportspersons, ethical practices based on basic universal principles of good governance, ethics and fair play of the Olympic and sports movement, the Olympic Charter, the Paralympic Charter, international best practices and established legal standards and to provide for the resolution of sports grievances and sports disputes in a unified, equitable and effective manner and for matters connected therewith or incidental thereto.|autocollapse_long_title=true|citation=[https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/22045/1/2025-25.pdf No. 25 of 2025]|enacted_by=[[లోక్‌సభ]]|date_passed=11 ఆగస్ట్ 2025|considered_by2=[[రాజ్యసభ]]|date_passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|assented_by=[[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] [[ద్రౌపది ముర్ము]]|date_assented=18 ఆగస్ట్ 2025|date_commenced=31 డిసెంబర్ 2025 (Partly){{efn|Ss.1 to 3, sub-sections (1), (2) and (4) of section 4, sub-sections (1) and (2) of section 5, sub-section (5) of section 8, sub-section (1) of section 11, section 14, section 15, sub-sections (1) to (7) and (10) of section 17, section 30, section 31, section 33 to 38}}|bill_history_url=https://prsindia.org/billtrack/the-national-sports-governance-bill-2025|bill=National Sports Governance Bill, 2025|bill_citation=[https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2025/Natonal_Sports_Governance_Bill_2025.pdf Bill No. 76 of 2025]|introduced_by=[[మన్‌సుఖ్ మాండవీయ]], కార్మిక &amp; ఉపాధి మంత్రి; [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రి]]|date_introduced=23 జూలై 2025|passed=11 ఆగస్ట్ 2025|passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|status=not fully in force}}

'''జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025''' అనేది భారతదేశంలోని జాతీయ క్రీడా సంస్థల గుర్తింపు, పాలన ఇంకా పర్యవేక్షణ కోసం చట్టబద్ధమైన చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] చట్టం. ఇది భారత క్రీడా పాలనను ఒలింపిక్ చార్టర్, పారాలింపిక్ చార్టర్, ఇతర అంతర్జాతీయ క్రీడా పాలన ప్రమాణాలతో సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఈ చట్టం వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాలను, నైతిక విధానాలను, సురక్షితమైన క్రీడా విధానాలను, క్రీడా సంస్థలకు ఎన్నికల పర్యవేక్షణను కూడా ఏర్పాటు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-sport-governance-bill-and-national-anti-doping-amendment-bill-passed-in-lok-sabha/article69919465.ece|title=National Sport Governance Bill and National Anti-Doping Amendment Bill passed in Lok Sabha|date=2025-08-11|work=The Hindu|access-date=2025-08-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 
== నేపథ్యం, కాలక్రమం ==

=== నేపథ్యం ===
ఈ చట్టం నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్మెంట్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా, 2011 కింద తాత్కాలిక పాలన ఏర్పాట్ల స్థానంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అథ్లెట్ల సంక్షేమాన్ని మెరుగుపరచడానికి సమగ్ర చట్టపరమైన రూపాన్ని అందిస్తుంది. క్రీడల అభివృద్ధికి అంతరాయం కలిగించే వర్గవాదం, పరిపాలనా జోక్యాలను అరికట్టడం, ప్రతిపాదిత 2036 వేసవి ఒలింపిక్స్ వంటి ప్రధాన కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారతదేశ క్రీడా పాలనను సిద్ధం చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం.


=== కాలక్రమం ===
* 23 జూలై 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025'', భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్ సభ]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రవేశపెట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=FM Nirmala Sitharaman tables revised Income Tax Bill, 2025 in Lok Sabha – Key updates you need to know|url=https://www.financialexpress.com/money/finance-minister-nirmala-sitharaman-introduces-modified-income-tax-bill-in-lok-sabha-3943107/|access-date=2025-08-11|website=The Financial Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 11 ఆగస్టు 2025: జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు 2025ను లోక్ సభ ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/lok-sabha-passes-sports-bill-sports-minister-mansukh-mandaviya-calls-it-single-biggest-sports-reform-since-independence/articleshow/123234971.cms|title=Lok Sabha passes sports bill; Sports Minister Mansukh Mandaviya calls it single biggest sports reform since independence|date=2025-08-11|work=The Times of India|access-date=2025-08-12|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lok-sabha-passes-national-sports-governance-bill/articleshow/123233850.cms?from=mdr|title=Lok Sabha passes National Sports Governance Bill|date=2025-08-11|work=The Economic Times|access-date=2025-08-12|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=National Sports Governance Bill 2025: BCCI escaping RTI Act and other key takeaways from landmark act|url=https://www.firstpost.com/sports/national-sports-governance-bill-2025-bcci-escaping-rti-act-and-other-key-takeaways-from-landmark-act-13923565.html|access-date=2025-08-12|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* 12 ఆగస్టు 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025ను'' రాజ్యసభ ఆమోదించింది. 

== నిబంధనలు ==

=== నిర్వచనాలు ===
ఈ చట్టం ''జాతీయ క్రీడా సంస్థ'', ''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'', ''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'', నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్, ''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'', ''జాతీయ క్రీడా బోర్డు'', ''తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థ'', అనుబంధ విభాగం, అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన క్రీడాకారులు, అంతర్జాతీయ చార్టర్లు, శాసనాలతో సహా కీలక పదాలను నిర్వచిస్తుంది. 

=== జాతీయ క్రీడా పాలక సంస్థలు ===
చట్టం యొక్క స్థాపన కోసం అందిస్తుంది:
* అంతర్'''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ''' గుర్తించబడిన జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ,
* అంతర్'''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ''' గుర్తించబడిన జాతీయ పారాలింపిక్స్ కమిటీ,
* ప్రతి  నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య''', 
* ప్రతి నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'''.    

ప్రతి జాతీయ సంస్థ దాని సంబంధిత అంతర్జాతీయ సంస్థతో అనుబంధం కలిగి ఉండాలి, రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ విభాగాలను కలిగి ఉండాలి. ఇవి ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి (గరిష్టంగా 15 మంది సభ్యులు-కనీసం ఇద్దరు అత్యుత్తమ అర్హత కలిగిన క్రీడాకారులు, ఇద్దరు అథ్లెట్ ప్రతినిధులు, నలుగురు మహిళలతో ఓ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ ఉండాలి. ఎథిక్స్ కమిటీ, డిస్ప్యూట్ రిజల్యూషన్ కమిటీ,  అథ్లెట్ల కమిటీలను సృష్టించాలి. సభ్యుల వయస్సు, పదవీకాలంపై అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు లోబడి ఉండాలి. తప్పనిసరి కూలింగ్-ఆఫ్ వ్యవధితో వరుసగా మూడు పర్యాయాలకు  నిబంధనలు పరిమితం చేయబడ్డాయి.                                

=== జాతీయ క్రీడా బోర్డు (ఎన్. ఎస్. బి.) ===
క్రీడా సంస్థలకు అత్యున్నత గుర్తింపు, నియంత్రణ అధికారంగా ఎన్ఎస్బీని స్థాపించడానికి ఈ చట్టం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది. 

దీని విధులు:
* గుర్తింపును మంజూరు చేయడం, పునరుద్ధరించడం, నిలిపివేయడం లేదా రద్దు చేయడం,
* సంస్థలు, అనుబంధ సంస్థల రిజిస్టర్ను నిర్వహించడం,
* పరిపాలన, క్రీడాకారుల సంక్షేమం, నిధుల దుర్వినియోగం గురించి విచారణలు నిర్వహించడం,
* నీతి నియమాలు, సురక్షిత క్రీడా విధానాలకు మార్గదర్శకాలను జారీ చేయడం,
* గుర్తింపు నష్టం సందర్భాలలో తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం,
* జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్ జాబితాను నిర్వహించడం.

గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు మాత్రమే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు. ఎన్ఎస్బీ సభ్యులను సెర్చ్-కమ్-సెలక్షన్ కమిటీ సిఫారసు మేరకు నియమిస్తారు.

=== సురక్షితమైన క్రీడా విధానం, నియమనిబంధనలు ===
మహిళలు, మైనర్లు, ఇతర పాల్గొనేవారిని హాని కలిగించే వారి నుండి  రక్షించడానికి ఎన్. ఎస్. బి. సురక్షితమైన క్రీడా విధానాన్ని రూపొందించాలి. ప్రతి జాతీయ సంస్థ అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సమన్వయం చేయబడిన నీతి నియమావళిని అవలంబించాలి. ఇది ప్రవర్తన, సమగ్రత, రక్షణ ప్రమాణాలను నిర్ధారిస్తుంది.

=== హక్కులు, విధులు ===
గుర్తింపు పొందిన క్రీడా సంస్థలు:

* ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు,
* చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి,
* వారి చట్టబద్ధమైన విధులకు సంబంధించి [[సమాచార హక్కు|సమాచార హక్కు చట్టం, 2005]] ప్రకారం ప్రభుత్వ అధికారులుగా పరిగణించబడతారు.

=== ఎన్నికలు ===
జాతీయ సంస్థలు, వాటి అనుబంధ సంస్థలలో న్యాయమైన ఎన్నికలను పర్యవేక్షించడానికి అనుభవజ్ఞులైన మాజీ ఎన్నికల అధికారులతో కూడిన జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్‌ను కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలియజేస్తుంది. రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ ఎన్నికల కోసం జాతీయ సంస్థలు కూడా ప్యానెల్లను నిర్వహించాలి.

=== జాతీయ క్రీడా ట్రిబ్యునల్ ===
ఈ చట్టం క్రింది వాటితో కూడిన ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది:

* ఛైర్పర్సన్ (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి లేదా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి) 
* క్రీడలు, ప్రజా పరిపాలన లేదా న్యాయ నైపుణ్యం కలిగిన ఇద్దరు ప్రముఖ సభ్యులు.

ఇది అంతర్జాతీయ ఈవెంట్ అధికార పరిధి, అంతర్గత వివాదాలు, డోపింగ్ విషయాలు లేదా ఇతర సంస్థలకు కేటాయించిన విషయాలు మినహా క్రీడా వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది. అంతర్జాతీయ చట్టాలకు క్రీడా మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానానికి అప్పీల్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంటే తప్ప అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు ఉంటాయి.

=== జాతీయ పేర్లు, చిహ్నాల ఉపయోగం ===
తమ పేరు, లోగో లేదా కార్యకలాపాలలో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;ఇండియన్&quot;, &quot;నేషనల్&quot; లేదా జాతీయ గుర్తును ఉపయోగించే క్రీడా సంస్థలకు కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరం. భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న జట్లను మాత్రమే అధీకృత సంస్థలు రంగంలోకి దించవచ్చు.

=== ఇతరాలు ===
చట్టం:

* జాతీయ క్రీడా బోర్డు నిధిని సృష్టిస్తుంది,
* కంప్ట్రోలర్ &amp; ఆడిటర్ జనరల్ ద్వారా ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలు అవసరం,
* క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, నియమాలను రూపొందించడానికి, మినహాయింపులను మంజూరు చేయడానికి, ఆదేశాలను జారీ చేయడానికి దేశీయ చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాల మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా
* [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు&amp; క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ]]
* ఆన్లైన్ గేమింగ్ చట్టం, 2025 యొక్క ప్రచారం, నియంత్రణ

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>od3dz7ql376ah4d88aj0bmccpte1wxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980320</id>
      <parentid>4980318</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* జాతీయ క్రీడా పాలక సంస్థలు */</comment>
      <origin>4980320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18280" sha1="5eg0e21lcpl6jod9tg1oz9bnvhajxae" xml:space="preserve">
{{Infobox legislation|short_title=జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025|legislature=[[భారత పార్లమెంట్]]|long_title=An Act to provide for the development and promotion of sports, welfare measures for sportspersons, ethical practices based on basic universal principles of good governance, ethics and fair play of the Olympic and sports movement, the Olympic Charter, the Paralympic Charter, international best practices and established legal standards and to provide for the resolution of sports grievances and sports disputes in a unified, equitable and effective manner and for matters connected therewith or incidental thereto.|autocollapse_long_title=true|citation=[https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/22045/1/2025-25.pdf No. 25 of 2025]|enacted_by=[[లోక్‌సభ]]|date_passed=11 ఆగస్ట్ 2025|considered_by2=[[రాజ్యసభ]]|date_passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|assented_by=[[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] [[ద్రౌపది ముర్ము]]|date_assented=18 ఆగస్ట్ 2025|date_commenced=31 డిసెంబర్ 2025 (Partly){{efn|Ss.1 to 3, sub-sections (1), (2) and (4) of section 4, sub-sections (1) and (2) of section 5, sub-section (5) of section 8, sub-section (1) of section 11, section 14, section 15, sub-sections (1) to (7) and (10) of section 17, section 30, section 31, section 33 to 38}}|bill_history_url=https://prsindia.org/billtrack/the-national-sports-governance-bill-2025|bill=National Sports Governance Bill, 2025|bill_citation=[https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2025/Natonal_Sports_Governance_Bill_2025.pdf Bill No. 76 of 2025]|introduced_by=[[మన్‌సుఖ్ మాండవీయ]], కార్మిక &amp; ఉపాధి మంత్రి; [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రి]]|date_introduced=23 జూలై 2025|passed=11 ఆగస్ట్ 2025|passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|status=not fully in force}}

'''జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025''' అనేది భారతదేశంలోని జాతీయ క్రీడా సంస్థల గుర్తింపు, పాలన ఇంకా పర్యవేక్షణ కోసం చట్టబద్ధమైన చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] చట్టం. ఇది భారత క్రీడా పాలనను ఒలింపిక్ చార్టర్, పారాలింపిక్ చార్టర్, ఇతర అంతర్జాతీయ క్రీడా పాలన ప్రమాణాలతో సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఈ చట్టం వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాలను, నైతిక విధానాలను, సురక్షితమైన క్రీడా విధానాలను, క్రీడా సంస్థలకు ఎన్నికల పర్యవేక్షణను కూడా ఏర్పాటు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-sport-governance-bill-and-national-anti-doping-amendment-bill-passed-in-lok-sabha/article69919465.ece|title=National Sport Governance Bill and National Anti-Doping Amendment Bill passed in Lok Sabha|date=2025-08-11|work=The Hindu|access-date=2025-08-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 
== నేపథ్యం, కాలక్రమం ==

=== నేపథ్యం ===
ఈ చట్టం నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్మెంట్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా, 2011 కింద తాత్కాలిక పాలన ఏర్పాట్ల స్థానంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అథ్లెట్ల సంక్షేమాన్ని మెరుగుపరచడానికి సమగ్ర చట్టపరమైన రూపాన్ని అందిస్తుంది. క్రీడల అభివృద్ధికి అంతరాయం కలిగించే వర్గవాదం, పరిపాలనా జోక్యాలను అరికట్టడం, ప్రతిపాదిత 2036 వేసవి ఒలింపిక్స్ వంటి ప్రధాన కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారతదేశ క్రీడా పాలనను సిద్ధం చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం.


=== కాలక్రమం ===
* 23 జూలై 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025'', భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్ సభ]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రవేశపెట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=FM Nirmala Sitharaman tables revised Income Tax Bill, 2025 in Lok Sabha – Key updates you need to know|url=https://www.financialexpress.com/money/finance-minister-nirmala-sitharaman-introduces-modified-income-tax-bill-in-lok-sabha-3943107/|access-date=2025-08-11|website=The Financial Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 11 ఆగస్టు 2025: జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు 2025ను లోక్ సభ ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/lok-sabha-passes-sports-bill-sports-minister-mansukh-mandaviya-calls-it-single-biggest-sports-reform-since-independence/articleshow/123234971.cms|title=Lok Sabha passes sports bill; Sports Minister Mansukh Mandaviya calls it single biggest sports reform since independence|date=2025-08-11|work=The Times of India|access-date=2025-08-12|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lok-sabha-passes-national-sports-governance-bill/articleshow/123233850.cms?from=mdr|title=Lok Sabha passes National Sports Governance Bill|date=2025-08-11|work=The Economic Times|access-date=2025-08-12|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=National Sports Governance Bill 2025: BCCI escaping RTI Act and other key takeaways from landmark act|url=https://www.firstpost.com/sports/national-sports-governance-bill-2025-bcci-escaping-rti-act-and-other-key-takeaways-from-landmark-act-13923565.html|access-date=2025-08-12|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* 12 ఆగస్టు 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025ను'' రాజ్యసభ ఆమోదించింది. 

== నిబంధనలు ==

=== నిర్వచనాలు ===
ఈ చట్టం ''జాతీయ క్రీడా సంస్థ'', ''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'', ''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'', నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్, ''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'', ''జాతీయ క్రీడా బోర్డు'', ''తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థ'', అనుబంధ విభాగం, అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన క్రీడాకారులు, అంతర్జాతీయ చార్టర్లు, శాసనాలతో సహా కీలక పదాలను నిర్వచిస్తుంది. 

=== జాతీయ క్రీడా పాలక సంస్థలు ===
చట్టం యొక్క స్థాపన కోసం అందిస్తుంది:
* '''అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'''చేత గుర్తించబడిన జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ,
* '''అంతర్జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'''చేత గుర్తించబడిన జాతీయ పారాలింపిక్స్ కమిటీ,
* ప్రతి  నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య''', 
* ప్రతి నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'''.    

ప్రతి జాతీయ సంస్థ దాని సంబంధిత అంతర్జాతీయ సంస్థతో అనుబంధం కలిగి ఉండాలి, రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ విభాగాలను కలిగి ఉండాలి. ఇవి ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి (గరిష్టంగా 15 మంది సభ్యులు-కనీసం ఇద్దరు అత్యుత్తమ అర్హత కలిగిన క్రీడాకారులు, ఇద్దరు అథ్లెట్ ప్రతినిధులు, నలుగురు మహిళలతో ఓ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ ఉండాలి. ఎథిక్స్ కమిటీ, డిస్ప్యూట్ రిజల్యూషన్ కమిటీ,  అథ్లెట్ల కమిటీలను సృష్టించాలి. సభ్యుల వయస్సు, పదవీకాలంపై అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు లోబడి ఉండాలి. తప్పనిసరి కూలింగ్-ఆఫ్ వ్యవధితో వరుసగా మూడు పర్యాయాలకు  నిబంధనలు పరిమితం చేయబడ్డాయి.

=== జాతీయ క్రీడా బోర్డు (ఎన్. ఎస్. బి.) ===
క్రీడా సంస్థలకు అత్యున్నత గుర్తింపు, నియంత్రణ అధికారంగా ఎన్ఎస్బీని స్థాపించడానికి ఈ చట్టం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది. 

దీని విధులు:
* గుర్తింపును మంజూరు చేయడం, పునరుద్ధరించడం, నిలిపివేయడం లేదా రద్దు చేయడం,
* సంస్థలు, అనుబంధ సంస్థల రిజిస్టర్ను నిర్వహించడం,
* పరిపాలన, క్రీడాకారుల సంక్షేమం, నిధుల దుర్వినియోగం గురించి విచారణలు నిర్వహించడం,
* నీతి నియమాలు, సురక్షిత క్రీడా విధానాలకు మార్గదర్శకాలను జారీ చేయడం,
* గుర్తింపు నష్టం సందర్భాలలో తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం,
* జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్ జాబితాను నిర్వహించడం.

గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు మాత్రమే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు. ఎన్ఎస్బీ సభ్యులను సెర్చ్-కమ్-సెలక్షన్ కమిటీ సిఫారసు మేరకు నియమిస్తారు.

=== సురక్షితమైన క్రీడా విధానం, నియమనిబంధనలు ===
మహిళలు, మైనర్లు, ఇతర పాల్గొనేవారిని హాని కలిగించే వారి నుండి  రక్షించడానికి ఎన్. ఎస్. బి. సురక్షితమైన క్రీడా విధానాన్ని రూపొందించాలి. ప్రతి జాతీయ సంస్థ అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సమన్వయం చేయబడిన నీతి నియమావళిని అవలంబించాలి. ఇది ప్రవర్తన, సమగ్రత, రక్షణ ప్రమాణాలను నిర్ధారిస్తుంది.

=== హక్కులు, విధులు ===
గుర్తింపు పొందిన క్రీడా సంస్థలు:

* ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు,
* చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి,
* వారి చట్టబద్ధమైన విధులకు సంబంధించి [[సమాచార హక్కు|సమాచార హక్కు చట్టం, 2005]] ప్రకారం ప్రభుత్వ అధికారులుగా పరిగణించబడతారు.

=== ఎన్నికలు ===
జాతీయ సంస్థలు, వాటి అనుబంధ సంస్థలలో న్యాయమైన ఎన్నికలను పర్యవేక్షించడానికి అనుభవజ్ఞులైన మాజీ ఎన్నికల అధికారులతో కూడిన జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్‌ను కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలియజేస్తుంది. రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ ఎన్నికల కోసం జాతీయ సంస్థలు కూడా ప్యానెల్లను నిర్వహించాలి.

=== జాతీయ క్రీడా ట్రిబ్యునల్ ===
ఈ చట్టం క్రింది వాటితో కూడిన ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది:

* ఛైర్పర్సన్ (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి లేదా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి) 
* క్రీడలు, ప్రజా పరిపాలన లేదా న్యాయ నైపుణ్యం కలిగిన ఇద్దరు ప్రముఖ సభ్యులు.

ఇది అంతర్జాతీయ ఈవెంట్ అధికార పరిధి, అంతర్గత వివాదాలు, డోపింగ్ విషయాలు లేదా ఇతర సంస్థలకు కేటాయించిన విషయాలు మినహా క్రీడా వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది. అంతర్జాతీయ చట్టాలకు క్రీడా మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానానికి అప్పీల్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంటే తప్ప అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు ఉంటాయి.

=== జాతీయ పేర్లు, చిహ్నాల ఉపయోగం ===
తమ పేరు, లోగో లేదా కార్యకలాపాలలో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;ఇండియన్&quot;, &quot;నేషనల్&quot; లేదా జాతీయ గుర్తును ఉపయోగించే క్రీడా సంస్థలకు కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరం. భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న జట్లను మాత్రమే అధీకృత సంస్థలు రంగంలోకి దించవచ్చు.

=== ఇతరాలు ===
చట్టం:

* జాతీయ క్రీడా బోర్డు నిధిని సృష్టిస్తుంది,
* కంప్ట్రోలర్ &amp; ఆడిటర్ జనరల్ ద్వారా ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలు అవసరం,
* క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, నియమాలను రూపొందించడానికి, మినహాయింపులను మంజూరు చేయడానికి, ఆదేశాలను జారీ చేయడానికి దేశీయ చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాల మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా
* [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు&amp; క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ]]
* ఆన్లైన్ గేమింగ్ చట్టం, 2025 యొక్క ప్రచారం, నియంత్రణ

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>5eg0e21lcpl6jod9tg1oz9bnvhajxae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980323</id>
      <parentid>4980320</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4980323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18375" sha1="cfi6acjx4lc97zwup1f8te3chpompmt" xml:space="preserve">
{{Infobox legislation|short_title=జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025|legislature=[[భారత పార్లమెంట్]]|long_title=An Act to provide for the development and promotion of sports, welfare measures for sportspersons, ethical practices based on basic universal principles of good governance, ethics and fair play of the Olympic and sports movement, the Olympic Charter, the Paralympic Charter, international best practices and established legal standards and to provide for the resolution of sports grievances and sports disputes in a unified, equitable and effective manner and for matters connected therewith or incidental thereto.|autocollapse_long_title=true|citation=[https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/22045/1/2025-25.pdf No. 25 of 2025]|enacted_by=[[లోక్‌సభ]]|date_passed=11 ఆగస్ట్ 2025|considered_by2=[[రాజ్యసభ]]|date_passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|assented_by=[[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] [[ద్రౌపది ముర్ము]]|date_assented=18 ఆగస్ట్ 2025|date_commenced=31 డిసెంబర్ 2025 (Partly){{efn|Ss.1 to 3, sub-sections (1), (2) and (4) of section 4, sub-sections (1) and (2) of section 5, sub-section (5) of section 8, sub-section (1) of section 11, section 14, section 15, sub-sections (1) to (7) and (10) of section 17, section 30, section 31, section 33 to 38}}|bill_history_url=https://prsindia.org/billtrack/the-national-sports-governance-bill-2025|bill=National Sports Governance Bill, 2025|bill_citation=[https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2025/Natonal_Sports_Governance_Bill_2025.pdf Bill No. 76 of 2025]|introduced_by=[[మన్‌సుఖ్ మాండవీయ]], కార్మిక &amp; ఉపాధి మంత్రి; [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రి]]|date_introduced=23 జూలై 2025|passed=11 ఆగస్ట్ 2025|passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|status=not fully in force}}

'''జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025''' అనేది భారతదేశంలోని జాతీయ క్రీడా సంస్థల గుర్తింపు, పాలన ఇంకా పర్యవేక్షణ కోసం చట్టబద్ధమైన చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] చట్టం. ఇది భారత క్రీడా పాలనను ఒలింపిక్ చార్టర్, పారాలింపిక్ చార్టర్, ఇతర అంతర్జాతీయ క్రీడా పాలన ప్రమాణాలతో సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఈ చట్టం వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాలను, నైతిక విధానాలను, సురక్షితమైన క్రీడా విధానాలను, క్రీడా సంస్థలకు ఎన్నికల పర్యవేక్షణను కూడా ఏర్పాటు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-sport-governance-bill-and-national-anti-doping-amendment-bill-passed-in-lok-sabha/article69919465.ece|title=National Sport Governance Bill and National Anti-Doping Amendment Bill passed in Lok Sabha|date=2025-08-11|work=The Hindu|access-date=2025-08-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 
== నేపథ్యం, కాలక్రమం ==

=== నేపథ్యం ===
ఈ చట్టం నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్మెంట్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా, 2011 కింద తాత్కాలిక పాలన ఏర్పాట్ల స్థానంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అథ్లెట్ల సంక్షేమాన్ని మెరుగుపరచడానికి సమగ్ర చట్టపరమైన రూపాన్ని అందిస్తుంది. క్రీడల అభివృద్ధికి అంతరాయం కలిగించే వర్గవాదం, పరిపాలనా జోక్యాలను అరికట్టడం, ప్రతిపాదిత 2036 వేసవి ఒలింపిక్స్ వంటి ప్రధాన కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారతదేశ క్రీడా పాలనను సిద్ధం చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం.


=== కాలక్రమం ===
* 23 జూలై 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025'', భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్ సభ]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రవేశపెట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=FM Nirmala Sitharaman tables revised Income Tax Bill, 2025 in Lok Sabha – Key updates you need to know|url=https://www.financialexpress.com/money/finance-minister-nirmala-sitharaman-introduces-modified-income-tax-bill-in-lok-sabha-3943107/|access-date=2025-08-11|website=The Financial Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 11 ఆగస్టు 2025: జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు 2025ను లోక్ సభ ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/lok-sabha-passes-sports-bill-sports-minister-mansukh-mandaviya-calls-it-single-biggest-sports-reform-since-independence/articleshow/123234971.cms|title=Lok Sabha passes sports bill; Sports Minister Mansukh Mandaviya calls it single biggest sports reform since independence|date=2025-08-11|work=The Times of India|access-date=2025-08-12|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lok-sabha-passes-national-sports-governance-bill/articleshow/123233850.cms?from=mdr|title=Lok Sabha passes National Sports Governance Bill|date=2025-08-11|work=The Economic Times|access-date=2025-08-12|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=National Sports Governance Bill 2025: BCCI escaping RTI Act and other key takeaways from landmark act|url=https://www.firstpost.com/sports/national-sports-governance-bill-2025-bcci-escaping-rti-act-and-other-key-takeaways-from-landmark-act-13923565.html|access-date=2025-08-12|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* 12 ఆగస్టు 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025ను'' రాజ్యసభ ఆమోదించింది. 

== నిబంధనలు ==

=== నిర్వచనాలు ===
ఈ చట్టం ''జాతీయ క్రీడా సంస్థ'', ''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'', ''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'', నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్, ''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'', ''జాతీయ క్రీడా బోర్డు'', ''తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థ'', అనుబంధ విభాగం, అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన క్రీడాకారులు, అంతర్జాతీయ చార్టర్లు, శాసనాలతో సహా కీలక పదాలను నిర్వచిస్తుంది. 

=== జాతీయ క్రీడా పాలక సంస్థలు ===
చట్టం యొక్క స్థాపన కోసం అందిస్తుంది:
* '''అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'''చేత గుర్తించబడిన జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ,
* '''అంతర్జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'''చేత గుర్తించబడిన జాతీయ పారాలింపిక్స్ కమిటీ,
* ప్రతి  నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య''', 
* ప్రతి నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'''.    

ప్రతి జాతీయ సంస్థ దాని సంబంధిత అంతర్జాతీయ సంస్థతో అనుబంధం కలిగి ఉండాలి, రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ విభాగాలను కలిగి ఉండాలి. ఇవి ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి (గరిష్టంగా 15 మంది సభ్యులు-కనీసం ఇద్దరు అత్యుత్తమ అర్హత కలిగిన క్రీడాకారులు, ఇద్దరు అథ్లెట్ ప్రతినిధులు, నలుగురు మహిళలతో ఓ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ ఉండాలి. ఎథిక్స్ కమిటీ, డిస్ప్యూట్ రిజల్యూషన్ కమిటీ,  అథ్లెట్ల కమిటీలను సృష్టించాలి. సభ్యుల వయస్సు, పదవీకాలంపై అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు లోబడి ఉండాలి. తప్పనిసరి కూలింగ్-ఆఫ్ వ్యవధితో వరుసగా మూడు పర్యాయాలకు  నిబంధనలు పరిమితం చేయబడ్డాయి.

=== జాతీయ క్రీడా బోర్డు (ఎన్. ఎస్. బి.) ===
క్రీడా సంస్థలకు అత్యున్నత గుర్తింపు, నియంత్రణ అధికారంగా ఎన్ఎస్బీని స్థాపించడానికి ఈ చట్టం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది. 

దీని విధులు:
* గుర్తింపును మంజూరు చేయడం, పునరుద్ధరించడం, నిలిపివేయడం లేదా రద్దు చేయడం,
* సంస్థలు, అనుబంధ సంస్థల రిజిస్టర్ను నిర్వహించడం,
* పరిపాలన, క్రీడాకారుల సంక్షేమం, నిధుల దుర్వినియోగం గురించి విచారణలు నిర్వహించడం,
* నీతి నియమాలు, సురక్షిత క్రీడా విధానాలకు మార్గదర్శకాలను జారీ చేయడం,
* గుర్తింపు నష్టం సందర్భాలలో తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం,
* జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్ జాబితాను నిర్వహించడం.

గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు మాత్రమే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు. ఎన్ఎస్బీ సభ్యులను సెర్చ్-కమ్-సెలక్షన్ కమిటీ సిఫారసు మేరకు నియమిస్తారు.

=== సురక్షితమైన క్రీడా విధానం, నియమనిబంధనలు ===
మహిళలు, మైనర్లు, ఇతర పాల్గొనేవారిని హాని కలిగించే వారి నుండి  రక్షించడానికి ఎన్. ఎస్. బి. సురక్షితమైన క్రీడా విధానాన్ని రూపొందించాలి. ప్రతి జాతీయ సంస్థ అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సమన్వయం చేయబడిన నీతి నియమావళిని అవలంబించాలి. ఇది ప్రవర్తన, సమగ్రత, రక్షణ ప్రమాణాలను నిర్ధారిస్తుంది.

=== హక్కులు, విధులు ===
గుర్తింపు పొందిన క్రీడా సంస్థలు:

* ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు,
* చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి,
* వారి చట్టబద్ధమైన విధులకు సంబంధించి [[సమాచార హక్కు|సమాచార హక్కు చట్టం, 2005]] ప్రకారం ప్రభుత్వ అధికారులుగా పరిగణించబడతారు.

=== ఎన్నికలు ===
జాతీయ సంస్థలు, వాటి అనుబంధ సంస్థలలో న్యాయమైన ఎన్నికలను పర్యవేక్షించడానికి అనుభవజ్ఞులైన మాజీ ఎన్నికల అధికారులతో కూడిన జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్‌ను కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలియజేస్తుంది. రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ ఎన్నికల కోసం జాతీయ సంస్థలు కూడా ప్యానెల్లను నిర్వహించాలి.

=== జాతీయ క్రీడా ట్రిబ్యునల్ ===
ఈ చట్టం క్రింది వాటితో కూడిన ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది:

* ఛైర్పర్సన్ (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి లేదా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి) 
* క్రీడలు, ప్రజా పరిపాలన లేదా న్యాయ నైపుణ్యం కలిగిన ఇద్దరు ప్రముఖ సభ్యులు.

ఇది అంతర్జాతీయ ఈవెంట్ అధికార పరిధి, అంతర్గత వివాదాలు, డోపింగ్ విషయాలు లేదా ఇతర సంస్థలకు కేటాయించిన విషయాలు మినహా క్రీడా వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది. అంతర్జాతీయ చట్టాలకు క్రీడా మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానానికి అప్పీల్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంటే తప్ప అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు ఉంటాయి.

=== జాతీయ పేర్లు, చిహ్నాల ఉపయోగం ===
తమ పేరు, లోగో లేదా కార్యకలాపాలలో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;ఇండియన్&quot;, &quot;నేషనల్&quot; లేదా జాతీయ గుర్తును ఉపయోగించే క్రీడా సంస్థలకు కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరం. భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న జట్లను మాత్రమే అధీకృత సంస్థలు రంగంలోకి దించవచ్చు.

=== ఇతరాలు ===
చట్టం:

* జాతీయ క్రీడా బోర్డు నిధిని సృష్టిస్తుంది,
* కంప్ట్రోలర్ &amp; ఆడిటర్ జనరల్ ద్వారా ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలు అవసరం,
* క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, నియమాలను రూపొందించడానికి, మినహాయింపులను మంజూరు చేయడానికి, ఆదేశాలను జారీ చేయడానికి దేశీయ చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాల మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా
* [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు&amp; క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ]]
* ఆన్లైన్ గేమింగ్ చట్టం, 2025 యొక్క ప్రచారం, నియంత్రణ

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]
[[వర్గం:భారతదేశపు చట్టాలు]]
[[వర్గం:2025]]</text>
      <sha1>cfi6acjx4lc97zwup1f8te3chpompmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980334</id>
      <parentid>4980323</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4980334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19221" sha1="ll71li1a6igubjw6c7ee2z8fs65elx9" xml:space="preserve">
{{Infobox legislation|short_title=జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025|legislature=[[భారత పార్లమెంట్]]|long_title=క్రీడల అభివృద్ధి, ప్రోత్సాహం, క్రీడాకారుల కోసం సంక్షేమ చర్యలు, ఒలింపిక్, క్రీడా ఉద్యమానికి చెందిన సుపరిపాలన, నైతికత, నిష్పాక్షిక ఆటతీరు (ఫెయిర్ ప్లే) యొక్క ప్రాథమిక సార్వత్రిక సూత్రాలు, ఒలింపిక్ చార్టర్, పారాలింపిక్ చార్టర్, అంతర్జాతీయ ఉత్తమ పద్ధతులు, స్థిరపడిన చట్టపరమైన ప్రమాణాల ఆధారంగా నైతిక విధానాలను అందించడానికి; అలాగే క్రీడాపరమైన ఫిర్యాదులు, క్రీడా వివాదాలను ఏకీకృత, న్యాయబద్ధమైన, సమర్థవంతమైన పద్ధతిలో పరిష్కరించడానికి, వాటికి సంబంధించిన లేదా అనుబంధంగా ఉన్న ఇతర విషయాల కోసం రూపొందించిన ఒక చట్టం.|autocollapse_long_title=true|citation=[https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/22045/1/2025-25.pdf No. 25 of 2025]|enacted_by=[[లోక్‌సభ]]|date_passed=11 ఆగస్ట్ 2025|considered_by2=[[రాజ్యసభ]]|date_passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|assented_by=[[భారత రాష్ట్రపతి|రాష్ట్రపతి]] [[ద్రౌపది ముర్ము]]|date_assented=18 ఆగస్ట్ 2025|date_commenced=31 డిసెంబర్ 2025 (Partly){{efn|Ss.1 to 3, sub-sections (1), (2) and (4) of section 4, sub-sections (1) and (2) of section 5, sub-section (5) of section 8, sub-section (1) of section 11, section 14, section 15, sub-sections (1) to (7) and (10) of section 17, section 30, section 31, section 33 to 38}}|bill_history_url=https://prsindia.org/billtrack/the-national-sports-governance-bill-2025|bill=National Sports Governance Bill, 2025|bill_citation=[https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2025/Natonal_Sports_Governance_Bill_2025.pdf Bill No. 76 of 2025]|introduced_by=[[మన్‌సుఖ్ మాండవీయ]], కార్మిక &amp; ఉపాధి మంత్రి; [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రి]]|date_introduced=23 జూలై 2025|passed=11 ఆగస్ట్ 2025|passed2=12 ఆగస్ట్ 2025|status=not fully in force}}

'''జాతీయ క్రీడా పాలన చట్టం, 2025''' అనేది భారతదేశంలోని జాతీయ క్రీడా సంస్థల గుర్తింపు, పాలన ఇంకా పర్యవేక్షణ కోసం చట్టబద్ధమైన చట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసే [[భారత పార్లమెంట్|భారత పార్లమెంటు]] చట్టం. ఇది భారత క్రీడా పాలనను ఒలింపిక్ చార్టర్, పారాలింపిక్ చార్టర్, ఇతర అంతర్జాతీయ క్రీడా పాలన ప్రమాణాలతో సమన్వయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఈ చట్టం వివాద పరిష్కార యంత్రాంగాలను, నైతిక విధానాలను, సురక్షితమైన క్రీడా విధానాలను, క్రీడా సంస్థలకు ఎన్నికల పర్యవేక్షణను కూడా ఏర్పాటు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-sport-governance-bill-and-national-anti-doping-amendment-bill-passed-in-lok-sabha/article69919465.ece|title=National Sport Governance Bill and National Anti-Doping Amendment Bill passed in Lok Sabha|date=2025-08-11|work=The Hindu|access-date=2025-08-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 
== నేపథ్యం, కాలక్రమం ==

=== నేపథ్యం ===
ఈ చట్టం నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్మెంట్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా, 2011 కింద తాత్కాలిక పాలన ఏర్పాట్ల స్థానంలో ఏర్పాటు చేయబడింది. పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం, అథ్లెట్ల సంక్షేమాన్ని మెరుగుపరచడానికి సమగ్ర చట్టపరమైన రూపాన్ని అందిస్తుంది. క్రీడల అభివృద్ధికి అంతరాయం కలిగించే వర్గవాదం, పరిపాలనా జోక్యాలను అరికట్టడం, ప్రతిపాదిత 2036 వేసవి ఒలింపిక్స్ వంటి ప్రధాన కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారతదేశ క్రీడా పాలనను సిద్ధం చేయడం ఈ చట్టం లక్ష్యం.


=== కాలక్రమం ===
* 23 జూలై 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025'', భారత పార్లమెంటు దిగువ సభ అయిన [[లోక్‌సభ|లోక్ సభ]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రవేశపెట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=FM Nirmala Sitharaman tables revised Income Tax Bill, 2025 in Lok Sabha – Key updates you need to know|url=https://www.financialexpress.com/money/finance-minister-nirmala-sitharaman-introduces-modified-income-tax-bill-in-lok-sabha-3943107/|access-date=2025-08-11|website=The Financial Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 11 ఆగస్టు 2025: జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు 2025ను లోక్ సభ ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/lok-sabha-passes-sports-bill-sports-minister-mansukh-mandaviya-calls-it-single-biggest-sports-reform-since-independence/articleshow/123234971.cms|title=Lok Sabha passes sports bill; Sports Minister Mansukh Mandaviya calls it single biggest sports reform since independence|date=2025-08-11|work=The Times of India|access-date=2025-08-12|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lok-sabha-passes-national-sports-governance-bill/articleshow/123233850.cms?from=mdr|title=Lok Sabha passes National Sports Governance Bill|date=2025-08-11|work=The Economic Times|access-date=2025-08-12|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-11|title=National Sports Governance Bill 2025: BCCI escaping RTI Act and other key takeaways from landmark act|url=https://www.firstpost.com/sports/national-sports-governance-bill-2025-bcci-escaping-rti-act-and-other-key-takeaways-from-landmark-act-13923565.html|access-date=2025-08-12|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* 12 ఆగస్టు 2025: ''జాతీయ క్రీడా పాలన బిల్లు, 2025ను'' రాజ్యసభ ఆమోదించింది. 

== నిబంధనలు ==

=== నిర్వచనాలు ===
ఈ చట్టం ''జాతీయ క్రీడా సంస్థ'', ''జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'', ''జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'', నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్, ''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'', ''జాతీయ క్రీడా బోర్డు'', ''తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థ'', అనుబంధ విభాగం, అత్యుత్తమ ప్రతిభ కలిగిన క్రీడాకారులు, అంతర్జాతీయ చార్టర్లు, శాసనాలతో సహా కీలక పదాలను నిర్వచిస్తుంది. 

=== జాతీయ క్రీడా పాలక సంస్థలు ===
చట్టం యొక్క స్థాపన కోసం అందిస్తుంది:
* '''అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ'''చేత గుర్తించబడిన జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ,
* '''అంతర్జాతీయ పారాలింపిక్ కమిటీ'''చేత గుర్తించబడిన జాతీయ పారాలింపిక్స్ కమిటీ,
* ప్రతి  నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య''', 
* ప్రతి నిర్దేశించబడిన క్రీడకు '''ప్రాంతీయ క్రీడా సమాఖ్య'''.    

ప్రతి జాతీయ సంస్థ దాని సంబంధిత అంతర్జాతీయ సంస్థతో అనుబంధం కలిగి ఉండాలి, రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ విభాగాలను కలిగి ఉండాలి. ఇవి ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి (గరిష్టంగా 15 మంది సభ్యులు-కనీసం ఇద్దరు అత్యుత్తమ అర్హత కలిగిన క్రీడాకారులు, ఇద్దరు అథ్లెట్ ప్రతినిధులు, నలుగురు మహిళలతో ఓ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ ఉండాలి. ఎథిక్స్ కమిటీ, డిస్ప్యూట్ రిజల్యూషన్ కమిటీ,  అథ్లెట్ల కమిటీలను సృష్టించాలి. సభ్యుల వయస్సు, పదవీకాలంపై అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు లోబడి ఉండాలి. తప్పనిసరి కూలింగ్-ఆఫ్ వ్యవధితో వరుసగా మూడు పర్యాయాలకు  నిబంధనలు పరిమితం చేయబడ్డాయి.

=== జాతీయ క్రీడా బోర్డు (ఎన్. ఎస్. బి.) ===
క్రీడా సంస్థలకు అత్యున్నత గుర్తింపు, నియంత్రణ అధికారంగా ఎన్ఎస్బీని స్థాపించడానికి ఈ చట్టం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది. 

దీని విధులు:
* గుర్తింపును మంజూరు చేయడం, పునరుద్ధరించడం, నిలిపివేయడం లేదా రద్దు చేయడం,
* సంస్థలు, అనుబంధ సంస్థల రిజిస్టర్ను నిర్వహించడం,
* పరిపాలన, క్రీడాకారుల సంక్షేమం, నిధుల దుర్వినియోగం గురించి విచారణలు నిర్వహించడం,
* నీతి నియమాలు, సురక్షిత క్రీడా విధానాలకు మార్గదర్శకాలను జారీ చేయడం,
* గుర్తింపు నష్టం సందర్భాలలో తాత్కాలిక పరిపాలనా సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం,
* జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్ జాబితాను నిర్వహించడం.

గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు మాత్రమే కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు. ఎన్ఎస్బీ సభ్యులను సెర్చ్-కమ్-సెలక్షన్ కమిటీ సిఫారసు మేరకు నియమిస్తారు.

=== సురక్షితమైన క్రీడా విధానం, నియమనిబంధనలు ===
మహిళలు, మైనర్లు, ఇతర పాల్గొనేవారిని హాని కలిగించే వారి నుండి  రక్షించడానికి ఎన్. ఎస్. బి. సురక్షితమైన క్రీడా విధానాన్ని రూపొందించాలి. ప్రతి జాతీయ సంస్థ అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సమన్వయం చేయబడిన నీతి నియమావళిని అవలంబించాలి. ఇది ప్రవర్తన, సమగ్రత, రక్షణ ప్రమాణాలను నిర్ధారిస్తుంది.

=== హక్కులు, విధులు ===
గుర్తింపు పొందిన క్రీడా సంస్థలు:

* ప్రభుత్వ నిధులను పొందవచ్చు,
* చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి,
* వారి చట్టబద్ధమైన విధులకు సంబంధించి [[సమాచార హక్కు|సమాచార హక్కు చట్టం, 2005]] ప్రకారం ప్రభుత్వ అధికారులుగా పరిగణించబడతారు.

=== ఎన్నికలు ===
జాతీయ సంస్థలు, వాటి అనుబంధ సంస్థలలో న్యాయమైన ఎన్నికలను పర్యవేక్షించడానికి అనుభవజ్ఞులైన మాజీ ఎన్నికల అధికారులతో కూడిన జాతీయ క్రీడా ఎన్నికల ప్యానెల్‌ను కేంద్ర ప్రభుత్వం తెలియజేస్తుంది. రాష్ట్ర, జిల్లా అనుబంధ ఎన్నికల కోసం జాతీయ సంస్థలు కూడా ప్యానెల్లను నిర్వహించాలి.

=== జాతీయ క్రీడా ట్రిబ్యునల్ ===
ఈ చట్టం క్రింది వాటితో కూడిన ట్రిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది:

* ఛైర్పర్సన్ (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి లేదా హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి) 
* క్రీడలు, ప్రజా పరిపాలన లేదా న్యాయ నైపుణ్యం కలిగిన ఇద్దరు ప్రముఖ సభ్యులు.

ఇది అంతర్జాతీయ ఈవెంట్ అధికార పరిధి, అంతర్గత వివాదాలు, డోపింగ్ విషయాలు లేదా ఇతర సంస్థలకు కేటాయించిన విషయాలు మినహా క్రీడా వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది. అంతర్జాతీయ చట్టాలకు క్రీడా మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానానికి అప్పీల్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంటే తప్ప అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు ఉంటాయి.

=== జాతీయ పేర్లు, చిహ్నాల ఉపయోగం ===
తమ పేరు, లోగో లేదా కార్యకలాపాలలో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;ఇండియన్&quot;, &quot;నేషనల్&quot; లేదా జాతీయ గుర్తును ఉపయోగించే క్రీడా సంస్థలకు కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి అవసరం. భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న జట్లను మాత్రమే అధీకృత సంస్థలు రంగంలోకి దించవచ్చు.

=== ఇతరాలు ===
చట్టం:

* జాతీయ క్రీడా బోర్డు నిధిని సృష్టిస్తుంది,
* కంప్ట్రోలర్ &amp; ఆడిటర్ జనరల్ ద్వారా ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలు అవసరం,
* క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి, నియమాలను రూపొందించడానికి, మినహాయింపులను మంజూరు చేయడానికి, ఆదేశాలను జారీ చేయడానికి దేశీయ చట్టం, అంతర్జాతీయ శాసనాల మధ్య విభేదాలను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా
* [[భారత యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ|యువజన వ్యవహారాలు&amp; క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ]]
* ఆన్లైన్ గేమింగ్ చట్టం, 2025 యొక్క ప్రచారం, నియంత్రణ

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]
[[వర్గం:భారతదేశపు చట్టాలు]]
[[వర్గం:2025]]</text>
      <sha1>ll71li1a6igubjw6c7ee2z8fs65elx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జైవ్ (నృత్యం)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513181</id>
    <revision>
      <id>4980315</id>
      <timestamp>2026-10-13T13:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378678165|Jive (dance)]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="syj9qi9ig3ayqiqy1xnzagey8kxf59e" xml:space="preserve">
[[File:Jitterbugging_in_juke_joint_in_Memphis,_Tennessee_8c11028v.jpg|thumb| టెన్నెస్సీలోని మెంఫిస్‌లో ఒక జ్యూక్ జాయింట్‌లో జిగ్గర్‌జైవిన్, ఫంకిన్]]
'''జైవ్''' అనేది 1930ల ప్రారంభంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల నుండి ఉద్భవించిన ఒక [[నాట్యం|నృత్య]] శైలి. ఈ నృత్యం పేరు, 1930లలో ప్రసిద్ధ జాజ్ బ్యాండ్‌లీడర్, గాయకుడైన క్యాబ్ కల్లోవే ఒక నిఘంటువును ప్రచురించడం ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందిన ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ వాడుక భాష ఒక రూపం పేరు నుండి వచ్చింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sorene|first=Paul|date=2017-04-26|title=Cab Calloway's Hepster's Dictionary: A Guide To The Language Of Jive (1938)|url=https://flashbak.com/cab-calloways-hepsters-dictionary-a-guide-to-the-language-of-jive-1938-378657/|access-date=2020-08-02|website=Flashbak|language=en-US}}&lt;/ref&gt; పోటీ బాల్‌రూమ్ డ్యాన్స్‌లో, జైవ్‌ను తరచుగా (పొరపాటున) లాటిన్-ప్రేరేపిత బాల్‌రూమ్ డ్యాన్స్‌లతో కలిపి వర్గీకరిస్తారు, అయినప్పటికీ దాని మూలాలు లాటిన్ డ్యాన్స్ కంటే స్వింగ్ డ్యాన్స్‌పై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉన్నాయి.

== చరిత్ర ==
[[File:New_Style_Dancing_Arrives-_the_Introduction_of_the_Jive_Into_British_Dance_Halls,_1945_D23830.jpg|thumb| 1945లో ఒక బ్రిటిష్ డ్యాన్స్ హాల్‌లో జైవింగ్]]
1930లు, 1940లలో [[స్వింగ్ మ్యూజిక్|స్వింగ్ సంగీత]] కళాకారులకు, జైవ్ అనేది తేలికపాటి లేదా తెలివితక్కువ మాటలను సూచించే ఒక పదం. 

సుమారు 1940లో అమెరికన్ సైనికులు లిండీ హాప్, జిట్టర్‌బగ్ నృత్యాలను ఐరోపాకు తీసుకువచ్చారు, అక్కడ ఈ నృత్యం యువతలో త్వరగా ఆదరణ పొందింది. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఆ నృత్యానికి &quot;స్వింగ్&quot; అనే పదం అత్యంత సాధారణమైంది, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో &quot;జైవ్&quot; అనే పదాన్ని స్వీకరించారు. సాంకేతికతలోని వైవిధ్యాలు బూగీ-వూగీ, స్వింగ్ బూగీ వంటి శైలులకు దారితీశాయి, క్రమంగా UKలో &quot;జైవ్&quot; అనే పదం ఉద్భవించింది. &lt;ref&gt;Paul Bottomer. 1997. Black Dog &amp; Leventhal. page 157. {{ISBN|1-57912-049-0}}&lt;/ref&gt;


[[వర్గం:నృత్యం]]</text>
      <sha1>syj9qi9ig3ayqiqy1xnzagey8kxf59e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:Articles for deletion/Log/2026 October 13</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513182</id>
    <revision>
      <id>4980330</id>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Adding [[:Wikipedia:Articles for deletion/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]].</comment>
      <origin>4980330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="9p6k6tvgcm5yixevm75sblvnuc53n4j" xml:space="preserve">{{subst:AfD log}}
{{subst:afd3|pg=అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం}}</text>
      <sha1>9p6k6tvgcm5yixevm75sblvnuc53n4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:Articles for deletion/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513183</id>
    <revision>
      <id>4980331</id>
      <timestamp>2026-10-13T13:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>Creating AfD discussion page for [[:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]].</comment>
      <origin>4980331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="0fy45poseehnck9ic8dxn1b5de1yjkl" xml:space="preserve">===[[అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం]]===
{{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|?}}

:{{la|అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం}} – (&lt;includeonly&gt;[[వికీపీడియా:Articles for deletion/అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం|View AfD]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 అక్టోబరు 13#{{anchorencode:అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం}}|View log]]&lt;/noinclude&gt;{{int:dot-separator}} &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://toolserver.org/~snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:Articles_for_deletion/%E0%B0%85%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%82_3_-_%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A6%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%AA%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8_%E0%B0%97%E0%B1%8C%E0%B0%A1%E0%B1%8D_-_%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82,_%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%9F%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%AC%E0%B0%82,_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%82 Stats]&lt;/span&gt;)
:({{Find sources|అధ్యాయం 3 - సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ - బాల్యం, కుటుంబం, జీవితం}})
అక్షర భేదాలతో వ్యాసం ఉంది ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:26, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0fy45poseehnck9ic8dxn1b5de1yjkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:AfD debates</title>
    <ns>14</ns>
    <id>513184</id>
    <revision>
      <id>4980336</id>
      <timestamp>2026-10-13T13:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:తొలగింపు చర్చలు]]'</comment>
      <origin>4980336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="46xhgtv731fhg23b0wr5tq2f0yb6vhy" xml:space="preserve">[[వర్గం:తొలగింపు చర్చలు]]</text>
      <sha1>46xhgtv731fhg23b0wr5tq2f0yb6vhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సోడియం థియోపెంటల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513185</id>
    <revision>
      <id>4980343</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457184|Sodium_thiopental]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9281" sha1="8zuf5oaerdkbcgzhh6644nj41ua6tyj" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|verifiedrevid    =476993112
|drug_name        =Sodium_thiopental
|image            =Sodium thiopental.svg
|width            =150
|alt              =
|caption          =&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Pentothal, Sodium Pentothal, Trapanal, others
|synonyms         =Thiopental sodium,&lt;ref name=MTM2023/&gt; thiopental,&lt;ref name=BNF2023/&gt; thiopentone,&lt;ref name=Seth2009/&gt; truth serum
|IUPAC_name       =sodium 5-ethyl-5-pentan-2-yl-2-sulfanylidene-1,3-diazinane-4,6-dione

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Barbiturate]]&lt;ref name=MTM2023/&gt;
|pregnancy_AU     =D
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=Intravenous (most common), by mouth, rectal
|onset            =&lt; 45 sec&lt;ref name=Kos2004/&gt;
|duration_of_action=5–15 min&lt;ref name=Kos2004/&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|thiopental-sodium}}
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_BR         =B1
|legal_BR_comment =&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Anvisa |author-link=Brazilian Health Regulatory Agency |date=2023-03-31 |title=RDC Nº 784 - Listas de Substâncias Entorpecentes, Psicotrópicas, Precursoras e Outras sob Controle Especial |trans-title=Collegiate Board Resolution No. 784 - Lists of Narcotic, Psychotropic, Precursor, and Other Substances under Special Control|url=https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/resolucao-rdc-n-784-de-31-de-marco-de-2023-474904992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803143925/https://www.in.gov.br/en/web/dou/-/resolucao-rdc-n-784-de-31-de-marco-de-2023-474904992 |archive-date=2023-08-03 |access-date=2023-08-16 |publisher=[[Diário Oficial da União]] |language=pt-BR |publication-date=2023-04-04}}&lt;/ref&gt;
|legal_CA         =Schedule IV
|legal_UK         =Class B
|legal_US         =Schedule III
|legal_status     =
|licence_US       =
|licence_EU       =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =80%
|metabolism       =[[Liver]]
|metabolites      =[[Pentobarbital]], others
|elimination_half-life=5.5&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Russo H, Brès J, Duboin MP, Roquefeuil B | title = Pharmacokinetics of thiopental after single and multiple intravenous doses in critical care patients | journal = European Journal of Clinical Pharmacology | volume = 49 | issue = 1–2 | pages = 127–37 | year = 1995 | pmid = 8751034 | doi = 10.1007/BF00192371 | s2cid = 24285007 }}&lt;/ref&gt;–26 hours&lt;ref name=&quot;Pharmacokinetics and plasma binding&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Morgan DJ, Blackman GL, Paull JD, Wolf LJ | title = Pharmacokinetics and plasma binding of thiopental. II: Studies at cesarean section | journal = Anesthesiology | volume = 54 | issue = 6 | pages = 474–80 | date = June 1981 | pmid = 7235275 | doi = 10.1097/00000542-198106000-00006 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =11
|H                =17
|N                =2
|Na               =1
|O                =2
|S                =1
|SMILES           =[Na+].O=C1NC(=S)/N=C(/[O-])C1(C(C)CCC)CC
|StdInChI         =1S/C11H18N2O2S.Na/c1-4-6-7(3)11(5-2)8(14)12-10(16)13-9(11)15;/h7H,4-6H2,1-3H3,(H2,12,13,14,15,16);/q;+1/p-1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =AWLILQARPMWUHA-UHFFFAOYSA-M
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|chirality        =[[Racemic mixture]]
}}
'''థియోపెంటల్''' అని కూడా పిలువబడే సోడియం థియోపెంటాల్, ఇతరులలో ట్రాపనల్ అనే బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది ఒక సాధారణ మత్తుమందు.&lt;ref name=&quot;MTM2023&quot;&gt;{{Cite web|title=Thiopental|url=https://www.drugs.com/mtm/thiopental.html|website=Drugs.com|access-date=12 September 2023|archive-date=10 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230910024427/https://www.drugs.com/mtm/thiopental.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది గాలిని పీల్చుకునే వ్యక్తులలో అనస్థీషియా, స్థితి ఎపిలెప్టికస్, పెరిగిన ఇంట్రాక్రానియల్ ఒత్తిడి ప్రేరేపించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;BNF2023&quot;&gt;{{Cite web|title=Thiopental sodium|url=https://bnf.nice.org.uk/drugs/thiopental-sodium/|website=BNF|access-date=12 September 2023|archive-date=13 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913085052/https://www.nice.org.uk/bnf-uk-only|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇవ్వబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;BNF2023&quot; /&gt; ప్రారంభ సమయం 45 సెకన్ల కన్నా తక్కువ,  చర్య వ్యవధి సుమారు 5 నుండి 15 నిమిషాలు.&lt;ref name=&quot;Kos2004&quot;&gt;{{Cite book|last=Kost|first=Michael|title=Moderate Sedation/Analgesia: Core Competencies for Practice|date=2004|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780721603247|page=114|url=https://books.google.com/books?id=QMavPTjZwEkC&amp;pg=PA114|access-date=2023-09-12|archive-date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913085050/https://books.google.com/books?id=QMavPTjZwEkC&amp;pg=PA114}}&lt;/ref&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో శ్వాస ఆగిపోవడం, [[అరిథ్మియా|అరిథ్మియాస్]], గుండె సంకోచాలు తగ్గడం వంటివి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;BNF2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Seth2009&quot;&gt;{{Cite book|last=Seth|title=Textbook Of Pharmacology|date=2009|publisher=Elsevier India|isbn=9788131211588|page=SA111-PA14|url=https://books.google.com.pk/books?id=51ozlZRBvQwC&amp;pg=SA111-PA14|access-date=12 September 2023|archive-date=13 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913085051/https://books.google.com.pk/books?id=51ozlZRBvQwC&amp;pg=SA111-PA14}}&lt;/ref&gt;  [[అనాఫిలాక్సిస్]] సంభవించవచ్చు, అలాగే మృదువైన కణజాలంలోకి ఇంజెక్ట్ చేస్తే కణజాల మరణం సంభవించవచ్చు. దుర్వినియోగం అయ్యే ప్రమాదం మితంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;MTM2023&quot; /&gt;  ఉపయోగం తర్వాత [[తల్లిపాలు పట్టడం|తల్లిపాలు]] సంభవించవచ్చు. ఇది బార్బిట్యురేట్, మెదడు కార్యకలాపాలను మందగించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;MTM2023&quot; /&gt;

సోడియం థియోపెంటల్ 1934లో కనుగొనబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ravina|first=Enrique|title=The Evolution of Drug Discovery: From Traditional Medicines to Modern Drugs|date=2011|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527326693|page=35|url=https://books.google.com.pk/books?id=iDNy0XxGqT8C&amp;pg=PA35|access-date=12 September 2023|archive-date=13 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913085051/https://books.google.com.pk/books?id=iDNy0XxGqT8C&amp;pg=PA35}}&lt;/ref&gt; ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ [[ప్రొపోఫోల్|ప్రోపోఫోల్]] కు ప్రత్యామ్నాయంగా అవసరమైన ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO23rd&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది 2011 నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో విక్రయించబడలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mason|first=Keira|title=Pediatric Sedation Outside of the Operating Room: A Multispecialty International Collaboration|date=2021|publisher=Springer Nature|isbn=9783030584061|url=https://books.google.com/books?id=9T4pEAAAQBAJ&amp;pg=PA650|access-date=12 September 2023|archive-date=13 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913085051/https://books.google.com/books?id=9T4pEAAAQBAJ&amp;pg=PA650}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2023 నాటికి 500 mg సీసా NHS సుమారు £6 ఖర్చు అవుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thiopental sodium Medicinal forms|url=https://bnf.nice.org.uk/drugs/thiopental-sodium/medicinal-forms/|website=BNF|access-date=12 September 2023|archive-date=13 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913085053/https://www.nice.org.uk/bnf-uk-only|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>8zuf5oaerdkbcgzhh6644nj41ua6tyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>క్లైడోక్రానియల్ డైసోస్టోసిస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513186</id>
    <revision>
      <id>4980344</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501245|Cleidocranial_dysostosis]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8080" sha1="1sc3is2c834j0cag5bt6lf22ory735p" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Cleidocranial dysostosis
|synonym          =Cleidocranial dysplasia,&lt;ref name=NIH2008/&gt; Marie-Sainton syndrome,&lt;ref name=NIH2008/&gt; mutational dysostosis
|image            =Cleidocranial dysplasia face and shoulders.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Facial and forehead changes along with increased mobility of the shoulder girdles
|pronounce        =
|specialty        =[[Medical genetics]]
|symptoms         =Missing [[collarbone]], prominent forehead, flat nose, shorter&lt;ref name=NIH2008/&gt;
|complications    =
|onset            =Present at birth&lt;ref name=Yo2002/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =Genetic ([[RUNX2]] gene)&lt;ref name=NIH2008/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Based on symptoms and [[X-ray|X-rays]], confirmed by [[genetic testing]]&lt;ref name=GARD2016/&gt;
|differential     =[[Mandibuloacral dysplasia]], [[pyknodysostosis]], [[osteogenesis imperfecta]], [[Hajdu–Cheney syndrome|Hajdu-Cheney syndrome]]&lt;ref name=NORD2004/&gt;
|prevention       =
|treatment        =[[Symptomatic treatment|Supportive care]]&lt;ref name=NORD2004/&gt;
|medication       =
|prognosis        =Normal life expectancy&lt;ref name=Yo2002/&gt;
|frequency        =One per million people&lt;ref name=NIH2008/&gt;
|deaths           =
}}క్లైడోక్రానియల్ డైస్ప్లాసియా అని కూడా పిలువబడే క్లైడోకరానియల్ డైసోస్టోసిస్ (CCD) అనేది [[పుట్టుకతో వచ్చే లోపం]], ఇది ఎక్కువగా [[ఎముక|ఎముకలు]], దంతాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot;&gt;{{Cite web|title=cleidocranial dysplasia|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/cleidocranial-dysplasia|website=GHR|access-date=2 October 2016|date=January 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003110836/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/cleidocranial-dysplasia|archive-date=3 October 2016}}&lt;/ref&gt; కాలర్బోన్లు సాధారణంగా పేలవంగా అభివృద్ధి చెందుతాయి లేదా ఉండవు, ఇది భుజాలను దగ్గరగా తీసుకురావడానికి అనుమతిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; [[కపాలం|పుర్రె]] ముందు భాగం తరచుగా తరువాత వరకు మూసివేయబడదు,  ప్రభావితమైనవి తరచుగా సగటు కంటే తక్కువగా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; ఇతర లక్షణాలలో ప్రముఖ నుదిటి, విశాలమైన కళ్ళు, అసాధారణ దంతాలు, చదునైన ముక్కు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; లక్షణాలు వ్యక్తుల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి, అయితే తెలివితేటలు సాధారణంగా ప్రభావితం కావు.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt;

ఈ పరిస్థితి ఒక వ్యక్తి తల్లిదండ్రుల నుండి వారసత్వంగా వస్తుంది లేదా కొత్త [[ఉత్పరివర్తనము|మ్యుటేషన్]] గా సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; ఇది ఆటోసోమల్ ఆధిపత్య పద్ధతిలో వారసత్వంగా లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; ఇది ఎముక నిర్మాణంలో పాల్గొన్న RUNX2 జన్యువులో లోపం కారణంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; జన్యుపరమైన పరీక్ష ద్వారా నిర్ధారణతో లక్షణాలు, ఎక్స్-రేల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడుతుంది..&lt;ref name=&quot;GARD2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Cleidocranial dysplasia|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6118/cleidocranial-dysplasia|website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|access-date=29 October 2017|language=en|date=2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128172018/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6118/cleidocranial-dysplasia|archive-date=28 January 2017}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి లక్షణాలను కలిగించే ఇతర పరిస్థితులలో మాండిబులోఆక్రల్ డిస్ప్లాసియా, పైనోడిసోస్టోసిస్, [[ఆస్టియోజెనిసిస్ ఇంపెర్ఫెక్టా]], హాజ్డు-చెనీ సిండ్రోమ్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;NORD2004&quot;&gt;{{Cite web|title=Cleidocranial Dysplasia|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/cleidocranial-dysplasia/|website=NORD|access-date=2 October 2016|date=2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003110119/https://rarediseases.org/rare-diseases/cleidocranial-dysplasia/|archive-date=3 October 2016}}&lt;/ref&gt;

చికిత్సలో పుర్రె, దంత సంరక్షణను రక్షించే పరికరం వంటి సహాయక చర్యలు ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NORD2004&quot; /&gt; కొన్ని ఎముక అసాధారణతలను సరిచేయడానికి శస్త్రచికిత్స చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GARD2016&quot; /&gt; జీవన కాలపు అంచనా సాధారణంగా సాధారణం.&lt;ref name=&quot;Yo2002&quot;&gt;{{Cite book|last=Young|first=Ian D.|title=Genetics for Orthopedic Surgeons: The Molecular Genetic Basis of Orthopedic Disorders|date=2002|publisher=Remedica|isbn=9781901346428|page=92|url=https://books.google.com/books?id=QyVsI5b2zJoC&amp;pg=PT52|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235838/https://books.google.ca/books?id=QyVsI5b2zJoC&amp;pg=PT52|archive-date=2016-11-03}}&lt;/ref&gt;

ఇది ప్రతి మిలియన్ జనాభాకు ఒకరిని ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2008&quot; /&gt; పురుషులు, స్త్రీలు సమానంగా సాధారణంగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;NORD2004&quot; /&gt; ఈ పరిస్థితి యొక్క ఆధునిక వివరణలు కనీసం 1896 నాటివి.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Epstein|first=Charles J.|last2=Erickson|first2=Robert P.|last3=Wynshaw-Boris|first3=Anthony Joseph|title=Inborn Errors of Development: The Molecular Basis of Clinical Disorders of Morphogenesis|date=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195145021|page=333|url=https://books.google.com/books?id=wGoj9RtTcVIC&amp;pg=PA333|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003185126/https://books.google.ca/books?id=wGoj9RtTcVIC&amp;pg=PA333|archive-date=2016-10-03}}&lt;/ref&gt; ఈ పదం ''క్లైడో'' అంటే కాలర్బోన్, గ్రీకు κρανιθς అంటే పుర్రె, ''డైసోస్టోసిస్'' అంటే అసాధారణ ఎముక ఏర్పడటం నుండి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cleidocranial Dysostosis|url=https://www.ucsfbenioffchildrens.org/conditions/cleidocranial_dysostosis/|website=UCSF Benioff Children's Hospital|access-date=2 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029030134/https://www.ucsfbenioffchildrens.org/conditions/cleidocranial_dysostosis/|archive-date=29 October 2016}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>1sc3is2c834j0cag5bt6lf22ory735p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎనెసెఫాలీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513187</id>
    <revision>
      <id>4980345</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500347|Anencephaly]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="15d3g0i0623uiiexkw0fkul7npacsjd" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Anencephaly
|synonym          =
|image            =Anencephaly-web.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Illustration of an anencephalic fetus
|pronounce        =
|specialty        =[[Medical genetics]]; [[pediatrics]]
|symptoms         =[[Blind]], [[deaf]], [[unconscious]], unable to feel pain&lt;ref name=NINDS2020/&gt;
|complications    =
|onset            =[[Animal embryonic development|Embryonic development]]&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =
|risks            =[[Folate deficiency]], [[antiepileptic medication]], [[diabetes]], excessive [[vitamin A]], [[hyperthermia]] during pregnancy&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|diagnosis        ='''Before birth''': Suspected based on high levels of [[alpha fetoprotein]] in the mother, confirmed by [[ultrasound]]&lt;ref name=Stat2020/&gt;&lt;br&gt;'''After birth''': [[Physical examination|Examination]]&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|differential     =
|prevention       =[[Folate|Folic acid]] supplementation&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|treatment        =[[Symptomatic treatment|Supportive care]]&lt;ref name=NINDS2020/&gt;
|medication       =
|prognosis        =Extremely poor&lt;ref name=NINDS2020/&gt;
|frequency        =1 in 7,500 births (USA)&lt;ref name=NORD2020/&gt;
|deaths           =
}}ప్రారంభ అభివృద్ధి సమయంలో సమస్యల ఫలితంగా [[మెదడు]]. [[కపాలం|పుర్రె]] ఎక్కువ భాగం లేకపోవడం అనెన్సిఫాలీ. ఈ పరిస్థితి ఉన్న పిల్లలు గుడ్డి, [[చెవుడు|చెవిటి]], అపస్మారక స్థితి ఉంటారు. నొప్పిని అనుభవించలేరు.&lt;ref name=&quot;NINDS2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Anencephaly Information Page {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/all-disorders/anencephaly-information-page|website=www.ninds.nih.gov|access-date=10 January 2021|archive-date=9 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109023743/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Anencephaly-Information-Page|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109023743/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Anencephaly-Information-Page|date=9 January 2021}}&lt;/ref&gt; [[శ్వాస]] తీసుకోవడం. ధ్వని లేదా స్పర్శకు ప్రతిస్పందనలు వంటి ప్రతిచర్యలు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NINDS2020&quot; /&gt;

ఇది ఫోలేట్ లోపం, యాంటిపైలెప్టిక్ మందులు, మధుమేహం, అధిక [[విటమిన్ ఎ]], గర్భధారణ సమయంలో హైపర్థెర్మియా సహా అనేక కారణాల వల్ల సంభవిస్తుందని నమ్ముతారు. ఇది ఒక రకమైన న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపం.&lt;ref name=Stat2020&gt;{{cite journal |last1=Tafuri |first1=SM |last2=Lui |first2=F |title=Embryology, Anencephaly |date=January 2020 |pmid=31424828|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt; అంతర్లీన యంత్రాంగం నాడీ గొట్టం తల చివర మూసివేత వైఫల్యం కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;NINDS2020&quot; /&gt; తల్లిలో అధిక స్థాయి ఆల్ఫా ఫెటోప్రొటీన్ ఆధారంగా పుట్టుకకు ముందు రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడవచ్చు, [[అతిధ్వనులు|అల్ట్రాసౌండ్]] ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.&lt;ref name=Stat2020 /&gt;

[[ఫోలిక్ ఆమ్లం]] అనుబంధం ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది. వీలైతే, మూర్ఛ నిరోధక మందులు, వాల్ప్రోయేట్ ను గర్భధారణ సమయంలో నివారించాలి.&lt;ref name=Stat2020 /&gt; చికిత్సలో సహాయక సంరక్షణ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NINDS2020&quot; /&gt; శిశువు సజీవంగా జన్మించినట్లయితే, చాలా మంది పుట్టిన కొన్ని గంటల్లో లేదా రోజుల్లోనే చనిపోతారు.&lt;ref name=&quot;NINDS2020&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 7,500 జననలలో 1 ప్రభావితం చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;NORD2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Anencephaly|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/anencephaly/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=10 January 2021|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123214707/https://rarediseases.org/rare-diseases/anencephaly/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123214707/https://rarediseases.org/rare-diseases/anencephaly/|date=23 November 2020}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>15d3g0i0623uiiexkw0fkul7npacsjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రెట్ సిండ్రోమ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513188</id>
    <revision>
      <id>4980346</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457318|Rett_syndrome]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8929" sha1="lgmv9fqytcn23ure18aw3ber59y29y8" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Rett syndrome
|synonym          =Cerebroatrophic hyperammonemia;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Handbook of Pediatric Neuropsychology|first=Andrew S.|last= Davis|date=25 October 2010|url={{google books|id=SU9-LSh4HgcC|pg=PT703|plainurl=yes}}
|publisher        =[[Springer Publishing Company]]
|isbn             =978-0826157362
|quote            =Rett initially called this syndrome cerebroaatrophic hyperammonemia, but the elevated ammonia levels in the bloodstream were later found to be only rarely associated with this condition (can Acker, Loncola, &amp; Can Acker, 2005).
|url-status       =live
|archive-url      =https://web.archive.org/web/20171105195823/https://books.google.com/books?id=SU9-LSh4HgcC&amp;pg=PT703
|archive-date     =5 November 2017}}&lt;/ref&gt; autism, dementia, ataxia, and loss of purposeful hand use syndrome&lt;ref&gt;{{cite web |title=MeSH Browser |url=https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D015518 |website=meshb.nlm.nih.gov |access-date=22 October 2019 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204072904/https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D015518 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204072904/https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D015518 |date=4 December 2020 }}&lt;/ref&gt;
|image            =Rett Girl Smiling.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =A girl with Rett Syndrome smiling at the camera
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]], [[pediatrics]]
|symptoms         =Impairments in language and coordination, and repetitive movements, slower growth, [[microcephaly|smaller head]]&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|complications    =[[Epileptic seizure|Seizures]], [[scoliosis]], [[sleeping problems]]&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|onset            =After 6–18 months of age&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|duration         =Lifelong&lt;ref name=NIH2017/&gt;
|types            =
|causes           =Mutation in the [[MECP2]] gene&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Based on symptoms, [[genetic testing]]&lt;ref name=NIH2017/&gt;
|differential     =[[Angelman syndrome]], [[autism]], [[cerebral palsy]], various [[Neurodegeneration|neurodegenerative disorder]]s&lt;ref name=NORD2015&gt;{{cite web|title=Rett Syndrome|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/rett-syndrome/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=14 October 2017|date=2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219085529/https://rarediseases.org/rare-diseases/rett-syndrome/|archive-date=19 February 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170219085529/https://rarediseases.org/rare-diseases/rett-syndrome/ |date=19 February 2017 }}&lt;/ref&gt;
|prevention       =
|treatment        =[[Special education]], physiotherapy, braces&lt;ref name=NIH2017/&gt;
|medication       =[[Anticonvulsant]]s&lt;ref name=NIH2017/&gt;
|prognosis        =Life expectancy for many is middle age.&lt;ref name=NIH2017/&gt;
|frequency        =1 in 8,500 females&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|deaths           =
}}

'''రెట్ సిండ్రోమ్''' (RTT) అనేది ఒక జన్యు రుగ్మత, ఇది సాధారణంగా మహిళల్లో 6-18 నెలల వయస్సు తర్వాత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot;&gt;{{Cite web|title=Rett syndrome|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/rett-syndrome|website=Genetics Home Reference|access-date=14 October 2017|language=en|date=December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014183826/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/rett-syndrome|archive-date=14 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014183826/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/rett-syndrome|date=14 October 2017}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు భాష, సమన్వయ, పునరావృత కదలికలలో బలహీనతలు.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; ప్రభావితమైన వారికి తరచుగా నెమ్మదిగా పెరుగుదల, నడవడానికి ఇబ్బంది,  చిన్న తల పరిమాణం ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot;&gt;{{Cite web|title=Rett Syndrome Fact Sheet|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Rett-Syndrome-Fact-Sheet|website=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|access-date=14 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014183306/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Rett-Syndrome-Fact-Sheet|archive-date=14 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014183306/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Rett-Syndrome-Fact-Sheet|date=14 October 2017}}&lt;/ref&gt; రెట్ సిండ్రోమ్ సంక్లిష్టతలలో మూర్ఛలు, [[పార్శ్వగూని]], నిద్ర సమస్యలు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; అయితే, పరిస్థితి తీవ్రత మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt;

రెట్ సిండ్రోమ్ అనేది X క్రోమోజోమ్ MECP2 జన్యువులో జన్యు పరివర్తన కారణంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt; ఇది దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ఒక కొత్త మ్యుటేషన్గా సంభవిస్తుంది, ఒక శాతం కంటే తక్కువ కేసులు ఒక వ్యక్తి యొక్క తల్లిదండ్రుల నుండి వారసత్వంగా వస్తాయి.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt; ఇది దాదాపు ప్రత్యేకంగా బాలికలలో సంభవిస్తుంది ఇలాంటి మ్యుటేషన్ ఉన్న బాలురు సాధారణంగా పుట్టిన వెంటనే మరణిస్తారు.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt; రోగనిర్ధారణ అనేది లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జన్యు పరీక్ష నిర్ధారించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt;

రెట్ సిండ్రోమ్కు తెలిసిన నివారణ లేదు.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt;  చికిత్స అనేది లక్షణాలను మెరుగుపరచడానికి ఉద్దేశించబడింది.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt;  మూర్ఛలకు సహాయపడటానికి యాంటికాన్వల్సెంట్స్ ఉపయోగించవచ్చు. ప్రత్యేక విద్య, [[ఫిజియోథెరపీ]], కలుపులు కూడా ఉపయోగపడతాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt;  ఈ పరిస్థితి ఉన్నవారిలో చాలా మంది మధ్య వయస్సు వరకు జీవిస్తారు.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt;

ఈ పరిస్థితి 8,500 మంది మహిళల్లో 1 మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; దీనిని మొదటిసారిగా 1966లో ఆస్ట్రియన్ పీడియాట్రిషియన్ ఆండ్రియాస్ రెట్ వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;NIH2017&quot; /&gt; ఆయన రచనలు జర్మన్ భాషలో ఉన్నందున, అవి ఆంగ్లం మాట్లాడే ప్రపంచంలో విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందలేదు.&lt;ref name=&quot;Per2013&quot;&gt;{{Cite journal |last=Percy |first=Alan |date=January 2014 |title=The American History of Rett Syndrome |journal=Pediatric Neurology |volume=50 |issue=1 |pages=1–3 |doi=10.1016/j.pediatrneurol.2013.08.018|pmid=24200039 |pmc=3874243}}&lt;/ref&gt; స్వీడిష్ శిశువైద్యుడు బెంగ్ట్ హాగ్బర్గ్ 1983లో ఒక ఆంగ్ల కథనాన్ని ప్రచురించి, ఈ పరిస్థితికి రెట్ పేరు పెట్టారు. 1999లో, లెబనీస్-అమెరికన్ వైద్యురాలు హుదా జోగ్బీ ఈ పరిస్థితికి కారణమయ్యే ఉత్పరివర్తనాన్ని కనుగొన్నారు.&lt;ref name=&quot;Per2013&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>lgmv9fqytcn23ure18aw3ber59y29y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పరిధీయ నరాలవ్యాధి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513189</id>
    <revision>
      <id>4980348</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504259|Peripheral_neuropathy]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8900" sha1="knmokp5sbyxidwlhw0qf8yts6f9y5ca" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Peripheral neuropathy
|synonym          =
|image            =Vasculitic neuropathy - plastics - intermed mag.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =[[Micrograph]] showing a [[vasculitis|vasculitic]] peripheral neuropathy; [[Histology#Alternative techniques|plastic embedded]]; [[Toluidine blue|Toluidine blue stain]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Neurology]]
|symptoms         ='''Sensory''': Numbness, [[neuropathic pain]], poor balance&lt;ref name=NIH2023/&gt;&lt;br&gt;'''Motor''': Muscle weakness, [[fasciculation|twitching]], [[muscle atrophy|muscle shinking]]&lt;ref name=NIH2023/&gt;&lt;br&gt;'''Autonomic''': Trouble with heat, [[excess sweating]], trouble swallowing&lt;ref name=NIH2023/&gt;
|complications    =
|onset            =
|duration         =
|types            =Predominantly sensory, predominantly motor, sensory-motor, and [[autonomic neuropathy]]&lt;ref name=NIH2023/&gt;
|causes           =[[Diabetic neuropathy]], [[alcoholic neuropathy]], [[Guillain–Barré syndrome|Guillain-Barré syndrome]], [[carpal tunnel syndrome]], [[meralgia paresthetica]], [[complex regional pain syndrome]], injury, poor blood flow, [[autoimmune]], kidney or liver problems, [[vitamin B12 deficiency]], [[paraneoplastic syndromes]], certain medications including [[chemotherapy]], [[genetic disorder|genetics]], [[shingles]], [[Lyme disease]], [[HIV/AIDS]], unclear&lt;ref name=NIH2023/&gt;&lt;ref name=AFP2020/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Based on symptoms, [[physical examination|examination]], and blood tests&lt;ref name=NIH2023/&gt;
|differential     =
|prevention       =
|treatment        =Based on underlying cause, [[nortriptyline]], [[duloxetine]], [[gabapentin]]&lt;ref name=NIH2023/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =1 to 7% of people&lt;ref name=AFP2020/&gt;
|deaths           =
}}
'''పరిధీయ '''నరాలవ్యాధి'''''', కొన్నిసార్లు న్యూరోపతిగా కుదించబడుతుంది, ఇది పరిధీయ నరములకు నష్టం కలిగిస్తుంది, అంటే [[మెదడు]], వెన్నుపామును మిగిలిన శరీరానికి అనుసంధానించే [[నాడి|నరాలు]].&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot;&gt;{{Cite web|title=Peripheral Neuropathy|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/peripheral-neuropathy|website=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|access-date=23 September 2023|language=en|archive-date=26 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230826074630/https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/peripheral-neuropathy|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230826074630/https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/peripheral-neuropathy|date=26 August 2023}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు ఇందులో పాలుపంచుకున్న నరాల రకంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt; ఇందులో కండరాల బలహీనత, మెలితిప్పడం లేదా కుంచించుకుపోవడం, నరాలవ్యాధి నొప్పి లేదా పేలవమైన సమతుల్యత లేదా వేడిని ఎదుర్కోవడం, అధిక చెమట పట్టడం లేదా మింగడంలో ఇబ్బంది ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt; ప్రారంభం రోజుల నుండి సంవత్సరాల వరకు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt; ఇది తరచుగా దిగువ కాళ్ళు, చేతులతో ప్రారంభమవుతుంది.

సాధారణ రకాలు [[డయాబెటిక్ న్యూరోపతి]], ఆల్కహాలిక్ న్యూరోపతి (మద్యపాన నరాలవ్యాధి), [[గులియన్-బార్రే సిండ్రోమ్]], కార్పల్ టన్నెల్ సిండ్రోమ్ (కార్పల్ టనెల్ సిండ్రోమ్స్), మెరాల్జియా పారెస్థెటిక, కాంప్లెక్స్ రీజినల్ పెయిన్ సిండ్రోమ్.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt; ఇతర కారణాలలో గాయం, పేలవమైన రక్త ప్రవాహం, స్వయం ప్రతిరక్షక, మూత్రపిండ లేదా కాలేయ సమస్యలు, విటమిన్ బి 12 లోపం, విటమిన్ బి 6 లోపం, పారానోప్లాస్టిక్ సిండ్రోమ్స్, కీమోథెరపీ, జన్యుశాస్త్రం, షింగిల్స్, [[లైమ్ వ్యాధి]],  [[ఎయిడ్స్|హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్]] సహా కొన్ని మందులు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;&lt;ref name=AFP2020&gt;{{cite journal |last1=Castelli |first1=G |last2=Desai |first2=KM |last3=Cantone |first3=RE |title=Peripheral Neuropathy: Evaluation and Differential Diagnosis. |journal=American family physician |date=15 December 2020 |volume=102 |issue=12 |pages=732-739 |pmid=33320513}}&lt;/ref&gt; రోగ నిర్ధారణ అనేది లక్షణాలు, పరీక్ష ఆధారంగా జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt; రక్త పరీక్షలు సాధారణంగా మధుమేహం, విటమిన్లు, కాలేయం, థైరాయిడ్, మూత్రపిండాల పనితీరు కోసం జరుగుతాయి, అయితే అసాధారణ ప్రోటీన్ల కోసం పరీక్షలు కూడా చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;&lt;ref name=AFP2020 /&gt; ఇతర పరీక్షలలో నరాల ప్రసరణ వేగం, ఎలెక్ట్రోమియోగ్రఫీ లేదా నరాల బయాప్సీ ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;

అంతర్లీన కారణం పరిష్కరించగలిగితే, కాలక్రమేణా రికవరీ జరగవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;  ధూమపానం ఆపడం, వ్యాయామం, రక్తంలో చక్కెర నియంత్రణ వంటి ఇతర చర్యలు సహాయపడతాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;  [[ప్రిడ్నిసోన్]], [[సిక్లోస్పోరిన్|సైక్లోస్పోరిన్]] లేదా అజాథియోప్రిన్ వంటి మందులతో ఆటో ఇమ్యూన్ కేసులు మెరుగుపడవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;  కొన్ని సందర్భాల్లో ప్లాస్మాఫెరెసిస్ కూడా సహాయపడవచ్చు. నొప్పిని మెరుగుపరచడానికి మందులలో నార్ట్రిప్టిలిన్, [[డులోక్సెటైన్]] లేదా [[గాబాపెంటిన్]] ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2023&quot; /&gt;

పరిధీయ నరాలవ్యాధి 1 నుండి 7% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది. డయాబెటిస్ ఉన్నవారిలో సగం మంది వరకు ఇందులో ఉన్నారు.&lt;ref name=AFP2020 /&gt; ఇది 50 ఏళ్ల వయస్సులో మరింత సాధారణం అవుతుంది.&lt;ref name=AFP2020 /&gt; ఈ పరిస్థితి స్పష్టమైన వివరణలు 1880 నాటివి జోసెఫ్ జూల్స్ డెజెరిన్ చే ఇవ్వబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ouvrier|first=Robert A.|last2=Ouvrier|first2=Robert|last3=Mcleod|first3=J. G.|last4=Pollard|first4=J. D.|title=Peripheral Neuropathy in Childhood|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-898683-17-9|chapter=1. Historical perspective: overview of paediatric aspects of the neuropathies|page=1|chapter-url=https://books.google.ca/books?id=dOeLTJ-_60oC&amp;pg=PA1|access-date=23 September 2023|language=en|archive-date=20 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020150324/https://books.google.ca/books?id=dOeLTJ-_60oC&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>knmokp5sbyxidwlhw0qf8yts6f9y5ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్లెఫరైటిస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513190</id>
    <revision>
      <id>4980350</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500737|Blepharitis]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="ev7o6yd9jew522v5miqb8furabokxxy" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Blepharitis
|synonym          =
|image            =Anterior_Blepharitis.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Scaling and debris at the margin of the eyelid
|pronounce        ={{IPAc-en|b|l|ɛ|f|ə|ˈ|r|aɪ|t|ᵻ|s}} {{respell|BLEF|ər|EYE|tis}}
|specialty        =[[Ophthalmology]]
|symptoms         =Red, itchy, and crusty eyelids&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|complications    =[[Corneal ulcer]]s&lt;ref name=Stat2022/&gt;
|onset            =
|duration         =Usually long term&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|types            =Anterior, posterior&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|causes           =
|risks            =[[Dandruff]], [[rosacea]], oily skin, [[allergies]]&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|diagnosis        =[[Eye examination|Eye exam]]&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|differential     =[[Stye]], [[chalazion]], [[dry eye]]&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|prevention       =
|treatment        =Regular cleaning of the eyelids&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|medication       =[[Antibiotic]] or [[steroid]] [[eye drops]]&lt;ref name=NIH2022/&gt;
|prognosis        =Generally good&lt;ref name=Stat2022/&gt;
|frequency        =Common (1% per year)&lt;ref name=NIH2022/&gt;&lt;ref name=Stat2022/&gt;
|deaths           =
}}బ్లెఫరిటిస్ అనేది కనురెప్పల అంచు యొక్క వాపు దారితీసే కంటి పరిస్థితి.&lt;ref name=&quot;Stat2022&quot;&gt;{{Cite web|last=Eberhardt|first=Mary|last2=Rammohan|first2=Guhan|title=Blepharitis|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459305/|website=StatPearls|publisher=StatPearls Publishing|access-date=10 February 2022|date=2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210133154/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459305/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు సాధారణంగా ఎరుపు, దురద, క్రస్టీ కనురెప్పలు ఉంటాయి..&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot;&gt;{{Cite web|title=Blepharitis {{!}} National Eye Institute|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/blepharitis|website=www.nei.nih.gov|access-date=10 February 2022|archive-date=23 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223035022/https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/blepharitis|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇతర లక్షణాలలో కళ్ళకు చికాకు, కనురెప్పలు వాపు, కళ్ళు పొడిబారడం వంటివి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; సమస్యలలో తప్పు దిశలో పెరిగే వెంట్రుకలు, కార్నియల్ అల్సర్లు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stat2022&quot; /&gt;

ప్రమాద కారకాలలో [[చుండ్రు]], [[రోసేసియా]], జిడ్డుగల చర్మం, [[అలర్జీ|అలెర్జీలు]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; అంతర్లీన యంత్రాంగం తరచుగా బ్యాక్టీరియా యొక్క అధిక పెరుగుదలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఇది అంటువ్యాధి కాదు.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; రెండు ప్రధాన రకాలు ఉన్నాయిః పూర్వ, పృష్ఠ.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; కంటి పరీక్ష ద్వారా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది..&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt;

చికిత్స సాధారణంగా కనురెప్పలను క్రమం తప్పకుండా శుభ్రపరచడం ద్వారా జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; వెచ్చని నీరు, బేబీ షాంపూ ఉపయోగించి దీనిని చేయవచ్చు..&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; అప్పుడప్పుడు యాంటీబయాటిక్ లేదా [[స్టెరాయిడ్]] కంటి చుక్కలను ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; ఫలితాలు సాధారణంగా మంచివి అయినప్పటికీ, పరిస్థితి తరచుగా దీర్ఘకాలికంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt;

బ్లెఫరిటిస్ అనేది ఒక సాధారణ కంటి పరిస్థితి.&lt;ref name=&quot;NIH2022&quot; /&gt; సుమారు 1% మంది ప్రజలు సంవత్సరానికి ప్రభావితమవుతారని అంచనా.&lt;ref name=&quot;Stat2022&quot; /&gt; ఇది 50 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Stat2022&quot; /&gt; పురుషుల కంటే స్త్రీలు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;Stat2022&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్లో కంటి నిపుణులు చూసిన వారిలో 40% మందికి బ్లెఫరిటిస్ సంకేతాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EyeWiki&quot;&gt;{{Cite web|url=http://eyewiki.aao.org/Blepharitis|title=Blepharitis|date=November 27, 2014|access-date=February 8, 2022|archive-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203054539/https://eyewiki.aao.org/Blepharitis|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>ev7o6yd9jew522v5miqb8furabokxxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హిడ్రాడెనిటిస్ సుపురాటివా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513191</id>
    <revision>
      <id>4980351</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502478|Hidradenitis_suppurativa]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9122" sha1="gpv6rs3s1q07wc7arrrwzo3nb2pt0cv" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Hidradenitis suppurativa
|synonym          =Fox den disease,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Orphanet: NON RARE IN EUROPE: Hidradenitis suppurativa |url=https://www.orpha.net/en/disease/detail/387 |website=www.orpha.net |access-date=13 March 2024 |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314073822/https://www.orpha.net/en/disease/detail/387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; acne inversa, apocrine acne, Verneuil's disease, Velpeau’s disease&lt;ref name=NORD2012/&gt;
|image            =Hidradenitis suppurativa (stage II) in axilla.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Hidradenitis suppurativa (stage II) in the left armpit.
|pronounce        =
|specialty        =[[Dermatology]]
|symptoms         =Multiple inflamed and swollen skin [[abscess|abscesses]]&lt;ref name=Andrew2020/&gt;
|complications    =
|onset            =Young adulthood&lt;ref name=NEJM2012/&gt;
|duration         =Long-term&lt;ref name=NEJM2012/&gt;
|types            =Stage I, II, III&lt;ref name=NORD2012/&gt;
|causes           =Unknown&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Based on symptoms&lt;ref name=NEJM2012/&gt;
|differential     =[[Acne]], [[acne conglobata]], [[pilonidal cysts]]&lt;ref name=NEJM2012/&gt;
|prevention       =
|treatment        =Warm baths, [[laser therapy]], surgery&lt;ref name=NEJM2012/&gt;&lt;ref name=GARD2017/&gt;
|medication       =[[Antibiotic|Antibiotics]], [[immunosuppressive medication]]&lt;ref name=NEJM2012/&gt;
|prognosis        =
|frequency        =1–4% of people&lt;ref name=NEJM2012/&gt;&lt;ref name=GHR2013/&gt;
|deaths           =Rare&lt;ref name=NORD2012/&gt;
}}

'''హిడ్రాడెనిటిస్ సుపురాటివా''' (హెచ్ఎస్) ను '''మొటిమల ఇన్వర్సా''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది పునరావృత ఎర్రబడిన, వాపు గడ్డలు సంభవించడం ద్వారా వర్గీకరించబడిన దీర్ఘకాలిక చర్మ వ్యాధి.&lt;ref name=&quot;Andrew2020&quot;&gt;{{Cite book|last=James|first=William D.|last2=Elston|first2=Dirk|last3=Treat|first3=James R.|last4=Rosenbach|first4=Misha A.|last5=Neuhaus|first5=Isaac|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-323-54753-6|pages=242-244|edition=13th|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UEaEDwAAQBAJ&amp;pg=PA242|language=en|chapter=13. Acne|access-date=24 April 2023|archive-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424145825/https://books.google.com/books?id=UEaEDwAAQBAJ&amp;pg=PA242}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot;&gt;{{Cite web|title=Hidradenitis suppurativa|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/hidradenitis-suppurativa|website=Genetics Home Reference|access-date=27 October 2017|language=en|date=December 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905190522/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/hidradenitis-suppurativa|archive-date=5 September 2017}}&lt;/ref&gt;  ఇవి సాధారణంగా బాధాకరమైనవి, విరిగి, ద్రవం లేదా చీమను విడుదల చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;  సాధారణంగా ప్రభావితమయ్యే ప్రాంతాలు [[చంక|అండర్ ఆర్మ్స్]], రొమ్ముల క్రింద, గజ్జ.&lt;ref name=&quot;NORD2012&quot;&gt;{{Cite web|title=Hidradenitis Suppurativa|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/hidradenitis-suppurativa/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=26 October 2017|date=2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219163032/https://rarediseases.org/rare-diseases/hidradenitis-suppurativa/|archive-date=19 February 2017}}&lt;/ref&gt;  నయం అయిన తర్వాత మచ్చ కణజాలం మిగిలి ఉంటుంది. స్వీయ స్పృహ లేదా నిరాశ ఫలితంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;

ఖచ్చితమైన కారణం సాధారణంగా అస్పష్టంగా ఉంటుంది, కానీ జన్యుపరమైన, పర్యావరణ కారకాల కలయికను కలిగి ఉంటుందని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; వ్యాధి ఉన్నవారిలో మూడింట ఒక వంతు మంది బాధిత కుటుంబ సభ్యుడిని కలిగి ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; ఇతర ప్రమాద కారకాలలో [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], [[ధూమపానం]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; ఈ పరిస్థితి అంటువ్యాధి కాదు, పరిశుభ్రత సంబంధించినది లేదా దుర్గంధం వాడకానికి సంబంధించినది.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GARD2017&quot;&gt;{{Cite web|title=Hidradenitis suppurativa|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6658/hidradenitis-suppurativa|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=27 October 2017|language=en|date=2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728010703/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6658/hidradenitis-suppurativa/|archive-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt; అంతర్లీన యంత్రాంగం అపోక్రైన్ చెమట గ్రంథులు లేదా హెయిర్ ఫోలికల్స్ పనిచేయకపోవడాన్ని కలిగి ఉంటుందని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;NORD2012&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt; రోగ నిర్ధారణ అనేది లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NEJM2012&quot;&gt;{{Cite paper|title=Clinical practice. Hidradenitis suppurativa|date=January 2012}}&lt;/ref&gt;

తెలిసిన చికిత్స లేదు.&lt;ref name=&quot;GARD2017&quot; /&gt;  తేలికపాటి వ్యాధి ఉన్నవారికి వెచ్చని స్నానాలు ప్రయత్నించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GARD2017&quot; /&gt;  గాయాలను కత్తిరించడం వల్ల అవి పారడానికి వీలుగా వాటిని తెరిచి ఉంచడం వల్ల గణనీయమైన ప్రయోజనం ఉండదు.&lt;ref name=&quot;NEJM2012&quot; /&gt;  [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]] సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతున్నప్పటికీ, వాటి ఉపయోగం కోసం ఆధారాలు తక్కువగా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;GARD2017&quot; /&gt;  రోగనిరోధక శక్తిని తగ్గించే మందులను కూడా ప్రయత్నించవచ్చు. మరింత తీవ్రమైన వ్యాధి ఉన్నవారిలో, ప్రభావిత చర్మాన్ని తొలగించడానికి లేజర్ థెరపీ లేదా శస్త్రచికిత్స చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NEJM2012&quot; /&gt;  అరుదుగా, చర్మపు గాయం [[చర్మ క్యాన్సర్]] గా అభివృద్ధి చెందుతుంది.&lt;ref name=&quot;GHR2013&quot; /&gt;

హిడ్రాడెనిటిస్ సుపురాటివా 1%, 4% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా. పురుషుల కంటే మహిళలు వ్యాధి నిర్ధారణకు మూడు రెట్లు ఎక్కువ అవకాశం ఉంది.&lt;ref name=&quot;NEJM2012&quot; /&gt; ప్రారంభంలో సాధారణంగా యువ యవ్వనంలో ఉంటుంది, యాభై సంవత్సరాల వయస్సు తర్వాత తక్కువ సాధారణం కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;NEJM2012&quot; /&gt; దీనిని మొదటిసారిగా 1833, 1839 మధ్య ఫ్రెంచ్ శరీర నిర్మాణ శాస్త్రవేత్త ఆల్ఫ్రెడ్ వెల్పియో వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;NORD2012&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jemec|first=Gregor|last2=Revuz|first2=Jean|last3=Leyden|first3=James J.|title=Hidradenitis Suppurativa|date=2006|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9783540331018|page=5|url=https://books.google.com/books?id=hpKFsXwcKlgC&amp;pg=PA5|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028043436/https://books.google.ca/books?id=hpKFsXwcKlgC&amp;pg=PA5|archive-date=28 October 2017}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>gpv6rs3s1q07wc7arrrwzo3nb2pt0cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెమాజెపం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513192</id>
    <revision>
      <id>4980352</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1513465|Temazepam]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7920" sha1="4z93pny7s87ab9pxr2vhmanscol8sp6" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =419678897
|image            =Temazepam.svg
|width            =218
|image2           =Temazepam-from-xtal-Mercury-3D-balls.png
|width2           =189

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Restoril, Normison, Nortem, others
|synonyms         =
|IUPAC_name       =7-Chloro-1,3-dihydro-3-hydroxy-1-methyl-5-phenyl-1,4-benzodiazepin-2-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|pregnancy_AU     =C
|routes_of_administration=By mouth
|onset            =
|duration_of_action=
|dependency_liability=High&lt;ref&gt;{{cite web |title=Temazepam |url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB00231 |website=www.drugbank.ca |access-date=26 June 2019 |archive-date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828133242/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00231 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|temazepam}}
|MedlinePlus      =a684003

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4D (Prescription only with additional restrictions)
|legal_CA         =Schedule IV
|legal_DE         =Rx-only/Anlage III
|legal_UN         =Psychotropic Schedule IV
|legal_UK         =Class C POM (CD)
|legal_UK_comment ={{clarify|date=October 2015}}
|legal_US         =Schedule IV
|DailyMedID       =Temazepam

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =96%
|metabolism       =[[Liver]]
|elimination_half-life=8–20 hours
|excretion        =[[Kidney]]

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =16
|Cl               =1
|H                =13
|N                =2
|O                =2
|SMILES           =CN1C2=C(C(C3=CC=CC=C3)=NC(O)C1=O)C=C(Cl)C=C2
|StdInChI         =1S/C16H13ClN2O2/c1-19-13-8-7-11(17)9-12(13)14(18-15(20)16(19)21)10-5-3-2-4-6-10/h2-9,15,20H,1H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =SEQDDYPDSLOBDC-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|drug_name        =Temazepam
}}రెస్టోరిల్ అనే బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే టెమాజెపామ్, [[నిద్రలేమి]] చికిత్సకు ఉపయోగించే మందు.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot;&gt;{{Cite web|title=Temazepam Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/temazepam.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 April 2019|language=en|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229165909/https://www.drugs.com/monograph/temazepam.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇటువంటి ఉపయోగం సాధారణంగా పది రోజుల కన్నా తక్కువ ఉండాలి.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; ప్రభావాలు సాధారణంగా ఒక గంటలోపు ప్రారంభమై ఎనిమిది గంటల వరకు ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Shell2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Collins|first=Shelly Rainforth|last2=RN-BC|first2=Shelly Rainforth Collins|title=Pharmacology and the Nursing Process|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323358286|page=193|url=https://books.google.ca/books?id=06A_CwAAQBAJ&amp;pg=PA193|language=en|access-date=2019-04-08|archive-date=2020-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104204246/https://books.google.ca/books?id=06A_CwAAQBAJ&amp;pg=PA193}}&lt;/ref&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, [[ఆందోళన]], గందరగోళం, మైకము ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో భ్రాంతులు, దుర్వినియోగం, [[అనాఫిలాక్సిస్]], [[ఆత్మహత్య]] ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; సాధారణంగా ఓపియాయిడ్లతో కలిపి ఉపయోగించమని సిఫారసు చేయబడలేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; మోతాదు వేగంగా తగ్గితే ఉపసంహరణ జరగవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగం సిఫారసు చేయబడలేదు.&lt;ref name=&quot;Preg2019&quot;&gt;{{Cite web|title=Temazepam (Restoril) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/temazepam.html|website=Drugs.com|access-date=8 April 2019|language=en|archive-date=29 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829084312/https://www.drugs.com/pregnancy/temazepam.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; టెమాజెపం అనేది ఇంటర్మీడియట్ యాక్టింగ్ బెంజోడియాజిపైన్, [[నిద్రమాత్ర|హిప్నోటిక్]].&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shell2015&quot; /&gt; ఇది మెదడులోని GABA ని ప్రభావితం చేయడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt;

తెమజాపమ్ 1962లో పేటెంట్ పొంది 1969లో వైద్య వినియోగంలోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Fis2006&quot;&gt;{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=537|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA537|language=en|access-date=2019-03-02|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102091208/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA537}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;BNF76&quot; /&gt; యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో ఒక నెల సరఫరా 2019 నాటికి NHS కు సుమారు £1.40 ఖర్చు అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;BNF76&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary: BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=481|edition=76}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, ఈ మొత్తం యొక్క టోకు ధర సుమారు US $1.76.&lt;ref name=&quot;NADAC2019&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2019-02-27|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=3 March 2019|language=en|archive-date=2019-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044447/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 142 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, నాలుగు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=Temazepam - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Temazepam|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412004614/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Temazepam|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>4z93pny7s87ab9pxr2vhmanscol8sp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ట్రెచర్ కాలిన్స్ సిండ్రోమ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513193</id>
    <revision>
      <id>4980353</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456857|Treacher_Collins_syndrome]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7254" sha1="gc3ie57bn08iqqt1yg90t95675oy51o" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Treacher_Collins_syndrome
|synonym          =Treacher Collins–Franceschetti syndrome,&lt;ref name=Bolognia&gt;{{cite book|author1=Rapini, Ronald P.|author2=Bolognia, Jean L.|author3=Jorizzo, Joseph L.|title=Dermatology: 2-Volume Set |publisher=Mosby|location=St. Louis|year=2007|pages=894, 1686|isbn=978-1-4160-2999-1}}&lt;/ref&gt; mandibulofacial dysostosis,&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/health-11780938|title=I hated seeing my face in the mirror|date=18 November 2010|work=[[BBC Online]]|access-date=2010-11-18|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011224000/https://www.bbc.co.uk/news/health-11780938|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Franceschetti-Zwalen-Klein syndrome&lt;ref name=NORD2016/&gt;
|image            =TeacherCollinsFront.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Child with Treacher Collins syndrome&lt;ref name=Go2009&gt;{{cite journal|last1=Goel|first1=L|last2=Bennur|first2=SK|last3=Jambhale|first3=S|title=Treacher-collins syndrome-a challenge for anaesthesiologists.|journal=Indian Journal of Anaesthesia|date=August 2009|volume=53|issue=4|pages=496–500|pmid=20640217|pmc=2894488}}&lt;/ref&gt;
|pronounce        =
|specialty        =[[Medical genetics]]
|symptoms         =Deformities of the ears, eyes, cheekbones, chin&lt;ref name=GHR2012/&gt;
|complications    =[[Shortness of breath|Breathing problems]], [[problems seeing]], [[hearing loss]]&lt;ref name=GHR2012/&gt;
|onset            =
|duration         =
|types            =
|causes           =Genetic&lt;ref name=GHR2012/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Based on symptoms, [[radiographs|X-rays]], [[genetic testing]]&lt;ref name=NORD2016/&gt;
|differential     =[[Nager syndrome]], [[Miller syndrome]], [[hemifacial microsomia]]&lt;ref name=NORD2016/&gt;
|prevention       =
|treatment        =Reconstructive surgery, hearing aids, [[speech therapy]]&lt;ref name=GARD2015/&gt;
|medication       =
|prognosis        =Generally normal [[life expectancy]]&lt;ref name=GARD2015/&gt;
|frequency        =1 in 50,000 people&lt;ref name=GHR2012/&gt;
|deaths           =
}}

'''ట్రెచర్ కాలిన్స్ సిండ్రోమ్''' (Treacher కోలిన్స్ సిండ్రోమ్స్) అనేది చెవులు, కళ్ళు, చెంప ఎముకలు,  గడ్డం వైకల్యాలతో వర్గీకరించబడిన ఒక జన్యు రుగ్మత.&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot;&gt;{{Cite web|title=Treacher Collins syndrome|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/treacher-collins-syndrome|website=Genetics Home Reference|access-date=7 November 2017|language=en|date=June 2012|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626164632/https://ghr.nlm.nih.gov/condition/treacher-collins-syndrome|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఒక వ్యక్తి ఎంతవరకు ప్రభావితమయ్యాడో తేలికపాటి నుండి తీవ్రమైన వరకు మారవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt; సంక్లిష్టతలలో శ్వాస సమస్యలు, చూడటంలో సమస్యలు, [[గ్రహణం మొర్రి|చీలిక అంగిలి]], వినికిడి లోపం ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt; ప్రభావితమైన వారికి సాధారణంగా సగటు మేధస్సు ఉంటుంది..&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt;

TCS సాధారణంగా ఆటోసోమల్ ఆధిపత్యం కలిగి ఉంటుంది..&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt; సగం కంటే ఎక్కువ సమయం ఇది ఒక వ్యక్తి యొక్క తల్లిదండ్రుల నుండి వారసత్వంగా కాకుండా కొత్త [[ఉత్పరివర్తనము|మ్యుటేషన్]] ఫలితంగా సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt; ఇందులో పాల్గొన్న జన్యువులలో ''TCOF1'', ''POLR1D''&quot; id=&quot;mwVw&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; title=&quot;POLR1C&quot;&gt;POLR1C, లేదా POLR2D ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt; రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా లక్షణాలు,  ఎక్స్-రేల ఆధారంగా అనుమానించబడుతుంది, జన్యు పరీక్ష ద్వారా ధృవీకరించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;NORD2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Treacher Collins Syndrome|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/treacher-collins-syndrome/|website=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=7 November 2017|date=2016|archive-date=20 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220130746/https://rarediseases.org/rare-diseases/treacher-collins-syndrome/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ట్రెచర్ కాలిన్స్ సిండ్రోమ్ నయం చేయలేనిది.&lt;ref name=&quot;GARD2015&quot;&gt;{{Cite web|title=Treacher Collins syndrome|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/9124/treacher-collins-syndrome|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=7 November 2017|language=en|date=2015|archive-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816051255/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/9124/treacher-collins-syndrome|url-status=live}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలను పునర్నిర్మాణ శస్త్రచికిత్స, వినికిడి పరికరాలు, ప్రసంగ చికిత్స, ఇతర సహాయక పరికరాలతో నిర్వహించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;GARD2015&quot; /&gt; జీవన కాలపు అంచనా సాధారణంగా సాధారణం.&lt;ref name=&quot;GARD2015&quot; /&gt; TCS 50,000 మందిలో ఒకరిలో సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;GHR2012&quot; /&gt; ఈ సిండ్రోమ్కు 1900లో దాని ముఖ్యమైన లక్షణాలను వివరించిన ఆంగ్ల [[శస్త్ర చికిత్స|శస్త్రవైద్యుడు]], [[నేత్ర వైద్యము|నేత్ర వైద్యుడు]] ఎడ్వర్డ్ ట్రెచర్ కాలిన్స్ పేరు పెట్టారు.&lt;ref name=&quot;Pra2014&quot;&gt;{{Cite book|last=R|first=Pramod John|last2=John|first2=Pramod|title=Textbook of Oral Medicine|date=2014|publisher=JP Medical Ltd|isbn=9789350908501|page=76|url=https://books.google.com/books?id=SLkiAwAAQBAJ&amp;pg=PA76|access-date=2017-09-17|archive-date=2020-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200912103315/https://books.google.com/books?id=SLkiAwAAQBAJ&amp;pg=PA76}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gre2012&quot;&gt;{{Cite book|last=Beighton|first=Greta|title=The Man Behind the Syndrome|date=2012|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9781447114154|page=173|url=https://books.google.com/books?id=-TGgBQAAQBAJ&amp;pg=PA173}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>gc3ie57bn08iqqt1yg90t95675oy51o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భ్రాంతి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513194</id>
    <revision>
      <id>4980354</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502317|Hallucination]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4980354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6517" sha1="cul18yr3gjstxicpv4i5ws3kxb4o1xu" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Hallucination
|synonym          =
|image            =August_Natterer_Meine_Augen_zur_Zeit_der_Erscheinungen.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =''My eyes at the moment of the apparitions'' by [[August Natterer]], a German artist who created many drawings of his hallucinations.
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =[[Sense|Sensing]] things that do not exist&lt;ref name=NHS2020/&gt;
|complications    =
|onset            =
|duration         =
|types            =
|causes           =Drugs, medications, [[schizophrenia]], [[dementia]], [[vision loss]], extreme tiredness&lt;ref name=NHS2020/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =
|differential     =[[Dream]]ing, [[pseudohallucination]], [[illusion]], [[mental imagery|imagination]]&lt;ref name=Chiu1989&gt;{{cite journal|author=Leo P. W. Chiu|year=1989|title=Differential diagnosis and management of hallucinations|journal=Journal of the Hong Kong Medical Association|volume=t 41|issue=3|pages=292–7|url=http://hkjo.lib.hku.hk/archive/files/2c023b7934fcf5e064bfd487061eaa53.pdf|access-date=2020-12-29|archive-date=2021-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224145743/https://hkjo.lib.hku.hk/archive/files/2c023b7934fcf5e064bfd487061eaa53.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|prevention       =
|treatment        =Depends on the underlying cause&lt;ref name=NHS2020/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =Relatively common&lt;ref name=Tha2020&gt;{{cite journal |last1=Thakur |first1=T |last2=Gupta |first2=V |title=Auditory Hallucinations |date=January 2020 |pmid=32491565|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
}}

'''భ్రాంతి''' అంటే ఉనికిలో లేని విషయాలను ఎవరైనా గ్రహించడం.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Hallucinations and hearing voices|url=https://www.nhs.uk/conditions/hallucinations/|website=nhs.uk|access-date=17 January 2021|language=en|date=18 October 2017|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125190049/https://www.nhs.uk/conditions/hallucinations/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; వారు వారి చైతన్యంలో సాధారణ అవగాహనలు లాగా పడిపోయారు, నియంత్రించలేరు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/87 87-88]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}&lt;/ref&gt; ఇందులో సంభావ్యంగా పాల్గొనే ఇంద్రియాలలో చూడటం, వినడం, రుచి చూడటం, అనుభూతి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt; ఫలితంగా ప్రజలు భయపడి లేదా మానసికంగా కుంగిపోవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt;

మందులు, కొన్ని మందులు, [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]], [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]], దృష్టి నష్టం, తీవ్రమైన అలసట వంటివి కారణాలుగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt;  ఇందులో ఉన్న మందులలో [[ఇథనాల్|మద్యం]], ఆంఫేటమిన్లు, [[కొకైన్]], ఎల్ఎస్డి లేదా పారవశ్యం ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt;  [[నిద్ర]] సమయంలో, జ్వరం సమయంలో కూడా భ్రాంతులు సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt;  కొంతమందికి వారి మతపరమైన అనుభవంలో భాగంగా భ్రాంతులు కూడా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;  ఇలాంటి దృగ్విషయాలలో కలలు కనడం, ఇది మేల్కొలుపు సూడోహాల్యూసినేషన్ను కలిగి ఉండదు, ఇవి ఖచ్చితంగా అవాస్తవిక భ్రమగా గ్రహించబడతాయి, ఇందులో తప్పుగా అర్థం చేసుకున్న నిజమైన అవగాహన, ఊహ ఉంటుంది, ఇది స్వచ్ఛంద నియంత్రణలో ఉంటుంది.  వైరుధ్యాలు అనేవి విరుద్ధమైన ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ మారని నమ్మకాలు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;

చికిత్స అనేది అంతర్లీన కారణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt; భ్రాంతి అత్యంత సాధారణ రూపం వినికిడి స్వరాలు, ఇది 5 నుండి 28% ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt; ఎవరైనా ప్రియమైన వ్యక్తిని కోల్పోయిన తర్వాత ఇది అసాధారణం కాదు..&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt; కనీసం [[పురాతన గ్రీసు|పురాతన గ్రీస్]] కాలం నుండి భ్రాంతులు వర్ణించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Jar2012&quot; /&gt; &quot;భ్రాంతి&quot; అనే పదం 1572లో లాటిన్ నుండి ఆంగ్లంలోకి ప్రవేశపెట్టబడింది.&lt;ref name=&quot;Jar2012&quot;&gt;{{Cite book|last=Jardri|first=Renaud|last2=Cachia|first2=Arnaud|last3=Thomas|first3=Pierre|last4=Pins|first4=Delphine|title=The Neuroscience of Hallucinations|date=2012|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-1-4614-4121-2|page=6|url=https://books.google.ca/books?id=ags208lV0kEC&amp;pg=PA6|language=en|access-date=2021-01-17|archive-date=2021-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828095839/https://books.google.ca/books?id=ags208lV0kEC&amp;pg=PA6}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>cul18yr3gjstxicpv4i5ws3kxb4o1xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చకోర (సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513195</id>
    <revision>
      <id>4980356</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox film | name = చకోర | image =  | caption =  | director = మంగా శ్రీనివాస్ | producer = డా. హేమ రావు చింతాడ | writer =  | starring = శ్రావణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్ | music = ప్రిన్స్ హెన్రీ | cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ | editing = మార...'</comment>
      <origin>4980356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7205" sha1="2ffq1bo7cuu6treeqjlm5u3w6vsx1y7" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = చకోర
| image = 
| caption = 
| director = మంగా శ్రీనివాస్
| producer = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer = 
| starring = శ్రావణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime = 145 నిమిషాలు
| country = భారతదేశం
| language = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]]. 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు. ఈ చిత్రంలో శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.

== కథాంశం ==
&quot;చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్&quot; సినిమా రావణ అనే మనీ-మైండెడ్, కమర్షియల్ మనీ లీడర్ చుట్టూ తిరుగుతుంది. తన తాతగారికి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం వ్యాపారాన్ని విస్తరించడమే రవణ లక్ష్యం. ఆ క్రమంలో అతనికి పూర్తిగా భిన్నమైన స్వభావం గల, ఒక నాన్-ఫ్రాఫిట్ ఆర్గనైజేషన్‌లో డాక్టర్‌గా పనిచేసే జూలీ పరిచయం అవుతుంది. వీరిద్దరి మధ్య బలమైన అనుబంధం ఏర్పడటం, ఆ తర్వాత చోటుచేసుకునే భావోద్వేగ మలుపులు, జూలీ పెట్టిన ఒక షరతు వంటి అంశాలు ఈ సినిమా కథాంశానికి ప్రధాన బలం.

== నటీనటులు ==
* శ్రావణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుందని రివ్యూలలో కొనియాడారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రొమాంటిక్ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>2ffq1bo7cuu6treeqjlm5u3w6vsx1y7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980357</id>
      <parentid>4980356</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <origin>4980357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9862" sha1="kwj1ql4378fe47q61aa7mumyx5lrowf" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = చకోర
| image = 
| caption = 
| director = మంగా శ్రీనివాస్
| producer = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer = 
| starring = శ్రావణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime = 145 నిమిషాలు
| country = భారతదేశం
| language = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: ‘చకోర’ మూవీ రివ్యూ.. పూరి శిష్యుడి సినిమా ఎలా ఉందంటే?|url=https://www.v6velugu.com/chakkora-movie-telugu-review|access-date=2026-10-13|website=V6 Velugu|language=te}}&lt;/ref&gt; 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: చకోర సినిమా రివ్యూ.. పూరీ జగన్నాథ్ శిష్యుడి సినిమా మెప్పించిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/chakora-movie-review-starring-shravan-and-malaika-t-vasupal-1930364.html|access-date=2026-10-13|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో శ్రవణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2026-10-09|title=సినిమా రివ్యూ: చకోర {{!}} Chakora movie review avm|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/chakora-movie-review-avm-76127.html|access-date=2026-10-13|website=Chitrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రాజమండ్రి నేపథ్యంలో ఫైనాన్స్ వ్యాపారం చేస్తూ తన జీవితాన్ని సరదాగా గడిపే యువకుడు రావణ బ్రహ్మ (శ్రవణ్). చిన్నతనం నుండి తల్లి చెప్పిన చందమామ కథల ప్రభావంతో, తన జీవిత భాగస్వామి కూడా అచ్చం జాబిలి లాగే ఉండాలని అతను కలలు కంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మెడిసిన్ చదువుతున్న జూలీ అలియాస్ జాబిలి (మలైకా టి. వాసుపల్) అతనికి పరిచయం అవుతుంది. తాను కోరుకున్న లక్షణాలన్నీ ఆమెలో కనిపించడంతో రావణ మొదటి చూపులోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.

ఆమెను ఇంప్రెస్ చేయడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, ఇద్దరూ సన్నిహితులవుతారు. అయితే రావణ తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచే సమయానికి జూలీ ఒక కండిషన్ పెడుతుంది; సరిగ్గా 24 గంటల పాటు తనకు దూరంగా ఉండాలని, అసలు మాట్లాడకూడదని షరతు పెట్టి మాయం అవుతుంది. ఆ తర్వాత రావణ ఆమె కోసం గోవా తదితర ప్రాంతాలలో ఒక 'చకోర పక్షి'లా ఎందుకు వెతికాడు? ఆ వెతుకులాటలో జూలీ కనిపించకుండానే అతని ప్రతి అడుగును ఎందుకు గమనించింది? అసలు ఆమెకు ఏమైంది? అనుష్క లుహార్ పాత్రకు, రావణ్‌కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి? చివరికి వీరిద్దరూ ఒక్కటయ్యారా లేదా అనేదే ఈ చిత్ర అసలు కథ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== నటీనటులు ==
* శ్రవణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=ntv|date=2026-10-09|title=Chakora Movie Review: చకోర మూవీ రివ్యూ|url=https://ntvtelugu.com/reviews/chakora-lunar-love-bird-telugu-movie-review-1024313.html|access-date=2026-10-13|website=NTV Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రొమాంటిక్ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>kwj1ql4378fe47q61aa7mumyx5lrowf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980358</id>
      <parentid>4980357</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:తెలుగు రొమాంటిక్ సినిమాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9859" sha1="j07o74xenops38xjonphiy5l17s93ed" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = చకోర
| image = 
| caption = 
| director = మంగా శ్రీనివాస్
| producer = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer = 
| starring = శ్రావణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime = 145 నిమిషాలు
| country = భారతదేశం
| language = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: ‘చకోర’ మూవీ రివ్యూ.. పూరి శిష్యుడి సినిమా ఎలా ఉందంటే?|url=https://www.v6velugu.com/chakkora-movie-telugu-review|access-date=2026-10-13|website=V6 Velugu|language=te}}&lt;/ref&gt; 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: చకోర సినిమా రివ్యూ.. పూరీ జగన్నాథ్ శిష్యుడి సినిమా మెప్పించిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/chakora-movie-review-starring-shravan-and-malaika-t-vasupal-1930364.html|access-date=2026-10-13|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో శ్రవణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2026-10-09|title=సినిమా రివ్యూ: చకోర {{!}} Chakora movie review avm|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/chakora-movie-review-avm-76127.html|access-date=2026-10-13|website=Chitrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రాజమండ్రి నేపథ్యంలో ఫైనాన్స్ వ్యాపారం చేస్తూ తన జీవితాన్ని సరదాగా గడిపే యువకుడు రావణ బ్రహ్మ (శ్రవణ్). చిన్నతనం నుండి తల్లి చెప్పిన చందమామ కథల ప్రభావంతో, తన జీవిత భాగస్వామి కూడా అచ్చం జాబిలి లాగే ఉండాలని అతను కలలు కంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మెడిసిన్ చదువుతున్న జూలీ అలియాస్ జాబిలి (మలైకా టి. వాసుపల్) అతనికి పరిచయం అవుతుంది. తాను కోరుకున్న లక్షణాలన్నీ ఆమెలో కనిపించడంతో రావణ మొదటి చూపులోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.

ఆమెను ఇంప్రెస్ చేయడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, ఇద్దరూ సన్నిహితులవుతారు. అయితే రావణ తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచే సమయానికి జూలీ ఒక కండిషన్ పెడుతుంది; సరిగ్గా 24 గంటల పాటు తనకు దూరంగా ఉండాలని, అసలు మాట్లాడకూడదని షరతు పెట్టి మాయం అవుతుంది. ఆ తర్వాత రావణ ఆమె కోసం గోవా తదితర ప్రాంతాలలో ఒక 'చకోర పక్షి'లా ఎందుకు వెతికాడు? ఆ వెతుకులాటలో జూలీ కనిపించకుండానే అతని ప్రతి అడుగును ఎందుకు గమనించింది? అసలు ఆమెకు ఏమైంది? అనుష్క లుహార్ పాత్రకు, రావణ్‌కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి? చివరికి వీరిద్దరూ ఒక్కటయ్యారా లేదా అనేదే ఈ చిత్ర అసలు కథ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== నటీనటులు ==
* శ్రవణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=ntv|date=2026-10-09|title=Chakora Movie Review: చకోర మూవీ రివ్యూ|url=https://ntvtelugu.com/reviews/chakora-lunar-love-bird-telugu-movie-review-1024313.html|access-date=2026-10-13|website=NTV Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>j07o74xenops38xjonphiy5l17s93ed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980360</id>
      <parentid>4980358</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <origin>4980360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="d3hokgymqexv9eajwok97ufi0fsg6wy" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = చకోర
| image          = 
| caption        = 
| director       = మంగా శ్రీనివాస్
| producer       = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer         = 
| starring       = శ్రవణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music          = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing        = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio         = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released       = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime        = 145 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: ‘చకోర’ మూవీ రివ్యూ.. పూరి శిష్యుడి సినిమా ఎలా ఉందంటే?|url=https://www.v6velugu.com/chakkora-movie-telugu-review|access-date=2026-10-13|website=V6 Velugu|language=te}}&lt;/ref&gt; 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: చకోర సినిమా రివ్యూ.. పూరీ జగన్నాథ్ శిష్యుడి సినిమా మెప్పించిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/chakora-movie-review-starring-shravan-and-malaika-t-vasupal-1930364.html|access-date=2026-10-13|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో శ్రవణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్, [[బ్రహ్మాజీ]], [[ఇంద్రజ]], [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] తదితరులు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Love Story: అమ్మ చెప్పిన అందమైన ప్రేమకథ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/a-beautiful-love-story-told-by-mom/0299/126179944|access-date=2026-10-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2026-10-09|title=సినిమా రివ్యూ: చకోర {{!}} Chakora movie review avm|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/chakora-movie-review-avm-76127.html|access-date=2026-10-13|website=Chitrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రాజమండ్రి నేపథ్యంలో ఫైనాన్స్ వ్యాపారం చేస్తూ తన జీవితాన్ని సరదాగా గడిపే యువకుడు రావణ బ్రహ్మ (శ్రవణ్). చిన్నతనం నుండి తల్లి చెప్పిన చందమామ కథల ప్రభావంతో, తన జీవిత భాగస్వామి కూడా అచ్చం జాబిలి లాగే ఉండాలని అతను కలలు కంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మెడిసిన్ చదువుతున్న జూలీ అలియాస్ జాబిలి (మలైకా టి. వాసుపల్) అతనికి పరిచయం అవుతుంది. తాను కోరుకున్న లక్షణాలన్నీ ఆమెలో కనిపించడంతో రావణ మొదటి చూపులోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.

ఆమెను ఇంప్రెస్ చేయడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, ఇద్దరూ సన్నిహితులవుతారు. అయితే రావణ తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచే సమయానికి జూలీ ఒక కండిషన్ పెడుతుంది; సరిగ్గా 24 గంటల పాటు తనకు దూరంగా ఉండాలని, అసలు మాట్లాడకూడదని షరతు పెట్టి మాయం అవుతుంది. ఆ తర్వాత రావణ ఆమె కోసం గోవా తదితర ప్రాంతాలలో ఒక 'చకోర పక్షి'లా ఎందుకు వెతికాడు? ఆ వెతుకులాటలో జూలీ కనిపించకుండానే అతని ప్రతి అడుగును ఎందుకు గమనించింది? అసలు ఆమెకు ఏమైంది? అనుష్క లుహార్ పాత్రకు, రావణ్‌కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి? చివరికి వీరిద్దరూ ఒక్కటయ్యారా లేదా అనేదే ఈ చిత్ర అసలు కథ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== నటీనటులు ==
* శ్రవణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=ntv|date=2026-10-09|title=Chakora Movie Review: చకోర మూవీ రివ్యూ|url=https://ntvtelugu.com/reviews/chakora-lunar-love-bird-telugu-movie-review-1024313.html|access-date=2026-10-13|website=NTV Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>d3hokgymqexv9eajwok97ufi0fsg6wy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980363</id>
      <parentid>4980360</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <origin>4980363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10437" sha1="1bz6js0m5ifrua8ftpss8vohfljr0vq" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = చకోర
| image          = Chakkora Movie Poster.jpeg
| caption        = చకోర సినిమా పోస్టర్
| director       = మంగా శ్రీనివాస్
| producer       = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer         = 
| starring       = శ్రవణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music          = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing        = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio         = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released       = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime        = 145 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: ‘చకోర’ మూవీ రివ్యూ.. పూరి శిష్యుడి సినిమా ఎలా ఉందంటే?|url=https://www.v6velugu.com/chakkora-movie-telugu-review|access-date=2026-10-13|website=V6 Velugu|language=te}}&lt;/ref&gt; 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: చకోర సినిమా రివ్యూ.. పూరీ జగన్నాథ్ శిష్యుడి సినిమా మెప్పించిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/chakora-movie-review-starring-shravan-and-malaika-t-vasupal-1930364.html|access-date=2026-10-13|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో శ్రవణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్, [[బ్రహ్మాజీ]], [[ఇంద్రజ]], [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] తదితరులు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Love Story: అమ్మ చెప్పిన అందమైన ప్రేమకథ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/a-beautiful-love-story-told-by-mom/0299/126179944|access-date=2026-10-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2026-10-09|title=సినిమా రివ్యూ: చకోర {{!}} Chakora movie review avm|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/chakora-movie-review-avm-76127.html|access-date=2026-10-13|website=Chitrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రాజమండ్రి నేపథ్యంలో ఫైనాన్స్ వ్యాపారం చేస్తూ తన జీవితాన్ని సరదాగా గడిపే యువకుడు రావణ బ్రహ్మ (శ్రవణ్). చిన్నతనం నుండి తల్లి చెప్పిన చందమామ కథల ప్రభావంతో, తన జీవిత భాగస్వామి కూడా అచ్చం జాబిలి లాగే ఉండాలని అతను కలలు కంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మెడిసిన్ చదువుతున్న జూలీ అలియాస్ జాబిలి (మలైకా టి. వాసుపల్) అతనికి పరిచయం అవుతుంది. తాను కోరుకున్న లక్షణాలన్నీ ఆమెలో కనిపించడంతో రావణ మొదటి చూపులోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.

ఆమెను ఇంప్రెస్ చేయడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, ఇద్దరూ సన్నిహితులవుతారు. అయితే రావణ తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచే సమయానికి జూలీ ఒక కండిషన్ పెడుతుంది; సరిగ్గా 24 గంటల పాటు తనకు దూరంగా ఉండాలని, అసలు మాట్లాడకూడదని షరతు పెట్టి మాయం అవుతుంది. ఆ తర్వాత రావణ ఆమె కోసం గోవా తదితర ప్రాంతాలలో ఒక 'చకోర పక్షి'లా ఎందుకు వెతికాడు? ఆ వెతుకులాటలో జూలీ కనిపించకుండానే అతని ప్రతి అడుగును ఎందుకు గమనించింది? అసలు ఆమెకు ఏమైంది? అనుష్క లుహార్ పాత్రకు, రావణ్‌కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి? చివరికి వీరిద్దరూ ఒక్కటయ్యారా లేదా అనేదే ఈ చిత్ర అసలు కథ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== నటీనటులు ==
* శ్రవణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=ntv|date=2026-10-09|title=Chakora Movie Review: చకోర మూవీ రివ్యూ|url=https://ntvtelugu.com/reviews/chakora-lunar-love-bird-telugu-movie-review-1024313.html|access-date=2026-10-13|website=NTV Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>1bz6js0m5ifrua8ftpss8vohfljr0vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980364</id>
      <parentid>4980363</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <origin>4980364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10505" sha1="d28ercdpkt37ux21n66w8s2fk4r59bf" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = చకోర
| image          = Chakkora Movie Poster.jpeg
| caption        = చకోర సినిమా పోస్టర్
| director       = మంగా శ్రీనివాస్
| producer       = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer         = 
| starring       = శ్రవణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music          = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing        = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio         = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released       = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime        = 145 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: ‘చకోర’ మూవీ రివ్యూ.. పూరి శిష్యుడి సినిమా ఎలా ఉందంటే?|url=https://www.v6velugu.com/chakkora-movie-telugu-review|access-date=2026-10-13|website=V6 Velugu|language=te}}&lt;/ref&gt; 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: చకోర సినిమా రివ్యూ.. పూరీ జగన్నాథ్ శిష్యుడి సినిమా మెప్పించిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/chakora-movie-review-starring-shravan-and-malaika-t-vasupal-1930364.html|access-date=2026-10-13|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో శ్రవణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్, [[బ్రహ్మాజీ]], [[ఇంద్రజ]], [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] తదితరులు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Love Story: అమ్మ చెప్పిన అందమైన ప్రేమకథ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/a-beautiful-love-story-told-by-mom/0299/126179944|access-date=2026-10-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2026-10-09|title=సినిమా రివ్యూ: చకోర {{!}} Chakora movie review avm|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/chakora-movie-review-avm-76127.html|access-date=2026-10-13|website=Chitrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రాజమండ్రి నేపథ్యంలో ఫైనాన్స్ వ్యాపారం చేస్తూ తన జీవితాన్ని సరదాగా గడిపే యువకుడు రావణ బ్రహ్మ (శ్రవణ్). చిన్నతనం నుండి తల్లి చెప్పిన చందమామ కథల ప్రభావంతో, తన జీవిత భాగస్వామి కూడా అచ్చం జాబిలి లాగే ఉండాలని అతను కలలు కంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మెడిసిన్ చదువుతున్న జూలీ అలియాస్ జాబిలి (మలైకా టి. వాసుపల్) అతనికి పరిచయం అవుతుంది. తాను కోరుకున్న లక్షణాలన్నీ ఆమెలో కనిపించడంతో రావణ మొదటి చూపులోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.

ఆమెను ఇంప్రెస్ చేయడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, ఇద్దరూ సన్నిహితులవుతారు. అయితే రావణ తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచే సమయానికి జూలీ ఒక కండిషన్ పెడుతుంది; సరిగ్గా 24 గంటల పాటు తనకు దూరంగా ఉండాలని, అసలు మాట్లాడకూడదని షరతు పెట్టి మాయం అవుతుంది. ఆ తర్వాత రావణ ఆమె కోసం గోవా తదితర ప్రాంతాలలో ఒక 'చకోర పక్షి'లా ఎందుకు వెతికాడు? ఆ వెతుకులాటలో జూలీ కనిపించకుండానే అతని ప్రతి అడుగును ఎందుకు గమనించింది? అసలు ఆమెకు ఏమైంది? అనుష్క లుహార్ పాత్రకు, రావణ్‌కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి? చివరికి వీరిద్దరూ ఒక్కటయ్యారా లేదా అనేదే ఈ చిత్ర అసలు కథ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== నటీనటులు ==
* శ్రవణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=ntv|date=2026-10-09|title=Chakora Movie Review: చకోర మూవీ రివ్యూ|url=https://ntvtelugu.com/reviews/chakora-lunar-love-bird-telugu-movie-review-1024313.html|access-date=2026-10-13|website=NTV Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
{{IMDb title|id=44934534}}
[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>d28ercdpkt37ux21n66w8s2fk4r59bf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980367</id>
      <parentid>4980364</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <comment>/* సాంకేతిక నిపుణులు */</comment>
      <origin>4980367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10580" sha1="9uxgbhwu7715o5m14ij8ni2m6wzcx2e" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = చకోర
| image          = Chakkora Movie Poster.jpeg
| caption        = చకోర సినిమా పోస్టర్
| director       = మంగా శ్రీనివాస్
| producer       = డా. హేమ రావు చింతాడ
| writer         = 
| starring       = శ్రవణ్&lt;br&gt; మలైకా టి. వాసుపాల్ &lt;br&gt; అనుష్క లూహార్
| music          = ప్రిన్స్ హెన్రీ
| cinematography = రుప్ప జి. కృష్ణ
| editing        = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
| studio         = హై జాయ్ కమర్షియల్స్
| released       = 2026, అక్టోబరు 9
| runtime        = 145 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
}}

'''చకోర - ల్యూనార్ లవ్ బర్డ్''' (Chakkora - Lunar Love Bird) అనేది 2026, అక్టోబరు 9న విడుదలైన [[తెలుగు]] రొమాంటిక్ లవ్, యాక్షన్, ఎమోషనల్ డ్రామా [[సినిమా]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Velugu|first=V6|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: ‘చకోర’ మూవీ రివ్యూ.. పూరి శిష్యుడి సినిమా ఎలా ఉందంటే?|url=https://www.v6velugu.com/chakkora-movie-telugu-review|access-date=2026-10-13|website=V6 Velugu|language=te}}&lt;/ref&gt; 'హై జాయ్ కమర్షియల్స్' పతాకంపై డా. హేమ రావు చింతాడ ఈ చిత్రాన్ని నిర్మించగా, మంగా శ్రీనివాస్ దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Varanasi|first=Lakshminarayana|date=2026-10-09|title=Chakkora Review: చకోర సినిమా రివ్యూ.. పూరీ జగన్నాథ్ శిష్యుడి సినిమా మెప్పించిందా..?|url=https://tv9telugu.com/entertainment/movie-reviews/chakora-movie-review-starring-shravan-and-malaika-t-vasupal-1930364.html|access-date=2026-10-13|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో శ్రవణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్, అనుష్క లూహార్, [[బ్రహ్మాజీ]], [[ఇంద్రజ]], [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] తదితరులు ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Love Story: అమ్మ చెప్పిన అందమైన ప్రేమకథ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/a-beautiful-love-story-told-by-mom/0299/126179944|access-date=2026-10-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2026-10-09|title=సినిమా రివ్యూ: చకోర {{!}} Chakora movie review avm|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/film-reviews/chakora-movie-review-avm-76127.html|access-date=2026-10-13|website=Chitrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రాజమండ్రి నేపథ్యంలో ఫైనాన్స్ వ్యాపారం చేస్తూ తన జీవితాన్ని సరదాగా గడిపే యువకుడు రావణ బ్రహ్మ (శ్రవణ్). చిన్నతనం నుండి తల్లి చెప్పిన చందమామ కథల ప్రభావంతో, తన జీవిత భాగస్వామి కూడా అచ్చం జాబిలి లాగే ఉండాలని అతను కలలు కంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మెడిసిన్ చదువుతున్న జూలీ అలియాస్ జాబిలి (మలైకా టి. వాసుపల్) అతనికి పరిచయం అవుతుంది. తాను కోరుకున్న లక్షణాలన్నీ ఆమెలో కనిపించడంతో రావణ మొదటి చూపులోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడతాడు.

ఆమెను ఇంప్రెస్ చేయడానికి వివిధ ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, ఇద్దరూ సన్నిహితులవుతారు. అయితే రావణ తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచే సమయానికి జూలీ ఒక కండిషన్ పెడుతుంది; సరిగ్గా 24 గంటల పాటు తనకు దూరంగా ఉండాలని, అసలు మాట్లాడకూడదని షరతు పెట్టి మాయం అవుతుంది. ఆ తర్వాత రావణ ఆమె కోసం గోవా తదితర ప్రాంతాలలో ఒక 'చకోర పక్షి'లా ఎందుకు వెతికాడు? ఆ వెతుకులాటలో జూలీ కనిపించకుండానే అతని ప్రతి అడుగును ఎందుకు గమనించింది? అసలు ఆమెకు ఏమైంది? అనుష్క లుహార్ పాత్రకు, రావణ్‌కు మధ్య సంబంధం ఏమిటి? చివరికి వీరిద్దరూ ఒక్కటయ్యారా లేదా అనేదే ఈ చిత్ర అసలు కథ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== నటీనటులు ==
* శ్రవణ్ (రావణ)
* మలైకా టి. వాసుపాల్ (జూలీ)
* అనుష్క లూహార్ (కౌముది)
* [[బ్రహ్మాజీ]] (హీరో తండ్రి)
* [[ఇంద్రజ]] (హీరో తల్లి)
* [[సుమన్ (నటుడు)|సుమన్]] (హీరోయిన్ తండ్రి)
* [[మణిచందన]] (హీరోయిన్ తల్లి)
* [[ఎల్. బి. శ్రీరామ్|ఎల్.బి. శ్రీరామ్]]
* [[సుదర్శన్ (నటుడు)|నెల్లూరు సుదర్శన్]]
* బేబీ ప్రభావతి

== సాంకేతిక నిపుణులు ==
* దర్శకత్వం: మంగా శ్రీనివాస్
* నిర్మాత: డా. హేమ రావు చింతాడ
* బ్యానర్: హై జాయ్ కమర్షియల్స్
* సంగీతం: ప్రిన్స్ హెన్రీ
* సినిమాటోగ్రఫీ: రుప్ప జి. కృష్ణ
* ఎడిటర్: [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]]
* ప్రొడక్షన్ డిజైనర్: రామచరణ్ తేజ్ లబాని
* డిఐ: చందు ఆది
* డిస్ట్రిబ్యూటర్: బాపి రాజు

== పాటలు ==
{{Track listing
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సౌందర్యలహరి ఫ్యూజన్ సాంగ్
| lyrics1 = [[ఆది శంకరాచార్యులు|జగద్గురు ఆది శంకరాచార్య]]
| extra1 = అభిఖ్య - శ్రీ కీర్తి
| length1 = 

| title2 = లవ్ సాంగ్ (మేల్ వెర్షన్)
| lyrics2 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra2 = సాయి చరణ్
| length2 = 

| title3 = రొమాంటిక్ సాంగ్
| lyrics3 = కాసర్ల శ్యామ్
| extra3 = సాకేత్ కొమండూరి - అభిఖ్య
| length3 = 

| title4 = పెప్పీ సాంగ్
| lyrics4 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra4 = అభిఖ్య
| length4 = 

| title5 = ఎమోషనల్ సాంగ్
| lyrics5 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| extra5 = [[శ్రీకృష్ణ (గాయకుడు)|శ్రీ కృష్ణ]]
| length5 = 

| title6 = శివ ట్రేన్స్ సాంగ్
| lyrics6 = రితేష్ జి. రావు
| extra6 = [[రామజోగయ్య శాస్త్రి]]
| length6 = 

| title7 = పాథో సాంగ్
| lyrics7 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra7 = [[కైలాష్ ఖేర్]]
| length7 = 

| title8 = లవ్ సాంగ్ (ఫీమేల్ వెర్షన్)
| lyrics8 = [[కాసర్ల శ్యామ్]]
| extra8 = బృంద
| length8 = 
}}

== స్పందన ==
చకోర సినిమాకు ప్రేక్షకులు, సమీక్షకుల నుండి సానుకూల స్పందన లభించింది. చిత్రంలోని లవ్, ఎమోషనల్ డ్రామా సన్నివేశాలు ప్రేక్షకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; నూతన నటీనటులు శ్రావణ్, మలైకా టి. వాసుపాల్ తమ అద్భుతమైన నటనతో ప్రాణం పోశారని ప్రశంసలు అందుకున్నారు. ప్రిన్స్ హెన్రీ అందించిన సంగీతం, నేపథ్య గానం సినిమా స్థాయిని మరింత పెంచాయని, అలాగే దర్శకుడు పూజిత నాగ వ్యాస్ టేకింగ్, భావోద్వేగాలను నడిపించిన తీరు బాగుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=ntv|date=2026-10-09|title=Chakora Movie Review: చకోర మూవీ రివ్యూ|url=https://ntvtelugu.com/reviews/chakora-lunar-love-bird-telugu-movie-review-1024313.html|access-date=2026-10-13|website=NTV Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
{{IMDb title|id=44934534}}
[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>9uxgbhwu7715o5m14ij8ni2m6wzcx2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:Chakkora Movie Poster.jpeg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>513196</id>
    <revision>
      <id>4980362</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nagarani Bethi</username>
        <id>60383</id>
      </contributor>
      <comment>https://in.bookmyshow.com/movies/rajamahendravaram-rajahmundry/chakkora-lunar-love-bird/ET00521125</comment>
      <origin>4980362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="s5kqe4583zoapinpdlb1f7sedwnswn2" xml:space="preserve">== సారాంశం ==
https://in.bookmyshow.com/movies/rajamahendravaram-rajahmundry/chakkora-lunar-love-bird/ET00521125
== లైసెన్సింగ్ ==
{{సినిమా పోస్టరు}}</text>
      <sha1>s5kqe4583zoapinpdlb1f7sedwnswn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆధునిక నృత్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513197</id>
    <revision>
      <id>4980370</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1368916966|Modern dance]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8843" sha1="k60v4bh1ywnv2l131t9wqlx8td6wmoh" xml:space="preserve">
[[File:Martha_Graham_1948.jpg|thumb| 1948లో మార్తా గ్రాహం]]
'''ఆధునిక నృత్యం''' అనేది పాశ్చాత్య కచేరీ లేదా నాటక నృత్యాల ఒక విస్తృతమైన ప్రక్రియ, ఇందులో బ్యాలెట్, జానపద, జాతి, మతపరమైన, సామాజిక నృత్యాల వంటి నృత్య శైలులు ఉంటాయి;, ఇది ప్రధానంగా 19వ శతాబ్దం చివరిలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉద్భవించింది. దీనిని సాంప్రదాయ బ్యాలేను తిరస్కరించడం లేదా దానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేయడంగా, అలాగే సామాజిక-ఆర్థిక, సాంస్కృతిక అంశాల వంటి సామాజిక ఆందోళనలను వ్యక్తీకరించే మార్గంగా అభివృద్ధి చేశారని భావించారు. &lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{Cite web|title=Modern dance|url=https://www.britannica.com/art/modern-dance|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208063650/https://www.britannica.com/art/modern-dance|archive-date=8 February 2021|access-date=2021-02-01|website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kennedy Center&quot;&gt;{{Cite web|title=Dancing to Different Rules: How four rebels changed modern dance|url=https://www.kennedy-center.org/education/resources-for-educators/classroom-resources/media-and-interactives/media/dance/dancing-to-different-rules/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423145640/https://www.kennedy-center.org/education/resources-for-educators/classroom-resources/media-and-interactives/media/dance/dancing-to-different-rules/|archive-date=23 April 2021|access-date=2021-02-01|website=www.kennedy-center.org}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Foulkes 2002&quot;&gt;{{Cite book|title=Modern Bodies Dance and American Modernism from Martha Graham to Alvin Ailey|last=Foulkes|first=Julia L.|date=2002|publisher=University of North Carolina Press|isbn=978-0807853672}}&lt;/ref&gt;

19వ శతాబ్దం చివరిలో, ఇసాడోరా డంకన్, మాడ్ అల్లన్, లోయీ ఫుల్లర్ వంటి ఆధునిక నృత్య కళాకారిణులు, ప్రస్తుతం ఆశువుగా చేసే నృత్యం లేదా స్వేచ్ఛా నృత్యం అని పిలవబడే దానిలో కొత్త రూపాలు, పద్ధతులకు మార్గదర్శకత్వం వహించారు. ఈ నృత్యకారులు బ్యాలెట్ కఠినమైన కదలికల పదజాలాన్ని (బ్యాలెట్‌కు సరైనవిగా పరిగణించబడే నిర్దిష్ట, పరిమిత కదలికల సమితి) విస్మరించారు, ఎక్కువ కదలిక స్వేచ్ఛ కోసం కార్సెట్‌లు, పాయింట్ షూలను ధరించడం మానేశారు. &lt;ref name=&quot;Foulkes 2002&quot; /&gt;

20వ శతాబ్దం అంతటా, సామాజిక-రాజకీయ ఆందోళనలు, ప్రధాన చారిత్రక సంఘటనలు, ఇతర కళారూపాల అభివృద్ధి వంటివి యునైటెడ్ స్టేట్స్, యూరప్‌లలో ఆధునిక నృత్యం నిరంతర అభివృద్ధికి దోహదపడ్డాయి. 1960వ దశకంలోకి అడుగుపెడుతున్న కొద్దీ, మునుపటి నృత్య రూపాలకు, సామాజిక మార్పులకు ప్రతిస్పందనగా నృత్యం గురించిన కొత్త ఆలోచనలు ఆవిర్భవించడం ప్రారంభించాయి. చివరికి, ఉత్తర-ఆధునిక నృత్య కళాకారులు ఆధునిక నృత్యంలోని నియమనిబంధనలను తిరస్కరించి, ప్రదర్శన కళ, సంపర్క ఆశువుగా నృత్యం, విడుదల సాంకేతికత, ఆశువుగా నృత్యం వంటి అంశాలను చేర్చుకున్నారు. &lt;ref name=&quot;Foulkes 2002&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=phJqR8gMWRUC&amp;q=%22Contemporary+dance%22&amp;pg=PA87|title=Exploring dance forms and styles: a guide to concert, world, social, and historical dance|last=Scheff|first=Helene|last2=Marty Sprague|last3=Susan McGreevy-Nichols|publisher=Human Kinetics|year=2010|isbn=978-0-7360-8023-1|page=87}}&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ ఆధునిక నృత్యాన్ని (సుమారుగా) మూడు కాలాలుగా లేదా యుగాలుగా విభజించవచ్చు. ఇసడోరా డంకన్, లోయీ ఫుల్లర్, రూత్ సెయింట్ డెనిస్, టెడ్ షాన్, ఎలియనోర్ కింగ్ ల కృషితో ప్రసిద్ధి చెందిన తొలి ఆధునిక యుగంలో ( {{Circa}} 1880–1923), కళాత్మక పద్ధతులు సమూలంగా మారాయి, కానీ స్పష్టమైన ఆధునిక నృత్య పద్ధతులు ఇంకా ఆవిర్భవించలేదు. సెంట్రల్ మోడర్న్ పీరియడ్ ( {{Circa|lk=no}} 1923–1946)లో, నృత్య దర్శకులు మార్తా గ్రాహం, డోరిస్ హంఫ్రీ, కేథరీన్ డన్‌హామ్, చార్లెస్ వీడ్‌మాన్, లెస్టర్ హోర్టన్ విలక్షణమైన అమెరికన్ కదలిక శైలులు, పదజాలాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నించారు, స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన, గుర్తించదగిన నృత్య శిక్షణా వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేశారు. ఆధునికానంతర కాలంలో (సుమారుగా {{Circa|lk=no}} ), జోస్ లిమోన్, పెర్ల్ ప్రిమస్, మెర్స్ కన్నింగ్‌హామ్, టాలీ బీటీ, ఎరిక్ హాకిన్స్, అన్నా సోకోలో, అన్నా హాల్ప్రిన్, పాల్ టేలర్ స్పష్టమైన అబ్‌స్ట్రాక్షనిజం, అవంత్-గార్డ్ ఉద్యమాలను పరిచయం చేసి, ఉత్తర-ఆధునిక నృత్యానికి మార్గం సుగమం చేశారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to Modern Dance Techniques|last=Legg|first=Joshua|date=2011|publisher=Princeton Book Company|isbn=978-0-87127-3253|location=Hightstown, NJ|page=xviii}}&lt;/ref&gt;

పాల్గొనే కళాకారుల ప్రతి తర్వాతి తరంతో ఆధునిక నృత్యం పరిణామం చెందింది. ఒక కొరియోగ్రాఫర్ నుండి మరొకరికి కళాత్మక విషయం రూపాంతరం చెందుతూ, మారుతూ వచ్చింది, అలాగే శైలులు, పద్ధతులు కూడా మారాయి. గ్రాహం, హోర్టన్ వంటి కళాకారులు సెంట్రల్ మోడరన్ కాలంలో అభివృద్ధి చేసిన పద్ధతులు నేటికీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా బోధించబడుతున్నాయి, అనేక ఇతర రకాల ఆధునిక నృత్యాలు నేడు ఉనికిలో ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Kennedy Center&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k60v4bh1ywnv2l131t9wqlx8td6wmoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పాసోడోబ్లే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513198</id>
    <revision>
      <id>4980376</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376555302|Pasodoble]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15363" sha1="it4zc6nipjo2jg7enk8arubb6th8b69" xml:space="preserve">
[[File:Morosviejos.jpg|thumb| సైనిక కవాతు వలె ''ఫెస్టెరోస్'' పసోడోబుల్ పరేడింగ్]]
[[File:Anna_CAPPELLINI_Luca_LANOTTE_2009WC_-_CD.jpg|కుడి|thumb| మంచు మీద పాసోడోబుల్: లూకా లానోట్ &amp; అన్నా కాపెల్లిని]]
[[File:Cartel_toros_barcelona.jpg|thumb|622x622px| బార్సిలోనాలో ఎద్దుల పోరాటానికి సంబంధించిన పోస్టర్]]
'''పాసోడోబ్లే''' ( [[స్పానిష్ భాష|స్పానిష్]] : ''డబుల్ స్టెప్'' ) అనేది పదాతి దళాలు ఉపయోగించే వేగవంతమైన స్పానిష్ సైనిక కవాతు . దాని వేగం వల్ల సైనికులు నిమిషానికి 120 అడుగులు వేయగలిగారు (ఇది సాధారణ సైనిక దళం సగటు కంటే రెట్టింపు, అందుకే దానికి ఆ పేరు వచ్చింది). దీనికి తరచుగా మార్చింగ్ బ్యాండ్ తోడయ్యేది, దాని ఫలితంగానే మిలిటరీ మార్చ్ ఒక ఆధునిక స్పానిష్ సంగీత శైలికి , జంట నృత్య రూపానికి దారితీసింది. ఆ తర్వాత గాత్రం, వాద్య సంగీతం, అలాగే నృత్యం కూడా కవాతుల నుండి స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చెంది, అభ్యసించడం ప్రారంభించాయి. అంతేకాకుండా, [[బుల్ ఫైటింగ్|ఎద్దుల పోరాటాల]] సమయంలో ప్రదర్శించే వాద్య సంగీతంగా ఈ శైలి ప్రాచుర్యం పొందడం వల్ల, వీటికి ఎద్దుల పోరాటాలతో కూడా సంబంధం ఏర్పడింది. నృత్యం , యుద్ధేతర కూర్పులు రెండింటినీ కూడా పాసోడోబ్లే అని పిలుస్తారు.

పాసోడోబ్లే సాధారణంగా ''టోనాడిల్లా ఎస్సెనికాతో'' ముడిపడి ఉంటుంది. ఇది ఒక నాటకీయ సంగీత రూపం, దీనిని 19వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో స్పెయిన్‌లో ఎంట్రెమెసెస్ , రంగస్థల నృత్యాల ముగింపుగా, ఆ తర్వాత హాస్య నాటకాల అంకాల మధ్య సంగీత విరామంగా ఉపయోగించారు.

== నిర్మాణం ==
పాసోడోబ్లెస్ సాధారణంగా బైనరీ రూపంలో ఉంటాయి. దీని సంగీత నిర్మాణంలో, ఆ స్వరకల్పన ప్రధాన స్వరసమూహం (డామినెంట్ కార్డ్) ఆధారంగా ఒక పరిచయం, దాని తర్వాత ప్రధాన స్వరం ఆధారంగా ఒక మొదటి భాగం, మళ్ళీ ప్రధాన స్వరసమూహం ఆధారంగా ఉండే ఉప-ప్రధాన స్వరంపై ఆధారపడిన &quot;ట్రియో&quot; అని పిలువబడే రెండవ భాగం ఉంటాయి. ప్రతి మార్పుకు ముందు ఒక సంక్షిప్త{{Not a typo}}. పాసోడోబ్లే చివరి భాగం సాధారణంగా &quot;ట్రియో&quot; బలంగా వాయించబడుతుంది.  వివిధ రకాల పాసోడోబ్లే – పాపులర్, టౌరినో, మిలిటార్ – లయలో విభిన్నంగా ఉంటాయి, వీటిలో ''టౌరినో'' అత్యంత నెమ్మదైనదిగా, ''పాపులర్'' వేగవంతమైనదిగా ఉంటూ తరచుగా గాత్రాన్ని కూడా కలిగి ఉంటుంది. మనకు తెలిసిన పాసోడోబ్లే స్పెయిన్‌లో ప్రారంభమైనప్పటికీ, ఇప్పుడు అనేక హిస్పానిక్ దేశాలలో దీనిని ఆడుతున్నారు. ప్రతి ప్రాంతం పాసోడోబ్లే సొంత ఉపశైలిని, వ్యక్తిగత శైలిని అభివృద్ధి చేసుకుంది, వారి స్థానిక సంగీత సంప్రదాయానికి సరిపోయేలా నిర్మాణంలోని కొన్ని అధికారిక అంశాలను సర్దుబాటు చేసుకుంది.  ఆధునిక స్పెయిన్‌లో, మూర్లు, క్రైస్తవుల పండుగలు, ఫల్లాస్‌తో ముడిపడి ఉన్న పాసోడోబ్లెస్‌ల కూర్పు అత్యంత విస్తృతంగా వాలెన్సియన్ తీరంలో జరుగుతుంది.

ఈ నృత్య రూపంలో భంగిమల విషయంలో చాలా స్వేచ్ఛ ఉంటుంది. నృత్యకారులు ఒకరి ముందు ఒకరు నిలబడి, తమ శరీరాలను ఎల్లప్పుడూ ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా ఉంచుకుంటూ, ఎడమ వైపుకు కొద్దిగా వంగి ఉండాలి. వారు ప్రతి టెంపోకు ఒక అడుగు వేయాలి. పురుషుని ఎడమ చేయి, స్త్రీ కుడి చేయి దాదాపు శాశ్వతంగా కలిసి ఉండాలి. ఇది కాకుండా, దాదాపు అన్ని కదలికలు, ఆకృతులు ఆమోదించబడతాయి, ఇది నాటకీకరణకు అవకాశం కల్పిస్తుంది. వేగం, వేసే అడుగుల సంఖ్య మినహా, ఈ నృత్యం వన్-స్టెప్ నృత్యంలాగే ఉంటుంది.


ఈ సంగీత రూపం మూలం వివాదాస్పదంగా ఉంది.

చారిత్రక ఆధారాల నుండి దీని గురించి తెలిసిన వాస్తవాలు ఏమిటంటే, ఇది 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోనే వ్రాయబడింది, ఎందుకంటే స్పెయిన్‌లో 1780 నాటి పాసోడోబ్లే స్కోర్‌లు ఉన్నాయి; దీనిని హాస్య నాటకాలలో చేర్చారు , స్పానిష్ పదాతిదళానికి ఒక నియంత్రణ చర్యగా స్వీకరించారు; , ఈ సంగీతాన్ని 19వ శతాబ్దం వరకు ఎద్దుల పోరాటాలలో ప్రవేశపెట్టలేదు.

పేరు వ్యుత్పత్తి ఆధారంగా, ఇది 18వ శతాబ్దం చివరిలో ఫ్రెంచ్ పదాతిదళం వేగవంతమైన కవాతు రూపమైన ఫ్రెంచ్ పదం &quot;పాస్-రెడబుల్&quot; నుండి వచ్చిందని ఒక సిద్ధాంతం సూచిస్తుంది. దీనికి స్పానిష్ , ఫ్రెంచ్ లక్షణాలు రెండూ ఉన్నాయని చెబుతారు. ఆధునిక స్టెప్పులలో తరచుగా ఫ్రెంచ్ పదాలు ఉంటాయి, కానీ ఆ నృత్యం ఎద్దుల పోరాట స్వభావాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఇది 1930వ దశకంలో దక్షిణ ఫ్రాన్స్ సంస్కృతి నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. ఈ పరికల్పనకు మద్దతుదారులు, వీరిలో అధికశాతం ఫ్రెంచ్ సంగీత శాస్త్రవేత్తలు, స్పానిష్ ఎద్దుల పోరాటాలలో ఉపయోగించే పద్ధతులను ఫ్రెంచ్ వారు చిత్రించడానికి పాసోడోబుల్ ఒక మార్గమని సూచించారు. 1780 నుండి ఉన్న స్కోర్‌ల ఉనికిని , ఫ్రెంచ్ సైన్యం కంటే ముందే స్పానిష్ పదాతిదళం రెట్టింపు వేగంతో కవాతు చేసిందనే వాస్తవాన్ని ఈ పరికల్పన వివరించడంలో విఫలమవుతుంది. , ఫ్రెంచ్ సంగీత శాస్త్రవేత్తలు ఎద్దుల పోరాటానికి సంబంధించిన కదలికలు , ఇతివృత్తాలపై దృష్టి పెడతారు, కానీ స్పెయిన్‌లో చాలా కాలం వరకు పాసోడోబ్లేకు ఎద్దుల పోరాటంతో సంబంధం లేదు.

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో, ఇది 1930లలో ఫ్రెంచ్ బాల్‌రూమ్ నృత్య పాఠశాలలు బోధించే రూపంలో మాత్రమే ఒక నృత్యంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఆ సంప్రదాయం ఈ స్పానిష్ సంగీతాన్ని, స్పానిష్ సంప్రదాయాలు , ఎద్దుల పోరాటం గురించిన ఫ్రెంచ్ మూస అభిప్రాయాలతో ముడిపెట్టింది, అందువల్ల పాసోడోబ్లేను స్పానిష్ సైనిక కవాతుగా కాకుండా ఒక ఫ్రెంచ్ బాల్‌రూమ్ నృత్యంగా చూస్తారు.

నృత్యంలోని స్వేచ్ఛాయుతమైన భంగిమలు, ద్వంద్వ లయ , నియంత్రిత కదలికల ఆధారంగా, ఇది 16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోని సాంప్రదాయ స్పానిష్ సంగీతం , నృత్యాల నుండి ఉద్భవించిందని ఒక సిద్ధాంతం సూచిస్తుంది. సుమారు 1538లో అభివృద్ధి చేయబడిన ఈ నృత్యాలు, కాస్టిలియన్ సంగీతం , నృత్యం ( &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwOw&quot;&gt;సెగుడిల్లాస్&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; )తో పాటు, వేగవంతమైన , పునరావృతమయ్యే రోమానీ జంటల నృత్యమైన &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwPQ&quot;&gt;గారోటిన్‌ను&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; కవాతు రూపంలోకి మార్చి, క్రమంగా కలపడం ద్వారా ఏర్పడ్డాయి. 

సంగీత శాస్త్రవేత్త జోస్ సుబిరా ప్రకారం, ఈ శైలి స్పానిష్ జానపద నాటకాలలోని సైనిక కవాతులు , తేలికపాటి సంగీతం కలయిక నుండి ఉద్భవించింది, ఇది క్రమంగా మరింత గౌరవనీయమైన నాటకాల &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwQw&quot;&gt;మధ్యలోకి&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; వ్యాపించింది. 


=== ఇతరులు ===
ప్రసిద్ధ బుల్ ఫైటర్ల గౌరవార్థం, వారి పేర్లతో పాసోడోబ్లే ట్యూన్‌లను రూపొందించారు. ఇతర బాణీలు దేశభక్తి ఇతివృత్తాలు లేదా స్థానిక పాత్రల నుండి ప్రేరణ పొందాయి. పాసోడోబ్లే బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది , నేడు నృత్య పోటీలలో ఉపయోగించబడుతుంది.

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ''బల్లో లిస్సియో'' శైలిలో వాయించే ఇటాలియన్ అమెరికన్ సంగీతకారుల ప్రదర్శనలలో పాసోడోబ్లే ఒక భాగంగా మారింది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Mandolin Melodies|last=Mignano Crawford|first=Sheri|date=2008|publisher=Zighi Baci|isbn=978-0976372233|edition=3rd|location=Petaluma, CA|pages=11–13}}&lt;/ref&gt; 1939లో WPA కాలిఫోర్నియా జానపద సంగీత ప్రాజెక్ట్ కోసం సిడ్నీ రాబర్ట్‌సన్ కోవెల్ నాలుగు పాసోడోబ్లెస్‌ను సేకరించారు, వీటిని మెక్సికన్ అమెరికన్ వివాహ బృందం [[మాండలిన్|మాండొలిన్]], [[గిటారు|గిటార్]] , [[వయొలిన్|వయోలిన్‌పై]] ప్రదర్శించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cowell|first=Sidney Robertson|title=Search results for California Gold: Northern California Folk Music from the Thirties Collected by Sidney Robertson Cowell, Pasodoble, Available Online|url=https://www.loc.gov/collections/sidney-robertson-cowell-northern-california-folk-music/?q=pasodoble|access-date=9 August 2018|website=California Gold: Northern California Folk Music from the Thirties Collected by Sidney Robertson Cowell|publisher=Library of Congress}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>it4zc6nipjo2jg7enk8arubb6th8b69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథపరిష్కార విమర్శ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513199</id>
    <revision>
      <id>4980382</id>
      <timestamp>2026-10-13T17:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4980382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7663" sha1="ny6o05wgcokpj7xqhiz9vvzxyc145o7" xml:space="preserve">'''గ్రంథపరిష్కార విమర్శ''' అనేది ప్రాచీన సాహిత్య గ్రంథాల యొక్క అసలు రూపాన్ని గుర్తించి, వాటిని ప్రామాణిక రూపంలో ముద్రించడానికి లేదా ప్రజలకు అందించడానికి ఉపయోగించే శాస్త్రీయమైన పద్ధతి. కాలక్రమేణా లిపిలో వచ్చిన మార్పులు, లేఖకుల పొరపాట్లు, గ్రంథాలలో చేరిన ప్రక్షిప్తాలు వంటి వాటిని తొలగించి, కవి లేదా రచయిత అసలు సృష్టించిన రూపానికి వీలైనంత దగ్గరగా పాఠాన్ని తీసుకురావడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

== 1. గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ముఖ్య ఉద్దేశాలు ==

* '''ప్రక్షిప్తాల తొలగింపు:''' మూల గ్రంథానికి సంబంధం లేకుండా తరువాత కాలంలో ఎవరో చేర్చిన పద్యాలు, శ్లోకాలు లేదా భాగాలను గుర్తించి తొలగించడం.
* '''లేఖక దోషాల సవరణ:''' తాళపత్ర ప్రతులను నకలు వ్రాసేటప్పుడు లేఖకులు చేసిన అక్షర దోషాలు, పదం విడిచిపెట్టడం వంటి లోపాలను సరిదిద్దడం.
* '''ప్రామాణిక పాఠ నిర్ణయం:''' ఒకే గ్రంథానికి సంబంధించి వేర్వేరు ప్రతులలో వివిధ పాఠాలు ఉన్నప్పుడు, ఏది సరైనదో విద్వత్తుతో నిర్ధారించడం.
* '''రచయిత భావాలను రక్షించడం:''' గ్రంథాన్ని దాని చారిత్రక, సాహిత్య నేపథ్యానికి అనుగుణంగా సరియైన అర్థంతో అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా మార్చడం.

== 2. గ్రంథపరిష్కార పద్ధతి – ముఖ్య సోపానాలు ==
శాస్త్రీయంగా ఒక గ్రంథాన్ని పరిష్కరించడానికి పండితులు సాధారణంగా ఈ క్రింది దశలను అనుసరిస్తారు:

# '''ప్రతుల సేకరణ:''' పరిష్కరించవలసిన గ్రంథానికి సంబంధించిన లభించే అన్ని తాళపత్ర ప్రతులను, పాత ముద్రిత ప్రతులను సేకరించడం.
# '''ప్రతుల తులనాత్మక పరిశీలన:''' సేకరించిన వివిధ ప్రతులను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి చూస్తూ, ఎక్కడెక్కడ పాఠభేదాలు ఉన్నాయో గుర్తించడం.
# '''ప్రతుల కాల, లిపి నిర్ణయం:''' ప్రతులు ఏ కాలానికి చెందినవి, ఏ లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి (ఉదాహరణకు: నందినాగరి, తెలుగు-కన్నడ లిపి మొదలైనవి) పరిశీలించి, వాటి ప్రామాణికతను బేరీజు వేయడం.
# '''సముచిత పాఠం ఎంపిక:''' లభించిన ఆధారాలన్నింటినీ పరిశీలించి, ఏ పాఠం అసలైనదై ఉంటుందో తర్కంతో నిశ్చయించడం.
# '''పీఠికా రచన:''' పరిష్కరించిన గ్రంథానికి ముందు సమగ్రమైన పీఠికను చేర్చడం. ఇందులో కవి కాలం, రచన విశేషాలు, ప్రతుల వివరాలు, పాఠభేదాల జాబితా ఉంటాయి.

== 3. తెలుగు సాహిత్యంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ==
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన కావ్యాలను, శాసనాలను, శతకాలను వెలుగులోకి తేవడంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కీలక పాత్ర పోషించింది. ముద్రణా రంగం అభివృద్ధి చెందకముందు తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్న సాహిత్యాన్ని కాపాడడంలో ఎందరో పండితులు కృషి చేశారు.

* '''ప్రముఖులు:''' వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, నిడుదవోలు వెంకటరావు, దివాకర్ల వెంకటావధాని, గిడుగు రామమూర్తి పంతులు వంటి దిగ్గజాలు తెలుగులో శాస్త్రీయ పద్ధతిలో గ్రంథాలను పరిష్కరించారు. ఉదాహరణకు, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను తాళపత్ర ప్రతుల నుండి పరిష్కరించి లోకానికి అందించడం ఒక చారిత్రక మైలురాయి.
* '''సంస్థలు:''' మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం, తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు ఎన్నో ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, పరిష్కరించి ముద్రించడంలో కీలకపాత్ర పోషించాయి.

== 4. ప్రాముఖ్యత మరియు సవాళ్లు ==
గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కేవలం ఒక పాత పుస్తకాన్ని ముద్రించడం మాత్రమే కాదు, అది ఒక జాతి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని రక్షించే ప్రక్రియ. అయితే, తాళపత్రాలు పాడైపోవడం, స్పష్టంగా లేకపోవడం, లేఖకుల అజ్ఞానం వల్ల కొన్ని చోట్ల అర్థం కాని పదాలు ఎదురుకావడం వంటివి ఈ రంగంలో ఉండే ముఖ్యమైన సవాళ్లు.</text>
      <sha1>ny6o05wgcokpj7xqhiz9vvzxyc145o7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980383</id>
      <parentid>4980382</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7675" sha1="k57oz1yecyvtcsuxm5u89jt7p8rp01e" xml:space="preserve">'''గ్రంథపరిష్కార విమర్శ''' అనేది ప్రాచీన సాహిత్య గ్రంథాల యొక్క అసలు రూపాన్ని గుర్తించి, వాటిని ప్రామాణిక రూపంలో ముద్రించడానికి లేదా ప్రజలకు అందించడానికి ఉపయోగించే శాస్త్రీయమైన పద్ధతి. కాలక్రమేణా లిపిలో వచ్చిన మార్పులు, లేఖకుల పొరపాట్లు, గ్రంథాలలో చేరిన ప్రక్షిప్తాలు వంటి వాటిని తొలగించి, కవి లేదా [[రచయిత]] అసలు సృష్టించిన రూపానికి వీలైనంత దగ్గరగా పాఠాన్ని తీసుకురావడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

== 1. గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ముఖ్య ఉద్దేశాలు ==

* '''ప్రక్షిప్తాల తొలగింపు:''' మూల గ్రంథానికి సంబంధం లేకుండా తరువాత కాలంలో ఎవరో చేర్చిన పద్యాలు, శ్లోకాలు లేదా భాగాలను గుర్తించి తొలగించడం.
* '''లేఖక దోషాల సవరణ:''' తాళపత్ర ప్రతులను నకలు వ్రాసేటప్పుడు లేఖకులు చేసిన అక్షర దోషాలు, [[పదం]] విడిచిపెట్టడం వంటి లోపాలను సరిదిద్దడం.
* '''ప్రామాణిక పాఠ నిర్ణయం:''' ఒకే గ్రంథానికి సంబంధించి వేర్వేరు ప్రతులలో వివిధ పాఠాలు ఉన్నప్పుడు, ఏది సరైనదో విద్వత్తుతో నిర్ధారించడం.
* '''రచయిత భావాలను రక్షించడం:''' గ్రంథాన్ని దాని చారిత్రక, సాహిత్య నేపథ్యానికి అనుగుణంగా సరియైన అర్థంతో అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా మార్చడం.

== 2. గ్రంథపరిష్కార పద్ధతి – ముఖ్య సోపానాలు ==
శాస్త్రీయంగా ఒక గ్రంథాన్ని పరిష్కరించడానికి పండితులు సాధారణంగా ఈ క్రింది దశలను అనుసరిస్తారు:

# '''ప్రతుల సేకరణ:''' పరిష్కరించవలసిన గ్రంథానికి సంబంధించిన లభించే అన్ని తాళపత్ర ప్రతులను, పాత ముద్రిత ప్రతులను సేకరించడం.
# '''ప్రతుల తులనాత్మక పరిశీలన:''' సేకరించిన వివిధ ప్రతులను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి చూస్తూ, ఎక్కడెక్కడ పాఠభేదాలు ఉన్నాయో గుర్తించడం.
# '''ప్రతుల కాల, లిపి నిర్ణయం:''' ప్రతులు ఏ కాలానికి చెందినవి, ఏ లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి (ఉదాహరణకు: నందినాగరి, తెలుగు-కన్నడ లిపి మొదలైనవి) పరిశీలించి, వాటి ప్రామాణికతను బేరీజు వేయడం.
# '''సముచిత పాఠం ఎంపిక:''' లభించిన ఆధారాలన్నింటినీ పరిశీలించి, ఏ పాఠం అసలైనదై ఉంటుందో తర్కంతో నిశ్చయించడం.
# '''పీఠికా రచన:''' పరిష్కరించిన గ్రంథానికి ముందు సమగ్రమైన పీఠికను చేర్చడం. ఇందులో కవి కాలం, రచన విశేషాలు, ప్రతుల వివరాలు, పాఠభేదాల జాబితా ఉంటాయి.

== 3. తెలుగు సాహిత్యంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ==
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన కావ్యాలను, శాసనాలను, శతకాలను వెలుగులోకి తేవడంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కీలక పాత్ర పోషించింది. ముద్రణా రంగం అభివృద్ధి చెందకముందు తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్న సాహిత్యాన్ని కాపాడడంలో ఎందరో పండితులు కృషి చేశారు.

* '''ప్రముఖులు:''' వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, నిడుదవోలు వెంకటరావు, దివాకర్ల వెంకటావధాని, గిడుగు రామమూర్తి పంతులు వంటి దిగ్గజాలు తెలుగులో శాస్త్రీయ పద్ధతిలో గ్రంథాలను పరిష్కరించారు. ఉదాహరణకు, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను తాళపత్ర ప్రతుల నుండి పరిష్కరించి లోకానికి అందించడం ఒక చారిత్రక మైలురాయి.
* '''సంస్థలు:''' మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం, తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ [[గ్రంథాలయం]], తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు ఎన్నో ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, పరిష్కరించి ముద్రించడంలో కీలకపాత్ర పోషించాయి.

== 4. ప్రాముఖ్యత మరియు సవాళ్లు ==
గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కేవలం ఒక పాత పుస్తకాన్ని ముద్రించడం మాత్రమే కాదు, అది ఒక జాతి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని రక్షించే ప్రక్రియ. అయితే, తాళపత్రాలు పాడైపోవడం, స్పష్టంగా లేకపోవడం, లేఖకుల అజ్ఞానం వల్ల కొన్ని చోట్ల అర్థం కాని పదాలు ఎదురుకావడం వంటివి ఈ రంగంలో ఉండే ముఖ్యమైన సవాళ్లు.</text>
      <sha1>k57oz1yecyvtcsuxm5u89jt7p8rp01e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980384</id>
      <parentid>4980383</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7765" sha1="27h4b9qzpnybqxf9zsvnuq0xtlq4knr" xml:space="preserve">'''గ్రంథపరిష్కార విమర్శ''' అనేది ప్రాచీన సాహిత్య గ్రంథాల యొక్క అసలు రూపాన్ని గుర్తించి, వాటిని ప్రామాణిక రూపంలో ముద్రించడానికి లేదా ప్రజలకు అందించడానికి ఉపయోగించే శాస్త్రీయమైన పద్ధతి. కాలక్రమేణా లిపిలో వచ్చిన మార్పులు, లేఖకుల పొరపాట్లు, గ్రంథాలలో చేరిన ప్రక్షిప్తాలు వంటి వాటిని తొలగించి, కవి లేదా [[రచయిత]] అసలు సృష్టించిన రూపానికి వీలైనంత దగ్గరగా పాఠాన్ని తీసుకురావడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష}}&lt;/ref&gt;

== 1. గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ముఖ్య ఉద్దేశాలు ==

* '''ప్రక్షిప్తాల తొలగింపు:''' మూల గ్రంథానికి సంబంధం లేకుండా తరువాత కాలంలో ఎవరో చేర్చిన పద్యాలు, శ్లోకాలు లేదా భాగాలను గుర్తించి తొలగించడం.
* '''లేఖక దోషాల సవరణ:''' తాళపత్ర ప్రతులను నకలు వ్రాసేటప్పుడు లేఖకులు చేసిన అక్షర దోషాలు, [[పదం]] విడిచిపెట్టడం వంటి లోపాలను సరిదిద్దడం.
* '''ప్రామాణిక పాఠ నిర్ణయం:''' ఒకే గ్రంథానికి సంబంధించి వేర్వేరు ప్రతులలో వివిధ పాఠాలు ఉన్నప్పుడు, ఏది సరైనదో విద్వత్తుతో నిర్ధారించడం.
* '''రచయిత భావాలను రక్షించడం:''' గ్రంథాన్ని దాని చారిత్రక, సాహిత్య నేపథ్యానికి అనుగుణంగా సరియైన అర్థంతో అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా మార్చడం.

== 2. గ్రంథపరిష్కార పద్ధతి – ముఖ్య సోపానాలు ==
శాస్త్రీయంగా ఒక గ్రంథాన్ని పరిష్కరించడానికి పండితులు సాధారణంగా ఈ క్రింది దశలను అనుసరిస్తారు:

# '''ప్రతుల సేకరణ:''' పరిష్కరించవలసిన గ్రంథానికి సంబంధించిన లభించే అన్ని తాళపత్ర ప్రతులను, పాత ముద్రిత ప్రతులను సేకరించడం.
# '''ప్రతుల తులనాత్మక పరిశీలన:''' సేకరించిన వివిధ ప్రతులను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి చూస్తూ, ఎక్కడెక్కడ పాఠభేదాలు ఉన్నాయో గుర్తించడం.
# '''ప్రతుల కాల, లిపి నిర్ణయం:''' ప్రతులు ఏ కాలానికి చెందినవి, ఏ లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి (ఉదాహరణకు: నందినాగరి, తెలుగు-కన్నడ లిపి మొదలైనవి) పరిశీలించి, వాటి ప్రామాణికతను బేరీజు వేయడం.
# '''సముచిత పాఠం ఎంపిక:''' లభించిన ఆధారాలన్నింటినీ పరిశీలించి, ఏ పాఠం అసలైనదై ఉంటుందో తర్కంతో నిశ్చయించడం.
# '''పీఠికా రచన:''' పరిష్కరించిన గ్రంథానికి ముందు సమగ్రమైన పీఠికను చేర్చడం. ఇందులో కవి కాలం, రచన విశేషాలు, ప్రతుల వివరాలు, పాఠభేదాల జాబితా ఉంటాయి.

== 3. తెలుగు సాహిత్యంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ==
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన కావ్యాలను, శాసనాలను, శతకాలను వెలుగులోకి తేవడంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కీలక పాత్ర పోషించింది. ముద్రణా రంగం అభివృద్ధి చెందకముందు తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్న సాహిత్యాన్ని కాపాడడంలో ఎందరో పండితులు కృషి చేశారు.

* '''ప్రముఖులు:''' వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, నిడుదవోలు వెంకటరావు, దివాకర్ల వెంకటావధాని, గిడుగు రామమూర్తి పంతులు వంటి దిగ్గజాలు తెలుగులో శాస్త్రీయ పద్ధతిలో గ్రంథాలను పరిష్కరించారు. ఉదాహరణకు, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను తాళపత్ర ప్రతుల నుండి పరిష్కరించి లోకానికి అందించడం ఒక చారిత్రక మైలురాయి.
* '''సంస్థలు:''' మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం, తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ [[గ్రంథాలయం]], తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు ఎన్నో ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, పరిష్కరించి ముద్రించడంలో కీలకపాత్ర పోషించాయి.

== 4. ప్రాముఖ్యత మరియు సవాళ్లు ==
గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కేవలం ఒక పాత పుస్తకాన్ని ముద్రించడం మాత్రమే కాదు, అది ఒక జాతి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని రక్షించే ప్రక్రియ. అయితే, తాళపత్రాలు పాడైపోవడం, స్పష్టంగా లేకపోవడం, లేఖకుల అజ్ఞానం వల్ల కొన్ని చోట్ల అర్థం కాని పదాలు ఎదురుకావడం వంటివి ఈ రంగంలో ఉండే ముఖ్యమైన సవాళ్లు.</text>
      <sha1>27h4b9qzpnybqxf9zsvnuq0xtlq4knr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980385</id>
      <parentid>4980384</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7836" sha1="9rjfkw6ts8blj5fqfp2337srmsqt8i8" xml:space="preserve">'''గ్రంథపరిష్కార విమర్శ''' అనేది ప్రాచీన సాహిత్య గ్రంథాల యొక్క అసలు రూపాన్ని గుర్తించి, వాటిని ప్రామాణిక రూపంలో ముద్రించడానికి లేదా ప్రజలకు అందించడానికి ఉపయోగించే శాస్త్రీయమైన పద్ధతి. కాలక్రమేణా లిపిలో వచ్చిన మార్పులు, లేఖకుల పొరపాట్లు, గ్రంథాలలో చేరిన ప్రక్షిప్తాలు వంటి వాటిని తొలగించి, కవి లేదా [[రచయిత]] అసలు సృష్టించిన రూపానికి వీలైనంత దగ్గరగా పాఠాన్ని తీసుకురావడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష}}&lt;/ref&gt;

== 1. గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ముఖ్య ఉద్దేశాలు ==

* '''ప్రక్షిప్తాల తొలగింపు:''' మూల గ్రంథానికి సంబంధం లేకుండా తరువాత కాలంలో ఎవరో చేర్చిన పద్యాలు, శ్లోకాలు లేదా భాగాలను గుర్తించి తొలగించడం.
* '''లేఖక దోషాల సవరణ:''' తాళపత్ర ప్రతులను నకలు వ్రాసేటప్పుడు లేఖకులు చేసిన అక్షర దోషాలు, [[పదం]] విడిచిపెట్టడం వంటి లోపాలను సరిదిద్దడం.
* '''ప్రామాణిక పాఠ నిర్ణయం:''' ఒకే గ్రంథానికి సంబంధించి వేర్వేరు ప్రతులలో వివిధ పాఠాలు ఉన్నప్పుడు, ఏది సరైనదో విద్వత్తుతో నిర్ధారించడం.
* '''రచయిత భావాలను రక్షించడం:''' గ్రంథాన్ని దాని చారిత్రక, సాహిత్య నేపథ్యానికి అనుగుణంగా సరియైన అర్థంతో అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా మార్చడం.

== 2. గ్రంథపరిష్కార పద్ధతి – ముఖ్య సోపానాలు ==
శాస్త్రీయంగా ఒక గ్రంథాన్ని పరిష్కరించడానికి పండితులు సాధారణంగా ఈ క్రింది దశలను అనుసరిస్తారు:

# '''ప్రతుల సేకరణ:''' పరిష్కరించవలసిన గ్రంథానికి సంబంధించిన లభించే అన్ని తాళపత్ర ప్రతులను, పాత ముద్రిత ప్రతులను సేకరించడం.
# '''ప్రతుల తులనాత్మక పరిశీలన:''' సేకరించిన వివిధ ప్రతులను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి చూస్తూ, ఎక్కడెక్కడ పాఠభేదాలు ఉన్నాయో గుర్తించడం.
# '''ప్రతుల కాల, లిపి నిర్ణయం:''' ప్రతులు ఏ కాలానికి చెందినవి, ఏ లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి (ఉదాహరణకు: నందినాగరి, తెలుగు-కన్నడ లిపి మొదలైనవి) పరిశీలించి, వాటి ప్రామాణికతను బేరీజు వేయడం.
# '''సముచిత పాఠం ఎంపిక:''' లభించిన ఆధారాలన్నింటినీ పరిశీలించి, ఏ పాఠం అసలైనదై ఉంటుందో తర్కంతో నిశ్చయించడం.
# '''పీఠికా రచన:''' పరిష్కరించిన గ్రంథానికి ముందు సమగ్రమైన పీఠికను చేర్చడం. ఇందులో కవి కాలం, రచన విశేషాలు, ప్రతుల వివరాలు, పాఠభేదాల జాబితా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=సాహిత్య విమర్శ}}&lt;/ref&gt;

== 3. తెలుగు సాహిత్యంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ==
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన కావ్యాలను, శాసనాలను, శతకాలను వెలుగులోకి తేవడంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కీలక పాత్ర పోషించింది. ముద్రణా రంగం అభివృద్ధి చెందకముందు తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్న సాహిత్యాన్ని కాపాడడంలో ఎందరో పండితులు కృషి చేశారు.

* '''ప్రముఖులు:''' వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, నిడుదవోలు వెంకటరావు, దివాకర్ల వెంకటావధాని, గిడుగు రామమూర్తి పంతులు వంటి దిగ్గజాలు తెలుగులో శాస్త్రీయ పద్ధతిలో గ్రంథాలను పరిష్కరించారు. ఉదాహరణకు, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను తాళపత్ర ప్రతుల నుండి పరిష్కరించి లోకానికి అందించడం ఒక చారిత్రక మైలురాయి.
* '''సంస్థలు:''' మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం, తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ [[గ్రంథాలయం]], తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు ఎన్నో ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, పరిష్కరించి ముద్రించడంలో కీలకపాత్ర పోషించాయి.

== 4. ప్రాముఖ్యత మరియు సవాళ్లు ==
గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కేవలం ఒక పాత పుస్తకాన్ని ముద్రించడం మాత్రమే కాదు, అది ఒక జాతి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని రక్షించే ప్రక్రియ. అయితే, తాళపత్రాలు పాడైపోవడం, స్పష్టంగా లేకపోవడం, లేఖకుల అజ్ఞానం వల్ల కొన్ని చోట్ల అర్థం కాని పదాలు ఎదురుకావడం వంటివి ఈ రంగంలో ఉండే ముఖ్యమైన సవాళ్లు.</text>
      <sha1>9rjfkw6ts8blj5fqfp2337srmsqt8i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980386</id>
      <parentid>4980385</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Skreshma999</username>
        <id>152709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7862" sha1="ptdizdxd38judglcdepzx4s5hay2vvb" xml:space="preserve">'''గ్రంథపరిష్కార విమర్శ''' అనేది ప్రాచీన సాహిత్య గ్రంథాల యొక్క అసలు రూపాన్ని గుర్తించి, వాటిని ప్రామాణిక రూపంలో ముద్రించడానికి లేదా ప్రజలకు అందించడానికి ఉపయోగించే శాస్త్రీయమైన పద్ధతి. కాలక్రమేణా లిపిలో వచ్చిన మార్పులు, లేఖకుల పొరపాట్లు, గ్రంథాలలో చేరిన ప్రక్షిప్తాలు వంటి వాటిని తొలగించి, కవి లేదా [[రచయిత]] అసలు సృష్టించిన రూపానికి వీలైనంత దగ్గరగా పాఠాన్ని తీసుకురావడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష}}&lt;/ref&gt;

== 1. గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ముఖ్య ఉద్దేశాలు ==

* '''ప్రక్షిప్తాల తొలగింపు:''' మూల గ్రంథానికి సంబంధం లేకుండా తరువాత కాలంలో ఎవరో చేర్చిన పద్యాలు, శ్లోకాలు లేదా భాగాలను గుర్తించి తొలగించడం.
* '''లేఖక దోషాల సవరణ:''' తాళపత్ర ప్రతులను నకలు వ్రాసేటప్పుడు లేఖకులు చేసిన అక్షర దోషాలు, [[పదం]] విడిచిపెట్టడం వంటి లోపాలను సరిదిద్దడం.
* '''ప్రామాణిక పాఠ నిర్ణయం:''' ఒకే గ్రంథానికి సంబంధించి వేర్వేరు ప్రతులలో వివిధ పాఠాలు ఉన్నప్పుడు, ఏది సరైనదో విద్వత్తుతో నిర్ధారించడం.
* '''రచయిత భావాలను రక్షించడం:''' గ్రంథాన్ని దాని చారిత్రక, సాహిత్య నేపథ్యానికి అనుగుణంగా సరియైన అర్థంతో అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుగా మార్చడం.

== 2. గ్రంథపరిష్కార పద్ధతి – ముఖ్య సోపానాలు ==
శాస్త్రీయంగా ఒక గ్రంథాన్ని పరిష్కరించడానికి పండితులు సాధారణంగా ఈ క్రింది దశలను అనుసరిస్తారు:

# '''ప్రతుల సేకరణ:''' పరిష్కరించవలసిన గ్రంథానికి సంబంధించిన లభించే అన్ని తాళపత్ర ప్రతులను, పాత ముద్రిత ప్రతులను సేకరించడం.
# '''ప్రతుల తులనాత్మక పరిశీలన:''' సేకరించిన వివిధ ప్రతులను ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి చూస్తూ, ఎక్కడెక్కడ పాఠభేదాలు ఉన్నాయో గుర్తించడం.
# '''ప్రతుల కాల, లిపి నిర్ణయం:''' ప్రతులు ఏ కాలానికి చెందినవి, ఏ లిపిలో వ్రాయబడ్డాయి (ఉదాహరణకు: నందినాగరి, తెలుగు-కన్నడ లిపి మొదలైనవి) పరిశీలించి, వాటి ప్రామాణికతను బేరీజు వేయడం.
# '''సముచిత పాఠం ఎంపిక:''' లభించిన ఆధారాలన్నింటినీ పరిశీలించి, ఏ పాఠం అసలైనదై ఉంటుందో తర్కంతో నిశ్చయించడం.
# '''పీఠికా రచన:''' పరిష్కరించిన గ్రంథానికి ముందు సమగ్రమైన పీఠికను చేర్చడం. ఇందులో కవి కాలం, రచన విశేషాలు, ప్రతుల వివరాలు, పాఠభేదాల జాబితా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=సాహిత్య విమర్శ}}&lt;/ref&gt;

== 3. తెలుగు సాహిత్యంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ ==
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రాచీన కావ్యాలను, శాసనాలను, శతకాలను వెలుగులోకి తేవడంలో గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కీలక పాత్ర పోషించింది. ముద్రణా రంగం అభివృద్ధి చెందకముందు తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్న సాహిత్యాన్ని కాపాడడంలో ఎందరో పండితులు కృషి చేశారు.

* '''ప్రముఖులు:''' వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి, నిడుదవోలు వెంకటరావు, దివాకర్ల వెంకటావధాని, గిడుగు రామమూర్తి పంతులు వంటి దిగ్గజాలు తెలుగులో శాస్త్రీయ పద్ధతిలో గ్రంథాలను పరిష్కరించారు. ఉదాహరణకు, వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రి గారు అన్నమాచార్య సంకీర్తనలను తాళపత్ర ప్రతుల నుండి పరిష్కరించి లోకానికి అందించడం ఒక చారిత్రక మైలురాయి.
* '''సంస్థలు:''' మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం, తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ [[గ్రంథాలయం]], తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వంటి సంస్థలు ఎన్నో ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి, పరిష్కరించి ముద్రించడంలో కీలకపాత్ర పోషించాయి.

== 4. ప్రాముఖ్యత మరియు సవాళ్లు ==
గ్రంథపరిష్కార విమర్శ కేవలం ఒక పాత పుస్తకాన్ని ముద్రించడం మాత్రమే కాదు, అది ఒక జాతి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని రక్షించే ప్రక్రియ. అయితే, తాళపత్రాలు పాడైపోవడం, స్పష్టంగా లేకపోవడం, లేఖకుల అజ్ఞానం వల్ల కొన్ని చోట్ల అర్థం కాని పదాలు ఎదురుకావడం వంటివి ఈ రంగంలో ఉండే ముఖ్యమైన సవాళ్లు.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>ptdizdxd38judglcdepzx4s5hay2vvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇరినా సాల్టీకోవా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513200</id>
    <revision>
      <id>4980388</id>
      <timestamp>2026-10-13T17:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1371004672|Irina Saltykova]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6530" sha1="ptjs06gx4t9m4bdmgm204xgp5rk1nan" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = ఇరినా ఇవనోవ్నా సాల్టీకోవా
| image             = Салтыкова Ирина.jpg
| caption           = 2011లో ఇరినా సాల్టీకోవా
| birth_name        = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1966|5|5}}
| origin            = సోవియట్ యూనియన్
| genre             = పాప్, రాక్
| occupation        = గాయని, నటి
| years_active      = 1986–ప్రస్తుతం
| website           = {{URL|saltykova.ru}}
}}
ఇరినా సాల్టికోవా / '''సప్రోనోవా''' (ఆంగ్లం: Irina Ivanovna Saltykova; జననం 1966 మే 5 ), ఒక రష్యన్ పాప్ గాయని, 1990లలో రష్యాలో ప్రాచుర్యం పొందిన మ్యూజిక్ గ్రూప్ మిరాజ్ మాజీ సభ్యురాలు.&lt;ref name=&quot;discogs&quot;&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.discogs.com/artist/753176-%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|access-date=23 July 2015|website=[[Discogs]]}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆరు ఆల్బమ్లు, నాలుగు సింగిల్స్ విడుదల చేసింది.&lt;ref name=&quot;discogs&quot; /&gt; ఆమె నటి కూడా, ముఖ్యంగా బ్రదర్ 2 చిత్రంలో. జూన్ 2000లో, రష్యన్ ప్లేబాయ్ లో ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723174116/http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|archive-date=23 July 2015|access-date=23 July 2015|publisher=Playboy Russia|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఇరినా సాల్టీకోవా అప్పటి [[సోవియట్ యూనియన్]] తులా ఒబ్లాస్ట్ లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల విద్య సంవత్సరాల్లో, జిమ్నాస్టిక్స్ లో విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. సప్రోనోవా కటింగ్, కుట్టు, అల్లడం తరగతులకు కూడా హాజరయింది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 

1985లో, ఇరినా సాల్టీకోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ ను కలుసుకున్నది. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. అయితే, వారు 1990ల ప్రారంభంలో విడిపోయారు. 1994లో, ఆమె సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000వ సంవత్సరం నుండి ఆమె 'బ్రదర్ 2' (2000), 'రస్కి స్పెట్స్నాజ్' (2002), 'ప్రోవిన్సియాలీ' (2002), 'దాయోష్ మోలోద్యోజ్!' (2009–2013), 'పైలట్ మెజ్దునరోద్నిఖ్ అవయాలినియ్' (2011) వంటి చిత్రాలు, టీవీ సిరీస్‌లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;


ఆమె అప్పటి సోవియట్ యూనియన్లోని తులా ఒబ్లాస్ట్లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల సంవత్సరాల్లో, ఆమె కళాత్మక జిమ్నాస్టిక్స్ విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 1985లో, సప్రోనోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ సోచి కలుసుకున్నారు. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. 1990 ల ప్రారంభంలో, సాల్టికోవా వివాహం విడిపోయింది. 1994 లో, సాల్టీకోవా సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000 నుండి, ఆమె బ్రదర్ 2 (2000) రుస్కీ స్పెట్స్నాజ్ (''రష్యన్ స్వాట్'', 2002) ప్రావిన్సియలీ (ప్రావిన్సియల్స్, 2002) దయోష్ మోలోడియోజ్!  (లెట్స్ డూ ఇట్, యూత్!, 2009-2013) పైలట్ మెజ్డునారోద్నిఖ్ అవియలినీ (ది పైలట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్లైన్స్, 2011). &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1966 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>ptjs06gx4t9m4bdmgm204xgp5rk1nan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980389</id>
      <parentid>4980388</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6528" sha1="017xzu2rx9okr08a1gegph21w9cscn0" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = ఇరినా ఇవనోవ్నా సాల్టీకోవా
| image             = Салтыкова Ирина.jpg
| caption           = 2011లో ఇరినా సాల్టీకోవా
| birth_name        = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1966|5|5}}
| origin            = సోవియట్ యూనియన్
| genre             = పాప్, రాక్
| occupation        = గాయని, నటి
| years_active      = 1986–ప్రస్తుతం
| website           = {{URL|saltykova.ru}}
}}
ఇరినా సాల్టికోవా / '''సప్రోనోవా''' (ఆంగ్లం: Irina Ivanovna Saltykova; జననం 1966 మే 5), ఒక రష్యన్ పాప్ గాయని, 1990లలో రష్యాలో ప్రాచుర్యం పొందిన మ్యూజిక్ గ్రూప్ మిరాజ్ మాజీ సభ్యురాలు.&lt;ref name=&quot;discogs&quot;&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.discogs.com/artist/753176-%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|access-date=23 July 2015|website=[[Discogs]]}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆరు ఆల్బమ్లు, నాలుగు సింగిల్స్ విడుదల చేసింది.&lt;ref name=&quot;discogs&quot; /&gt; ఆమె నటి కూడా, ముఖ్యంగా బ్రదర్ 2 చిత్రంలో. జూన్ 2000లో, రష్యన్ ప్లేబాయ్ లో ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723174116/http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|archive-date=23 July 2015|access-date=23 July 2015|publisher=Playboy Russia|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఇరినా సాల్టీకోవా అప్పటి [[సోవియట్ యూనియన్]] తులా ఒబ్లాస్ట్ లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల విద్య సంవత్సరాల్లో, జిమ్నాస్టిక్స్ లో విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. సప్రోనోవా కటింగ్, కుట్టు, అల్లడం తరగతులకు కూడా హాజరయింది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 

1985లో, ఇరినా సాల్టీకోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ ను కలుసుకున్నది. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. అయితే, వారు 1990ల ప్రారంభంలో విడిపోయారు. 1994లో, ఆమె సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000వ సంవత్సరం నుండి ఆమె 'బ్రదర్ 2' (2000), 'రస్కి స్పెట్స్నాజ్' (2002), 'ప్రోవిన్సియాలీ' (2002), 'దాయోష్ మోలోద్యోజ్!' (2009–2013), 'పైలట్ మెజ్దునరోద్నిఖ్ అవయాలినియ్' (2011) వంటి చిత్రాలు, టీవీ సిరీస్‌లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

ఆమె అప్పటి సోవియట్ యూనియన్లోని తులా ఒబ్లాస్ట్లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల సంవత్సరాల్లో, ఆమె కళాత్మక జిమ్నాస్టిక్స్ విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 1985లో, సప్రోనోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ సోచి కలుసుకున్నారు. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. 1990 ల ప్రారంభంలో, సాల్టికోవా వివాహం విడిపోయింది. 1994 లో, సాల్టీకోవా సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000 నుండి, ఆమె బ్రదర్ 2 (2000) రుస్కీ స్పెట్స్నాజ్ (''రష్యన్ స్వాట్'', 2002) ప్రావిన్సియలీ (ప్రావిన్సియల్స్, 2002) దయోష్ మోలోడియోజ్!  (లెట్స్ డూ ఇట్, యూత్!, 2009-2013) పైలట్ మెజ్డునారోద్నిఖ్ అవియలినీ (ది పైలట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్లైన్స్, 2011). &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1966 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>017xzu2rx9okr08a1gegph21w9cscn0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980463</id>
      <parentid>4980389</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రష్యా మహిళలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6583" sha1="ohri3bp6idd2cxhp91cby1n2khqf7ub" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = ఇరినా ఇవనోవ్నా సాల్టీకోవా
| image             = Салтыкова Ирина.jpg
| caption           = 2011లో ఇరినా సాల్టీకోవా
| birth_name        = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1966|5|5}}
| origin            = సోవియట్ యూనియన్
| genre             = పాప్, రాక్
| occupation        = గాయని, నటి
| years_active      = 1986–ప్రస్తుతం
| website           = {{URL|saltykova.ru}}
}}
ఇరినా సాల్టికోవా / '''సప్రోనోవా''' (ఆంగ్లం: Irina Ivanovna Saltykova; జననం 1966 మే 5), ఒక రష్యన్ పాప్ గాయని, 1990లలో రష్యాలో ప్రాచుర్యం పొందిన మ్యూజిక్ గ్రూప్ మిరాజ్ మాజీ సభ్యురాలు.&lt;ref name=&quot;discogs&quot;&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.discogs.com/artist/753176-%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|access-date=23 July 2015|website=[[Discogs]]}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆరు ఆల్బమ్లు, నాలుగు సింగిల్స్ విడుదల చేసింది.&lt;ref name=&quot;discogs&quot; /&gt; ఆమె నటి కూడా, ముఖ్యంగా బ్రదర్ 2 చిత్రంలో. జూన్ 2000లో, రష్యన్ ప్లేబాయ్ లో ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723174116/http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|archive-date=23 July 2015|access-date=23 July 2015|publisher=Playboy Russia|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఇరినా సాల్టీకోవా అప్పటి [[సోవియట్ యూనియన్]] తులా ఒబ్లాస్ట్ లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల విద్య సంవత్సరాల్లో, జిమ్నాస్టిక్స్ లో విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. సప్రోనోవా కటింగ్, కుట్టు, అల్లడం తరగతులకు కూడా హాజరయింది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 

1985లో, ఇరినా సాల్టీకోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ ను కలుసుకున్నది. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. అయితే, వారు 1990ల ప్రారంభంలో విడిపోయారు. 1994లో, ఆమె సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000వ సంవత్సరం నుండి ఆమె 'బ్రదర్ 2' (2000), 'రస్కి స్పెట్స్నాజ్' (2002), 'ప్రోవిన్సియాలీ' (2002), 'దాయోష్ మోలోద్యోజ్!' (2009–2013), 'పైలట్ మెజ్దునరోద్నిఖ్ అవయాలినియ్' (2011) వంటి చిత్రాలు, టీవీ సిరీస్‌లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

ఆమె అప్పటి సోవియట్ యూనియన్లోని తులా ఒబ్లాస్ట్లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల సంవత్సరాల్లో, ఆమె కళాత్మక జిమ్నాస్టిక్స్ విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 1985లో, సప్రోనోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ సోచి కలుసుకున్నారు. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. 1990 ల ప్రారంభంలో, సాల్టికోవా వివాహం విడిపోయింది. 1994 లో, సాల్టీకోవా సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000 నుండి, ఆమె బ్రదర్ 2 (2000) రుస్కీ స్పెట్స్నాజ్ (''రష్యన్ స్వాట్'', 2002) ప్రావిన్సియలీ (ప్రావిన్సియల్స్, 2002) దయోష్ మోలోడియోజ్!  (లెట్స్ డూ ఇట్, యూత్!, 2009-2013) పైలట్ మెజ్డునారోద్నిఖ్ అవియలినీ (ది పైలట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్లైన్స్, 2011). &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1966 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:రష్యా మహిళలు]]</text>
      <sha1>ohri3bp6idd2cxhp91cby1n2khqf7ub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980464</id>
      <parentid>4980463</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రష్యా మహిళలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:సోవియట్ యూనియన్ వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6620" sha1="9rp1qxrr4a1iarq6bdezsqkdbuv5nwu" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = ఇరినా ఇవనోవ్నా సాల్టీకోవా
| image             = Салтыкова Ирина.jpg
| caption           = 2011లో ఇరినా సాల్టీకోవా
| birth_name        = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1966|5|5}}
| origin            = సోవియట్ యూనియన్
| genre             = పాప్, రాక్
| occupation        = గాయని, నటి
| years_active      = 1986–ప్రస్తుతం
| website           = {{URL|saltykova.ru}}
}}
ఇరినా సాల్టికోవా / '''సప్రోనోవా''' (ఆంగ్లం: Irina Ivanovna Saltykova; జననం 1966 మే 5), ఒక రష్యన్ పాప్ గాయని, 1990లలో రష్యాలో ప్రాచుర్యం పొందిన మ్యూజిక్ గ్రూప్ మిరాజ్ మాజీ సభ్యురాలు.&lt;ref name=&quot;discogs&quot;&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.discogs.com/artist/753176-%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0|access-date=23 July 2015|website=[[Discogs]]}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆరు ఆల్బమ్లు, నాలుగు సింగిల్స్ విడుదల చేసింది.&lt;ref name=&quot;discogs&quot; /&gt; ఆమె నటి కూడా, ముఖ్యంగా బ్రదర్ 2 చిత్రంలో. జూన్ 2000లో, రష్యన్ ప్లేబాయ్ లో ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723174116/http://playboyrussia.com/PlayGirls/PBStars/items/7456.pb|archive-date=23 July 2015|access-date=23 July 2015|publisher=Playboy Russia|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఇరినా సాల్టీకోవా అప్పటి [[సోవియట్ యూనియన్]] తులా ఒబ్లాస్ట్ లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల విద్య సంవత్సరాల్లో, జిమ్నాస్టిక్స్ లో విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. సప్రోనోవా కటింగ్, కుట్టు, అల్లడం తరగతులకు కూడా హాజరయింది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 

1985లో, ఇరినా సాల్టీకోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ ను కలుసుకున్నది. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. అయితే, వారు 1990ల ప్రారంభంలో విడిపోయారు. 1994లో, ఆమె సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000వ సంవత్సరం నుండి ఆమె 'బ్రదర్ 2' (2000), 'రస్కి స్పెట్స్నాజ్' (2002), 'ప్రోవిన్సియాలీ' (2002), 'దాయోష్ మోలోద్యోజ్!' (2009–2013), 'పైలట్ మెజ్దునరోద్నిఖ్ అవయాలినియ్' (2011) వంటి చిత్రాలు, టీవీ సిరీస్‌లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

ఆమె అప్పటి సోవియట్ యూనియన్లోని తులా ఒబ్లాస్ట్లోని డాన్స్కోయ్ నగరంలో జన్మించింది. ఆమె పాఠశాల సంవత్సరాల్లో, ఆమె కళాత్మక జిమ్నాస్టిక్స్ విజయవంతంగా నిమగ్నమైంది. 1985లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి, 1990లో మాస్కో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ ఇన్స్టిట్యూట్ నుండి పట్టభద్రురాలైంది. 1985లో, సప్రోనోవా తన కాబోయే భర్త, గాయకుడు విక్టర్ సాల్టికోవ్ సోచి కలుసుకున్నారు. 1987లో, ఆమె అలిసా అనే కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది. 1990 ల ప్రారంభంలో, సాల్టికోవా వివాహం విడిపోయింది. 1994 లో, సాల్టీకోవా సోలో కళాకారిణిగా అడుగుపెట్టింది.

2000 నుండి, ఆమె బ్రదర్ 2 (2000) రుస్కీ స్పెట్స్నాజ్ (''రష్యన్ స్వాట్'', 2002) ప్రావిన్సియలీ (ప్రావిన్సియల్స్, 2002) దయోష్ మోలోడియోజ్!  (లెట్స్ డూ ఇట్, యూత్!, 2009-2013) పైలట్ మెజ్డునారోద్నిఖ్ అవియలినీ (ది పైలట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్లైన్స్, 2011). &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ирина Салтыкова|url=http://www.kinonews.ru/person_13976/irina-saltykova|access-date=23 July 2015|publisher=Kinonews|language=Russian}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1966 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:సోవియట్ యూనియన్ వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>9rp1qxrr4a1iarq6bdezsqkdbuv5nwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:RajaRajaC/ప్రయోగశాల</title>
    <ns>2</ns>
    <id>513202</id>
    <revision>
      <id>4980396</id>
      <timestamp>2026-10-13T19:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RajaRajaC</username>
        <id>155391</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '=== Xavierpuram Massacre === Xavierpuram was the name of the settlement where the Kuruvar community lived since the 1950s. The Kuruvar community are of Telugu origin, and worked primarily as agricultural labourers for Muslim farmers, or served as watchmen guarding sugar-cane fields from wild animals. The community did not have any remote connection with Tamil militancy. According to North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) on 7th August 1990 at 11:00...'</comment>
      <origin>4980396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="nviq0a43dxuob90hzuoc1ib4rl1bp4d" xml:space="preserve">=== Xavierpuram Massacre ===
Xavierpuram was the name of the settlement where the Kuruvar community lived since the 1950s. The Kuruvar community are of Telugu origin, and worked primarily as agricultural labourers for Muslim farmers, or served as watchmen guarding sugar-cane fields from wild animals. The community did not have any remote connection with Tamil militancy. According to North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) on 7th August 1990 at 11:00 a.m., Muslim Home Guards arrived in Xavierpuram, Alikampai in 18 tractors and other vehicles with the intention to destroy the Kuruvar community’s way of life following an allegation that the LTTE had established contact with them.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://noolaham.net/project/858/85760/85760.pdf|title=Massacres of Tamils, 1956-2008|date=2009|publisher=Manitham Publishers|isbn=978-81-909737-0-0|pages=136-139|access-date=2025-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924103027/https://noolaham.net/project/858/85760/85760.pdf|archive-date=2025-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=UTHR(J)|date=16 October 1990|title=Special Report No. 3: The War And Its Consequences in the Amparai District|url=https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924122743/https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-date=2025-09-24|access-date=2025-09-24|website=www.uthr.org}}&lt;/ref&gt;

The residents were ordered to gather in the village, after which the Muslim Home Guards began attacking Kuruvar men and women. Armed attackers set fire to their homes, the community’s hall, church, and school with petrol and kerosene. Many of their youths were also shot dead. Among those targeted was Alphonsus, an educated Kuruvar man who had trained as a Roman Catholic brother. He was reportedly dragged from his home, taken away, and never seen again. In all 7 were killed and 12 badly injured, before the attackers left at 1:00 p.m. Many of the attackers were known to the community and can be readily identified.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Those who survived the attack fled to Thirukovil carrying the injured. They carried nothing with them and ran with the clothes on their back. Survivor testimonies further state that some survivors later died by suicide, unable to cope with the loss of family members, homes and community institutions. Others returned briefly to retrieve the bodies of the dead and perform funeral rites.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Testimonies ====
The North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) documented the abuses from the Xavierpuram massacre by collecting survivor testimonies.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; The following summary of events is based on testimony from a survivor:

The attackers arrived at around 11 a.m., as the Kuruvar community was about to have its first meal of the day. A convoy of eighteen tractors travelled along Neethai Road, carrying people armed with guns, knives, sticks, clubs, and axes. They ordered the people to assemble before them. The armed attackers were dressed in military uniform, and appeared with ill intention.

The Kuruvar community became agitated, as people hurried to the place where the armed men stood. The person giving this testimony also went to the assembly point with her husband and two children. They were able to identify the men in uniform as Muslim home guards and the others as people from the Akkaraipattu area who had accompanied them.

The Muslim home guards then took her only son, while another guard took Jayaraja, a youth from the same community, and tortured both men. The husband who could not bear to watch his son being tortured stood up in protest as she also cried out; at that moment an attacker armed with a wooden pestle struck her Husband on the chest, causing him to fall unconscious. She ran to her husband and tried to raise his head, but someone else struck her on the head. She recalled blood pouring from her head before she lost consciousness.

People who survived the massacre escaped to Thirukovil, taking the injured with them. They ran with no belongings; and some had gone without a meal since the previous day. It was around 4 p.m., when she regained consciousness at the hospital bed. She tried to recall what had happened to her family, but could not. Her relatives, who had come to see her, said that many people had been killed by the Muslim home guards and the Muslim mobs. They also said that their houses had been set on fire with petrol and kerosene.

Although everyone had fled the village, some were preparing to go back to Xavierpuram to carry out the last rites for the dead, whose remains were lying scattered. Despite being weak, she left the hospital ward, found her husband, who was in equally great pain, and travelled with about 20 men in a tractor owned by one of their tribe.  She was horrified to find her only son’s body lying near the canal with bullet wounds and two other bodies lying beside him.

Massana, an elderly woman from the Kurawar tribe in Xavierpuram and another victim of the attack, said that she knew most of the attackers; and that some of them were paddy cultivators in the surrounding area. She said, &quot;They not only killed, maimed, and injured people, but also demolished the church, the school, and the homes of a peaceful community, many of whose members worked in the paddy fields of Muslims.&quot;</text>
      <sha1>nviq0a43dxuob90hzuoc1ib4rl1bp4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980398</id>
      <parentid>4980396</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RajaRajaC</username>
        <id>155391</id>
      </contributor>
      <origin>4980398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="2kkmj5apfhbi94h51t73nnccfopg1gb" xml:space="preserve">=== Xavierpuram Massacre ===
Xavierpuram was the name of the settlement where the Kuruvar community lived since the 1950s. The Kuruvar community are of Telugu origin, and worked primarily as agricultural labourers for Muslim farmers, or served as watchmen guarding sugar-cane fields from wild animals. The community did not have any remote connection with Tamil militancy. According to North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) on 7th August 1990 at 11:00 a.m., Muslim Home Guards arrived in Xavierpuram, Alikampai in 18 tractors and other vehicles with the intention to destroy the Kuruvar community’s way of life following an allegation that the LTTE had established contact with them.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://sangam.org/wp-content/uploads/2025/02/English-Massacres-of-Tamils-1956-2008.pdf|title=Massacres of Tamils, 1956-2008|date=2009|publisher=Manitham Publishers|isbn=978-81-909737-0-0|pages=97-99|access-date=2025-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924212407/https://sangam.org/wp-content/uploads/2025/02/English-Massacres-of-Tamils-1956-2008.pdf|archive-date=2025-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=UTHR(J)|date=16 October 1990|title=Special Report No. 3: The War And Its Consequences in the Amparai District|url=https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924122743/https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-date=2025-09-24|access-date=2025-09-24|website=www.uthr.org}}&lt;/ref&gt;

The residents were ordered to gather in the village, after which the Muslim Home Guards began attacking Kuruvar men and women. Armed attackers set fire to their homes, the community’s hall, church, and school with petrol and kerosene. Many of their youths were also shot dead. Among those targeted was Alphonsus, an educated Kuruvar man who had trained as a Roman Catholic brother. He was reportedly dragged from his home, taken away, and never seen again. In all 7 were killed and 12 badly injured, before the attackers left at 1:00 p.m. Many of the attackers were known to the community and can be readily identified.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Those who survived the attack fled to Thirukovil carrying the injured. They carried nothing with them and ran with the clothes on their back. Survivor testimonies further state that some survivors later died by suicide, unable to cope with the loss of family members, homes and community institutions. Others returned briefly to retrieve the bodies of the dead and perform funeral rites.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Testimonies ====
The North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) documented the abuses from the Xavierpuram massacre by collecting survivor testimonies.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; The following summary of events is based on testimony from a survivor:

The attackers arrived at around 11 a.m., as the Kuruvar community was about to have its first meal of the day. A convoy of eighteen tractors travelled along Neethai Road, carrying people armed with guns, knives, sticks, clubs, and axes. They ordered the people to assemble before them. The armed attackers were dressed in military uniform, and appeared with ill intention.

The Kuruvar community became agitated, as people hurried to the place where the armed men stood. The person giving this testimony also went to the assembly point with her husband and two children. They were able to identify the men in uniform as Muslim home guards and the others as people from the Akkaraipattu area who had accompanied them.

The Muslim home guards then took her only son, while another guard took Jayaraja, a youth from the same community, and tortured both men. The husband who could not bear to watch his son being tortured stood up in protest as she also cried out; at that moment an attacker armed with a wooden pestle struck her Husband on the chest, causing him to fall unconscious. She ran to her husband and tried to raise his head, but someone else struck her on the head. She recalled blood pouring from her head before she lost consciousness.

People who survived the massacre escaped to Thirukovil, taking the injured with them. They ran with no belongings; and some had gone without a meal since the previous day. It was around 4 p.m., when she regained consciousness at the hospital bed. She tried to recall what had happened to her family, but could not. Her relatives, who had come to see her, said that many people had been killed by the Muslim home guards and the Muslim mobs. They also said that their houses had been set on fire with petrol and kerosene.

Although everyone had fled the village, some were preparing to go back to Xavierpuram to carry out the last rites for the dead, whose remains were lying scattered. Despite being weak, she left the hospital ward, found her husband, who was in equally great pain, and travelled with about 20 men in a tractor owned by one of their tribe.  She was horrified to find her only son’s body lying near the canal with bullet wounds and two other bodies lying beside him.

Massana, an elderly woman from the Kurawar tribe in Xavierpuram and another victim of the attack, said that she knew most of the attackers; and that some of them were paddy cultivators in the surrounding area. She said, &quot;They not only killed, maimed, and injured people, but also demolished the church, the school, and the homes of a peaceful community, many of whose members worked in the paddy fields of Muslims.&quot;</text>
      <sha1>2kkmj5apfhbi94h51t73nnccfopg1gb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980399</id>
      <parentid>4980398</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RajaRajaC</username>
        <id>155391</id>
      </contributor>
      <origin>4980399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6151" sha1="d3zr3fgs0xul66xkzr80kdgfbi9ot70" xml:space="preserve">=== Xavierpuram Massacre ===
Xavierpuram was the name of the settlement where the Kuruvar community lived since the 1950s. The Kuruvar community are of Telugu origin, and worked primarily as agricultural labourers for Muslim farmers, or served as watchmen guarding sugar-cane fields from wild animals. The community did not have any remote connection with Tamil militancy. According to North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) on 7th August 1990 at 11:00 a.m., Muslim Home Guards arrived in Xavierpuram, Alikampai in 18 tractors and other vehicles with the intention to destroy the Kuruvar community’s way of life following an allegation that the LTTE had established contact with them.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://sangam.org/wp-content/uploads/2025/02/English-Massacres-of-Tamils-1956-2008.pdf|title=Massacres of Tamils, 1956-2008|date=2009|publisher=Manitham Publishers|isbn=978-81-909737-0-0|pages=97-99|access-date=2025-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924212407/https://sangam.org/wp-content/uploads/2025/02/English-Massacres-of-Tamils-1956-2008.pdf|archive-date=2025-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=UTHR(J)|date=16 October 1990|title=Special Report No. 3: The War And Its Consequences in the Amparai District|url=https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924122743/https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-date=2025-09-24|access-date=2025-09-24|website=www.uthr.org}}&lt;/ref&gt;

The residents were ordered to gather in the village, after which the Muslim Home Guards began attacking Kuruvar men and women. Armed attackers set fire to their homes, the community’s hall, church, and school with petrol and kerosene. Many of their youths were also shot dead. Among those targeted was Alphonsus, an educated Kuruvar man who had trained as a Roman Catholic brother. He was reportedly dragged from his home, taken away, and never seen again. In all 7 were killed and 12 badly injured, before the attackers left at 1:00 p.m. Many of the attackers were known to the community and can be readily identified.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Those who survived the attack fled to Thirukovil carrying the injured. They carried nothing with them and ran with the clothes on their back. Survivor testimonies further state that some survivors later died by suicide, unable to cope with the loss of family members, homes and community institutions. Others returned briefly to retrieve the bodies of the dead and perform funeral rites.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Testimonies ====
The North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) documented the abuses from the Xavierpuram massacre by collecting survivor testimonies.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; The following summary of events is based on testimony from a survivor:

The attackers arrived at around 11 a.m., as the Kuruvar community was about to have its first meal of the day. A convoy of eighteen tractors travelled along Neethai Road, carrying people armed with guns, knives, sticks, clubs, and axes. They ordered the people to assemble before them. The armed attackers were dressed in military uniform, and appeared with ill intention.

The Kuruvar community became agitated, as people hurried to the place where the armed men stood. The person giving this testimony also went to the assembly point with her husband and two children. They were able to identify the men in uniform as Muslim home guards and the others as people from the Akkaraipattu area who had accompanied them.

The Muslim home guards then took her only son, while another guard took Jayaraja, a youth from the same community, and tortured both men. The husband who could not bear to watch his son being tortured stood up in protest as she also cried out; at that moment an attacker armed with a wooden pestle struck her Husband on the chest, causing him to fall unconscious. She ran to her husband and tried to raise his head, but someone else struck her on the head. She recalled blood pouring from her head before she lost consciousness.

People who survived the massacre escaped to Thirukovil, taking the injured with them. They ran with no belongings; and some had gone without a meal since the previous day. It was around 4 p.m., when she regained consciousness at the hospital bed. She tried to recall what had happened to her family, but could not. Her relatives, who had come to see her, said that many people had been killed by the Muslim home guards and the Muslim mobs. They also said that their houses had been set on fire with petrol and kerosene.

Although everyone had fled the village, some were preparing to go back to Xavierpuram to carry out the last rites for the dead, whose remains were lying scattered. Despite being weak, she left the hospital ward, found her husband, who was in equally great pain, and travelled with about 20 men in a tractor owned by one of their tribe.  She was horrified to find her only son’s body lying near the canal with bullet wounds and two other bodies lying beside him.

Massana, an elderly woman from the Kurawar tribe in Xavierpuram and another victim of the attack, said that she knew most of the attackers; and that some of them were paddy cultivators in the surrounding area. She said, &quot;They not only killed, maimed, and injured people, but also demolished the church, the school, and the homes of a peaceful community, many of whose members worked in the paddy fields of Muslims.&quot;

== Xavierpuram massacre ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:left;&quot;
! width=&quot;225px&quot; scope=&quot;col&quot; |Attack
! scope=&quot;col&quot; |Date
! width=&quot;100px&quot; scope=&quot;col&quot; |Location
! scope=&quot;col&quot; |Death Toll
!Injuries, Vulnerable Victims &amp; Property Damages
! width=&quot;100px&quot; scope=&quot;col&quot; |Perpetrators
! class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot; scope=&quot;col&quot; |References
|-
|Xavierpuram massacre
| align=&quot;center&quot; |7 August 1990
|Alikampai, Amparai
| align=&quot;right&quot; |7
|1 disappeared, 12 badly injured; houses, church and school burned
|[[Muslim Home Guards]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}</text>
      <sha1>d3zr3fgs0xul66xkzr80kdgfbi9ot70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980403</id>
      <parentid>4980399</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RajaRajaC</username>
        <id>155391</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xavierpuram massacre */</comment>
      <origin>4980403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6166" sha1="7c29ko2c9h12lltjq575ncswa078nvi" xml:space="preserve">=== Xavierpuram Massacre ===
Xavierpuram was the name of the settlement where the Kuruvar community lived since the 1950s. The Kuruvar community are of Telugu origin, and worked primarily as agricultural labourers for Muslim farmers, or served as watchmen guarding sugar-cane fields from wild animals. The community did not have any remote connection with Tamil militancy. According to North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) on 7th August 1990 at 11:00 a.m., Muslim Home Guards arrived in Xavierpuram, Alikampai in 18 tractors and other vehicles with the intention to destroy the Kuruvar community’s way of life following an allegation that the LTTE had established contact with them.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://sangam.org/wp-content/uploads/2025/02/English-Massacres-of-Tamils-1956-2008.pdf|title=Massacres of Tamils, 1956-2008|date=2009|publisher=Manitham Publishers|isbn=978-81-909737-0-0|pages=97-99|access-date=2025-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924212407/https://sangam.org/wp-content/uploads/2025/02/English-Massacres-of-Tamils-1956-2008.pdf|archive-date=2025-09-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=UTHR(J)|date=16 October 1990|title=Special Report No. 3: The War And Its Consequences in the Amparai District|url=https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-url=https://web.archive.org/web/20250924122743/https://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893115|archive-date=2025-09-24|access-date=2025-09-24|website=www.uthr.org}}&lt;/ref&gt;

The residents were ordered to gather in the village, after which the Muslim Home Guards began attacking Kuruvar men and women. Armed attackers set fire to their homes, the community’s hall, church, and school with petrol and kerosene. Many of their youths were also shot dead. Among those targeted was Alphonsus, an educated Kuruvar man who had trained as a Roman Catholic brother. He was reportedly dragged from his home, taken away, and never seen again. In all 7 were killed and 12 badly injured, before the attackers left at 1:00 p.m. Many of the attackers were known to the community and can be readily identified.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Those who survived the attack fled to Thirukovil carrying the injured. They carried nothing with them and ran with the clothes on their back. Survivor testimonies further state that some survivors later died by suicide, unable to cope with the loss of family members, homes and community institutions. Others returned briefly to retrieve the bodies of the dead and perform funeral rites.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Testimonies ====
The North-East Secretariat on Human Rights (NESOHR) documented the abuses from the Xavierpuram massacre by collecting survivor testimonies.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; The following summary of events is based on testimony from a survivor:

The attackers arrived at around 11 a.m., as the Kuruvar community was about to have its first meal of the day. A convoy of eighteen tractors travelled along Neethai Road, carrying people armed with guns, knives, sticks, clubs, and axes. They ordered the people to assemble before them. The armed attackers were dressed in military uniform, and appeared with ill intention.

The Kuruvar community became agitated, as people hurried to the place where the armed men stood. The person giving this testimony also went to the assembly point with her husband and two children. They were able to identify the men in uniform as Muslim home guards and the others as people from the Akkaraipattu area who had accompanied them.

The Muslim home guards then took her only son, while another guard took Jayaraja, a youth from the same community, and tortured both men. The husband who could not bear to watch his son being tortured stood up in protest as she also cried out; at that moment an attacker armed with a wooden pestle struck her Husband on the chest, causing him to fall unconscious. She ran to her husband and tried to raise his head, but someone else struck her on the head. She recalled blood pouring from her head before she lost consciousness.

People who survived the massacre escaped to Thirukovil, taking the injured with them. They ran with no belongings; and some had gone without a meal since the previous day. It was around 4 p.m., when she regained consciousness at the hospital bed. She tried to recall what had happened to her family, but could not. Her relatives, who had come to see her, said that many people had been killed by the Muslim home guards and the Muslim mobs. They also said that their houses had been set on fire with petrol and kerosene.

Although everyone had fled the village, some were preparing to go back to Xavierpuram to carry out the last rites for the dead, whose remains were lying scattered. Despite being weak, she left the hospital ward, found her husband, who was in equally great pain, and travelled with about 20 men in a tractor owned by one of their tribe.  She was horrified to find her only son’s body lying near the canal with bullet wounds and two other bodies lying beside him.

Massana, an elderly woman from the Kurawar tribe in Xavierpuram and another victim of the attack, said that she knew most of the attackers; and that some of them were paddy cultivators in the surrounding area. She said, &quot;They not only killed, maimed, and injured people, but also demolished the church, the school, and the homes of a peaceful community, many of whose members worked in the paddy fields of Muslims.&quot;

== Xavierpuram massacre ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%; text-align:left;&quot;
! width=&quot;225px&quot; scope=&quot;col&quot; |Attack
! scope=&quot;col&quot; |Date
! width=&quot;100px&quot; scope=&quot;col&quot; |Location
! scope=&quot;col&quot; |Death Toll
!Injuries, Vulnerable Victims &amp; Property Damages
! width=&quot;100px&quot; scope=&quot;col&quot; |Perpetrators
! class=&quot;unsortable&quot; width=&quot;100px&quot; scope=&quot;col&quot; |References
|-
|Xavierpuram massacre
| align=&quot;center&quot; |7 August 1990
|(Neethai Road) Alikampai, Amparai
| align=&quot;right&quot; |7
|1 disappeared, 12 badly injured; houses, church and school burned
|[[Muslim Home Guards]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|}</text>
      <sha1>7c29ko2c9h12lltjq575ncswa078nvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆర్.జె. మిట్టే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513203</id>
    <revision>
      <id>4980413</id>
      <timestamp>2026-10-14T01:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1380130042|RJ Mitte]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17168" sha1="d0o1m66atuz51mswtob2rvkud6j8zpl" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఆర్.జె. మిట్టే|image=15131-Mayo Speaker Series- RJ Mitte-0143 (16531434123) (cropped).jpg|caption=2015లో మిట్టే|birth_name=&lt;!-- Roy Frank Mitte III is an adoptive name. --&gt;|birth_date={{Birth date|mf=y|1992|8|21}}|birth_place=జాక్సన్, మిసిసిపీ, అమెరికా|death_date={{Death date and age|mf=y|2026|10|12|1992|8|21}}|death_place=బ్రౌన్స్‌విల్, టెక్సాస్, అమెరికా|occupation={{hlist|నటుడు | చలనచిత్ర నిర్మాత | హక్కుల కార్యకర్త | ​​మోడల్}}|years_active=2006–2026|organization=మిట్టే ఫౌండేషన్ &lt;br&gt;(The Mitte Foundation)|partner=కెన్నెడీ సువారెజ్ (2018–2026)}}

'''రాయ్ ఫ్రాంక్ &quot;ఆర్.జె.&quot;''' '''మిట్టే III''' (1992 ఆగష్టు 21 - 2026 అక్టోబరు 12) ఒక అమెరికన్ నటుడు, వికలాంగుల హక్కుల కార్యకర్త.   మిస్సిస్సిప్పిలోని జాక్సన్ లో జన్మించిన ఆయన మూడు సంవత్సరాల వయస్సు నండి [[మస్తిష్క పక్షవాతం]]&lt;nowiki/&gt;తో బాధపడుతున్నాడు. అతను 2006లో లాస్ ఏంజిల్స్ కు వెళ్లి, నటన అవకాశాలను వెతికాడు. సిట్కామ్లలో చిన్న పాత్రలు పోషించిన తరువాత, అతను ఏఎమ్సి నియో-వెస్ట్రన్ క్రైమ్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్ ''[[బ్రేకింగ్ బాడ్]]'' (2008-2013)లో వాల్టర్ వైట్ జూనియర్ పాత్రతో తన కెరీర్ లో పురోగతి సాధించాడు.

ఆర్.జె. మిట్టే ఏబిసి ఫ్యామిలీ టీన్, ఫ్యామిలీ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్ స్విచ్డ్ ఎట్ బర్త్ (2014), [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] లైవ్-యాక్షన్/అడల్ట్ యానిమేటెడ్ మిక్స్డ్ మీడియా సూపర్ హీరో టెలివిజన్ సిరీస్ ''ది గార్డియన్స్ ఆఫ్ జస్టిస్'' (2022)లో నటించాడు. అతను హూస్ డ్రైవింగ్ డౌగ్ (2016), థ్రిల్లర్-డ్రామా టైమ్ షేర్ (2018) కామెడీ స్టాండింగ్ అప్ ఫర్ సన్నీ (2019), థ్రిల్లర్ ''ది ఓక్ రూమ్'' (2020), ట్రయంఫ్ (2021) వంటి వాటిల్లో కనిపించాడు, వీటిలో చివరి చిత్రానికి, అతను ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా కూడా వ్యవహరించాడు.

ఆయన మస్తిష్క పక్షవాతం, ఇతర వైకల్యాల కోసం పోరాడాడు. అతను వికలాంగ నటుల స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ ప్రతినిధి, యునైటెడ్ సెరెబ్రల్ పాల్సీ ప్రముఖ రాయబారి, [[స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలు|లాభాపేక్షలేని సంస్థ]]&lt;nowiki/&gt;కు మిట్టే ఫౌండేషన్ అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;&gt;{{Cite web|last=Saad, Nardine|date=October 13, 2026|title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34|url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/|archive-date=October 12, 2026|access-date=October 13, 2026|publisher=[[BBC News]]|location=[[Los Angeles]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Beard, Brandy|date=October 12, 2026|orig-date=October 12, 2026|title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34|url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/|access-date=October 13, 2026|publisher=[[KBTX-TV]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2013లో ఎస్ఏజీ-ఎఎఫ్టిఆర్ఏ హెరాల్డ్ రస్సెల్ అవార్డును అందుకున్నాడు.


== వ్యక్తిగత జీవితం ==
రాయ్ ఫ్రాంక్ మిట్టే III 1992 ఆగష్టు 21న జాక్సన్, మిస్సిస్సిప్పిలో జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;&gt;{{Cite web|date=June 9, 2020|title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0|archive-date=April 25, 2025|access-date=April 10, 2025|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 18, 2017|title=Birthday: RJ Mitte|url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html|archive-date=June 23, 2023|access-date=June 21, 2023}}&lt;/ref&gt; అతను అత్యవసర [[సిజేరియన్ ఆపరేషన్|సిజేరియన్ విభాగం]] ద్వారా జన్మించాడు, పుట్టినప్పుడు శ్వాస తీసుకోలేదు, దీని ఫలితంగా మెదడు శాశ్వతంగా దెబ్బతింది (హైపోక్సిక్-ఇస్కీమిక్ ఎన్సెఫలోపతి).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 24, 2019|title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister'|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html|archive-date=December 9, 2025|access-date=November 3, 2025|website=www.smh.com.au}}&lt;/ref&gt; కొన్ని వారాల తరువాత రాయ్ ఫ్రాంక్ మిట్టే జూనియర్, డైనా మిట్టే ఆయనను దత్తత తీసుకున్నారు, వారు రెండు నెలల వయస్సులో విడిపోయారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html|title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34|last=Tumin|first=Remy|date=October 12, 2026|work=The New York Times|access-date=October 13, 2026|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; అతను మూడు సంవత్సరాల వయస్సులో [[మస్తిష్క పక్షవాతం]]&lt;nowiki/&gt;తో బాధపడుతున్నాడు, వైద్యులు అతని కాళ్ళను నిఠారుగా చేసే ప్రయత్నంలో ఆరు నెలల పాటు అతని కాళ్ళని కాస్ట్ లలో ఉంచారు.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot; /&gt;

అతని తల్లిదండ్రులు విడిపోయాక అతను తల్లితో పాటు లాఫాయెట్, లూసియానా, ఆస్టిన్, టెక్సాస్ లలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Epstein|first=Elena|date=April 6, 2015|title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP|url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte|archive-date=April 10, 2026|access-date=October 12, 2026|website=LA Parent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కారు ప్రమాదం కారణంగా అతని తల్లి పక్షవాతానికి గురైన తరువాత, మిట్టే 13 సంవత్సరాల వయస్సులో అతని కుటుంబానికి ఆర్థిక వనరుగా మారాడు, అతనికి సోదరి లాసియాన్ క్యారియర్ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 13, 2026|title=What was RJ Mitte's net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money|url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html|access-date=October 13, 2026|publisher=AOL|language=en}}&lt;/ref&gt; 2015 నాటికి, అతను తన తల్లి, సోదరి ఇద్దరికీ ఆర్థిక బాధ్యత వహిస్తూనే ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/|title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire'|last=Ferguson|first=Donna|date=February 17, 2016|work=The Telegraph|access-date=April 3, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html|archive-date=June 1, 2015|language=en-GB|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

మిట్టే తన బాల్యంలో చాలా వరకు లెగ్ బ్రేస్లు అమర్చారు. క్రీడలు, వ్యాయామం ద్వారా అతని శరీరం కాలక్రమేణా బలంగా మారింది, అతని యుక్తవయస్సు నాటికి అతనికి నడక పరికరాలు అవసరం లేకుండా పోయింది.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{Cite web|last=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|access-date=January 4, 2014|website=[[Chicago Sun-Times]]}}&lt;/ref&gt; 2006లో, తన చెల్లెలికి సినిమా నిర్మాణంలో ఉద్యోగం ఆఫర్ వచ్చిన తరువాత అతను తన కుటుంబంతో కలిసి కాలిఫోర్నియాలోని లాస్ ఏంజిల్స్ కు మకాం మార్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|last=Calabro|first=Tina|date=March 17, 2010|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|access-date=October 20, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|last=Turnquist|first=Kristi|date=October 21, 2010|work=[[The Oregonian]]|access-date=October 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

తన స్నేహితురాలు కెన్నెడీ సువారెజ్ తో అక్టోబరు 2025లో వివాహ నిశ్చితార్థం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|date=October 16, 2025|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
ఆర్.జె. మిట్టే తన 34వ ఏట 2026 అక్టోబరు 12న టెక్సాస్ బ్రౌన్స్విల్లేలోని తన ఇంటిలో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791|title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34|last=Blanchet|first=Brenton|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 12, 2026|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Helsel|first=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette|date=October 12, 2026|title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34|url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081|archive-date=October 12, 2026|access-date=October 13, 2026|website=[[NBC News]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[ఆత్మహత్య]] చేసుకున్నాడని అతని ప్రతినిధి చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|last2=Mandell|first2=Sean|date=October 12, 2026|title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep|url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018|archive-date=October 13, 2026|website=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; దీనికి ఎనిమిది రోజుల ముందు 2026 అల్బుకెర్కీ ఇంటర్నేషనల్ బెలూన్ ఫియస్టాలో ''బ్రేకింగ్ బాడ్'' సహనటుడు లూయిస్ మొన్కాడాతో కలిసి ఆయన తన చివరి బహిరంగ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014|title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside ''Breaking Bad'' Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death|last=Flam|first=Charna|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 12, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294|title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?'|last=Flam|first=Charna|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Thomas|first=Carly|date=October 12, 2026|title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/|access-date=October 13, 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tinoco|first=Armando|date=October 12, 2026|title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking'|url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/|access-date=October 13, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/bob-odenkirk-remembers-rj-mitte-after-actors-death-at-34-exclusive-12172062|title=Breaking Bad Star Bob Odenkirk Pays Tribute to RJ Mitte After His Death at 34: 'This Is Simply, Deeply, Sad'|last=Hurtado|first=Yamillah|date=October 13, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 13, 2026|last2=Bacher|first2=Danielle}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:1992 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>d0o1m66atuz51mswtob2rvkud6j8zpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980414</id>
      <parentid>4980413</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17166" sha1="61c79q4xi9vmsb7h1bagaca56qwld7o" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఆర్.జె. మిట్టే|image=15131-Mayo Speaker Series- RJ Mitte-0143 (16531434123) (cropped).jpg|caption=2015లో మిట్టే|birth_name=&lt;!-- Roy Frank Mitte III is an adoptive name. --&gt;|birth_date={{Birth date|mf=y|1992|8|21}}|birth_place=జాక్సన్, మిసిసిపీ, అమెరికా|death_date={{Death date and age|mf=y|2026|10|12|1992|8|21}}|death_place=బ్రౌన్స్‌విల్, టెక్సాస్, అమెరికా|occupation={{hlist|నటుడు | చలనచిత్ర నిర్మాత | హక్కుల కార్యకర్త | ​​మోడల్}}|years_active=2006–2026|organization=మిట్టే ఫౌండేషన్ &lt;br&gt;(The Mitte Foundation)|partner=కెన్నెడీ సువారెజ్ (2018–2026)}}

'''రాయ్ ఫ్రాంక్ &quot;ఆర్.జె.&quot;''' '''మిట్టే III''' (1992 ఆగష్టు 21 - 2026 అక్టోబరు 12) ఒక అమెరికన్ నటుడు, వికలాంగుల హక్కుల కార్యకర్త.   మిస్సిస్సిప్పిలోని జాక్సన్ లో జన్మించిన ఆయన మూడు సంవత్సరాల వయస్సు నండి [[మస్తిష్క పక్షవాతం]]&lt;nowiki/&gt;తో బాధపడుతున్నాడు. అతను 2006లో లాస్ ఏంజిల్స్ కు వెళ్లి, నటన అవకాశాలను వెతికాడు. సిట్కామ్లలో చిన్న పాత్రలు పోషించిన తరువాత, అతను ఏఎమ్సి నియో-వెస్ట్రన్ క్రైమ్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్ ''[[బ్రేకింగ్ బాడ్]]'' (2008-2013)లో వాల్టర్ వైట్ జూనియర్ పాత్రతో తన కెరీర్ లో పురోగతి సాధించాడు.

ఆర్.జె. మిట్టే ఏబిసి ఫ్యామిలీ టీన్, ఫ్యామిలీ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్ స్విచ్డ్ ఎట్ బర్త్ (2014), [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] లైవ్-యాక్షన్/అడల్ట్ యానిమేటెడ్ మిక్స్డ్ మీడియా సూపర్ హీరో టెలివిజన్ సిరీస్ ''ది గార్డియన్స్ ఆఫ్ జస్టిస్'' (2022)లో నటించాడు. అతను హూస్ డ్రైవింగ్ డౌగ్ (2016), థ్రిల్లర్-డ్రామా టైమ్ షేర్ (2018) కామెడీ స్టాండింగ్ అప్ ఫర్ సన్నీ (2019), థ్రిల్లర్ ''ది ఓక్ రూమ్'' (2020), ట్రయంఫ్ (2021) వంటి వాటిల్లో కనిపించాడు, వీటిలో చివరి చిత్రానికి, అతను ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా కూడా వ్యవహరించాడు.

ఆయన మస్తిష్క పక్షవాతం, ఇతర వైకల్యాల కోసం పోరాడాడు. అతను వికలాంగ నటుల స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ ప్రతినిధి, యునైటెడ్ సెరెబ్రల్ పాల్సీ ప్రముఖ రాయబారి, [[స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలు|లాభాపేక్షలేని సంస్థ]]&lt;nowiki/&gt;కు మిట్టే ఫౌండేషన్ అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;&gt;{{Cite web|last=Saad, Nardine|date=October 13, 2026|title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34|url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/|archive-date=October 12, 2026|access-date=October 13, 2026|publisher=[[BBC News]]|location=[[Los Angeles]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Beard, Brandy|date=October 12, 2026|orig-date=October 12, 2026|title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34|url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/|access-date=October 13, 2026|publisher=[[KBTX-TV]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2013లో ఎస్ఏజీ-ఎఎఫ్టిఆర్ఏ హెరాల్డ్ రస్సెల్ అవార్డును అందుకున్నాడు.
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
రాయ్ ఫ్రాంక్ మిట్టే III 1992 ఆగష్టు 21న జాక్సన్, మిస్సిస్సిప్పిలో జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;&gt;{{Cite web|date=June 9, 2020|title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0|archive-date=April 25, 2025|access-date=April 10, 2025|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 18, 2017|title=Birthday: RJ Mitte|url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html|archive-date=June 23, 2023|access-date=June 21, 2023}}&lt;/ref&gt; అతను అత్యవసర [[సిజేరియన్ ఆపరేషన్|సిజేరియన్ విభాగం]] ద్వారా జన్మించాడు, పుట్టినప్పుడు శ్వాస తీసుకోలేదు, దీని ఫలితంగా మెదడు శాశ్వతంగా దెబ్బతింది (హైపోక్సిక్-ఇస్కీమిక్ ఎన్సెఫలోపతి).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 24, 2019|title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister'|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html|archive-date=December 9, 2025|access-date=November 3, 2025|website=www.smh.com.au}}&lt;/ref&gt; కొన్ని వారాల తరువాత రాయ్ ఫ్రాంక్ మిట్టే జూనియర్, డైనా మిట్టే ఆయనను దత్తత తీసుకున్నారు, వారు రెండు నెలల వయస్సులో విడిపోయారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html|title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34|last=Tumin|first=Remy|date=October 12, 2026|work=The New York Times|access-date=October 13, 2026|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; అతను మూడు సంవత్సరాల వయస్సులో [[మస్తిష్క పక్షవాతం]]&lt;nowiki/&gt;తో బాధపడుతున్నాడు, వైద్యులు అతని కాళ్ళను నిఠారుగా చేసే ప్రయత్నంలో ఆరు నెలల పాటు అతని కాళ్ళని కాస్ట్ లలో ఉంచారు.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot; /&gt;

అతని తల్లిదండ్రులు విడిపోయాక అతను తల్లితో పాటు లాఫాయెట్, లూసియానా, ఆస్టిన్, టెక్సాస్ లలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Epstein|first=Elena|date=April 6, 2015|title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP|url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte|archive-date=April 10, 2026|access-date=October 12, 2026|website=LA Parent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కారు ప్రమాదం కారణంగా అతని తల్లి పక్షవాతానికి గురైన తరువాత, మిట్టే 13 సంవత్సరాల వయస్సులో అతని కుటుంబానికి ఆర్థిక వనరుగా మారాడు, అతనికి సోదరి లాసియాన్ క్యారియర్ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 13, 2026|title=What was RJ Mitte's net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money|url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html|access-date=October 13, 2026|publisher=AOL|language=en}}&lt;/ref&gt; 2015 నాటికి, అతను తన తల్లి, సోదరి ఇద్దరికీ ఆర్థిక బాధ్యత వహిస్తూనే ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/|title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire'|last=Ferguson|first=Donna|date=February 17, 2016|work=The Telegraph|access-date=April 3, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html|archive-date=June 1, 2015|language=en-GB|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

మిట్టే తన బాల్యంలో చాలా వరకు లెగ్ బ్రేస్లు అమర్చారు. క్రీడలు, వ్యాయామం ద్వారా అతని శరీరం కాలక్రమేణా బలంగా మారింది, అతని యుక్తవయస్సు నాటికి అతనికి నడక పరికరాలు అవసరం లేకుండా పోయింది.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{Cite web|last=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|access-date=January 4, 2014|website=[[Chicago Sun-Times]]}}&lt;/ref&gt; 2006లో, తన చెల్లెలికి సినిమా నిర్మాణంలో ఉద్యోగం ఆఫర్ వచ్చిన తరువాత అతను తన కుటుంబంతో కలిసి కాలిఫోర్నియాలోని లాస్ ఏంజిల్స్ కు మకాం మార్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|last=Calabro|first=Tina|date=March 17, 2010|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|access-date=October 20, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|last=Turnquist|first=Kristi|date=October 21, 2010|work=[[The Oregonian]]|access-date=October 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

తన స్నేహితురాలు కెన్నెడీ సువారెజ్ తో అక్టోబరు 2025లో వివాహ నిశ్చితార్థం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|date=October 16, 2025|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
ఆర్.జె. మిట్టే తన 34వ ఏట 2026 అక్టోబరు 12న టెక్సాస్ బ్రౌన్స్విల్లేలోని తన ఇంటిలో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791|title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34|last=Blanchet|first=Brenton|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 12, 2026|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Helsel|first=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette|date=October 12, 2026|title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34|url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081|archive-date=October 12, 2026|access-date=October 13, 2026|website=[[NBC News]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[ఆత్మహత్య]] చేసుకున్నాడని అతని ప్రతినిధి చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|last2=Mandell|first2=Sean|date=October 12, 2026|title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep|url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018|archive-date=October 13, 2026|website=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; దీనికి ఎనిమిది రోజుల ముందు 2026 అల్బుకెర్కీ ఇంటర్నేషనల్ బెలూన్ ఫియస్టాలో ''బ్రేకింగ్ బాడ్'' సహనటుడు లూయిస్ మొన్కాడాతో కలిసి ఆయన తన చివరి బహిరంగ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014|title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside ''Breaking Bad'' Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death|last=Flam|first=Charna|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 12, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294|title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?'|last=Flam|first=Charna|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Thomas|first=Carly|date=October 12, 2026|title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/|access-date=October 13, 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tinoco|first=Armando|date=October 12, 2026|title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking'|url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/|access-date=October 13, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/bob-odenkirk-remembers-rj-mitte-after-actors-death-at-34-exclusive-12172062|title=Breaking Bad Star Bob Odenkirk Pays Tribute to RJ Mitte After His Death at 34: 'This Is Simply, Deeply, Sad'|last=Hurtado|first=Yamillah|date=October 13, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 13, 2026|last2=Bacher|first2=Danielle}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:1992 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>61c79q4xi9vmsb7h1bagaca56qwld7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980415</id>
      <parentid>4980414</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17486" sha1="03p5kcty13r4ok8b1kj0abvhcpmkzok" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఆర్.జె. మిట్టే|image=15131-Mayo Speaker Series- RJ Mitte-0143 (16531434123) (cropped).jpg|caption=2015లో మిట్టే|birth_name=&lt;!-- Roy Frank Mitte III is an adoptive name. --&gt;|birth_date={{Birth date|mf=y|1992|8|21}}|birth_place=జాక్సన్, మిసిసిపీ, అమెరికా|death_date={{Death date and age|mf=y|2026|10|12|1992|8|21}}|death_place=బ్రౌన్స్‌విల్, టెక్సాస్, అమెరికా|occupation={{hlist|నటుడు | చలనచిత్ర నిర్మాత | హక్కుల కార్యకర్త | ​​మోడల్}}|years_active=2006–2026|organization=మిట్టే ఫౌండేషన్ &lt;br&gt;(The Mitte Foundation)|partner=కెన్నెడీ సువారెజ్ (2018–2026)}}

'''రాయ్ ఫ్రాంక్ &quot;ఆర్.జె.&quot;''' '''మిట్టే III''' (1992 ఆగష్టు 21 - 2026 అక్టోబరు 12)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126186112|title=బ్రేకింగ్‌ బ్యాడ్‌ సిరీస్‌ నటుడు మిట్టే ఆత్మహత్య|work=EENADU|access-date=2026-10-14|language=te}}&lt;/ref&gt; ఒక అమెరికన్ నటుడు, వికలాంగుల హక్కుల కార్యకర్త.   మిస్సిస్సిప్పిలోని జాక్సన్ లో జన్మించిన ఆయన మూడు సంవత్సరాల వయస్సు నండి [[మస్తిష్క పక్షవాతం]]&lt;nowiki/&gt;తో బాధపడుతున్నాడు. అతను 2006లో [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] కు వెళ్లి, నటన అవకాశాలను వెతికాడు. సిట్కామ్లలో చిన్న పాత్రలు పోషించిన తరువాత, అతను ఏఎమ్సి నియో-వెస్ట్రన్ క్రైమ్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్ ''[[బ్రేకింగ్ బాడ్]]'' (2008-2013)లో వాల్టర్ వైట్ జూనియర్ పాత్రతో తన కెరీర్ లో పురోగతి సాధించాడు.

ఆర్.జె. మిట్టే ఏబిసి ఫ్యామిలీ టీన్, ఫ్యామిలీ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్ స్విచ్డ్ ఎట్ బర్త్ (2014), [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] లైవ్-యాక్షన్/అడల్ట్ యానిమేటెడ్ మిక్స్డ్ మీడియా సూపర్ హీరో టెలివిజన్ సిరీస్ ''ది గార్డియన్స్ ఆఫ్ జస్టిస్'' (2022)లో నటించాడు. అతను హూస్ డ్రైవింగ్ డౌగ్ (2016), థ్రిల్లర్-డ్రామా టైమ్ షేర్ (2018) కామెడీ స్టాండింగ్ అప్ ఫర్ సన్నీ (2019), థ్రిల్లర్ ''ది ఓక్ రూమ్'' (2020), ట్రయంఫ్ (2021) వంటి వాటిల్లో కనిపించాడు, వీటిలో చివరి చిత్రానికి, అతను ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్ గా కూడా వ్యవహరించాడు.

ఆయన మస్తిష్క పక్షవాతం, ఇతర వైకల్యాల కోసం పోరాడాడు. అతను వికలాంగ నటుల స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ ప్రతినిధి, యునైటెడ్ సెరెబ్రల్ పాల్సీ ప్రముఖ రాయబారి, [[స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలు|లాభాపేక్షలేని సంస్థ]]&lt;nowiki/&gt;కు మిట్టే ఫౌండేషన్ అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;BBC Death&quot;&gt;{{Cite web|last=Saad, Nardine|date=October 13, 2026|title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34|url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/|archive-date=October 12, 2026|access-date=October 13, 2026|publisher=[[BBC News]]|location=[[Los Angeles]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Beard, Brandy|date=October 12, 2026|orig-date=October 12, 2026|title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34|url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/|access-date=October 13, 2026|publisher=[[KBTX-TV]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2013లో ఎస్ఏజీ-ఎఎఫ్టిఆర్ఏ హెరాల్డ్ రస్సెల్ అవార్డును అందుకున్నాడు.
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
రాయ్ ఫ్రాంక్ మిట్టే III 1992 ఆగష్టు 21న జాక్సన్, మిస్సిస్సిప్పిలో జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot;&gt;{{Cite web|date=June 9, 2020|title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&amp;t=0|archive-date=April 25, 2025|access-date=April 10, 2025|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 18, 2017|title=Birthday: RJ Mitte|url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html|archive-date=June 23, 2023|access-date=June 21, 2023}}&lt;/ref&gt; అతను అత్యవసర [[సిజేరియన్ ఆపరేషన్|సిజేరియన్ విభాగం]] ద్వారా జన్మించాడు, పుట్టినప్పుడు శ్వాస తీసుకోలేదు, దీని ఫలితంగా మెదడు శాశ్వతంగా దెబ్బతింది (హైపోక్సిక్-ఇస్కీమిక్ ఎన్సెఫలోపతి).&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 24, 2019|title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister'|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html|archive-date=December 9, 2025|access-date=November 3, 2025|website=www.smh.com.au}}&lt;/ref&gt; కొన్ని వారాల తరువాత రాయ్ ఫ్రాంక్ మిట్టే జూనియర్, డైనా మిట్టే ఆయనను దత్తత తీసుకున్నారు, వారు రెండు నెలల వయస్సులో విడిపోయారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html|title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34|last=Tumin|first=Remy|date=October 12, 2026|work=The New York Times|access-date=October 13, 2026|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; అతను మూడు సంవత్సరాల వయస్సులో [[మస్తిష్క పక్షవాతం]]&lt;nowiki/&gt;తో బాధపడుతున్నాడు, వైద్యులు అతని కాళ్ళను నిఠారుగా చేసే ప్రయత్నంలో ఆరు నెలల పాటు అతని కాళ్ళని కాస్ట్ లలో ఉంచారు.&lt;ref name=&quot;Vice Living&quot; /&gt;

అతని తల్లిదండ్రులు విడిపోయాక అతను తల్లితో పాటు లాఫాయెట్, లూసియానా, ఆస్టిన్, టెక్సాస్ లలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Epstein|first=Elena|date=April 6, 2015|title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP|url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte|archive-date=April 10, 2026|access-date=October 12, 2026|website=LA Parent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కారు ప్రమాదం కారణంగా అతని తల్లి పక్షవాతానికి గురైన తరువాత, మిట్టే 13 సంవత్సరాల వయస్సులో అతని కుటుంబానికి ఆర్థిక వనరుగా మారాడు, అతనికి సోదరి లాసియాన్ క్యారియర్ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 13, 2026|title=What was RJ Mitte's net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money|url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html|access-date=October 13, 2026|publisher=AOL|language=en}}&lt;/ref&gt; 2015 నాటికి, అతను తన తల్లి, సోదరి ఇద్దరికీ ఆర్థిక బాధ్యత వహిస్తూనే ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/|title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire'|last=Ferguson|first=Donna|date=February 17, 2016|work=The Telegraph|access-date=April 3, 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html|archive-date=June 1, 2015|language=en-GB|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;

మిట్టే తన బాల్యంలో చాలా వరకు లెగ్ బ్రేస్లు అమర్చారు. క్రీడలు, వ్యాయామం ద్వారా అతని శరీరం కాలక్రమేణా బలంగా మారింది, అతని యుక్తవయస్సు నాటికి అతనికి నడక పరికరాలు అవసరం లేకుండా పోయింది.&lt;ref name=&quot;CST&quot;&gt;{{Cite web|last=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|access-date=January 4, 2014|website=[[Chicago Sun-Times]]}}&lt;/ref&gt; 2006లో, తన చెల్లెలికి సినిమా నిర్మాణంలో ఉద్యోగం ఆఫర్ వచ్చిన తరువాత అతను తన కుటుంబంతో కలిసి కాలిఫోర్నియాలోని లాస్ ఏంజిల్స్ కు మకాం మార్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|last=Calabro|first=Tina|date=March 17, 2010|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|access-date=October 20, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|last=Turnquist|first=Kristi|date=October 21, 2010|work=[[The Oregonian]]|access-date=October 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

తన స్నేహితురాలు కెన్నెడీ సువారెజ్ తో అక్టోబరు 2025లో వివాహ నిశ్చితార్థం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|date=October 16, 2025|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
ఆర్.జె. మిట్టే తన 34వ ఏట 2026 అక్టోబరు 12న టెక్సాస్ బ్రౌన్స్విల్లేలోని తన ఇంటిలో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791|title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34|last=Blanchet|first=Brenton|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 12, 2026|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Helsel|first=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette|date=October 12, 2026|title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34|url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081|archive-date=October 12, 2026|access-date=October 13, 2026|website=[[NBC News]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[ఆత్మహత్య]] చేసుకున్నాడని అతని ప్రతినిధి చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|last2=Mandell|first2=Sean|date=October 12, 2026|title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep|url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018|archive-date=October 13, 2026|website=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt; దీనికి ఎనిమిది రోజుల ముందు 2026 అల్బుకెర్కీ ఇంటర్నేషనల్ బెలూన్ ఫియస్టాలో ''బ్రేకింగ్ బాడ్'' సహనటుడు లూయిస్ మొన్కాడాతో కలిసి ఆయన తన చివరి బహిరంగ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014|title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside ''Breaking Bad'' Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death|last=Flam|first=Charna|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 12, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294|title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?'|last=Flam|first=Charna|date=October 12, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Thomas|first=Carly|date=October 12, 2026|title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/|access-date=October 13, 2026|website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tinoco|first=Armando|date=October 12, 2026|title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking'|url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/|access-date=October 13, 2026|website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://people.com/bob-odenkirk-remembers-rj-mitte-after-actors-death-at-34-exclusive-12172062|title=Breaking Bad Star Bob Odenkirk Pays Tribute to RJ Mitte After His Death at 34: 'This Is Simply, Deeply, Sad'|last=Hurtado|first=Yamillah|date=October 13, 2026|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=October 13, 2026|last2=Bacher|first2=Danielle}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:1992 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>03p5kcty13r4ok8b1kj0abvhcpmkzok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సిద్ధార్థ మజుందార్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513204</id>
    <revision>
      <id>4980418</id>
      <timestamp>2026-10-14T01:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356376372|Siddhartha Majumdar]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5395" sha1="mxixfznl0m7pw32231pfwyo04jjjzwi" xml:space="preserve">
'''సిద్ధార్థ మజుందార్''' (జననం 1982) [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Siddhartha Majumdar, KALNA (SC) constituency, BJP, WestBengal Assembly Election 2026: Profile &amp; Affidavit|url=https://www.thehindu.com/elections/candidates/WestBengal2026/siddhartha-majumdar-2019/|access-date=2026-05-27|website=The Hindu|language=en}}&lt;/ref&gt; అతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న పూర్బా బర్ధమాన్ జిల్లాలోని షెడ్యూల్డ్ కుల సమాజానికి కేటాయించిన [[కల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్నా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం]] నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]&lt;nowiki/&gt;కు సభ్యుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2026-05-04|title=Kalna Election Result 2026 Highlights: BJP's Siddhartha Majumdar with 110790 defeats AITC's Debo Prasad Bag|url=https://www.indiatoday.in/elections/story/kalna-assembly-election-results-2026-live-updates-west-bengal-vote-counting-seat-constituency-candidates-leading-trailing-wbaelb-2905553-2026-05-04|access-date=2026-05-27|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IndiaVotes AC: Kalna 2026|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/2026/west-bengal/kalna/9/49147/www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/2026/west-bengal/kalna/9/49147/308|access-date=2026-05-27|website=IndiaVotes}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సిద్ధార్థ మజుందార్ పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం పూర్వ బర్ధమాన్ జిల్లాలోని బారానగర్ కు చెందినవాడు. ఆయన సందిపన్ మజుందార్ కుమారుడు. 2009లో సింబయాసిస్ ఇంటర్నేషనల్ యూనివర్సిటీ నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ పూర్తి చేసాడు. ఆయన కార్పొరేట్ సర్వీసులో ఉన్నాడు. 2019లో 24 లక్షలు, 2026లో కోటి రూపాయల ఆస్తులను భారత ఎన్నికల సంఘానికి సమర్పించిన అఫిడవిట్లలో ఆయన ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019|title=Siddhartha Majumdar(Indian National Congress(INC)):Constituency- BARDHAMAN PURBA(WEST BENGAL) - Affidavit Information of Candidate:|url=https://myneta.info/loksabha2019/candidate.php?candidate_id=10102|access-date=2026-05-27|website=myneta.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026|title=Siddhartha Majumdar(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- KALNA (SC)(PURBA BARDHAMAN) - Affidavit Information of Candidate:|url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=2019|access-date=2026-05-27|website=www.myneta.info}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో భారతీయ జనతా పార్టీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ కల్నా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించాడు. అతను 1,10,790 ఓట్లను పొంది, తన సమీప ప్రత్యర్థి, సిట్టింగ్ ఎమ్మెల్యే అయిన [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (AITC)కు చెందిన దేబొప్రసాద్ బాగ్ ను 28,630 ఓట్ల తేడాతో ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-05-04|title=Kalna Election Result 2026 LIVE Updates: West Bengal (Kalna) Assembly Election Results 2026 Winner, Vote Counting, Runner-up|url=https://indianexpress.com/elections/kalna-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670221/|access-date=2026-05-27|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kalna-assembly-polls-2026-tmcs-deboprasad-against-bjps-siddhartha-majumdar/articleshow/130681596.cms|title=Kalna assembly polls 2026: Siddhartha Majumdar of BJP wins against Deboprasad Bag (Poltu) of TMC|date=2026-05-04|work=The Times of India|access-date=2026-05-27|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 May 2026|title=Kalna election result LIVE: Siddhartha Majumdar of BJP wins|url=https://www.news18.com/elections/kalna-west-bengal-assembly-2026-winner-live-updates-highlights-exaxt-en-liveblog-10071962.html|access-date=27 May 2026|website=News18}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1982 జననాలు]]</text>
      <sha1>mxixfznl0m7pw32231pfwyo04jjjzwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980419</id>
      <parentid>4980418</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T01:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="nam4pi5r63q6nmfptl6ffksnfaa4s0l" xml:space="preserve">
'''సిద్ధార్థ మజుందార్''' (జననం 1982) [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Siddhartha Majumdar, KALNA (SC) constituency, BJP, WestBengal Assembly Election 2026: Profile &amp; Affidavit|url=https://www.thehindu.com/elections/candidates/WestBengal2026/siddhartha-majumdar-2019/|access-date=2026-05-27|website=The Hindu|language=en}}&lt;/ref&gt; అతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న పూర్బా బర్ధమాన్ జిల్లాలోని షెడ్యూల్డ్ కుల సమాజానికి కేటాయించిన [[కల్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్నా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం]] నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]&lt;nowiki/&gt;కు సభ్యుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2026-05-04|title=Kalna Election Result 2026 Highlights: BJP's Siddhartha Majumdar with 110790 defeats AITC's Debo Prasad Bag|url=https://www.indiatoday.in/elections/story/kalna-assembly-election-results-2026-live-updates-west-bengal-vote-counting-seat-constituency-candidates-leading-trailing-wbaelb-2905553-2026-05-04|access-date=2026-05-27|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IndiaVotes AC: Kalna 2026|url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/2026/west-bengal/kalna/9/49147/www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/2026/west-bengal/kalna/9/49147/308|access-date=2026-05-27|website=IndiaVotes}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సిద్ధార్థ మజుందార్ పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం పూర్వ బర్ధమాన్ జిల్లాలోని బారానగర్ కు చెందినవాడు. ఆయన సందిపన్ మజుందార్ కుమారుడు. 2009లో సింబయాసిస్ ఇంటర్నేషనల్ యూనివర్సిటీ నుండి మాస్టర్ ఆఫ్ బిజినెస్ పూర్తి చేసాడు. ఆయన కార్పొరేట్ సర్వీసులో ఉన్నాడు. 2019లో 24 లక్షలు, 2026లో కోటి రూపాయల ఆస్తులను భారత ఎన్నికల సంఘానికి సమర్పించిన అఫిడవిట్లలో ఆయన ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019|title=Siddhartha Majumdar(Indian National Congress(INC)):Constituency- BARDHAMAN PURBA(WEST BENGAL) - Affidavit Information of Candidate:|url=https://myneta.info/loksabha2019/candidate.php?candidate_id=10102|access-date=2026-05-27|website=myneta.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026|title=Siddhartha Majumdar(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- KALNA (SC)(PURBA BARDHAMAN) - Affidavit Information of Candidate:|url=https://www.myneta.info/WestBengal2026/candidate.php?candidate_id=2019|access-date=2026-05-27|website=www.myneta.info}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
[[2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;ల్లో భారతీయ జనతా పార్టీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ కల్నా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించాడు. అతను 1,10,790 ఓట్లను పొంది, తన సమీప ప్రత్యర్థి, సిట్టింగ్ ఎమ్మెల్యే అయిన [[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] (AITC)కు చెందిన దేబొప్రసాద్ బాగ్ ను 28,630 ఓట్ల తేడాతో ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-05-04|title=Kalna Election Result 2026 LIVE Updates: West Bengal (Kalna) Assembly Election Results 2026 Winner, Vote Counting, Runner-up|url=https://indianexpress.com/elections/kalna-election-result-live-updates-west-bengal-assembly-election-results-winner-10670221/|access-date=2026-05-27|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kalna-assembly-polls-2026-tmcs-deboprasad-against-bjps-siddhartha-majumdar/articleshow/130681596.cms|title=Kalna assembly polls 2026: Siddhartha Majumdar of BJP wins against Deboprasad Bag (Poltu) of TMC|date=2026-05-04|work=The Times of India|access-date=2026-05-27|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 May 2026|title=Kalna election result LIVE: Siddhartha Majumdar of BJP wins|url=https://www.news18.com/elections/kalna-west-bengal-assembly-2026-winner-live-updates-highlights-exaxt-en-liveblog-10071962.html|access-date=27 May 2026|website=News18}}&lt;/ref&gt;
== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1982 జననాలు]]</text>
      <sha1>nam4pi5r63q6nmfptl6ffksnfaa4s0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513205</id>
    <revision>
      <id>4980426</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1378581330|Michael Bloomberg]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11739" sha1="8u8fybk6i0m1dxirg06kozj0lqt8nr1" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|image=MichaelBloomberg-byPhilipRomano.jpg|caption=2026లో మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|office=109th [[Mayor of New York City]]|1blankname=First Deputy|1namedata=Marc Shaw&lt;br&gt;[[Patricia Harris]]|termstart=January 1, 2002|termend=December 31, 2013|predecessor=[[Rudy Giuliani]]|successor=[[Bill de Blasio]]|birth_name=Michael Rubens Bloomberg|birth_date={{birth date and age|1942|2|14}}|birth_place=[[Boston]], Massachusetts, U.S.|death_date=|death_place=|party=[[Democratic Party (United States)|Democratic]] (before 2001, 2018–present)&lt;br /&gt;[[Republican Party (United States)|Republican]] (2001–2007)&lt;br /&gt;[[Independent politician|Independent]] (2007–2018)|spouse={{marriage|Susan Brown-Meyer|1975|1993|end=div}}|partner=[[Diana Taylor (superintendent)|Diana Taylor]] (2000–present)|children=2, including [[Georgina Bloomberg|Georgina]]|signature=Michael Bloomberg Signature.svg|website={{URL|mikebloomberg.com|Official website}}}}

'''మైఖేల్ రూబెన్స్ బ్లూమ్‌బెర్గ్''' (ఆంగ్లం: Michael Bloombergప జననం 1942 ఫిబ్రవరి 14) ఒక అమెరికన్ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయవేత్త. అతను బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పీ (Bloomberg L.P.) యజమాని, సహ వ్యవస్థాపకుడు, 1981 నుండి 2001 వరకు, మళ్లీ 2014 నుండి 2023 వరకు దాని సీఈఓగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/08/21/business/media/bloomberg-lp-succession.html#:~:text=lp%2Dsuccession.html-,Bloomberg%20L.P.%2C%20a%20Financial%20Data%20Giant%2C%20Overhauls%20Its%20Leadership%20Ranks,Paul%20Zammitt%20its%20new%20president.|title=Bloomberg L.P., a Financial Data Giant, Overhauls Its Leadership Ranks|last=Mullin|first=Benjamin|date=August 21, 2023|work=The New York Times|access-date=October 24, 2023}}&lt;/ref&gt; 2002 నుండి 2013 వరకు [[న్యూయార్క్]] నగరానికి 109వ మేయర్ గా పనిచేసాడు. 2001 వరకు ఆయన జీవితకాల డెమొక్రాట్గా ఉన్నాడు, ఆ తరువాత మేయర్ పదవికి పోటీ చేయడానికి [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;లోకి మారాడు, తరువాత 2007లో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా మారాడు. ఆయన న్యూయార్క్ నగరానికి రిపబ్లికన్ / ఇండిపెండెంట్ గా పనిచేసిన మేయర్. 2018లో, ఆయన తిరిగి డెమొక్రాటిక్ పార్టీలో చేరాడు, ఆ తర్వాత 2020లో అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాట్ నామినేషన్ కోసం ప్రచారం నిర్వహించాడు. ఆయన ఒక శతకోట్ల ధనవంతుడు, మార్చి 2026 నాటికి $109.4 బిలియన్ల విలువ కలిగి ఉన్నాడు, దీనితో అతను ప్రపంచంలోని 18వ ధనవంతుడయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Real Time Billionaires List - The World's Richest People|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260331132701/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|archive-date=March 31, 2026|access-date=2025-03-31|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ మెడ్ఫోర్డ్, మసాచుసెట్స్ లో పెరిగాడు, బాల్టిమోర్, మేరీల్యాండ్ లోని జాన్స్ హాప్కిన్స్ విశ్వవిద్యాలయం, బోస్టన్, మసాచ్యుసెట్స్ లోని [[హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1981లో తన సొంత కంపెనీని ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు, సెక్యూరిటీస్ బ్రోకరేజ్ సంస్థ సాలమన్ బ్రదర్స్ లో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ సంస్థ, బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్. పి., ఆర్థిక సమాచారం, సాఫ్ట్‌వేర్, మీడియా సంస్థ. ఆయన ఇరవై సంవత్సరాలుగా దాని ఛైర్మన్, సీఈఓగా వ్యవహరించాడు. గివింగ్ ప్లెడ్జ్ పై సంతకం చేసిన ఆయన, 24 బిలియన్ డాలర్లను (2025 నాటికి) విరాళంగా ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/article/michael-bloomberg-tops-the-list-of-americas-biggest-donors-in-2023|title=Michael Bloomberg Tops the List of America's Biggest Donors in 2023|last=Di Mento|first=Maria|date=5 March 2024|work=The Chronicle of Philanthropy|access-date=29 April 2024|last2=Rendon|first2=Jim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DiMento&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/news/michael-bloomberg-biggest-donor-of-2025-tops-philanthropy-50-list-for-third-year-in-a-row/|title=Michael Bloomberg, Biggest Donor of 2025, Tops Philanthropy 50 List for Third Year in a Row|last=Di Mento|first=Maria|date=10 March 2026|work=Philanthropy.com}}&lt;/ref&gt; పూర్తి సమయం పరోపకారిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత, అతను 2014 చివరి నాటికి బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పిలో సీఈఓ పదవిని తిరిగి చేపట్టాడు.


మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ 2001 న్యూయార్క్ నగరానికి 109వ మేయర్ గా ఎన్నికయ్యాడు. 2005లో, 2009లో తిరిగి ఎన్నికైన ఆయన వరుసగా మూడు పర్యాయాలు పదవిలో కొనసాగాడు. సామాజికంగా ఉదారవాద, ఆర్థికంగా మితవాద విధానాలను అనుసరిస్తూ, ఆయన ఒక సాంకేతిక నిర్వాహక శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/10/01/nyregion/political-memo-bloomberg-the-technocrat-seeks-his-inner-la-guardia.html|title=Political Memo; Bloomberg, the Technocrat, Seeks His Inner La Guardia|last=Cooper|first=Michael|date=1 October 2003|access-date=2 October 2025|agency=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

న్యూయార్క్ మేయర్ గా, ఆయన పబ్లిక్ చార్టర్ పాఠశాలలను స్థాపించాడు, పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలను పునర్నిర్మించాడు. ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు, పర్యావరణ రక్షణలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. [[9/11 దాడులు|సెప్టెంబరు 11 దాడుల]] తరువాత విస్తృతంగా కొత్త వాణిజ్య, నివాస నిర్మాణాలను సులభతరం చేసిన నగరంలోని పెద్ద ప్రాంతాలను రీ-జోనింగ్ చేయడానికి కూడా ఆయన నాయకత్వం వహించాడు. మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన మూడు పదవీకాలాలలో న్యూయార్క్ నగర రాజకీయాలు, వ్యాపార రంగం, సంస్కృతిపై ప్రభావాన్ని చూపినట్లు భావిస్తారు. నగరం స్టాప్-అండ్-ఫ్రిస్క్ కార్యక్రమానికి ఆయన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు, దీనికి మద్దతుగా 2020 అధ్యక్ష ఎన్నికల ముందు క్షమాపణలు చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 18, 2019|title=Bloomberg apologizes for &quot;stop-and-frisk&quot; police practice|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/bloomberg-apologizes-stop-frisk-police-practice-n1084756|access-date=July 24, 2020|website=NBC News|language=en}}&lt;/ref&gt;

నవంబరు 2019లో, సూపర్ ట్యూస్ డే నాలుగు నెలల ముందు, ఆయన 2020 ఎన్నికలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాటిక్ నామినేషన్ కోసం తన ప్రచారాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించింది. కేవలం 61 మంది ప్రతినిధులను మాత్రమే గెలుచుకున్న తరువాత 2020 మార్చిలో ఆయన తన ప్రచారాన్ని ముగించాడు. బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన అభ్యర్థిత్వానికి $935 మిలియన్ల స్వయం-నిధులు సమకూర్చాడు, ఇది అత్యంత ఖరీదైన అధ్యక్ష ప్రాధమిక ప్రచారం, అమెరికా చరిత్రలో ఒక వ్యక్తి ఏ రాజకీయ సామర్థ్యానికి అయినా అత్యధిక వ్యయం చేసిన రికార్డును నెలకొల్పింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Form 3P for Mike Bloomberg 2020, Inc.|url=https://docquery.fec.gov/cgi-bin/forms/C00728154/1391483/|access-date=April 1, 2020|website=docquery.fec.gov}}&lt;/ref&gt; 2024లో, బ్లూమ్‌బెర్గ్ అధ్యక్షుడు [[జో బిడెన్]] నుండి ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|date=May 3, 2024|title=President Biden Announces Recipients of the Presidential Medal of Freedom|url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2024/05/03/president-biden-announces-recipients-of-the-presidential-medal-of-freedom-2/|access-date=May 3, 2024|publisher=The White House}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/05/03/us/politics/biden-presidential-medal-freedom.html|title=Biden to Honor Prominent Democrats With Presidential Medal of Freedom|last=Baker|first=Peter|date=2024-05-03|work=The New York Times|access-date=2024-05-03|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1942 జననాలు]]</text>
      <sha1>8u8fybk6i0m1dxirg06kozj0lqt8nr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980427</id>
      <parentid>4980426</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11764" sha1="quw222p0rl5o95npzugy3sy51qxpug2" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|image=MichaelBloomberg-byPhilipRomano.jpg|caption=2026లో మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|office=109th [[Mayor of New York City]]|1blankname=First Deputy|1namedata=Marc Shaw&lt;br&gt;[[Patricia Harris]]|termstart=January 1, 2002|termend=December 31, 2013|predecessor=[[Rudy Giuliani]]|successor=[[Bill de Blasio]]|birth_name=Michael Rubens Bloomberg|birth_date={{birth date and age|1942|2|14}}|birth_place=[[Boston]], Massachusetts, U.S.|death_date=|death_place=|party=[[Democratic Party (United States)|Democratic]] (before 2001, 2018–present)&lt;br /&gt;[[Republican Party (United States)|Republican]] (2001–2007)&lt;br /&gt;[[Independent politician|Independent]] (2007–2018)|spouse={{marriage|Susan Brown-Meyer|1975|1993|end=div}}|partner=[[Diana Taylor (superintendent)|Diana Taylor]] (2000–present)|children=2, including [[Georgina Bloomberg|Georgina]]|signature=Michael Bloomberg Signature.svg|website={{URL|mikebloomberg.com|Official website}}}}

'''మైఖేల్ రూబెన్స్ బ్లూమ్‌బెర్గ్''' (ఆంగ్లం: Michael Bloombergప జననం 1942 ఫిబ్రవరి 14) ఒక అమెరికన్ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయవేత్త. అతను బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పీ (Bloomberg L.P.) యజమాని, సహ వ్యవస్థాపకుడు, 1981 నుండి 2001 వరకు, మళ్లీ 2014 నుండి 2023 వరకు దాని సీఈఓగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/08/21/business/media/bloomberg-lp-succession.html#:~:text=lp%2Dsuccession.html-,Bloomberg%20L.P.%2C%20a%20Financial%20Data%20Giant%2C%20Overhauls%20Its%20Leadership%20Ranks,Paul%20Zammitt%20its%20new%20president.|title=Bloomberg L.P., a Financial Data Giant, Overhauls Its Leadership Ranks|last=Mullin|first=Benjamin|date=August 21, 2023|work=The New York Times|access-date=October 24, 2023}}&lt;/ref&gt; 2002 నుండి 2013 వరకు [[న్యూయార్క్]] నగరానికి 109వ మేయర్ గా పనిచేసాడు. 2001 వరకు ఆయన జీవితకాల డెమొక్రాట్గా ఉన్నాడు, ఆ తరువాత మేయర్ పదవికి పోటీ చేయడానికి [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;లోకి మారాడు, తరువాత 2007లో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా మారాడు. ఆయన న్యూయార్క్ నగరానికి రిపబ్లికన్ / ఇండిపెండెంట్ గా పనిచేసిన మేయర్. 2018లో, ఆయన తిరిగి డెమొక్రాటిక్ పార్టీలో చేరాడు, ఆ తర్వాత 2020లో అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాట్ నామినేషన్ కోసం ప్రచారం నిర్వహించాడు. ఆయన ఒక శతకోట్ల ధనవంతుడు, మార్చి 2026 నాటికి $109.4 బిలియన్ల విలువ కలిగి ఉన్నాడు, దీనితో అతను ప్రపంచంలోని 18వ ధనవంతుడయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Real Time Billionaires List - The World's Richest People|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260331132701/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|archive-date=March 31, 2026|access-date=2025-03-31|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ మెడ్ఫోర్డ్, మసాచుసెట్స్ లో పెరిగాడు, బాల్టిమోర్, మేరీల్యాండ్ లోని జాన్స్ హాప్కిన్స్ విశ్వవిద్యాలయం, బోస్టన్, మసాచ్యుసెట్స్ లోని [[హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1981లో తన సొంత కంపెనీని ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు, సెక్యూరిటీస్ బ్రోకరేజ్ సంస్థ సాలమన్ బ్రదర్స్ లో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ సంస్థ, బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్. పి., ఆర్థిక సమాచారం, సాఫ్ట్‌వేర్, మీడియా సంస్థ. ఆయన ఇరవై సంవత్సరాలుగా దాని ఛైర్మన్, సీఈఓగా వ్యవహరించాడు. గివింగ్ ప్లెడ్జ్ పై సంతకం చేసిన ఆయన, 24 బిలియన్ డాలర్లను (2025 నాటికి) విరాళంగా ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/article/michael-bloomberg-tops-the-list-of-americas-biggest-donors-in-2023|title=Michael Bloomberg Tops the List of America's Biggest Donors in 2023|last=Di Mento|first=Maria|date=5 March 2024|work=The Chronicle of Philanthropy|access-date=29 April 2024|last2=Rendon|first2=Jim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DiMento&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/news/michael-bloomberg-biggest-donor-of-2025-tops-philanthropy-50-list-for-third-year-in-a-row/|title=Michael Bloomberg, Biggest Donor of 2025, Tops Philanthropy 50 List for Third Year in a Row|last=Di Mento|first=Maria|date=10 March 2026|work=Philanthropy.com}}&lt;/ref&gt; పూర్తి సమయం పరోపకారిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత, అతను 2014 చివరి నాటికి బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పిలో సీఈఓ పదవిని తిరిగి చేపట్టాడు.

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ 2001 న్యూయార్క్ నగరానికి 109వ మేయర్ గా ఎన్నికయ్యాడు. 2005లో, 2009లో తిరిగి ఎన్నికైన ఆయన వరుసగా మూడు పర్యాయాలు పదవిలో కొనసాగాడు. సామాజికంగా ఉదారవాద, ఆర్థికంగా మితవాద విధానాలను అనుసరిస్తూ, ఆయన ఒక సాంకేతిక నిర్వాహక శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/10/01/nyregion/political-memo-bloomberg-the-technocrat-seeks-his-inner-la-guardia.html|title=Political Memo; Bloomberg, the Technocrat, Seeks His Inner La Guardia|last=Cooper|first=Michael|date=1 October 2003|access-date=2 October 2025|agency=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

న్యూయార్క్ మేయర్ గా, ఆయన పబ్లిక్ చార్టర్ పాఠశాలలను స్థాపించాడు, పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలను పునర్నిర్మించాడు. ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు, పర్యావరణ రక్షణలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. [[9/11 దాడులు|సెప్టెంబరు 11 దాడుల]] తరువాత విస్తృతంగా కొత్త వాణిజ్య, నివాస నిర్మాణాలను సులభతరం చేసిన నగరంలోని పెద్ద ప్రాంతాలను రీ-జోనింగ్ చేయడానికి కూడా ఆయన నాయకత్వం వహించాడు. మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన మూడు పదవీకాలాలలో న్యూయార్క్ నగర రాజకీయాలు, వ్యాపార రంగం, సంస్కృతిపై ప్రభావాన్ని చూపినట్లు భావిస్తారు. నగరం స్టాప్-అండ్-ఫ్రిస్క్ కార్యక్రమానికి ఆయన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు, దీనికి మద్దతుగా 2020 అధ్యక్ష ఎన్నికల ముందు క్షమాపణలు చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 18, 2019|title=Bloomberg apologizes for &quot;stop-and-frisk&quot; police practice|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/bloomberg-apologizes-stop-frisk-police-practice-n1084756|access-date=July 24, 2020|website=NBC News|language=en}}&lt;/ref&gt;

నవంబరు 2019లో, సూపర్ ట్యూస్ డే నాలుగు నెలల ముందు, ఆయన 2020 ఎన్నికలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాటిక్ నామినేషన్ కోసం తన ప్రచారాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించింది. కేవలం 61 మంది ప్రతినిధులను మాత్రమే గెలుచుకున్న తరువాత 2020 మార్చిలో ఆయన తన ప్రచారాన్ని ముగించాడు. బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన అభ్యర్థిత్వానికి $935 మిలియన్ల స్వయం-నిధులు సమకూర్చాడు, ఇది అత్యంత ఖరీదైన అధ్యక్ష ప్రాధమిక ప్రచారం, అమెరికా చరిత్రలో ఒక వ్యక్తి ఏ రాజకీయ సామర్థ్యానికి అయినా అత్యధిక వ్యయం చేసిన రికార్డును నెలకొల్పింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Form 3P for Mike Bloomberg 2020, Inc.|url=https://docquery.fec.gov/cgi-bin/forms/C00728154/1391483/|access-date=April 1, 2020|website=docquery.fec.gov}}&lt;/ref&gt; 2024లో, బ్లూమ్‌బెర్గ్ అధ్యక్షుడు [[జో బిడెన్]] నుండి ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|date=May 3, 2024|title=President Biden Announces Recipients of the Presidential Medal of Freedom|url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2024/05/03/president-biden-announces-recipients-of-the-presidential-medal-of-freedom-2/|access-date=May 3, 2024|publisher=The White House}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/05/03/us/politics/biden-presidential-medal-freedom.html|title=Biden to Honor Prominent Democrats With Presidential Medal of Freedom|last=Baker|first=Peter|date=2024-05-03|work=The New York Times|access-date=2024-05-03|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1942 జననాలు]]</text>
      <sha1>quw222p0rl5o95npzugy3sy51qxpug2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980428</id>
      <parentid>4980427</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12080" sha1="8yja9yylhpxdcqgpiu65d39fbp3gnjw" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|image=MichaelBloomberg-byPhilipRomano.jpg|caption=2026లో మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|office=న్యూయార్క్ నగర 109వ మేయర్|1blankname=ప్రథమ డిప్యూటీ|1namedata=మార్క్ షా&lt;br&gt;ప్యాట్రిసియా హారిస్|termstart=2002 జనవరి 1|termend=2013 డిసెంబరు 31|predecessor=రూడీ గిలియానీ|successor=బిల్ డి బ్లాసియో|birth_name=మైఖేల్ రూబెన్స్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|birth_date={{birth date and age|1942|2|14}}|birth_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, అమెరికా|death_date=|death_place=|party=డెమోక్రటిక్ (2001కి ముందు, 2018–ప్రస్తుతం)&lt;br /&gt;రిపబ్లికన్ (2001–2007)&lt;br /&gt;స్వతంత్ర (2007–2018)|spouse={{marriage|సుసాన్ బ్రౌన్-మేయర్|1975|1993|end=div}}|partner=డయానా టేలర్ (2000–ప్రస్తుతం)|children=2, జార్జినాతో సహా|signature=Michael Bloomberg Signature.svg|website={{URL|mikebloomberg.com|Official website}}}}

'''మైఖేల్ రూబెన్స్ బ్లూమ్‌బెర్గ్''' (ఆంగ్లం: Michael Bloombergప జననం 1942 ఫిబ్రవరి 14) ఒక అమెరికన్ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయవేత్త. అతను బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పీ (Bloomberg L.P.) యజమాని, సహ వ్యవస్థాపకుడు, 1981 నుండి 2001 వరకు, మళ్లీ 2014 నుండి 2023 వరకు దాని సీఈఓగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/08/21/business/media/bloomberg-lp-succession.html#:~:text=lp%2Dsuccession.html-,Bloomberg%20L.P.%2C%20a%20Financial%20Data%20Giant%2C%20Overhauls%20Its%20Leadership%20Ranks,Paul%20Zammitt%20its%20new%20president.|title=Bloomberg L.P., a Financial Data Giant, Overhauls Its Leadership Ranks|last=Mullin|first=Benjamin|date=August 21, 2023|work=The New York Times|access-date=October 24, 2023}}&lt;/ref&gt; 2002 నుండి 2013 వరకు [[న్యూయార్క్]] నగరానికి 109వ మేయర్ గా పనిచేసాడు. 2001 వరకు ఆయన జీవితకాల డెమొక్రాట్గా ఉన్నాడు, ఆ తరువాత మేయర్ పదవికి పోటీ చేయడానికి [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;లోకి మారాడు, తరువాత 2007లో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా మారాడు. ఆయన న్యూయార్క్ నగరానికి రిపబ్లికన్ / ఇండిపెండెంట్ గా పనిచేసిన మేయర్. 2018లో, ఆయన తిరిగి డెమొక్రాటిక్ పార్టీలో చేరాడు, ఆ తర్వాత 2020లో అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాట్ నామినేషన్ కోసం ప్రచారం నిర్వహించాడు. ఆయన ఒక శతకోట్ల ధనవంతుడు, మార్చి 2026 నాటికి $109.4 బిలియన్ల విలువ కలిగి ఉన్నాడు, దీనితో అతను ప్రపంచంలోని 18వ ధనవంతుడయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Real Time Billionaires List - The World's Richest People|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260331132701/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|archive-date=March 31, 2026|access-date=2025-03-31|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ మెడ్ఫోర్డ్, మసాచుసెట్స్ లో పెరిగాడు, బాల్టిమోర్, మేరీల్యాండ్ లోని జాన్స్ హాప్కిన్స్ విశ్వవిద్యాలయం, బోస్టన్, మసాచ్యుసెట్స్ లోని [[హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1981లో తన సొంత కంపెనీని ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు, సెక్యూరిటీస్ బ్రోకరేజ్ సంస్థ సాలమన్ బ్రదర్స్ లో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ సంస్థ, బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్. పి., ఆర్థిక సమాచారం, సాఫ్ట్‌వేర్, మీడియా సంస్థ. ఆయన ఇరవై సంవత్సరాలుగా దాని ఛైర్మన్, సీఈఓగా వ్యవహరించాడు. గివింగ్ ప్లెడ్జ్ పై సంతకం చేసిన ఆయన, 24 బిలియన్ డాలర్లను (2025 నాటికి) విరాళంగా ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/article/michael-bloomberg-tops-the-list-of-americas-biggest-donors-in-2023|title=Michael Bloomberg Tops the List of America's Biggest Donors in 2023|last=Di Mento|first=Maria|date=5 March 2024|work=The Chronicle of Philanthropy|access-date=29 April 2024|last2=Rendon|first2=Jim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DiMento&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/news/michael-bloomberg-biggest-donor-of-2025-tops-philanthropy-50-list-for-third-year-in-a-row/|title=Michael Bloomberg, Biggest Donor of 2025, Tops Philanthropy 50 List for Third Year in a Row|last=Di Mento|first=Maria|date=10 March 2026|work=Philanthropy.com}}&lt;/ref&gt; పూర్తి సమయం పరోపకారిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత, అతను 2014 చివరి నాటికి బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పిలో సీఈఓ పదవిని తిరిగి చేపట్టాడు.

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ 2001 న్యూయార్క్ నగరానికి 109వ మేయర్ గా ఎన్నికయ్యాడు. 2005లో, 2009లో తిరిగి ఎన్నికైన ఆయన వరుసగా మూడు పర్యాయాలు పదవిలో కొనసాగాడు. సామాజికంగా ఉదారవాద, ఆర్థికంగా మితవాద విధానాలను అనుసరిస్తూ, ఆయన ఒక సాంకేతిక నిర్వాహక శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/10/01/nyregion/political-memo-bloomberg-the-technocrat-seeks-his-inner-la-guardia.html|title=Political Memo; Bloomberg, the Technocrat, Seeks His Inner La Guardia|last=Cooper|first=Michael|date=1 October 2003|access-date=2 October 2025|agency=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

న్యూయార్క్ మేయర్ గా, ఆయన పబ్లిక్ చార్టర్ పాఠశాలలను స్థాపించాడు, పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలను పునర్నిర్మించాడు. ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు, పర్యావరణ రక్షణలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. [[9/11 దాడులు|సెప్టెంబరు 11 దాడుల]] తరువాత విస్తృతంగా కొత్త వాణిజ్య, నివాస నిర్మాణాలను సులభతరం చేసిన నగరంలోని పెద్ద ప్రాంతాలను రీ-జోనింగ్ చేయడానికి కూడా ఆయన నాయకత్వం వహించాడు. మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన మూడు పదవీకాలాలలో న్యూయార్క్ నగర రాజకీయాలు, వ్యాపార రంగం, సంస్కృతిపై ప్రభావాన్ని చూపినట్లు భావిస్తారు. నగరం స్టాప్-అండ్-ఫ్రిస్క్ కార్యక్రమానికి ఆయన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు, దీనికి మద్దతుగా 2020 అధ్యక్ష ఎన్నికల ముందు క్షమాపణలు చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 18, 2019|title=Bloomberg apologizes for &quot;stop-and-frisk&quot; police practice|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/bloomberg-apologizes-stop-frisk-police-practice-n1084756|access-date=July 24, 2020|website=NBC News|language=en}}&lt;/ref&gt;

నవంబరు 2019లో, సూపర్ ట్యూస్ డే నాలుగు నెలల ముందు, ఆయన 2020 ఎన్నికలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాటిక్ నామినేషన్ కోసం తన ప్రచారాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించింది. కేవలం 61 మంది ప్రతినిధులను మాత్రమే గెలుచుకున్న తరువాత 2020 మార్చిలో ఆయన తన ప్రచారాన్ని ముగించాడు. బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన అభ్యర్థిత్వానికి $935 మిలియన్ల స్వయం-నిధులు సమకూర్చాడు, ఇది అత్యంత ఖరీదైన అధ్యక్ష ప్రాధమిక ప్రచారం, అమెరికా చరిత్రలో ఒక వ్యక్తి ఏ రాజకీయ సామర్థ్యానికి అయినా అత్యధిక వ్యయం చేసిన రికార్డును నెలకొల్పింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Form 3P for Mike Bloomberg 2020, Inc.|url=https://docquery.fec.gov/cgi-bin/forms/C00728154/1391483/|access-date=April 1, 2020|website=docquery.fec.gov}}&lt;/ref&gt; 2024లో, బ్లూమ్‌బెర్గ్ అధ్యక్షుడు [[జో బిడెన్]] నుండి ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|date=May 3, 2024|title=President Biden Announces Recipients of the Presidential Medal of Freedom|url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2024/05/03/president-biden-announces-recipients-of-the-presidential-medal-of-freedom-2/|access-date=May 3, 2024|publisher=The White House}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/05/03/us/politics/biden-presidential-medal-freedom.html|title=Biden to Honor Prominent Democrats With Presidential Medal of Freedom|last=Baker|first=Peter|date=2024-05-03|work=The New York Times|access-date=2024-05-03|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1942 జననాలు]]</text>
      <sha1>8yja9yylhpxdcqgpiu65d39fbp3gnjw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980432</id>
      <parentid>4980428</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12236" sha1="bu0qjmress1fbimtw7g9p3izpkzvl61" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|image=MichaelBloomberg-byPhilipRomano.jpg|caption=2026లో మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|office=న్యూయార్క్ నగర 109వ మేయర్|1blankname=ప్రథమ డిప్యూటీ|1namedata=మార్క్ షా&lt;br&gt;ప్యాట్రిసియా హారిస్|termstart=2002 జనవరి 1|termend=2013 డిసెంబరు 31|predecessor=రూడీ గిలియానీ|successor=బిల్ డి బ్లాసియో|birth_name=మైఖేల్ రూబెన్స్ బ్లూమ్‌బెర్గ్|birth_date={{birth date and age|1942|2|14}}|birth_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, అమెరికా|death_date=|death_place=|party=డెమోక్రటిక్ (2001కి ముందు, 2018–ప్రస్తుతం)&lt;br /&gt;రిపబ్లికన్ (2001–2007)&lt;br /&gt;స్వతంత్ర (2007–2018)|spouse={{marriage|సుసాన్ బ్రౌన్-మేయర్|1975|1993|end=div}}|partner=డయానా టేలర్ (2000–ప్రస్తుతం)|children=2, జార్జినాతో సహా|signature=Michael Bloomberg Signature.svg|website={{URL|mikebloomberg.com|Official website}}}}

'''మైఖేల్ రూబెన్స్ బ్లూమ్‌బెర్గ్''' (ఆంగ్లం: Michael Bloombergప జననం 1942 ఫిబ్రవరి 14) ఒక అమెరికన్ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయవేత్త. అతను బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పీ (Bloomberg L.P.) యజమాని, సహ వ్యవస్థాపకుడు, 1981 నుండి 2001 వరకు, మళ్లీ 2014 నుండి 2023 వరకు దాని సీఈఓగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/08/21/business/media/bloomberg-lp-succession.html#:~:text=lp%2Dsuccession.html-,Bloomberg%20L.P.%2C%20a%20Financial%20Data%20Giant%2C%20Overhauls%20Its%20Leadership%20Ranks,Paul%20Zammitt%20its%20new%20president.|title=Bloomberg L.P., a Financial Data Giant, Overhauls Its Leadership Ranks|last=Mullin|first=Benjamin|date=August 21, 2023|work=The New York Times|access-date=October 24, 2023}}&lt;/ref&gt; 2002 నుండి 2013 వరకు [[న్యూయార్క్]] నగరానికి 109వ మేయర్ గా పనిచేసాడు. 2001 వరకు ఆయన జీవితకాల డెమొక్రాట్గా ఉన్నాడు, ఆ తరువాత మేయర్ పదవికి పోటీ చేయడానికి [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్ పార్టీ]]&lt;nowiki/&gt;లోకి మారాడు, తరువాత 2007లో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా మారాడు. ఆయన న్యూయార్క్ నగరానికి రిపబ్లికన్ / ఇండిపెండెంట్ గా పనిచేసిన మేయర్. 2018లో, ఆయన తిరిగి డెమొక్రాటిక్ పార్టీలో చేరాడు, ఆ తర్వాత 2020లో అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాట్ నామినేషన్ కోసం ప్రచారం నిర్వహించాడు. ఆయన ఒక శతకోట్ల ధనవంతుడు, మార్చి 2026 నాటికి $109.4 బిలియన్ల విలువ కలిగి ఉన్నాడు, దీనితో అతను ప్రపంచంలోని 18వ ధనవంతుడయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Real Time Billionaires List - The World's Richest People|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260331132701/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|archive-date=March 31, 2026|access-date=2025-03-31|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ మెడ్ఫోర్డ్, మసాచుసెట్స్ లో పెరిగాడు, బాల్టిమోర్, మేరీల్యాండ్ లోని జాన్స్ హాప్కిన్స్ విశ్వవిద్యాలయం, బోస్టన్, మసాచ్యుసెట్స్ లోని [[హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్]] నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1981లో తన సొంత కంపెనీని ఏర్పాటు చేయడానికి ముందు, సెక్యూరిటీస్ బ్రోకరేజ్ సంస్థ సాలమన్ బ్రదర్స్ లో తన కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ సంస్థ, బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్. పి., ఆర్థిక సమాచారం, సాఫ్ట్‌వేర్, మీడియా సంస్థ. ఆయన ఇరవై సంవత్సరాలుగా దాని ఛైర్మన్, సీఈఓగా వ్యవహరించాడు. గివింగ్ ప్లెడ్జ్ పై సంతకం చేసిన ఆయన, 24 బిలియన్ డాలర్లను (2025 నాటికి) విరాళంగా ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/article/michael-bloomberg-tops-the-list-of-americas-biggest-donors-in-2023|title=Michael Bloomberg Tops the List of America's Biggest Donors in 2023|last=Di Mento|first=Maria|date=5 March 2024|work=The Chronicle of Philanthropy|access-date=29 April 2024|last2=Rendon|first2=Jim}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DiMento&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.philanthropy.com/news/michael-bloomberg-biggest-donor-of-2025-tops-philanthropy-50-list-for-third-year-in-a-row/|title=Michael Bloomberg, Biggest Donor of 2025, Tops Philanthropy 50 List for Third Year in a Row|last=Di Mento|first=Maria|date=10 March 2026|work=Philanthropy.com}}&lt;/ref&gt; పూర్తి సమయం పరోపకారిగా కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత, అతను 2014 చివరి నాటికి బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఎల్పిలో సీఈఓ పదవిని తిరిగి చేపట్టాడు.

మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ 2001 న్యూయార్క్ నగరానికి 109వ మేయర్ గా ఎన్నికయ్యాడు. 2005లో, 2009లో తిరిగి ఎన్నికైన ఆయన వరుసగా మూడు పర్యాయాలు పదవిలో కొనసాగాడు. సామాజికంగా ఉదారవాద, ఆర్థికంగా మితవాద విధానాలను అనుసరిస్తూ, ఆయన ఒక సాంకేతిక నిర్వాహక శైలిని అభివృద్ధి చేసాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/10/01/nyregion/political-memo-bloomberg-the-technocrat-seeks-his-inner-la-guardia.html|title=Political Memo; Bloomberg, the Technocrat, Seeks His Inner La Guardia|last=Cooper|first=Michael|date=1 October 2003|access-date=2 October 2025|agency=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

న్యూయార్క్ మేయర్ గా, ఆయన పబ్లిక్ చార్టర్ పాఠశాలలను స్థాపించాడు, పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలను పునర్నిర్మించాడు. ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు, పర్యావరణ రక్షణలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. [[9/11 దాడులు|సెప్టెంబరు 11 దాడుల]] తరువాత విస్తృతంగా కొత్త వాణిజ్య, నివాస నిర్మాణాలను సులభతరం చేసిన నగరంలోని పెద్ద ప్రాంతాలను రీ-జోనింగ్ చేయడానికి కూడా ఆయన నాయకత్వం వహించాడు. మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన మూడు పదవీకాలాలలో న్యూయార్క్ నగర రాజకీయాలు, వ్యాపార రంగం, సంస్కృతిపై ప్రభావాన్ని చూపినట్లు భావిస్తారు. నగరం స్టాప్-అండ్-ఫ్రిస్క్ కార్యక్రమానికి ఆయన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నాడు, దీనికి మద్దతుగా 2020 అధ్యక్ష ఎన్నికల ముందు క్షమాపణలు చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 18, 2019|title=Bloomberg apologizes for &quot;stop-and-frisk&quot; police practice|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/bloomberg-apologizes-stop-frisk-police-practice-n1084756|access-date=July 24, 2020|website=NBC News|language=en}}&lt;/ref&gt;

నవంబరు 2019లో, సూపర్ ట్యూస్ డే నాలుగు నెలల ముందు, ఆయన 2020 ఎన్నికలలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్ష పదవికి డెమొక్రాటిక్ నామినేషన్ కోసం తన ప్రచారాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించింది. కేవలం 61 మంది ప్రతినిధులను మాత్రమే గెలుచుకున్న తరువాత 2020 మార్చిలో ఆయన తన ప్రచారాన్ని ముగించాడు. బ్లూమ్‌బెర్గ్ తన అభ్యర్థిత్వానికి $935 మిలియన్ల స్వయం-నిధులు సమకూర్చాడు, ఇది అత్యంత ఖరీదైన అధ్యక్ష ప్రాధమిక ప్రచారం, అమెరికా చరిత్రలో ఒక వ్యక్తి ఏ రాజకీయ సామర్థ్యానికి అయినా అత్యధిక వ్యయం చేసిన రికార్డును నెలకొల్పింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Form 3P for Mike Bloomberg 2020, Inc.|url=https://docquery.fec.gov/cgi-bin/forms/C00728154/1391483/|access-date=April 1, 2020|website=docquery.fec.gov}}&lt;/ref&gt; 2024లో, బ్లూమ్‌బెర్గ్ అధ్యక్షుడు [[జో బిడెన్]] నుండి ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|date=May 3, 2024|title=President Biden Announces Recipients of the Presidential Medal of Freedom|url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2024/05/03/president-biden-announces-recipients-of-the-presidential-medal-of-freedom-2/|access-date=May 3, 2024|publisher=The White House}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/05/03/us/politics/biden-presidential-medal-freedom.html|title=Biden to Honor Prominent Democrats With Presidential Medal of Freedom|last=Baker|first=Peter|date=2024-05-03|work=The New York Times|access-date=2024-05-03|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం]]

== మూలాలు ==
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1942 జననాలు]]</text>
      <sha1>bu0qjmress1fbimtw7g9p3izpkzvl61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513206</id>
    <revision>
      <id>4980430</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1177458089|Bloomberg Global Business Forum]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6720" sha1="4dkiqlis98u67ur0ioazow2t6vxjbsb" xml:space="preserve">'''బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం''' (ఆంగ్లం: Bloomberg Global Business Forum; ప్రస్తుతం బ్లూమ్‌బెర్గ్ న్యూ ఎకానమీ ఫోరమ్‌గా విస్తరించబడింది) అనేది న్యూయార్క్ నగర మాజీ మేయర్ [[మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్]] స్థాపించిన స్వచ్ఛంద సంస్థ బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఫిలాంత్రోపీస్ నిర్వహించే వార్షిక కార్యక్రమం. ఈ కార్యక్రమం ప్రతి సెప్టెంబరులో న్యూయార్క్ నగరంలో జరిగే [[ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వప్రతినిధి సభ|ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం]] వార్షిక సమావేశంలో గ్లోబల్ గోల్స్ వీక్లో భాగంగా జరుగుతుంది. ఇది సస్టైనబుల్ డెవలప్మెంట్ గోల్స్ కోసం చర్య, అవగాహన, జవాబుదారీతనం కోసం వార్షిక వారం రోజుల కార్యక్రమం.&lt;ref name=&quot;GGW&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Global Goals Week - About|url=https://globalgoalsweek.org/about/|archive-url=|archive-date=|access-date=4 August 2020|website=|publisher=United Nations Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IISD2019&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Global Goals Week 2019|url=http://sdg.iisd.org/events/global-goals-week-2019/|archive-url=|archive-date=|access-date=4 August 2020|website=|publisher=IISD SDG Knowledge Hub}}&lt;/ref&gt;

ఈ సమావేశం క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ వార్షిక సమావేశం 'హ్యాండ్ఆఫ్' ను సూచిస్తుంది, వీటిలో చివరిది 2016 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారంలో జరిగింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://qz.com/1058261/mike-bloomberg-is-looking-to-take-over-new-yorks-most-elite-conference-from-bill-clinton/|title=Mike Bloomberg is looking to take over New York's most elite conference from Bill Clinton|last=Karaian|first=Jason|work=Quartz|access-date=2018-07-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/19/nyregion/bill-hillary-clinton-global-initiative-mike-bloomberg.html|title=As the Clintons Step Back From Global Stage, Bloomberg Steps Up|access-date=2018-07-09|language=en}}&lt;/ref&gt;

== నేపథ్యం ==
మొదటి బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం 2017లో [[న్యూయార్క్]] లో జరిగింది. ఇది బ్లూమ్‌బెర్గ్ పరోపకార కార్యక్రమం, అమెరికా-ఆఫ్రికా బిజినెస్ ఫోరం నుండి ప్రేరణ పొందింది, ఇది 2014, 2016లలో జరిగింది. దీనిని అమెరికా డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ కామర్స్, బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఫిలాంత్రోపీస్ సహ-స్పాన్సర్ చేసాయి. దీనికి ప్రతి ఆఫ్రికన్ దేశం నుండి వ్యాపార నాయకులను దేశాధినేతలతో కలిసి తీసుకువచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Michael Bloomberg is the new Clinton|url=https://www.axios.com/michael-bloomberg-is-the-new-clinton-1513304973-b657da64-db1a-44fd-8c63-d6bfcde6d782.html|access-date=2018-07-09|website=Axios|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/09/21/remarks-president-obama-us-africa-business-forum|title=Remarks by President Obama at the U.S.-Africa Business Forum|date=2016-09-21|work=whitehouse.gov|access-date=2018-07-09|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Obama Speaks About U.S. Investment in Africa|url=https://www.bloomberg.com/news/videos/2016-09-21/obama-speaks-about-u-s-investment-in-africa-video|access-date=2018-07-09|website=www.bloomberg.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

క్లింటన్ ఫౌండేషన్ ప్రాజెక్ట్ అయిన క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ వార్షిక సమావేశం బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం కు మరొక ఉదాహరణ. వాతావరణ మార్పు, ఆకలి, పేదరికం వంటి ప్రపంచ సమస్యలకు అర్ధవంతమైన పరిష్కారాలను అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించే మార్గంగా 2005లో ప్రారంభమైన క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ ఏటా నిర్వహించబడింది. 2016 ఆగస్టులో, మాజీ అధ్యక్షుడు [[బిల్ క్లింటన్]], తదుపరి నెలలో జరగాల్సిన క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ చివరిదిగా ఉంటుందని ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2016/biz/news/bill-clinton-clinton-global-initiative-1201840585/|title=Clinton Foundation to End Global Initiative Event, Curb Donations|last=Johnson|first=Ted|date=2016-08-18|work=Variety|access-date=2018-07-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ప్రపంచ అభివృద్ధి పరిశ్రమలో, నాయకులు గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరంను క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ తో అనుసంధానించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.devex.com/news/bloomberg-philanthropies-aims-to-make-splash-during-global-goals-week-91005|title=Bloomberg Philanthropies aims to make splash during Global Goals Week|date=2017-09-12|work=Devex|access-date=2018-07-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>4dkiqlis98u67ur0ioazow2t6vxjbsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980431</id>
      <parentid>4980430</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6768" sha1="p86l1hcchhz9z074pu47te4tvn1wi98" xml:space="preserve">'''బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం''' (ఆంగ్లం: Bloomberg Global Business Forum; ప్రస్తుతం బ్లూమ్‌బెర్గ్ న్యూ ఎకానమీ ఫోరమ్‌గా విస్తరించబడింది) అనేది న్యూయార్క్ నగర మాజీ మేయర్ [[మైక్ బ్లూమ్‌బెర్గ్]] స్థాపించిన స్వచ్ఛంద సంస్థ బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఫిలాంత్రోపీస్ నిర్వహించే వార్షిక కార్యక్రమం. ఈ కార్యక్రమం ప్రతి సెప్టెంబరులో న్యూయార్క్ నగరంలో జరిగే [[ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వప్రతినిధి సభ|ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం]] వార్షిక సమావేశంలో గ్లోబల్ గోల్స్ వీక్లో భాగంగా జరుగుతుంది. ఇది సస్టైనబుల్ డెవలప్మెంట్ గోల్స్ కోసం చర్య, అవగాహన, జవాబుదారీతనం కోసం వార్షిక వారం రోజుల కార్యక్రమం.&lt;ref name=&quot;GGW&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Global Goals Week - About|url=https://globalgoalsweek.org/about/|archive-url=|archive-date=|access-date=4 August 2020|website=|publisher=United Nations Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IISD2019&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Global Goals Week 2019|url=http://sdg.iisd.org/events/global-goals-week-2019/|archive-url=|archive-date=|access-date=4 August 2020|website=|publisher=IISD SDG Knowledge Hub}}&lt;/ref&gt;

ఈ సమావేశం క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ వార్షిక సమావేశం 'హ్యాండ్ఆఫ్' ను సూచిస్తుంది, వీటిలో చివరిది 2016 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారంలో జరిగింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://qz.com/1058261/mike-bloomberg-is-looking-to-take-over-new-yorks-most-elite-conference-from-bill-clinton/|title=Mike Bloomberg is looking to take over New York's most elite conference from Bill Clinton|last=Karaian|first=Jason|work=Quartz|access-date=2018-07-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/19/nyregion/bill-hillary-clinton-global-initiative-mike-bloomberg.html|title=As the Clintons Step Back From Global Stage, Bloomberg Steps Up|access-date=2018-07-09|language=en}}&lt;/ref&gt;

== నేపథ్యం ==
మొదటి బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం 2017లో [[న్యూయార్క్]] లో జరిగింది. ఇది బ్లూమ్‌బెర్గ్ పరోపకార కార్యక్రమం, అమెరికా-ఆఫ్రికా బిజినెస్ ఫోరం నుండి ప్రేరణ పొందింది, ఇది 2014, 2016లలో జరిగింది. దీనిని అమెరికా డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ కామర్స్, బ్లూమ్‌బెర్గ్ ఫిలాంత్రోపీస్ సహ-స్పాన్సర్ చేసాయి. దీనికి ప్రతి ఆఫ్రికన్ దేశం నుండి వ్యాపార నాయకులను దేశాధినేతలతో కలిసి తీసుకువచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Michael Bloomberg is the new Clinton|url=https://www.axios.com/michael-bloomberg-is-the-new-clinton-1513304973-b657da64-db1a-44fd-8c63-d6bfcde6d782.html|access-date=2018-07-09|website=Axios|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/09/21/remarks-president-obama-us-africa-business-forum|title=Remarks by President Obama at the U.S.-Africa Business Forum|date=2016-09-21|work=whitehouse.gov|access-date=2018-07-09|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Obama Speaks About U.S. Investment in Africa|url=https://www.bloomberg.com/news/videos/2016-09-21/obama-speaks-about-u-s-investment-in-africa-video|access-date=2018-07-09|website=www.bloomberg.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

క్లింటన్ ఫౌండేషన్ ప్రాజెక్ట్ అయిన క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ వార్షిక సమావేశం బ్లూమ్‌బెర్గ్ గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరం కు మరొక ఉదాహరణ. వాతావరణ మార్పు, ఆకలి, పేదరికం వంటి ప్రపంచ సమస్యలకు అర్ధవంతమైన పరిష్కారాలను అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించే మార్గంగా 2005లో ప్రారంభమైన క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ ఏటా నిర్వహించబడింది. 2016 ఆగస్టులో, మాజీ అధ్యక్షుడు [[బిల్ క్లింటన్]], తదుపరి నెలలో జరగాల్సిన క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ చివరిదిగా ఉంటుందని ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2016/biz/news/bill-clinton-clinton-global-initiative-1201840585/|title=Clinton Foundation to End Global Initiative Event, Curb Donations|last=Johnson|first=Ted|date=2016-08-18|work=Variety|access-date=2018-07-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ప్రపంచ అభివృద్ధి పరిశ్రమలో, నాయకులు గ్లోబల్ బిజినెస్ ఫోరంను క్లింటన్ గ్లోబల్ ఇనిషియేటివ్ తో అనుసంధానించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.devex.com/news/bloomberg-philanthropies-aims-to-make-splash-during-global-goals-week-91005|title=Bloomberg Philanthropies aims to make splash during Global Goals Week|date=2017-09-12|work=Devex|access-date=2018-07-09|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
[[వర్గం:సమావేశాలు]]</text>
      <sha1>p86l1hcchhz9z074pu47te4tvn1wi98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513207</id>
    <revision>
      <id>4980434</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="gq65e0imrbqolxcyiq324i5yjwnqsmh" xml:space="preserve">== తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు ==
[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 ఆగస్టు 15న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]  విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలో ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:21, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gq65e0imrbqolxcyiq324i5yjwnqsmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513208</id>
    <revision>
      <id>4980435</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="eoi7fhpzpol069uomr3kw0pxbzcx93e" xml:space="preserve">== తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు ==
[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 ఆగస్టు 15న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]  విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలో ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:23, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>eoi7fhpzpol069uomr3kw0pxbzcx93e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:ఫౌల్ స్కాట్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513209</id>
    <revision>
      <id>4980436</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1738" sha1="c1s04x4buuokoylvghd7h4li0epnu21" xml:space="preserve">== తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు  ==
[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 ఆగస్టు 15న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]  విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలోనే ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:25, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c1s04x4buuokoylvghd7h4li0epnu21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:బోరిస్ పర్చాట్కిన్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513210</id>
    <revision>
      <id>4980438</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="1olufsxc5skiprnh82devdyuufqczrs" xml:space="preserve">== తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు ==
[[వాడుకరి:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 అక్టోబరు 5న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బోరిస్ పర్చాట్కిన్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]  విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలోనే ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1olufsxc5skiprnh82devdyuufqczrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎడీ మర్ఫీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513211</id>
    <revision>
      <id>4980439</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox comedian | name= Eddie Murphy | image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg | caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt; | birth_name= Edward Regan Murphy | birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}} | birth_place= New York City, U.S. | medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}} | years_active = 1976–present | genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]...'</comment>
      <origin>4980439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14206" sha1="1jchja4z4l2femwrsrhkhunf9m0cq31" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.</text>
      <sha1>1jchja4z4l2femwrsrhkhunf9m0cq31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980446</id>
      <parentid>4980439</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T04:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం */</comment>
      <origin>4980446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16307" sha1="s4y09kmchys77tr5bcin84tvtig08qs" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.

మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 |issn=0012-9011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&amp;pg=PA54 |issn=0021-5996}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>s4y09kmchys77tr5bcin84tvtig08qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980447</id>
      <parentid>4980446</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T04:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం */</comment>
      <origin>4980447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16377" sha1="6r42lxbn1t6vnr7wkfqx8tfr3hwnvzl" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.
[[File:EddieMurphy1988.jpg|thumb|upright|1988లో మర్ఫీ]]

మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 |issn=0012-9011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&amp;pg=PA54 |issn=0021-5996}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>6r42lxbn1t6vnr7wkfqx8tfr3hwnvzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980448</id>
      <parentid>4980447</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం */</comment>
      <origin>4980448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23884" sha1="mta2c5tl0efp48945h32c2mw1knpyi6" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.
[[File:EddieMurphy1988.jpg|thumb|upright|1988లో మర్ఫీ]]

మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 |issn=0012-9011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&amp;pg=PA54 |issn=0021-5996}}&lt;/ref&gt;

===1990–1998: పతనం===
1989 నుండి, మర్ఫీ చిత్రాలకు విమర్శకుల ప్రశంసలు తగ్గడం ప్రారంభమైంది; ఇది బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ III (1994)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Beverly Hills Cop 3 (1994) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/beverly_hills_cop_3/ |publisher=Rotten Tomatoes|date=January 29, 2002 }}&lt;/ref&gt;తో అత్యంత కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఈ సినిమాను ఇన్‌సైడ్ ది యాక్టర్స్ స్టూడియోలో పాల్గొన్నప్పుడు మర్ఫీ తీవ్రంగా ఖండించారు. మునుపటి చిత్రాలతో పోలిస్తే ఈ చిత్రానికి బాక్సాఫీస్ వసూళ్లు కూడా తగ్గాయి. అయితే మర్ఫీ నటించిన అనదర్ 48 అవర్స్ (1990), బూమరాంగ్ (1992) చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద కొంత విజయాన్ని సాధించాయి..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Another-48-Hrs|title=Another 48 Hrs. (1990) - Financial Information|website=The Numbers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Boomerang-(1992)|title=Boomerang (1992) - Financial Information|work=The Numbers }}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో మర్ఫీ 'ది డిస్టింగ్విష్డ్ జెంటిల్‌మన్' (1992) అనే రాజకీయ హాస్య చిత్రంలో కూడా నటించాడు. 

===1998–2018: కుటుంబ సమేతంగా చూసే సినిమాలు, పరాజయాలు, డ్రీమ్‌గర్ల్స్===
[[File:Eddie Murphy Tribeca Shankbone 2010 NYC (2).jpg|thumb|right|2010లో ట్రిబెకా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ''ష్రెక్ ఫరెవర్ ఆఫ్టర్'' ప్రీమియర్ వద్ద మర్ఫీ]]

ది నట్టీ ప్రొఫెసర్ తర్వాత మర్ఫీ ములాన్ (1998), డాక్టర్ డూలిటిల్ (1998), దాని 2001 సీక్వెల్, ష్రెక్ సిరీస్, డాడీ డే కేర్ (2003), ది హాంటెడ్ మాన్షన్ (2003), నట్టీ ప్రొఫెసర్ II: ది క్లంప్స్ (2000) వంటి విజయవంతమైన ఫ్యామిలీ-ఫ్రెండ్లీ సినిమాలలో నటించాడు. అయినప్పటికీ, వయోజన ప్రేక్షకుల కోసం ఉద్దేశించిన ఆయన చిత్రాలలో చాలా వరకు ఓ మోస్తరుగా మాత్రమే ఆడాయి; మెట్రో (1997), ఐ స్పై (2002), మరియు షోటైమ్ (2002) ఇవన్నీ దేశీయంగా $40 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేశాయి. హోలీ మ్యాన్ (1998) పేలవమైన ప్రదర్శన కనబరిచి, $13 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేసింది, మరియు ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ప్లూటో నాష్ (2002) నివేదించబడిన భారీ $110 మిలియన్ల బడ్జెట్‌తో నిర్మించబడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం $7 మిలియన్లు వసూలు చేసి, ఆల్ టైమ్ అతిపెద్ద ఆర్థిక వైఫల్యాలలో ఒకటిగా రికార్డుకెక్కింది. పేలవమైన ఆదరణ పొందిన ఈ అడల్ట్-థీమ్ సినిమాల పరంపరకు మినహాయింపుగా ఫ్రాంక్ ఓజ్ తీసిన కామెడీ చిత్రం బౌఫింగర్ (1999) నిలిచింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను పొంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద $98 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2319877633/ |title=Bowfinger (1999) |publisher=[[Box Office Mojo]] |date=June 19, 2007 |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

బ్రాడ్‌వే మ్యూజికల్ 'డ్రీమ్‌గర్ల్స్' (2006)లో సోల్ సింగర్ జేమ్స్ &quot;థండర్&quot; ఎర్లీగా మర్ఫీ నటించాడు. ఈ పాత్రకు మర్ఫీ ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా గోల్డెన్ గ్లోబ్‌ను, స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డును, బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి సంబంధించిన పలు సమీక్షలు మర్ఫీ నటనను హైలైట్ చేశాయి. 

బ్రెట్ రాట్నర్ దర్శకత్వం వహించిన టవర్ హీస్ట్ (2011) లో బెన్ స్టిల్లర్, మాథ్యూ బ్రోడెరిక్, కేసీ అఫ్లెక్‌లతో పాటు మర్ఫీ సహనటుడిగా కనిపించాడు. 

అక్టోబర్ 15, 2015న, వాషింగ్టన్, డి.సి.లోని కెన్నెడీ సెంటర్‌లో మర్ఫీకి అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్ ప్రదానం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2015/04/10/eddie-murphy-receive-kennedy-centers-mark-twain-prize-american-humor/|title= Eddie Murphy to receive Mark Twain Prize for American Humor|magazine= Entertainment Weekly|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kennedy-center.org/artists/m/mo-mz/eddie-murphy/|title= Eddie Murphy| website= Kennedy center.org|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt; 'మిస్టర్ చర్చ్' (2016) అనే డ్రామా చిత్రంలో నటి బ్రిట్ రాబర్ట్‌సన్‌తో కలిసి మర్ఫీ నటించాడు.ఈ చిత్రంలోని నటనకు ఇతడు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2014/12/eddie-murphy-britt-robertson-cook-movie-photo-1201309107/|title=Eddie Murphy Shows His Dramatic Side in 'Cook' – First Look Photo|last=Petski|first=Denise|date=December 4, 2014|website=Deadline Hollywood|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>mta2c5tl0efp48945h32c2mw1knpyi6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980449</id>
      <parentid>4980448</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1998–2018: కుటుంబ సమేతంగా చూసే సినిమాలు, పరాజయాలు, డ్రీమ్‌గర్ల్స్ */</comment>
      <origin>4980449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23983" sha1="6ush8r8glry4peu1mi7enpvbv80m3xs" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.
[[File:EddieMurphy1988.jpg|thumb|upright|1988లో మర్ఫీ]]

మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 |issn=0012-9011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&amp;pg=PA54 |issn=0021-5996}}&lt;/ref&gt;

===1990–1998: పతనం===
1989 నుండి, మర్ఫీ చిత్రాలకు విమర్శకుల ప్రశంసలు తగ్గడం ప్రారంభమైంది; ఇది బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ III (1994)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Beverly Hills Cop 3 (1994) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/beverly_hills_cop_3/ |publisher=Rotten Tomatoes|date=January 29, 2002 }}&lt;/ref&gt;తో అత్యంత కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఈ సినిమాను ఇన్‌సైడ్ ది యాక్టర్స్ స్టూడియోలో పాల్గొన్నప్పుడు మర్ఫీ తీవ్రంగా ఖండించారు. మునుపటి చిత్రాలతో పోలిస్తే ఈ చిత్రానికి బాక్సాఫీస్ వసూళ్లు కూడా తగ్గాయి. అయితే మర్ఫీ నటించిన అనదర్ 48 అవర్స్ (1990), బూమరాంగ్ (1992) చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద కొంత విజయాన్ని సాధించాయి..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Another-48-Hrs|title=Another 48 Hrs. (1990) - Financial Information|website=The Numbers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Boomerang-(1992)|title=Boomerang (1992) - Financial Information|work=The Numbers }}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో మర్ఫీ 'ది డిస్టింగ్విష్డ్ జెంటిల్‌మన్' (1992) అనే రాజకీయ హాస్య చిత్రంలో కూడా నటించాడు. 

===1998–2018: కుటుంబ సమేతంగా చూసే సినిమాలు, పరాజయాలు, డ్రీమ్‌గర్ల్స్===
[[File:Eddie Murphy Tribeca Shankbone 2010 NYC (2).jpg|thumb|right|2010లో ట్రిబెకా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ''ష్రెక్ ఫరెవర్ ఆఫ్టర్'' ప్రీమియర్ వద్ద మర్ఫీ]]

ది నట్టీ ప్రొఫెసర్ తర్వాత మర్ఫీ ములాన్ (1998), డాక్టర్ డూలిటిల్ (1998), దాని 2001 సీక్వెల్, ష్రెక్ సిరీస్, డాడీ డే కేర్ (2003), ది హాంటెడ్ మాన్షన్ (2003), నట్టీ ప్రొఫెసర్ II: ది క్లంప్స్ (2000) వంటి విజయవంతమైన ఫ్యామిలీ-ఫ్రెండ్లీ సినిమాలలో నటించాడు. అయినప్పటికీ, వయోజన ప్రేక్షకుల కోసం ఉద్దేశించిన ఆయన చిత్రాలలో చాలా వరకు ఓ మోస్తరుగా మాత్రమే ఆడాయి; మెట్రో (1997), ఐ స్పై (2002), మరియు షోటైమ్ (2002) ఇవన్నీ దేశీయంగా $40 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేశాయి. హోలీ మ్యాన్ (1998) పేలవమైన ప్రదర్శన కనబరిచి, $13 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేసింది, మరియు ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ప్లూటో నాష్ (2002) నివేదించబడిన భారీ $110 మిలియన్ల బడ్జెట్‌తో నిర్మించబడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం $7 మిలియన్లు వసూలు చేసి, ఆల్ టైమ్ అతిపెద్ద ఆర్థిక వైఫల్యాలలో ఒకటిగా రికార్డుకెక్కింది. పేలవమైన ఆదరణ పొందిన ఈ అడల్ట్-థీమ్ సినిమాల పరంపరకు మినహాయింపుగా ఫ్రాంక్ ఓజ్ తీసిన కామెడీ చిత్రం బౌఫింగర్ (1999) నిలిచింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను పొంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద $98 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2319877633/ |title=Bowfinger (1999) |publisher=[[Box Office Mojo]] |date=June 19, 2007 |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

బ్రాడ్‌వే మ్యూజికల్ 'డ్రీమ్‌గర్ల్స్' (2006)లో సోల్ సింగర్ జేమ్స్ &quot;థండర్&quot; ఎర్లీగా మర్ఫీ నటించాడు. ఈ పాత్రకు మర్ఫీ ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా గోల్డెన్ గ్లోబ్‌ను, స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డును, బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి సంబంధించిన పలు సమీక్షలు మర్ఫీ నటనను హైలైట్ చేశాయి. 

బ్రెట్ రాట్నర్ దర్శకత్వం వహించిన టవర్ హీస్ట్ (2011) లో బెన్ స్టిల్లర్, మాథ్యూ బ్రోడెరిక్, కేసీ అఫ్లెక్‌లతో పాటు మర్ఫీ సహనటుడిగా కనిపించాడు. 

అక్టోబర్ 15, 2015న, వాషింగ్టన్, డి.సి.లోని కెన్నెడీ సెంటర్‌లో మర్ఫీకి అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్ ప్రదానం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2015/04/10/eddie-murphy-receive-kennedy-centers-mark-twain-prize-american-humor/|title= Eddie Murphy to receive Mark Twain Prize for American Humor|magazine= Entertainment Weekly|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kennedy-center.org/artists/m/mo-mz/eddie-murphy/|title= Eddie Murphy| website= Kennedy center.org|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt; 'మిస్టర్ చర్చ్' (2016) అనే డ్రామా చిత్రంలో నటి బ్రిట్ రాబర్ట్‌సన్‌తో కలిసి మర్ఫీ నటించాడు.ఈ చిత్రంలోని నటనకు ఇతడు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2014/12/eddie-murphy-britt-robertson-cook-movie-photo-1201309107/|title=Eddie Murphy Shows His Dramatic Side in 'Cook' – First Look Photo|last=Petski|first=Denise|date=December 4, 2014|website=Deadline Hollywood|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt;
===2018 - ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం===</text>
      <sha1>6ush8r8glry4peu1mi7enpvbv80m3xs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980497</id>
      <parentid>4980449</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2018 - ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం */</comment>
      <origin>4980497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28348" sha1="3cxc4y9b0qyczwsawfe3t4f2drof56u" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.
[[File:EddieMurphy1988.jpg|thumb|upright|1988లో మర్ఫీ]]

మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 |issn=0012-9011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&amp;pg=PA54 |issn=0021-5996}}&lt;/ref&gt;

===1990–1998: పతనం===
1989 నుండి, మర్ఫీ చిత్రాలకు విమర్శకుల ప్రశంసలు తగ్గడం ప్రారంభమైంది; ఇది బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ III (1994)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Beverly Hills Cop 3 (1994) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/beverly_hills_cop_3/ |publisher=Rotten Tomatoes|date=January 29, 2002 }}&lt;/ref&gt;తో అత్యంత కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఈ సినిమాను ఇన్‌సైడ్ ది యాక్టర్స్ స్టూడియోలో పాల్గొన్నప్పుడు మర్ఫీ తీవ్రంగా ఖండించారు. మునుపటి చిత్రాలతో పోలిస్తే ఈ చిత్రానికి బాక్సాఫీస్ వసూళ్లు కూడా తగ్గాయి. అయితే మర్ఫీ నటించిన అనదర్ 48 అవర్స్ (1990), బూమరాంగ్ (1992) చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద కొంత విజయాన్ని సాధించాయి..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Another-48-Hrs|title=Another 48 Hrs. (1990) - Financial Information|website=The Numbers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Boomerang-(1992)|title=Boomerang (1992) - Financial Information|work=The Numbers }}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో మర్ఫీ 'ది డిస్టింగ్విష్డ్ జెంటిల్‌మన్' (1992) అనే రాజకీయ హాస్య చిత్రంలో కూడా నటించాడు. 

===1998–2018: కుటుంబ సమేతంగా చూసే సినిమాలు, పరాజయాలు, డ్రీమ్‌గర్ల్స్===
[[File:Eddie Murphy Tribeca Shankbone 2010 NYC (2).jpg|thumb|right|2010లో ట్రిబెకా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ''ష్రెక్ ఫరెవర్ ఆఫ్టర్'' ప్రీమియర్ వద్ద మర్ఫీ]]

ది నట్టీ ప్రొఫెసర్ తర్వాత మర్ఫీ ములాన్ (1998), డాక్టర్ డూలిటిల్ (1998), దాని 2001 సీక్వెల్, ష్రెక్ సిరీస్, డాడీ డే కేర్ (2003), ది హాంటెడ్ మాన్షన్ (2003), నట్టీ ప్రొఫెసర్ II: ది క్లంప్స్ (2000) వంటి విజయవంతమైన ఫ్యామిలీ-ఫ్రెండ్లీ సినిమాలలో నటించాడు. అయినప్పటికీ, వయోజన ప్రేక్షకుల కోసం ఉద్దేశించిన ఆయన చిత్రాలలో చాలా వరకు ఓ మోస్తరుగా మాత్రమే ఆడాయి; మెట్రో (1997), ఐ స్పై (2002), మరియు షోటైమ్ (2002) ఇవన్నీ దేశీయంగా $40 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేశాయి. హోలీ మ్యాన్ (1998) పేలవమైన ప్రదర్శన కనబరిచి, $13 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేసింది, మరియు ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ప్లూటో నాష్ (2002) నివేదించబడిన భారీ $110 మిలియన్ల బడ్జెట్‌తో నిర్మించబడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం $7 మిలియన్లు వసూలు చేసి, ఆల్ టైమ్ అతిపెద్ద ఆర్థిక వైఫల్యాలలో ఒకటిగా రికార్డుకెక్కింది. పేలవమైన ఆదరణ పొందిన ఈ అడల్ట్-థీమ్ సినిమాల పరంపరకు మినహాయింపుగా ఫ్రాంక్ ఓజ్ తీసిన కామెడీ చిత్రం బౌఫింగర్ (1999) నిలిచింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను పొంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద $98 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2319877633/ |title=Bowfinger (1999) |publisher=[[Box Office Mojo]] |date=June 19, 2007 |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

బ్రాడ్‌వే మ్యూజికల్ 'డ్రీమ్‌గర్ల్స్' (2006)లో సోల్ సింగర్ జేమ్స్ &quot;థండర్&quot; ఎర్లీగా మర్ఫీ నటించాడు. ఈ పాత్రకు మర్ఫీ ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా గోల్డెన్ గ్లోబ్‌ను, స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డును, బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి సంబంధించిన పలు సమీక్షలు మర్ఫీ నటనను హైలైట్ చేశాయి. 

బ్రెట్ రాట్నర్ దర్శకత్వం వహించిన టవర్ హీస్ట్ (2011) లో బెన్ స్టిల్లర్, మాథ్యూ బ్రోడెరిక్, కేసీ అఫ్లెక్‌లతో పాటు మర్ఫీ సహనటుడిగా కనిపించాడు. 

అక్టోబర్ 15, 2015న, వాషింగ్టన్, డి.సి.లోని కెన్నెడీ సెంటర్‌లో మర్ఫీకి అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్ ప్రదానం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2015/04/10/eddie-murphy-receive-kennedy-centers-mark-twain-prize-american-humor/|title= Eddie Murphy to receive Mark Twain Prize for American Humor|magazine= Entertainment Weekly|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kennedy-center.org/artists/m/mo-mz/eddie-murphy/|title= Eddie Murphy| website= Kennedy center.org|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt; 'మిస్టర్ చర్చ్' (2016) అనే డ్రామా చిత్రంలో నటి బ్రిట్ రాబర్ట్‌సన్‌తో కలిసి మర్ఫీ నటించాడు.ఈ చిత్రంలోని నటనకు ఇతడు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2014/12/eddie-murphy-britt-robertson-cook-movie-photo-1201309107/|title=Eddie Murphy Shows His Dramatic Side in 'Cook' – First Look Photo|last=Petski|first=Denise|date=December 4, 2014|website=Deadline Hollywood|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt;
===2019 - ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం===
అక్టోబర్ 2019లో, మర్ఫీ రూడీ రే మూర్ పాత్రలో 'డోలమైట్ ఈజ్ మై నేమ్' చిత్రాన్ని నిర్మించి, అందులో నటించాడు. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి విశేషమైన ప్రశంసలు అందుకుంది. ఈ చిత్రంలో తన నటనకు మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు నామినేట్ చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/dolemite_is_my_name|title= Dolemite is My Name|website= Rotten Tomatoes|date= October 4, 2019|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt; For his work, Murphy received a [[Golden Globe Awards|Golden Globe Award]] nomination for the film.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/dolemite-is-my-name|title=Dolemite Is My Name Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=October 13, 2019}}&lt;/ref&gt; మర్ఫీ, ఇంకా చాలా మంది తారాగణం మార్చి 2021లో విడుదలైన 'కమింగ్ టు అమెరికా' సీక్వెల్ 'కమింగ్ 2 అమెరికా'లో తమ పాత్రలను తిరిగి పోషించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/global/amazon-coming-2-america-eddie-murphy-1234836599/ |title='Coming 2 America' Sets March 2021 Release Date on Amazon |website=Variety |first=Naman |last=Ramachandran |date=November 20, 2020 |access-date=November 20, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nedid |first1=Alexsis |title=The first 'Coming 2 America' trailer brings the king back to Queens |date=December 22, 2020 |url=https://mashable.com/video/coming-2-america-trailer/ |publisher=Mashable |access-date=December 23, 2020}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబర్ 2021లో, మర్ఫీ, తన సంస్థ ఎడ్డీ మర్ఫీ ప్రొడక్షన్స్ అమెజాన్ స్టూడియోస్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lang|first=Brent|date=September 22, 2021|title=Eddie Murphy Signs Three-Picture, First-Look Deal With Amazon Studios|url=https://variety.com/2021/film/news/eddie-murphy-deal-amazon-studios-1235071264/|access-date=September 23, 2021|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt; డేవిస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ద్వారా జాన్ డేవిస్, కేథరీన్ డేవిస్ నిర్మిస్తున్న జార్జ్ క్లింటన్ అన్‌టైటిల్డ్ బయోపిక్‌లో మర్ఫీ ఆయన పాత్రను పోషించనున్నాడని మార్చి 31, 2022న ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=March 31, 2022 |title=Eddie Murphy To Play Godfather Of Funk George Clinton In Biopic |url=https://deadline.com/2022/03/eddie-murphy-playing-george-clinton-parliament-funkadelic-godfather-of-funk-1234991977/ |access-date=April 1, 2022 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


ఐదవ బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ చిత్రం ఇప్పటికే అభివృద్ధి దశలో ఉందని జూన్ 2024లో మర్ఫీ వెల్లడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://variety.com/2024/scene/columns/eddie-murphy-jerry-bruckheimer-beverly-hills-cop-5-1236044573/|title=Eddie Murphy and Jerry Bruckheimer Are Already Developing 'Beverly Hills Cop 5': 'We Have a Couple of Stories in Mind'|first=Marc|last=Malkin|publisher=Variety|date=June 21, 2024|access-date=June 23, 2024}}&lt;/ref&gt;  జూన్ 30, 2027న విడుదల కానున్న 'ష్రెక్ 5'  లో మర్ఫీ డాంకీ పాత్రను తిరిగి పోషించనున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2025/film/news/shrek-5-release-date-delayed-june-2027-1236486883/|title='Shrek 5' Release Date Delayed to June 2027|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=August 11, 2025|access-date=August 11, 2025}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3cxc4y9b0qyczwsawfe3t4f2drof56u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980498</id>
      <parentid>4980497</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2019 - ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం */</comment>
      <origin>4980498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28117" sha1="276yy2p5n90un6lf1uih6opln76yiou" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name= Eddie Murphy
| image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg
| caption= Murphy in 2010 &lt;!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--&gt;
| birth_name= Edward Regan Murphy
| birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}}
| birth_place= New York City, U.S.
| medium= {{hlist|Stand-up|film|television|music}}
| years_active = 1976–present
| genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}}
| subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}}
| spouse= {{marriage|Nicole Mitchell|1993|2006|end=div}}&lt;br /&gt;{{marriage|Paige Butcher|2024}}
| partner={{plainlist|
* [[Mel B]] (2006)
* [[Tracey Edmonds]] (2008)
}}
| children = 10&lt;ref&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother)
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{hlist|[[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]|[[funk]]|[[synth-pop]]|[[comedy music|comedy]]}}
| instruments = Vocals
| label = {{hlist|[[Sony BMG]]|[[CBS Records International|CBS]]|[[Columbia Records|Columbia]]|[[Motown]]}}
| associated_acts = [[Arsenio Hall]] &lt;br /&gt;[[Rick James]]
}}
}}
'''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)&lt;ref name=filmref&gt;{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;  ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024}}&lt;/ref&gt;చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ప్రారంభ జీవితం==
ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,&lt;ref name=filmref /&gt; and raised in the borough's [[Bushwick, Brooklyn|Bushwick]] neighborhood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=JtAEAAAAIBAJ&amp;pg=6872%2C5299502 |title=Calhoun Times and Gordon County News. |via=Google News Archive Search |date=July 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;&gt;Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag&gt;{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&amp;pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు.

తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్  పెంపకంలో పెరిగారు..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]]}}&lt;/ref&gt;
==వృత్తి==
===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్===
మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.&lt;ref name=WashingtonPost&gt;{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022}}&lt;/ref&gt; చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;today retire&quot;&gt;{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన &quot;లెట్స్ స్టే టుగెదర్&quot; పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.&lt;ref name=WashingtonPost/&gt;
===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం===
[[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]]
1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}&lt;/ref&gt;

స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.  1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.

1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. &quot;స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్&quot;గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt; ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది.
[[File:EddieMurphy1988.jpg|thumb|upright|1988లో మర్ఫీ]]

మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;actors&quot;/&gt;ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&amp;pg=PA33 |issn=0012-9011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&amp;pg=PA54 |issn=0021-5996}}&lt;/ref&gt;

===1990–1998: పతనం===
1989 నుండి, మర్ఫీ చిత్రాలకు విమర్శకుల ప్రశంసలు తగ్గడం ప్రారంభమైంది; ఇది బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ III (1994)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Beverly Hills Cop 3 (1994) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/beverly_hills_cop_3/ |publisher=Rotten Tomatoes|date=January 29, 2002 }}&lt;/ref&gt;తో అత్యంత కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఈ సినిమాను ఇన్‌సైడ్ ది యాక్టర్స్ స్టూడియోలో పాల్గొన్నప్పుడు మర్ఫీ తీవ్రంగా ఖండించారు. మునుపటి చిత్రాలతో పోలిస్తే ఈ చిత్రానికి బాక్సాఫీస్ వసూళ్లు కూడా తగ్గాయి. అయితే మర్ఫీ నటించిన అనదర్ 48 అవర్స్ (1990), బూమరాంగ్ (1992) చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద కొంత విజయాన్ని సాధించాయి..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Another-48-Hrs|title=Another 48 Hrs. (1990) - Financial Information|website=The Numbers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Boomerang-(1992)|title=Boomerang (1992) - Financial Information|work=The Numbers }}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో మర్ఫీ 'ది డిస్టింగ్విష్డ్ జెంటిల్‌మన్' (1992) అనే రాజకీయ హాస్య చిత్రంలో కూడా నటించాడు. 

===1998–2018: కుటుంబ సమేతంగా చూసే సినిమాలు, పరాజయాలు, డ్రీమ్‌గర్ల్స్===
[[File:Eddie Murphy Tribeca Shankbone 2010 NYC (2).jpg|thumb|right|2010లో ట్రిబెకా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ''ష్రెక్ ఫరెవర్ ఆఫ్టర్'' ప్రీమియర్ వద్ద మర్ఫీ]]

ది నట్టీ ప్రొఫెసర్ తర్వాత మర్ఫీ ములాన్ (1998), డాక్టర్ డూలిటిల్ (1998), దాని 2001 సీక్వెల్, ష్రెక్ సిరీస్, డాడీ డే కేర్ (2003), ది హాంటెడ్ మాన్షన్ (2003), నట్టీ ప్రొఫెసర్ II: ది క్లంప్స్ (2000) వంటి విజయవంతమైన ఫ్యామిలీ-ఫ్రెండ్లీ సినిమాలలో నటించాడు. అయినప్పటికీ, వయోజన ప్రేక్షకుల కోసం ఉద్దేశించిన ఆయన చిత్రాలలో చాలా వరకు ఓ మోస్తరుగా మాత్రమే ఆడాయి; మెట్రో (1997), ఐ స్పై (2002), మరియు షోటైమ్ (2002) ఇవన్నీ దేశీయంగా $40 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేశాయి. హోలీ మ్యాన్ (1998) పేలవమైన ప్రదర్శన కనబరిచి, $13 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేసింది, మరియు ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ప్లూటో నాష్ (2002) నివేదించబడిన భారీ $110 మిలియన్ల బడ్జెట్‌తో నిర్మించబడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం $7 మిలియన్లు వసూలు చేసి, ఆల్ టైమ్ అతిపెద్ద ఆర్థిక వైఫల్యాలలో ఒకటిగా రికార్డుకెక్కింది. పేలవమైన ఆదరణ పొందిన ఈ అడల్ట్-థీమ్ సినిమాల పరంపరకు మినహాయింపుగా ఫ్రాంక్ ఓజ్ తీసిన కామెడీ చిత్రం బౌఫింగర్ (1999) నిలిచింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను పొంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద $98 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2319877633/ |title=Bowfinger (1999) |publisher=[[Box Office Mojo]] |date=June 19, 2007 |access-date=February 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

బ్రాడ్‌వే మ్యూజికల్ 'డ్రీమ్‌గర్ల్స్' (2006)లో సోల్ సింగర్ జేమ్స్ &quot;థండర్&quot; ఎర్లీగా మర్ఫీ నటించాడు. ఈ పాత్రకు మర్ఫీ ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా గోల్డెన్ గ్లోబ్‌ను, స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డును, బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి సంబంధించిన పలు సమీక్షలు మర్ఫీ నటనను హైలైట్ చేశాయి. 

బ్రెట్ రాట్నర్ దర్శకత్వం వహించిన టవర్ హీస్ట్ (2011) లో బెన్ స్టిల్లర్, మాథ్యూ బ్రోడెరిక్, కేసీ అఫ్లెక్‌లతో పాటు మర్ఫీ సహనటుడిగా కనిపించాడు. 

అక్టోబర్ 15, 2015న, వాషింగ్టన్, డి.సి.లోని కెన్నెడీ సెంటర్‌లో మర్ఫీకి అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్ ప్రదానం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2015/04/10/eddie-murphy-receive-kennedy-centers-mark-twain-prize-american-humor/|title= Eddie Murphy to receive Mark Twain Prize for American Humor|magazine= Entertainment Weekly|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kennedy-center.org/artists/m/mo-mz/eddie-murphy/|title= Eddie Murphy| website= Kennedy center.org|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt; 'మిస్టర్ చర్చ్' (2016) అనే డ్రామా చిత్రంలో నటి బ్రిట్ రాబర్ట్‌సన్‌తో కలిసి మర్ఫీ నటించాడు.ఈ చిత్రంలోని నటనకు ఇతడు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2014/12/eddie-murphy-britt-robertson-cook-movie-photo-1201309107/|title=Eddie Murphy Shows His Dramatic Side in 'Cook' – First Look Photo|last=Petski|first=Denise|date=December 4, 2014|website=Deadline Hollywood|access-date=December 31, 2015}}&lt;/ref&gt;
===2019 - ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం===
అక్టోబర్ 2019లో, మర్ఫీ రూడీ రే మూర్ పాత్రలో 'డోలమైట్ ఈజ్ మై నేమ్' చిత్రాన్ని నిర్మించి, అందులో నటించాడు. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి విశేషమైన ప్రశంసలు అందుకుంది. ఈ చిత్రంలో తన నటనకు మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు నామినేట్ చేయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/dolemite_is_my_name|title= Dolemite is My Name|website= Rotten Tomatoes|date= October 4, 2019|access-date= April 5, 2020}}&lt;/ref&gt; మర్ఫీ, ఇంకా చాలా మంది తారాగణం మార్చి 2021లో విడుదలైన 'కమింగ్ టు అమెరికా' సీక్వెల్ 'కమింగ్ 2 అమెరికా'లో తమ పాత్రలను తిరిగి పోషించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/global/amazon-coming-2-america-eddie-murphy-1234836599/ |title='Coming 2 America' Sets March 2021 Release Date on Amazon |website=Variety |first=Naman |last=Ramachandran |date=November 20, 2020 |access-date=November 20, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nedid |first1=Alexsis |title=The first 'Coming 2 America' trailer brings the king back to Queens |date=December 22, 2020 |url=https://mashable.com/video/coming-2-america-trailer/ |publisher=Mashable |access-date=December 23, 2020}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబర్ 2021లో, మర్ఫీ, తన సంస్థ ఎడ్డీ మర్ఫీ ప్రొడక్షన్స్ అమెజాన్ స్టూడియోస్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lang|first=Brent|date=September 22, 2021|title=Eddie Murphy Signs Three-Picture, First-Look Deal With Amazon Studios|url=https://variety.com/2021/film/news/eddie-murphy-deal-amazon-studios-1235071264/|access-date=September 23, 2021|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt; డేవిస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ద్వారా జాన్ డేవిస్, కేథరీన్ డేవిస్ నిర్మిస్తున్న జార్జ్ క్లింటన్ అన్‌టైటిల్డ్ బయోపిక్‌లో మర్ఫీ ఆయన పాత్రను పోషించనున్నాడని మార్చి 31, 2022న ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=March 31, 2022 |title=Eddie Murphy To Play Godfather Of Funk George Clinton In Biopic |url=https://deadline.com/2022/03/eddie-murphy-playing-george-clinton-parliament-funkadelic-godfather-of-funk-1234991977/ |access-date=April 1, 2022 |website=Deadline |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


ఐదవ బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ చిత్రం ఇప్పటికే అభివృద్ధి దశలో ఉందని జూన్ 2024లో మర్ఫీ వెల్లడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://variety.com/2024/scene/columns/eddie-murphy-jerry-bruckheimer-beverly-hills-cop-5-1236044573/|title=Eddie Murphy and Jerry Bruckheimer Are Already Developing 'Beverly Hills Cop 5': 'We Have a Couple of Stories in Mind'|first=Marc|last=Malkin|publisher=Variety|date=June 21, 2024|access-date=June 23, 2024}}&lt;/ref&gt;  జూన్ 30, 2027న విడుదల కానున్న 'ష్రెక్ 5'  లో మర్ఫీ డాంకీ పాత్రను తిరిగి పోషించనున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2025/film/news/shrek-5-release-date-delayed-june-2027-1236486883/|title='Shrek 5' Release Date Delayed to June 2027|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=August 11, 2025|access-date=August 11, 2025}}&lt;/ref&gt;

===గాయకుడిగా===</text>
      <sha1>276yy2p5n90un6lf1uih6opln76yiou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>క్విక్‌స్టెప్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513212</id>
    <revision>
      <id>4980440</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1301649968|Quickstep]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9137" sha1="gpvpu18e4l4l9f7khg4ga8tam4wtoii" xml:space="preserve">[[File:Ballroom.jpg|thumb|301x301px| క్విక్‌స్టెప్]]
[[File:Quick_Step_dance_pattern.png|కుడి|thumb|250x250px| &quot;క్విక్ స్టెప్&quot; నృత్య [[లయ]] ఆకృతి. &lt;ref name=&quot;Blatter&quot;&gt;Blatter, Alfred (2007). ''Revisiting Music Theory: A Guide to the Practice'', p.28. {{ISBN|0-415-97440-2}}.&lt;/ref&gt;]]
'''క్విక్‌స్టెప్''' అనేది ప్రామాణిక బాల్‌రూమ్ నృత్యాలలో ఒక ఉల్లాసభరితమైన [[నాట్యం|నృత్యం]] . నృత్యంలోని కదలికలు వేగంగా, శక్తివంతంగా ప్రవహిస్తూ, మధ్యమధ్యలో లయ తప్పి ఉంటాయి. క్విక్‌స్టెప్ నృత్యం చేసే ఉత్సాహభరితమైన [[మెలోడీ|బాణీలు]] దీనిని అధికారిక, అనధికారిక కార్యక్రమాలకు రెండింటికీ అనువుగా చేస్తాయి. దీని మూలాలు నెమ్మదైన ఫాక్స్‌ట్రాట్, చార్లెస్టన్ నృత్యాల కలయికలో ఉన్నాయి; ఈ చార్లెస్టన్ నృత్యమే, నేడు స్వింగ్ డ్యాన్సింగ్ అని పిలవబడే నృత్యానికి పూర్వగాములలో ఒకటిగా ఉండేది.

== చరిత్ర ==
1920లలో ఫాక్స్‌ట్రాట్, చార్లెస్టన్, షాగ్, పీబాడీ, వన్-స్టెప్‌ల కలయిక నుండి క్విక్‌స్టెప్ ఉద్భవించింది. ఈ నృత్యం ఆంగ్ల మూలం కలది, 1927లో ప్రామాణీకరించబడింది. ఇది ఫాక్స్‌ట్రాట్ నుండి ఉద్భవించినప్పటికీ, క్విక్‌స్టెప్ ఇప్పుడు పూర్తిగా భిన్నమైనది. ఆధునిక ఫాక్స్‌ట్రాట్‌కు భిన్నంగా, నాయకుడు తరచుగా తన పాదాలను దగ్గరగా ఉంచుతాడు, లయ తప్పిన అడుగులు సర్వసాధారణంగా కనిపిస్తాయి (పాత ఫాక్స్‌ట్రాట్‌లో కూడా ఇలాగే ఉండేది). క్విక్‌స్టెప్ యొక్క మూడు లక్షణ నృత్య భంగిమలు: పాదాలను కలిపి చేసే చాస్సేస్, [[Quarter turns|క్వార్టర్ టర్న్స్]], లాక్ స్టెప్ .  &lt;sup&gt;పేజీ 126&lt;/sup&gt;

ఈ నృత్యం క్రమంగా చాలా చైతన్యవంతమైనదిగా రూపాంతరం చెందింది, ఇందులో డాన్స్ ఫ్లోర్‌పై హాప్స్, రన్స్, వేగవంతమైన అడుగులు, భ్రమణం వంటి అనేక అధునాతన పద్ధతులతో కూడిన అనేక కదలికలు ఉన్నాయి. క్విక్‌స్టెప్ నృత్యం యొక్క వేగం చాలా చురుకుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇది ఇతర నృత్య సంగీతంతో పోలిస్తే [[రాగ్‌టైమ్|వేగవంతమైన రాగ్‌టైమ్]] శకం [[జాజ్]] సంగీతం నుండి అభివృద్ధి చేయబడింది.

20వ శతాబ్దం చివరి నాటికి , ఎనిమిదవ నోట్ వ్యవధులతో కూడిన సింకోపేటెడ్ స్టెప్స్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగించడంతో, నిష్ణాతులైన నృత్యకారులు చేసే క్విక్‌స్టెప్ సంక్లిష్టత పెరిగింది. పాత కాలంలో క్విక్‌స్టెప్ ప్యాటర్న్‌లను 'క్విక్' (ఒక బీట్), 'స్లో' (రెండు బీట్‌లు) స్టెప్‌లతో లెక్కించేవారు, కానీ నేటి అనేక అధునాతన ప్యాటర్న్‌లు 'క్విక్-అండ్-క్విక్-అండ్-క్విక్, క్విక్, స్లో' వంటి స్ప్లిట్ బీట్‌లతో సూచించబడతాయి, వీటిలో 'అండ్'ల వద్ద అదనపు స్టెప్‌లు ఉంటాయి.


== శైలి ==
క్విక్‌స్టెప్ ఫాక్స్‌ట్రాట్ లాగా సొగసైనది, సున్నితంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండాలి. నృత్యకారులు తమ పాదాలపై చాలా తేలికగా కదులుతున్నట్లు కనిపించాలి. ఇది చాలా శక్తివంతమైనది, రూప-కేంద్రీకృతమైనది.  క్విక్‌స్టెప్‌ను నిమిషానికి 48 నుండి 52 కొలతల 4/4 సంగీతానికి నృత్యం చేస్తారు. &lt;ref name=&quot;BallroomGuide&quot;&gt;{{Cite web|title=Ballroom Guide - Dance Music!|url=http://ballroomguide.com/resources/music.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516162829/http://ballroomguide.com/resources/music.html|archive-date=16 May 2015|access-date=24 May 2015|website=Ballroom Guide|publisher=Ballroom Guide}}&lt;/ref&gt;

== సిలబస్ ==
క్విక్‌స్టెప్ కోసం ISTD, IDTA అనే రెండు అంతర్జాతీయ శైలి సిలబస్‌ల మధ్య చాలా తక్కువ తేడా ఉంటుంది.

అమెరికన్ స్టైల్ నృత్య పోటీ కార్యక్రమంలో క్విక్‌స్టెప్ ఉండదు, కానీ ఆ నృత్యం యొక్క పరిమిత రూపాన్ని కొన్ని అమెరికన్ నృత్య వేదికలలో సామాజికంగా నేర్పిస్తారు, ప్రదర్శిస్తారు .

=== ప్రీ-కాంస్య ===

# కుడివైపు పావు మలుపు
# సహజమైన మలుపు
# సంకోచంతో సహజమైన మలుపు
# సహజమైన ఇరుసు మలుపు
# సహజమైన స్పిన్ టర్న్
# ప్రోగ్రెసివ్ చాస్సే
# చాస్సే రివర్స్ టర్న్
# ఫార్వర్డ్ లాక్
# మడమ తిప్పడం (ఎడమవైపు పావు వంతు తిరగడం)

=== వెండి ===

# క్విక్ ఓపెన్ రివర్స్
# ఫిష్‌టైల్
# రన్నింగ్ రైట్ టర్న్
# ఫోర్ క్విక్ రన్
# V6
# క్లోజ్డ్ టెలిమార్క్

=== బంగారం ===

# క్రాస్ స్వివెల్
# సిక్స్ క్విక్ రన్
# రుంబా క్రాస్
# టిప్సీ టు రైట్
# టిప్సీ టు లెఫ్ట్
# హోవర్ కోర్టే

== జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
క్విక్‌స్టెప్ అనేది 'డాన్సింగ్ విత్ ది స్టార్స్' అనే సెలబ్రిటీ టాలెంట్ షోలో, అలాగే 'స్ట్రిక్ట్లీ కమ్ డాన్సింగ్'లో ప్రదర్శించే అనేక నృత్యాలలో ఒకటి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title='DWTS': '80s Night Ends With Difficult Elimination Vote for the Judges|url=https://www.etonline.com/dancing-with-the-stars-season-29-80s-Night-2020-10-12-live-updates|access-date=11 May 2021|website=Entertainment Tonight}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/bill-bailey-strictly-oldest-contestants-final-b1775431.html|title=How Bill Bailey became Strictly's oldest male finalist|date=17 December 2020|work=The Independent|access-date=11 May 2021|location=London}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gpvpu18e4l4l9f7khg4ga8tam4wtoii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:వి.ఎస్.నైపాల్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513213</id>
    <revision>
      <id>4980441</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="2pa0ll7ng7pb9pq27iijj3s81mszbgf" xml:space="preserve">== తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు  ==
[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 ఆగస్టు 15న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]  విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలోనే ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:39, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2pa0ll7ng7pb9pq27iijj3s81mszbgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:స్టార్మ్ జేమ్సన్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>513214</id>
    <revision>
      <id>4980442</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4980442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1752" sha1="fuul9qy65eol0dy353qp3wcc0xxgodx" xml:space="preserve">== తొలగింపు మూస పెట్టారు, కానీ చర్చాపేజీ సృష్టించలేదు ==
[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారూ నమస్కారం.మీరు ఈ వ్యాసంలో 2026 ఆగస్టు 15న ''ఈ వ్యాసాన్ని'' [[WP:PROD]] ''ప్రకారం తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు'' క్షమించాలి, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]] అనే పేజీ సృష్టించి దానిలో తొలగింపుపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాసి, ఆ పేజీని [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]]  విభాగంలో ట్రాన్స్‌క్లూడ్ చేయాలని మీకు తెలియదనికాదు, బహుశా ఇతర పనుల వత్తిడిలో మర్చిపోయి ఉండవచ్చు. అలాచేసినపక్షంలోనే ఇతర యూజర్స్ ఆ తొలగింపుపై అభిప్రాయాలు స్పందించటానికి అవకాశం ఉండగలదని గ్రహించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:40, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fuul9qy65eol0dy353qp3wcc0xxgodx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సాంబా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513215</id>
    <revision>
      <id>4980450</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377745263|Samba]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14236" sha1="f7ipuatcvykc9ifc1c3eae3ep80xvqu" xml:space="preserve">{{Infobox music genre
| name              = Samba
| image             = File:Originais do Samba.tif
| caption           = [[Os Originais do Samba]] (1972)
| stylistic_origins = [[Afro-Brazilian]] [[batucada]] and rural traditional rhythms dances, especially {{lang|pt|samba de roda}}
| cultural_origins  = Late 19th century in [[Bahia]], and early 20th century, [[Rio de Janeiro]] and [[Salvador, Bahia|Salvador]], Brazil&lt;!--&quot;Samba&quot; as a music genre born of Brazilian Culture in Rio and Bahian states from the late 19th to early 20th century.--&gt;
| subgenres         = {{hlist|[[Bossa nova]]|[[pagode]]|[[samba-canção]]|[[samba-choro]]|[[Samba funk]]|[[samba-jazz]]|[[Samba-joia]]|{{ill|Samba junino|pt}}|[[samba de breque]]|[[samba-enredo|samba de enredo]]|{{ill|samba-exaltação|pt}}|[[partido alto|samba de partido-alto]]||{{ill|samba de terreiro|pt}}|{{ill|Samba duro|pt}}|{{ill|Samba-chulado|pt}}|[[sambalanço]]|{{ill|Samba-maxixe|pt}}|[[Samba-sincopado]], among others}}
| other_topics      = {{hlist|[[Sambass]]|Samba-rap|[[Samba reggae]]|[[Samba rock]]|[[Brazilian Carnival]]|[[samba (Brazilian dance)]]|[[samba school]]s}}
}}
'''సాంబా''' ({{IPA|pt|ˈsɐ̃bɐ|-|Br-Samba.ogg}} ) అనేది 19వ శతాబ్దం చివరిలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బాహియాలోని ఆఫ్రో-బ్రెజిలియన్ కమ్యూనిటీలలో ఉద్భవించిన, బాగా తెలిసిన బ్రెజిలియన్ సంగీత ప్రక్రియలను రూపొందించే అనేక లయలకు ఒక విస్తృత పదం. {{Sfn|Zamith|1995}} {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=254}} {{Sfn|Marcondes|1977|p=684}} ఇది '''రియో డి జనీరో, బాహియా రాష్ట్రాలలో ఎక్కువగా ఉద్భవించిన సాంబా అర్బానో కారియోకా''' ( ''పట్టణ కారియోకా సాంబా'' ), {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=182}} {{Sfn|Fenerick|2002|p=86}} '''సాంబా డి రోడా''' (కొన్నిసార్లు ''గ్రామీణ సాంబా'' అని కూడా పిలుస్తారు), {{Sfn|Sandroni|2010|p=373}} వంటి అనేక ఇతర సాంబా రూపాలతో సహా అనేక లయ వైవిధ్యాలకు ఉపయోగించే పేరు లేదా ఉపసర్గ. పశ్చిమ ఆఫ్రికా సంగీత సంప్రదాయాలలో, {{Sfn|Iphan|2014|pp=10,15}} ముఖ్యంగా వలస, [[బ్రెజిల్ సామ్రాజ్యం|సామ్రాజ్య]] కాలాల {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=253}} ] నాటి ఆదిమ గ్రామీణ సాంబా {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=254}} తో ముడిపడి ఉన్న వాటి నుండి దీని మూలాలు వచ్చాయి, ఇది బ్రెజిల్‌లో {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=9}} {{Sfn|Iphan|2014|pp=9-10}} అత్యంత ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక దృగ్విషయాలలో ఒకటిగా, దేశ చిహ్నాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. {{Sfn|Lopes|2019|p=130}} {{Sfn|Benzecry|2015|pp=17–18; 43}} {{Sfn|Paranhos|2003|p=109}} కనీసం 19వ శతాబ్దం నుండి [[పోర్చుగీసు భాష|పోర్చుగీస్ భాషలో]] ఉన్న &quot;సాంబా&quot; అనే పదాన్ని మొదట &quot;జనాదరణ పొందిన నృత్యం&quot; అని సూచించడానికి ఉపయోగించారు. {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=247}} కాలక్రమేణా, దీని అర్థం &quot; బటుక్ లాంటి వృత్త నృత్యం&quot;, ఒక నృత్య శైలి, &quot;సంగీత ప్రక్రియ&quot; గా కూడా విస్తరించబడింది. {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=247}} {{Sfn|Frugiuele|2015|p=105}} ఒక సంగీత ప్రక్రియగా స్థిరపడే ఈ ప్రక్రియ 1910లలో ప్రారంభమైంది {{Sfn|Lopes|2019|p=112}}, 1917లో విడుదలైన &quot; పెలో టెలిఫోన్ &quot; పాట దీనికి తొలి మైలురాయిగా నిలిచింది. {{Sfn|Lopes|Simas|2015|pp=219, 254}} {{Sfn|Reijonen|2017|p=44}} దీని సృష్టికర్తలు, ప్రజలు, బ్రెజిలియన్ సంగీత పరిశ్రమ దీనిని &quot;సాంబా&quot;గా గుర్తించినప్పటికీ, ఈ మార్గదర్శక శైలి లయ, వాద్యపరంగా సాంబా కంటే మాక్సిక్స్‌తో ఎక్కువగా సంబంధం కలిగి ఉంది. {{Sfn|Lopes|2019|p=112}} {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=11}} {{Sfn|Matos|2013|p=126}} {{Sfn|Matos|2015|p=126}}

సాంబా 1920ల చివరలో {{Sfn|Lopes|2019|p=112}} {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=11}} {{Sfn|Sandroni|2001|p=80}} ఎస్టాసియో పరిసర ప్రాంతం నుండి ఒక సంగీత శైలిగా ఆధునికంగా రూపుదిద్దుకుంది, త్వరలోనే దాని కమ్యూటర్ రైలు ద్వారా ఓస్వాల్డో క్రూజ్, రియోలోని ఇతర భాగాలకు విస్తరించింది. {{Sfn|Lopes|Simas|2015|pp=138, 182}} నేడు సాంబా లయకు పర్యాయపదంగా ఉన్న ఈ కొత్త సాంబా, {{Sfn|Reijonen|2017|p=47}} లయ, శ్రావ్యత, నేపథ్య అంశాలలో కూడా ఆవిష్కరణలను తీసుకువచ్చింది. {{Sfn|Paiva|2009|p=39}} కొత్త పెర్కసివ్ వాయిద్య నమూనా ఆధారంగా దాని లయ మార్పు మరింత డ్రమ్డ్, సింకోపేటెడ్ శైలికి దారితీసింది {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=276}} – ప్రారంభ &quot;సాంబా-మాక్సిక్స్&quot; {{Sfn|Paiva|2009|p=36}} కి విరుద్ధంగా – ముఖ్యంగా వేగవంతమైన టెంపో, పొడవైన స్వరాలు, అప్పటి వరకు ఉపయోగించిన సాధారణ వాటికి మించిన లక్షణమైన కేడెన్స్ ద్వారా వర్గీకరించబడింది. {{Sfn|Franceschi|2010|pp=52–53}} {{Sfn|Marcondes|1977|pp=708–709}} అలాగే &quot;ఎస్టాసియో పారాడిగ్మ్&quot; సాంబాని ఒక పాటగా రూపొందించడంలో వినూత్నంగా ఉంది, దాని సంగీత సంస్థ మొదటి, రెండవ భాగాలలో శ్రావ్యత, సాహిత్యం రెండింటిలోనూ ఉంది. {{Sfn|Matos|2013|p=126}} {{Sfn|Paranhos|2003|p=85}} {{Sfn|Paiva|2009|p=87}} ఈ విధంగా, ఎస్టాసియో సంబిస్టాలు పట్టణ కారియోకా సాంబాని ఒక శైలిగా ఆధునిక, పూర్తి స్థాయిలో సృష్టించారు, నిర్మాణం చేశారు, పునర్నిర్వచించారు. {{Sfn|Matos|2013|p=126}} ఒక పట్టణ, ఆధునిక సంగీత వ్యక్తీకరణగా స్థాపన ప్రక్రియలో, కారియోకా సాంబాలో సాంబా పాఠశాలలు నిర్ణయాత్మక పాత్ర పోషించాయి, ఇవి లయ సౌందర్య పునాదులను ఖచ్చితంగా నిర్వచించడం, చట్టబద్ధం చేయడం బాధ్యత వహించాయి, {{Sfn|Paiva|2009|p=38}}, రేడియో ప్రసారాలు, ఇవి ఈ శైలి, దాని పాటల గాయకుల వ్యాప్తికి, ప్రాచుర్యానికి బాగా దోహదపడ్డాయి. {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=235}} ఈ విధంగా, సాంబా బ్రెజిల్ అంతటా గొప్ప ప్రాచుర్యం పొందింది, బ్రెజిలియన్ జాతీయ గుర్తింపు ప్రధాన [[జాతీయ చిహ్నం|చిహ్నాలలో]] ఒకటిగా మారింది. [ nb 1 ] [ nb 2 ] {{Sfn|Stockler|2011|p=6}} {{Sfn|Iphan|2014|pp=10, 15}} బ్రెజిలియన్ మూలాల కారణంగా ఒకప్పుడు నేరంగా పరిగణించబడి, తిరస్కరించబడినప్పటికీ, దాని పౌరాణిక మూలాలలో ఖచ్చితంగా శ్రామిక-వర్గ సంగీతం అయినప్పటికీ, ఈ శైలి ఉన్నత వర్గాల సభ్యులు, దేశంలోని సాంస్కృతిక ప్రముఖుల నుండి కూడా మద్దతు పొందింది. {{Sfn|Benzecry|2015|p=43}} {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=183}}

సాంబా పుట్టుకగా స్థిరపడిన అదే సమయంలో, {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=11}} &quot;ఎస్టాసియో నమూనా&quot; 20వ శతాబ్దం అంతటా కొత్త ఉప-శైలులు, కూర్పు, వ్యాఖ్యాన శైలులుగా దాని విచ్ఛిన్నానికి మార్గం సుగమం చేసింది. {{Sfn|Lopes|2019|p=112}} {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=279}} ప్రధానంగా బ్రెజిలియన్ సంగీతంలో &quot;స్వర్ణయుగం&quot; అని పిలవబడే కాలం నుండి, {{Sfn|Mello|Severiano|1997|p=241}} సాంబా సమృద్ధిగా వర్గీకరణలను పొందింది, వీటిలో కొన్ని ఘనమైన, బాగా ఆమోదించబడిన ఉత్పన్న తంతువులను సూచిస్తాయి, అవి బోసా నోవా, పగోడ్, పార్టిడో ఆల్టో, సాంబా డి బ్రేక్, సాంబాస్, సాంబా- టెర్రీరో, సాంబా దో బరుల్హో (వాచ్యంగా &quot;నాయిస్ సాంబా&quot;), సాంబా ఎపిస్టోలర్ (&quot;ఎపిస్టోలరీ సాంబా&quot;) ఓ సాంబా ఫోనెటికో (&quot;ఫొనెటిక్ సాంబా&quot;) {{Sfn|Matos|2013|p=127}} –, కొన్ని కేవలం {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=269}} వంటి ఇతర నామకరణాలు కొంత ఖచ్చితమైనవి. సాంబావో జోయా. {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=271}}

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉద్భవించిన ఆధునిక సాంబా ప్రధానంగా {{Music|time|2|4}} బాటుకాడా లయకు పాడిన కోరస్‌ను స్పృహతో ఉపయోగించడంతో {{Music|time|2|4}} టైమ్ సిగ్నేచర్ మారుతుంది {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=247}}, వివిధ ప్రకటన పద్యాల చరణాలతో. {{Sfn|Marcondes|1977|p=684}} {{Sfn|Mello|2000|p=215}} దీని సాంప్రదాయ వాయిద్యం పాండిరో, క్యూకా, టాంబోరిమ్, గాంజా, సుర్డో {{Sfn|Lopes|Simas|2015|p=220}} {{Sfn|Bolão|2009|pp=22–44}} {{Sfn|Santos|2018|pp=107–109}} వంటి పెర్కషన్ వాయిద్యాలతో కూడి ఉంటుంది - దీని ప్రేరణ చోరో - క్లాసికల్ గిటార్, కవాక్వినో వంటిది. {{Sfn|Tinhorão|1990|pp=296–297}} {{Sfn|Carvalho|2006|pp=153–154}} 2005లో [[యునెస్కో]] సాంబా డి రోడాను మానవజాతి అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వంలో భాగంగా ప్రకటించింది, {{Sfn|Samson|Sandroni|2013|p=352}}, 2007లో, బ్రెజిలియన్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హిస్టారిక్ అండ్ ఆర్టిస్టిక్ హెరిటేజ్ కారియోకా సాంబా, దాని మూడు మాత్రికలు - సాంబా డి టెర్రెరో, పార్టిడో-ఆల్టో, సాంబా డి ఎన్రెడో - లను బ్రెజిల్‌లో సాంస్కృతిక వారసత్వంగా ప్రకటించింది. {{Sfn|Iphan|2014|p=23}} {{Sfn|Portal Iphan|2007}} {{Sfn|Uchôa|2007}} {{Sfn|Figueiredo|2007}}


[[వర్గం:CS1 maint: deprecated archival service]]
[[వర్గం:Articles with permanently dead external links]]
[[వర్గం:All articles with dead external links]]
[[వర్గం:CS1 బ్రెజీలియన్ పోర్చుగీస్-language sources (pt-br)]]
[[వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]]
[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]
[[వర్గం:Articles containing Portuguese-language text]]</text>
      <sha1>f7ipuatcvykc9ifc1c3eae3ep80xvqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513216</id>
    <revision>
      <id>4980451</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13398" sha1="259r8asdgasnk678qwjr0xjt8m7384v" xml:space="preserve">{{Short description|भारतीय पत्रकार और कार्यकर्ता (ब. 1935)}}
{{Infobox person
| name               = లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్
| image              = The President of India, Smt Droupadi Murmu presenting the Padma Shri Award to Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer at the Civil Investiture Ceremony-I at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 28, 2025.jpg
| caption            = రామసుబ్బయ్యర్ (ఎడమవైపు) 2025లో పద్మశ్రీ అందుకుంటున్న దృశ్యం
| birth_date         = {{Birth date and age|1935|6|17|df=yes}}
| education          = [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయం]] (బీఎస్సీ)&lt;br&gt;[[కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం|కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (డిప్లొమా)
| occupation         = పాత్రికేయుడు, విద్యా నిర్వాహకుడు
| known_for          = '[[దినమలర్]]' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపకుడు
| title              = 
| awards             = [[పద్మశ్రీ]] (2025)
}}

'''లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్''' (జూన్ 17, 1935న జన్మించారు), '''ఆర్. లక్ష్మీపతి''' అని కూడా పిలువబడతారు. ఈయన భారతీయ పాత్రికేయుడు, ప్రచురణకర్త, విద్యా నిర్వాహకుడు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202578.pdf |title=Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer - Padma Awards |publisher=Government of India |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన తమిళ దినపత్రిక ''[[దినమలర్]]'' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. ఈయన [[మధురై]] కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ అనే విద్యా ట్రస్ట్ వ్యవస్థాపకులు, అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;&gt;{{cite web |url=https://rlins.edu.in/president/ |title=President - R L Institute of Nautical Sciences |publisher=R L Institute of Nautical Sciences |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallady |first=Shastry V. |date=2025-05-04 |title=R.B.Udayakumar greets veteran journalist 'Dinamalar' Dr.R.Lakshmipathy in Madurai for receiving Padma Shri Award |url=https://www.lotustimes.org/2025/05/04/r-b-udayakumar-greets-veteran-journalist-dinamalar-dr-r-lakshmipathy-in-madurai-for-receiving-padma-shri-award/ |access-date=2026-02-28 |website=Lotus Times {{!}} Madurai {{!}} Tamilnadu {{!}} Lotus Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్ జూన్ 17, 1935న జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt; ఈయన [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేసి, రసాయన శాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఆ తర్వాత బ్రిటన్‌లోని థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ నుండి వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో డిప్లొమా పొందారు. 1970లో థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ ఈయన్ను దక్షిణ వేల్స్‌లోని [[కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం|కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో అదనపు డిప్లొమా పూర్తి చేయడానికి పంపింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

== వృత్తి జీవితం ==
రామసుబ్బయ్యర్ 1956లో ''దినమలర్'' పత్రికలో అడ్వర్టైజ్‌మెంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. తదనంతరం ఈయన ఆ ప్రచురణకు సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా ఎదిగి, వార్తాపత్రిక కార్యకలాపాలలో కొత్త ముద్రణ, ప్రచురణ సాంకేతికతల అనుసంధానాన్ని పర్యవేక్షించారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన భారతీయ మీడియా రంగంలో అనేక పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించారు. ఈయన 1986 నుండి 1987 వరకు [[ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్స్ (భారతదేశం)|ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్స్]] చైర్మన్‌గా, 1992 నుండి 1993 వరకు [[ఇండియన్ న్యూస్‌పేపర్ సొసైటీ]] అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;{{cite news |url=https://m.economictimes.com/r-lakshmipathy-is-new-pti-chairman/articleshow/16529705.cms |title=R Lakshmipathy is new PTI Chairman |work=[[ది ఎకనామిక్ టైమ్స్]] |date=September 24, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన [[ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]] (పీటీఐ) చైర్మన్‌గా మూడు పర్యాయాలు (1998–1999, 2006–2007, 2012–2013) ఎన్నికయ్యారు. అదనంగా, ఈయన 2001 నుండి 2003 వరకు ముంబైలోని ఇండియన్ లాంగ్వేజెస్ న్యూస్‌పేపర్స్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా సేవలందించారు.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/lakshmipathy-new-pti-chairman/articleshow/16534649.cms |title=Lakshmipathy new PTI chairman |work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;afaqs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.afaqs.com/media-briefs/1360_pti-gets-new-chairman |title=PTI gets new chairman |publisher=afaqs! |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== విద్యాపరమైన కార్యక్రమాలు ===
1989లో రామసుబ్బయ్యర్ [[మధురై]] చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విద్యను అందించే లక్ష్యంతో సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ (ఎస్ఎల్‌ఎఫ్) అనే ధార్మిక ట్రైస్ట్‌ను స్థాపించారు.&lt;ref name=&quot;ssr&quot;&gt;{{cite web |url=https://slcs.edu.in/wp-content/uploads/2024/12/SSR-2018-19-to-2022-23.pdf |title=Self Study Report - Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science |publisher=SLCS |date=May 11, 2024 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ ఫౌండేషన్ ఎలాంటి విరాళాలు (క్యాపిటేషన్ ఫీజులు) వసూలు చేయకుండా అనేక విద్యా సంస్థలను నడుపుతోంది. ఈ ఫౌండేషన్ నిర్వహించే సంస్థలలో సీబీఎస్ఈ అనుబంధ పాఠశాల, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి సైన్స్ కళాశాల, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నాటికల్ సైన్సెస్, ఒక ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;tracxn&quot;&gt;{{cite web |url=https://tracxn.com/d/companies/subbalakshmilakshmipathycollegeofscience/__Hxx69DRTlpZVkfYIoUTO47Ay8DwR6XSBzXuxC93Mbas |title=Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science - Company Profile |publisher=Tracxn |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ సంస్థలు క్యాటరింగ్, యానిమేషన్, విజువల్ కమ్యూనికేషన్, బ్యాంకింగ్, ఇన్సూరెన్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, డేటా సైన్స్, నెట్‌వర్కింగ్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, ఇండస్ట్రియల్ సేఫ్టీ, లాజిస్టిక్స్, కామర్స్ వంటి విభాగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

=== విద్యా పరిపాలన ===
రామసుబ్బయ్యర్ వివిధ విద్యా సంస్థలలో, ప్రభుత్వ సంస్థలలో పరిపాలనా, సలహా పాత్రలను నిర్వహించారు. ఈయన [[మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (1989–1991), [[భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం]] (1997–2000) లలో సెనేట్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఈయన మూడు పర్యాయాలు (2003–2006, 2018–2021, 2021–2024) మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ సిండికేట్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన ఇతర పదవులలో మదురై కాలేజ్ బోర్డు కార్యదర్శి (1986–1990), తమిళనాడు ఎయిడెడ్ లేని కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు, మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రైవేట్ కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు ఉన్నారు. 2005 నుండి 2008 వరకు హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని [[జాతీయ సమైక్యతా మండలి]]లో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt;

== పురస్కారాలు, గౌరవాలు ==
రామసుబ్బయ్యర్ 2003లో అలగప్ప విశ్వవిద్యాలయం నుండి, 2009లో [[భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్ (డి.లిట్.) పట్టాలను అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; 2025లో భారత ప్రభుత్వం సాహిత్య, విద్యారంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలకు గాను దేశ నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ]]తో సత్కరించింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |date=2025-04-28 |title=President confers Padma Shri on Tamil daily Dinamalar publisher Lakshmipathy Ramasubbaiyer |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/president-confers-padma-shri-on-tamil-daily-dinamalar-publisher-lakshmipathy-ramasubbaiyer-831743 |access-date=2026-02-28 |website=DT Next |language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}


{{Authority control}}
{{Portal bar|జీవిత చరిత్ర|భారతదేశం|పాత్రికేయ వృత్తి}}

[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:భారతీయ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]]
[[వర్గం: పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>259r8asdgasnk678qwjr0xjt8m7384v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980452</id>
      <parentid>4980451</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4980452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13277" sha1="eywk5lm0i27nuwpx67xfs5rho4ygw78" xml:space="preserve">{{Short description|भारतीय पत्रकार और कार्यकर्ता (ब. 1935)}}
{{Infobox person
| name               = లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్
| image              = The President of India, Smt Droupadi Murmu presenting the Padma Shri Award to Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer at the Civil Investiture Ceremony-I at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 28, 2025.jpg
| caption            = రామసుబ్బయ్యర్ (ఎడమవైపు) 2025లో పద్మశ్రీ అందుకుంటున్న దృశ్యం
| birth_date         = {{Birth date and age|1935|6|17|df=yes}}
| education          = [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయం]] (బీఎస్సీ)&lt;br&gt;[[కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం|కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (డిప్లొమా)
| occupation         = పాత్రికేయుడు, విద్యా నిర్వాహకుడు
| known_for          = '[[దినమలర్]]' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపకుడు
| title              = 
| awards             = [[పద్మశ్రీ]] (2025)
}}

'''లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్''' (జూన్ 17, 1935న జన్మించారు), '''ఆర్. లక్ష్మీపతి''' అని కూడా పిలువబడతారు. ఈయన భారతీయ పాత్రికేయుడు, ప్రచురణకర్త, విద్యా నిర్వాహకుడు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202578.pdf |title=Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer - Padma Awards |publisher=Government of India |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన తమిళ దినపత్రిక ''[[దినమలర్]]'' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. ఈయన [[మధురై]] కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ అనే విద్యా ట్రస్ట్ వ్యవస్థాపకులు, అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;&gt;{{cite web |url=https://rlins.edu.in/president/ |title=President - R L Institute of Nautical Sciences |publisher=R L Institute of Nautical Sciences |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallady |first=Shastry V. |date=2025-05-04 |title=R.B.Udayakumar greets veteran journalist 'Dinamalar' Dr.R.Lakshmipathy in Madurai for receiving Padma Shri Award |url=https://www.lotustimes.org/2025/05/04/r-b-udayakumar-greets-veteran-journalist-dinamalar-dr-r-lakshmipathy-in-madurai-for-receiving-padma-shri-award/ |access-date=2026-02-28 |website=Lotus Times {{!}} Madurai {{!}} Tamilnadu {{!}} Lotus Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్ జూన్ 17, 1935న జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt; ఈయన [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేసి, రసాయన శాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఆ తర్వాత బ్రిటన్‌లోని థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ నుండి వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో డిప్లొమా పొందారు. 1970లో థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ ఈయన్ను దక్షిణ వేల్స్‌లోని [[కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం|కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో అదనపు డిప్లొమా పూర్తి చేయడానికి పంపింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

== వృత్తి జీవితం ==
రామసుబ్బయ్యర్ 1956లో ''దినమలర్'' పత్రికలో అడ్వర్టైజ్‌మెంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. తదనంతరం ఈయన ఆ ప్రచురణకు సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా ఎదిగి, వార్తాపత్రిక కార్యకలాపాలలో కొత్త ముద్రణ, ప్రచురణ సాంకేతికతల అనుసంధానాన్ని పర్యవేక్షించారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన భారతీయ మీడియా రంగంలో అనేక పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించారు. ఈయన 1986 నుండి 1987 వరకు [[ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్స్ (భారతదేశం)|ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్స్]] చైర్మన్‌గా, 1992 నుండి 1993 వరకు [[ఇండియన్ న్యూస్‌పేపర్ సొసైటీ]] అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;{{cite news |url=https://m.economictimes.com/r-lakshmipathy-is-new-pti-chairman/articleshow/16529705.cms |title=R Lakshmipathy is new PTI Chairman |work=[[ది ఎకనామిక్ టైమ్స్]] |date=September 24, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన [[ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]] (పీటీఐ) చైర్మన్‌గా మూడు పర్యాయాలు (1998–1999, 2006–2007, 2012–2013) ఎన్నికయ్యారు. అదనంగా, ఈయన 2001 నుండి 2003 వరకు ముంబైలోని ఇండియన్ లాంగ్వేజెస్ న్యూస్‌పేపర్స్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా సేవలందించారు.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/lakshmipathy-new-pti-chairman/articleshow/16534649.cms |title=Lakshmipathy new PTI chairman |work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;afaqs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.afaqs.com/media-briefs/1360_pti-gets-new-chairman |title=PTI gets new chairman |publisher=afaqs! |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== విద్యాపరమైన కార్యక్రమాలు ===
1989లో రామసుబ్బయ్యర్ [[మధురై]] చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విద్యను అందించే లక్ష్యంతో సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ (ఎస్ఎల్‌ఎఫ్) అనే ధార్మిక ట్రైస్ట్‌ను స్థాపించారు.&lt;ref name=&quot;ssr&quot;&gt;{{cite web |url=https://slcs.edu.in/wp-content/uploads/2024/12/SSR-2018-19-to-2022-23.pdf |title=Self Study Report - Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science |publisher=SLCS |date=May 11, 2024 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ ఫౌండేషన్ ఎలాంటి విరాళాలు (క్యాపిటేషన్ ఫీజులు) వసూలు చేయకుండా అనేక విద్యా సంస్థలను నడుపుతోంది. ఈ ఫౌండేషన్ నిర్వహించే సంస్థలలో సీబీఎస్ఈ అనుబంధ పాఠశాల, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి సైన్స్ కళాశాల, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నాటికల్ సైన్సెస్, ఒక ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;tracxn&quot;&gt;{{cite web |url=https://tracxn.com/d/companies/subbalakshmilakshmipathycollegeofscience/__Hxx69DRTlpZVkfYIoUTO47Ay8DwR6XSBzXuxC93Mbas |title=Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science - Company Profile |publisher=Tracxn |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ సంస్థలు క్యాటరింగ్, యానిమేషన్, విజువల్ కమ్యూనికేషన్, బ్యాంకింగ్, ఇన్సూరెన్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, డేటా సైన్స్, నెట్‌వర్కింగ్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, ఇండస్ట్రియల్ సేఫ్టీ, లాజిస్టిక్స్, కామర్స్ వంటి విభాగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

=== విద్యా పరిపాలన ===
రామసుబ్బయ్యర్ వివిధ విద్యా సంస్థలలో, ప్రభుత్వ సంస్థలలో పరిపాలనా, సలహా పాత్రలను నిర్వహించారు. ఈయన [[మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (1989–1991), [[భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం]] (1997–2000) లలో సెనేట్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఈయన మూడు పర్యాయాలు (2003–2006, 2018–2021, 2021–2024) మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ సిండికేట్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన ఇతర పదవులలో మదురై కాలేజ్ బోర్డు కార్యదర్శి (1986–1990), తమిళనాడు ఎయిడెడ్ లేని కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు, మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రైవేట్ కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు ఉన్నారు. 2005 నుండి 2008 వరకు హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని [[జాతీయ సమైక్యతా మండలి]]లో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt;

== పురస్కారాలు, గౌరవాలు ==
రామసుబ్బయ్యర్ 2003లో అలగప్ప విశ్వవిద్యాలయం నుండి, 2009లో [[భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్ (డి.లిట్.) పట్టాలను అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; 2025లో భారత ప్రభుత్వం సాహిత్య, విద్యారంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలకు గాను దేశ నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ]]తో సత్కరించింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |date=2025-04-28 |title=President confers Padma Shri on Tamil daily Dinamalar publisher Lakshmipathy Ramasubbaiyer |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/president-confers-padma-shri-on-tamil-daily-dinamalar-publisher-lakshmipathy-ramasubbaiyer-831743 |access-date=2026-02-28 |website=DT Next |language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}


{{Authority control}}


[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:భారతీయ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]]
[[వర్గం: పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>eywk5lm0i27nuwpx67xfs5rho4ygw78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980453</id>
      <parentid>4980452</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4980453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13062" sha1="pf8cw9bj8ng9isxht31faqm4rcof2oo" xml:space="preserve">{{Short description|भारतीय पत्रकार और कार्यकर्ता (ब. 1935)}}
{{Infobox person
| name               = లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్
| image              = The President of India, Smt Droupadi Murmu presenting the Padma Shri Award to Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer at the Civil Investiture Ceremony-I at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 28, 2025.jpg
| caption            = రామసుబ్బయ్యర్ (ఎడమవైపు) 2025లో పద్మశ్రీ అందుకుంటున్న దృశ్యం
| birth_date         = {{Birth date and age|1935|6|17|df=yes}}
| education          = [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయం]] (బీఎస్సీ)&lt;br&gt;[[కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం|కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (డిప్లొమా)
| occupation         = పాత్రికేయుడు, విద్యా నిర్వాహకుడు
| known_for          = '[[దినమలర్]]' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపకుడు
| title              = 
| awards             = [[పద్మశ్రీ]] (2025)
}}

'''లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్''' (జూన్ 17, 1935న జన్మించారు), '''ఆర్. లక్ష్మీపతి''' అని కూడా పిలువబడతారు. ఈయన భారతీయ పాత్రికేయుడు, ప్రచురణకర్త, విద్యా నిర్వాహకుడు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202578.pdf |title=Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer - Padma Awards |publisher=Government of India |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన తమిళ దినపత్రిక ''దినమలర్'' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. ఈయన [[మధురై]] కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ అనే విద్యా ట్రస్ట్ వ్యవస్థాపకులు, అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;&gt;{{cite web |url=https://rlins.edu.in/president/ |title=President - R L Institute of Nautical Sciences |publisher=R L Institute of Nautical Sciences |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallady |first=Shastry V. |date=2025-05-04 |title=R.B.Udayakumar greets veteran journalist 'Dinamalar' Dr.R.Lakshmipathy in Madurai for receiving Padma Shri Award |url=https://www.lotustimes.org/2025/05/04/r-b-udayakumar-greets-veteran-journalist-dinamalar-dr-r-lakshmipathy-in-madurai-for-receiving-padma-shri-award/ |access-date=2026-02-28 |website=Lotus Times {{!}} Madurai {{!}} Tamilnadu {{!}} Lotus Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్ జూన్ 17, 1935న జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt; ఈయన [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేసి, రసాయన శాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఆ తర్వాత బ్రిటన్‌లోని థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ నుండి వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో డిప్లొమా పొందారు. 1970లో థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ ఈయన్ను దక్షిణ వేల్స్‌లోని కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో అదనపు డిప్లొమా పూర్తి చేయడానికి పంపింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

== వృత్తి జీవితం ==
రామసుబ్బయ్యర్ 1956లో ''దినమలర్'' పత్రికలో అడ్వర్టైజ్‌మెంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. తదనంతరం ఈయన ఆ ప్రచురణకు సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా ఎదిగి, వార్తాపత్రిక కార్యకలాపాలలో కొత్త ముద్రణ, ప్రచురణ సాంకేతికతల అనుసంధానాన్ని పర్యవేక్షించారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన భారతీయ మీడియా రంగంలో అనేక పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించారు. ఈయన 1986 నుండి 1987 వరకు ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్స్ చైర్మన్‌గా, 1992 నుండి 1993 వరకు ఇండియన్ న్యూస్‌పేపర్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;{{cite news |url=https://m.economictimes.com/r-lakshmipathy-is-new-pti-chairman/articleshow/16529705.cms |title=R Lakshmipathy is new PTI Chairman |work=[[ది ఎకనామిక్ టైమ్స్]] |date=September 24, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన [[ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]] (పీటీఐ) చైర్మన్‌గా మూడు పర్యాయాలు (1998–1999, 2006–2007, 2012–2013) ఎన్నికయ్యారు. అదనంగా, ఈయన 2001 నుండి 2003 వరకు ముంబైలోని ఇండియన్ లాంగ్వేజెస్ న్యూస్‌పేపర్స్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా సేవలందించారు.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/lakshmipathy-new-pti-chairman/articleshow/16534649.cms |title=Lakshmipathy new PTI chairman |work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;afaqs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.afaqs.com/media-briefs/1360_pti-gets-new-chairman |title=PTI gets new chairman |publisher=afaqs! |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== విద్యాపరమైన కార్యక్రమాలు ===
1989లో రామసుబ్బయ్యర్ [[మధురై]] చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విద్యను అందించే లక్ష్యంతో సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ (ఎస్ఎల్‌ఎఫ్) అనే ధార్మిక ట్రైస్ట్‌ను స్థాపించారు.&lt;ref name=&quot;ssr&quot;&gt;{{cite web |url=https://slcs.edu.in/wp-content/uploads/2024/12/SSR-2018-19-to-2022-23.pdf |title=Self Study Report - Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science |publisher=SLCS |date=May 11, 2024 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ ఫౌండేషన్ ఎలాంటి విరాళాలు (క్యాపిటేషన్ ఫీజులు) వసూలు చేయకుండా అనేక విద్యా సంస్థలను నడుపుతోంది. ఈ ఫౌండేషన్ నిర్వహించే సంస్థలలో సీబీఎస్ఈ అనుబంధ పాఠశాల, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి సైన్స్ కళాశాల, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నాటికల్ సైన్సెస్, ఒక ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;tracxn&quot;&gt;{{cite web |url=https://tracxn.com/d/companies/subbalakshmilakshmipathycollegeofscience/__Hxx69DRTlpZVkfYIoUTO47Ay8DwR6XSBzXuxC93Mbas |title=Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science - Company Profile |publisher=Tracxn |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ సంస్థలు క్యాటరింగ్, యానిమేషన్, విజువల్ కమ్యూనికేషన్, బ్యాంకింగ్, ఇన్సూరెన్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, డేటా సైన్స్, నెట్‌వర్కింగ్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, ఇండస్ట్రియల్ సేఫ్టీ, లాజిస్టిక్స్, కామర్స్ వంటి విభాగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

=== విద్యా పరిపాలన ===
రామసుబ్బయ్యర్ వివిధ విద్యా సంస్థలలో, ప్రభుత్వ సంస్థలలో పరిపాలనా, సలహా పాత్రలను నిర్వహించారు. ఈయన మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయం (1989–1991), భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం (1997–2000) లలో సెనేట్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఈయన మూడు పర్యాయాలు (2003–2006, 2018–2021, 2021–2024) మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ సిండికేట్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన ఇతర పదవులలో మదురై కాలేజ్ బోర్డు కార్యదర్శి (1986–1990), తమిళనాడు ఎయిడెడ్ లేని కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు, మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రైవేట్ కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు ఉన్నారు. 2005 నుండి 2008 వరకు హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని జాతీయ సమైక్యతా మండలిలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt;

== పురస్కారాలు, గౌరవాలు ==
రామసుబ్బయ్యర్ 2003లో అలగప్ప విశ్వవిద్యాలయం నుండి, 2009లో భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్ (డి.లిట్.) పట్టాలను అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; 2025లో భారత ప్రభుత్వం సాహిత్య, విద్యారంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలకు గాను దేశ నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ]]తో సత్కరించింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |date=2025-04-28 |title=President confers Padma Shri on Tamil daily Dinamalar publisher Lakshmipathy Ramasubbaiyer |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/president-confers-padma-shri-on-tamil-daily-dinamalar-publisher-lakshmipathy-ramasubbaiyer-831743 |access-date=2026-02-28 |website=DT Next |language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}


{{Authority control}}


[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:భారతీయ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]]
[[వర్గం: పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>pf8cw9bj8ng9isxht31faqm4rcof2oo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980462</id>
      <parentid>4980453</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <comment>Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]])</comment>
      <origin>4980462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13135" sha1="rbz3mx2pj865dlasd8pj7yw63a3vmvt" xml:space="preserve">{{Short description|भारतीय पत्रकार और कार्यकर्ता (ब. 1935)}}
{{Infobox person
| name               = లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్
| image              = The President of India, Smt Droupadi Murmu presenting the Padma Shri Award to Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer at the Civil Investiture Ceremony-I at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 28, 2025.jpg
| caption            = రామసుబ్బయ్యర్ (ఎడమవైపు) 2025లో పద్మశ్రీ అందుకుంటున్న దృశ్యం
| birth_date         = {{Birth date and age|1935|6|17|df=yes}}
| education          = [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయం]] (బీఎస్సీ)&lt;br&gt;[[కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం|కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయం]] (డిప్లొమా)
| occupation         = పాత్రికేయుడు, విద్యా నిర్వాహకుడు
| known_for          = '[[దినమలర్]]' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపకుడు
| title              = 
| awards             = [[పద్మశ్రీ]] (2025)
}}

'''లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్''' (జూన్ 17, 1935న జన్మించారు), '''ఆర్. లక్ష్మీపతి''' అని కూడా పిలువబడతారు. ఈయన భారతీయ పాత్రికేయుడు, ప్రచురణకర్త, విద్యా నిర్వాహకుడు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202578.pdf |title=Dr. Lakshmipathy Ramasubbaiyer - Padma Awards |publisher=Government of India |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన తమిళ దినపత్రిక ''దినమలర్'' సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. ఈయన [[మధురై]] కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ అనే విద్యా ట్రస్ట్ వ్యవస్థాపకులు, అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;&gt;{{cite web |url=https://rlins.edu.in/president/ |title=President - R L Institute of Nautical Sciences |publisher=R L Institute of Nautical Sciences |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallady |first=Shastry V. |date=2025-05-04 |title=R.B.Udayakumar greets veteran journalist 'Dinamalar' Dr.R.Lakshmipathy in Madurai for receiving Padma Shri Award |url=https://www.lotustimes.org/2025/05/04/r-b-udayakumar-greets-veteran-journalist-dinamalar-dr-r-lakshmipathy-in-madurai-for-receiving-padma-shri-award/ |access-date=2026-02-28 |website=Lotus Times {{!}} Madurai {{!}} Tamilnadu {{!}} Lotus Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
లక్ష్మీపతి రామసుబ్బయ్యర్ జూన్ 17, 1935న జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt; ఈయన [[కేరళ విశ్వవిద్యాలయం|ట్రావెన్‌కోర్ విశ్వవిద్యాలయంలో]] ఉన్నత విద్యను పూర్తి చేసి, రసాయన శాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీని పొందారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఆ తర్వాత బ్రిటన్‌లోని థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ నుండి వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో డిప్లొమా పొందారు. 1970లో థాంప్సన్ ఫౌండేషన్ ఈయన్ను దక్షిణ వేల్స్‌లోని కార్డిఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో వార్తాపత్రిక నిర్వహణలో అదనపు డిప్లొమా పూర్తి చేయడానికి పంపింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

== వృత్తి జీవితం ==
రామసుబ్బయ్యర్ 1956లో ''దినమలర్'' పత్రికలో అడ్వర్టైజ్‌మెంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. తదనంతరం ఈయన ఆ ప్రచురణకు సంయుక్త మేనేజింగ్ ఎడిటర్‌గా ఎదిగి, వార్తాపత్రిక కార్యకలాపాలలో కొత్త ముద్రణ, ప్రచురణ సాంకేతికతల అనుసంధానాన్ని పర్యవేక్షించారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన భారతీయ మీడియా రంగంలో అనేక పరిపాలనా పదవులను నిర్వహించారు. ఈయన 1986 నుండి 1987 వరకు ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్స్ చైర్మన్‌గా, 1992 నుండి 1993 వరకు ఇండియన్ న్యూస్‌పేపర్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;&gt;{{cite news |url=https://m.economictimes.com/r-lakshmipathy-is-new-pti-chairman/articleshow/16529705.cms |title=R Lakshmipathy is new PTI Chairman |work=[[ది ఎకనామిక్ టైమ్స్]] |date=September 24, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈయన [[ప్రెస్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]] (పీటీఐ) చైర్మన్‌గా మూడు పర్యాయాలు (1998–1999, 2006–2007, 2012–2013) ఎన్నికయ్యారు. అదనంగా, ఈయన 2001 నుండి 2003 వరకు ముంబైలోని ఇండియన్ లాంగ్వేజెస్ న్యూస్‌పేపర్స్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడిగా సేవలందించారు.&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/lakshmipathy-new-pti-chairman/articleshow/16534649.cms |title=Lakshmipathy new PTI chairman |work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;afaqs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.afaqs.com/media-briefs/1360_pti-gets-new-chairman |title=PTI gets new chairman |publisher=afaqs! |date=September 25, 2012 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== విద్యాపరమైన కార్యక్రమాలు ===
1989లో రామసుబ్బయ్యర్ [[మధురై]] చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విద్యను అందించే లక్ష్యంతో సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి ఫౌండేషన్ (ఎస్ఎల్‌ఎఫ్) అనే ధార్మిక ట్రైస్ట్‌ను స్థాపించారు.&lt;ref name=&quot;ssr&quot;&gt;{{cite web |url=https://slcs.edu.in/wp-content/uploads/2024/12/SSR-2018-19-to-2022-23.pdf |title=Self Study Report - Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science |publisher=SLCS |date=May 11, 2024 |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ ఫౌండేషన్ ఎలాంటి విరాళాలు (క్యాపిటేషన్ ఫీజులు) వసూలు చేయకుండా అనేక విద్యా సంస్థలను నడుపుతోంది. ఈ ఫౌండేషన్ నిర్వహించే సంస్థలలో సీబీఎస్ఈ అనుబంధ పాఠశాల, సుబ్బలక్ష్మి లక్ష్మీపతి సైన్స్ కళాశాల, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్ స్టడీస్, ఆర్.ఎల్. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నాటికల్ సైన్సెస్, ఒక ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;tracxn&quot;&gt;{{cite web |url=https://tracxn.com/d/companies/subbalakshmilakshmipathycollegeofscience/__Hxx69DRTlpZVkfYIoUTO47Ay8DwR6XSBzXuxC93Mbas |title=Subbalakshmi Lakshmipathy College of Science - Company Profile |publisher=Tracxn |access-date=February 28, 2026}}&lt;/ref&gt; ఈ సంస్థలు క్యాటరింగ్, యానిమేషన్, విజువల్ కమ్యూనికేషన్, బ్యాంకింగ్, ఇన్సూరెన్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, డేటా సైన్స్, నెట్‌వర్కింగ్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, ఇండస్ట్రియల్ సేఫ్టీ, లాజిస్టిక్స్, కామర్స్ వంటి విభాగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;

=== విద్యా పరిపాలన ===
రామసుబ్బయ్యర్ వివిధ విద్యా సంస్థలలో, ప్రభుత్వ సంస్థలలో పరిపాలనా, సలహా పాత్రలను నిర్వహించారు. ఈయన మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయం (1989–1991), భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం (1997–2000) లలో సెనేట్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఈయన మూడు పర్యాయాలు (2003–2006, 2018–2021, 2021–2024) మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ సిండికేట్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; ఈయన ఇతర పదవులలో మదురై కాలేజ్ బోర్డు కార్యదర్శి (1986–1990), తమిళనాడు ఎయిడెడ్ లేని కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు, మధురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రైవేట్ కళాశాలల నిర్వహణ సంఘం అధ్యక్షుడు ఉన్నారు. 2005 నుండి 2008 వరకు హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని జాతీయ సమైక్యతా మండలిలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt;

== పురస్కారాలు, గౌరవాలు ==
రామసుబ్బయ్యర్ 2003లో అలగప్ప విశ్వవిద్యాలయం నుండి, 2009లో భారతియార్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్ (డి.లిట్.) పట్టాలను అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;et&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rlins&quot;/&gt; 2025లో భారత ప్రభుత్వం సాహిత్య, విద్యారంగాలలో ఆయన చేసిన సేవలకు గాను దేశ నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ]]తో సత్కరించింది.&lt;ref name=&quot;padma&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |date=2025-04-28 |title=President confers Padma Shri on Tamil daily Dinamalar publisher Lakshmipathy Ramasubbaiyer |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/president-confers-padma-shri-on-tamil-daily-dinamalar-publisher-lakshmipathy-ramasubbaiyer-831743 |access-date=2026-02-28 |website=DT Next |language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}


{{Authority control}}


[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:భారతీయ విద్యావేత్తలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు వ్యక్తులు]]
[[వర్గం: పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>rbz3mx2pj865dlasd8pj7yw63a3vmvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అత్యవసర చికిత్స విభాగం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513217</id>
    <revision>
      <id>4980454</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}} {{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}} {{Multiple issues| {{More citations needed|date=ఫిబ్రవరి 2021}} {{Original research|date=ఫిబ్రవరి 2021}} }} File:US N...'</comment>
      <origin>4980454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45819" sha1="o49s86tid40jkk5uqrefvamcp91jpnb" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
{{Multiple issues|
{{More citations needed|date=ఫిబ్రవరి 2021}}
{{Original research|date=ఫిబ్రవరి 2021}}
}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే [[యాంత్రిక వెంటిలేషన్]] అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న [[రోగులకు]] సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక [[అవయవ మద్దతు]] విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని [[అత్యవసర విభాగం]] నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] [[క్రిమియన్ యుద్ధం]] కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి [[ట్రైయేజ్]] ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] [[మహమ్మారి]]కి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), [[బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్]] 1953లో [[కోపెన్‌హాగెన్]]‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో [[డ్వైట్ హార్కెన్]] చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, [[డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్]] సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా [[కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్]] ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|[[బర్న్ యూనిట్]]
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు [[కరోనరీ కేర్ యూనిట్]]‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|[[కరోనరీ కేర్ యూనిట్]]
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|[[జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్]]
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, [[పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా]] వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|[[పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్]]
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత [[శారీరక]] ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవसीमा దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో [[ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్]] లేదా [[ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్]] ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే [[యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు]]; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం [[వైద్య మానిటర్లు|పర్యవేక్షించడానికి]] పరికరాలు; [[ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు|ఇంట్రావీనస్ లైన్లు]], ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, [[నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ఇంట్యూబేషన్|నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్]], సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, [[కాథెటర్లు]], సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి [[ఫార్మకాలజీ|ఔషధాలు]] ఉంటాయి. [[ప్రేరేపిత కోమా|వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు]], [[అనాల్జేసిక్]]‌లు, [[సెడేషన్|ప్రేరేపిత సెడేషన్]] అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, [[ద్వితీయ అంటువ్యాధులు]] నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
{{main|బర్న్ రికవరీ బెడ్}}

== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి [[మరణాల రేటు]]లతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ [[హెమోఫిల్ట్రేషన్|CRRT]], [[ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్]], [[ECMO]].{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించப்பட்ட క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం [[కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్]] (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ICU నాణ్యత, నిర్వహణ సాధనాలు]]
* [[తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణ]]
* [[ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్ (జర్నల్)|''ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్'' (జర్నల్)]]
* [[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
* [[ఓపెన్ సోర్స్ వెంటిలేటర్]]
* [[పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

{{Intensive care medicine}}
{{Hospital articles}}
{{Authority control}}


[[వర్గం: వైద్యం ]]</text>
      <sha1>o49s86tid40jkk5uqrefvamcp91jpnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980455</id>
      <parentid>4980454</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4980455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45603" sha1="0qpb1fi9vqrftdhe6ynbiun0w6nhz8f" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|[[పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్]]
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత [[శారీరక]] ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవसीमा దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో [[ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్]] లేదా [[ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్]] ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే [[యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు]]; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం [[వైద్య మానిటర్లు|పర్యవేక్షించడానికి]] పరికరాలు; [[ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు|ఇంట్రావీనస్ లైన్లు]], ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, [[నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ఇంట్యూబేషన్|నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్]], సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, [[కాథెటర్లు]], సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి [[ఫార్మకాలజీ|ఔషధాలు]] ఉంటాయి. [[ప్రేరేపిత కోమా|వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు]], [[అనాల్జేసిక్]]‌లు, [[సెడేషన్|ప్రేరేపిత సెడేషన్]] అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, [[ద్వితీయ అంటువ్యాధులు]] నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
{{main|బర్న్ రికవరీ బెడ్}}

== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి [[మరణాల రేటు]]లతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ [[హెమోఫిల్ట్రేషన్|CRRT]], [[ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్]], [[ECMO]].{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించப்பட்ட క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం [[కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్]] (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ICU నాణ్యత, నిర్వహణ సాధనాలు]]
* [[తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణ]]
* [[ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్ (జర్నల్)|''ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్'' (జర్నల్)]]
* [[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
* [[ఓపెన్ సోర్స్ వెంటిలేటర్]]
* [[పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

{{Intensive care medicine}}
{{Hospital articles}}
{{Authority control}}


[[వర్గం: వైద్యం ]]</text>
      <sha1>0qpb1fi9vqrftdhe6ynbiun0w6nhz8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980456</id>
      <parentid>4980455</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* రకాలు */</comment>
      <origin>4980456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45589" sha1="orpptiskbafc20vrotdb5fvrbx89nzb" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో [[ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్]] లేదా [[ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్]] ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే [[యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు]]; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం [[వైద్య మానిటర్లు|పర్యవేక్షించడానికి]] పరికరాలు; [[ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు|ఇంట్రావీనస్ లైన్లు]], ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, [[నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ఇంట్యూబేషన్|నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్]], సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, [[కాథెటర్లు]], సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి [[ఫార్మకాలజీ|ఔషధాలు]] ఉంటాయి. [[ప్రేరేపిత కోమా|వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు]], [[అనాల్జేసిక్]]‌లు, [[సెడేషన్|ప్రేరేపిత సెడేషన్]] అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, [[ద్వితీయ అంటువ్యాధులు]] నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
{{main|బర్న్ రికవరీ బెడ్}}

== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి [[మరణాల రేటు]]లతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ [[హెమోఫిల్ట్రేషన్|CRRT]], [[ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్]], [[ECMO]].{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించப்பட்ட క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం [[కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్]] (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ICU నాణ్యత, నిర్వహణ సాధనాలు]]
* [[తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణ]]
* [[ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్ (జర్నల్)|''ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్'' (జర్నల్)]]
* [[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
* [[ఓపెన్ సోర్స్ వెంటిలేటర్]]
* [[పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

{{Intensive care medicine}}
{{Hospital articles}}
{{Authority control}}


[[వర్గం: వైద్యం ]]</text>
      <sha1>orpptiskbafc20vrotdb5fvrbx89nzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980457</id>
      <parentid>4980456</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* పరికరాలు, వ్యవస్థలు */</comment>
      <origin>4980457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45206" sha1="f4i2waxwmu4hhoqju2v7lulle66ky72" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి [[మరణాల రేటు]]లతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ [[హెమోఫిల్ట్రేషన్|CRRT]], [[ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్]], [[ECMO]].{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించப்பட்ட క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం [[కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్]] (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ICU నాణ్యత, నిర్వహణ సాధనాలు]]
* [[తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణ]]
* [[ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్ (జర్నల్)|''ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్'' (జర్నల్)]]
* [[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
* [[ఓపెన్ సోర్స్ వెంటిలేటర్]]
* [[పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

{{Intensive care medicine}}
{{Hospital articles}}
{{Authority control}}


[[వర్గం: వైద్యం ]]</text>
      <sha1>f4i2waxwmu4hhoqju2v7lulle66ky72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980458</id>
      <parentid>4980457</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* సంరక్షణ నాణ్యత */</comment>
      <origin>4980458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45128" sha1="idqy8c7htfbw810i5jjjotc6yr4dyfz" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి మరణాల రేటులతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ CRRT, ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్, ECMO.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించగల క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్ (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ICU నాణ్యత, నిర్వహణ సాధనాలు]]
* [[తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణ]]
* [[ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్ (జర్నల్)|''ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్'' (జర్నల్)]]
* [[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
* [[ఓపెన్ సోర్స్ వెంటిలేటర్]]
* [[పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

{{Intensive care medicine}}
{{Hospital articles}}
{{Authority control}}


[[వర్గం: వైద్యం ]]</text>
      <sha1>idqy8c7htfbw810i5jjjotc6yr4dyfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980459</id>
      <parentid>4980458</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4980459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44461" sha1="lzjj90xmyvi5b9clmgs1bwyk31qj6gh" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి మరణాల రేటులతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ CRRT, ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్, ECMO.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించగల క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్ (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

{{Intensive care medicine}}
{{Hospital articles}}
{{Authority control}}


[[వర్గం: వైద్యం ]]</text>
      <sha1>lzjj90xmyvi5b9clmgs1bwyk31qj6gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980460</id>
      <parentid>4980459</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4980460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44345" sha1="66gmvw43155haeo0owodxsihrp5szhk" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
{{Distinguish|అత్యవసర విభాగం}}{{Other uses|ఐసీయూ (అస్పష్టత నివారణ){{!}}ఐసీయూ}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి మరణాల రేటులతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ CRRT, ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్, ECMO.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించగల క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్ (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}</text>
      <sha1>66gmvw43155haeo0owodxsihrp5szhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980461</id>
      <parentid>4980460</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4980461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44192" sha1="fj4odhixz7vwpyfmzp5rqoo29o5s3ty" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే ఆసుపత్రి లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి మరణాల రేటులతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ CRRT, ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్, ECMO.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించగల క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్ (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}</text>
      <sha1>fj4odhixz7vwpyfmzp5rqoo29o5s3ty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980486</id>
      <parentid>4980461</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <origin>4980486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44196" sha1="ivomoi7b19h1lozdl6k9emlz23qn3i7" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే [[ఆసుపత్రి]] లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి మరణాల రేటులతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ CRRT, ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్, ECMO.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించగల క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్ (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}</text>
      <sha1>ivomoi7b19h1lozdl6k9emlz23qn3i7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980487</id>
      <parentid>4980486</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వైద్య అత్యవసరాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4980487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44264" sha1="313brv5911w13ywvvcy09ruz7i644sp" xml:space="preserve">{{Short description|తీవ్రమైన వైద్య సంరక్షణను అందించే ఆసుపత్రి వార్డు}}
[[File:US Navy 090814-N-6326B-001 A mock set-up of the new pod design in the Neonatal Intensive Care Unit (NICU) at Naval Medical Center San Diego (NMCSD) is on display during an open house.jpg|thumb|220x220px|నావల్ మెడికల్ సెంటర్ శాన్ డియాగో (NMCSD) వద్ద నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU) లో కొత్త పాడ్ డిజైన్ నమూనా ప్రదర్శన]]
[[File:Respiratory therapist.jpg|thumb|ఐసీయూ రోగులు సాధారణంగా శ్వాసించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతే యాంత్రిక వెంటిలేషన్ అవసరమవుతుంది.]]
ఒక '''ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్''' ('''ICU'''), దీనిని '''ఇంటెన్సివ్ థెరపీ యూనిట్''', '''ఇంటెన్సివ్ ట్రీట్‌మెంట్ యూనిట్''' ('''ITU''') లేదా '''క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్''' ('''CCU''') అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్‌ను అందించే [[ఆసుపత్రి]] లేదా ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రంలోని ఒక ప్రత్యేక విభాగం.

ప్రపంచ ఇంటెన్సివ్ అండ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్ సొసైటీల సమాఖ్య టాస్క్ ఫోర్స్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఇలా నిర్వచించింది: &quot;ఇది అత్యంత ప్రమాదకర స్థితిలో ఉన్న రోగులకు సంరక్షణ అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ఒక వ్యవస్థ. ఇది తీవ్రమైన, ప్రత్యేకమైన వైద్య, నర్సింగ్ సంరక్షణను, మెరుగైన పర్యవేక్షణ సామర్థ్యాన్ని, జీవితాన్ని నిలబెట్టడానికి ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్, గ్యాస్ట్రిక్ ఫీడింగ్ పంప్, ఈఈజీలు, ఈకేజీల వంటి బహుళ శారీరక అవయవ మద్దతు విధానాలను అందిస్తుంది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Marshall |first1=John C. |last2=Bosco |first2=Laura |last3=Adhikari |first3=Neill K. |last4=Connolly |first4=Bronwen |last5=Diaz |first5=Janet V. |last6=Dorman |first6=Todd |last7=Fowler |first7=Robert A. |last8=Meyfroidt |first8=Geert |last9=Nakagawa |first9=Satoshi |last10=Pelosi |first10=Paolo |last11=Vincent |first11=Jean-Louis |last12=Vollman |first12=Kathleen |last13=Zimmerman |first13=Janice |title=What is an intensive care unit? A report of the task force of the World Federation of Societies of Intensive and Critical Care Medicine |journal=Journal of Critical Care |date=ఫిబ్రవరి 2017 |volume=37 |pages=270–276 |doi=10.1016/j.jcrc.2016.07.015 |pmid=27612678 }}&lt;/ref&gt;

రోగుల ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణిస్తే వారిని అత్యవసర విభాగం నుండి లేదా ఒక వార్డు నుండి నేరుగా ఇక్కడకు పంపవచ్చు; శస్త్రచికిత్స చాలా క్లిష్టంగా ఉండి రోగికి సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స జరిగిన వెంటనే కూడా పంపిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.wisegeek.com/what-is-an-icu.htm | title = What is an ICU | website = wiseGEEK | publisher = Conjecture Corporation | location = Sparks, Nevada | last = Smith | first = S. E. | editor = Bronwyn Harris | date = 2013-03-24 |access-date=2012-06-15}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{See also|ఇంటెన్సివ్ కేర్ మెడిసిన్|క్రిటికల్ కేర్ నర్సింగ్}}
1854లో, [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] క్రిమియన్ యుద్ధం కోసం బయలుదేరారు. అక్కడ ప్రాణాపాయం లేని పరిస్థితులు ఉన్నవారి నుండి తీవ్రంగా గాయపడిన సైనికులను వేరు చేయడానికి ట్రైయేజ్ ఉపయోగించబడింది. నైటింగేల్ కొన్ని సరళమైన అయితే బలమైన జోక్యాలను అందించారు: పరిశుభ్రమైన వాతావరణం, వైద్య పరికరాలు, స్వచ్ఛమైన నీరు, పండ్లు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Nightingale |first1=F |title=Florence Nightingale |journal=American Journal of Public Health |date=సెప్టెంబర్ 2010 |volume=100 |issue=9 |pages=1586–1587 |doi=10.2105/ajph.100.9.1586 |pmid=20705963 |pmc=2920981 }}&lt;/ref&gt; ఈ కృషితో మరణాల రేటు 60% నుండి 42%కి, ఆపై 2.2%కి తగ్గింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Velioğlu |first1=Perihan |title=Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar |trans-title=Concepts and Theories in Nursing |language=tr |publisher=Alaş Ofset |location=Istanbul |date=1999 |pages=37–48 }}{{vs|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Karimi |first1=Hosein |last2=Masoudi Alavi |first2=Negin |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |journal=Nursing and Midwifery Studies |date=27 జూన్ 2015 |volume=4 |issue=2 |article-number=e29475 |doi=10.17795/nmsjournal29475 |pmid=26339672 |pmc=4557413 }}&lt;/ref&gt;

ఒక [[పోలియో]] మహమ్మారికి ప్రతిస్పందనగా (చాలా మంది రోగులకు నిరంతరం వెంటిలేషన్ పర్యవేక్షణ అవసరమైంది), బ్యోర్న్ ఆజ్ ఇబ్సెన్ 1953లో కోపెన్‌హాగెన్‌లో ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=Reisner-Sénélar |first=L. |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |work=Doctoral Thesis |year=2009 |url=http://d-nb.info/999147323/34 |location=Frankfurt am Main, Germany |publisher=Johann Wolfgang Goethe University |language=de |oclc=600186486}}. [http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 English translation of introduction].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last1=Reisner-Sénélar |first1=Louise |title=Der dänische Anästhesist Björn Ibsen: ein Pionier der Langzeitbeatmung über die oberen Luftwege |trans-title=The Danish anesthesiologist Björn Ibsen: a pioneer of long-term ventilation via the upper airways |language=de |date=2009 |url=https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/frontdoor/index/index/docId/7334 }}{{pn|date=నవంబర్ 2025}}&lt;/ref&gt;

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఈ ఆలోచన యొక్క మొదటి అనువర్తనం 1951లో డ్వైట్ హార్కెన్ చేత చేయబడింది. హార్కెన్ యొక్క ఇంటెన్సివ్ కేర్ భావన ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడింది; ఇది రోగుల జీవన అవకాశాలను మెరుగుపరిచింది. ఆయన 1951లో మొదటి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

1955లో, డార్ట్‌మౌత్-హిచ్‌కాక్ మెడికల్ సెంటర్ సర్జన్ విలియం మోసెంథాల్ కూడా ఒక ప్రారంభ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌ను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Grossman | first = D.C. | title = Vital Signs: Remembering Dr. William Mosenthal: A simple idea from a special surgeon | url = http://dartmed.dartmouth.edu/spring04/html/vs_mosenthal.shtml | journal = Dartmouth Medicine | volume = 28 | issue = 3 | date = స్ప్రింగ్ 2004 | access-date = 2007-04-10}}&lt;/ref&gt; 1960లలో, మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్‌లలో (గుండెపోట్లు) అనారోగ్యం, మరణాలకు మూలంగా కార్డియాక్ అరిథ్మియాస్ ప్రాముఖ్యత గుర్తించబడింది. ఇది ఐసీయూలలో కార్డియాక్ మానిటరింగ్ యొక్క సాధారణ వినియోగానికి దారితీసింది, ముఖ్యంగా గుండెపోటుల తర్వాత.&lt;ref&gt;{{cite web | title = História da Terapia Intensiva |trans-title=Intensive Care History | format = video in English linked to from website | url = https://www.youtube.com/watch?v=CF21OwIrS_M | work =Brazilian Society of Critical Care website| others = Produced by Tfran Ediçao de Imagens | publisher = Uploaded to YouTube by user: Thiago Francisco | date = 2008-06-06}}&lt;/ref&gt;

== రకాలు ==
ఆసుపత్రులు నిర్దిష్ట వైద్య అవసరాలు లేదా రోగికి తగినట్లుగా వివిధ ప్రత్యేక ఐసీయూలను కలిగి ఉండవచ్చు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!వివరణ
|-
|బర్న్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు అయిన రోగులలో ప్రత్యేకత కలిగిన యూనిట్లు. కోలుకోవడానికి, సమస్యలను నివారించడానికి వీటికి తీవ్రమైన నర్సింగ్ సంరక్షణ, వైద్య చికిత్స అవసరమవుతాయి.
|-
|కార్డియోథొరాసిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని ఆసుపత్రులలో, కరోనరీ ఆర్టరీ బైపాస్ సర్జరీ, మిట్రల్ వాల్వ్ రిపేర్ వంటి సంక్లిష్టమైన గుండె శస్త్రచికిత్సలు ఇటీవల పొందిన రోగులు CTICUలో ఉంచబడతారు; శస్త్రచికిత్స నుండి కోలుకోని తీవ్రమైన గుండె రోగులు కరోనరీ కేర్ యూనిట్‌లో ఉంచబడతారు.
|-
|కరోనరీ కేర్ యూనిట్
|మయోకార్డియల్ ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ వంటి ప్రాణాంతక గుండె పరిస్థితులు ఉన్న రోగుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడింది.
|-
|క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్
|కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రి ట్రామా సెంటర్లు, ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, తమ ప్రధాన ఐసీయూను, బహుశా ఇతర ఐసీయూలను కూడా సాధారణ ఇంటెన్సివ్ కేర్ అవసరమైన వారు (సాధారణ ఐసీయూ), అత్యంత అస్థిరంగా ఉన్నవారు లేదా మరణానికి అతి దగ్గరగా ఉన్నవారు, మరింత ఉన్నత స్థాయి సంరక్షణ అవసరమైన వారు (క్రిటికల్ కేర్ యూనిట్ లేదా విభాగం) గా విభజిస్తాయి.
|-
|జెరియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్-కేర్ యూనిట్
|తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న వృద్ధుల నిర్వహణ కోసం అంకితమైన ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|హై డిపెండెన్సీ యూనిట్
|సాధారణ వార్డులో అందించలేని నిశిత పరిశీలన, చికిత్స, నర్సింగ్ సంరక్షణ అవసరమైన రోగుల కోసం ఇది ఒక మధ్యంతర వార్డు. దీని సంరక్షణ ఐసీయూ బెడ్‌కు హామీ ఇచ్చేంత క్లిష్టమైన దశలో ఉండదు. రోగి పరిస్థితి స్థిరపడి జనరల్ వార్డుకు డిశ్చార్జ్ కావడానికి అర్హత పొందే వరకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని 'మధ్యంతర సంరక్షణ ప్రాంతం', 'స్టెప్-డౌన్ యూనిట్' లేదా 'ప్రోగ్రెసివ్ కేర్ యూనిట్' అని కూడా పిలవవచ్చు.&lt;ref&gt;{{citation|title=Intensive Care Patients Experiences: High Dependency Units|date=నవంబర్ 2012|url=http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217/|work=healthtalkonline.org|location=Oxford, England|publisher=[[DIPEx Charity|DIPEx]]|format=compiled patient testimonials|access-date=2012-04-10|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328144912/http://www.healthtalkonline.org/intensive_care/Intensive_care_Patients_experiences/Topic/1217}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఐసోలేషన్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|వైద్యపరమైన [[ఏకాంతవాసం (ఆరోగ్య సంరక్షణ)|ఏకాంతవాసం]] అవసరమైన సంక్రమణ వ్యాధులు ఉన్న లేదా సంశయించబడిన రోగుల కోసం ఒక ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్.
|-
|{{Visible anchor|మొబైల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్}} (MICU)
|రవాణా సమయంలో ఆన్-సీన్ అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్, ఇంటెన్సివ్ కేర్ అందించడానికి బృందం, పరికరాలతో కూడిన ప్రత్యేక [[అంబులెన్స్]]. మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ఆసుపత్రుల నుండి లేదా ఇళ్ల నుండి ఆసుపత్రికి బదిలీ చేయబడుతున్న వ్యక్తుల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఆంగ్లో-అమెరికన్ మోడల్ పూర్వ-ఆసుపత్రి సంరక్షణలో మొబైల్ ఐసీయూలు సాధారణంగా ప్రత్యేక అడ్వాన్స్‌డ్ లైఫ్ సపోర్ట్ పారామెడిక్స్‌తో సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి. యూరోపియన్ మోడల్‌లో, మొబైల్ ఐసీయూ బృందాలకు సాధారణంగా నర్సు, వైద్యుడు నాయకత్వం వహిస్తారు.
|-
|నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ (NICU)
|పుట్టిన తర్వాత ఆసుపత్రి నుండి వెళ్ళని నవజాత రోగులను చూసుకుంటుంది. సంరక్షించబడే సాధారణ పరిస్థితులలో అపరిపక్వత, దానితో సంబంధం ఉన్న సమస్యలు, పుట్టుకతో వచ్చే డయాఫ్రాగ్మాటిక్ హెర్నియా వంటి పుట్టుకతో వచ్చే రుగ్మతలు లేదా ప్రసవ ప్రక్రియ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యలు ఉన్నాయి.
|-
|న్యూరోలాజికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|రోగులకు బాధాకరమైన మెదడు, వెన్నుపాము గాయాలు, సబ్‌అరాక్నాయిడ్ హెమరేజ్, మెదడు కంతులు, స్ట్రోక్, రాట్ల్‌స్నేక్ కాటు, అలాగే అనుభవజ్ఞులైన [[న్యూరోసర్జన్]]‌లచే నిర్వహించబడే వివిధ నూరాలజికల్ శస్త్రచికిత్సల తర్వాత శస్త్రచికిత్స పొందిన రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. నిరంతరం న్యూరోలాజికల్ పరీక్షలు అవసరం. ఈ యూనిట్లలో పనిచేసే నర్సులు న్యూరోలాజికల్ సర్టిఫికేషన్లు కలిగి ఉంటారు. రోగులు స్థిరపడి వెంటిలేటర్ నుండి తొలగించబడిన తర్వాత, వారు న్యూరోలాజికల్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఆస్తమా, ఇన్‌ఫ్లుఎంజా, డయాబెటిక్ కీటోయాసిడోసిస్ లేదా బాధాకరమైన నాడీ సంబంధిత గాయం వంటి ప్రాణాంతక పరిస్థితుల కోసం ఈ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌లో పిల్లల రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. రోగికి వేగంగా క్షీణించే అవకాశం ఉంటే లేదా రోగికి పీడియాట్రిక్ సర్జరీలు, స్పైనల్ ఫ్యూజన్స్ లేదా టాన్సిల్స్ లేదా అడెనాయిడ్స్ తొలగింపు వంటి శ్వాసకోశ సంబంధిత శస్త్రచికిత్సల తర్వాత పర్యవేక్షణ అవసరమైతే శస్త్రచికిత్స కేసులు కూడా సూచించబడవచ్చు. కొన్ని సౌకర్యాలు ప్రత్యేకమైన పీడియాట్రిక్ కార్డియాక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లను కూడా కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పుట్టుకతో వచ్చే గుండె జబ్బులు ఉన్న రోగులకు చికిత్స చేస్తారు. ఆసుపత్రిలో ఆ సేవలు అందుబాటులో ఉంటే ఈ యూనిట్లు సాధారణంగా కార్డియాక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్, పోస్ట్ ఆపరేటివ్ కార్డియాక్ కాథెటరైజేషన్ రోగులకు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.
|-
|పోస్ట్-అనస్థీషియా కేర్ యూనిట్
|శస్త్రచికిత్స ఆపరేషన్లు, అనస్థీషియా తర్వాత రోగుల తక్షణ పరిశీలన, స్థిరీకరణను అందిస్తుంది. రోగులు సాధారణంగా అటువంటి సౌకర్యాలలో పరిమిత సమయం పాటు ఉంచబడతారు, అర్హత కలిగిన నర్సు ఎస్కార్ట్‌తో వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయబడటానికి ముందు నిర్దేశిత శారీరక ప్రమాణాలను పూర్తి చేయాలి. రికవరీ యూనిట్లలో అధిక రోగుల ప్రవాహం కారణంగా, బెడ్ మేనేజ్‌మెంట్ సైకిల్ కారణంగా, ఒక రోగి సమయ వ్యవధి దాటి వార్డుకు తిరిగి బదిలీ చేయడానికి తగినంత అస్థిరంగా ఉంటే, వారు ప్రగతిశీల చికిత్స పొందడానికి సాధారణంగా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు బదిలీ చేయబడతారు.
|-
|[[సైకియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]]
|స్వయం-హాని ప్రమాదం ఉన్న రోగులు మరింత తీవ్రమైన పర్యవేక్షణ కోసం ఇక్కడికి తీసుకురాబడతారు.
|-
|సర్జికల్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|సర్జికల్ సేవల్లో తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగులకు ఇన్‌పేషెంట్ కేర్ అందించే పెద్ద ఆసుపత్రులలో ఒక ప్రత్యేక సేవ. ఇతర ఐసీయూల వలె కాకుండా, సంరక్షణ సర్జన్లు లేదా క్రిటికల్-కేర్‌లో శిక్షణ పొందిన అనస్థీషియాలజిస్టుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
|-
|ట్రామా ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్
|ఇవి తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి నైపుణ్యంతో కూడిన అంకితమైన ట్రామా బృందంతో [[ప్రధాన ట్రామా]] చికిత్సలో ధృవీకరించబడిన ఆసుపత్రులలో కనుగొనబడతాయి.
|}
[[File:Sick baby with nurses.jpg|thumb|[[నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్]] (NICU) లో నర్సులు]] [[File:Helen DeVos Children's IMG 0454 (5246843158).jpg|thumb|[[హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్|హెలెన్ డివోస్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్]] వద్ద పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ గది.]] [[File:ICU1a.jpg|thumb|ఇరాక్‌లోని బాగ్దాద్‌లో రోగికి సేవ చేస్తున్న యుఎస్ ఆర్మీ ఐసీయూ నర్సు]] [[File:US Navy 030423-N-6967M-090 A central computer system monitors the heart rates of each patient in the Intensive Care Unit (ICU) to ensure a quick.jpg|thumb|కేంద్ర కంప్యూటర్ స్టేషన్ నుండి రోగులను పర్యవేక్షిస్తున్న ఐసీయూ నర్సులు. సిబ్బంది తక్షణమే మంచం వద్ద లేనప్పుడు రోగి పరిస్థితి క్షీణిస్తే వేగంగా జోక్యం చేసుకోవడానికి ఇది అనుమతిస్తుంది.]]

[[File:MICU UZA Nationaal Defilé 2018.jpg|thumb|[[బెల్జియం]]లోని [[ఆంట్వర్ప్]] విశ్వవిద్యాలయ ఆసుపత్రి మొబైల్ ఐసీయూ]]

== పరికరాలు, వ్యవస్థలు ==
ఐసీయూలోని సాధారణ పరికరాలలో ఎండోట్రాచీయల్ ట్యూబ్ లేదా ట్రాకియోస్టోమి ట్యూబ్ ద్వారా శ్వాస తీసుకోవడానికి సహాయపడే యాంత్రిక వెంటిలేటర్లు; గుండె పరిస్థితిని పర్యవేక్షించడానికి కార్డియాక్ మానిటర్లు; శారీరక విధులను నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి పరికరాలు; ఇంట్రావీనస్ లైన్లు, ఫీడింగ్ ట్యూబ్స్, నాసోగ్యాస్ట్రిక్ ట్యూబ్స్, సక్షన్ పంపులు, డ్రైన్లు, కాథెటర్లు, సిరంజి పంపుల వెబ్; అలాగే ఆసుపత్రిలో చేరడానికి ప్రాథమిక పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి విస్తృత శ్రేణి ఔషధాలు ఉంటాయి. వైద్యపరంగా ప్రేరేపిత కోమాలు, అనాల్జేసిక్‌లు, ప్రేరేపిత సెడేషన్ అనేవి నొప్పిని తగ్గించడానికి, ద్వితీయ అంటువ్యాధులు నిరోధించడానికి అవసరమైన, ఉపయోగించే సాధారణ ఐసీయూ సాధనాలు.

=== కాలిన గాయాల కోలుకునే మంచం ===
== సంరక్షణ నాణ్యత ==
అందుబాటులో ఉన్న డేటా మెకానికల్ వెంటిలేటర్ ఉన్న రోగులకు ఐసీయూ వాల్యూమ్, సంరక్షణ నాణ్యత మధ్య సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kahn |first1=Jeremy M. |last2=Goss |first2=Christopher H. |last3=Heagerty |first3=Patrick J. |last4=Kramer |first4=Andrew A. |last5=O'Brien |first5=Chelsea R. |last6=Rubenfeld |first6=Gordon D. |title=Hospital Volume and the Outcomes of Mechanical Ventilation |journal=New England Journal of Medicine |date=6 జూలై 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1056/NEJMsa053993 |pmid=16822995 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; అనారోగ్యాల తీవ్రత, [[జనాభా శాస్త్రం|జనాభా]] వేరియబుల్స్, వివిధ ఐసీయూల లక్షణాల (ఇంటెన్సివిస్ట్‌ల సిబ్బందితో సహా) కోసం సర్దుబాటు చేసిన తర్వాత, అధిక ఐసీయూ సిబ్బంది తక్కువ ఐసీయూ, ఆసుపత్రి మరణాల రేటులతో గణనీయంగా సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మెడికల్ ఐసీయూ కోసం 2 మంది రోగులకు 1 నర్సు నిష్పత్తి సిఫార్సు చేయబడింది, ఇది వైద్య అంతస్తులలో సాధారణంగా కనిపించే 4:1 లేదా 5:1 నిష్పత్తికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఇది దేశం నుండి దేశానికి మారుతుంది; ఉదాహరణకు, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో, చాలా ఐసీయూలు 2:1 ప్రాతిపదికన (సమీప పర్యవేక్షణ లేదా ఆసుపత్రి వార్డు అందించగల దానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన చికిత్స అవసరమయ్యే హై-డిపెండెన్సీ రోగుల కోసం) లేదా తీవ్రమైన తీవ్రమైన మద్దతు, పర్యవేక్షణ అవసరమైన రోగులకు 1:1 ప్రాతిపదికన సిబ్బందిని కలిగి ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, కణజాలాన్ని పెర్ఫ్యూజ్ చేయడానికి వారి రక్తపోటును తగినంతగా ఉంచడానికి బహుళ వాసోయాక్టివ్ మందులపై ఉన్న రోగి. రోగికి బహుళ యంత్రాలు అవసరమైతే; ఉదాహరణలు: నిరంతర డయాలిసిస్ CRRT, ఇంట్రా-అయోర్టిక్ బెలూన్ పంప్, ECMO.{{fact|date=నవంబర్ 2025}}

అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకాలు ప్రతి రోగిని ధృవీకరించగల క్లినికల్ టూల్‌ని ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ (సాధారణంగా రెండుసార్లు లేదా అవసరమైనంత ఎక్కువ) [[డెలిరియం]] కోసం తనిఖీ చేయాలని సిఫార్సు చేస్తున్నాయి. అత్యధికంగా ఉపయోగించే రెండు పద్ధతులు ఐసీయూ కోసం కన్‌ఫ్యూజన్ అసెస్‌మెంట్ మెథడ్ (CAM-ICU), ఇంటెన్సివ్ కేర్ డెలిరియం స్క్రీనింగ్ చెక్‌లిస్ట్ (ICDSC). ఈ సాధనాల అనువాదాలు 20 కంటే ఎక్కువ భాషలలో ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఐసీయూలలో ఉపయోగించబడతాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ely |first1=E. Wesley |last2=Inouye |first2=Sharon K. |last3=Bernard |first3=Gordon R. |last4=Gordon |first4=Sharon |last5=Francis |first5=Joseph |last6=May |first6=Lisa |last7=Truman |first7=Brenda |last8=Speroff |first8=Theodore |last9=Gautam |first9=Shiva |last10=Margolin |first10=Richard |last11=Hart |first11=Robert P. |last12=Dittus |first12=Robert |title=Delirium in Mechanically Ventilated Patients: Validity and Reliability of the Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU) |journal=JAMA |date=5 డిసెంబర్ 2001 |volume=286 |issue=21 |pages=2703–2710 |doi=10.1001/jama.286.21.2703 |pmid=11730446 |doi-access=free |hdl=10818/12438 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ఐసీయూలలో పనిచేస్తున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ నిపుణుల అతిపెద్ద సమూహం నర్సులు. నర్సింగ్ లీడర్‌షిప్ శైలులు ఐసీయూ నాణ్యత కొలతల పై ప్రభావం చూపుతాయని నిరూపించిన ఫలితాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kiwanuka |first1=Frank |last2=Nanyonga |first2=Rose Clarke |last3=Sak-Dankosky |last3=Natalia |last4=Muwanguzi |last4=Patience A. |last5=Kvist |first5=Tarja |title=Nursing leadership styles and their impact on intensive care unit quality measures: An integrative review |journal=Journal of Nursing Management |date=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1111/jonm.13151 |doi-access=free |pmid=32881169 }}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకించి నిర్మాణ, ఫలితాల కొలతలు.

== కార్యాచరణ లాజిస్టిక్స్ ==
యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, గరిష్టంగా 20% ఆసుపత్రి బెడ్‌లను ఇంటెన్సివ్-కేర్ బెడ్‌లుగా లేబుల్ చేయవచ్చు; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో, ఇంటెన్సివ్ కేర్ సాధారణంగా మొత్తం బెడ్‌లలో 2% వరకు మాత్రమే ఉంటుంది. ఈ అధిక అసమానత UKలో అత్యంత తీవ్రంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని మాత్రమే అడ్మిట్ చేయడాన్ని ఆపాదిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bennett |first1=D. |last2=Bion |first2=J. |title=ABC of intensive care: Organisation of intensive care |journal=BMJ |date=29 మే 1999 |volume=318 |issue=7196 |pages=1468–1470 |doi=10.1136/bmj.318.7196.1468 |pmid=10346777 |pmc=1115845 }}&lt;/ref&gt;

ఇంటెన్సివ్ కేర్ అనేది ఖరీదైన ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవ. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నిర్వహించిన ఇటీవలి అధ్యయనంలో ఐసీయూ సేవలతో కూడిన ఆసుపత్రి బసలు ఇతర ఆసుపత్రి బసల కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నవని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Barrett |first1=Marguerite L. |last2=Smith |first2=Mark W. |last3=Elixhauser |first3=Anne |last4=Honigman |last4=Leah S. |last5=Pines |last5=Jesse M. |title=Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs |date=2006 |publisher=Agency for Healthcare Research and Quality (US) |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK273991/ |chapter=Utilization of Intensive Care Services, 2011 |pmid=25654157 }}&lt;/ref&gt;

2003–04లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్‌కు నిధులు సమకూర్చడానికి అయ్యే సగటు ఖర్చు:&lt;ref&gt;{{citation |last= Winterton |first= R. |date= 2005-06-15 |title= Written Answers text: Trent Strategic Health Authority |work= Hansard – House of Commons Debates |volume= 435, part 87, column 520W |url= http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |publisher= Stationery Office, Parliament |location= Westminster, England |postscript= . |access-date= 2009-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110605030213/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo050615/text/50615w38.htm#50615w38.html_spnew6 |archive-date= 2011-06-05 }}&lt;/ref&gt;
* నవజాత శిశువుల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £838
* పీడియాట్రిక్ ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,702
* పెద్దల ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ కోసం బెడ్‌కు రోజుకు £1,328

== రిమోట్ సహకార వ్యవస్థలు ==
కొన్ని ఆసుపత్రులు టెలికాన్ఫరెన్సింగ్ సిస్టమ్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేశాయి, ఇవి కేంద్ర సౌకర్యం వద్ద ఉన్న వైద్యులు, నర్సులు (ఒకే భవనంలో, అనేక స్థానిక ఆసుపత్రులకు సేవలు అందించే కేంద్రీకృత ప్రదేశంలో, లేదా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరొక మరింత పట్టణ సౌకర్యంలో) ఆన్-సైట్ సిబ్బందితో సహకరించడానికి, రోగులతో మాట్లాడటానికి వీలు కల్పిస్తాయి ([టెలిమెడిసిన్] రూపం). దీనిని వివిధ రకాలుగా ''eICU'', ''వర్చువల్ ICU'' లేదా ''టెలి-ICU'' అని పిలుస్తారు. రిమోట్ సిబ్బంది సాధారణంగా లైవ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్‌ల నుండి వైటల్ సైన్‌లను, ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డులను కలిగి ఉంటారు, తద్వారా వారు రోగి వైద్య చరిత్ర యొక్క విస్తృత వీక్షణను కలిగి ఉంటారు. తరచుగా బెడ్‌సైడ్, రిమోట్ సిబ్బంది వ్యక్తిగతంగా కలుసుకుంటారు, బాధ్యతలను మార్చుకోవచ్చు. క్షీణతకు గురయ్యే రోగులకు సరైన విధానాలు అనుసరించబడుతున్నాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, పెద్ద సౌకర్యానికి బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్న రోగులను ఉంచడానికి రిమోట్‌గా వైటల్ సైన్‌లను యాసెస్ చేయడానికి ఇంటెన్సివ్ కేర్ యూనిట్లకు అటువంటి వ్యవస్థలు ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wfae.org/post/hospitals-monitor-icu-patients-virtually-many-miles-away |title=Hospitals Monitor ICU Patients Virtually, From Many Miles Away |publisher=WFAE |date=2013-05-06 |access-date=2017-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ |title=Tele-ICU: Efficacy and Cost-Effectiveness of Remotely Managing Critical Care &amp;#124; Perspectives |website=Perspectives.ahima.org |date=2014-06-20 |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228104332/http://perspectives.ahima.org/tele-icu-efficacy-and-cost-effectiveness-of-remotely-managing-critical-care/#.Vzo3vJ6j7eQ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care |title=Emerging Best Practices for Tele-ICU Care |website=CHCF.org |access-date=2017-03-16 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107014423/http://www.chcf.org/publications/2014/01/teleicu-care }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goran |first1=Susan F. |title=A Second Set of Eyes: An Introduction to Tele-ICU |journal=Critical Care Nurse |date=ఆగస్ట్ 2010 |volume=30 |issue=4 |pages=46–55 |doi=10.4037/ccn2010283 |pmid=20675821 }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{cite Q|Q29581786}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category|Intensive-care units}}
* {{cite web |title= Intensive Care |work= NHS choices |publisher= [[నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్]] |location= UK |url= http://www.nhs.uk/Conditions/Intensive-care/Pages/Introduction.aspx |date= 2017-10-18 |access-date= 2013-08-21 |archive-date= 2017-10-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171025193223/https://www.nhs.uk/conditions/intensive-care/pages/introduction.aspx }}
* {{cite web |title= Critical Care |url= https://www.medlineplus.gov/criticalcare.html |publisher= [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్|నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్]], [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్]] |work= [[మెడ్లిన్‌ప్లస్]] |location= US}}
* [http://www.sccm.org సొసైటీ ఆఫ్ క్రిటికల్ కేర్ మెడిసిన్]
* [http://www.icusteps.org ICUsteps – ఇంటెన్సివ్ కేర్ రోగి మద్దతు స్వచ్ఛంద సంస్థ]
* [http://www.vibha.info ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ క్రిటికల్ కేర్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904174352/http://www.vibha.info/ |date=2011-09-04}}
* {{cite journal |last1=Reynolds |first1=H. Neal |last2=Rogove |first2=Herb |last3=Bander |first3=Joseph |last4=McCambridge |first4=Matt |last5=Cowboy |first5=Elizabeth |last6=Niemeier |first6=Michael |title=A Working Lexicon for the Tele-Intensive Care Unit: We Need to Define Tele-Intensive Care Unit to Grow and Understand It |journal=Telemedicine and e-Health |date=డిసెంబర్ 2011 |volume=17 |issue=10 |pages=773–783 |doi=10.1089/tmj.2011.0045 |pmid=22029748 |hdl=2027.42/90470 |hdl-access=free }}
* {{cite journal |last1=Paul Olson |first1=Terrah J. |last2=Brasel |first2=Karen J. |last3=Redmann |first3=Andrew J. |last4=Alexander |first4=G. Caleb |last5=Schwarze |first5=Margaret L. |title=Surgeon-Reported Conflict With Intensivists About Postoperative Goals of Care |journal=JAMA Surgery |date=జనవరి 2013 |volume=148 |issue=1 |pages=29–35 |doi=10.1001/jamasurgery.2013.403 |pmid=23324837 |pmc= 3624604 }}

[[వర్గం:వైద్య అత్యవసరాలు]]</text>
      <sha1>313brv5911w13ywvvcy09ruz7i644sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కేటీ జకారియా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513218</id>
    <revision>
      <id>4980470</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1380177840|Katie Zacharia]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12611" sha1="g7hi4bn4s0r1eakzstao2hdkmqzwylo" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=కేటీ జకారియా|image=File:Katie Zacharia briefing (cropped).png|caption=2026లో కేటీ జకారియా|office=37వ వైట్ హౌస్ పత్రికా కార్యదర్శి|president=[[డోనాల్డ్ ట్రంప్]]|deputy=అన్నా కెల్లీ|termstart=2026 అక్టోబరు 9|termend=|predecessor=కరోలిన్ లీవిట్|successor=|birth_name=|birth_date={{Birth based on age as of date|41|2026|10|13}}|birth_place=|death_date=|death_place=|party=రిపబ్లికన్|spouse={{marriage|టైలర్ జకారియా|2011}}|children=4}}

'''కేటీ జకారియా''' (ఆంగ్లం: Katie Zacharia; 1984/1985) ఒక అమెరికన్ రాజకీయ వ్యాఖ్యాత, ఆమె 2026 అక్టోబరు నుండి వైట్ హౌస్ ప్రెస్ సెక్రటరీ గా పనిచేస్తున్నది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
కేటీ జకారియా 1984/1985లో జన్మించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2026/10/13/politics/katie-zacharia-press-briefing|title=White House officials question how long Katie Zacharia can last after ‘brutal’ press briefing|last=Collins|first=Kaitlan|date=2026-10-13|work=CNN|access-date=2026-10-14|last2=Holmes|first2=Kristen|language=en|last3=Treene|first3=Alayna|last4=Maher|first4=Kit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Aleaziz|first=Hamed|last2=Pager|first2=Tyler|last3=Demirjian|first3=Karoun|author-link3=Karoun Demirjian|date=October 9, 2026|title=Katie Zacharia Picked as the New White House Press Secretary|url=https://www.nytimes.com/2026/10/09/us/politics/katie-zacharia-trump-white-house-press-secretary.html|access-date=October 10, 2026|website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Cite web|date=2026-07-26|title=Juggling 4 Kids and a Career|url=https://www.youtube.com/watch?v=GEGCsSuqvtM|access-date=2026-10-13|website=YouTube|publisher=LA Mom Magazine}}&lt;/ref&gt; ఆమె పెప్పర్డైన్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదివి, 2007లో దాని లిబరల్ ఆర్ట్స్ కళాశాల నుండి, 2011లో దాని న్యాయ పాఠశాల నుండి పట్టభద్రురాలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pepperdine Alumna Katie Zacharia Named New White House Press Secretary|url=https://www.pepperdine.edu/newsroom/articles/pepperdine-alumna-katie-zacharia-named-new-white-house-press-secretary.htm|access-date=2026-10-14|website=Pepperdine University|language=en}}&lt;/ref&gt; పెప్పర్డైన్ లో, ఆమె కాలేజ్ రిపబ్లికన్స్ ఛాప్టర్ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;GraphicPolitics&quot;&gt;{{Cite web|last=Wisniewski|first=Mary|date=October 26, 2006|title=Students welcome politics on campus|url=https://pepperdine-graphic.com/students-welcome-politics-on-campus/|access-date=October 9, 2026|website=Pepperdine University Graphic}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2006లో రిపబ్లికన్ నేషనల్ కమిటీ, జార్జ్ డబ్ల్యూ. బుష్ పరిపాలనలో వైట్ హౌస్ ఆఫీస్ ఆఫ్ పొలిటికల్ అఫైర్స్ కోసం పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;CNNSelects&quot;&gt;{{Cite web|last=Treene|first=Alayna|author-link=Alayna Treene|last2=Collins|first2=Kaitlan|author-link2=Kaitlan Collins|last3=Holmes|first3=Kristen|author-link3=Kristen Holmes|last4=Klein|first4=Betsy|date=October 9, 2026|title=Trump selects Katie Zacharia as next White House press secretary|url=https://www.cnn.com/2026/10/09/politics/katie-zacharia-white-house-press-secretary|access-date=October 9, 2026|publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Rego|first=Max|date=9 October 2026|title=Who is Katie Zacharia, potential new White House press secretary?|url=https://thehill.com/homenews/administration/5743349-who-is-katie-zacharia-new-dhs-spokesperson/|access-date=10 October 2026|website=The Hill}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2007 నుండి 2008 వరకు పెప్పర్డైన్ అధ్యక్షుడు ఆండ్రూ కె. బెంటన్ సహాయకురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె 2011లో పెప్పర్డాఇన్ లా స్కూల్ జిమ్ గాష్ పరిశోధనా సహాయకురాలిగా ఉన్నది.&lt;ref name=&quot;GraphicKirk&quot;&gt;{{Cite web|last=Adams|first=Henry|date=September 18, 2025|title=Pepperdine Turning Point USA Chapter Holds Charlie Kirk Vigil|url=https://pepperdine-graphic.com/pepperdine-turning-point-usa-chapter-holds-charlie-kirk-vigil/|access-date=October 9, 2026|website=Pepperdine University Graphic}}&lt;/ref&gt;


== కెరీర్ ==
పెప్పర్డైన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రుడైన తరువాత, ఆమె చైనాలోని [[బీజింగ్]], జోంగ్ లూన్ లో అంతర్జాతీయ ప్రాక్టీస్ జట్టులో అసోసియేట్ గా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;WaPoTaps&quot;&gt;{{Cite web|last=Allison|first=Natalie|last2=Doyle|first2=Katherine|date=October 9, 2026|title=Trump taps conservative commentator as next White House press secretary|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2026/10/09/trump-taps-conservative-commentator-next-white-house-press-secretary/|access-date=October 9, 2026|website=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Houghtaling&quot;&gt;{{Cite news|url=https://newrepublic.com/post/216545/donald-trump-new-press-secretary-lie-lawyer|title=Did Trump’s New Press Secretary Lie About Being a Lawyer?|last=Houghtaling|first=Ellie Quinlan|date=October 13, 2026|work=[[The New Republic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-10-11|title=Trump’s new spokeswoman is a ‘devoted fan’ who lived in Beijing and speaks Chinese|url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3370473/trumps-new-spokeswoman-devoted-fan-who-lived-beijing-and-speaks-chinese|access-date=2026-10-14|website=South China Morning Post|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://newrepublic.com/post/216590/donald-trump-new-press-secretary-china|title=WTF Was Trump’s New Press Secretary Doing in China?|work=The New Republic|access-date=2026-10-14|issn=0028-6583}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత, ఆమె న్యూస్మాక్స్ కోసం వ్యాఖ్యాతగా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ఆమె 2023 నుండి 2025 వరకు పెప్పర్డైన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రత్యేక ప్రాజెక్టుల అభివృద్ధి డైరెక్టర్ గా పనిచేసింది. ఆమె ప్రస్తుతం పెప్పర్డైన్ యూనివర్సిటీ స్కూల్ ఆఫ్ లా డీన్స్ కౌన్సిల్లో సభ్యురాలిగా ఉన్నది.&lt;ref name=&quot;PepperdineUniversity&quot;&gt;{{Cite web|date=October 9, 2026|title=Pepperdine Alumna Katie Zacharia Named New White House Press Secretary|url=https://www.pepperdine.edu/newsroom/articles/pepperdine-alumna-katie-zacharia-named-new-white-house-press-secretary.htm|website=Pepperdine University}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 2026లో డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ హోంల్యాండ్ సెక్యూరిటీకి పబ్లిక్ అఫైర్స్ డిప్యూటీ అసిస్టెంట్ సెక్రటరీగా ఆమె నియమించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gibson|first=Brittany|date=2026-02-17|title=DHS promoting McLaughlin's deputy as new spokesperson|url=https://www.axios.com/2026/02/17/dhs-spokesperson-mclaughlin-resigns|url-access=registration|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260217173928/https://www.axios.com/2026/02/17/dhs-spokesperson-mclaughlin-resigns|archive-date=2026-02-17|access-date=2026-02-20|publisher=[[Axios (website)|Axios]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Walker|first=Josephine|date=October 9, 2026|title=Katie Zacharia tapped as next White House press secretary|url=https://www.axios.com/2026/10/09/white-house-press-secretary-replacing-leavitt|access-date=October 9, 2026|website=[[Axios (website)|Axios]]}}&lt;/ref&gt; అయితే, తరువాతి నెల మార్చిలో తన రాజీనామాను ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fields|first=Ashleigh|date=2026-03-31|title=Katie Zacharia leaves DHS after weeks as spokesperson|url=https://thehill.com/homenews/administration/5810866-katie-zacharia-leaves-homeland-security-role/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260401201252/https://thehill.com/homenews/administration/5810866-katie-zacharia-leaves-homeland-security-role/|archive-date=2026-04-01|access-date=2026-04-13|website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNNSelects&quot; /&gt; జూన్ మాసంలో, ఆమె ట్రంప్ మీడియా అండ్ టెక్నాలజీ గ్రూప్ కమ్యూనికేషన్ సలహాదారుగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Wren|first=Adam|last2=Burns|first2=Dasha|author-link2=Dasha Burns|title=Wes Moore's vision for America|url=https://www.politico.com/newsletters/playbook/2026/06/26/wes-moores-vision-for-america-00977774|access-date=October 10, 2026|website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Press_Secretary_Katie_Zacharia_Briefs_Members_of_the_Media,_Oct._13,_2026.webm|thumb|2026 అక్టోబరు 13న కేటీ జకారియా మొదటి విలేకరుల సమావేశం]]
2026 అక్టోబరు 9న, అధ్యక్షుడు [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]], ఆమెను వైట్ హౌస్ ప్రెస్ సెక్రటరీగా నియమించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Schwartz|first=Brian|last2=Wegmann|first2=Philip|date=October 9, 2026|title=White House Names Katie Zacharia as New Press Secretary|url=https://www.wsj.com/politics/policy/katie-zacharia-white-house-press-secretary-e504d1b6|access-date=October 9, 2026|website=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt; జేమ్స్ ఎస్. బ్రాడీ ప్రెస్ బ్రీఫింగ్ రూమ్ లో ఆమె మొదటి బ్రీఫింగ్ 2026 అక్టోబరు 13న జరిగింది, ఇది సుమారు 15 నిమిషాల పాటు కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;thehill&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thehill.com/homenews/administration/6145900-trump-press-secretary-china-bar-exam/|title=Trump’s new press secretary raises eyebrows with bar exam response|last=Manchester|first=Julia|date=October 13, 2026|work=TheHill|access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
కేటీ జకారియా 2011లో టైలర్ జకారియాను వివాహం చేసుకున్నది, వారికి నలుగురు పిల్లలు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Feinberg|first=Andrew|date=October 9, 2026|title=Trump has picked a replacement for White House Press Secretary Karoline Leavitt|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/white-house-press-secretary-katie-zacharia-trump-b3064390.html|access-date=October 9, 2026|website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt; టైలర్ ''యంగ్ వాషింగ్టన్'', ''డేవిడ్'', ''ది ఐరిష్మాన్'' చిత్రాలకు సహాయ నిర్మాత.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lakritz|first=Talia|date=October 9, 2026|title=Meet Katie Zacharia, Trump’s choice to replace Karoline Leavitt as White House press secretary|url=https://www.businessinsider.com/new-white-house-press-secretary-who-is-katie-zacharia-2026-10|access-date=October 9, 2026|website=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>g7hi4bn4s0r1eakzstao2hdkmqzwylo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4980471</id>
      <parentid>4980470</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4980471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12619" sha1="5z2gqn254b7grxfbx3gsmp14vt96cgz" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder|name=కేటీ జకారియా|image=File:Katie Zacharia briefing (cropped).png|caption=2026లో కేటీ జకారియా|office=37వ వైట్ హౌస్ పత్రికా కార్యదర్శి|president=[[డోనాల్డ్ ట్రంప్]]|deputy=అన్నా కెల్లీ|termstart=2026 అక్టోబరు 9|termend=|predecessor=కరోలిన్ లీవిట్|successor=|birth_name=|birth_date={{Birth based on age as of date|41|2026|10|13}}|birth_place=|death_date=|death_place=|party=రిపబ్లికన్|spouse={{marriage|టైలర్ జకారియా|2011}}|children=4}}

'''కేటీ జకారియా''' (ఆంగ్లం: Katie Zacharia; 1984/1985) ఒక అమెరికన్ రాజకీయ వ్యాఖ్యాత, ఆమె 2026 అక్టోబరు నుండి వైట్ హౌస్ ప్రెస్ సెక్రటరీ గా పనిచేస్తున్నది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
కేటీ జకారియా 1984/1985లో జన్మించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2026/10/13/politics/katie-zacharia-press-briefing|title=White House officials question how long Katie Zacharia can last after ‘brutal’ press briefing|last=Collins|first=Kaitlan|date=2026-10-13|work=CNN|access-date=2026-10-14|last2=Holmes|first2=Kristen|language=en|last3=Treene|first3=Alayna|last4=Maher|first4=Kit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Aleaziz|first=Hamed|last2=Pager|first2=Tyler|last3=Demirjian|first3=Karoun|author-link3=Karoun Demirjian|date=October 9, 2026|title=Katie Zacharia Picked as the New White House Press Secretary|url=https://www.nytimes.com/2026/10/09/us/politics/katie-zacharia-trump-white-house-press-secretary.html|access-date=October 10, 2026|website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Cite web|date=2026-07-26|title=Juggling 4 Kids and a Career|url=https://www.youtube.com/watch?v=GEGCsSuqvtM|access-date=2026-10-13|website=YouTube|publisher=LA Mom Magazine}}&lt;/ref&gt; ఆమె పెప్పర్డైన్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదివి, 2007లో దాని లిబరల్ ఆర్ట్స్ కళాశాల నుండి, 2011లో దాని న్యాయ పాఠశాల నుండి పట్టభద్రురాలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pepperdine Alumna Katie Zacharia Named New White House Press Secretary|url=https://www.pepperdine.edu/newsroom/articles/pepperdine-alumna-katie-zacharia-named-new-white-house-press-secretary.htm|access-date=2026-10-14|website=Pepperdine University|language=en}}&lt;/ref&gt; పెప్పర్డైన్ లో, ఆమె కాలేజ్ రిపబ్లికన్స్ ఛాప్టర్ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;GraphicPolitics&quot;&gt;{{Cite web|last=Wisniewski|first=Mary|date=October 26, 2006|title=Students welcome politics on campus|url=https://pepperdine-graphic.com/students-welcome-politics-on-campus/|access-date=October 9, 2026|website=Pepperdine University Graphic}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2006లో రిపబ్లికన్ నేషనల్ కమిటీ, జార్జ్ డబ్ల్యూ. బుష్ పరిపాలనలో వైట్ హౌస్ ఆఫీస్ ఆఫ్ పొలిటికల్ అఫైర్స్ కోసం పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;CNNSelects&quot;&gt;{{Cite web|last=Treene|first=Alayna|author-link=Alayna Treene|last2=Collins|first2=Kaitlan|author-link2=Kaitlan Collins|last3=Holmes|first3=Kristen|author-link3=Kristen Holmes|last4=Klein|first4=Betsy|date=October 9, 2026|title=Trump selects Katie Zacharia as next White House press secretary|url=https://www.cnn.com/2026/10/09/politics/katie-zacharia-white-house-press-secretary|access-date=October 9, 2026|publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Rego|first=Max|date=9 October 2026|title=Who is Katie Zacharia, potential new White House press secretary?|url=https://thehill.com/homenews/administration/5743349-who-is-katie-zacharia-new-dhs-spokesperson/|access-date=10 October 2026|website=The Hill}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2007 నుండి 2008 వరకు పెప్పర్డైన్ అధ్యక్షుడు ఆండ్రూ కె. బెంటన్ సహాయకురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె 2011లో పెప్పర్డాఇన్ లా స్కూల్ జిమ్ గాష్ పరిశోధనా సహాయకురాలిగా ఉన్నది.&lt;ref name=&quot;GraphicKirk&quot;&gt;{{Cite web|last=Adams|first=Henry|date=September 18, 2025|title=Pepperdine Turning Point USA Chapter Holds Charlie Kirk Vigil|url=https://pepperdine-graphic.com/pepperdine-turning-point-usa-chapter-holds-charlie-kirk-vigil/|access-date=October 9, 2026|website=Pepperdine University Graphic}}&lt;/ref&gt;
== కెరీర్ ==
పెప్పర్డైన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రుడైన తరువాత, ఆమె చైనాలోని [[బీజింగ్]], జోంగ్ లూన్ లో అంతర్జాతీయ ప్రాక్టీస్ జట్టులో అసోసియేట్ గా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;WaPoTaps&quot;&gt;{{Cite web|last=Allison|first=Natalie|last2=Doyle|first2=Katherine|date=October 9, 2026|title=Trump taps conservative commentator as next White House press secretary|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2026/10/09/trump-taps-conservative-commentator-next-white-house-press-secretary/|access-date=October 9, 2026|website=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Houghtaling&quot;&gt;{{Cite news|url=https://newrepublic.com/post/216545/donald-trump-new-press-secretary-lie-lawyer|title=Did Trump’s New Press Secretary Lie About Being a Lawyer?|last=Houghtaling|first=Ellie Quinlan|date=October 13, 2026|work=[[The New Republic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-10-11|title=Trump’s new spokeswoman is a ‘devoted fan’ who lived in Beijing and speaks Chinese|url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3370473/trumps-new-spokeswoman-devoted-fan-who-lived-beijing-and-speaks-chinese|access-date=2026-10-14|website=South China Morning Post|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://newrepublic.com/post/216590/donald-trump-new-press-secretary-china|title=WTF Was Trump’s New Press Secretary Doing in China?|work=The New Republic|access-date=2026-10-14|issn=0028-6583}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత, ఆమె న్యూస్మాక్స్ కోసం వ్యాఖ్యాతగా పనిచేసింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ఆమె 2023 నుండి 2025 వరకు పెప్పర్డైన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రత్యేక ప్రాజెక్టుల అభివృద్ధి డైరెక్టర్ గా పనిచేసింది. ఆమె ప్రస్తుతం పెప్పర్డైన్ యూనివర్సిటీ స్కూల్ ఆఫ్ లా డీన్స్ కౌన్సిల్లో సభ్యురాలిగా ఉన్నది.&lt;ref name=&quot;PepperdineUniversity&quot;&gt;{{Cite web|date=October 9, 2026|title=Pepperdine Alumna Katie Zacharia Named New White House Press Secretary|url=https://www.pepperdine.edu/newsroom/articles/pepperdine-alumna-katie-zacharia-named-new-white-house-press-secretary.htm|website=Pepperdine University}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 2026లో డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ హోంల్యాండ్ సెక్యూరిటీకి పబ్లిక్ అఫైర్స్ డిప్యూటీ అసిస్టెంట్ సెక్రటరీగా ఆమె నియమించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gibson|first=Brittany|date=2026-02-17|title=DHS promoting McLaughlin's deputy as new spokesperson|url=https://www.axios.com/2026/02/17/dhs-spokesperson-mclaughlin-resigns|url-access=registration|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260217173928/https://www.axios.com/2026/02/17/dhs-spokesperson-mclaughlin-resigns|archive-date=2026-02-17|access-date=2026-02-20|publisher=[[Axios (website)|Axios]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Walker|first=Josephine|date=October 9, 2026|title=Katie Zacharia tapped as next White House press secretary|url=https://www.axios.com/2026/10/09/white-house-press-secretary-replacing-leavitt|access-date=October 9, 2026|website=[[Axios (website)|Axios]]}}&lt;/ref&gt; అయితే, తరువాతి నెల మార్చిలో తన రాజీనామాను ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fields|first=Ashleigh|date=2026-03-31|title=Katie Zacharia leaves DHS after weeks as spokesperson|url=https://thehill.com/homenews/administration/5810866-katie-zacharia-leaves-homeland-security-role/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260401201252/https://thehill.com/homenews/administration/5810866-katie-zacharia-leaves-homeland-security-role/|archive-date=2026-04-01|access-date=2026-04-13|website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNNSelects&quot; /&gt; జూన్ మాసంలో, ఆమె ట్రంప్ మీడియా అండ్ టెక్నాలజీ గ్రూప్ కమ్యూనికేషన్ సలహాదారుగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Wren|first=Adam|last2=Burns|first2=Dasha|author-link2=Dasha Burns|title=Wes Moore's vision for America|url=https://www.politico.com/newsletters/playbook/2026/06/26/wes-moores-vision-for-america-00977774|access-date=October 10, 2026|website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Press_Secretary_Katie_Zacharia_Briefs_Members_of_the_Media,_Oct._13,_2026.webm|thumb|2026 అక్టోబరు 13న కేటీ జకారియా మొదటి విలేకరుల సమావేశం|260x260px]]
2026 అక్టోబరు 9న, అధ్యక్షుడు [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]], ఆమెను వైట్ హౌస్ ప్రెస్ సెక్రటరీగా నియమించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Schwartz|first=Brian|last2=Wegmann|first2=Philip|date=October 9, 2026|title=White House Names Katie Zacharia as New Press Secretary|url=https://www.wsj.com/politics/policy/katie-zacharia-white-house-press-secretary-e504d1b6|access-date=October 9, 2026|website=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt; జేమ్స్ ఎస్. బ్రాడీ ప్రెస్ బ్రీఫింగ్ రూమ్ లో ఆమె మొదటి బ్రీఫింగ్ 2026 అక్టోబరు 13న జరిగింది, ఇది సుమారు 15 నిమిషాల పాటు కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;thehill&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thehill.com/homenews/administration/6145900-trump-press-secretary-china-bar-exam/|title=Trump’s new press secretary raises eyebrows with bar exam response|last=Manchester|first=Julia|date=October 13, 2026|work=TheHill|access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
కేటీ జకారియా 2011లో టైలర్ జకారియాను వివాహం చేసుకున్నది, వారికి నలుగురు పిల్లలు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Feinberg|first=Andrew|date=October 9, 2026|title=Trump has picked a replacement for White House Press Secretary Karoline Leavitt|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/white-house-press-secretary-katie-zacharia-trump-b3064390.html|access-date=October 9, 2026|website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt; టైలర్ ''యంగ్ వాషింగ్టన్'', ''డేవిడ్'', ''ది ఐరిష్మాన్'' చిత్రాలకు సహాయ నిర్మాత.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lakritz|first=Talia|date=October 9, 2026|title=Meet Katie Zacharia, Trump’s choice to replace Karoline Leavitt as White House press secretary|url=https://www.businessinsider.com/new-white-house-press-secretary-who-is-katie-zacharia-2026-10|access-date=October 9, 2026|website=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>5z2gqn254b7grxfbx3gsmp14vt96cgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513219</id>
    <revision>
      <id>4980474</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[స్టార్మ్ జేమ్సన్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా...'</comment>
      <origin>4980474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="my7hg2yvzvovoy2s5ousqrz8ji4c1xi" xml:space="preserve">[[స్టార్మ్ జేమ్సన్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను.[[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:47, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>my7hg2yvzvovoy2s5ousqrz8ji4c1xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513220</id>
    <revision>
      <id>4980476</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[వి.ఎస్.నైపాల్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్ర...'</comment>
      <origin>4980476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="691" sha1="0uk0teh67zqup9c2oozgrzf3grw9ra2" xml:space="preserve">[[వి.ఎస్.నైపాల్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:50, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0uk0teh67zqup9c2oozgrzf3grw9ra2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513221</id>
    <revision>
      <id>4980478</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[ఫౌల్ స్కాట్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రత...'</comment>
      <origin>4980478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="rgk1pixqwdon2xvom0coaw0kye5m2tw" xml:space="preserve">[[ఫౌల్ స్కాట్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:52, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rgk1pixqwdon2xvom0coaw0kye5m2tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513222</id>
    <revision>
      <id>4980480</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవల...'</comment>
      <origin>4980480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="722" sha1="ltvug3sf5zsopvgfpglv152hoxqm8ks" xml:space="preserve">[[డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:55, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ltvug3sf5zsopvgfpglv152hoxqm8ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్</title>
    <ns>4</ns>
    <id>513223</id>
    <revision>
      <id>4980482</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nskjnv</username>
        <id>103267</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '[[అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసింద...'</comment>
      <origin>4980482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="711" sha1="5qd713favy93dtcvdq82sn823m8x3do" xml:space="preserve">[[అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:56, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5qd713favy93dtcvdq82sn823m8x3do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>టాంగో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513224</id>
    <revision>
      <id>4980510</id>
      <timestamp>2026-10-14T11:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377767049|Tango]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4980510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17055" sha1="pxfewxh0ni7frie4zunng9qsw7wsvft" xml:space="preserve">
'''టాంగో''' అనేది జంటగా చేసే ఒక సామాజిక నృత్యం, ఇది 1880లలో [[అర్జెంటీనా]], [[ఉరుగ్వే|ఉరుగ్వేల]] మధ్య సహజ సరిహద్దు అయిన రియో డి లా ప్లాటా వెంబడి ఉద్భవించింది. ఈ దేశాలలోని పేద ఓడరేవు ప్రాంతాలలో అర్జెంటీనా మిలోంగా, స్పానిష్-క్యూబన్ హబనేరా, ఉరుగ్వేయన్ కాండోంబే వేడుకల కలయిక నుండి టాంగో పుట్టింది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=National Rhythms, African Roots: The Deep History of Latin American Popular Dance|last=Chasteen|first=John Charles|publisher=University of New Mexico Press|year=2004}}&lt;/ref&gt; ఓడరేవులలోని వ్యభిచార గృహాలు, బార్లలో ఇది తరచుగా ఆచరించబడేది, అక్కడ వ్యాపార యజమానులు తమ వినియోగదారులను అలరించడానికి బ్యాండ్‌లను నియమించేవారు.  ఆ తర్వాత అది మిగతా ప్రపంచానికి వ్యాపించింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/world/argentina-uruguay-bury-hatchet-to-snatch-tango-honor-20090930-gckv.html|title=Argentina, Uruguay bury hatchet to snatch tango honor|last=Termine|first=Laura|date=30 September 2009|work=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt; ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రస్తుతం ఈ నృత్యంలో అనేక రూపాంతరాలు ఉన్నాయి.

2009 ఆగస్టు 31న, టాంగోను యునెస్కో అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో చేర్చడానికి అర్జెంటీనా, ఉరుగ్వేల ఉమ్మడి ప్రతిపాదనను [[యునెస్కో]] ఆమోదించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=25 September 2009|title=Culture:The Tango|url=http://www.unesco.org/archives/multimedia/index.php?id_film=319&amp;id_page=33&amp;s=films_details|access-date=30 November 2010|website=UNESCO Archives Multimedia website|publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Tango|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00258|access-date=30 November 2010|website=Intangible Heritage Lists|publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[File:How_Tango_Conquered_the_World.webm|thumb| టాంగో చరిత్రపై వీడియో]]
టాంగో అనేది ఆఫ్రికన్, యూరోపియన్ సంస్కృతుల ప్రభావాలను కలిగి ఉన్న నృత్యం. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fK1xia7EQjkC&amp;pg=PA86|title=Rise and Fall of the Cosmic Race|last=Miller|first=Marilyn Grace|publisher=University of Texas Press|year=2004|isbn=978-0-292-70596-8|pages=82–89|doi=10.7560/705722|jstor=10.7560/705722|id={{Project MUSE|3020|type=book}}|access-date=2009-03-22}}&lt;/ref&gt;  పూర్వపు ఆఫ్రికన్ బానిసల కాండోంబే ఉత్సవాలలోని నృత్యాలు ఆధునిక టాంగో రూపుదిద్దుకోవడానికి దోహదపడ్డాయి. ఈ నృత్యం [[బ్వేనౌస్ ఐరిస్|బ్యూనస్ ఎయిర్స్]], మాంటెవీడియోలోని కార్మిక వర్గ జిల్లాలలో ఉద్భవించింది. టాంగో సంగీతం ఐరోపాలోని వివిధ సంగీత రూపాల కలయిక నుండి ఉద్భవించింది.  రివర్ ప్లేట్ బేసిన్ ప్రాంతంలో &quot;టాంగో&quot;, &quot;టాంబో&quot; అనే పదాలు మొదట్లో బానిసల సంగీత సమావేశాలను సూచించడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి, 1789 నాటికే వలసవాద అధికారులు అటువంటి సమావేశాలను నిషేధించడానికి ప్రయత్నించినట్లు వ్రాతపూర్వక రికార్డులు ఉన్నాయి. 

మొదట్లో, అది అనేక నృత్యాలలో ఒకటి మాత్రమే, కానీ త్వరలోనే{{When|date=August 2020}} థియేటర్లు, వీధి బారెల్ ఆర్గాన్‌ల ద్వారా ఇది శివారు ప్రాంతాల నుండి వందల వేల మంది యూరోపియన్ వలసదారులతో నిండిన కార్మిక వర్గ మురికివాడలకు వ్యాపించడంతో, సమాజమంతటా ప్రాచుర్యం పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frommer's Argentina and Chile|last=Mroue|first=Haas|last2=Schreck|first2=Kristina|last3=Luongo|first3=Michael|date=2005|publisher=Wiley|isbn=978-0-7645-8439-8|pages=76–77|chapter=Tango: Lessons in the Dance of Seduction &amp; Despair}} Also available from {{Cite web|title=Tango in Buenos Aires|url=https://www.frommers.com/destinations/buenos-aires/nightlife/tango|website=Frommer's}}&lt;/ref&gt;

సుమారు 1900లో టాంగో అంతర్జాతీయంగా వ్యాపించడం ప్రారంభమైనప్పుడు, సాంస్కృతిక నియమాలు సాధారణంగా సంప్రదాయబద్ధంగా ఉండేవి, అందువల్ల టాంగో నృత్యం అత్యంత లైంగికమైనదిగా, బహిరంగ ప్రదర్శనకు అనుచితమైనదిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది. దీనివల్ల సాంస్కృతిక షాక్ అనే దృగ్విషయం ఏర్పడింది. అదనంగా, టాంగోలో ఆఫ్రికన్, స్థానిక అమెరికన్, యూరోపియన్ సాంస్కృతిక ప్రభావాల కలయిక పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో చాలా వరకు కొత్తది, అసాధారణమైనది. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|title=Culture Shock: Flashpoints: Music and Dance: The Tango|url=https://www.pbs.org/wgbh/cultureshock/flashpoints/music/tango.html|access-date=2020-03-24|website=www.pbs.org}}&lt;/ref&gt;

బ్యూనస్ ఎయిర్స్ యొక్క అనేక పొరుగు ప్రాంతాలు వాటి ప్రత్యేక టాంగో చరిత్రలను కలిగి ఉన్నాయి: ఉదాహరణకు [[:es:La Boca|లా బోకా]], [[:es:San Telmo|శాన్ టెల్మో]], [[:es:Boedo|బోయెడో]] . బోడో అవెన్యూలో, [[:es:Cátulo Castillo|కాటులో కాస్టిల్లో]], [[:es:Homero Manzi|హోమెరో మాంజీ]], ఇతర గాయకులు, స్వరకర్తలు [[:es:Grupo Boedo|బోడో గ్రూప్‌తో]] కలిసి [[:es:Café El Japonés|జపనీస్ కేఫ్‌లో]] సమావేశమయ్యేవారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Diego Ruiz|date=February 8, 2016|title=El Grupo de Boedo: mito fundacional|trans-title=The Boedo group: foundational myth|url=https://www.periodicodesdeboedo.com.ar/el-grupo-de-boedo-mito-fundacional-2/|access-date=June 22, 2024|publisher=Desde Boedo|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;


[[File:Figari-tango32.jpg|thumb| ఉరుగ్వే చిత్రకారుడు పెడ్రో ఫిగారిచే ''ఎల్ టాంగో'']]
20వ శతాబ్దం ప్రారంభ సంవత్సరాలలో, బ్యూనస్ ఎయిర్స్ నుండి నృత్యకారులు, ఆర్కెస్ట్రాలు ఐరోపాకు ప్రయాణించారు, మొదటి ఐరోపా టాంగో ఉత్సాహం పారిస్‌లో జరిగింది, ఆ తర్వాత వెంటనే లండన్, బెర్లిన్, ఇతర రాజధానులలో కూడా ఇది వ్యాపించింది. టాంగో చరిత్రకారుడు నార్డో జాల్కో, బ్యూనస్ ఎయిర్స్‌లో జన్మించి తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం పారిస్‌లో నివసించారు, తన రచన, ''పారిస్ – బ్యూనస్ ఎయిర్స్, అన్ సియెకిల్ డి టాంగో'' (&quot;టాంగో శతాబ్దం&quot;)లో ఈ రెండు నగరాల మధ్య పరస్పర ఫలదీకరణను పరిశోధించారు. &lt;ref&gt;Written and published in a French edition: Paris: Du Félin, 1998, {{ISBN|2-86645-325-5}}. Reprinted in 2004, {{ISBN|2-86645-569-X}}. Reprinted in paperback in 2016, {{ISBN|978-2866458454}}. Published in Spanish translation: Paris – Buenos Aires, Un Siglo de Tango [Paris – Buenos Aires, One Hundred Years of Tango] Buenos Aires: Corregidor, 2001, {{ISBN|9500513137}}&lt;/ref&gt; 1913 చివరి నాటికి, ఇది న్యూయార్క్ నగరంతో పాటు [[ఫిన్‌లాండ్|ఫిన్లాండ్‌ను]] కూడా తాకింది. అమెరికాలో, సుమారు 1911లో, &quot; [[wiktionary:tango|టాంగో]] &quot; అనే పదాన్ని తరచుగా {{Music|time|2|4}} నృత్యాలకు వర్తింపజేసేవారు. {{Music|time|2|4}} లేదా {{Music|time|4|4}} వన్-స్టెప్ వంటి లయ. ఆ పదం వాడుకలో ఉండేది, ఆ నృత్యంలో టాంగో స్టెప్పులు ఉపయోగిస్తారని సూచించలేదు, అయినప్పటికీ వాటిని ఉపయోగించే అవకాశం ఉంది. టాంగో సంగీతాన్ని అప్పుడప్పుడు వాయించేవారు, కానీ చాలా వేగవంతమైన లయలో. ఆ కాలంలోని శిక్షకులు దీనిని కొన్నిసార్లు &quot;అర్జెంటైన్ టాంగో&quot; అని పిలవబడే దానికి భిన్నంగా, &quot;నార్త్ అమెరికన్ టాంగో&quot; అని పిలిచేవారు. టాంగో నృత్యంలో లైంగిక భావాలు ఉన్నాయనే భావనల కారణంగా అది వివాదాస్పదమైంది, 1913 చివరి నాటికి, పారిస్‌కు ఈ నృత్యాన్ని పరిచయం చేసిన నృత్య ఉపాధ్యాయులను నగరం నుండి బహిష్కరించారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Wicked Waltz and Other Scandalous Dances: Outrage at Couple Dancing in the 19th and Early 20th Centuries|last=Knowles|first=Mark|date=2009|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-3708-5}}{{Page needed|date=October 2022}}&lt;/ref&gt; 1914 నాటికి, మరింత ప్రామాణికమైన టాంగో శైలులు త్వరలోనే అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.  

అర్జెంటీనాలో, 1929లో ప్రారంభమైన [[మహా మాంద్యం]], 1930లో హిపోలిటో య్రిగోయెన్ ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసిన తర్వాత ప్రవేశపెట్టిన ఆంక్షల కారణంగా టాంగో ప్రజాదరణ తాత్కాలికంగా క్షీణించింది. 1930వ దశకం చివరలో దాని దశ తారుమారైంది, మొదటి పెరోన్ ప్రభుత్వ హయాంలో టాంగో మళ్ళీ విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొంది జాతీయ గర్వానికి చిహ్నంగా మారింది, ఇది పర్యవసానంగా మొత్తం అర్జెంటీనా సంస్కృతిపై ఒక ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపింది. 1950వ దశకంలో అర్జెంటీనాలో టాంగో పునరుజ్జీవనంలో మరియానో మోరెస్ పాత్ర పోషించారు. మోరెస్ యొక్క ''టాక్విటో మిలిటార్'' 1952లో అధ్యక్షుడు జువాన్ డి. పెరోన్ ప్రభుత్వ ప్రసంగం సందర్భంగా ప్రదర్శించబడింది, ఇది &quot;సంస్కారవంతమైన&quot; సంగీతం, &quot;జనాదరణ పొందిన&quot; సంగీతం అనే భావనల యొక్క విభిన్న దృక్కోణాల మధ్య, అలాగే రెండు &quot;సంస్కృతుల&quot; మధ్య ఉన్న సంబంధాలపై బలమైన రాజకీయ, సాంస్కృతిక వివాదాన్ని సృష్టించింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pagina12.com.ar/especiales/archivo/peronismo_feinmann/CLASE6.pdf|title=Peronismo: Filosofía política de una obstinación argentina|last=Feinmann|first=José Pablo|date=2007|work=Pagina 12|access-date=18 February 2024|pages=iii|trans-title=Peronism: Political philosophy of an Argentine obstinacy}}&lt;/ref&gt;

1950ల చివరలో ఆర్థిక మాంద్యం, సైనిక నియంతృత్వాలు బహిరంగ సమావేశాలను నిషేధించడం వల్ల టాంగో మళ్ళీ క్షీణించింది; ఆ సమయంలో ఆచారంగా ఉన్న, కేవలం పురుషులు మాత్రమే పాల్గొనే టాంగో నృత్యాన్ని &quot;బహిరంగ సమావేశం&quot;గా పరిగణించారు. అది పరోక్షంగా [[రాక్ అండ్ రోల్]] ప్రజాదరణను పెంచింది, ఎందుకంటే టాంగోలా కాకుండా, దీనికి అలాంటి సమావేశాలు అవసరం లేదు. &lt;ref name=&quot;TangoHistory&quot;&gt;{{Cite web|last=Denniston|first=Christine|title=The History of Tango Dance|url=http://www.history-of-tango.com/|access-date=7 May 2012}}&lt;/ref&gt; అయితే, 1980ల చివరలో అర్జెంటీనాలో టాంగో మళ్ళీ పునరుజ్జీవనం పొందింది, దీనికి ఓస్వాల్డో పెరెడో చేసిన ప్రయత్నాలు పాక్షికంగా కారణం. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 June 2013|title=Antes éramos todos cantores de esquina y jugadores de potrero|trans-title=Before we were all corner singers and paddock players|url=http://www.nosdigital.com.ar/2013/06/antes-eramos-todos-cantores-de-esquina-y-jugadores-de-potrero/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930012340/http://www.nosdigital.com.ar/2013/06/antes-eramos-todos-cantores-de-esquina-y-jugadores-de-potrero/|archive-date=30 September 2013|publisher=Nos Digital|language=es}}&lt;/ref&gt;

2009లో, టాంగోను యునెస్కో అమూర్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో చేర్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=Sep 30, 2009|title=UN declares tango part of world cultural heritage|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/un-declares-tango-part-of-world-cultural-heritage-20090930-gckv.html|access-date=Sep 30, 2009|publisher=Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pxfewxh0ni7frie4zunng9qsw7wsvft</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>